Skip to main content

Full text of "Sancti Aurelii Augustini Hipponensis episcopi Opera omnia : post Lovaniensium theologorum recensionem castigata denuo ad manuscriptos codices Gallicanos, Vaticanos, Belgicos etc. necnon ad editiones antiquiores et castigatiores"

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


T^iigne^  Kjacc^uii^    /^aJ/ 


PATROLOGLE 

CURSUS   COMPLETUS 

SEU  BIBLIOTHECA  UNIVERSALIS,  INTEGRA,  UiNIFORMIS,  COMMODA,  OECONOHnGA, 

mm  SS.  PATRDM,  DOGTOMiM  SCRIPMIIMP  eCWIASTICORDM, 

8IVB  LATINORUM,   SITB   GIUBCORUM, 

QVi  AB  JSVO  APOSTOLICO  AD  TEMPORA  INNOCENTII III  {ANNO  1M6)  PM  LATINIS 
ET  CONCILII  FLORENTINI  {ANN.  1439)  PRO  GRjECIS  PLORUERUNT  : 

AECUSIO    CHR0N0L06ICA 

OMNIUM  QUJR  EXSTITERB  MONUMBNTORUM  GATHOLIGiS  TR\DITIONIS  PBR  QUINDEGIM  PRIMA 

EGGLESLE  S^CULA, 

JUXTA  BDITI0NB8  ACCURATIB8IMA8,  INTBR  8B  CUMQUB  N0NNULLI8  G0DICIBU8  MANU8CRIPTI8  C0LLATA8,  PBRQUAM  DIUOBN- 

TBR   CASTIOATA;   DISSBRTATI0NIBU8,  COMMBNTARIIS,    VARII8QUB    LBCTI0NIBU8    CONTINBNTBR    ILLUSTRATA;  0MNIBU8 

0PBRIBU8  POST  AUPLISSIMA8  BDITI0NB8  QUiB  TRIBU8  N0VIS8IMI8  SAtCULIS  DEBB5TUR  AB80LUTA8  DBTBCTI8,  AUGTA  ; 

INDICIBUS  PARTICULARIBU8  ANALTTICI8,  8INOUL08  8IVB  TOMOS  SIVB  AUCT0RB8  ALICUJU8  MOMBNTI SUBSBQUBNTI- 

BUS,D0NATA;  CAPITULIS  INTRA  IPSUM  TEXTUM  RITB  DI8P0SITI8,  NECNON  BT  TITULI8  8IN0ULARUM  PAGINA- 

RUM  MAROINBM  SUPERIORBM  DISTINOUBNTIBUS  8UBJBCTAMQUB  MATERIAM  SIGNIPICANTIBUS,  ADORNA- 

TA;    0PBRIBU8    CUM     DUBIIS,    TUM     AP0CRTPHI8,     ALIQUA    VERO    AUCTORITATB    IN    ORDINB 

AD    TRADITIONBM  ECCLESIASTICAM   POLLENTIBUS,  AMPLIPIGATA  ; 

DUCEMTI8  ET   AMPLIUS  LOCUPLETATA   INDICIBUS  AUCTORUM    8ICUT  BT  OPBRUM,   ALPHABBTICIS,    CHRONOLOaiG»,    8TATI* 

STICIS,   STNTUBTICIS,  ANALTTICIS,  ANALOGICIS,   IN  QUODQUE   RBLIGI0NI8  PUNCTUM,   DOGMATIGUM,    MORALB,   LITUR- 

GICUM,    CANONIGUM,    DISCIPLINARB,    HISTORICUM,    ET    CUNCTA    AUA    8INE  ULLA  BXGEPTIONB;   SBD  PRJB8BRTJM 

DU0BU8    INDICIBUS    IMMEN8IS    ET    0ENERAUBU8,    ALTERO    8CILIGET    RERUM,    QUO    GONSULTO,    QUIDQUID 

NON  80LUM   TALI8   TALISVE  PATBR,    VBRUM    ETIAM  UNUSQUISQUE    PATRUM,    NB    UNO    QUIDBM    0MIS80, 

IN     QUODLIBET     TUEMA      8CRIPSBRIT,     UNO      INTUITU      CONSPIGIATUR ;      ALTBRO     SCRIPTUR/E 

SACRi£,   BX  QUO    LBCTORI    COMPERIRE   8IT    OBVIUM    QUINAM    PATRE8   BT  IN  QUIBU8    OPBRUM 

8U0RUM     L0CI8     8IN0UL0S     8IN0UL0RUM     UBRORUM     8.     SCRIPTUIUB    VBR8U8,     A    PRIMO 

GBNE8B08  U8QUB  AD  NOVISSIMUM  AP0GALTP8I8,   GOMMBNTATI  8INT: 

EDITIO   ACCURATISSIMA,    CiBTERISQUB    OMNIBUS     PAGILB    ANTBPONENDA,     81    PERPBNDANTUR    GHARACTBRUM     NITlDITAf, 

CHART^      QUALITAS,      INTEORITAS     TEXTUS,      PBRPECTIO     C0RRECTI0NI8,      OPBRUM     RBCUSORUM      TUM     VARIBTA8, 

TUM   NUMERUS,  FORMA    VOLUMINUM    PBRQUAM    COMMODA    8IBIQUB  IN  TOTO  PATROLOOI^  DBCUR8U    CONSTANTBR 

SFMIUS,     PRETII     BXIOUITAS,      PRiBSBRTIMQUB     ISTA     COLLEGTIO,     UNA,     METHODIGA     ET     CHRONOLOOIGAf 

8BXCBNT0RUM    PRAOMENTORUM    OPUSCULORUMQUE    HACTENUS    HIC    ILLIC    8PAR80RUM,    PRIMUM  AUTBM 

DC  N08TRA  BIBUOTHBCA,  BX  OPBRIBUS  BT  H88.  AD  OMNES  iBTATBS,  LOCOS,   LIN0UA8  P0RMA8QUB 

PBRTINENTIBU8,  GOADUNATORUM. 

SERIES   LATIKA    PRIOR, 

IN  QUA  PRODEUNT  PATRES,  DOGTORES  SGRIPTORESQUE  EGGLESUS  LATINiB 

A  TERTULLIANO  AD  INNOGBNTIUM  lU. 

AGGURANTE   J.-P.    MiaNE, 

BlUlothee»  CSerl  enlverM, 

eiVK    CURSUUM    GOMPLBTORUM    m    8IN6UL0S    8GIENTUS    SCGLBSUSTIGiB    RAMOS    EDITORB. 


HIM 


PATROLOGIiE   TOMUS  CLXXVII. 

HUGO  DE  S.  VICTORE.  -  - 


•  •  • 


'  PAEISIIS 

APUD  GARNIER  FRATRES,  EDITORES  ET  J.-P.  MIGNE  SUCGESSORES, 

IN  VU  mCtAtAVBmE  DU  MAINE,  189,  OUM  CHAUSSBB  DU  UAINE,  187. 


1870 


Clicht.  ^  Ez  TTPit  Pauli  Dupont,  12,  viA  DiGTA  Bag-d^Abnirrbs.  —  18S7.10.79. 


•  ■  • 


•  •  •      • 


•  •  • 
•       •  •• 


•    •      •     • 
•      •  •      • 


•         • 

•  •• 


•       •  •  •  I 

•    •  • 

•  •  • 

•  • 

•  • 


SiGGULUM  XII. 


HUGONIS 

DE  S.  VICTORE 

CANONICI  REGULARIS  S.  VICTORIS  PARISIENSIS 

TUM  PIETATE,  TUM  DOGTRINA  INSIGNIS 

OPERA  OMNIA 

TRIBUS  TOMIS  0I6£STA 

EX  MANUSCRIPTIS  EJUSDEM  OPERIBUS  QU^  IN  BIBLIOTHECA  VIGTORINA 
SERVANTUR  AGGURATE  GASTIGATA  ET  EMENDATA,  GUM  VITA  IPSIUS 
ANTEHAG  NUSQUAM  EDITA 

STUOIO  ET  IROOSTRIA 

GANONIGORUM    REGULARIUM 

REGALIS    ABBATIiG    S.    VIGTORIS    PARISIENSIS 

(Rothomagi  1648,  fol.) 

EDITIO  TOVA 

fPURIS  ET  ALIENIS  IN  APPENDICEM  AMANDATIS,  ORDINE  POTIORI  DONATA,   PRiBFATIONIBUS 

AMPLISSIMIS  YARIISQUE  OPUSGULIS  AUCTA  ET  ILLUSTRATA 

ACCURANTE   J-P.    MIGNE 

BIBE.IOTIIBCiC    CIJEBRI   UMIVERSiC 

SIVE 
GURSUUM  GOMPLETORUM   IN  SINGULOS  SGIENTIiE  EGCLESIASTIGe  RANOS  EDITORE 


v<-  .    « 


'6: 


TOMUS  i  TMTEUS. 


I    • 


PABISIIS, 

APUD    GARNIER    FRATRE8,    EU1T0RE8    ET    J.-P.    MIGNE    SUGCB8S0RE8 
IN  VU  DICTA  :  AVENUE  DU  UAINE,  189,  OLIM  CHAU8SEE  DU  MAINB,  117, 

1879 


EI^NCHUS 


AUCTOHUM  ET  OPERVM  QUI  IN  HttC  TOMO  CLXXVII  OdNfllltNTUR. 


HUGO  DE  SANGTO  VICTORE. 

APPEnDIX  AD  OPERA  DOGllfATICA. 

De  bestiis  et  aliis  rebiis  libri  quatuor 9 

Dc  anima 166 

Priorum  Excerptionum  libri   decem 191 

De  unione  corporis  el  animae .  285 

Apologia  de  Verbo  incarnato 298 

De  Verbo  incamato  collationes  ires 316 

De  filia  Jephte 323 

Speculum  de  mysteriis  Ecclesiae » 336 

De  caeremoniis  ecclesiasticis 381 

De  canone  mystici  libaminis 466 

Miscellanea 469 

Appendix  ad  opera  mystica. 

Sermones  centum 899 


•  • 
••  • 
•    • 


•  • 


•  • 


•• 


•• 


•  • 

m       • 


••    • 


•  • 

•     • 

•  •  • 


•   •<•«,    t, 


C  C 

>  c 

c  c . 

*■  c 


•  • 


••• 


•  • 

•  • 
•      •. 


APPENDICIS 


AD 


HUGONIS  OPERA.  DOGMATICA 


.    CONTINUATIO 


DE  BE8TIIS  ET  ALII8  REBU8 

LIBRI  QUATUOR. 

Quorum  primus  et  secundus  Hugonem  de  Folieto  ut  mdetur,  auetorem  agnoseunt ; 

posteriores  duo  ab  anonymis  eompilati. 


IXDEX.  Trium  librorum  sequentium  de  naturali  historia,  sive  de  proprietatibus  rerum,  qui  Bestiari'- 
orum  nomine  vulgo  inscribuntur ;  quarti  autcm,  qui  de  proprietatibus  et  epithetis  rerum  est,  quia  se- 
rie  litteraria  scriptus  est,  non  collegimus  tabellam.  Horum  autem  trium  tabella  secunduad  litteras 
coUecta  est  sub  duplici  numero ,  quorum  prior  est  libri ,  postorior  capitis,  hoc  modo  : 


Abies,  lib.  iii,  cap.  56. 

Accipiter,  lib.  i,inprologoetcap. 
13.  Accipitrum  species,  i,  44. 
Curatio,  i,  15.  In  loeva  gestatio , 
1,16.  Pertica,  I,  11.  Pedica?,  i, 
18,  Lora  et  corrigia,  i,  19. 

Adamas  ii,  34. 

Adolescens,  iii,  61. 

^ltates  hominis,  iii,  .61. 

Agnus,  III,  15. 

^188  et  axillae,  iii,  60. 

Alcion.  Vide  Haicion. 

Alnus,  III,  56. 

.\Iuus,  iii,  60. 

Amethystus,  iii,  58. 

Amphibii  pisces,  iii,  55. 

Am/)hysibena,  iii,  44. 

Ainygdala,  iii,  56. 

Anas,  III,  36. 

.\nguilla,  III,  55. 

Anima,  iii,  59. 

Animaliumnaturee.  III,  12. 

Aiiimus,  III,  59. 

Anser,  i,  46. 

Antulasive  antus  sive  antolops, 
11,  2. 

Auus,  III,  61. 

Aper,  III,  17. 

A])es,  m,  38. 

AquaJicus,  iii,60. 

Aquntiliumgenera,  iii,  55. 

Aquila,  i  56. 

Aquilo  ventus,  i,  12. 

Aranea,  iii,  5^4. 

Arbor  Indica,  iii,  89.  Arborum 
species,  iii,  56. 

Arca,  III,  60. 

Ardea,  i,  4*7. 

Arimaspi,  iii,  58. 

Aroiiiata,  ii,  23. 

Aileriae,  iii,  60. 

Artus  articuli.  iii,  60. 

Arvinay  ui,  60. 

Patrol.  CLXXVn, 


^ 


Asinus  et  Asellus,  iii,  22. 
Aspis,  II,  18  et  30. 
Aspidochelone,  ii,  86, 
Assida,  i,  37. 
Aves  generatim  sive  in  genere 

III,  27.  Aves  hercinise,  iii,  31 
Auster,  i,  12. 
Auditus,  iii,  59. 

B 
BaIa;n8B,iii,  55. 
Barba,  ni,  60. 
Basilicus,  iii,  41. 
Batracha,  iii,  50. 
Berillus,  iii,  58. 
Boa,  iii,  45. 
Bombyx,  iii,  54. 
Bonasus,  iii,  5. 
Bos,  III,  19. 
Brachia,  iii,  60. 
Bubo,  i,  48. 
Bubulus,  III,  19. 
Buxus  arbor,  iii  56. 

C 
Cadaver,  iii,  61. 
GiEcum  intestinum,  iii ,  60. 
Cajsaries,  iii,  60. 
Caladrius  seu  caladrus  i,  48  et  ii,  31 
Calcedonius  seu    Carchedonius, 

ni,  58. 
Cales,  ni,  60. 
Camelus,  iii,  20. 
Cancer,  iii  55. 
Calvaria,  iii,  60. 
Canes,  ii  17,  et  iii,  11. 
Canities,  iii,  61. 
Caper,  ii,  13. 
Capilli,  iii,  60. 
Caput,  iii,  60. 
Caro,  III,  59. 
Cartilagines,  iii,  60. 
Castanea,  iii,  56, 
Castor,  II,  11. 
Catus  murilegus,  iii,  24. 
Cedrus,  iv,  26,  et  lu,  56. 


Cervi,  xi.  14. 

Cervix,  iii  60. 

Cerastes,  in,  42. 

Charadrinus,  i,  48,  ellib.  ii,  cap.  31 

Chrysolithus,  iii  58. 

Chrysopassus,  etc.  ibidem, 

Ciconia,  i  42. 

Cilla,  III,  60. 

Cima3  etcimata,  iii,  56. 

Cimex,  iii,  51. 

Cinnamulgus,  iii.  30. 

Cirri,  iii,  60. 

Classis  Salomonis,  i,  54. 

Clunes,  III,  60. 

Collum,  III,  60. 

Columba,  i,  in  prologo.  GoIumbflB 
tr  es,  etearumpenneei,  1,  Go- 
lumbae  dorsum.  Ibid,  cap.  2.  O 
culi  et  aI(B.  c.  3.  Columbam  res- 
picientia.  Vido  lib  i,  usq  ad  c  11 

Goma;,  iii,  60. 

Compagia,  iii,  60. 

Goncha  margaritifera,  ii,  35,Gon- 
chae  et  coclese,  et  earum  ge-« 
nera,  iii,  55. 

Cor,  iii,  60. 

Cornix,  iii,  35. 

Corum,  III,  60. 

Corpus,  III,  59,  et  iii,  61.  Gorpo- 
ris  humani  ratio,iii,  60  et  61« 

Gortex,  iii,  56. 

Coi^vus,  1,35. 

Costae,  III,  60. 

Coturnix,  i,  51. 

Cox»,  III,  60. 

Crines ,  iii,  60. 

Crocodilus,  ii.  8,  et  iterum,  iii,  55 

Crura,  iii,  60. 

Cubitus,  III,  60. 

Cutis,  III.  60. 

Gygnus,  i  53. 

Gypressus,  m,  56. 

D 

Defunctus,  ui^  61% 


11 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


12 


Delphini,  iii,  55. 

Dentati,  pisces,  iii,  55. 

Dentes  et  eoruni  spieies,  iii,   60. 

Dextera,  laeva  et  sinistra,  iii,  60, 

Digitus,  III,  60. 

Disseptum,  iii,  60. 

Dorsum,  iii,  60. 

Draco  maximus,  ii,  24. 

Dromedarius,  iii,  21. 

Dypsas,  iii,  49. 

E 

Ealse,  III,  10. 
Echineis,  iii,  55. 
Echinus,  iii,  55. 
Elephas,  ii,  25,  et  iterum,  26. 
Epops,  I,  52. 
E(fuus,  iii,  23. 
Equidotes,  iii,  55. 
Erinaceus,  ii,  4. 
Eruca,  in,  54. 

F 

Facies,  iii,  60. 

Fauces,  m,  60. 

Fel,  III,  60. 

Femina,  iii,  60  et  61. 

Feinora,  iii,  60. 

Fetus  111,60. 

Fiber,  ii,  11. 

Fi])nu,  iii,  60 

Ficus,  III,  56. 

Flageila  lu,  56. 

Flurcs,  III    56. 

Folia,  III,  56. 

Forniicie,  ii,  29.  Formica  et  ejus 

proprietiites,  ii,  29, 
Fraxinus.  iii,  56. 
Frons,  iii,  60. 
Fructus,  fruges,  iii,  56 
Fulica,  i,  58. 
Funus,  iii,  61. 


Gallus  gallinaceus,  i,  Avis,  i,  36 
Genilalia,  iii,  60 
Genua,  in,  60. 
Genus.  ui.  59. 
Gerinen,  iii,  56. 
Geme,  iii  60. 
Gingiva?,  iii,  60. 
Gladii,  in,  55. 
Gustus,  iii,  59. 
Graculus,  i,  45. 
Grues,  i,  39. 
Gula,  III,  60. 

Gurgulio  pars  gulturis,  iii,  60. 
'   Gryphes,  iii,  4. 

II 

Haedus,  iii,  16. 

Hala,  III,  60. 

Halcion,  hi,  29, 

Hercinice  aves,  iii,  31. 

llcricus  scu  herinaceus,  ii,  4. 

Herodius,  i  31. 

ilicna,  II,  10. 

Hirundines,  i,  41. 

llircus,  III,  15. 

Hoino,  III,  59.  Ilominis  inpudici- 
tia  iii  inuloruin  curatione,  iii,  55 
Ilominis  formandi ordo,  iii,60. 

Humeri,  iii,  60. 

Hyacinthus,  in,  58. 

Hydria  et  Hydrus,  ii,  1, 


I 


JJb/s  avis,  T,  57, 


Igniferi  lapides,  ii,  19. 
Ilex,  III,  56. 
Ilia,  III,  60. 
Indica  arbor,  in,  39. 
Infans,  ii,  61. 
Insitio,.  III  56. 
Intercilium,  ni,  60. 
Intestina,  iii,  60. 

J 

Jaculus  serpentis  species,  ni,  46 

Jaspis,  ni,  58. 

Jecur,  in,  60. 

Jejunum  inteslinum,  iii,  60. 

Juniperus,  m,  56. 

Juvencus,  iii,  18. 

Juvenes,  v,  61. 

L 

Labia,  ni,  60. 

Lac,  III,  60. 

Lacertus  et  lacerta,  ii,  28.  Lacer- 

tus  et  ejus  genera,  iii,  50. 
Lacerti,  iii,  60. 
Lacrymoe,  iii,  60. 
Lapides  igniferi,  ii,  19. 
Laquei  venantium  tres,  i,  30. 
Latus,  lii,  60. 
Laurus,  iii,  56. 
Leo,  II,  1. 

Leopardus  et  pardus,  ni,  2. 
Leucrocuta,  in,  7. 
Libanus,  i,  26. 
Liber  cortex,  iii,  56. 
Ligna,  ni,  56. 
Lingua,  ni,  60. 
Lucus,  III,  56, 
Lumbi,  111,  60. 
Lumbricus,  54. 
Lumina,  iii,  60. 

Lupi,ii20.  Lupiaqualiles,  m,  55. 
Luscinia,  iii,  33. 
Lynx  III,  3. 

M 

Mahe,  maxilhc,  mandibulge.  iii,  60 

Malus  el  malum  Punicum,  iii,  56. 

Mamilla,  iii,  60. 

Manticora,  iii,  8. 

Manus,  iii,  60. 

Margaritifera  concha,  ii,  35.  Mar- 

garitarum  inventio,  ni,   57. 
Malrix,  iii,  60. 
Matruin  crudelitas  in  natos  suos 

in  captione  Hierusalem,  ni,  55. 
Mealus,  iii,  60. 
MeduIIa?,  III,  60. 
Membra  hominis,  iii,  60.  Quse  sint 

III,  60. 
Mens,  III,  59. 
Mcnstruum,  m,  60. 
Mentum,  m,  60. 
Merula,  i,  43. 
Milvus,  I,  40. 
Monoceros,  n,  6. 
Morus,  III.  56. 
Mors,  iii,  61. 
Morlis  genera.  Ibidem. 
Mortuorum  genera.  m,  61. 
Mugilis,  m,  55. 
Muhcr,  ,111  61. 
Mullorum  generatio  impudenter 

ab  homine  excogitata,  iii,  55, 
Muleus,  III,  55. 
Mullipes,  III,  54. 
Murena,  iii,  55. 
Murex,  iii,  55. 
MuS;  iif,  25. 


Musculi,  III,  60. 
Musio,  iiii,  21. 
Mustella,  n,  18. 

N 
Nares,  m,  60. 
Nates,  m,  60. 

Natura  in  communi,  m,  59. 
Nemus,  m  56. 
Nervi,  m,  60. 
Nidus  turturis,  i,  25. 
•      Nux,  m,  56. 

^ycticorax  seu  noclua,  i,  13. 

0 

Occipilium,  m,  60. 
Oculi,  ihid, 
Olor,  i,  53. 
Omentum,  m,  60. 
Og.  Onager  n,  11. 
Onocentaurus,  ii,  4  et  33, 

Organasensuuinnostrorum,m,59 
Orphani,  m,  61. 

Odoratus,  iii,  59. 

Os,  iii,  60. 

Ossa,  m,  60. 

Ova  et  inde  nata,  iii,  37. 

Ovis,  III,  13. 

P 

Pal»,  III,  60. 
Palatum,  m,  60. 
Palma,  iii,  60. 

Palmse  arbori  comparatus  jnstus , 
1,21.  Ecclesia,  et  anima  fidelis 
eidem,  i,  21.  Palmae  rursus,  m, 
56  et  60.  '     ' 

Palpabra;,  iii,  60. 
Paiithera,  ii,  23. 
Pardus  et  leopardus,  iii,  2. 
Parentum  unde  cum  prole  simi- 

litudo,  m,  60. 
Passcr,  I,  20. 

Passer  in  ramis  cedri  nidificans,  i, 
26  Passer  mystico,  i,  27.  Kjus 
doinus  et  mores,  28.  Vigilia,  29. 
Ad  animain  comparat,  30.  Pas- 
seruin  pretia,  i,  31 .  Immolatio,  i, 
32. 

Pavo  seu  pavus  avis,  i,  55. 

Pectus,  m,  60. 

Pecus,pecudes,  iii,  13. 

Pedes,  m,  60. 

Pediculi,  m,  5i. 

Pelicanus,  i,  33,  et  51.  ii,  27. 

Pellis,  III,  60. 

Pcrdix,  i,  50. 

Phagus,  m,  56. 

Phoenix,  i,  49. 

Pica  et  picus,  iii,  32. 

Picea,  m,  56. 

Pinula,  m,  60. 

Pinus,  m,  56. 

Piscium  diversorum  naturfp,  m, 
55.  Piscesamphibii  seu  amphi- 
vii.  /^iV/.Piscium  varia  genera 
ct  in  fctus  amor.  Ihid  Piscium 
castitas  et  victus,  et  pisces 
dcntati.  llnd. 
Pislacea,  iii,  56, 

Plantte,  ct  planteria,  m,  56  et60. 
Plalanus,  m,  56. 
Polypus,  III,  55. 
Poina,  III,  56. 
Populus  aibor,  m,  56. 
Porci  marini,  iii,  55. 
Pori,  III,  60. 

Posteriora  bonis,  iii,  60. 
Preecordia,  ni,  60.  ^ 


13 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  PRIMUS. 


14 


Psittacus,  III,  28. 
Puer  et  puella.  Ibid, 
Puei-peraB  Ibid, 
Pugnus,  III,  60. 
Pulices,  ni,  54. 
Pulmo,  in,  60. 
Pulpa,  iii,  60. 
Pulsus,  iii,  60. 
Pupilla,  III,  60. 
Pupilli  et  orphani,  iii,  61. 
Puperes,  iii,  61. 

Q 

Qualea  avis  quae  et  coturnix  et 

ortyx  dicitur,  i,  51. 
Quercus  aut  ({uernus,  seu  quer- 

na   arbor,   ei    ejus  annositas, 

ni,  56. 

ni,  \±.  Quadrupedla  animalia, 
Quisquilise,  iii,  56. 

R 

Radix  et  ramus,  iii,  56. 
Ranse,  iii,  55. 
Renes,  iii,  60, 
Ricynus,  iii,  54. 
Rumen,  iii,  60. 

S 

Safamanora,  ii,  16. 

Salix,  iii,  56. 

Saltus,  III,  56. 

Sanguis,  iii,  60. 

Sanguisuga,  lu,  54. 

Sapphirus,  iii,  58. 

Sapphirinuscolorinalis  columbfls 

iii,  7. 
Sardonixseusardonychus,  iii,58. 
Sardus,  iii,  58. 
Sarra,  in,  55. 
Saura,  iii,  S5 
Scapula,  III,  60. 
Scarus,  iii,  55. 
Scitalis,  iii,  43. 
Scopius,  III,  54.  Scorpius  marinus 

III,  55. 
Scrotum,  iii,  60. 
Semen,  ni,  60.  Vide  Sperma. 
Senectutis  bona  et  mala,  iii,  61. 
Senes.  Ibid, 


Sensus  hominis,  iii,  59. 

Sepultus;  iii,  61. 

Serpentum  genera,  iii,  40.  Serpen- 

tes   sireni,  in ,  43.  Serpentum 

naturse,  in,  52  et  53. 
Serra,  m,  55. 
Serra  bellua,  ii,  22. 
Seps  serpens,  iii,  48. 
Sibilus  serpens,  iii,  41 
SimiBB  vel  simii,  i,  12. 
Sinistra,  i,  60. 
SirensB,  i,  32.  Sireni  serpentes, 

m,  47. 
Smaragdus,  iii,  58. 
Solum,  III,  60. 
Sorex,  III,  25. 
Sortes  quatuor.  i,  3. 
Spermatum  differentise,  iii,  60. 
Spina  et  spina  sacra,  m,  60. 
Spiritus,  iii,  59. 
Splen,  III,  60. 
Spondilia,  m,  60. 
Stellio,  n,  16  et  28,  et  iii,  52. 
Stomachus,  m,  60. 
Struthio  et  ejus  penuas  atque  na- 

tura,  I,  37. 
Sublinguium;  m,  60. 
Succinum,  m,  56, 
Suffragines,  iii,  60. 
Supercilia,  m,  60. 
Surculus,  III,  56. 
Sycomorus,  iii,  56. 

T 

Tactus,  m,  59. 
Talpa,  m,  26. 
Talus,  m,  60. 
Tarmi,  m,  54. 
Taurus,  iii,  18. 
Tempora  capitis,  m,  60. 
Teredo,  m,  54. 
Terga,  iii,  60. 
Testiculi,  m,  60. 
Testudo,  III,  55, 
Tharandus,  m,  9. 
Thorax,  m,  60. 
TibisB,  III,  60. 
Tigris,  m,  1. 
Tinea,  iii,  54. 


Topazius  vel  Topantiu«^  ni.  58. 
Tori,  m,  60. 
Torpedo,  m,  55. 
Torris,  iii,  56. 
Truncus,  ni,  56  et  60, 
Turtur,  i,  20,  23,  24^  25, 

U 

Ubera,  m,  60. 
Ulmus,  m,  56. 
Ulna.  m,  60. 
Umbilicus,  m,  60. 
Ungues,  m,  60. 
Unicornis,  ii,  6. 
Uniones,  ii,  35, 
Upupa,  i,  32. 
Urina,  iii,  60. 
Ursus,  m,  16. 
Urus,  III,  19. 
Ustula,  m,  54. 
Uterus,  m,  60. 

V 
Vacca,  m,  19. 
Venee,  m,  60, 
Venter,  m,  60. 

Vermes  et  vermes  oamluin;  m>  54 
Veretrum,  m,  60, 
Vertex,  m,  60. 
Vertibula,  ni.  60* 
Vervex,  iii,14. 
Vespertilio,  iii,  31, 
Vesica  m,  60,  61* 
Vimen,  m,  56. 
Vipera,  ii,  21. 

Vir,  vira,  virago,  vifgOj  m,  tflj 
Virga,  m,  56. 
Virgultum,.  Ibid, 
Virus,  III,  60. 
Viscera,  iii,  60. 
Visus,  m,59. 
Vita,  m,  59. 
Vitulus,  m,  19. 
Vulpes,  II,  5. 
Vultur,  I,  38. 
Vultus,  m,  60. 
Vulva,  m,  60. 

X 

Xilycon,  c^uee  vulgo  foHe  perpe* 
ram  dicitur  siliqua,  in  56; 


asa 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS    REBUS 

PR0L06US 

AD  RAYNERUM  CONVERSUM. 


HuGO  Ratnero  suo  salutcm. 

DeBideriitui  petitionibus,  charissimc,  salisfacerc  cupiensj  columbam,  cujus  pcAAa)  sunt  deitrgeniatib,  etposterioht 
dorsi  ejus  in  palJore  auri  (PsaJ.  lxvii),  plngere,  el  qer  plcturam  mentes  a^diflcare  decrevl,  ut  quod  simplicium 
aniuius  intelligibili  oculo  caperc  vix  polerat,  sultcm  carnali  discernat ;  ct  quod  vix  concipere  poterat  auditus 
percipiat  visus.  Nec  tantum  volui  colunibam  formando  pingerc,  scd  eliam  diclando  describere,  et  per  scripturami 
demonstrare  picturam,  ut  cui  non  placuerit  siniplicitas  picturo^,  placeat  saltem  moralitas  scripturse.  Tibi  ergo,  cui 
datse  sunt  penn®  columba;,  qui  elongasti  fu^iens,  ut  in  solitudine  maneres  et  rcquicsceres,  qui  non  quserig 
dilationem  in  voce  corvina,  cras,  cras  ingemmanlc,  sed  contritioncm  in  gemilu  columbino,  tibi,  inquam,  non 
tantum  ad  preesens  columbam,  sed  etiam  accipilrem  pingam.  Ecce  in  cadeni  pertica  sedent  accipiter  et  columt)a. 
Ego  enim  de  clero,  tu  d«  militia  ad  conversionem  veuimus,  ut  in  reeulari  vita  quasi  in  pertica  sedeamus,  et  qui 
rapere  consueveras  domesticas  aves,  nunc  bonio  operationis  manu  sih^estres  ad  convcrsionem  trahas,  id  est  sscu* 
larcs.  Gemat  igitur  columba,  gemat  et  accipiler  vocemquc  doloris  6mittat.  Yox  enim  columbie,  gemitus,  vox 
accipitris,  queetUB.  In  principio  hu^us  operis  idcircoj  preposui  columbam,  quia  spiritus  sancti  gratia  semper  pr»* 
paratur  psenitenti,  nec  nisi  per  gratiam  per^xnitur  ad  vcniani.  De  accipitre  vcro  post  columbam  subjungitur,  per 
quem  nobilium  pereone  ddsignantur.  Cum  enim  aliquis  nobilium  convertitur,  per  exomplum  bonas  operaUQKUfli: 
pauperibus  presentatur.  De  qiubusdam  vero,  tam  volucribus  quam  animalibus,  ^ue^  ^(II  ^vtm^^i^iSk  ^<9r^\:^'^^^c^\9N^ 
Scnptura  commemorat,  quanto  citius  potero  breyiteT  aasignar^  tentabo, 


15 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


16 


PR0L06US    ALTER. 

Per  quem  innnit  auctor,  quisquis  est,  se  animalia  ipsa  etlapilJosdepinxisse,  sed  quia  imprimendo  nonpoS' 
sumus  colores  observare,  et  animalium  plurima  per  se  nota  sunt,  corum  picturis  supersedebimus. 

Gum  scribere  illitterato  debeam,  non  miretur  diligens  lector,  siad  aBdificationemillitteratidesubtilibus 
simplicia  dicam.  Nocimputet  levitati,  quod  accipitremvel  columbam  pingam,  cum  beatus  Job  et  propheta 
David  hujusmodi  volucres  nobis  reliquerint  ad  doctrinam.  Quod  enim  doctioribus  innuit  scriptura,  hoc 
simplicibus  piclura.  Sic  ut  enim  sapiens  delectatur  de  subtilitate  scripiura),  sic  simplicium  animus 
detinetur  simplicitate  picturae.  Egoautemplus  laboro  ut  simplicibus  placeam,  quamut  doctioribus  loquar 
et  quasi  vasculo  pleno  latices  infundam.  Qui  enim  sapientem  verbis  instruit,  quasi  pleno  vasculo 
latices  infundit. 


LlfiER   PRIMUS. 


Cap.  I.  De  tribus  columbis,  quarum  scriplura 

meminit. 

Si  dormiatis  inter  medios  cleros,  pennwcoIumbsB 
deargentata)  et  posteriora  dorsi  cjus  inpallore  auri 
{Psal.  Lxvii).  In  sacra  scriptura,  frater,  tres  colum- 
baslegendoreperi,  exquibus,  si  attente  considere- 
tur    simplicium  mentes  ad  perfectionem  poterunt 
edoceri,  columbam  scilicet  Noe,  columbam  David, 
colurabam  Jesu  Christi.  Noe  requics,  David  manu 
fortiSy  Jesus  sa7va ^orinterpretatur.  Peccatoriautem 
dicitur :  Peccasli,  (Eccli.  \\i),  quiesce.  Si  igittur  vis 
esse  Noe,  quiesce  a  peccatis.  Ut  David  esse  possis 
operare  fortia.  Sisalvari  desideras,  a  Salvatore  sa- 
lutem  postula.  Diverte  igitur  a  malo,  ct  fac  bonum, 
inquire  paccm  (Psal.  xxxiii).DiverteadarcamNoe. 
Pra^Iiare  cum  David  prselia  Domini.  Inquiere  pacem 
cum  Jesu  in  Jerusalem.  Diverte  ad  quietem  mentis 
resiste  tentationibus,  exspectapatientersalutis  be- 
neficium.  De  columba  vero  Noe  dicitur  :  lieversa 
estcolumbaad  vesporum  fcrens in  oreramum  viren- 
<isoyiv«?fGe/2.viiiJ  Adarcam  Noe  columba  revertitur 
cum  ad  quietem  inentis  ab  exlerioribus  animus  re- 
vocatur.  Revertitur  ad  vesperam,  cum  deilciente 
luce  mundanse  felicitatis,  vanas  gloriaj  fugit  pom- 
pam,  timens  ne  incunat  obscuritatemmentis,  idest 
profunditatem  perpctuoe  damnationis.  Olivam  gerit, 
quia  miscricordiam  quajrit.  Olivam  in  ore  portat, 
dum  indulgere  sibi  quod  deliquit  precibus  exorat. 
De  columba  vero  David  dicitur.  Et  posteriora  dorsi 
ejus  in  pallore  auri.  In  posterioribus  dorsi  aurum 
habetur,  quia  bene  operanli,  in  futuro  venia  pro- 
mittilur.  Similiter  et  de  Salvatore  legitur  quod  in 
desoensu  columbfe  super  eum  hffic  vox  audiretur  : 
Hic  est  Filius  mcus  dilectus,  in  quo  milii  bene  com- 
placui.  (Matth,  iii).  Columba  estSpiritus  sancti  gra- 
tia,  qaee  super  Jesum  in  Jordane  descendisse  cer- 
nitur,  quia  cuilibet  humili  a  pcccatis  mundato  gra- 
tia  prrapaititur.  Pocnitcnii  igilur  iit  niisericordia, 
operanti  promittitur  venia^  diligontidaiur  gratia. 


B 


A  Cap.  II.  De  coIumbsB  ad  Ecclesiam  collatione. 
Sidormiatisinter  medios  cleros,  pennoc  columhde 
deargentatoe,  et postcriora  dorsi  ejus  inpalloreauri 
(Psal.  Lxvii).  Columba  deargentata  est  Ecclesia,  do- 
ctrina  divini  eloquii  erudita,  quse  per  similitudinem 
ferturhabereprsedicationisrostrumrationedivisum 
quo  grana  congregat  hordei  et  frumenti,  sententias 
scilicet  Veteris  ctNoviTestamenti.  Habet  dextrum 
et  sinistrum  oculum,  moralem  et  mysticum  sensum : 
seipsam  respicit  sinistro,  Deum  vero  contempla- 
tur  dextro.  Duas  alas  habet,  activam  et  coniempla- 
tivam  vitam;  his  duabus  alis  sedcns  iegiiur ;  his 
duabus  volans  ad  coelestia  sublevatur.  Volainus,  cum 
menie  excedimus.  Sedemus,  cum  intcr  fratressobrii 
sumus.  In  his  siquidem  alis  penna)  sunt.  Pennaj 
vero  sunt  doctores,  alis  recta?  actionis  et  divina? 
contemplationis  inhajrenlcs.  Cleros  vero  [Grajce], 
sortes  vocamus  Latine.  Duae  sortes,  duo  sunt  Testa- 
menta.  Inier  quas  sortes  dormiuni,  qui  auclorilati- 
bus  Veteris  et  Novi  Testamenli  concordaiit  €l  ac- 
quiescunt.  Et  posteriora  dorsi  ejus  in  paliore  auri. 
Dorsum  coIumbsB  illam  partem  coi'poris  csse  dicuut, 
cui  radices  alarum  sese  invicein  naiuraliter  oon- 
jungunt.  Ibidem  cor  ponitur,  quod  dorso  proximum, 
auroperpeiuae  beaiiiudinis  in  futuro  operielur.  Sic- 
ut  aurum  pretiosius  est  argenlo,  sic  ol  l)oalitu(lo 
futuri  seeculipretiosior  esi  felioiiaie  priesenie.  Pos- 
teriora  igitur  dorsi  columbae  in  pallore  auri  eruni, 
quia  justi  in  oeierna  bealiiudine  nimia  claritale  ful- 
gebunt. 

Cap.  III.  De  columbw  ad  fulelem  animam 

comparatione. 
Si  dormiatis  intormcdios  cleros, pcnmv  eolumhce 
deurgcntativ,  etposleriora  dursi  ejus  in  pallore  auri 
(Psal.  Lxvii).  Columba  est  quselibet  fidelis  et  sim- 
plex  anima;  deargentata  in  pennis,  declaraia  in 
virtutibus  per  famam  bonae  opinionis,  quee  tot  in 
cibum  colligit  in  seminum  grana,  quot  ad  bene 
operandumassumit  sibi  justorum  exempla.  Duos  ha- 


17 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  PMMUS. 


18 


l)etooiilos,dextrumetsinistrum,Tnemoriamscilicet  A  fiunt,  quibus  imagines  regura  imprimuntur.  In  mo- 


et  intcUeetum.  In  hoc  futura  praevidet,  in  illotrans- 
acta  defiet.  Hos  oculos  clauserunt  in  yEgypto  patres 
noslri,  quoniam  non  intellexerunt  opera  Dei,  nec 
fuenint  memores  multitudinis  misericordiae  ejus. 
Duns  vero  alas  habet,  amorem  proximi  et  amorem 
I)ei.  Una  extenditur  per  compassionem  ad  proxi- 
mum,  altera  erigitur  per  contemplationem  ad  Deum. 
Ex  his  alis  procedunt  pennse,  id  est  virtutes  animse. 
Hse  pennoe  argentea  claritate  resplondent,  quando 
per  famam  bonse  opinionis  audientibus  argenti  more 
(lulcem  tinnitum  prajbent.  Cleros  vero  Groece,  sortes 
dicimus  Laline.  Quatuor  autem  sunt  sorles,  timor 
et  spes,  amor  et  desiderium.  Sortes  sunt,  quia  pa- 
lern5je  liseieditatis  locumdistribuunt.  Timoret  desi- 


neta  notatur  imitatio  formse,  in  corona  signum  vic- 

torife.  Moneta  siquidem  divini  eloquii  docet  imita- 

tionem  vitse  Ghristi,  corona  vero  victorise.  Post  la- 

bores  prsesentis  saeculi  fiunt  pugnae.  Ibi  igitur  quasi 

in  posterioribus  aurum,  hicin  pennis  praedicationis 

argentum,  quia  cum  ad  illa  dona  columba  perverie- 

rit,  jam  praedicationis  eloquio  non  indigebit,  sed  in 

eo  quod  pro  retributione  percipiet,  in  puritate  per- 

fectionis  sine  flne  vivet. 

Cap.  V.  De  coluinhw  habontis  podes  riibros  ad 
Ecalosiam  comparationo. 

De  qua  columba  hic  agitur,"rubros  pedes  nabere 

perhibetur.  Haec  columba  est  Ecclesia,  quae  pedes 

habuit,  quibus  totius  mundi  spatium  perambulavit 


rlcpium  sortes  sunt  extrema),  spes  et  amor  mediae.  B  Pcdes  suutmartyres,  qui  tot  passibus  terramperam- 


Timor  animum  conturbat,  desiderium  mentem  cru- 
oial,  et  nisi  aliquid  medium  intervenerit,  animus  a 
quiete  recedit.  Oportet  igitur  ut  inter  desiderium 
et  limorem,  spem  ponamus  et  amorem.  Spes  igitur 
timorern  recreat,  amor  desiderium  temperat.  Inter 
spem  igitur  et  amorem,  quasi  inter  mcdias  sortes 
quietus  dormit,  qui  inter  extremas,  scilicet  timo- 
rem  et  desiderium,  vigilat  et  obstupescit.  Si  igitur 
es  columba,  vel  columbae  penna,  dumtimeset  de- 
sideras,  inter  extremas  sortes  vigilas.  Dum  speras 
et  diligis,  inter  medias  quietus  dormis. 

Et  posteriora  dorsi  ejus  in  pallorc  auri.  In  dorso 
solent    onera  portari.    Et   per   hsec   eadem   pos- 


bulantquotbonorum  operum  exemplis  viamjustiticB 

sequentibus  se  demonstrant.  Terram  tangunt,  cum 

dignis  increpationibus  actus  et  voluntates  terrenas 

reprehendunt.  Sed,  dum  terra  premitur,  asperitate 

terrie,  id  est  terrenorum  crudelitate,  pedes  vulne- 

rantur,  et  sic  pedes  Ecclesia3  rubri  facti  sunt,  quia 

sanguinem   suum   pro   Ghristi  nomine   martyres 

effuderunt.  Rubor  igiturpedum  estcruormartyrum. 

Gap.  VI.  De pennis  deargcntatis  columbm  adproo^ 

dicatorcs  coUatis. 

Quae  columbapedes  rubros  habere  dicitur,  pennas 

deargentatas  habuisse  verbis  propheticis  demon- 

stratur.  PennsOy  inquiiDa\idy  columbae  deargentata) 


^  (Psal.  Lxvii).  Pennae  columbae  deargentatee  sunt 

sunl  operam  labores  designan.  Per  postem  ^  predicatores  Ecclesi».  Est  autem  argentum,  divi- 

num  eloquium ;  tinnitus  argenti,  dulcedo  verbi ; 


doi-si  denotatur  exspectatio  praemii.  Post  toleran- 
tiam  siquidem  praesentium  laborum,  in  futuro  sub- 
sequi  credimus  justis  meritorum  praemia.  Reddet 
enim  Deus  sanctis  mercedem  laborum  suorum,  et 
deducet  eos  in  via  mirabili.  Et  hoc  in  pallore  auri 
esse  credimus,  quia/)rei/osa  cst  in  conspoctu  Domini 
nwrs  sauctorum  ejus  (Psal.  cxv).  In  pennis  igitur 
argectum,  quia  in  Iinguis  eloquium  ;  in  posteriori- 
bus  vero  aurum,  id  est  post  labores  praemium. 

Cap..  IV.  De  columbm  ad  pnelatum  comparatione. 

Sidormiatis  inter  medios  cleros,  pennce  columba) 
doargrntatw  et  posteriora  dorsi  ejus  in  palloreauri 
[Psal.  Lxvii).  Columba  deargentata  estabsque  felle 
malitise  quselibet  adhuc  vivens  praelatorum  persona, 
quae  intermedios  cleros  dormit.  Cleros  Graece,  La- 
tine  sors.  Unde  et  cleronomiaproprie  vocatur  haere- 
ditas  quse  defertur  ex  testamento.  Inde  contingit  ut 
filii  I^vi,  inter  filios  Israel  non  haberent  sortem,  id 
est  haereditatis  partem,  sed  ex  decimis  viverent. 
Duse  autem  sunt  ha;reditales,  terrena  Veteris  Testa- 
menti,  et  aeteiiia  Novi.  In  medio  igitur  istarum  dor^ 
mit,qui  in  contemptu  terrenorum,  et  ipse  coelestium 
vitam  linit,  dura  nec  nimis  ardenter  piaesentibus 
inhiat,  et  futura  patienter  exspectat.  Et  posteriora 
dorsi  ejusin  palloreauri.  Oculi  enim  justorum  vide- 
bunt  regem  in  decore  suo.  Tunc  enim  aurum  in 
posterioribus  habebis,  cum  apparueritinfuturo  glo- 
ria  divinae  majestatis,  Coronae  siquidem  regum  ex 
auro  purissimo  fabricantur,exargento  vero  monaete 


calor,   candor.   Candorem  vero  argentura  retinet, 

dura  quilibet  doctor  raunditiara  verbis  praedicat,  et 

raunditiara  in  se  habet,  dura  quod  docet  diligit,  et 

quod  intus  araat,  foris  operibus  estendit.  Hsec  sunt 

eloquia  Doraini  castxi,  argentura  igne  examinatum. 

Eloquia  Domini  easta,  quia  nulla  sunt  simulatione 

corrupta,  nullo  suntsemine  cupiditatis  impraegnata. 

Argentum  exarainatura  igne,  solidatura  in  qualibet 

perturbatione.  Candor  igitur  argenteus  in  pennis 

est  in  linguis  docentium  lene  blandimentura  ser- 

raonis. 

Gap  VII.  De  sapphirino  colore  alarum  columbsB  ad 

contemplativos  coUato. 

Alarura  colorera  non  reperi  scriptum,  sed  ex  si- 
railitudine  raaterialis  colurabse  potest  assignari,  ut 
si  colurabara  pictara  respicias,  colorera  raaterialis  co- 
lumbae  eam  habere  non  contradicas.  Alarura  enim 
superficies  sapphirino  colore  superfunditur,  quia 
caeli  speciem  animus  conteraplantis  iraitatur.  Sed 
color  sapphirinus  candidis  lineis  distinguitur,  ut 
sapphirino  colore  niveusraisceatur.  Colorenimni- 
veus  sapphirino  mistus  designat  munditiam  carnis 
et  amorera  contemplationis. 

Cap.  VIII.  Do  cohribus  columhiv  ad  moros  coUatis. 
Postoriora  dorsi coJumbiO  dcargentatfcfPsaJ.  lxvii) 

Propheta  commemorat,  etposteafincm  vitaepree- 
sentis  in  quolibet  homine  raoraliter  demonstral.  In 
auro  puritatem  mentis,  in  pallore  vero  auri  designat 


19 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


20 


mOTiiflcationam  carnis.  Est  enim  pallor  animi  pa-  A  felie,  Id  est  irascibilitatis  amaritudine.  Instat  osculis 


tientia,  et  mortificatse  carnis  innatus  color.  Poste- 
riora  igitur  columbsB  deargentatee  in  pallore  auri 
erunty  dum  puritas  mentis  et  mortificatio  carnis  fi- 
nem  cujuslibet  morientis  obtinebunt.  Sed  et  ideo 
color  aureus  in  posterioribus  dorsi  columbae  colori 
eapphirino  jungitur,  quia  contemplantis  animum  fu- 
iursB  beatitudinis  gloria  subsequetur.  Color  igitur 
aureus  in  posterioribus  designat  eeternse  retributio- 
nis  munus. 

Cap.  IX.  De  oculis  croceis  et  cautione  columbayad 
EcclesioB  cautionem  comparatis, 

Oculi  tui  columbarum  (Cant.  i).  Columba  super 
t^uas  sedere  ssepissime  solet,  ut  cum  viderit  um- 


quia  delectaturinmultitudine  pacis.  Gregatimvolat, 
quia  conventus  amat.  Nonvivit  ex  raphi,  quia  non 
detrahil  proximo.  Colligit  grana  meliora,  id  est  nie- 
liora  dicta.  Non  vescitur  cadaveribus,  id  est  deside- 
riis  camalibus.  Nidificat  in  foraminibuspetriP,  quia 
spem  ponit  in  Christi  passione.  Super  flnenta  nqna- 
rum  residet,  ut,  visa  accipitris  umbra,  venientcm 
citius  devitet,  quia  in  Sripturis  studet  ut  superve- 
nientis  diaboli  fraudem  declinet.  Geminos  nutrit 
puUos,  id  est  amorem  Dei  et  amorem  proximi.  Qui 
igitur  has  naturas  habet,  assumat  sibi  contempla- 
tionis  alas,  quibus  ad  coelum  volet. 

Cap.  XII.  Dc  aquilone  ct  austro  ventis. 

Surge,  aquilo,  et  veni,  austerfCant.  iv)etc.  Aquilo 


bram   supervenientis  accipitris  fugiens  declinet.  B  f^igidissimus  ventus  est.  ^/>  a^wiVowe^inquit,  Jere- 


Eeclesia  vero  scripturis  se  munit,  ut  insidiantis 
diaboli  fraudes  evitare  possit.  Haec  igitur  columba 
eroceos  oeulos  habet,  quiaEccIesia  maturaconside- 
ratione  futuros  easus  ostendit,  et  providet.  Color 
itaque  croceus  in  oculis  discretionem  designat  ma- 
turse  considerationis ,  dum  enim  aliquis  quid  agat, 
▼el  quid  eogitet  mature  considerat,  quasi  croceo  spi- 
rituales  oculos  adomat.  Habetenim  crocus  colorem 
maturi  firuetus.  Croceus  igitur  oculus  est  maturitas 
ftenauft. 

Cap.  X.  D$  Golore  reliquo  columbfe  mutabili  ad 

mare  turbatum,  et  de  mari  ad  carnem  comparato. 

Color  reliqui  eorporis  imitatur  colorem  turbati 


mias,  pandetur  omne  malum  (Jerem.  i.)  Ibi  sedes 
Satanse.  Inde  ruinae  principium.  Ventus  aquilo  gra- 
vis  est  tentatio.  Flatus  aquilonis  suggestio  tentatio- 
nis;  frigus,  negligentiae  torpor.  Aquilo  igiturvenit, 
quando  gravis  tentatio  mentem  cujuslibet  invadit. 
Aquilo  vero  surgit,  quando  abanimo  tentatio  rece- 
dit.  Ab  aquilone,  inquit,  venient  et  mariilsn.  xux). 
Aquilo  tentatio,  mare  mundus.  Ab  aquilone  igitur  et 
mariChristus  suos  congregat  cum  a  tumullu  tenlatio- 
numnontantumjustos,  sed  etpeccatores  sequestrat. 
Ponam,  inquit,  sedem  meam  ad  aquilonem,  ctero  si- 
milis  Altissimo  (Isa.  xiv).Sedem  ad  aquilonem  po- 
nere  desiderat,  quem  penna  superbiae  sursum  levat 


maris«  Mare  motu  fluctuum  sseviens  ebullit.  Caro      Esse  similis  Altissimo  concupiscit,  cum  illi  cui  su- 


mota  senftuum  ebulliensseevit.  Mare  perturbationi- 
btts  suift  arenas  movetetsublevat.  Carodelectationi- 
bus  ftuis  animi  levitatem  pulsat.  Mare  terminos  suos 
ftgrediens  aquis  dulcibus  occurrit.  Caro  lasciviens 
lacrymarum  dulces  rivulos  obtundit.  Mare  diversis 
proceUai%m  turbinibus  navigantium  cursus  impe- 
dit.  Caro  procellosa  recte  viventium  mores  in  pro- 
fiindum  mergit.  Dum  tantis  mare  tempestatibus  agi- 
tatur,  undarum  collisione  terra  fluctibus  immisce- 
tury  et  ftic  ex  collisione  maris  et  terrae,  colorem 
mistum  racipit  mare.  Similiter  dum  caro  suggerit 
el  animus  non  consentit,  quasi  ex  nigro  et  niveo 
quidam  ia  corpore  color  efficitur,  qui  ex  diversis 
factua  color  medius  appellatur.  Marinus  igitur  color 


besse  debet,  per  arrogantiae  spiritum  se  aqualcm 
facit,  et,  ut  plus  dicam,  non  tantum  se  magistro  suo 
sequiparat ,  sed  etiam  se  illo  meliorem  esse  putat. 
Cecidit  diabolus,  cum  se  exaltare  voluit.  Humilialur 
homo,  cum  se  exaltare  concupiscit.  Auster  calidis- 
simus  ventus  est.  Deus,  inquit  ab  austro  veniet 
(Habac.  m).  Ibisedes  AItissimi,ibidilectionisardor 
Inde  sinceritas  veritatis.  Auster  a  serena  regione 
procedit,  quia  Deus  in  serenitate  morum  requiescit 
ibi  pascit,  ibi  cubat,  ibi  quies  mentis,  ibi  refectio 
contemplationis.  Auster  Spiritus  sancti  gratiam  dc- 
signat,  flatus  austri  benignitatem  Spiritus  sancti, 
calor  amorem.  Auster  igitur  venit,  quoties  giatia 
Spiritus  sancti  mentem  cujuslibet  accendit.  Surgit 


inpectoroeolumbeetribulationemdesignatinhuma- D  quoties  a  mente  gratia  recedit.  Deus,  inquit,  ab 


ftameaie. 

Cap.  XI.  De  diversis  columbse  proprietatibus. 
lu  diverftift  locis  diversas  columbse  proprietates  re- 
Deri,  qupa  inserens  huic  operi,  tibi,  frater,  annotare 
ouravi.  Prima  vero  colunyase  proprietas  estquod  pro 


austro  veniet.  Ab  aquilone  diabolus,  ab  austro  Dcus. 
Ule  ignorantiae  tenebras  inhabitat,  iste  serenitatem 
charitatisamat.  Frigus  aquilonis  poros  carnis  strin- 
git,  calor  austri  clausos  aperit.  Quod  enim  frigus 
avaritiaestringendo  retinet,  apertiseleemosynae  ma- 


cantugemitumprofert;8ecunda,quodfeIlecaret;ter-  *  nibus  charitas  larga  prwbet.  Penna  siquidem  vetus 


tia,  quodosculis  instat ;  quarta,  quod  gregatimvolat ; 
quinta,  quod  e%  raptu  non  vivit;  sexta  ,*quod  grana  me- 
liora  colligit ;  septima,  quod  non  vescitur  cadavere ; 
octava,  quod  nidificat  in  petrae  foraminibus  ;  nona, 
quod  super  fluenta  aquarum  residet,  ut,  visa  accipi- 
tris  umbra,  venientem  citius  devitet;  decima,  quod 
geminos  nutrit  pullos.  Columba  pro  cantu  utitur  ge- 
mitUy4{U}a  ((Uod  libens  fecit,  plangendo  gemit.  Caret 


in  infernum  mergit,  nova  vero  animum  ad  coelestia 
desideria  sustollit.  Peccata  enim  gravant,  virtutes 
vero  sublevant. 

Cap.  XIII.  De  acoipitre  quomodo  plnmesvnt 

expandens  alas  suas  ad  austrum 

Nunquidper  sapientiam  tuam  plumescit  accipitor 

expnndens alas suas  adausirum?(Job.  xxxix).  Unde 

beatus  Gregorius  : «  Agrestibus  accipitribus  moris 


21 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  PRIMUS. 


22 


B 


est  ut  flante  auslro  alas  expandant,  quatenus  eorum  A 
inembi-a  ad  laxandam  pennam  veterem  venti  tepore 
concalescant.  Cum  vero  ventiis  deest ,  alis  contra 
radium  solis  expansis  atque  percussus  tepentem  sihi 
aui^amfaciuntsicqueapertisporis  velveleres  pennoe 
exsiliunt,  vel  novse  succrescunt.  »  Quid  est  ergo  ac- 
cipitrem  in  austroplumescere,  nisi  quod  unusquis- 
qiie  sanctonim  tactus  flatu  sancti  Spiritus  conca- 
lescit,  et  usum  vetuslaj  conversationis  adjiciens, 
novi  hominis  formamsumit?Quod  sanctus  Paulus 
apostolus  admonet,  dicens  :  Kxspolinntes  vos  volo- 
rem  hoininoin  cum  uciihus  suis,  ot  induontos  novum 
1  (lohss,  IH)  Et  i'ursuni;  Lirot  is  qui  foris  ost  nostor 
homo  rorrumputur,  tantou  isqui  intusost  ronovatur 
de  dio  indiom{II  Cor.  ii).  «  Vetustamautempennam 
projicere  est  inveterata  studia  doIosa3  actionis  ainit- 
tero.  Et  uovam  pennam  suinere  est  initem ,  et  simpli- 
cem  t>ene  vivendi  seiisum  lenere.  IVnna  namque  ve- 
leris  conversationis  gravat.  Et  pluma  novce  immuta- 
tionis  sublevat,  etadvolatum  taiito  leviorem,  quanto 
novioremreddit.  Etheneait:  expandensalassuasad 
.\ustruin.  Alas  quippe  nostras  ad  austrum  expan- 
dere  est  per  adventum  sancti  Si)irilus  nostras  con- 
litendo  cogitationes  aperire,  ul  jaiii  non  libeat 
defendendo  nos  tegere,  sed  accusando  publicare. 
Tunc  ergo  accipiter  plumescit,  cum  ad  auslrum 
alas  expaudit,  quia  tunc  se  unusquisque  virtutum 
pennis  indnii,  cum  sancto  Spiritui  cogilationes 
suas  confitendo  substernit.  Qui  enim  confitendo 
vetei-a  non  detegit,  nova?  vitte  opera  minime  pro-  pj 
ducil,  Qui  nescit  lugere  quod  gravat,  non  valet 
profen^e  quod  sublevat,  ipsa  namque  compunctio 
poros  cordis  aperit,  plumas  virtutum  fundit, 
cumque  se  studiose  mens  de  pigra  vetustate  re- 
darguit,  aliqua  novitate  juvenescit.  Dicatur  ergo 
cum  beato  Job :  Nunquid  per  sapientiam  tuam 
p\uraescil  accipiter,  expandens  alas  suas  ad  Au- 
stmm  ?  Id  est,  nunquid  cuilihet  electo  tu  intelli- 
gentiam  contulisti ,  ut  flante  Spiritu  sancto  cogi- 
tationum  alas  expandat,  quatenus  pondera  vetu- 
sta>  conversalionis  adjiciat,  et  virtulum  plumas  in 
usum  novi  volatus  sumat,  ut  hinc  videlicet  colli- 
gat,  quod  vigilantiam  sensus  in  semetipso  ex  se 
non  habet,  qui  hanc  ex  se  conferre  aliis  nequa- 
quam  valet.  j) 

Cap.  XIV.  De  duahus  accipitrum  spooiohus. 

Duae  sunt  species  accipilrum,  domesticus  sci- 
licel  et  silvester,  iidem  tamen  sunt.  Sed  diversis 
temporibus  potest  esse  silvester  et  domesticus. 
Silvester  rapere  consuevit  domesticas  volucres,  et 
domesticus  silvestres.  Silves^ter  quas  rapit  con- 
tinuo  devoi*at,  domesticus  captas  doinino  suo  re- 
linquendas  servat.  I*orro  dominus  ejus  capta- 
riim  volucrum  ventres  aperit,  et  eorum  corda  acci- 
pitri  in  cihum  tribuenda  sumil.  Interiora  ven- 
tris  cum  fimoejicit,  qui  intus  remanensputredinem 
c:irniun  cum  fetore  gignit.  Moraliter:  silvester 
arripiter  captas  volucres  et  rapit  et  devorat,  quia 
quilibet  pei^versus  actus  et   cogitationes   simpli- 


cium  dissipare  non  ccssat.  Domesticus  vero  accipi- 
ter  est  spiritualis  pater,  qui  tolies  silvestres  vo- 
lucres  rapit,  (luoties  sa»culares  ad  conversionem 
pra^dicando  trahit.  Captas  occidit,  dum  sseculares 
mundo  mori  per  carnis  mortificationem  cogit.  Do- 
minus  auteni  ejus  et  omnipotens  Deus  ventres 
earum  aperit,  quando  mollitiem  carnalium  per 
Scripturas  increpando  solvit.  Corda  vero  exlrahit, 
dum  cogitaliones  saecularium  per  confessioneni 
maiiifestas  facit.  Interiora  ventris  cum  fimo  ejicit 
quando  memoriam  peccanti  fetentem  reddit.  Ad 
incnsam  itaque  Domini  captae  volucres  veniunt, 
dum  in  corpus  Ecclesia3  peccatores  doctorum  denli- 
bus  masticati  sese  convertunt. 

C.\p.  XV.  De  doDWSticoruni  accipiirum  curatione, 

Domesticis  accipitribus,  quo  melius  plumescero 
debeant,  munila  ac  tepentia  requiruntur  loca.  Loca 
munita  sunt  claustra,  in  quibus  dum  silvester  acci- 
piter  ponitur,  ut  dome.sticus  fiat,  clausus  tenetur. 
Ibi  vcteres  pennas  amiltit,  et  novas  assumit,  quia 
quilibetclaustralis,qui  pristinis  viliisspoliatur,  non 
hominis  virtulibus  adornatur,  nec  inde  extrahitur, 
nisi  priusejectis  veteribuspennis  novce  solidentur. 
Sed  cum  firmus  in  volatu  fuerit  ,  ad  manum  venit. 
Similiter  si  aliquis  conversus  de  claustro  exeat  ne- 
cesse  est,  ut  ad  manum  bonad  operationis  accedat, 
et  inde  emissus  volet,  ut  ad  desideranda  coBlestia 
toto  adnisu  mentis  seipsum  levet. 

Cap.  XVI.  De  accipitris  in  la)va  gestatione. 

Accipiter  in  sinistra  manu  gestari  solet,  ut  in 
dextram  adaliquid  capiendum  emissus  volet :  Lcova 
inquit,  ejus  sub  capite  meo,  ei  doxtra  illius  amplo' 
xahitur  nie  (Caut.  ii).  Laeva  suni  bona  temporalia, 
dextera  vero  suut  {eterna.  In  leeva  igitur  sedet  qui 
bonis  temporalibuspi^aesidet.  In  dexteramvero  volat 
qui  toto  mentis  affectu  ajterna  desiderat.  Ibi  capit 
accipiter  columbam,  id  est  quilibet  mutatus  in  me- 
lius  sancti  Spiritus  gratiam  recipit. 

Cap.  XVII.  Deperiica,  super  quam  stat  aut  sedet 

accipilcr. 

Pertica  accipilris  designat  nobis  rectitudinem 
vitas  regularis  quae  a  terra  longe  suspenditur  quia  a 
terrenis  desideriis  hujusmodi  vita  separatur.  In  hac 
pertica  ligatus  sedet,  qui  regularis  vitre  statuta 
firmiter  tenet.  Duobus  parietibus  inhcerere  dicitur, 
a  quibus  exutraque  parte  sustentatur.  Duo  parietes, 
qui  perticam  sustentant  sunt  activa  et  contempla- 
tiva  vila;,  quae  pie  viventium  rectiludinem  portant. 
Cap.  XVIII. /)f?  accipitrum  pedicis  seu  compedihus. 

Quasi  compedes  in  pedibus  accipiter  haberc  con- 
suevit,  ne  cum  voluerit,  exoiia  qualibet  occasione 
volore  possit.  Pedes  accipitris  quasi  compedibus 
straingitqui  tiinore  judicii  etdolore  suppHciimentis 
afrectuspremit.  A7  humiliavorunt,  inquit  Psalmista, 
iu  rompodihus  podos  oJus('Psnl.cA\').  Pedes  Josepli 
in  coinpedihus  humiliat  qui,ad  memoriamreduccns 
pra^sentem  et  a^ternam  poenam  ne  ad  optata  pro- 
grediantur  afTectus  animi  ligat. 


23 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


24 


Gap.  XIX.  De  loro  seu  corrigia,  et  ligamine 

accipilris. 

Gorrigia,  per  quam  accipiler  ligatur  in  pertica, 
est  mortiricatio  carnis;  per  quam  quilibetconversus 
tenetur  in  regulari  vita.  Gorrigia  siquidem,  quoe  fit 
de  corio  mortui  animalis ,  designat  mortificationem 
camis.  Non  rumpitur  haec  corrigia,  sed  solvitur, 
cum  ad  cdpiendum  aliquid  accipiter  impellitur.  Si- 
militer  si  quilibet  frater  ad  aliquid  temporale  exeat 
non  rumpitur  propositum,  sed  cum  revertitur,  ea- 
dem  corrigia,  qua  prius,  seipsum  firmius  ligat. 
Gap.  XX  De  turturo  ct  passere. 

Post  columbae  gemitum  et  accipilris  questum,  ro- 
gas  charissime,  ne  diutius  differam,  sed  planctum 
turturis  et  clamorem  passeris  tibi  velociusscribam. 
Nec  tantum  scribam,  sed  etiam  pingam  qualiter  tur- 
tur  eremi  secretum  diligat,  el  passer  solitarius  in 
tecto  olamare  non  desinat,  ut  sub  exemplo  turturis 
teneas  munditiam  castitatis,  etsub  exemplopasseris 
hxnea  custodiam  cautae  circumspectionis,  ut  et  vivas 
caste,  et  ambules  caute. 
Cap.  XXI.  Depahna  quomodo  ei  comparatur  justns, 

Sicutpalma  muJtipIicabo  dies  (Job,  xxix).  Palma 
multiplicat  dies,  quia  tarde  proficit,  priusquam  in 
altum  crescat.  Similiter  justus  tarde  proficit,  prius- 
quam  ad  hoc  perveniat  ad  quod  tendit.  Est  enim 
justi  desiderium,  ut  perveniat  ad  coeleste  regnum. 
Sed  hoc  desiderium  mundus  impedit,  ne  ad  optata 
nisi  tarde  pervenire  possit.  Palma  dies  multiplicat, 
nec  tamen  eam  frigus  hiemis  vel  nimius  calor  sestatis 
impediunt,  quin  semjServiridescat.  Similiteijustus 
vivit,  nec  ab  aliquo  impeditur,  quin  in  proposito 
bon»  operationis  perseveret.  Frigus  hiemis  est  tor- 
porvelnegligentiarefrigerateementis.  Nimius  calor 
sestatis  estealorlibidinis,veliracundiaeftamma,  seu 
Xncendium  cupiditatis.  Sicut  igitur  palma  nec  mar- 
cescithiemis  frigore,  nec  nimio  aestatisuritur  calore 
sic  justus  non  perimitur  qualicumque  prosperitatis 
vel  adversitatis  tentatione.  Aliter  palma  dies  mul- 
tiplicat,  quia  justus  dies  antiquos  ad  memoriam  re- 
ducit  et  annos  seternos  in  mente  tractat.  Paucitatem 
enim  dierum  suorum  nuntiat  sibi,  et  ex  alia  parte 
longitudinem  dienim  in  futuro  sperat.  Qui  haec  igi- 
tur  intra  se  colligit,  multiplicando  dies  slicut  palma 
vincendo  mundum  in  altum  crescit. 
Gap.  XXII.  Quomodo  ei  comparentur  Ecclesia  et 

anima  Melis, 

Statura  tua  assimilata  esl  palma)(Cant,\ii).Sia' 
tura  EccIesisB  vel  cujuslibet  fidelis  animse  assimila- 
tur  palmae.  In  statura  cujuslibet  hominis  notatur 
parvitas  vel  magnitudo  In  membris  per  lineamenta 
corporis.  Habet  autem  staturam  palmae  justus,  si 
apud  se  estmodicus,  apud  Deum  magnus,  in  se  hu- 
milis,  coram  Deo  sublimis.  Hcec  palma  estGhristus, 
cui  assimilatur  justus.  Dum  enim  tribulationes, 
quas  passus  est  Ghristus,  patitur,  staturse  palmse 
justus  assimilatur.  Unde  Apostolus :  Qui  crunt  par- 
ticipes  tribulationum  erunt  participes  et  gloriie 
(//Cor  .v)Quiigiturmembrum  corporis  est,  quce  sunt 


B 


A  capitis,  sentire  debet.  Jam  palma  crevit  in  altum. 
Jam  cacumen  illius  penetravit  coelum.  Jam  cum  ca- 
pite  sunt  capitis  comse,  quae  sunt  elatjp  pahnarum, 
idestelectajanimarum.  Adhucstipesrugosocortice, 
id  est Ecclesia  circumdata tribulationum aspeiitatc, 
in  terra  figitur,  et  rami,  id  est  sancti  in  a!t(Mua  fe- 
licitate  gloriantur  :  Justus  enim  in  pnhnn  llorchit 
(Psal.  xcij.  Juslus  plantatur,  floretet  ferl  fructum 
plantatus  in  domo  Domini,  in  atriis  domus  Dei  nos- 
tri.  Domus  Dei  nostri  est  domus  conversionis.  Est 
autem  atrium  ante  interiorem  domum.  Ante  domum 
siquidem  conversionis  esl  atrium  renuntiationis 
Qui  enim  mundo  renuntiat,  palmam  victoriio,  qua 
mundum  vincit,  in  atriis  domus  Domini  plantat. 
Plantatur  igitur  in  domo  conversionis,  floret  per 
famam  bonii?  opinionis,  fert  fructumbonoe  operatio- 
nis.  Sed  quorsum  figit  radicem?quomodo  crescit? 
quomodo  roboratur?  Uadicatur  per  fidem,  crescit 
per  spem,  roboratur  per  charitatem.  Mirum  est  ta- 
men  quod  de justis  dicitur :  Plantati  in  domo  Domi' 
ni,  in  atriisdomusDci  nostritlorebunt  (Ibidj.  Mirum 
est  quod  plantantur  in  domo,  et  florent  in  alrio.  Sed 
fortasse  pcr  fidem  plantantur  intus  ;  per  exemplum 
boni  operis  florent  exterius,  et  sic  per  famam  bo- 
nae  opinionis  foras  exil  odor  floris.  Vel  aliter:  Plan- 
tantur  in  domo,  florent  in  atrio,  quiajusti  plantan- 
tur  in  praesenti  Ecclesia,  et  flore  immarcescibili 
florebunt  in  seterna  vita.  Ibi  enim  cum  flore  roci- 
pient  fructum,  id  est  cum  munditia  carnis  et  animae 

Q  futurae  retributionis  praemium. 

Gap.  XXIII.  De  nido  turturis,  id  est  fidclis  animsd 

in  palma,  id  est  arbore  crucispcrMempassionis. 

Et  quomodo  palma  portetur  in  manu  victoris. 

Asccndam  in  palmam,   ct  apprebendam  fructus 

eJus(Cant.  vii).  Palma  juxta  terram  est  gracilis  et 

aspera,  versus  coelum  grossior  et  pulchra.  Estigitur 

ascensusdifficilis,sedfructusdulcis.Minuiturasce- 

ndentis  labor,  dum  fruclus  in  arbore  sentitur  odor, 

difficultatem  ascensus  aufert  dulcedo  gustus.  Palma 

est  Christus,  fructus  ejus  salus  :  Dic,  inquil  David, 

aninm  med&  :  Salus  tua  ego  sum  (Psal.  xxxiv).  et  : 

Gustate  et  vidctequoniamsuavisestDominus(PsaJ. 

xxxm).  Spes  salutis  in  ligno  crucis.  Ascende  igitur 

in  palmam,  id  est  attende  crucis  victoriam.  Per  sca- 

D  lam  siquiden  crucis  ascendes  ad  solium  victoris. 
Tolle  et  tu  crucen  tuam,  et  sequere  eum.  Quiaffli- 
git  carnem  suam,  tollit  crucem  suam. 

Palmamanumvictorisornat,etjustuspaImamvic- 
torise  in  manu  bene  operando  portat.  Tria  dicunlur 
esse,  de  quibus  justus  victoriam  debet  acquirere, 
scilicet  mundus,  caro,  diabolus.  Justus  mundum 
vincit,  cum  eum  suis  oblectationibus  contemnit ; 
carnem  superat,  dum  eam  per  abstinentiam  domat ; 
diabolo  dominatur,  el  eum  subjicit,  cum  euma  suis 
finibus  expellit.  Palmam  igitur  in  manu  gestal,  (lui 
de  his  tribus  bene  operando  triumphat. 
Gap.  XXIV.  Dc  voce  turturis  ad  animam  comparata 
ct  de  terra  nostra  et  aJiena. 
Vox  turturis  audita  est  in  terra  nostra  (Cant.  ii). 


s 


DE  BESTIIS  ET  AUIS  REBUS  LIBER  PRIMUS 


26 


Vox  luiiuris  esl  dolor  Ifeseementis.  Voxlurturisge- 
miium  designat  cujuslibet  anima?  poenitentis.  Terra 
de  qua  hic  agitur,  est  animus,  qui  terrenae  fragili- 
talis  occupationihus  irretitur.  Est  autem  terra  no- 
stra,  et  terra  aliena.  Terra  aliena  est  mens  diaholi 
dominio  suhjugata.  Unde :  Alieni  insurrexcrunt  nd- 
versum  me,  et  fortes  quaesierunt  aniniam  meamPsal. 
Liii).  TeiTa  aliena  est  Babylonia,  terra  nostra  Jeru- 
salem.  Babylonia  co;3/>/sio;  Jerusalcm  visioparis  in- 
terpretatur.  TeiTam  nostram  alieni  devorant  quando 
daemones  suis  incursionihus  mentem  vastant.  In 
Babylonia  tenemur  captivi.  In  Jerusalem  sumus  li- 
beri.  Qnomodo  cantabimus  canticum  Domini  in  terra 
ahena?  (Psal.  cxxxvi).  Terra  esse  nostra  dicitur, 
dum  nihil  in  mente  nostra  proprium  reperitur 
Terramnostramessedicimus,dummentemnostram 
eum  magistro  et  fratribus  possidemus,  ut  animus 
Deo  devotus,  serviat  per  dilectionem  fratrihus,  per 
compassionem  proximo,  permodestiam  sihi,  et  sic 
communis  fiat.  In  terra  igitur  nostra  vox  turluris 
auditur,  dum  ad  pcenitenliamauris  interior  humiJi- 
ter  inclinatur. 

Cap.  XXV.  De  turture  EccJesiic,  et  Meli  animie 
comparata,  et  de  nido  ejus,  et  de  Christo  marito 
talis  iurturis. 

Turtur  secretum  deserti  diligit,  quandoquetamen 
ad  horlulos  pauperum,  et  agros  cultorumdescendit, 
ut  grana  seminum  colligat,  unde  vivat.  Turtur  est 
Ecclesia  vel  quaelibet  fidelis  anima  ;  secretum  de- 
serti,  soHtudo  claustri ;  grana  seminum,  sententise 
doctorum.  Hortuli  vel  agrisunt  doctorum  hhri.  Ex 
his  animus  reficitur.  In  iis  vita  spiritus.  Sic  enim 
vivitur,  et  in  talihus  vita  spiritus  mei.  In  locis  tutis- 
simis  et  delectabilihus  invenit  turtur  sibi  nidum, 
uhi  reponat  pullos  suos.  Inter  ramos  arboris  con- 
densjB  nidum  collocat,  ova  ponit,  unde  suo  tempore 
procreenturpulli.  Perarboremintelligimus  crucem; 
per  nidum,  salutem;  perova,  spem;  perpullos  ge- 
minam  charitatem,  amorem  scilicet  Dei  et  proximi. 
Quaeramus  igitur  nidum  turturis,  quaeramus  ovum, 
in  nido,  nidum  in  arbore,  id  est  spem  salutis  in  ligno 
crucis.  Notum  etiam  com  plurihus  esse  reor  naturam 
turturis  esse  talem,  ut  si  semel  socium  amiserit, 
absque  socia  semper  eat.  Christus  est  sponsus  Ec- 
clesiae,  vel  cujuslibet  fidelis  animae.  Ascendens  Chri- 
stus  in  arborem  crucis,  undique  nidum  contraxit. 
Ascendam,  inquit,  in  palmam  (Cant.  \ii)  id  estcru- 
cem,  et  :  Cum  exaltatus  fuero  omnia  trabam  ad 
meipsum  (Joan.  xii).  Mortus  est  Christus,  exspectat 
eum  Ecclesia,  vel  quselihet  fidelis  anima,  donec  re- 
deat,  et  castaj  societatis  interim  legem  servat.  Re- 
dil  saepius  adarborem,  frequentat  nidum,  videtef- 
fusionem  sanguinis,  judicium  videlicetmortis,  clum 
hjr?c  attendit,  gemit.  Similiter  quselihet  anima  fide- 
lis  saepius  ad  memoriam  reducit  mystei*ium  crucis, 
attendit  pretiuni  sanguinis,  qua),  dum  attente  con- 
siderat,  multiplicatis  gemitihus  mentem  ad  lamenta 
vocat. 


A.  Cap.  XXVI.  De  lihano  ei  cedro  mysticis,  Ei  de 
passeribus  in  ramis  cedri  uidificantibus. 
In  hona  significatione  Lihanus  et  cedrus  quando- 
que  ponuntur,  sicut  in  Ganticis  canticorum  per 
Salomonem  dicitur:  Species  ejus  ut  Lihani,  electus 
ut  cedri  (Cant.  v).  Lihanus  est  inons  Phoenicise  ter- 
minusJudoese  contra  septentrionem.  Arbores  illius 
procerirate,  specie  et  rohore  caeterarum  silvarum 
ligna  prsecellunt.  Per  montem  Lihani  sani  intelligere 
possumus  eminentiam  virtutum.  Terminus  est  Ju- 
dsea)  contra  septentrionem,  ne  diaholus  mentes  vere 
confitentium  intret  per  tentationem.  Arbores  illius 
proccritate,  specie  et  robore  alias  arbores  prsecel- 
lunt,  dum  qufelihet  fideles  animae  proceritate  desi- 

pv  derii,  specie  castitatis,  robore  perseverantiae  alias 
antecedunt.  Per  cedrum  intelligimusChristum.  Haec 
esl  cedrus  alla  Libani,  conformata  hyssopo,  qui, 
cuni  esset  suhlimis,  factus  est  humilis.  De  his  dictum 
est  per  Prophetam  :  Saturabuntur  ligna  ^campi,  et 
cedriLibani  quas  plantavit,  illic  passeres  nidifica- 
bunt  (Psal.  ciii)  Passeres  sunt  praedicatores.  Pulli 
sunt  ii  qui  verho  praedicationis  sunt  procreati;niduB 
quiet»  mentis  locus.  In  hac  ergo  cedro  nidificant, 
qui  tranquiile  vivendo,  de  seterna  heatitudine  non 
dcsperant.  Suntcedri  Lihaniquasplantayit  Dominus 
Cedrilihani  sunt  divites  hujus  mundi.  Passeressunt 
ccenohiorum  rectores ;  pulli,  discipuli ;  nidus,  offici- 
narum  locus.  In  his  cedris  passeres  nidificant  quia 
rectores  animarumin  possessionihus  divitum  coeno- 

Q  bialocant,  ibi  passeres  clamare  noncessant,utsibia 
Deo  escam  quaerant.  A  Deo  sihi  escam  quaerunt,  qui 
verhis  divini  eloquii  quasi  ciho  satiari  volunt.  Die 
ac  nocte  clamitant,  quia  pro  suis  benefactoribus 
toto  nisu  mentis  Deum  rogant.  In  nido  tranquillsB 
mentis  pennas  contemplationis  nutriunt,  quibus  ad 
praedictam  cedrum,  quanto  citius  possint,  advolare 
contendant.  Circa  ligna  Libani  volitant,  quiavitam 
seu  mores  vivorum  suhlimium  scire  desiderant.  Ex 
his  lignis  Lihani  Salomon  ferculum  fecisse  legitur 
Cant.  III,  quia  Ecclesia  de  viris  suhlimibus  et  infatiga- 
bilibusaedificatur.  Sunt  cedri  quasnon  plantavitDo- 
minus.  Non  plantavit  in  propria  voluntate,  non  dilata- 
vitcupiditate.  Omnisnvdemplantatio,  quamnonplan" 
iavit  Pater  meus  celestis,  eradicabitur  (Maih,  xv. 

D  Hae  cedri Lihani  sunt  divites  superbi.  In his  nidificant 
Herodii  et  ^ccipitres  (Psal.  ciii),  id  est  raptores. 
Nidos  componunt,  quia  in  possessionibus  divitum 
raptores  munitiones  construunt.  Pulli  sunt  complices 
raptoi^um  seu  ministri.  Hce  volucres  in  cedris,  ut 
rapiant,  latent,  quia  raptores  nocendi  potentiam  a 
principihus  perversishahent.  SedDominusconfrin" 
get  cedros  Lihani  (Psal.  xxviii),  idest  divites  mundi 
quosdam  per  poenitentiam,  quosdam  per  vindictam. 
Per  poenitentiam,  quia  sicut  vitulum  Libani  com- 
minuet.  (^omminuet  sicut  vitulum  Libani  (Psal. 
xxviii),  ad  imitationem  vitce  Christi,  ut  fiat  vitulus 
sacrificiis  aptus,  ut  carnem  mortificet,  etcumChrl-  . 
sto  crucem  portet.  Per  vindictam  confringet  alios, 
quia  aL^terno  igni  reservabit  concrem.au,dft^*P^N^^^^ 


27 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


28 


cedrussuccisamultumproficil,  quia  Christus  morte  ^  ccdrus  libani,  conformata  Hyssopo,  illic  passeres 
propria  mundum  redemit.  A'isi  vnim  gratnun  fru'      nidificabunt. 


menticadonsin  torrani  niortiwm  fuorit,  ipsmn  solum 
manet,  Si  autem  mortuum  fuerit,  multum  fructum 
affert  (Joan.  xii).Cedrus  ergo  succiditur,  dum  Chri- 
stus  moritur.  Mors  siquidem  Christi  multis  profuit 
Descendens  enim  ad  inferos  captivam  abduxit  capti- 
vitatem;  surgens  a  mortuis,  et  ascendens  ad  coelos 
spem  resurgendi  morientibus  dedit.  Quid  enim  pro- 
dessotmiserevivere,tribulationibu8  concuti,  adex- 
tremum  mori,  nisi  sequeretur  spes  resurgendi?  Et 
quid  prodesset  resurrexisse,  nisi  lides  constans  es- 
set  hominem  immortalem,  absque  supplicio,  sine 
fine  manere?  Simililer  cum,  cedrus,  quamplantavit 
Dominus,  succiditur,  multum  proficit,  quia  ad  «ter- 


Cap.  XXIX.  Dc  vifjilia  passeris,  id  vst  monachi 

nupor  vonversi. 

ViijHavi,  et  factus  sum  sicut passor  solitarius  in- 

tccto  (Psal.  CL).  Locum  manendi  in  domo  fidei  pas- 

ser  invenit,  etqui  prius  iii^labilis  fuerat,  ne  abacci- 

piire  raphilur,  vigilare  non  cessat.  Sic  a  quolil)et 

fideli  agitur,  ne  a  diabolo  raptus   tenealur.  Vigilat 

sibi  per  custodiam,  vigilat  proximo  per  doclriuam. 

In  tecto  passer  habitat,  ut  a  terrenis  longc  lial,  In 

domo  manet,  in  tecto  residet,  qui  fidei  firmilatem 

tenet,   de  culmine  virtutum   subjeclos  docet.  Ecce 

quomodo  passer,   qui  prius  ad  monlem  perfidiie 

transmigrare  consueverat,  nunc  pro  veritate  lidei 


nse  beatitudinis  ffidificium  transfertur.  Si  autem  ce-  ^  vigilans ,   de    excelso   clamal.   Qui    ideo    dicitur 


drus,  quam  non  plantavit  Dominus,  succisafuerit, 
non  minimoe  utilitatis  erit,  quia  quaj  nullum  fructum 
ferebat  in  Libano,  id  est  in  saeculo,  pondus  cedificii 
succisasustinelinspiritualitemplo.  Ita  dico,  si  cedri 
superbiam  succidas,  per  poenitenliam.  Si  vero  per 
vindictam  succidas,  gehennae  incendiis  illam  concre- 
mandam  in  pei^petuum  servas. 

Cap.  XXVII.  Quis  per  passerem  sit  mystiee 

Intelligendus. 

Id  domino  von/ido,  quomodo  dicitis  animie  meiv, 

Trausmigra  in  montem  sicut  passer?  (Psal.  \).  Sub 

passeris  nomine  designatur  instabilitas  mentis  in 

quolibet  homine.  Est  enim  passer  avis  inconstans 


solitarius,  quod  a  terrenis  desideriis  procul  sit  rc- 

motus. 

Cai».  XXX.  Quomodo  pnssvr  assimiletur  aninnv 

vitando  loqueos. 

Anima  nostra  sicut  passer  ercpta  est  dv  laquco  ve- 

nantium.  Laqueus  contritus  est,  vt  nos  lihcrati  su- 

musiPsal.  cxxiiij.  Tenet  anima  similitudincm  pas- 

seris,  dum  in  his  quae  agit  utitur  exemplo  callidita- 

tis.  Dum  enim  anima  soppius  seipsain  considerat , 

contingit  quandoque  ut  ex  usu  assidu^c  considera- 

tionis  animus  callidior  fiat,  ut  in  via  positum  vitet 

laqueum,  Sunt  autem  tres  laquei  veiianlium.  Primus 

laqueus  est  fallax  suggestio  daemonum ;  secundus 

subtilis  deceptio  ha^reticorum;  tertius,  dulcedo  vita^ 


et  instabilis,  et  ideo  designat  mobilitatein  menlis.  q  earnalium.  Ili  laquei  ponuntur,  in  semila,  in  via,  in 


PoiTO  per  montem  intelligimus  elationis  altitudinem 
Quasi  passer  enim  in  montem  transmigrat,  qui  de 
valle  humilitatis  mentem  in  superbiam  levat.  Potest 
et  aliter  dici,  ut  per  passerem  intelligamus  quemli- 
bet  infidelem  mons  vero  supradictus  sit  eminentia  se- 
nsus.  Si  quis  in  hunc  montem  impingit  navem  frangit . 
Quasi  passer  igitur  in  hunc  montem  ti^ansmigrat,  qui 
humilitatem  Incarnationis  Cristi  deserens  Christum 
deum  et  hominem  esse  negat.  Haereticis  itaquc  fidei 
repugnantibus  propheta  respondens  dicit  se  non  dis- 
cessurum  a  fide,  quia  in  Domino  confidit.  Non  enim 
in  virtute  sua  confidit,  nec  in  multitudine  divitia- 
rum  suarum  gloriatur. 

Cap.  XXVIII.  De  domo  quam  passer  invenit  et  de 
passeris  mansuefacti  moribus. 

Pa8serinvenitsibidomum(PsaI.  lxxxiii).  Indomo 
Patris mei mansiones  multo)  sunt(Joan.  xiv).  Passer 
qui  deramo  in  ramuin  volare  noverat,  nunc  de  silvis 
ad  domum  volat.  Sic  multi,  qui  soeculi  diversis  acti- 
bus  inhserebant,  nunc  mentem  in  domum  manufac- 
tam  quee  in  coelis  est,  levant.  Passer,  qui  vestieba- 
tur  levibus  plumis,  id  est  sa^cularibus  curis,  nunc 
incedit  pennatus  virtutibus  et  prajceptis.  Ascendit, 
et  nidum  ponit.  Dat  autem  Deus  unde  fiat  nidus. 
Verbum  siquidem  Patris  induit  se  feno  carnis.  Et 
sic  in  altum  nidus  erigitur,  quia  supra  angelicam 
creaturam  humana  natuja  collocatur.  Nidificat  in 
foraminibus  petrae,  quia  spem  ponit  in  Chnsti  pas- 
sione.  Petra  enim  erat  Christus(I  Cor,  x).  Haec  alta 


campo.  Semita  est  arctior  vila ;  via  est  lata  vita  ; 
campus,  spatiosa.  Per  arctam  et  arduain  religiosi, 
per  latam  et  rectam  conjugati,  pcr  spatiosam  et  de- 
viam  voluptuosi  gradiuntur.  Laqueus  passereiu  ca- 
ptum  retinet,  dum  diabolus  mentem  possidel,  vel 
dum  dulcedo  vita^  pra?sentis  placct,  scu  dum  h.Tre- 
ticusblanditiis  deceptum  fovet.  Scd  laqueusrumpi- 
tur,  et  passer  liberatur,  si,  abjectis  cariialibus  desi- 
deriis,  anima  ad  Deum  convertatur;  hoc  autem  uon 
fit  per  nostram  potentiam,  sed  per  gratiam.  Adjuto- 
rium  cnim  nostrum  in  nomincDomini  (Psal.  cxxiii). 

Cap.  XXXI.  De  passerumduorum  et  uuinqucjuxta 

Evangclium  pretio  mysticc  explicando. 
Juxta  seriemEvangelii(/woy;i.>*7'/x's  asse  vivnvunl\ 
D  et  quinque  dipondio  (Mallh.  x;  Luc.  \\\).  Passeres 
sunt  homines  vagi  et  inconstantes.  Dipondium  cx 
duobus  assibus  constat,  ulrumque  tamen  parvi  pon- 
deris  est.  Asse  igitur  et  dipondio  passeres  venduii- 
tur,  dum  pro  transitoriis  et  temporalibus  a?terno 
igne  cruciandi  peccatores  diabolo  subjiciuntur.  Kt 
tainen  non  erit  oblivione  coram  Domino  unus  cx 
illis;  quia  peccatoril)ns  semper  parala  est  miseri- 
cordia  redemptoris.  Vos  autvm,  inquit,  multispassv- 
rihuspluris  estis  (Matth.  xj.  Hoc  de  discipulis  dixit. 
Sunt  justi  majoris  pretii.  Dumenimjusti  se  et  sua 
pro  Domino  in  pra^senti  sa^culo  tribuunt,  in  fulura 
beatitudinepro  Iransitoriisetcommutabilibus  a>ter- 
na  possidebunt.  Sunt  quidam,  qui  duos  pnssoics 
conjuncteanimametcorpus  interpretantur.Quinciue 


» 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  PRIMUS. 


30 


vei*o  passeres  ad  quinque  sensus  corporis  referunt. 
Ifem  lA^onno  diio  passeresasse  vfenounl,  et  unusox 
illis  non  cadet  supev  terram  absquc  Patre  vestrof 
flbid,)  VwiXe  Hieronymus  (1)  :  «  Si  parva,  iuquit, 
j  alia,  et  vilia  absque  Deo  actore  non  decidunt,  vos 
qui  aeterni  eslis,  non  debetis  timerc  ne  absque  pro- 
videntia  vivatis.  »  Nolite  ergo  iimere  eos  qui  occi- 
dant  corpuSf  animam  autem  non  possunt  occidere 
ilbid.) 

Gap.  XXXII.  Do  duobus  passcrihus  ex  legc4mmo- 
landis  pro  mundatione  a  lepra,  • '   *■ 

Lex  Moysi  praecepit  quod  si  qnis  a  lepra  munda- 
tus  fueritf  offerat  duos  passeres  vivo.^,'  e':t  quih':!^ 
nnmn  immolet  sacerdos  in  vase  fictili supoV^qlias  vi- 
vas,  alterum'vero  intingat  in  sanguino  passerisim- 
molati,  et  cum  liberum  in  agrum  avolare  pormittat 
(Levit.  XIV ).  Duo  passeressuntcorpus  et  anima.  Vas 
fictile  fragilitas  carnis  moribundae,  aquse  viva3  flu- 
mina  divinse  Scripturre  quae  nobis  praestant  potum 
spiritalem,  et  ablutionem.  Duos  passeres  offerimus 
cum  corpus  et  animam  Deo  consecramus.  Quod  vero 
unus  passer  immolabatur,  retorto  ad  pennulas  ca- 
pite,  ita  ut  sanguis  effunderetur,  nec  tamen  caput  a 
collo  «brumperetur,  designat  quod  ita  caro  nostra 
affligenda  estperabstinentiam,  ut  non  poenitus  ex- 
stinguatur  a  vita.  Quod  vero  alter  passer  liber  in 
granum  avolare  permittitur,  moraliter  designat  quod 
anima  nostra  concupiscentiis  carnaliboB  edomitis, 
pennis  contemplationis  ad  coelestia  sit  sublevanda. 

Cap.  XXXIII.  De  pelicani  natura. 

Similis  factus  sum  pelicano  soIitudinisfPsal,  cij. 
Pelicanus  est  i^gyptia  avis,  habitans  in  solitudine 
Xili  fluminis.  Hsec  avisrostropullossuosfertur  oc- 
cidere,  et  per  tres  dies  gemere  super  eos,  posl  tres 
dies  seipsam  rostro  percutit,  et  suo  sanguine  pullos 
aspergil,  et  sic  quos  prius  occiderat,  asperso  san- 
guine  vivificando  lavat.  Mystice  pelicanus  significat 
Christnm;/Egyptus  mundum.  Pelicanus  habitatin 
solitudine,  quia  Christus  solus  de  Virgine  nasci  di- 
gnatus  est  sine  vinli  copulatione.  Est  enim  solitudo 
pelicani,  quod  immunis  est  a  peccato  vita  Christi. 
Hsec  avis  rostro  pullos  suos  occidit,  quia  verbo  prae- 
dicationis  incredulos  convertit.  Super  pullos  suos 
gemere  non  desinit,  quia  Christus,  cum  resuscitaret 
I^zarum,  misericorditer  flevit.  Et  sic  post  tres  dies 
sanguine  suos  pullos  lavando  vivificat,  quia  Chris- 
tus  proprio  sanguine  suo  redimendo  laval.  Mors 
enim  pelicani ,  passio  est  Christi,  moralitcr  autem 
pcr  pelicanum  intelligerc  possumus  non  quemlibet 
jiistum,  sed  a  carnali  voluptate  longe  remotum.  Per 
-Kgyptum  vitam  nostram  ignorantise  tenebris  invo- 
lutam.  /Egyptus  enim  feweAr/einterpretatur.  In  ^Eg- 
j^>to  igitur  solitudinem  facimus,  dum  a  curiset  vo- 
luptatibus  saeculi  longe  sumus.  Sic  et  justus  in  ci- 
vitate  solitudinem  facit,*dum  se  immunem,  in  quan- 
tuiii  Iiumana  natura  patitur,  a  peccato  custodit. 
riostro  pelicanuspullossuosoccidit,  quiajustus  co- 
gitationes  et  opera  quse  male  gessit,  ore  proprio  ju- 

(1)  S.  Hieron  Gomment.  in  Matth.,,  cap.  x,  lib.  i 


^  dicat  et  confundit,  dicens  :  Dixi'^  confitebor  advev" 
sum  me  ityustitiam  meam  Domino,  et  tu  remisisti 
impictatem  peccati  mci  (Psal.xxm).  SuYier  eosiridvLO 
deflet,  quia  quidquid  cogitalione,  locutioneetopere 
male  gesserinl,  lacrymis  delere  docet.  Et  sic  pullos 
suos  aspersos  sanguine  vivificat,  dum  carnis  etsan- 
guinis  opera  minuit  ac  delet,  et  actus  spiritales  bene 
vivendo  servat.  Hujus  etiam  volucris  natura  talis 
dicitur  esse,  quod  semper  afficitur  fame,  et  quid- 
cjuid^lutH;,  cilo  Tdigeril ,  quia  venter  ejus  nullum 
jijibwt.f.ivor^i^^ularii,  ,in.quo  retineat  cibum.  Non 
igitur  cibus  ille  corpus  impinguat,  sed  tantum  sus- 
iin«t-ct  (u>nfoi:t^t..Huic^siqJuidem  pelicano  eremitae 
\ita.nt  siiTiili§,  ijui-parv&  pascitur,  nec  qiiserit  re- 

p.  pletionem  ventris,  qui  non  vivit  ut  comedat;  sed 
comedit  ut  vivat. 

Cap.  XXXIV.  De  nycticoracc,  id  est  noctua. 

Factus  sum  sicut  nycticornx  in  domicilio  (Psal 
cij.  Nyolicorax  est  avis,  quaeamat  tenebras  noctis. 
In  parietinis  habitat,  quia  in  ruinis  maceriarum, 
qua;  sunt  sine  tecto,  domicilium  servat.  Lucem  re- 
fugit.  In  nocte  volitans  cibos  qua>rit.  Mystice  nycti- 
corax  Ghristum  significat,  qui  noctis  tenebras  amat 
quia  non  vult  mortem peccatoris,  sedut  convertatur 
et  vivatiEzcch.  xviii).  Ita  enim  Deus  dilexit  mun- 
dum,  ut  pro  redemptione  mundi  morti  traderet  Fi- 
lium  suum  (Joan.  ni).  Quod  autempeccatorestene- 
bra»  vocentur,  Apostolus  testatur,  dicens:  Fuistisali' 

p  quando  tenehrw,  nunc autem  lux  in  Domino{Ephes. 
v).  Habitat  nycticorax  in  ruinis  parietum,  quia 
Christus  nasci  voluit  de  populo  Judaeorum.  Non 
sum,  inquit,  missus  nisiadovcs  quw  perieruntdO' 
mus  Isracl  (Matth.  xv).  Sed  Christus  opprimitur  a 
ruinis,  quia  occiditur  a  Judoeis.  Lucemrefugit,  quia 
vanam  gloriain  detestatur  et  odit.  Cum  enim  lepro- 
sum  curaret,  ut  nobis  exemplum  humilitatis  daret, 
dixit  leproso  :  Vido,  nemini,  dixeris  (Matth.  viii). 
De  hac  luce  dioitur  :  Aufcrotur  ab  impiis  lux  sua 
{Job.  xxxviii),  id  est,  praesentis  vitse  gaudia.  Ipse 
autem  est  lux  inaccessibilis,  quio  illuminat  omnem 
hominem  venicntem  in  hunc  mundum{Joan.i).  Lux 
igitur  refugit  lucem,  id  est  veritas  refugit  mendanee 
gloriae  vanitatem.  In  nocte  volitans  escas  quserit, 

D  quiapeccatores  incorpus  Ecclesiae  prgedicando  con» 
vertit.  Moraliter  autem  nycticorax  non  quemlibet 
justum  innuit  nobis,  sed  eum  qui,  interhominesde- 
gens,  ab  intuitu  hominum  se,  in  quantum  potest, 
abscondit.  Lucem  refugit,  quiahumanae  laudisglo- 
riam  non  attendit ;  de  qua  luce  dicitur  :  Nonne  lux 
impii  oxtinguotur,  nec  splendcbit  flamma  ignis  ejus  ? 
{Job.  xvm.)  Lucem  dicit  prajsentis  vitse  prosperi- 
tatem.  Sed  lux  impii  exstinguitur,  quia  futurae  vitae 
prospeiitas  cum  ipsa  terminatur.  Nec  splendebit 
flamma  ignis  ejus.  Ignemdicit  temporalium  deside- 
riorum  fervorem.  Flamma  est  decor,  vel  potestas 
exterior,  quiie  de  interno  ejus  ardore  procedit.  Sed 
non  splendebit,  quia  in  die  exitus  omnis  exterior 
decor,  et  potestasperibit.  In  nocte  vigilat,  dumpec-' 

tom.  XXVI  Pairo\o^v«a, 


81 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


32 


eatorum  tenebras  attendens,  eorum  eiTores  vilat.  A  sajculo  nequaquam  se  ahjecisse  eonsiderat.  Et  quo 
Habitat  in  ruinis  parietum,  dum  muudi  defectunl 
considerat,  ct  exspectat  occasum.  Escam  in  nocte 
quffirit,  quia  peccanlium  vitam  recogitans,  de  exem- 
plis  justorum  mentem,  et  vitam  pascit, 

Cap.  XXXV.  Do  corvo, 

Corvus  in  divlna  pagina  diversis  modis  accipitur, 

ut  per  corvum  aliquando  pra?dicator  (corvus  enim 

crocitans  est  doctor  prepdicansj^aliquando  peccator 

aliquando    diabolus  intelli^UiC.:JM3J)riK3li;l|bi^ 


se  a  temporali  gloria  minus  evacuant  eo  magis  a 
spiritualirefectione  jejunant.Si  vero  in  confessione 
vitfeprieterita^,  lamcnti  sui  gemitus  velu!  nigrescen- 
tes  plumas  proferant,illico  in  contemplationedoctor 
ad  cscam  de  sublimibus  defcrcndam  quasi  pullorum 
rcfectionem cogitans,  ut coivus volat eisque  hianti- 
bus  in  orecibum  revocat,  dum  ex  ea  intelligentia, 
quam  ipse  cepit,  esurientibus  discipulis  alimenta 
yjtge  ;li>^uendo  subministrat.  Quos  tanto  ardentius 
Etymologiarum  dicit  quod  lcofx^ts^ritiniTwmVacrrf-.  ..jl^JsJpMioribus  reficit  quanto  verius  amundi  uitore 

lamentationc  cognoscit.  Pulli 
?  pennarum  coloreVestiunt,  de 
•omittunt,  quia  quo  magis  dis- 
guit,  et  sic  peroculum  cerebrumextrahit,  quia  ex-  t%  ^^ipuli  abjecta  do  se  sentiunt,  et  seso  dospieientes 
stincto  discretionis  intellectu  sensum  mentis  evcr-      affliguut,  co  amplius  speni  provcutus  sui  in  altiora 


tit.  Item  per  corvum  quilibet  peccator  intelligitur, 
qui  quasi  peccatorum  plumis  nigrescentibus  vesti- 
tur.  Sunt  autem  quidam  peccatores,  qui  de  miseri- 
cordia  Dei  desperant.  Sunt  et  alii,  qui  ad  hoc  ut 
religiosorum  precibus  adjuventur,  oranl,  de  quibus 
dicitur  :  Corvi  paveruiU  Eliam  (III  Reg.  xvii). 
Per  corvos  igiturpeccatores  intelligi  volunt,qui  de 
sua  substantia  religiosos  pascunt.  Illos  enim  Elias  si- 
gnificat,  quos  locus  et  habitus  religionis  occultat 
Sunt  autem  alii,  qui  desperant,  terrenis  inhiant, 
cum  intus  deberent  esse,  foras  spectant,  de  quibus 
Scriptura  dicit:  Corvusad  arcam  nonrcdiit{Genes, 


pollicenlur.  Unde  et  curat  doctorfestinunlius  alcre 
quos  jam  per  quajdam  indicia  providel  posscct  aliis 
prodesse.  Quie  doctrinaj  discrctiodumcautc  apra^- 
dicatore  custoditur,  tunc  ei  divinitus  largior  copia 
pra»dicationis  datur. Unde  enim  per  charitatem  com- 
pati  aftlictis  discipulis  novit,  duniper  discretionem 
congruum  doctriuae  tempus  intelligit,  ipse  non  soluni 
pro  se,  sed  etiam  pro  eis,  quibus  laborissui  studia 
impendit,  majora  intelligentiaemunora  percipit.  Un- 
de  apte  dicitur  :  Quis  prteparat  corvo  escam  suam, 
quando  pulli  ejus  ad  Deum  clamant,  vagientos  eo 
quod  non  habeant  cibum?Gum  enim  pulli  ut  satien- 


vni),      quia    forsitan    aquis    diluvii    interceptus  p  tur  clamant,   corvo   esca  praeparatur,    quia,   d 


um 


periit  vel  cadaveribus  inventis  forsitan  supersedit. 
Similiter  peccator,  qui  carnalibus  desideriis  pasci- 
tur,  quasi  corvus  qui  ad  arcam  non  rediit,  curis 
exterioribus  detinetur.  Sed  in  bona  significatione 
corvus  accipitur,  ut  per  corvum  quilibet  doctus 
preedicator  intelligatur.  Undeperbeatum  Job,  dici- 
tur:  Quis  prseparat  corvo  escam  suum,  qunndo  pulli 
ejusadDeum  clanmnt  vagientes  eo  quodnon  habeant 
cibos  {Job,  xxxvui).  «Corvu8,sicutait  B.Gregorius 
(2)  est  doctus  quisque  pi^dicator  qui  magna  voce 
clamat,  dum  peccatorum  suorum  memoriam,  quasi 
quamdam  coloris  nigredinem  portat.  Cui  quidam 
nascunturin  fide  discipuli,  sed  fortasseadhuc  consi- 
derare  inflrmitatempropriam  nesciunt,  et  fortassea 
peccatis  prseteritis  memoriam  avei-tunt,  et  per  hoc 
eam,  quam  assumi  oportet  contra  hujus  mundi 
gloriam,  humilitatis  nigredinem  non  ostendunt.  Hi 
velut  ad  capiendas  escas  os  aperiunt,  cum  doceri  de 
secretis  sublimibus  quserunt.  Sed  eis  doctor  alimenta 
preedicationum  sublimium  lanto  minus  tribuit,  quan- 
to  illos  peccata  prfeterita  minus  digne  detlere  cognos- 
cit  Exspcctat  quippe  atque  admonet,  ut  a  nitore  vitse 
preesentis  prius  per  poenitentise  lamenta  nigrescant 
et  tunc  demum  congrua  praedicationis  subtilissimae 
nutrimenta  percipiant.  Corvus  in  pullis  ora  hiantia 
respicity  sed  ante  in  eis  pennarum  nigredine  indui 
corpus  queerit.  Sicdiscretus  doctor  interna  mysteria 
porum  sensibus  non  ministrat,  quos  adhuc  ab  hoc 


D 


verbum  Dei  boni  auditores  esuriunt,  pro  reficien- 
dis  eis  inajora  doctoribus  intelligentife  dona  tribu- 
untur.  » 

Cujus  pulli,  id  est  praedicatores  ex  eo  editi,  non 
in  se  prgesumunt,  sed  in  viribus  Redemptoris  sui. 
Unde  bene  dicitur ;  Quando  pulli  ejus  ad  Deum  cla- 
mant,  nihil  enim  sua  virtute  posse  se  sciunt.  Et 
quamvis  animanim  lucra  piis  vocibus  esuriant  ab 
illo  tamen  qui  cuncta  intrinsccus  operatur,  haec 
fieri  exoptant.  Vera  enimfide  comprehendunt,  quod 
neque  qui  plantat  est  aliquid ,  neque  qui  rigat , 
sed  qui  incremenlum  dat  Deus.  Quod  vero  dictum 
est  :  vagientes  eo  quod  non  habeant  cibos,  in  hac  va- 
gitione  nihil  aliud  quam  piarum  mentium  ad  cibuin 
salutarem  per  prsedicalionem,  Ji'it  sacramentorum 
susceptionemvotasignantur.  Innatum  estenim  uni- 
cuique  salutis  suse,  et  sciendi,  ac  cognoscendi  dcsi- 
derium  ;  quocircadum  id  boni  pra^dicatores  animad- 
vertunt,  omnes  pullos  suos,  id  est  populos  sibi 
subditos  in  Ecclesiae  sinum  recipere  ambiunt,  ma- 
gnoque  ardore  succensi,  nunc  ad  hos,  nunc  ad  illos 
colligendos  desiderium  emiltunt.  Quasi  enim,  qua?- 
dam  vagitio  est  ipsa  cogitationis  aestuatio.  Sunt  qui 
legant  vagantcs,  et  ad  corvos,  id  est  pra^dicatores 
referant,  qui  ad  loca  varia  mutatis  nutibus  trans- 
eunt,  dum  pro  abundandis  animabus  in  modos 
innumeros,  ac  in  partes  diversas  esurienti  mente 
discurrunt. 


(2)  S.  Gregor.  Moral.  lib.  xxx,  in  cap.  xxxviii,  Job,  vers,  11,   cap.  10,  33-35,  tom.  LXXVI  Palru- 
fogisB. 


33 


DE  BESTIIS  AUIS  ET  REBUS  LIBER  PRlMUS. 


34 


Potest  hcec  auctoritas  etiam  aliter  exponi ,  ut  por 
eorvum  intelligantur  quidem  Ecclesiae  prielati  pec- 
eatorum  fuligine  nigri,  qui  non  tanlum  escam  suam 
sibi  paranty  sed  etiam  pr^parant,  ut  pi*se  cseteris 
delicatius  vivant.  Quorum  pulli  sunt  eorum  discipuli 
qui  ad  Deum  clamant,  et  inde  murmurant,  quod  eo- 
rum  magistri  in  cibum  delicatiora  suniant,  vagantes 
a  claustris  exeunt,  et  sic  abundantiam  victalium  sibi 
quaerunt.  Sunt  et  alii  corvi,  potestato  majores  digni- 
tate  sublimiorcs,  qui  quandocunque  populos  in  Ec- 
clesiis  congregaut,  jujunia  prsedicant ,  ipsi  tamcn  in 
(licbus  Jejuniorum  carnes  edunt,  et  sic  simplices 
scandalizantet  ofTendunt.  Inde  populi  vagantes  mon- 
te  dubitant  utrum  preolati,  qui  jujunia  docent,  eapo- 
pulis  prodesse  credant,  autvagientes  bouiingemunt 
cibum  boni  exempli  esurient ,  mali  illorum  exemplis 
corrupti,  consimiles  indulgentiam  desirantes.  Et 
hsec  ad  pi*aesens  de  corvo  sufliciant,  donec  aliquis 
de  eo  potiora  dicat. 
Cap.  XXX VI.  De  galli  galJinacei  natura  movalitcr, 

Quisdedit  gallo  intelligentiam  ?de  galljqua^ritur 
a  quo  ei  intelligentia  tribuatur.  Sod  heec  questio  cito 
solvitur,  si  beatus  Gregorius  loquens  in  Moralibus 
audiatur.  «  Intelligentiam  enim  {  sicut  ait  beatus 
Gregorius )  (8)  gallus  accipit,  ut  prius  nocturni 
temporis  hoi*as  discernat,  et  tunc  demum  vocem 
excitationis  emittat :  quia  vidiliet  sanctus  quis- 
queprsedicatorpriusinauditoribus  suis  qualitatem 
vitie  considerat  et  tunc  denium  ad  erudiendum  con* 
gruam  vocem  prcedicationis  format.  Quasi  enim  ho- 
ras  noctis  disCemcre  estpeccatorum  merita  dijudi- 
care,  quasi  horas  noctis  discernerc  est  actionum 
tenebras  apta  increpationis  voce  corripere.  Gallo 
itaque  intelligentiadesuper  tribuitur,  quia  doctori 
veritatis  discretionis  virtus  ut  noverit,  quibus,  quid, 
quaudo,  velquomodo  inferut,  divinitus  ministratur. 
Non  enim  uua  eademquc  cunctis  exhortatio  con- 
venil,  quia  nec  cunctos  par  moi  uin  qualitas  astringit. 
Saepe  enimaiiis  officiunt  quie  aliis  prosunt.  Namet 
plerumque  herb»  quae  hiec  icnimalia  reficiunt,  alia 
occidunt;  et  lenis  sibilus  cquos  niitigat,  catulos 
instigat ;  et  medicamcntum ,  quod  hunc  morbum 
imminuit,  alteri  vires  jungit;  et  panis,  qui  vitam 
fortium  roborat,  parvulorum  necat.  Pro  qualitate 
igitur  audientium  formari  debet  sermo  doctorum  ; 
ut  et  sua  singulis  tribuat,  et  tamcn  a  communis 
iedilicationis  arte  nunquam  rcccdat.  Quid  cnim  sunt 
intentse  mentes  auditorum,  nisi  quasi  qmedam  in 
cithai-atensioneschordarum?qua8taugendoartifex, 
ut  non  dissimilem  concentum  faciant,  dissimiliter 
pulsat.  Idcirco  enim  chordse  consonam  modula- 
tionemreddunt,  quiauno  quidem  plectro,  sed  non 
uno  impulsu  feriuntur.  Unde  et  doctor  prudentis- 
sinius  quisque,  utinuna  cunctos  virtute  charitatis 
a*dilieet,  ex  una  doctrina,  non  una  eademque  exhor- 
tatioue  tangere  corda  audientium  debet. 

€  Habemus  et  aliud,  quod  de  galii  hujus  intelli- 

(3>  S.  Gregor,  ibid  vers.  30,  cap.  3,  ll-14,ibid. 


A.  gentia  considerare  debemus  q[uod,  videlicet  profan- 
dioribus  horis  noctis  valentiores  ac  productiores 
edere  cantus  solet.  Cum  vero  matutinum  jam  tem- 
pus  appropinquat,  lcviores  ac  minutioresomnimodo 
voces  format.  In  quibus  galii  hu jus  inteliigentia , 
quid  nobis  innuat  considerata  prsedicatorum  discre- 
tio  demonstrat,  qui  cum  iniquls  adhuc  mentibus 
pra?dicant,  altis  et  magnis  vocibus  (eterni  judicii 
terrores  intimant  quia  videlicet  quasi  in  profundsB 
noctis  tenebris  clamant.  Cum  vero  jam  auditorum 
suorum  cordibus  veritatis  lucem  adesse  cognoscunt 
clamoris  sui  magnitudinem,  in  lenitatem  duicedinis 
vertunt,  et  non  tam  illa  quse  sunt  de  poenis  terribi- 
lia,  quam  ea  quce  sunt  de  praemiis  blanda  proferunt. 

3  Qui  etiam  minutis  tunc  vocibus  cantant,  quia  ap- 
propinquante  mane  divina)  lucis,  subtilissima  quse- 
que  de  mysteriis  coelestibus  preedicant,  ut  sequaces 
sui  eo  subtiliora  et  argutiora  de  ccelestibus  audiant, 
quo  luci  veritatis  jam  certius  appropinquant.  Et  quos 
dormientes  longus  galli  clamor  excitaverat,  vigi- 
lantes  succisior  et  moduiatior  secutus  delectet, 
quatenus  correctocuilibet  cognoscerederegno  sub- 
tilia  et  dulcia  libeat,  qui  prius  de  judicio  ad« 
versa  formidabat.  Quod  bene  per  Moysen  expri- 
mitur,  cum  ad  producendum  exercitum  tubas  cian- 
gore  concisius  jubentur.  Scriptum  namque  est: 
Fac  tibi  duas  tubas  argenteas  ductiJes  (Num.  x).  Ei 
paulo  post :  Cum  concisus  cJangor  increpuerit,  mo^ 
vebuntur  castra  ilbid,),  Per  duas  enim  tubas  exer* 

^  citus  ducitur,  quia  per  duo  praecepta  charitatis 
ad  procinctum  fidei  populus  vocatur.  Quae  idcirco 
argenta)  ileriprsecipiuntur,  ut  praedicatorum  verba 
lucis  nitore  pateant  et  auditorum  mentes  nulla  sui 
obscuritateconfundant.  Idcircoautemductiles,  quia 
necesse  est,  ut  ii,  qui  venluram  vitam  praedicant^ 
priTsantium  tribulationum  contusionibus  crescnnt. 
Bene  autem  dicitur :  Cum  concisus  claugor  iuci*e- 
puerit,  movebuntur  castra,  quia  nimirum  praedica- 
tionis  sermo  quo  subtilius,  ac  minutius  agitur,  eo 
auditorum  corda  contra  tentationum  certamina  ar- 
dentius  excitantur.  » 

Est  adhuc  aliud  in  gallo  solerter  intuendum,  quia 
cum  jam  edere  cantum  parat,  prius  alas  excutit, 

D  et  semetipsum  feriens,  vigilantiorem  reddit.  Quod 
patenler  cernimus,  si  sanctorum  pra*dicatorum  vi- 
tam  vigilanler  videmus.  Ipsi  quippe  cum  per  verba 
prtcdicationis  monent,  prius  se  in  sanctis  actionibus 
exercent,  ne  in  semelipsis  torpentes  opere,  alios 
excitent  voce,  sed  ante  se  per  sublimia  facta  excu- 
tiunt,  et  tunc  ad  bene  agendum  alios  sollicitos  red- 
dunt.  Gallus  enim  alis  se  percutiens  est  doctor  bonaa 
vita3  cxemplum  pra^bens.  Prius  cogitationum  alis 
semetipsos  feriunt,  quia,  dum  quod  in  se  inutiliter 
torpet,  sollicita  investigatione  deprehendunt,  dis- 
tincta  animadversione  corrigunt.  Prius  sua  punire 
fletibus  curant,  et  tunc  quee  aliorum  sunt  punienda 
denuntiant.  Prius  ergo  alis  insonant,  quam  cantu^ 


35 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOCMATICA. 


36 


emittant,  quia  antequam  verba  exhortationis  profe-  A  actionem,  quia  alas  per  figuram  sanctitatis  exten- 


rant  omne  quod  locuturi  sunt,  operibus  clamant. 
Et  profecto  dum  in  semetipsis  vigilant,  tunc  dor- 
mientes  alios  ad  vigilias  vocant.  Sed  unde  hsec 
tanta  doctori  intelligentia,  ut  et  sibi  perfecte  vigi- 
let,  et  dormientes  ad  vigilias  sub  quibusdam  clamoris 
proventibus  vocet,  ut  et  peccatorum  tenebras  prius 
caute  discutiat,  et  discrete  postmodum  lucem  pra^di- 
cationis  ostendat,  ut  singulis  juxta  modum  et  tem- 
pora  congruat,  et  simul  omnibus,  qui  illos  sequantur 
ostendat  V  Unde  ad  tanta  et  tam  subtilia  efficax  tradi- 
tur,  nisi  intrinsecus  ab  eo  a  quo  est  conditus  do- 
ceatur?  Quia  igitur  laus  tantse  intelligentisB  non 
prsedicatoris  virtus  est,  sed  auctoris,  recte  per 
eumdem  auctorem  dicitur  :  Quis  dedit  gallo  intelli- 


dunt,  sed  curarum  seecularium  pondere  prsegravati, 
nullatenus  a  terra  sublevantur.  Speciem  namqae 
Pharisseorum  reprobans  Dominus,  quasi  struthioniB 
pennam  redarguit,  quse  in  opere  aliud  exterius,  et 
in  colore  aliud  ostendit  dicens  :  V«?  vobis,  Scribee 
et  Fhariswi  hypocritw  (Alatth.  xxiii).  Ac  si  diceret : 
Sublevare  vos  videtur  species  pennse,  sed  in  infiinis 
vos  deprimit  pondus  vitae  ;  de  hoc  pondere  per 
Prophetam  dicilur  :  Filii  hominmn^  usquequo  gravi 
corde  ?  {FsaJ,  iv).  Hujus  struthionis  hypocrisim  se 
conversurum  ad  sui  glorilicationem  Dominus  polli- 
cetur,  per  Prophetam  dicens :  Glori/icabit  me  bestia 
agrif  dracones,  et  strutiones  {Jsa.  xliii.)  Quid  enim 
di  aconum  nomine,  nisi  in  aperto  malitiosse  mentes 


gentiam  ?  ac  si  diceret :  Nullus  alius  nisi  ego,  qui  ^  exprimuntur,  qua3  per  terram  semper  in  infimis  co- 


doctorum  mentes,  quas  ex  nihiio  condidi,  ad  intelli- 
genda  quse  occulta  sunt  mirabilius  instruxi. 

Potest  etiam  de  gallo  dici,  quod  sunt  quidam  Ec- 
clesiee  prselati,  quibus  a  Deo  intelligentia  datur ;  nec 
tamen  juxta  intelligentiam  a  Deo  sibi  datam  aliquid 
operantur.  Non  seipsos  alis  excitant,  nec  alios 
monent,  ut  ad  bene  operandum  surgant.  Seipsos 
amant,  et  sic  otio  et  voluptati  vacant.  Horas  noctis 
sieut  galius  non  annuntiant,  quia  culpas  delinquen- 
tium  non  accusant.  Confessionis  et  pcenitentiae  di- 
strictionem  non  attendunt,  sed  in  acquirendis  rebus 
transitoriis  intelligentiam  a  Deo  sibi  datam  ponunt. 
Animarum  lucra  quserere  nolunt,  ea  tamen,  quae  ad 
delectationem  carnis  pertineant,  tota  mente  quse- 
runt.  Sunt  et  alii  nimis  simplices,  et  illitterati, 
qui  quasi  gallus  sedent  in  pertica  regiminis,  id  est 
in  cathedra  prselationis  iocum  occupant,  et  tamen 
ofiicium  divinse  legis  ignorant.  Sedent,  et  tacent, 
et  seipsos  pascunt,  nec  gregem  sibi  commissum  ad 
pascua  aBternse  viriditatis  ducunt.  Et  hic  igitur,  cui 
intelligeniia  datur,  nec  populo  verbum  Dei  prsedicat, 
et  hic  qui  tacet ,  quia  nescit  quid  dicat ,  uterque 
caveat,  ne  quasi  gallus  de  pertica  cadat.  Filios  suos 
Heli  corripuit  ssepe,  sed  quia  manum  correclionis 
non  adhibuit,  fractis  cervicibus,  de  sella  cecidit, 
antequam  moreretur,  mortem  filiorum  vidit,  et 
arcam  Domini  ab  allophylis  captam  cognovit 
(/.  Reg.  IV). 


gitationibus  repunt  ?  Quid  vero  per  struthionis  vo- 
cabulum,  nisi  ii  qui  se  bonos  simulant  designatur? 
qui  sanclitatis  vitam  quasi  volatus  pennam  per 
speciem  retinent  sed  per  opera  non  exercent.  Unde 
struthio  in  deserto  est  simulatio  in  converso.  Glo- 
rificari  itaque  se  Dominus  a  dracone  vel  struthione 
asserit,  quia  et  aperte  malos,  et  iicte  bonos  pierum- 
que  ad  sua  obsequia  ex  intima  cogitatione  conver- 
tit. 

Habemus  adhuc  quid  in  consideratione  struthio- 
nis  hujus,  de  accipitre  et  herodio  attentius  perpen- 
damus.  Accipitris  quippe  et  Herodii  parva  sunt  cor- 
pora,  sed  pennis  densioribus  fulta,  et  idcirco  cum 
celeritate  transvolant,  quia  eis  parum  inest  quod 
aggravet,  multum  quod  levet.  At  contra  struthio 
raris  pennis  induitur,  el  iminani  corpore  gravatur, 
ut  etsi  volare  appetat,  ipsa  pennarum  paucitas  mo- 
lem  tanti  corporis  in  aere  non  suspendat.  Bene  ergo 
in  herodio  el  accipitre  electorum  persona  significa- 
tur,  qui  quandiu  in  hac  vita  sunt,  sine  quantulocun- 
que  culpae  contagio  esse  non  possunt,  scd  cum  eis 
parum  quid  inest  quod  deprimit,  multa  virtus  bonae 
actionis  suppetit,  qua)  iiios  in  superna  sustollit. 
Econtrario  hypocrita ,  et  si  qua  facit  pauca  quo)  le- 
vent,  pcrpetrat  multa  quee  gravent.  Neque  enim 
nulla  bona  agit  hypocrita,  sed  quibus  ea  ipsa  depri- 
mat  multa  perversa  committit.  I^auca^  igitur  pcnnas 
struthionis  corpus  non  sublevant,  quia  parvum  bo- 


Cap.  XXXVII.  De  struthione,  et  ejuspennis,  quibus  |^  num  hypocritoe  multitudo  pravje  aclionis  gravat 


notantur  JiYpocritte,  et  accipitris  ac  Herodii,  qui- 

bus  signiRcantur  eJecti. 

Penna  strutJiionis  simiJis  est  pennvd  Jierodii  et 
accipitris  {Job  xxxix).  Quis  herodium  et  accipitrem 
nesciat  aves  reliquas  quanta  volatus  sui  velocitate 
transcendant  ?  Strulhio  vero  pennae  eorum  similitu- 
dinem  habet,  volatus  celeritatem  non  habet.  A  terra 
siquidem  elevari  non  valet,  et  alas  quasi  ad  volaium 
specie  tenus  erigit,  sed  tamen  nunquam  se  a  terra 
volando  suspendit.  Ita  sunt  nimirum  omnes  hypo- 
critae,  qui  dum  bonorum  vitam  simulant,  imita- 
tionem  sanctee  conversationis  [visionis]  habent,  ve- 
ritatem  sanctee  actionis  non  habent.  Habent  quippe 
volandi  pennas  per  speciem,  sed  in  terra  repunt  per 


Haec  quoque  ipsa  struthionis  penna  ad  pcnnas  hero- 
dii  et  accipitris  similitudinem  coloris  habet,  virtutis 
similitudinem  nonhabet.  Illorum  namqueconclusae, 
et  ideo  firmiores  sunt,  et  volatu  aerem  prcmere  vir- 
tute  sua;  colligationis  possunt.  At  econtrario  stru- 
thionis  penme  dissolutae ,  ideo  volatum  sumere  ne- 
queunt,  quod  ab  ipso,  quem  premere  non  potuerunt, 
aere  transcenduntur.  Quid  igitur  in  his  aspicimus, 
nisi  quod  electorum  virtutes  solidae  evolant,  ut 
ventos  humani  favoris  premant?  Hypocritarum  vero 
actio  quamlibetrecta  videatur,  volare  tamen  non  suf- 
flcit,  quia  videlicet  fluxse  virtutis  pennam  humanae 
laudis  aura  pertransit.  Sed  ecce  cum  unum  eum- 
demque  bonorum  malorumque  habitum  cernimus^ 


DE  BESTUS  ET  AUIS  REBUS  LIBER  PRIMUS. 


38 


saminelectisacreprobisprofessionisspeciem  A.  versa,  sese  ad  csBlestia  contemplando,  id  est  vo- 


us,  et  unde  nostrse  intelligentise  detur,  ut  ele- 
reprobis,  ut  a  falsis  veros  comprehendendo 
•nat,  perspicimus.  Quod  tamen  citius  agnosci- 
d  intemerata  in  memoriam  praeceptoris  nostri 
signamus,  qui  ait :  Ex  fructibus  eorum  cogno- 
eos.  Neque  enimpensanda  sunt  quse  ostendunt 
.^ine,  sed  quae  servant  in  actione.  Unde  hic 
lam  speciem  struthionis  hujus  intulit,  mox 
ubjungit,  dicens :  Qufederclinquitin  terra  ova 
ob.  xxxix).  Quid  enim  per  ova  nisi  tenera  ad- 
roles  exprimitur  ?  quae  diu  fovenda  est,  utad 
volatile  perducatur.  Ova  quippe  insensibilia 
etipsis  sunt,  sed  tamen  calefacta  in  viva  vola- 
mvertuntur.  Ita  nimirum  certum  est  quod  par- 


lando,  suspendant. 

Notandum  vero  est  quod  in  his  verbis  non  solum 
hypocritarum  actio  perversa  reprobatur,  sed  bono- 
rum  etiam  magistrorum,  si  qua  fortasse  subrepserit 
elatio  premitur.  Num  cum  de  se  Dominus  dicit  quod 
derelicta  ova  in  pulvere,  ipse  calefacit,  ipseprofecto 
aperte  indicat,  quod  ipse  operatur  intrinsecus  per 
verba  doctoris,  qui  et  sine  verbis  ullius  hominis 
calefacit  quod  voluerit  in  frigore  pulveris.  Ac  si 
aperte  doctoribus  dicat  :  Ut  sciatis  quia  ego  sum, 
qui  per  vos  loquentes  operor,  ecce  cura  voluero, 
cordibus  hominumetiamsine  vobisloquor.  Humilia- 
ta  igitur  cogitatione  doctorum,  ad  exprimendum  hy- 
pocritam  sermo  converlitur,  etqua  fatuitatetorpeat, 


-j g.  -        .  __,_--^ ^ — ^ 

idilores,acfiIiifrigidiinsensibiIesqueremane-  ^  adhuc  sub  struthionis  facto  plenius  indicatur.  Nam 


Lsi  doctoris  sui  sollicita  exhortatione  calefiant. 
iur  derelicti  in  sua  insensibilate  torpescant, 
la  doctorum  voce  fovendi  sunt,  quousque  va- 
2t  per  intelligentiam  vivere,  et  per  contem- 
lem  volare.  Quia  vero  hypocritse,  quamvis 
psa  semper  operentur,  loqui  tamen  recta  non 
int,  bene  autem  loquendo,  in  fide  vel  conver- 
e  filios  pariunt,  sed  eos  bene  vivendo  nutrire 
Dssunt,  recte  de  struthione  hic  dicitur  :  Quae 
[iquit  in  terra  ova  sua.  Guramnamque  filiorum 
rita  negligit,  quia  ex  amore  intimo  rebus  se 
oribus  subdit,  in  quibus  quanto  magis  extol- 
lautt^  minus  de  prolis  suse  defectu  cruciatur. 


sequitur  :  Obliviscitur  quod  pes  conculcet  ea,  aut 
bestia  agri  conterat  (ibid)y  Quid  in  pede,  nisi  trans- 
itus  operationisaccipitur?Quid  in  agro,  nisi  mundus 
istesignatur,  de  quoin  Evangelio  Dominus  dicit  / 
Agerautem  est  mundus?{Matth.  xiii).  Quid  in  bestia, 
nisiquodantiqus  hostis  exprimitur,  qui  hujus  mundi 
rapinisinsidians,  humanaquotidie  morte  satiatur.  De 
qua  per  prophetam  pollicente  Domino  dicitur :  Et 
malabestia  non  transibit  per  eam  {Isa.  xxxv.)  Stru- 
thio  itaque  ova  sua  deserens  obliviscitur  quod  pes 
conculcet  ea  quia  videlicet  hypocritse  eos,  quos  in 
conversione  generant  filios  derelinquunt,  et  omnino 
non  curant,  ne  aut  exhortationis  sollicitudine,  aut 


rgo  ia  terra  dereliquisse  est  natos  per  conver-  p  discipIinsB   custodia  destitutos,  pravorum  operum 


n  filios  nequaquam  a  terrenis  actil)us  interpo- 
ihortationis  nido  suspendere.  Ova  in  terra 
quisse  est  nullum  ccelestis  vitse  filiis  exemplum 
ire.  Quia  enim  hypocrilae  per  charitalis  viscera 
alent,  de  torpore  prolis  editse^  id  est  de  ovo- 
uorum  frigore  non  dolent,  et  quanto  se  liben- 
errenis  actibus  inserunt,  tanto  negligentius 
aos  generant,  agere  terrena  permittunt.  Sed 
erelictoshypocritarumfilios  superna  cura  non 
it,  (nonnullos  namqueetiam  ex  talibus  intima 
me  prffiscitos  largitic  gratiae  respectu  calefacit) 
subjungitur:  Tuforsitan  inpulvere  calefacies 
id).  Ac  si  dicat  :  Ut  ego,  qui  illa  in  pulvere 
2io,   quia  parvulorum  animas  proDdicatorum 


exemplaperverlant.  Si  enim  ova  quaB  gignunt  dilige- 
rent,  nimium  metuerent  ne  quis  eaj)er  opera  perversa 
demonstrando  calcaret.  Obliviscitur  etiam  quod 
bestiaagri  conterat,  quia  nimirum  si  diabolus  inhoc 
mundo  saeviens  editos  in  bona  conversione  filios 
rapiat  hypocrita  omnino  non  curat.  Habent  ergo 
veraces  magistri  super  discipulos  suos  timoris  visce- 
ra  ex  virtute  charitatis ;  hypocritaB  autem  tanto  mi- 
nus  commissis  sibimetuunt,  quanto  nec  sibimetipsis 
quod  timere  debeant,  deprehendunt.  Et  quia  obdu- 
ratis  cordibus  vivunt  ipsos  etiam  quos  generant, 
filios  nulla  pietate  debiti  amoris  cognoscunt.  Unde 
adhuc  sub  struthionis  specie  subditur  :  Indurantur 
ad  filios  quasi  non  sint  sui.  Quem  enim  charitas  gratia 


na  sollicitudine  destitutas,  et  in  medio  peccan-  j)  non  infundit,  proximum  suum,  etiam  si  ipse  hunc 


positas  Dominus  amoris  sui  igne  succendit. 
jst  enim  quod  plerosque  cernimus  et  in  medio 
3rum  vivere,  et  tamen  vitam  torpentis  populi 
nere.  Hinc  est  etiamquodplerosque  cernimus 
orum  turbas  non  fugere,  et  tamen  superno 
j  flagrare.  Hinc  quoque  est  quod  plerosque 
lus  (ut  ita  dixerim)  in  frigore  calere.  Unde 
lonnulli  inter  tcrrenorum  hominum  torpores 
superna3  spei  desideriis  inardescunt?  Unde 
inter  frigida  corda  succensi  sunt,  nisi  quia 
otens  Deus  derelicta  ova  scit  etiam  pulvere 
lere,  et  frigoris  pristini  insensibilitatediscus- 
r  sensum  spiritus  vitalis  animare,  ut  ncqua- 
acentia  in  infimis  toi-peant,  sed  in  viva  volatilia 


Deo  genuit,  ut  extraneum  respicit  ut  profecto  sunt 
omnes  hypocrit»  quorum  videlicct  menles  duin  sem- 
per  exteriora  appetunt,  intus  insensibibiles  fiunt,  et 
in  cunctis,  quaj  agunt,  dum  sua  semper  expetunt, 
erga  affectum  proximi  nulla  charitatis  compassione 
mollescunt.  Et  quia  charitatis  viscera  nesciunt, 
eorum  mens  quantuni  per  mundi  concupiscentiam 
in  exteriora  resolvitur,  tantum  per  inalTectionem 
suam  interius  obduratur,  et  toi^pore  insensibili  fri- 
gescit  intrinsecus,  quia  amore  dainnabili  mollescit 
foris,  sequeipsamconsiderare  non  valet,  quiacogi- 
tare  se  minime  studet.  Cogitare  vero  se  inens  non 
potest,  qua3  lota  apud  semetipsam  non  est.  Tola 
vero  esse  apud  setueVv\)ir>um  ivo^\  ^xxK^veSX.^  ^\viv^^\ 


39 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


quot  concupiscentias  rapitur,  per  tot  a  semetipsa  A  altitudine  divinitatis  sute,  quasi  quodam  vol 


species  dissipatur,  et  sparsa  in  infimis  jacet,  quae 
collecta  si  vellet,  ad  summa  consurgeret.  Unde  ju- 
storum  mens,  quia  per  custodiam  discipUn»  a  cun- 
ctorum  visibilium  fluxu  appetitus  constringitur, 
collecta  apud  semetipsam  intrinsecus  integratur, 
qualisque  Deo  vel  proximo  esse  debeat,  plene  cons-, 
picit,  quas  nihil  suum  exterius  derelinquit.  Et  quan- 
tum  ad  exterioribus  astricta  compescitur,  tantum 
aucta  in  intimis  inflammatur.  Et  quo  magis  ardet, 
eo  ad  deprehendenda  vitia  amplius  lucet,  Hinc  est 
enim  quodsancti  viri  dum  se  intra  semetipsos  coUi- 
gunt,  mira  ac  penetrabili  acie  occulta  etiam  aliena 
delicta  deprehendunt. 


blimi  cadaver  mortalitatis  nostrse  conspexit 
mis,  et  sese  de  ccelestibus  ad  ima  demisit, 
quippe  propternos  homodignatusest  et  dum 
um  animal  petiit,  mortem  apud  nos,  qui  apud 
immortalis,  invenii  Sed  hujus  vulturis  oculi 
ipsa  intentio  nostrseresurrectionis,  quia  ipse 
duum  mortuus,  ac  aeterna  nos  morte  libera^ 
enim  perfidus  Judapse  populus,  quia  moiialen 
sed  quomodo  morte  sua  mortem  nostram  de 
ret,  minime  attendit,  conspexit  quidem  vul 
sed  oculum  vulturis  non  aspexit.  Qui  dum  hum 
ejus  vias,  quibus  nos  ad  alta  sublevaret,  consic 
noluit,  semitam  avis  ignoravit.  Neque  enim  p 


Sequitur:  Cum  tempus  fuerit,  in  altum  alas  erigi  ^  studuit,  quod  ejus  nonhumilitas  levaret  adcoe 


(Job,  xxxix).  Quid  enim  per  alas  hujus  struthionis 
accipimuSy  nisi  pressas  hoc  tempore  quasi  compli- 
catas  hypocritae  cogitationes  ?  Quas  cum  tempus 
fuerit,  in  altum  elevat,  quia  opportunitate  comperta 
eas  superbiendo  manifestat.  Alas  in  altum  erigere 
est  per  ofTrenatam  superbiam  cogitationes  aperire. 
Nunc  autem  quia  sanctum  se  simulat,  et  quasi  in 
semetipso  stringitquaa  cogitat,  quasi  alas  in  corpore 
per  humilitatc  i  plinat.  Eatergo  hypocryta,  etnunc 
sui  laudes,  appei  i,  postmodum  vitam  proximorum 
premat,  et  quandoque  se  in  irrissione  sui  Gonditoris 
exerceat,  ut  quo  elatiora  semper  excogitat,  eo  se 
suppliciisatrocioribusimmergat.  Unde  etsubditur: 
Obliviscitur  quod  nos  conculcet  ea,  et  bestia  agri 


et  mortis  ejus  intentio  reformaret  ad  vitam. 
tam  igitur  ignoravit  avis,  nec  intuitus  est 
vulturis,  quia,  et  si  vidit  eum  quem  morte 
videre  noluit  quanta  vitae  nostroe  gloria  de 
ejus  sequeretur.  Unde  ad  crudelitatem  quoqi 
secutionis  exarsit,  verba  vitse  recipere  renuil 
dicationes  regni  coelorum  prohibendo,  ssevieii 
riendo  repulit.  Qui  predicatores,   scilicet  af 
repulsi,  Judseam  ad  quam  missi  fuerantdeser 
in  gentilitatis  collectionem  dispersi  sunt ;  sed 
tura  vulturis  talis  esse  dicitur,  ut  per  vul 
quisque  peccator  intelligi  videatur.  Vultur  siq 
exercitum  sequitur,  ut  mortuorum  cadaverili 
tietur,  quia  peccator  pravos  homines,  qui  \ 


conterat  {Ibid),  Tunc  ova  pes  calcat,  et  bestia  agri  q  exercitu  diaboli,  requitur,  ut  pravos  eorum  i 


conterit,  cum  in  terra  deseruntur,  quia  videlicet 
humana  corda,  dum  semper  terrena  cogitant,  sem- 
per  quse  ima  sunt  ugere  appetunt,  ad  conterendum 
se  bestiae  agri,  id  est  diabolo  sternunt,  ut  cum  diu 
infima  cogitatione  adjecta  sunt,  quandoque  etiam 
majorum  criminumperpetratione  frangantur.  Sequi- 
tur :  Indurantur  ad  filios,  quasi  non  sint  sui  {Ibid). 
Quasi  non  suos  respicit,  quos  aliter  vivere  quam 
docuit  ipsa  deprehendit,  et  durescente  ssevitta  erro- 
res  admovet,  seque  in  eorum  cruciatibus  exercet, 
atque  invidiae  facibus  iuflammata,  in  quibus  non  la- 
boravit  ut  possent  vivere,  laborat  ut  debeant  inter- 
ire.  Hypocritue  ergo,  qui  per  struthionem  intelli- 
guntur,  consuetudinis  talis  esse  perhibentur,  ut  de 


imitetur.  Mortuorum  cadaveribus  vescitur,  qui 
nalibus  desideriis,  quse  mortem  generant  delec 
Vultur  etiam  pedibus  libenter  graditur.  Und 
quibusdam  gradipes  appellatur,  quia  terrena  ] 
tor  amat  etterrinis  in  hiat.  Quandoque  etiam 
in  altum  volat,  quia  peccator  ad  coelestia  mi 
quandoque  levat,  sed  qua  intentione  hoc  j 
alter  ignorat.Quis  enimintuetur  oculos  vultu 
est  intentionem  cogitationis*'  Hoc  enim  Omnij 
sibi  reliquit,  qui  cogitationes  hominum  solus 
Nota  etiam  quod  vultur,  ut  ait  Isidorus,  a 
tardo  nominetur.  Tarde  enim  cum  volarc  co 
a  teiTa  recedit  quia  peccator  aut  vix  eut  nur 
terrena  desideria  derelinquit. 


nullo  alio  curam habeant,  sed  dehisquse  agunt,  in  D  Gap.  XXXIX.  De  gruibus  ordine  litterato 


se  glorientur,  et  sibi  solis  bonum  quod  agunt,  prse 
cseteris  ascribunt. 

Gap.  XXXVIII.  De  vulture,  et  ejus  natura 

Christo  applicata. 

Semitam  ignoravit  avis,  noc  intuitus  est  oculos 

[Vulg.  oculus]  vulturis  {Job.  xxvni).  Quis  hoc  loco 

avis  nomine  signatur,  nisi  ille  qui  corpus  carneum, 

quod  assumpsit,  ascendendo  adsethera  Iibravit?Qui 

apte  quoque  vulturisappellationeexprimitur.  Vultur 

quippe  dum  volat,  si  jacens  cadaver  conspicit,  ad 

escam  cadaveris  devolat,  et  plerumque  sic  in  morte 

capitur,  dum  ad  mortuum  animal  de  summis  labitur. 

Recte  ergo  mediator  Dei  et  hominum,  Redemptor 

noster,  vulturis  appellatione  signatur,  qui  manensin 


preevolantem  sequfniibus,   etc. 
Grues  dum  pergunt,  unam  sequuntur  ordin 
rato.  Excelsa  autem  petunt,  quo  facilius  v 
quas  petant  terras.  Gastigat  autem  reliquas  aci 
ea  quse  cogit  agmen.  At  ubi  raucescit,  succed 
Nocte  autem  excubias  dividunt,  etordinem  v 
rum  per  vices  faciunt,  tenentes  lapillos  sus] 
a  terra  pedis  alteriusdigitis,  quibus  somnos  a 
Quid  cavendum  erit  clamor  indicat.  i-Etatem 
color  prodit.  Nam  in  seneclute  nigrescunt. 
cum  de  loco  ad  locum  tranSvoIant,  ordinem  \ 
dendi  volando  servant.  lllosautem  significai 
ad  hoc  student,  ut  ordinate  vivant.  Grues 
ordine  litterato  volantes  designant  ordinate  viv 


41 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  PRIMUS. 


42 


Cimi  aatem  ordinate  volantb  procedunt,  ex  se  lit-  A  non  audet,  domesticis  autem  insidiari  solet,  insi- 


teras  ia  volalu  fmgunt.  Ulos  autem  designant,  qui 
m  se   praecepta  Scriptura^  bene  vivendo  formant. 
Una    carum  reliquas  antecedit,  quse  ciamare  non 
desinit,  quia  pra^latus,  qui  primum  locum  regiminis 
obtinet,  suos  sequaces  moribus  et  vita  pra^ire  debet, 
ita  tamenutsemper  clamet,  etviambonaeoperationis 
sequaciljussuispraedicandodemonstret.Quaeiautem 
alias  anlecedit,  si  rauca  facta  fuerit,  tunc  alia  succe- 
dit,    quia   prselatus  si  verbum  Dei  subjectis  non 
praedicet,  vel  praedicare  nesciat ,  cum  raucus  fuit, 
iiecesse  est  ut  alius  succedat.  Si  autem  nox  accesse- 
rit,   illa,    qua5   praicedit,  cum  aliis  ad  terram  des- 
cendens,  locumquietis  petit;  tunc  simul  omnes  ad 
castodianisui  vigilias  ordinant,  ut  reliqua;  securius 
somni  quietem  sumant.  Possumus  autem  per  vigiles 
intelligere  quoslibet  discretos  fi^atres,  qui  commu- 
liter  fratribus  temporalia  providcnt,  et  de  singulis 
specialiter  curam  habent.  Ad  obse^juia  fratrum  pro 
posse  suo  vigilant,  ut  ab  eis  incursus  daemonum, 
et  accessus  ssecularium  repellant  prudenter.  Grues 
Tero,  quse  ad  hoc  eliguntui-,  ut  pro  aliis  vigilent,  in 
pede  a  terra  suspenso  lapillum  tenent,  timentes  no 
si  qua  earum  dormiat,  lapsusa  pedc  lapillus  cadat. 
5i  autem  cadat,  evigilans  clamat.  Lapis,  est  Chris- 
tas ;  pes,  mentis  affectus.  Sicut  enim  aliquis  pedibus 
incedit,  sic  mens  suis  affectibus  quasi  pedibus  ad 
optata  tendit.  Si  quis  igitur  ad  custofJiam  sui   vel 
fhitrum  vigilat,  lapillum  in  pede,  id  est  Chrislum 


B 


diatur  puUis  ut  eos  rapiat,  et  quos  incautoS  reperit 
velocius  necat.  Sic  molles  et  voluptuosi  teneros 
puUos  rapiunt,  quia  simpliciores  et  providos  suis 
moribus  aptant,  et  ad  perversos  usus  protrahunt. 
Super  eos  lente  \olando  incautos  decipiunt,  dum 
eos  blandis  sermonibus  adulando  seducunt.  Ecce 
quomodo  volucres,  quse  ratione  carent,  peritos 
homines,  et  ratione  utentes,  per  exempla  perversce 
operationis  sibi  cavere  docent. 

Gap.  XLI.  De  hiriindinis  natiira,  moraliter  aniinoQ 

pwnitenii  addicta, 
Turtur  et  hirundo  et  ciconia  cognovcruni  tempus 
adventus  sui;  Israel  autem  non  cognovit  Judicium 
IJoniini  {Jerem,  viii).  De  lurture superius  diximus. 
Restat  autem  ut  nunc  de  hirundine,  et  postea  de 
ciconia  disscramus.  Unde  Isidorus   :   a  Hirundo, 
inquit,  dicta  esl  quod  cibos  non  sumat  residens,  sed 
in  aere  haerendo  capiat  escas,  et  edat;  garruia  est 
avis,  el  per  tortuosos  orbes  et  flexuosos  circuitus 
pervolans,  et  in  uidis  construendis,  educandisque 
fetibus  soleilissima,  habens  etiam  quiddam  praes- 
cium,  quod  delapsura  sint  deserat,  nec  appetat  cul- 
mina;  ab  aliis  quoquo  avibus  non  impetitur,  nec 
unquam  prseda  est,  maria  transvolat,  ibique  hieme 
commoratur.  «Gustodit  autem  tempora  adventussui, 
novit  etiam  quoiido  veniat,  et  quando  revertatur. 
Novit  pia  avis  annunciare  adventus  sui  testimonio 
veris  initium.  l^er  hirundinem,  sicut  auctoritas  tes- 


in  mente  portet.  Illudautem  summopere  caveat,  ne  q  tatur,  aliquando  superbia  mentis,  aliquando  contri- 


!f 


si  in  peccato  dormierit,  lapillus  e  pede  decidat,  id 
cst  Christus  a  mente  recedat.  Si  autem  ceciJcrit, 
per  confessionem  clamet,  ut  dormientes  excitet,  id 
est  fi-atres  tam  pro  se  quam  pro  eorum  excessibus 
ad  vigilantiam  circumspectionis  invitet.  ^Etatem  in 
illis   color  prodit.  Nam  in  senectute  nigrescunt. 
Hic  enim  color  in  senectute  seni  competit,  cum 
pro  peccalis  plangendo  gemit.  Gum  enim  qua)  male 
gessit,  senex  commemorat,  in  senectute-colorem 
mutat.  Mutatenimamorempristina;  deiectationis  in 
dolorem  contritionis.  Ecce  qualiter  per  naturam 
volucrum  doceri  potest  via  religiosorum. 
C\p.  XL.  De  natura  milvi  ad  vitiosos  applicatn. 
Milvus,  mollis  est  viribus  et  volatu,  quasi  mollis 
avis,  unde  etiam  nuncupatur;  rapacissimus  lamen 
est,  et  semper  domesticis  avibus  insidiatur.  Sicut 
enim  in  libro  Etymologiarum  Isidori  legitur,  milvus 
a  mclli  volatu  nominatur.  Est  igitur  milvus  mollis 
virihus,  illosque  significat  quos  millities  voluptatis 
tentat.  Cadaveribus  milvus  vescitur,  quia  carnali- 
bus  desideriis  voluptuosi  delectantur.  Milvus  enim 
carnes  rapiensest,  desidiosus,  voluptuosaquwrens. 
Circa  coquinas  et  macella  milvus  assidue  volitat,  ut 
61  quid  crud»  carnis  ab  eis  projiciatur  foras,  veloci- 
ter  rapiat.  Per  hoc  autein  milvus  eos  noliis  innuit, 
quos  cura  ventris  sollicitos  reddit.  Qui  igitur  hu- 
jasmodi  sunt,  voluptuosa  queerunt,  macella  frequen- 
tant  et  coquinis  inhiant.  Milvus  timidus  est  in  ma- 
gnis,  audax  in  minimis ;  silvestres  volucres  rapere 

Patrol.  CLXXVIL 


D 


tio  contribulati  cordis  intelligitur.  Quod  per  hirundi- 
nem  superbia  designetur  per  Tobiam  dicitur  :  Cum 
jactasset  se,  inquit,  Tobiasjuxta  parietem,  et  obdor' 
misset,  contigit  ut  ex  nido  hirundinum  dormienti 
illi  calida  stercora  inciderent  super  oculos  ejus, 
iieretque  aecus  ( Tob,  ii).  Unde  Beda  super  Tobiam  : 
«  Hirundo  propterlevem  volatum  superbiam  cordis 
levitatemque  figurat.  Gujus  immunditia  confestim 
excoecat,  nec  enim  videre  permittit  qualis  fuerit.  ■ 
Quodautem  per  hirundinem  contritiocordisintelligi 
debeat  propheta  demonstrat  dicens  :  Sicui  pullus 
hirundinis  sic  clamabo  (Isa,  xxxviii).  Inlelligimus 
igilur  per  hirundinem  quemlibet  discretum  docto- 
rein,  per  hirundinispullum  clamantem  discipulum, 
per  clainorem  mentis  contritionem.  Clamat  pullus 
hirundinis,  dum  quaerit  a  magistro  verbum  prsedi- 
cationis.  Glamatpullus  hirundinis,  dumper  confes- 
sionem magistro  manifestat  affectum  contriti cordis. 
Si  nosti  clamorem  hirundinis,  nisi  fallor,  questum 
designat  animie  pcenitentis.  Glamor  enim  hirundinis 
est  dolor  pceniteutis.  Hirundo  cibos  residens  non 
sumit,  sed  in  aere  ha^rens  escas  edit,  quia  qui  ter- 
rena  non  diligit,  remotus  a  terrenis  caelestia  qua^rit. 
Garrula  avis  dieitur,   quia  querulosis  orationibus 
saepius  delectatur.  Ideo  flexuosos  circuitus  pervo- 
lat,  ut  ad  diversa  obedieiitiae  praecepta  mentem  sub- 
jectus  flectat.  In  nidis  construendis,  educandisque 
fetibus  solertissima,  nidum  in  alto  consti^uit,  quia 
in  iide  passionis  Christi  spem  fixam  ponit,  solers 


43 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


est  in  educandis  fetibus,  id  est  in  docendis  subjectis  ^  nia3  eos  nutrire  debent,  quia,  quandiu  erudii 


fratribus.  Habet  etiam  quiddam  prsescium,  quod  de- 
serat  lapsurayUec  appetat  culmina.  Quiddam^tiam 
prsBScium  habent  quos  vere  poenitet,  quia  casum 
prsesentis  saeculi  fugiunt,  et  permansura  sine  fine 
quserunt.  Hirundo  ab  aliis  avibus  non  impetitur,  nec 
unquam  prseda  est ;  rapaces  enim  aves  nunquam  hi- 
rundinem  rapiunt,  quia  contriti  corde  nunquam 
daemonibus  praeda  fiunt.  Himndo  maria  transvolat, 
quia,  quem  vere  poenitet,  amaritudines  ettumultiis 
hujus  mundi  exire  desideral.  Ibique  hieme  commo- 
ratur.  Cum  enim  hiems  ingruit  et  frigus  uccedit, 
tunc  justus  ad^calorem  charitatis  Iransit,  ibiqne 
patienter  exspectat,  donec  frigus  tentationis  a  mente 
recedat.  Novit  pia  avis  annuntiare  adventus  sui 
testimonio  veris 


gent  discipuli,  tandiu  verbo  doctrinae  debe 
alere  prjElati.  Similiter  subjecti  praelatos  suii 
ribus  fovero  debent,  ut  eis  ministrent  nece 
quibus  indigent.  Turtur  igitur,  et  ciconia, 
rundo  illos  reprehendunt  qui  Ghristum  in  e 
advenisse  non  credunt,  et  judicium  Domin 
rum  non  pertimescunt. 

Cap.  XLHl.  De  mcriihc  natiiva  morulito 
Isidorus  de  mcrula  :  Merula,  inquit,  anti 
modula  vocabalur,  eo  quod  modulelur.  »  Aiii 
lam  vocatam  uiunt,  quia  sola  volat  quasi  me 
luns.  Haec  cum  inaliis  locis  nigra  sit,  in  Ach 
men  caudida  est.  MoruJa  cst  avis  pai'va  ot 
Illos  aulcm  innuit,  quos  peccati  uigredo  tingi 


initium.  Revertitur  hirundo  post  o  ruia  dulcedinepropriiuvocis  mentemmovetii 


frigus  hiemis,  ut  annuntiet  initium  veris.  Similiter 
justus  post  frigus  nimiae  tentationis  revertitur  ad 
temperantiam  moderatuo  mentis,  ut  qui  frigus  tenta- 
tionis  evaserat,  ad  aestatem,  id  est  dileotionis  calo- 
rem  moderate  per  ascensus  boni  operis  accedat. 
Haec  est  igitur  nalura  hirundinis,   id  est  anima3 
poenitentis,  quae  semper  quaerit  veris  initium  quia 
in  omnibus  tenet  disci^etionis  et  temperantiae  mo- 
dum.  Ecce  qtraliter  simplex  avis  eos  instruit,  quos 
ab  initio  divina  providentia  discretos  facit. 
Cap.  XLII.  Do  ciconisb  natura, 
Ciconiae  vocatae  sunt  a  sono  quo  crepitant  cico- 
nift),  quem  sonum  oris  potius  esse  constat  quam 
vocis,  quia  eum  quatiente  rostro  faciunt  Hae  veris 
nuntioe,  societatis  comites,  serpentium  hostes,  ma- 
ria  transvolant,  in  Asiam  colleclo  agmine  pergunt. 
Gornices  duces  eas  praecedunt,  et  ipsa?  quasi  exer- 
citus  prosequunlur.  Eximia  illis  circa  filios  pietas. 
Nam  usque  adeo  nidos  impense  fovent,  ut  assiduo 
iucubitu  plumas  exuaut.  Quantum  autem  tempus 
impenderint  in  fetibus  educandis,  tuntum  et  ipsie 
invicem  a  pullis  suis  aluntur.  Giconiue  sonum  oris 
pro  voce  quatiente  rostro  faciunt.  Illos  autem  pi^ae- 
tendunt  qui  cum  fletu  et  stridore  dentium  quud 
niale  gesserunt  ore  promunt.  Ha?  sunt  nuntiae  veris, 
quia  caeteris  demonstrant  temperantiam  conversse 
mentis.  Societatis  sunt  comites,  quia  libenter  ha- 
bitant  inter  fratres.  Dicitur  etiam  de  ciconia  quod 


tum  dcloctationis.  Illos  autem  ligurate  demo] 

quos  voluptus  carnis  per  suggestionem  tent 

eu  siquidem  beutus  Gregorius,  in  libro  Dialo( 

scribit : «  Qualiter  beato  Benedicto  volitans  o< 

rit,  qualitervirtantus  post  discessum  volucri 

tatus  fuerit  ardore  libidinis.  >  Ait  enim. «  Q\ 

vero  die  dum  solus  esset  beatus  Benedictus,  t€ 

adfuit.  Nam  nigra  parvaque  avis,  qua)  vulgo  o 

vocatur,  circa  ejus  fuciem  volitare  ccepit,  ej 

vultui  importune  insistere,  ita  ut  capi  manu  p 

si  hanc  vir  sanctus  tenere  voluisset ;  sed  sign 

cis  edito  recessitavis,  tantaautem  carnistenta 

eadem  reeedente  secuta  est,  quantam  vir  si 

I  anteanunquamfueratexpertus.  »Quamdainnc 

'  ali(|uando  feminam  viderat,  quam  muUgnus  sj 

anle  ejus  mentis  oculos  adduxit,  tantoque  ignc 

Dei  animum  in  specie  illius  accendit,  ut  so  ii 

pectore  ainoris  flummu  vix  cuperet,  ut  etiam 

dcserei  e  eremum  voluptate  victus  deliberaret 

subilo  superna  gratia  respectus,  ad  semeti 

reversus  est,  alque  urticarum  et  veprium 

densu  succrescere  fruticetu  conspicieus,    e 

indumeiito  quo  vestitus  erat,  nuduni  se  iii  illo 

uurum  aculeos  illuque  urlicurum  incendiu  prc 

ibique  diu  volutulus,  lotoex  eis  coi-pore  vulne 

exiit,  et  per  cutis  vulueiu  eduxit  u  corpore  vi 

mentis,  quiu  volaplulem  truxit  indolorein. »  M 

igitur  volitnns  est  suggestio  voluplule  tenlans 


sit  sei^pentibus  inimica.   Serpentes  sunt  perversw  d  igitur  abjicere  cupiunt  voluptatem  meruloo,  0{ 


cogitationes,  sive  pei-versi  fratres,  quos  ciconia 
rostro  percutit,  dum  justus  pravas  cogitationes 
restringit,  vel  perversos  fratres  pungenti  invec- 
tione  reprehendit.  Maria  transvolantes,  in  Asiam 
collecto  agmine  pergunt.  Asia  interpretatur  oJevata, 
.Maria  igitur  transvolant,  et  in  Asiam  pergunt  qui 
spretis  mundi  tumultibus  ad  altiora  tendunt.  Exi- 
mia  illis  circa  filios  pietas,  ut  assiduo  incubitu  su- 
per  eos  plumas  exuunt.  Assiduo  incubitu  super 
pullos  ciconiae  pluinas  exuunt,  quia  dum  praelati  sub- 
jectos  nutriunt,  superfluitatis  et  levitatis  a  se  plumas 
evellunt.  Quantum  autem  tempus  impenderint  in 
fetibus  educandis,  tantum  et  ipsae  invicem  a  pullis 
aluntur.  Quandiu  puUi  carum  indigent,  tandiu  Qico« 


ut  ud  beuti  Denedicti  trunseunt  coircclionenK 
plinao,  et  sic  deleclationem  mentis  extruhant 
afflictionem  carnis.  In  regionibus  Achuiae  i 
sicut  Isidorus  testutur,  cundidao  merulio.  Gai 
merulu  est  voluntus  mundu.  Achaiu  vero  soro 
boraus  interpretutur.  Dua)  sunt  sorores  Hach 
Lia,  activa  scilicet  et  comtemplativa  vita.  Lia 
riosa  interpretulur.  Activu  vitu  docet  eleemos 
impendere,  rudes  et  simplices  docere,  inund 
castitatis  habere,  propriis  manibus  laborare 
est  labor  activae  vitie,  haec  est  soror  laborans, 
est  Achaia,  scilicet  activa  vita.  In  Achaia  i 
quasi  candidao  merulae  sunt,  qui  in  activa  vita 
vivunt. 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  PRIMUS. 


46 


••  XLIV.  Do  bubonis  natuva  mornUler.         A  lus,  qui  clnusus  tenebatur,   evaclat,   et  qui  prius 


i'us  de  Bubone  :  «  Bubo  a  sono  vocis  com- 
i  nomen  habet.  Avis  feralis,  onusla  quidem 

sed  gravi  semper  detenta  pigrilia,  in  se- 
die  nocluque  versalur,  et  semper  commo- 

cavernis.  >»  Undc  Habanus :  «  Bubo,  inquil 
s  peccaloruin  ilvditos  at  lunwn  Juslitiiv  fu- 
sif/ni/icut. » Ideoqueinlcr  immunda  animalia 
ico  deputatur  iLovit.  xi.)  Unde  per  bubonem 
5re  possumus  quemlil»et  peccatorem.  Bubo 
vocis  dicitur,  quia  ex  abondantia  cordis  os 
\  Nam  quod   cogitat  menle,   profcrt  voco 

XI.)  Avis  foida  esse  dicitur,  (luia  stcrcore 
jus  in  quo  habitat  commaculatur,  quia  pec. 
os,  cum  quibus  habital,  cxemplo  perversi 


garrulus  fuerat,  post  egressionem  magis  clamet. 
Eodem  modo  garrulus  homo  cum  vitam  religionis 
accipit,  vix  linguam  suam  deserit,  sed  si  forto  re- 
licto  habitu  foras  exierit,  bonum  religionis  in  par- 
tem  malam  detrahendo  quasi  garriendo  vertit.  Mo- 
neat  igilur  natura  volucris,  quis  recipi  debeat  ad 
consortium  religionis.  Providus  igitur  doctor  cum 
ali(iuem  recipere  dcbet,  saltem  eum  prius  per  ali- 
quantulam  cohabitationem  probet.  A  quodam  viro 
prudente  et  religioso  didici  quod  sunt  qua^dam  di- 
versitates  hominum,  qua?  vix  ordinate  iu  religione 
possunt  detineri.  Si  autem  qujoras  qui  sint,  ut  evi- 
tari  possint ,  hi  sunt  pictores,  medici,  joculatores, 
et  quidam  alii,  ([ui  per  diversas  regiones  discurrere 


lehonestat.  Avis  est  onusta  plumis,  id  est,  *-'  sunt  assueti.  Ilujusmodi  homines  vix  possunt  esse 


iitate  carnis,  et  levitatc  mentis.  Scd  gravi 
i  delenta  pigritia.  Detinetur  inerlia,  et  pigri, 
'i,  quia  peccatores  ad  bcne  operandum  sunt 
etpigri.  Diu  uoctuque  moratur  in  sepulcris, 
lectatur  in  peccato,  quod  est  fetor  humana) 
Habilat  etiam  iu  cavernis,  nec  per  confcs- 
exit  foras,  sed  lucem  veritatis  odit.  Ab 
Ibus  visus,  magnis  earum  clamoribus  prodi- 
gnis  etiam  incursionibus  vexatur.  Si  enim 
r  ad  lucem  cognitionis,  ubi  peccata  sua 
cantur,  veniat,  magnam  bene  agentibus  de. 
m  prcestat,  et  cum  in  pcccato  deprehensus 
ab  aliis  verba  reprehensionis  audit,  plumas 
jus  evellunt,  et  rostro  lacerant,  quia  et  car- 


stabiles.  Ars  pictoris  valde  est  delectabilis.  Gum 
enim  pictor  Ecdesiam,  capitulum,  refectorium,  vel 
aliquas  ofiicinas  pinxerit,  ad  aliud  monasterium  si 
ei  concessum  fuerit,  rogatus  ab  aliquo,  causa  pin- 
gendi  transit.  Opera  Chrisli  pingit  in  pariete,  sed 
utinam  ea  teneret  in  mente,  ut  ea  sciret  pingere 
coloribus,  id  est  exemplo,  et  moribus.  Ars  vero 
medicin»  multis  indiget,  et  vix  unquam^^ropria  re- 
rum  possessione  caret.  Qui  enim  eam  exercet,  ne- 
cesse  est  ut  aromatibus  et  pharmacorum  speciebus 
abundet.  Cum  aliquis  Ecclesiae  vicinus  inflrmitate 
premitur,  medicus,  ut  ad  infirnmm  veniat,  rogatur. 
Si  autem  abbas  eum  ire  non  permiserit,  iram  et 
indignationem  lam  a3gri  quam  medici  incurrit.  Me- 


ctus  peccatoris  bene  agenlcs  reprehendunt,  q  dicus  quandoque  videt  quod  decenter  eum  videro 


jrfluitatem  levitalis  ejus  damuant.  Infelix 
ibo  dicilur,  quia  infelix  est  qui  ea  qua3  pra)- 
3  operatur. 

p.  XLV.  Da  (jraculi  natura  inoralitor, 
nus  de  Graculo  :  «  Graculus  a  garrulilate 
«itus,  uon  ut  quidam  volunt,  graculi  dicti 
regatim  volenl,  cum  sit  manifestum  ex  voce 
acupari  .  Est  enim  loquacissimum  genus,  et 
3  importunum,  quod  vel  philosophorum  lo- 
lem,  vel  htereticorum  verbosilatem  noxiam 
are  potest.  »  Potest  adhuc  el  aliud  dici  de 
graculi.  Graculus  enim  garrulos  designat,  et 
j.  Qui  enim  gulositati  student,  post  cibum 


non  licet.  Tangit  quod  religioso  tangero  non  conve- 
nit.  De  incertis  per  experimenla  ioquilur,  sed  expe- 
rimentum  est  fallax,  ideo  saepe  fallitur.  Sed  hoc  re- 
ligioso  non  expedit,  ut  alia  quam  vera  loquatur. 
Promittit  Ecclesias  suoe  lucrum  si  eat  ad  infirmum, 
scd  tacet  scandalum,  et  anima3  suse  damnum.  Nosti 
forsitan,  frater,  de  monacho  medico,  Justo  nomine 
sed  utinam  justo  opcratione,  qui  in  medicamine  tres 
aureos  absconderat,  quid  do  eo  beatus  Gregorius 
dicat,  qui  licet  ei  in  iniirmitate  sua  servierit,  in 
correctionne  tamen  ei  non  pepercit :  «  Fratres  ante 
mortem  cum  eo  loqui  prohibuit,  post  mortem  vero 
eum  in  sterquilinio  sepeiuri  jussit.  Sic  autem  est 


mmores  libenter  referunt,  et  vel  detrahunt,  tn  absolutus  post  mortem  :  Pecunia  tua  tecum  sit  in 


es  detractioni  pra^bent.  Graculus  in  silvis 
le  una  arbore  in  aliam  garriendo  transvolal, 
imo  garrulus  de  iis  cum  (juibushabitat,  etiam 
q[U8e  de  eis  noverit,  aliis  narrare  non  (;essal. 
118  cum  aliquem  transire  conspicit,  garrit,  et 
scultos  reperit,  similiter  agit,  quia  garrulus 
lon  tantum  detrahit  so^cularibus,  sed  etiotm 
B  religionis  occultat  locus.  Graculus  aliquan- 
us  cavea  includitur,  ut  articulata  verbalo  qui 
ir.  Similiter  cum  aliquis  seecularis  ad  con- 
lem  venerit,  verba  religionis  addiscit  ut 
volucris  verba  loquatur  hominis ,  ul  qui 
Ate  loqui  consueverat,  ordinate  loqui  dein- 
ssuescat.  Quando^ue  tamen  cYemt,  ut  graca. 


porditionom.  ^Act.  viii).  »  Sed  et  jaculatores,  ante 
conversionem  leves,  cum  ad  conversionem  veniunt, 
stepius  usi  levilate,  leviter  recedunt.  Illi  vero  qui 
per  diversas  regiones  discurrere  sunt  consueti,  si 
tsedio  claustri  fuerint  aggravati,  citius  a  claustris 
exeunt,  quia  terrarum  diversitates  norunt. 
Cap.  XLVI.  Do  anseris  uatura  moraliter.. 
Anservigiliasnoctis  assiduitale  clangoris  testatur 
Nullum  autem  animal  ita  odorem  hominis  sentit,  ut 
anser.  Unde  et  clangore  ejus  Gallorum  ascensus  in 
Capitolium  deprehensus  est.  Unde  Habanus : «  Habc 
avis  providos  homines,  et  erga  sui  custodiam  bene 
vigilantes  sigitlcare  potest.  o  Anserum  duce  sunt  spe« 
ciesy  domestici  scilicet  et  campestres.Gam^aU^^vo^ 


47 


APPENDIX  AD  HtJGONlS  OPfiRA  DOGMAtlCA. 


altum  et  ordinate  volant,  illosque  dosignant  qui  A 
rcmoti  a  terrenis ,  ordinem  bene  vivendi  sei-vant. 
Domestici  vero  in  vicis  simul  habitant,  frequenter 
exclamant;  seipsos  rostro  lacerant,  illosque  signili- 
cant  qui  etsi  conventus  ament,  loquacitatitamen  et 
detractioni  vacant.  Campestres  anseres  omnes  sunt 
coloris  cinericii,  nec  aliquem  eorum  varium  seu 
niveum  vidi.  In  domesticis  vero  non  solum  habe- 
lur  color  cinericius,  sed  etiam  varius  vel  albus. 
In  campestribus  habetur  color  cinericius,  id  est  in 
iis  qui  a  sa^culo  sunt  remoti,  po^nitcntia)  vilis  habi- 
tus.  li  vero  qui  in  vicis  vel  in  urbibus  habitant 
pulchioris  coloris  vestem  portant.  Anserprae  coete- 
ris  animalibus  supei-venientis  hominis  odorem  sen- 
tit,  quia  discretus  honio  per  bonam,  vel  per  malam 


Cap.  XLVIII.  De  caladrio  ave. 

Physiologus  de  caladrio  dicit  quod  totus  alb 

cujus  femoris  pars  interior  caliginem  auft 

oculis.  Natura  igitur  caladrii  talis  esse  dicitur 

ad  inBrmum  hominem  aliquoties  adducatur^  1 

infirmus  mori,  an  vivere   debeat,   astantes  i 

reddat.  Si  enim  facieiu  hominis  respicit,  nec 

los  avertit,  sed  infirmi   faciem  diligenter  cob 

ret,  signum  esl  quod  vivct.  Si  autem  oculos  a 

infirmi  hominis  avertat,  signum  esl  mortis 

caladrium  intelligimus  (^hristum,  qui  venit  in 

dum,  ut  salvum  faceretgenus  humanum.  Qui 

tur  esse  nivei  coloris ,  «iuia  ab  omni  peccat 

immunis.  Ciijus  interior  pars  femoris  abster^ 

oculis  obscuritatem  caliginis.  Per  femur  propa 


famam  alios,  licet  longe  remotos,  cognoscit.  Cum  ^  generis  intelligitur.  Inlcrior  igitur  pars  femori 


igitur  anser  supervenientis  hominis  odorem  sentit, 
noct^  clamare  non  desinit,  quia  cum  negligentias 
ignoranti»;  circumspectus  frater  in  aliis  videt,  cla- 
mare  debet.  In  Capitolio  quondam  Romanis  profuit 
clamoranseris,  et  in  capitulo  quotidie  prodest,  cum 
negligentias  viderit ,  clamor  prudentis  fratris.  Cla- 
mor  anseris,  a  Capitolio  repulit  hostem  Gallum.  A 
capitulo  vero  clamor  providi  fratris  hostem  repellit 
antiquum.  Clamor  anseris  urbem  Homam  ab  impe- 
tu  hostium  servavit  immunem  ;  clamor  prudentis 
fratris,  ne  turbetur  a  perversis,  custoditvitamcom- 
tnuniter  viventium.  Divina  autem  providentia  na- 
turas  volucrum  nobis,  ut  opinor,  non  proponeret, 
nisi  eas  in  aliquo  nobis  prodesse  vellet. 

Cap.  XLVH.  IJe  naUira  ardew. 

Ardea  vocata  quasi  ardua  propter  altos  volatus. 
Formidat  enim  imbres  et  supra  nubes  evolat,  ut 
procellas  imbrium  sentire  non  possit.  Cum  autem 
evolaverit,  significat  tenipestatem.  lianc  multi  tan- 
talum  vocant :  unde  Rabanus  :  «  Haec  avis  potest 
significarc  animas  eleclorum,  quas  formidantes 
pcrturbationem  hujus  sseculi,  ne  forte  procellis 
pcrsecutionum  instigante  diabolo  involvantur,  in- 
tentionem  suam  super  omnia  temporalia  efferentes, 
ad  serenitatem  patrise  coclestis  ubi  assidue  conspi- 
citur  Dei  vultus,  mentes  suas  elevant.  >•  Licetautem 
ardea  cibos  in  aquis  quserat,  in  sylvis  tamen  et  in 


incarnatio  Salvatoris.  Interior  siquidem  et  oc 
fuitincarnatio  Salvatoris,  qua?  etiam  diabolum  1 
Venit  Christus  in  mundum,  ut  salvum  faceret  g 
humanum.  Faciem  suam  a  Judajis  avertit.  Gei 
respexit,  iniquitates  nostras  sustinuit,  et  qui 
catum  non  fecerat,  in  ligno  crucis  peccata  n 
portavit.  Sed  et  quotidie  proefatus  caladrius  ; 
mitates  nostras  visitat ,  mentem  per  confessii 
considerat,  et  eos  sanat,  quibus  gratiam  pcBni 
prsestat,  ab  illis  vero  faciem  avertit,  quorun 
impoenitens  novit.  Istos  respuit,  sed  illos,  in 
faciem  intendit,  sanos  reddit. 

Cap.  XLIX.  De  phosnicc. 
Phoinix  Arabiee  avis  dicta,  quod  colorcm  pl 
ceum  habeat,  vel  quod  sit  in  toto  orbe  singi 
et  unica.  Nam  Arabes  rem  singularem  vocant 
nicem.  Hiec  quingentis  et  ultra  annis  vivcns, 
se  viderit  senuisse,   collectis  aromatum  vir 
rogum  sibi  instruit,  et  conversa  ad   radium 
alarum  plausu  voiontarium  sibi  ineendium  n 
sicquc  iterum  de  cineribus  suis  resurgit.  Und< 
banus  :  «  Phoenix,  inquit,  potest  signifieare  r< 
rectionem  justorum,  qui  aromatibus  virtutumx 
clis,restaurationem  prioris  vigoris  posl  mortei 
reparant.  Phocnix  est  Arabite  avis.  «  Arabia 
interpretatur  canipcslris.  Campus  est  hic  mur 
Arabia  ssecularis  vita ,  Arabes  swculares.  Ar 
phoenicem  appellaut  singularem.  Lingularis  est 


altis  arboribus  nidum  locat,  quia  justus,  qui  rebus  D  y^^^^  justus,  a  curis  sjecularibus  omnino  rem< 


labentibus  et  transitoriis  seipsum  pascit,  in  rebus 
iamen  divinis  et  ita  sublimibus  spem  ponit,  et  licct 
ejus  caro  sustentctur  transitoriis ,  anima  tamen 
delectatur  aeternis.  Ardca  pullos  in  nido  rostro  de- 
fcndere  nititur,  ne  ab  aliis  avibus  rapiantur.  Eodem 
modo  justus  forti  invectione  percutit,  quos  perver- 
sos  ad  decipicndum  subjcctos  novit.  Qua^dam  vero 
earum  habent  colorem  album,  quoedam  cincricium, 
Uterque  tamcn  color  in  bonam  partem  accipitur,  si 
pcr  album  munditia,  per  cinericium  pwnitentia 
designetur.  E^usdcm  generis  sunt  et  qui  poeniten- 
tiam  agunt ,  et  qui  mundo  vivunt.  Et  color  igitur 
ardeee,  et  modus  vit»  exemplum  salutis  religiosis 
demonetrant  viris. 


Phoenix  pcrquingentosannos  viverc  creditur,  i 
Scriptura  testatur.  Cenlenarius  vero  numeru 
annis  moraliter  designat  terminum  perfectii 
Quingentorum  autem  annorum  numerus  assig 
potcst  quinque  corporis  sensibus.  (^um  enim  \ 
deficit,  primus  ccntum  annorum  numerus  tra 
Cum  vcro  deficit  auditus,  transit  secundus.  ' 
tres  reliqui  sensus,  id  est  tactus,  gustus,  odor 
deficiunt ,  tunc  quingenti  anni  moraliter  trani 
sunt.  Cum  vcro  morti  phoenix  appropinquat, 
diversas  species  aromatum  parat.  Aromata  . 
bona  opera,  diversoe  species  diversro  animee  vi 
tes.  Congeriem  aromatum  construit,  et  se  in  mc 
aromatum  speciebus  componit.  Hoc  toties  ju 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  PRIMUS. 


50 


[uoties  ad  memoriam  siiam  honorum  operiim  A-  lempora.  Nam  scsiatc  depulsa  maria  transvolant. 

Ortygometra  dicitur  avis,  quse  gregem  ducit; 
eam  terrae  propinquantem  acctpiter  videns  rapit, 
ac  propterea  cura  est  universis  ducem  sollicitaro 
externi  generis,  per  quam  prima  caveant  discrimina. 
Sola  hsec  avis,  sicut  ethomo,caducumpatiturmor- 
l)um.  Coturnices  adveniendi  habent  tempora.  Nam 
maria  transvolant  a>state  depulsa.  Coturnix  maria 
transvolans  est  anima  omnia  labentia  calcans. 
Calor  sestatis  est  ardor  charitatis.  Frigus  hiemis  ost 
tontatiorefrigerataimenlis.  Ab  amore  igiiurproximi 
por  mare  mundi  hujus  transmeat  justus  ad  amorem 
Dei,utin  calida  regionesemper  maneat,  qui  semper 
calorodileclionis  in  semetipso  nagrat,ut  vitetfrigus 
hiemis,  procellas  scilicet  et  ventos  improvissBtenta- 
^  tionis.  Ortygometra  dicitur,  quse  gregem  ducit.  Ekim 
terraE»  propinquantem  accipiter  videns  rapit.  Terra 
sunt  lerrena  desideria,  maria  mundi  pericula,  acci- 
piter  insidians  diabolus  per  suggestionem  tentans. 
Propinquantem  igitur  terrae  accipiier  videns  rapit, 
quio  eos  qui  teiTcna  quserunt,  diabolus  secum  tra- 
hit.  Prwlalus  igitur,  qui  gregemantecedit,  diligen- 
ler  provideat  qua  intentione  terrena  petat,  utrum  in 
suos  usus  earedigat,  an  ad  necessitatemfratrum  ea 
quterat,  ne  accipiter,  id  est  diabolus  eum  rapiat. 
qui  postpositis  spiritalibus,  terrenis  inhiare  non 
cessat.  Propterquod  cura  est  universis,  ducemsol- 
Ii(;itare  generis  externi,  per  quem  prima  caveant 
discrimina.  Duo  sunt  hominum  genera  bonorum 
scilicet  ei  malorum.  Generis  externi  sunt  homines 


m  multitudinem  reducit.  Ad  radium  solis  alis 
i  voluntarium  excitat,  quia  mentem  alis  con- 
itionis  cxcitatam  justus  ardore  Sancti  Spiri- 
iflammat.  Sic  igitur  phccnix  incenditur,  sed 
18  cinere  phoenix  iterum  procreatur.  Cum  ergo 
ix  moritur,  et  ex  ejus  cinoro  phccnix  iterum 
ur,  hec  exemplo  agitur,  ut  futura»  resurrectio- 
tritas  a  singulis  fieri  crodatur,  ct  resurrectio 
ieis  est  spos,  ot  specios,  sou  spocimon  futurie 
"ectionis.  Non  est  ergomnjnsmiracuhim  fides 
e  resurroetionis,  quam  ex  cinere  facta  resur- 
pha?nicis.  Eccovohicrum  natura  simplicibus 
rectionis  argumentum  prrrstat  et  quod  Scrip- 
•rttdicat,  opus  natura^  confirmut. 
Cap.  L.  Do  prrdiris  uatnra, 
nat  perdix,  et  congrogans  fovot  ova  qua>  non 
it,  facions  sibi  non  cum  judicio  divitias:  «  In 
enim  dierum  suorum  dorolinquot  cas,  ei  in 
simis  suis  erit  insipions  (Jer,  xvii).  «  Unde 
us:  «  Perdix  de  voco  nomon  hat)ot,  avis  est 
1,  adeo  autem  fraudulontn,  ut  alterius  ova 
•ns  foveat.  »  Sed  fraus  fiuctum  non  habet. 
'um  pulli  vocem  propriivgenitricis  audierint. 
li  quodam  instinctu  hanc,  ((ua»  oos  fovii  re- 
nt,  ei  ad  eam,  qune  gomiit,  roveiiuntur. 
E\abunus:  *  Diabolus  perprincipes  ha?retico- 
>ngrogavit  populos,  (juos  non  poperit,  et  de- 
um  sibi  multitudinom  consociavit  ,  quos 
dimisit,  el  omnium  judicio  stultissimus  esse 


obatur.  »  Possumus  ergo  intelligere  diabo-  C  P^*'^'®'*®*- ''^^^^"^^^^'^P^^^^^o^^i^^P^^PO^^'^^^^'^ 


er  perdicem,  i)or  ovuin  speni.  Perdix  vero 
jus  ova  diabolus  furatur,   Ecclesia  procul 

intelligitur.  In  perdice  igitur  Scriplura 
im  nobis  innuit,  qui  ova  alterius  perdicis,id 
>entes  spem  salutis  fuiatur,  fovit  et  nutrit. 
r,    dum    spom  salutis  ois   subti^ahit,    fovet 

delectatione  nutrit,  fovet  terrenis  desideriis 
*arnalibus  illecebris.Cum  autem  pullivocem 
egeniiricisaudiunt,  quodam  naturali  instin- 
1  i^ecognoscunt.  Simililer  cum  aliquis  diabolo 
tusfuorit,  et  vocemecclesiasticse  priedicatio- 
lit,  ad  Ecclesiam  quasi  ad  genitricem  pro- 
relicto  diabolo  transvolat,  ut  sub  alisdivinse 


casus  et  eventus  norum  diligenter  attendunt.  Dum 

igitur  hoBC   attente    considerant,   prima  peccandi 

discrimina  considerando  vitant.  Hcec  avis  sicuthomo 

caducum  morbum  patiiur,  quia  spiritualis   homo 

sicut  carnalis  aliquotics  peccare  perhibetur,  nec 

quoties  peccat,  moritur,  quia  ei  poenitendi  gratia 

nonnegatur.  Unde  scriptumest:  Septiosin  die  cadit, 

justns  (Prov.  xxiv),  nec  tamen  desinit  esse  justus. 

Quotiesenim  justus  peccat,  totiesadjicit  utresurgat. 

Cap.  LI.  De  npnpfv  natura, 

Upupam  Greecis  im^  [  epops  ]  appellatur  ,  ab 

l7cc^ao{«.on  [  epopsaomai  ],  quod  e8i  obsonium  facio  eo 

quod  stercora  humana  consideret  ac  congreget,  et 


ionis  ulterius   in  pace  vivat.   Ecce  qualiter  ^)  fetenti  pascatur  fimo.  Avisest  spurcissima,  cristis 


ova,  quse  furalur  et  congregat,  m  puUis 
quia  non  est  mirum  si  quos  male  congrega- 
iabolus,  judicioveritatis  perdat.  In  novissi- 
igo  suis  diabolus  insipiens  erit,  quia  in  die 
seterna  benedictione  carebit,  et  tunc  audiet 
cum  perditis,  id  est  diabolus  cumsubjectis  : 
iie  a  me,  maJcdicti,  in  ignem  wternum  qui 
sest  diahoJo,  et  antjeJis  ejus  (MattJi.  xxv).  Ad 
im  tenduni  qui  in  hac  vita  diabolo  serviendo 
bunt. 

AP.  LI.  De  cuttirnino,  sou  quaJoa  ave. 
rnices   a  sono  vocis  dictas  conslat,  quas 
oiiygas  vocant,   eo  quod  visw  fuerint  pri- 
n  Ortygia    insula.  Has  adveniendi  habent 


exstantibus  galeata,  semperin  sepulcris,  et  humano 
stercore  commorans.  Unde  Rabanus  :  «  Heec  avis 
sccleratos  peccatores  significat  homines,  scilicetqui 
sordibus  peccatorum  assidue  delectantur. »  Upupa 
etiam  luctum  amare  diciiur,  quia  sseculi  tristitia 
inortem  spiritus  operatur  Propter  Jioc  oporiet  eum, 
qni  diJigii  Deum,  semper  ijaudere  sine  intermissione 
orare,  in  omnihus  gratias  agere  (I  Thess,  v).  quia 
gandium  fruotus  est  spiritus  (GaJat.  v).  De  upupa 
eiiam  physiologus  dicitquod  cum  senuerit  et  volare 
non  possit,  filii  ejus  ad  eam  veniunt,  et  pennas  ve- 
tustissimas  e  corpore  ipsius  evellunt,  eamquefovere 
non  cessant,  etdonec  iterum  pennee  novae  crescant, 
cibis  sustentant,  ut  Scriptura  dicit,  donec  sicut  ante 


51 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


52 


a98umptis  viribus  cvolare  possit.  Exemplo  igitur  A      Per  tres  aimos  semcl  classis  Salomonis  per  lunre 

8U0  upupsD  pcrversos  homines  arguunt,  qui  patrcs 

suos,  cum  scnuerint,  a  domibus  propriis  expellunt, 

qui  eo8,  cum  dcficianl,  sustentare  renuunt,  qui  ta- 

mon  ipsos,  cum  adhuc  parvuli  essent,  educaverunl. 

Videat  igitur   homo  rationahs  creatura  quid  patri 

vel  matri  debeat,  cum  irrationalis  crealura  quod 

praediximus,  in  necessitate  cum  senuerint,  paren- 

tibus  reddat. 

Cap.  LIII.  Do  oJoro  vcl  ryfjnu. 
Olor  avis  est,  quam  Grieci  xuxvov  cygnum  appel- 
lant.  Olor  autem  dictus  est  quia  6X0;  [olos]  dioitur 
totus,  quod  sit  totus  albus  in  plumis.  NuHus  enim 
meminit  cygnum  vidissc  nigrum.  Cygnus  autem  a 
canendo  est  appcllatus,  eo  quod  carminis  dulcedi- 
nem  modulatis  vocil)us  fundit.  Ideo  aulem  suaviter 
eum  canero  perhibent,  quia  longum  coUuni  ct  in- 
ilexum  habet,  et  nccesse  est  eluclantem  vocein  pcr 
longum  et  flexuosum  iter  varias  reddere  modula- 
tiones.  Ferunt  in  Hyperl)oreis  partibuspr»ecincnti- 
bus  citharoidis  olores  plurimos  advolare,  apteque 
admodum  concinere.  Cygnus  plumam  habct  ni- 
veam,  sed  camemnigram.  Moraliter  olorniveus  in 
plumis  designat  effectum  simulationis,  qua  caro  ni- 
gra  tegitur,  quia  peccatum  carnis  simulationc  ve- 
latur.  Cygnus,  dum  in  flumine  natat,  cerviccm  ca- 
pitis  erectam  gestat,  quia  superbus  qui  cum  rebus 
transitoriis  ad  interitum  ti^ahitur,  etiam  de  laben- 
tiumrerumpossessionead  tempusgloriatur.  Ferunt 


B 


mittitur  in  Tharsis.   Classis  Salomonis  cst  virtus 
confessionis.  Hae  dasse  pcrhujus  mundi  niarcve- 
himur,  ne  submcrgamur.   In  Tharsis  crgo  chissis 
miltitur,  qme  inde  aurum,  et  argentum,  dcntcs  clc- 
phanlorum,  simias,  et  pavos  defcrre  perhibctur. 
Aurum  ct  ai*gentum  in  Tharsis  esse  dicitur,  id  cet 
viri  sapicnlia  clari,  eloquentia  pra^diti,  qui   duui, 
pra.»sentis  sicculi  gaudium  explurant  ct  exquirunt, 
seipsos  cognoscunt.  Et  dum  per  classem  Salomonis 
de  Tharsis  ad  Jcrusalem  vcniunt,  et  auruni  puruni 
advehunt,  in  pace  Ecclesifc  per  confcssioneni  purio- 
res  liunt.  De  hoc  oro  purissimo  fecit  rex  Salomon 
scuta  nurca.  Scuta  aurea  sunt  qui  purc  vivunt,  et 
aliosabincursudiabolidefendunt.  Exprtedictoetiam 
argcnto  llunt  lubK*  argcntca',  id  estdoctorcs  Eccle- 
sia:.  Attulit  etiamscmias  ct  pavos,  id  cst  desiroi*es 
ct  ddicatus,  ut  qui  in  Tharsis  derisorcs  et  delicati 
fuerant,   in  pace  convcrsionis   humilcs    existant. 
Attulitctiam  dassisSalomonis  dentes  elcphantorum 
id  est  detractiones  superborum.  Dum  cnim  vcrbis 
detractoriis  bonis  opcribus  simplicium  detrahunl. 
quasi  dentibuseorum  ossa  rodunt.  Nota  puod  dcntes 
clephantis  materia  liuntcboris,  ctde  materia  eboris 
ftt  thronus  Salomonis.  Qui  enim  cx  rapina   vivei^e 
consuevcrant,  subjccti  vcroSalomoni  seipsos  postea 
ut  sint  thronus  ejus,  pcr  virtutem  justitifi;  et  cha- 
ritatis  parant.  Per  trcs  annos  scmel  classis  Salomo- 
nis  ire  consueveratinTharsis.  Primusannusmora- 


in  hyperboreis  parlibus  pra>cinentibus  citharoedis  C  litcrestcogitatio,  secunduslocutio,tertius  operatio. 


olores  plurimos  advolare,  apteque  admodum  con- 
cinere,  quia  qui  voluptatibus  totis  dcsideriis  inhiant 
quasi  advolantes  voluptuosis  concordant.  Sed  et  in 
cxtremis  cum  cygnus  moritur  valde  dulciter  canere 
perhibetur.  Similiter  cum  de  hac  vita  supcrbus 
egreditu,  adhuc  dulcedine  proesentis  saeculi  delec- 
tatur,  et  qua)  male  gessit,  ad  memoriam  moriens 
reducit.  Gum  vero  nivea  pluma  cygnus  exuitur,  in 
veru  positus  ad  ignem  torretur.  Simililer  cum  dives 
superbus  moriens  exuitur  mundana  gloria,  descen- 
dens  ad  flammas  inferni  cruciabitur  per  tormenta, 
et  qui  cibum  sumereconsueverat  nimis,  in  abyssum 
descendens  fit  cibus  ignis. 

Gap.  LIV.  Do  classe  Salonionis  ot  Josaphat. 


D 


Cum  igitur  de  his  tribus  simul  confcssio  agitur, 
quasi  a  scrvis  Salomonis  per  tres  annos  semel  in 
Tharson  itur. 

Sed ot  Josophat  rox  Juda,  si cut  historia  di cit  olasses 
in  niari  focit,qwo  na  vifjarent  in  Ophir  proptor  aurum 
et  ire  nonpotuerunt,  quia confraotoj suntin  Asionga- 
horilll  I\o(f,  xxii).  Josaphat ^//ryyca/is,  Asiongaber 
lingua  viri,  id  est  C07i/<?s5i0  interpretatur.  Josaphat 
rex  Juda  esse  intelligitur  vel  esse  dicitur,  quando 
judicium  confessioni  dominatur.  Cum  cnim  peccatoi 
in  confessione  seipsum  judicat,  tunc  rex  Josaphat 
in  Judflea  regnat.  Ophir  vero  herbosum  interpretatut 
herbosa  tcrra  dicitur  qua?  ab  aliquononelaboratui 
in  qua  nascitur  abundantia  graminis,  ut  moveat 


Classis  Salomonis per  mare  somelper  tros  annos      alTectum  deleclationis.  In  hocOphir,  id  est  herbosc 


ibat  in  Tharsis  deferens  inde  aurum,  et  argoutum, 
dentes elephantorum,  etsimiasotpavos  seu  pavones 
(/  Reg.  x).  Tharsis  interpretatur  exploratio  gaudii. 
Est  autem  gaudium  praesentis  sseculi,  est  et  futuri, 
Gaudium  praesentis  vita)  fine  clauditur,  gaudium 
vero  fntursB  nequaquam  fine  terminatur.  Gaudium 
prfiesentis  vit»  dolor  et  tristitia  sequitur,  gaudium 
vero  futurse  nec  dolor  nec  tristitia  subsequitur. 
Gaudium  prsesentis  sneculi  est  honoribus  sublimari; 
robus  transitoriis  ad  tempus  perfrui,  abundare  pa- 
rontum  copia,  et  eorum  delectari  praesentia.  Cum 
autem  aliquis  privatur  honoribus ,  spoliatur  rebus 
cumaliquis  amicorum  moritur,  tunc  dolor  sequitur. 
Hoc  gaudium  igitur  semper  doloribus  immiscetur. 


voluptuosi  sedent,  desidiosi  jaccnt.  Scdcntassidui- 
tate,  jacent  dissolutione.  Hoc  herbosum  est  hic  mun- 
dus  sterilis  ct  infecundus.  In  Ophir  igitur  classis 
Josaphat  ire  propter  aurum  nititur,  ut  dum  mundi 
casus  allenditur,  mcntis  puritas  acquiratur.  Sed 
cumhoc  agitur,  in  Asiongaberclassis  Josaphat  frac- 
tafuisse  perhibctur.  Gaber,  sicutdicit  Hicronymus, 
juvonis  sive  /'or/is  interpretatur.  Xon  est  igiturmi- 
rum  si  dassemconfessionis  frangatiinpetus  juven- 
tutis. 

Cai».  LV.  De  pavonis  natura. 

Quouiam  de  quibusdam  prujmissis  jam  diximm 
restat  ut  de  pavone,  do  quo  agere  intendimus,  ali- 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  UBER  PRIMUS. 


54 


ticamiis. «  Pavo,  sicut  dicit  Isidorus,  n  sono  vo- 
men  accepit.  »  (ium  enim  ex  improviso  cla- 
coRperit,  pavorem  subitum  audientibus  incutit. 
i^j^itur  a  pavore  dicitur,  cum  per  vocem  ojus  pa- 
idienti))us  inferatur.  Pavo  dum  in  Tharsis  ha- 
delicnlos  desi|;^nat.  Cum  vero  per  classem  in 
alem  delatus  fuerit ,  doctorum  prredicantium 
im  gerit.  Duras  habet  carnes,  etputredini  resis- 
j,  qui«  vixa  cocjuo  coquuntur  i.^ni,  vel  a  calore 
is  coqui  possunt  in  stomacho.  Tales  sunt  for- 
loctorum  inentes,  quas  nec  flamma  cupiditatis 
t,  nec  calor  libidinis  accendit.  Hal)ct  pavo  vo- 
erribilem,  incessum  simplicem,  caput  serpen- 
1,  pectus  snpphirinum,  hnbet  ctiam  in  alis 
is  aliquantulum  ruffas,  habet  caudam  longam, 
ifadicam,quasi  oculis  plcnam.  l[abet,inquam, 
voccm  terril)ilcm,  quando  pncdicator  peccato- 
comminatur  incxlinguibilem  p:chcnnic  ij^nem. 
iciter  inccdil,  ciuoties  in  operil)Us  suis  humili- 

non  cxccdit.  llabet  caput  serpcntinum,  dum 

ni(*nlis  lenetur  sub  cuslodia  callidie  circum- 
ionis.  (^.olor  vero  sapphirinus  in  pcctore,  ccc- 
desidcrium  designat  in  humana  mcnte.  Oolor 
i  subrubcns  in  pennis  amorem  si^^rnilicat  con- 
ationis.  Lonj^itudo  caudtc  Ion<;itudinem  innuit 
B  vita?.  Quod  aulem  quasi  oculos  in  cauda  ha- 
d  hoc  pertinct  quod  unuscpiisquc  doctor  pnc- 

quod  ijcriculum  in  line  sinfrulis  imminet.  Est 
ida  color  viridis,  ut  inilio  conveniat  finis.  Va- 
igitiircolorumdesignatdivcrsitatemvirtutum. 
etiam  quod  pavo,  dum  laudatur,  caudam  eri- 
uando  pradatus  quilibet  adulantium  laudibus 
inam  jfloriam  mentem  levat.  Pennas  in  ordine 

quia  quidquid  doctor  ngit,  se  ordinate  fe- 
credit.  Cum  autem  cauda  erigitur,  posteriora 
ilur,  et  sie  quod  laudatur  in  opere,  deridetur 
tione.  Oportet  igitur  ut  pavo  caudam  submis- 
^crat,  ut  id  laudabile,  quod  doctor  agit,  cum 
litate  fiat. 

Cap.  LVI.  De  natnra  nqnilw. 
lila  ab  acumine  oculorum  vocata.  Tanti  enim 
aut  contuitus  esse  dicitur,  ut  cum  super  maria 
bili  penna  feratur,  ita  ut  humanis  pateat  obtu- 

de  tanta  sublimitate  pisciculos  natare  vidcat, 
*hinis  instar  descendens  raptam  priedam  pen- 
I  littus  pertrahat.  Nam  et  contra  radium  solis 
•  obtutum  non  fiectere,  unde  et  puUos  suos  un- 
uspensos,  radiis  solis  objicit,  et  quos  viderit 
bilem  tenere  aciem,  ut  dignos  gencrc  conser- 
i  quos  vero  pcrspexerit  reflectere   obtutum, 

degeneres  abjicit.  Unde  beatus  Gregorius : 
ila;  vocabulo  in  Scriptura  sacra  aliquando  ma- 
spiritus  raptores  animarum,  aliquando  prajsen- 
^culi  potestates,  alifjnando  vcro  vcl  subtilissi- 
[inctr)rum  inlelligc:di;e,  vcl  incarnatus  Domi- 
ma  celcriter  tiansvolans,  et  mox  summa  repe- 
lesiguatur.  »  x\quilarum  nominc  insidiatorcs 
118  exprimuntur;  Jeremia  attestante  qui  ait. 
'iores  fuerunt  perserntnres  nostri  aqnilis  cceli 


B 


^  (Jer,  IV.).  Persecutoresenimnostri  aquiliscoelivelo- 
ciores  sunt,  cum  tanta  contra  nos  maligni  homines 
faciunt,  ut  ipsas  etiam  aeras  potestates  inventioni- 
bus  malitise  prseie  videantui\  Aquilse  vocabulo  po- 
testas  terrena  figuratur.  Unde  per  Ezechielem  pro- 
phetam  dicitur :  AquiJa  grandis  magnarum  alarum, 
Jongo  membrorum  ductu,  pJena  pJumis  et  varietato, 
venitadLil)anum,  et  tulit  meduJIam  cedri,  etsummi- 
tatem  frondinm  ojus  evuJsit  (Ezech,  xvn).  Qua  vide- 
licet  aquila  quis  alius  quam  Nabuchodonosor  rex 
Babylonis  designatur,  qui  pro  immensitato  exerci- 
tus  magnarum  alarum,  pro  diClturnitate  temporum 
longo  membrorum  ductu,  pro  multis  vero  divitiis 
plenus  plumis,  pro  innumera  autem  lerrense  glo- 
riee  compositione  plenus  varietate  describitur  ?  Qui 
venit  ad  Libanum,  et  tulit  medullam  cedri,  et 
summitatem  frondium  ejus  evulsit,  quia  Judeae  cel- 
situdinem  petens,  nobilitatem  regni  ejus  quasi  me- 
dullam  cedri  abstulit,  et  dum  tenerrimam  regum 
prolem  a  regni  sui  culmine  captivando  sustulit, 
quasi  summitatem  frondium  ejus  evulsit.  «  Aquilse 
vocabulo  subtilis  sanctorum  intelligentia  exprimi- 
tur.  Unde  idem  propheta,  dum  sub  animalium  spe- 
cie  evangelistas  quatuor  so  vidisse  describeret 
(Ezecli.  i),  in  eis  quartum  animal,  id  est  Joanem  per 
aquilam  significavit ,  qui  volando  terram  deseruit, 
quia  per  subtilem  intelligentiam  interna  mysteria 
Verbi  vidcndo  penetravit.  » Similiter,  qui  hcec  ter- 
rena  mente  deserunt,  velut  aquila  cum  Joanne  per 

p  contemplationem  ccBlestia  quffirunt.  Item  beatus 
Gregorius  de  aquila  :  «  Sicut  aquila  volans  ad 
escam.  Moris  quippe  est  aquilse  ut  irreverberata 
acie  radios  solis  aspiciat,  sed,  cum  refectionis  indi- 
gentia  urgetur,  eamdem  aciem  oculorum,  quam  ra- 
diis  solis  infixerat,  ad  respectum  cadaveris  inclinat, 
et  quamvis  ad  alta  evolet,  pro  sumendis  tamon  car- 
nibusterram  petit.  Sic  et  antiqui  patres  fuerunt,  qiii, 
inquantum  humanitatis  infirmitas  admittebat,  Crca- 
ris  lucem  erecta  mente  contemplati  sunt.  Sed  hunc 
incarnanduminfinemundiprsescientes,  quasia  solis 
radiis  defiexerunt.  Et  quasi  de  summis  ad  ima  ve- 
niunt,  dum  Deum  super  omnia,  et  hominem  mfra 
omnia  agnoscunt.  Quem  pro  humano  genere  dum 
passurum,  moriturumque  suspiciunt  (qua  scillicet 

D  morte  semetipsos  refici,  atque  reformari  ad  vitam 
noverunt),  quasi  more  aquilee  post  contemplatos 
solis  radios,  in  cadavere  escam  quserunt.  »  Aliter  : 
«  Sicut  aquila  volans  ad  escam.  Aquila  etenim  alto 
valde  volatu  suspenditur,  et  adnisu  praepeti  ad 
sethera  liberatur,  sed  per  appetitum  ventris  terras 
expetit,  seseque  a  sublimibus  repente  deorsum  fun- 
dit.  Sic  humanum  genus  in  primo  parente  ad  ima 
de  sublimibus  corruit,  quod  nimiinim  conditionis 
suae  dignitas  in  rationis  celsitudine  quasi  in  aeris 
Ubertate  suspenderat,  sed  quia  contra  prwceptum 
cibum  contigit,  per  ventris  concupiscentiam  ad 
tcrras  venit,  et  quasi  post  volatum  carnibus  parci- 
tur,  qui  illa  libera  contemplationis  inspiracula  per- 
didit,  et  deorsum  corporis  voluptatibus  Isetatur.  » 


55 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


56 


Item  de  aquila :  Renovabitur  nt  aquiloejnvcntns  niea  A 
{Psal.  cii).  Solet  dici  de  aquila  dum  senectute 
premitur,  quod  rostrum  illius  aduncelur  et  incur- 
vetur,  ita  ut  sumere  cibum  nequeat,  et  macie  lan- 
guescat,  sed  veniens  ad  petram  rostrum  acuit,  et 
cibum  capiens ,  iterum  juvenescit.  Petra  est  Chri- 
stus,  aquila  quilibet  justus,  qui  ad  petram  rostrum 
acuit,  dum  seipsum  Ghristo  per  bonam  operationem 
conformem  reddit. 

Cap.  LVII.  De  iho  scn  ibidc  avc. 

Est  volatile  quod  dicitur  ibis,  hoc  secundum  le- 
gem  immundum  est  pras  oinnibus  volatilibus,  quo- 
niam  mortuis  et  morticinis  cadaveribusvescitur,  et 
super  littora  maris  vel  fluminum,  vel  stagnorum  die 
nocteque  moratur,  quoerens  mortuos  pisciculos,  vel  3 
aliquod  cadaver,  quod  ab  aqua  jam  putridum  vcl 
madidum  ejectum  fuerit  foras.  Nam  in  aquam  in- 
gredi  timet,  quia  natare  nescit,  nec  dat  operam  ut 
discat,  quia  mortuis  cadaveribus  delectatur,  ideo 
non  potest  in  altitudinem  aqua>  ingredi,  ubi  mundi 
pisciculi  demorantur,  ut  inde  sibi  capiat  cibum, 
sed  semper  foris  oberrans  circuitrefugiens  purio- 
res  et  altissimas  aquas,  unde  possit  mundus  vivere 
Tu  igitur,  Christiane  homo,  qui  ex  aqua  et  Spiritu 
sancto  renatus  es,  ingredere  ad  intelligibiles  et 
spirituales  aqpias,  id  est  in  altitudinem  prteceptorum 
Christi,  quae  sunt  charitas,  gaudinm,  pax,  patientia, 
bonignitas ,  longanimitas ,  bonilas ,  mansnctndo , 
Gdes,  modestia,  continentia,  castitas  (Gahit.  v.) 
Quia,  si  nolueris  in  altiores  ingredi,  et  de  ipsis  spiri-  C 
tualtbus  escas  tibi  capere  et  sumere,  sed  circumiens 
forisetoberrans  mortuis,  et  foedissimis  cadaveribus 
saginari  volueris,  de  quibus  dicit  Apostolus:  Mani- 
festa  autem  sunt  opera  carnis,  quic  snnt  immnnditia, 
adulteria.  fornicatio  impudicitia,  luxuria,  ebrictas, 
commessatio,  avaritia,  cupiditas  {ibid.)y  ad  immun- 
dorum  societem  pervenies.  Hae  sunt  carnales  et  mor- 
tiferse  esca),  quibus  infelies  animsB  nuitruntur 
ad  poenam.  Disce  igitur  natare  super  hoc  marc  ma- 
gnum,  et  spatiosum  manibus,  sunl  illic  rcptilia  quo- 
rum  non  est  numerus  {PsaL  ciii.)  Nec  eos  aliter  su- 
perabis,  nisi  per  signum  crucis.  Sancti  igitur  tan- 
quam   naves  pertranseuntes  perveniunt  ad   regna 


coolorum,  velut  quietissimum  portuni.  Xescientes 
autem  spiriiualiter  natare  excludentur  a  regno  ccvlo- 
rum,  et  mortui  cum  mortuis  peribunt,  siciit  dicitur 
in  Evangelio:  Diniittc  mortnos  soprlivc  lunrlnns 
(.Matth.  VIII.  Convenientur  ergo  hoc  de  ibi  physio- 
logusdicitet  quod  serpentes  violenter  fugaf.  F^t  tu, 
cumoras,  extendemanus  tuas  adcoelos,  quia  virtus 
crucis  semper  defendit  orantes  etdicentes:  Sif/na' 
tnm  est  snpcr  nos  Innicn  vultus  tui,  Doniine  (Psal. 
IV.)  Nam  et  sol   ipse,   nisi   expander/nt  alas  suas, 
volare  non  possunt.  Naves  nisi  levaverint  vela  sua, 
vento  flante  non  movebuntur.  Uenique  duni  Moysos 
Icvabat  nianus  suus,  supcrabat  Israrl  cnin  rcmittO' 
rctniannssuas,  convalosocbatAmaloch  (Kxod.  xvii). 

Cap.  LVIII.  Do  fnlira. 

Est  volatile,  quod  diciturfulica,  satisintelligibile 
el  priidenjissimum  super  omnia  volatilia.  Cadave- 
ribus  non  vcscitur,  non  aliunde  alio  pervolnns  at- 
que  oberrans,  sed  in  uno  loco  coinmoratur  et  per- 
manet  usque  ad  finem,  et  ibi  escam  suam  habet,  et 
requiescit.  Sic  ergo  omnis  homo  fidelis  secundum 
Dei  volontatem  conservaiur  el  vivit.  Non  huc  atcpie 
illuc  per  divcrsa  loca  oberrans  circumvolai,  sicut 
faciunt  hajretici.  Nec  saecularibus  desideriis  ac  vo- 
luptalibus  delectalur  corporalibus,  sed  sicut  illa 
volucris,  quae  carnibus  non  vescitur,  semper  in  uno 
eodemque  se  continet  et  requiescit  loco ,  id  esi  in 
Ecclesia  catholica  et  apostolica,  et  ibi  permanet 
usque  in  linem,  sicut  dicitur  in  Evangelio :  (Jni 
autein porscvoravorit  usquo  in  fmoni,  hic  salvns  orit 
(Matth.  x).  Ibi  ergo  se  continei,  et  ibi  Dominus  iii- 
habitare  facit  unanimes  in  domo,  et  ibi  habet  quoti- 
dianum  panem  immortalitalis  ,  polum  vero  prelio- 
sum  sanguinem  Christi ;  reliciens  se  sanctis  epulis, 
et  s\iper  mel  et  favum  suavissimis  eloquiis  Domini. 
Non  enim  in  solopanc  vivit  honio,  sod  ox  oniiii  vorbo 
Dei  [Matth.  iv).  Fulica  avis  est  stagnensis,  habens 
nidum  in  medio  aquai,  vel  in  petris  quas  arjua  cir- 
cumdat,  maritimoque  semper  delectaiur  profundo, 
dum  tempestatem  priesenserit ,  fugiens  in  nido 
ludit. 


LIBER    SECUNDUS 

QUI  EST  PRiECIPUE  DE  NATURIS  ANIMALIUM. 


PROLOGUS. 

Bestiarum  vocabulum  proprie  convenit  pardis, 
vulpidus,  tigribus,  lupis,  simiis,  ursis,  et  c«teris, 
qusD  vel  ore,  vel  unguibus  soeviunt,  exceptis  serpen- 
tibus.  Bestiae  autem  dicuntur  a  vastando,  et  vi  qua 
seeviunt.  Ferae  appellantur  eo  quod  naturali  utantur 
lihertate,  et  desiderio  suo  ferantur.  Sunt  enim  li- 


D  berse  eorum  voluntates,  et  huc  atquc  illuc  vaganiur, 
et  quo  animus  duxerii,  eo  feruniui*. 

Cap.  1.  Dc  looiio. 

Leo  ex  Grsef  0  vocabulo  inflexum  est  in  Latinum, 
Xi(uv  enim  dicitur  Groece.  Esl  rex  ferarum,  et  om- 
nium  quadrupedum  princeps,  cujus  genustrifarium 
dicilur.  E  quibus  breves  ac  juba  crispa  imbelles  su  nt. 


57 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  SECUNDUS 


58 


longi   et   coma  siinplici  acriores.  Animos   eorum 

frons  et  cauda  indicat.  Virtus  eorum  in  pectore, 

firmitas  in  capitc.  Septi  autem  a  venatoribus  ter- 

ram  contuentur,  quo  minus  conspeclis  venabulis 

teiTeantur.  Rotarum  strepitus  timent,  sed  magis 

ignem.  Et  cum  ad  nullum  paveant  occursum,  ferun- 

lur  album  gallum  valde  timere.  Physici  deniquo  di' 

cunt  quinque  naturales  res  sive  naturas  habere 

leonem.  Prima  est,  quod  per  cacumina  montium 

amat  ire.  Si  vero  contigorit  quod  a  venatoribus 

quseratur,  odorem  eorura  sentit  atque  sua  vestigia 

cauda  sua  tegit,  ut  perejus  vestigia  venatoreseum 

investigare  nequeant.  Sic  et  Salvator  noster,  spiri- 

tualis  Lco  de  tribii  Judn  (Apocal.  v),  radix  Jesse, 

filius  David,  missus  a  superno  Patre,   cooperuit 

vestigia  deitatis  su»,  carnem  assumens  ex  Maria 

virgine,  ut  etiam  diabolus  humani  generisinimicus 

mysterii  incarnationis  ejus  ignarus,  quasi  purum 

hominem  eum  conatus  sit  tentare.  Cum  enim  Do- 

minus  noster  JesusChristus  diu  jejunans  indeserto 

pro  nostris  peccatis  esuriret  ex  parte  carnis,  acces- 

sit  ad  eum  tentator  dicens  ei :  Si  filius  Doi  es,  dic  ut 

lapides  isti  pancs  fiant  {Matth,  iv).  Quando  autem 

pro  nobis  pati  voluit,  traditus  adiscipulo  in  manus 

Judaeorum,  ratus  est  diabolus  eum  morte  vincere, 

quem  vivum  non  valuit  superare.  Sed  cum  propria 

virtute  a  mdrtuis  resurrexisset,  non  solum  ab  in- 

feris  rediit,  sed  etiam  captivam  duxit  captivitatem 

siiam  demonstrans  deitatem.  Secunda  natura  leonis 

est  quod  cum  dormit,  oculos  aperios  habere  vido- 

tur.  Quod  bene  dicitur  de  Christo  in  Canticis  canti- 

corum.  Ego  dormiOf  et  cor  meum  viijilat  {Cant.  v). 

Dormivit  enim  caro  in  cruce  moriendo,   divinitas 

vero  vigilabat  cuncta  protegendo,  unde  psalmus  : 

Evcc  non  dormitahitf  neque  dormiet,  qui  custodit 

Israel  (PsaL  cxx).  Tertia  ejus  natura,  quod  cum 

lesena    parit,  suos  catulos   mortuos   parit,  et   ita 

custodit  tribus  diebus,  donec  veniens  pater  eorum 

in  faciem  eorum  exhalet,  ut  vivificentur.  Sic  omni- 

potens  Pater  Dominum  nostrum  Jesum  Christum 

Filium  suum  tertia  diesuscitavitamortuis,  dicente 

Jacobo  :  Dormitahit  tamquam  leo,  et  sicut  catulus 

leonis  suscitabitur  (Genes.  xux).  Quarta  natura 

leonis  est,  quod  nisi  loesus  fuerit,  non  facile  iras- 

citur.  Patet  enimejusmisericordia,  quod  prostratis 

parcit.  Unde  versus  : 

Parcere  prostratis  seit  nobilis  ira  leonis. 

Tu  quoque  fac  simile  quisquis  dominaris  in  orbe. 

Captivos  homincs  sibi  obvios  repedare  permittit. 
et  non  nisi  pra?  magna  fame  interimit.  Ab  cujus 
exemplum  rationabiles  homines  respicere  debent, 
qui  non  laesi  irascuntur  et  innocentes  opprimunt, 
cum  eos  (^hristiana  lex  dimittere  jubeat  liberos. 
C«AP.  U.  De  antula  seuantoaut  antelope  animnli. 

Est  animal  antula  nomine  acerrimum,  ita  ut  nul- 
Iqs  venator  ei  possit  appropinquare  ;  habet  enim 
(?ornua  longa  in  similitudinem  serrce,  quibus  secare 
potestmaximasquercus,  condensa  etsuperflua  quse- 


^  que  arborum  sedendo  secat  ,in  nullo  restans.  Quanda 
vero  sitit  vadit  ad  flumen  magnum  Euphratem,  et 
bibit.  Sunt  autemlbidem  virgoe  viminefle  virides  et 
molles.  Incipit  autem  illud  animal  ludere  in  virgulis 
illis,  et  ludendo  obligat  semetipsum  comibus  obli- 
gatisque  cornibus  vociferatur  ingenti  inigitu,  quia 
evadere  non  potest  giticilibus  virgulis  circumseptus 
et  tunc  quilibet  venator  absconse  venans,  audiens 
vocein  ejus  currit,  et  inveniens  ligatum  occidit. 
Caveergo,  homo  dei,  ebrietatem,  nec  obligeris  luxu- 
ricB  voluptate,  ut  non  interficiaris  a  diabolo.  Vinum 
enimct  mulieresapostatare  faciunthomines  sapien" 
tcs  (Eccli.  XIX).  Verum  vir  sapiens  et  prudens  a 
vino  et  a  muliere  se  avertet.  Sunt  autem  duo  lapides 

B  igniferi,  masculus  et  femina.  Tu  igitur  professor 
prudentisB,  intellige  multos  periisse  proptervinum 
tanquam  virum,  et  propter  feminas,  id  est  volupta- 
tes,  et  cautus  esto  ut  salvus  ovadas.  Ergo  hoc  ani- 
malsupra  scriptum  signiiicat  viros  habentes  cornua 
bonorum  operum,  sivescientiam  duorum  Testamen- 
torum,  qui  quandiu  in  his  studuerint,  non  solum 
modica,  sed  etiam  grandia  vitia  i*esecant.  Si  vero 
inde  reversi,  ad  illecebras  hujus  vitaeet  voluptates 
attenderint,  gulse  ac  lenocinio  servierint,  non  solum 
virtutem  bonorum  operum  sed  etiam  prsemia  per- 
dunt  habenda, 

Cap.  III.  De  onoeentauro. 

Onocentaurum  duabus  naturis  constare  physiolo- 
p  gus  assorit,  dicens:  Superior  pars  centauro  homini 
similis  est,  inferior  vero  ono,  id  estasino.  Huicas- 
similatur  vecordes  atque  bilingues  homines.  Unde 
Paulus  dicit :  Hahcntes  promissiones  pietatis,  factis 
autem  ahnegantes{II Cor.  vii),  et  Psalmista  ;  Homo 
cum  in  honore  esset,  nou  intellexit,  comparatus  est 
Jumentis  insipientibus,  ct  similis  factus  est  illis 
{Psal.  xLviii). 

Cap.  IV.  De  herinaceo,  seu  hericio. 

Physiologus  dicit  de  herinaceo,  quod  figuram  ha- 
bet  porcelli  lactentis,  et  est  tofus  spinosus,  qui 
tempore  vindemiarum  ingreditur  vineam,  et  ubi  in- 
venit  vitem  oneratam,  ascendit  supra  etexcutit  raco- 
mos  ad  terram,  deinde  descenditetinvolvitse  super 
T\  congregatos  racemos ,  ut  infigantur  in  spinis  suis 
et  sic  fert  escam  catuiis  suis.  Est  autem  aptus  me- 
dicinae  coctus  et  comestus  proflcit.  Tu  vero,  homo 
Dei,  custodi  vineam  tuam  et  omnes  fructus  ejus  spi- 
rituales,  ne  te  occupet  istius  saeculi  sollicitudo,  et 
temporaliumbonorumvol.uptas  etspinosusdiabolus 
infigat  suis  spinis  omnesfructusejusspirituales,  et 
faciat  escam  bestiis,  et  fiat  anima  tua  nuda,  vacua 
et  inanis,  sicut  pampinus,  sive  vitis  ablatis  uvis. 
Post  hoc  enim  frustra  clamabis :  Vineam  meam  non 
custodivi  )Cant.  ii).  Hujus  herinacei  etiam  natura 
est,  ut  si  quando  senserit  hominem,  contra  omnes 
insidias  ejus  protegit  se  suis  spinis  sepiens,  et  se  in 
globuin  colligens,  et  velut  plaustruin  stridet.  Tu 
autem  salutis  tuae  iuimicAiwv  ^v^^^\iV\^^^^'^>  \^w 


89 


APPBNDtX  AD  HVeONI»  OPSRA  DOGMATICA 


60 


tit)i  virtutibUR  et  Ecclesi»  sarramentis  contrn  eum  A 
te  muniy  et  ut  Deo  vivas,  mundi,  carni»  et  diahoH 
operihus  mortuum  te  fmge. 

Cap.  V.  J)e  vu/po  ot  rjns  nalura, 

Vulpes  dictaestquasi  volapes.  Eslenim  volubilis 
pedibns,  et  nunquam  recto  itinerc,  sed  tortuosis 
anfractibus  currit.  Est  autem  animal  fraudulcntum 
etingeniosum.Cumenimesurit,  et  non  invenit  quod 
manducet,  involvit  se  in  ruhra  terra,  ut  appareat 
qua»i  cruontala,  et  projicit  sein  tcrram,  relinetque 
flatum  suum,  ita  ut  non  spiret,  avcs  vcro  videntes 
eam  non  llantem,  et  (juasi  ciuentntam,  et  lin«yuam 
ore  ejus  ejcclam,  putant  eam  esse  mortuam,  el  des- 
cendunt  sessum  saper  eam.  lllaaulcm  sic  rapiteas 
etdevorat.  Islius  aulem  liguiam  diabolus  possi<let.  d 
Omnihus  enim  viventibus  secnndum  carnem  linprit 
90  esse  mortuum,  quousque  intra  guttur  suum  eos 
habeat  et  puniat.  Spiritualihus  tamen  viris  in  flde 
viventibus  quie  dilectionem  operatur,  veremortuus 
est  et  ad  nihilum  redactus.  Qui  autem  volunt  exer- 
cereopera  ejus,  nioriuntur,  dicentc  Apostolo :  .Sc*i>/i- 
teshoc quta si secundnm cnrnvm  vixoriliSfmnripmint 
Siautem  spiritufacta  cnrnismorti/icavcritis  vivelis 
(Hom,  vn).  ei  Dtkvid :  Introibunt  ininforiora  tornOf 
.  tradentur  in  mnnus  (jladii,  parlos  vulpinm  orunt 
(Psal.  Lxii )  el  Dominus  de  Herode :  ItCf  et  dicite  vulpi 
iUiiLuc,  xiii):  et  in  canticis  canticorum :  Cnpite  nohis 
vuljws parvnlos  exterminanlos  vineas  (Cant.  ii). 

Cap.  VI.  DoMonocorote  sive  unicorni  animali. 

Est  animal  quod  dicitur  mouoceros.  Monoceros  C 
[  (Acv^xepco;  ]  autem  Graace,  unicornisdiciturLatiue, 
60  quod  unum  cornu  hahct  in  medio  capite.  Physio- 
logus  dicit  hanc  unicornem  hahere  naturam  quod 
sit  pusillumanimal,  et  ha^dosimile,  acerrimumque 
habet  in  capite  cornu  unum,  ipsumque  nullus  vena- 
tor  vi  aut  praevenire  aut  capere  potest,  sed  hoc 
duntaxat  commento  ac  dolo  capiunt  illud.  Puellam 
virginemque  speciosam  ducunt  in  locuin  illum  uhi 
moratur,  et  dimittunt  eam  solain,  cum  autem  ipsa 
viderit  illud,  aperit  sinum  suum,  quo  viso,  omni 
ferocitate  deposita,  caput  suumingremiumejus  de 
ponit,  et  sicdormieusdeprehenditurabinsidiatori- 
1hi8  et  exhibetur  in  palatium  regis.  Sic  et  Dominus 
Jesus  Christns  spiritualis  unicornis  desoendcns  in 
uterum  virginisper  carnemex  ea  suoeptam  cnptus  D 
a  Judseis  moiHe  crucis  damnatus  est,  de  quo  David : 
Et  dilcctus  quemadmodum  filius  umcornium  (Psal, 
xxvin);e4aHbi :  Et  exaltabitur sicut  unicornis  cornu 
meum  (PsaL  cxi);  et  Zacharias :  Suscitavil  cornusa- 
iatis  twatrfo,  in  domo  David piwri sui  (Luc,  i).  Quia 
vero  habet  hoc  aiiimal  unum  cornu  in  capite,  signifl- 
cat  hoc  quod  Sulvator  aii:  Effo  et  Paterunumsumus 
(Joan.  x).  Caput  enim  Cristi  Deus  est  (II  Cor.  xi). 
Qttia  acorrimum  dicjiur ,  signiflcnt  quod  neque 
principalus,  neque  potestates,  neque  throni,  nequc 
dominationes  iatclligere  Dcum  valent  sicut  est.  Quia 
aatem  diciturpu6iIIum,propter  incjirnntioncm  ejus 
^t  humilitatem  dicitur,  dicente  ipso  :  Discite  a  me 
quia  mitis  sum  et  humilis  corde  (Matth.  xi).  Qui 


intantum  acerrimus  est,  ut  suhtilissimus  diaholus 
intelligei^e  et  investigare  Incarnntionis  ejusmyste- 
rium  non  valuerit,  sed  sola  voluntate  Patris  desceii- 
dit  in  uterum  Virginis,  et  Verhum  caro  fnctnm  est 
et  hnhitavit  in  nobis  (Joan.  i).  Ilredo  autem  simillis 
cst  unicornis,  quia  Snlvator,  pccundum  Apostolum 
factus  cst  in  similitudincin  rarnis  peccati,  ut  de 
pcccato  dainnaict  peccatum  (Itom.  viii). 
Cap.  VII.  I)e  hvdro  ethvdra. 

Est  animal  in  Nilo  fliiminc,  qnod  dicitur  hydros 
aquaticus  seiTpcns,  id  cst  in  aqua  vivens.  (irapci 
enimhydor[  C^iof  Jaquamvocant.  Indehydrusaqua- 
ticus  serpens,  cujus  ictu  ohturgescunt,  quem  m(rr- 
buin  hoain  [fiboam]  dicunt,  eoquodfimo  hovis  cu- 
retur.  Secundum  poctas  hydra  cst  draco  mulloinim 
capitum,  qualis  fuit  in  Lcrna  i>aIudeprovincia3  Arca- 
diic,  quem  cumHercuIes  occidere  vellct,  unocapite 
cieso,  tria  capita  exsurgcbant.  Scd  hoc  fabulosum 
est.  Nam  constat  quod  hydra  dicta  inultorum  capi- 
tum,  est  locus  evomens  aquas  vastanlcs  vicinam 
civitalem,  in  quo  uno  mcatu  clauso  multi  erumf)e- 
bant,  qiiod  Hercules  videns  loca  ipsa  igne  cxussit, 
et  meatus  clausit.  At  hic  hydruspncfatus  inimiciis 
est  crocodilo,  et  hanc  habet  natui*am  et  consuctudi- 
nem,  utcum  venerit  et  viderit  crocodilum  in  littore 
donnientem,  vadit  et  involuit  sc  liito,  quo  possit  faci- 
liusillahi  in  faucescroc^idili.Crocodilusigitursuhi- 
to  eum  vivum  titinsglutit,  ille  vero  dilanians  oinnia 
vi8ceraejus,nonsoIumvivus,sedietiamiIIa3sus  cxit 
Bic  igitur  inors  et  infernus  flguram  habent  crocodili 
quorum  inimicus  est  Dominus  noster  JesusChristus 
Nam  nssumens  humanam  carnem,  dcscendil  ad  in- 
femuin,  et  disrumpens  omnia  viscem  ejus,  cduxit 
eos  qui  injuste  ab  eo  dctinebanturin  morte.  Morti- 
ficavit  enim  ipsam  mortem  resurgens  a  mortuis,  et 
illi  insultat  per  prophetain  dicens:  Omors,  ero  mors 
tua,  morsus  tnus  ero,  infrrne  (Ose.  xv);  (|uia  et  cor- 
pora  multornm  sanctorum  cum  Christo  eo  tempitre 
resurrexere  (Matth.  xvii,  27). 

Cap.  VIII.  De  crocodili  natnra. 

Crocodilus  a  colore  croceo  dicitur,  et  nascitur  in 
Niloflumine,  quadrupes  animal,  terra  etaqua  viveus 
longitudine  plcrumtiuc  viginti  cubitoinim,  dentium 
etunguium  immanitatc  armatu''^  cujus  QXjXxa  tnnt«e 
durititne  dicitur,  utquamvis  pr^rcutiatur  in  tergola- 
pidum  ictibus,  nihil  hcdatur.  Nocte  in  aquis,  die  in 
humo  quiescit;  qui  si  aliquando  invcniat  hominem 
comedit  eum,  si  vincei^  potest,  et  postea eum  semper 
plorat.  Bolus  auiem  pi*«e  omnibus  animQlihus  supe- 
riora  oris  movet,  inferiorn  vero  iinmota  tenet.  Ster- 
cus  ejus  fittmgueatum,  unde  vetulffi  el  rugosaet  mu- 
lieres  facies  »uas  perungunt,  fluntque  pulchne  donec 
sudor  deflnens  faciem  lavet.  Cujus  flguram  portant 
hypocritw  sive  luxuriosi  alque  avari,  quia,  qua-nivis 
vento  superbife  inflentur,  tabe  luxuriro  maculentur, 
avariti»  mori>o  ofTuscentur  tamen  rigidi  ac  velut 
sanctissimi  in  snnctiflcatiouibus  legiscoram  omni- 
bus  incedere  hominibus  sese  ostendunt.  Nocte  in 
aquiSy  die  humi  quiescit,  quia  quamvis  hypocrita*  lu- 


61 


DE  BKSTIIS  ET  ALIIS  REBUS  UBER  SECUNDUS. 


33 


xuriose  vivant,  tamensancteet  justevivere  (lioide-  A  qyj  fopQg  egressi  suhito  aUen  devorantur.  Huio 


lectantur  Gonscii  suse  malitia>  corde  plangunt,  licet 
ususemperretrahanturetconsuctudineadperpelra- 
ta.  Superiora  oris  ejus  movet,  quia  hi  sanctorum 
Patrum  vitse  exempla,  verhorumque  doctrinam  aliis 
in  verho  ostendunt,  tamen  ne  minimum  quidem  eo- 
rum  quaedicunt  in  seostendunt.  Dostcrcoreejus  fit 
unguentum  quiaplerumque  mali  de  perpetrato  malo 
ah  imperitis  laudantur,  ac  al)  hujus  mundi  favorihus 
extolluntur.  Scd  cum  districtus  judex  perpetratis 
malis  iram  suam  ad  fcriendum  promovet,  tunc  om- 
nis  ille  dccor  laudis  velut  fumus  evanescit. 

Cap.  IX.  /)r  Casfnris  nalnra. 
Est  animal  quod   dicitur  castor  vcl   fihei*,   niinis 


hellu®  assimilantur  filii  Israel,  qui  ah  initio  Deo 
vrvo  sei-vierunt,  postea  divitiis  et  hixurisB  dediti, 
idola  coluerunt  :  propter  hoc  propheta  Synagogam 
immundo  animali  comparavitdicens:  Factaest  mihi 
hwreditns  uioa  qnasi  spelnnca  hyivn(Jo[\ii\g.,  quasi 
ho  in  sylva]  (Jer.  xii).  Quicumque  igilur  inter  nos 
luxurige  et  avaritice  inserviunt,  huic  hestiae  com- 
parantur,  cum  nec  viri  nec  fcmina^  sint,  id  est  nec 
plenc  fidelcs  nec  perfidi,  sed  sunt  sine  duhio,  de 
quihus  ait  Jacohus  apostohis  :  Vir  dnplcx  animo, 
inconsfans  esf  in  ownibns  viis  snis  (Jac.  i),  de  qui- 
hus  et  Dominus :  lYonpotesfis  Deoscrvirc  et  mam" 
wonrr  (Matfh.  \\).  Hrec  helliia  lapidem  hahet  in 


nf*ri   ingcnio,   et  nimis  mansuctum  animal,  cujus  d  oculis  noininc  hyfcnium,  quem,  si  quis  suh  lingua 


testiculi  in    medicina  proficiunt  ad   divcrsas  vale- 

tudincs,  morhosque  varios  cnrandos.  Physiologus 

naturam  ejus  exprimcns  refert  quodcum  invcstiga- 

tus  fucrit,  ct  insecutus,  acaccerrime  timens  capia 

venalorihus  i-espicit,  ad  eos  morsuque  suos  tcslicu- 

los  ahscindit,  et  ante  eos  projicit  fugiens,  venator- 

que  veniens  colligit  illos,  ct  ultra  non  sequitur  eum 

sed  revertitur.  Si  autcm  evenorit  ut  alter  venafor 

eum  invcnial,  cum  viderit  se  non  posse  evadcre, 

erigit  se,  demonstrans  venatori  sua  virilia  evulsa. 

Venator  vero  hoc  videns  discedit  ah  eo.  Sic  et  ille 

qui  .secunduin   inandatum    Dei    vult   vivere  caste 

ohscindit  a   se   omnia,   vilia,  et  omncs  impudicos 

actus  ahjicit  in  faciein  diaholi.  Tunc  diaholus  videns 


sun  tenucrit,  fulura  pra^dicere  posse  credilur.  Ve- 
runtamen  Julius  Solinus  refert  de  hoc  lapide  quod 
in  ventriculis  pullorum  hyrena^  invcnitur,  etsi  cujus 
lingua  eo  tacta  fucrit,  divinarc  dicitur. 

(^.Ap.  XI.  De  onarjro. 
Est  animal  quod  dicitur  onager,  id  est  asinus 
silvester  seu  indomitus,  et  in  deserto  vagans  :  5vcc 
enim,  id  est  onos,  dicitur  asinus  et  asina,  et  dTjfpto; 
(agrios^,  agrestis,  immitis,  ferox,  Singuli  autem  fe-^ 
minarum  gregihus  prresunt.  Nascentihus  masculid 
masculi  zelant,  et  eorum  testiculos  morsihus  de- 
truncant,  quod  caventcs  matres  eos  in  secretis  oc- 
cultant.Physiologusdicit  de  onagro  quod  undecimo 
die  mensis  Famochi,  id  est  Martii  duodeciesinnocte 


eum  sine  testiculis  vitiorum  confusus  discedit  ah  C  rugit.  Similiter  et  in  dic,  et  ex  hoc  cognosciturquod 


eo.  Sic  sine  du])io  omncs,  qui  volunt  caste  vivere, 

oportet  ut  rcsccent  omnia  vitia  cordis  et  corporis  a 

se,  et  projiciant  in  faciem  diaholi,   et  vivant   in 

Ohristo.  Nihil  ergo  commune  haheat  homo  Dei  cum 

diaholo,  ut  tutus  dicere  cum  Dominovaleat :  Venit 

prinoeps  wundi  hnjns,  et  in  we  non  hahef  qnidqnaw 

{Joan.  xiv).  Unde  dicit  Apostolus.  Keddite  ownihns 

dchitn,  cnitrihntnw,  frihntnw;  eui  vecfir/al,  vectigal 

cni  honorew,  honorew  (Row.  xin).  In  primisredda- 

nius  diaholo  qua»  sunt  ejus,  renuntiantes  illi  et  omni- 

hus  operilms  ejus,   et  tunc  deinum  cx  toto  corde 

conversi   ad  Deum,  reddamus  illi  tanquam  Patri 

noslro  honorem,  et  cum  ejus  adjutorio  discutiamus 

a  nohis  vectigal  ettrihutum  dial)oli,ut  adipiscamur 

fnir»tus  spirituales,  et  charitatcm  in  operihus  honis,  D 

in  eleemosynis,   in  visitalionihus   infiiinoruin,   in 

consolatione  pauperum,  in  laudihus   Dei,  et  ora- 

tionihus  assiduis.  Caslorcs  a  castrando  dicti,  sunt 

etiam  fibri,  qui  et  ponlici  canes  vocantur. 

Cap.  X.  De  hpena,  de  qnn  vnlgafi  snnt  versicnli. 

Hnnc  vocaf  ex  can.^^u  noctew  per  nowen  hvfvna  : 

Accitnwqne  rapif,  et  s/cvo  vnlnerc  carpit. 

Hyaena  est  animal  ([uod  dicitur  in  sepulcris  nior- 

tuorum  hahitans,  eorum<(uc  corpora  devorans,  cujus 

natuitt  est,  ut  alicfuando  masculus  sil,   aliqunndo 

fcmina,  et  ideo  esl  immundum  animal.  Refert  eliam 

Jnlius  Solinus  quod  circuit  doinos  per  noctem,  ct 

qujedam  verha  exprimif ,  ut  suspicetur  esse  homo  ah 

iis  qui  in  doino  sunt,  eo  quod   loquitur  ut   homo, 


aequinoctium  cst,  et  numerum  horarum  diei  vel  noc- 
tis  a  rugitihus  onagri  semel  rugientis  per  singulas 
cognoscunt  horas.  Figuram  hujus  diaholus  habet 
qui  cum  scierit  noctein  et  diem  cosequari,  id  est 
cum  viderit  populum,  qui  amhulahat  in  tenebris, 
converti  ad  Dominum,  et  coa>quari  fidei  justorum, 
sicut  corequatur  nox  cum  die,  illico  rugit  nocte  ao 
die  per  singulas  horas,  quforens  escam  suam.  Ne- 
que  enim  rugit  onager,  nisi  quando  quaerit  escam 
sihi  sicut,  dicit  Joh  :  Nnnqnid  rnqict  onager  cum 
hahnerit  herham?  (Joh.  vi)  Similiter  et  Apostolus  : 
Adversarins  vesfer  diaholus  tanquam  loo  rugiens 
circuit  quferens  qnew  devoret  (/ Pc/r.  v).  Africa 
hahet  hos  inagnos. 

Gap.  XII.  De  Siwiis... 
Simijc  Latine  vocantur  eo  quod  in  eis  similitudo 
rationis  humanee  sentitur.  Hajclementorum  sagaces 
in  nova  luna  exsultant,  in  media  tristantur.  Ha- 
rum  genera  sunt  quinque,  ex  quihus  cercopitheci 
caudas  hahent.  Cercopithecus  enim  simia  caudata 
est  quam  quidam  duram  vocant.  Sphinges  sunl 
villosie  et  <lociIes  ad  feritalis  ohlivionem.  Ginoce- 
phali  et  ipsi  sunt  similes  simiis,  longamque  cacidam 
hahentes,  ct  faciem  admodum  canis,  unde  et  sie 
nuncupanfur.  Satyri  facie  admodum  grata,  etgesti- 
culatis  motibus  inquieti.  Gallitriches  toto  pene 
aspcctu  disfant  a  ca»tcris:  sunt  eniin  facie  acutn, 
longa  harba,  ci  lata  cauda.  N^lwv^  wsvv»  \»\>a. 
esl  \\\  cum  poper\l  getmtvQ^  r^VoX^Vs^  wtcotv  ^'^^x. 


63 


APPENDIX  AD  AUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


M 


gat,  et  alterum  odiat.  Quod  si  aiiquando  evenerit  A  Utms  cx  vobis  nw  tradiUirus  ost  )Mattlt.  xxvi).  Et 

ut  a   vcnatoribus   quaeratur,  anto  sc  amplectitur 

quem   diligit,  et  alterum  <iuem  odit  collo  portat, 

Sedcum  lapsa  fuerit  bipes  eundo,  projicit   nolens 

quem  diligit,  servatque  nolens  quem  odio  habel. 

Cujus   figuram    diabolus    habct  qui   oaput  habet, 

caudam  vero  non  habet,    et  licet  totus  turpis  sit 

tamen  posteriora  ejus  impense  turpia  et  horri])ilia 

sunt.  Diabohis  enim  initium  hal)uit  cum  angelis  in 

coelis,  sed  quia  hypocrita  fuit  et  dolosus  inlrinsecus 

perdidit  caudam,  quia  totus    in  line  peribit,  sicut 

dicit  Apostolus  :  Qiwni  Dominns  Jrsns  interfieiot 

spiritu  oris  sui(II  TIicss.  xxv).   Simia  vel   simius 

secundum  alios  rii\ecum  nomcn  est.  Nam  at;xoi   id 


manifestlus  :  Jndu  osc.uh  tradis  fiLuin  bomiiiis  ? 
(Lnc,  XXII). 

Cap.  XIV.  I)e  rorvoruni  natura, 
Cervi  dicti  sunt  i- b  twv  xspdtTtuv ,  id  esl  a  curni- 
bus,  dicuntunpie  iiongcntos  annos  vivere,  atque  cum 
infirmitate  vcl  scneclute  <l"liccre  se  sentiunt,  spiritu 
nariumscrpentesde  cavornis  extrahunt,  et  superata 
eorum  pernicie  veneni  eorum  pabulo  reparantur. 
Sagittas  inlixas  pastu  dictami  excutiunt.  Mirantur 
autemsibilumfistularum.  Erectis  auribusacute  au- 
diunt,  submissis  nihil;  si  quando  immensaflumina 
vel  maria  trasnahmt,  clunibus  prieccdentium  capita 
superponunt,  sibi  invicem  succedentes,  nullum  pon- 


est  limus  dicitur,  eo  quod  pressis  uaribussit  bcslia  t>  deris  laborem  sentiunt.  l^acrymae  eorum  coUectjp, 
turpis  et  faxla  rugis,  licet   ctiam  capellarum   sit      et  ossa  in  eorum  corde  invcnta,  a[)ta  sunt  potui, 


habere  pressum  nasum,  de  cjua   Knnius  antiquus 
poeta  : 

Siniia  qnani  siniilis  turpissiina  bestia  nnbis. 
(.'ap.  XIII.  De  capri  iiatura. 

Est  animal  quod  dicitur  caper,  eo  (juod  caplet 
aspera.  Nonnulli  a  crepitu  crurum  vocant,  volunl- 
que  eas  capreas  vocilatas,  qute  sunl  agrestes  ca- 
prae.  Has  Graeci  eo  quod  acute  virlent,  dorcades  ap- 
pellaverunt.  De  qnibus  Physiologus  dicit  quod 
amant  montes  altos,  et  pascuntur,  in  convallibus 
montium.  Est  enim  valde  providum  animal,  preevi- 
dens  omnia  a  longe  nimis  bene,  ita  ut  si  in  aliqua 
regione  homines  viderit  ambulantes,  mox  interno- 


cordis  pulsulaborantibus.Cicrvus  quoque  significat 
Dominum  nostrum  Jcsum  (Uiristuiu,  qui  diabolum 
huniani  gcncris  inimicum,quasispelunca  latitantem 
in  omni  nationc,  spiritu  divina> sapicntiie abstrahens 
virtutis  pcde  caput  ejus  contvivit,  pabuloque  veneni 
niortis  quam  spontc  subiit,  nostramnaturam  pecca- 
minum  senectutc  pra»gravatam  renovavit.  .\d  ipsum 
enim  Psalmographus  dicit :  Levavi  oruhis  incf/s  in 
inontes,  nnde  veniet  auxiliuin  mibi  iPsal.  cxx). 
Montes,  apostolos  et  prophetas  dicit  ccrvos  vero  lide- 
les  homines,  oculos  ininontes,idcslprecesadapos- 
tolos,  ex  quibus  veniet  nobis  auxilium,  Icvantes. 
Item  duo  sunt  genera  cervorum.  Unum,  quod  ut 


Bcit  utrum  sint  venatores  necne.   Sic  et  Dominus  C  Ji^venerit  serpentem  in  caverna  ubi  latital,  flatuin 


noster  Jesus  Christus  amat  excelsos  montes,  hoc 
esl  prophetas,  et  patriarchas,  et  apostolos  oiimos- 
que  sanctos,  et,  ut  in  canticis  canticorum  dicitur : 
Ecco  fratruelis  inens  venit  siruf  raprea  salicns  in 
montibus  (Cant.  ii).  Hic  est  Dominus  noster  Jesus 
Christus,  qui  pascitur  in  F^cclcsia  pcr  opera  pietatis 
qu8B  faciunt  iideles,  ut  in  Fwangelio  suo  dicit :  Esu- 
rivi.  ct  dedistis  niibi  inanducare  (Mattb.  xxv),  et 
reliqua  quae  ibidem  enumerantur  laudabilia.  Con- 
vallia  vero  montium  Ecclesiam  per  diversa  loca 
flgurant,  ut  in  canticis  canticorum  :  Convertere 
fralraelis  meus,  et  siniilis  esto  caprccje,  binnnloque 
eervorum  supramontesconvaIIium{Cant.  ii).  (^prea 
igltur  acutissimam  habens  aciem  oculorum,  aspi- 


immitit  ut  excat,  et  egredienlis  collum  percuticns 
hinc  et  inde,  occidit  serpentem,  et  devorat  :  postea 
autem  propler  tumorem  currcns  ad  aquas  purissimas, 
venenum  evomit,  sed  proptcr  hunc  tumorem  pilos 
mutat,  et  cornua  abjicit.  Cilervus  figuram  pceniten- 
tium  habet,  qui  poenitcntes  constringuntur  intrin- 
secus  conscientia  peccatorum,et  vadunt  ad  fontes, 
ad  doctrinam  Scripturarum,forasque  i^rojiciuiitur, 
quia  segregant  se  per  pocnitentiam  a  corpore  et 
sanguine  Christi  usque  dum  recipiantur  per  recon- 
ciliationem  sacerdotis.  Aliud  est  genus  cervorum 
quod  si  invcncrit  scrpcntem  ,  occidit  eum,  el  post 
victoriam  petit  montem,  ubi  pabulum  inveniat.  Sic 
et  unusquisquc  sanctus  ubi  scntit  diabolum  in  se 


ciensque  a  longe  venatoruminsidias,  significatDo-  ^  vel  in  alios  venena  inalie  pc:  uasionis  infundentem 

minumnostrum  Jesum  Christum,  quoniam  ut  Scrip- 

lura  dicit :  Dens  scientiurum  Dominus  est  {IJieg.  ii ); 

el  alibi :  E.xcelsus  Dominus,  et  bumilia  respicit,  et 

alta  a  lotigc  cognoscit  iPsal.  cxxxvii).  Et  sicut  pru- 

dentissimus  creaturam,  quain  creavit  ad  honorem 

sui  nominis,  prospicit,  videt  et  regit,  antequam 

incidamus  in  laqueum  diaboli  nos  interius  prsevi- 

dendo  contegit,  sed  neteliscogitationumpremamur 

innuit  et  suadetnobis  altamontiumpetere  et  sensus 

divinorum  eloquioinim  discutereutubi  quasi  in  spe- 

culo  consideremus  quid  placeat,  quid  displiceat  in 

nobis  ipsis  Conditori  nostro.  Nain  sicut  caprea vena- 

torem  preevidet,  ita  Dominus  noster  JesusChristus 

longe  ante  prospicens  Judam  proditorem,  sic  aiebat : 


cum  virtutc  Domini  cum  iutcrflcereetaseprojicere 
studeat,  et  veniat  ad  montcin  Christum,  ubi  aniinae 
pabulum  qua^rat,  et  inveuiat. 

Cap.  XV.  De  ibice. 
Est  animal  quod  dicituribex,  duo  corniia  habens, 
quorum  tanta  visest  ut^  si  abaltomontisdemissum 
fuerit  ad  ima,  totum  corpussustcnteturilla^sumhis 
cornibus.  Significat  autem  eruditos  homines,  qui 
duorum  Testainentorum  consonantia  quidquid  ad- 
vei*si  eis  acciderit,  quasi  quodain  salubri  tempera- 
mento  temperare  solent,  et  velut  duobus  cornibus 
fulli  bona  quae  pcrpetrant,  veteris  ac  evangelicto 
lectionis  attestatione  sustentant. 


65 


Dfi  BESTIIS  ET  ALIIS  REBtS  LIBEll  SElCUNDltS. 


^ 


(Iap.  XVI.  De  stellione  et  salamandra. 
Est  reptile  quoddam ,  quod  ab  aliis  putatur  sala- 
mandni,  ab  aliis  steilio.  Hoc  simile  est  lacerluloe 
pusilla)  iM»loi'e  vario,  de  quo  Salomon  dicil :  Stellio 
manihnsnUitur,  et  moratur  in  domibusregum  (Prov. 
XXX).  Fhysiologus  dicit  de  eo  quod  si  casu  unde- 
cunque  inciderit  in  caminum  vel  fornacem  ignis^  aut 
in  quodcunque  incendiumstatim  exstinguitur  ignis* 
Itn  sunt  justi  admirabiles  omnibus  hominibus,  sicut 
fuerunt  in  camino  ignis  ardentis  Ananias,  Azarias, 
Misael,  et  non  tetigit  eos  omnino  ignis.  Justos  au- 
tem  intactos  et  incontaminatos  exire  posse  de  ca- 
mino  ignis  evidentius  declarat  et  Paulus  apostolus 
dicens :  Trihulationem  patimur,  sed  non  amjustia- 
mur.  Dojicimur,  sed  non  perimus  {II  Cor.  iv).  Item  : 
Ohstruxerunt  ora  leonum  {Hehr.  \\).  Ita  et  omnis 
quicunque  ex  tota  fide  sua  crediderit  in  Deum,  et  in 
operibus  bonis  perseveraverit ,  transit  gehennam 
ignis,  et  non  tangit  eum  flamma,  de  qua  scriptum  est 
in  Isaia  propheta :  Si  transieris  pcr  ignem  flamma 
non  te  comburet  {Isa.  xliii).  Item  de  eodem.  Sala- 
mandra  dicta  est  eo  quod  contra  incendia  valeat, 
cujus  inter  omnia  venenata  vis  maxima  est.  Csetera 
enim  singulos  feriunt,  haec  plurimos  pariter  interi- 
mit.  Nam  si  arbori  irrepserit,  omnia  poma  ejus 
veneno  inficit,  et  eos  qui  ex  eadem  poma  comede- 
rint  occidit.  Quee  etiam  si  in  puteum  ceciderit ,  vis 
veneni  ex  eo  potantes  interficit.  Ista  contra  incen- 
dia  repugnans,  sola  animalium  ignes  extinguit.  \i- 
vit  enim  in  mediis  flammis  sine  dolore  et  consuin* 
ptione,  et  non  solum  non  uritur^  sed  etiam  exstin* 
guit  incendium. 

Cap.  XVII.  De  canihus  ct  eorum  naturis. 
Canum  sunt  plura  genei^a.  Alii  enim  ad  capien" 
dum  feras  silvarum  invcstigant,  alii  volucres,  alii 
ab  infestationibus  luporum  greges  ovium  cum  pasto- 
ribus  custodiunt,  alii  custodes  doinum  substan- 
tiam  dominorum  suorum  vigilando  custodiunt,  ne 
furto  i-npiantur  in  nocte.  Viverc  quoque  non  posse 
dicuntur  sine  homine ,  quapropter  intantum  ferun- 
tur  diligere  dominos  suos,  ut  regein  quemdam  ca- 
ptum  ab  inimicis,  ac  in  custodia  detentum,  ejus 
canes  agmine  facto  per  medias  acies  inimicorum  ab 
exsilio  reduxerint,  occisoque  homine,  dum  ejus 
amici  in  quem  impingeretur  hoc  facinus  ignorarent, 
in  mediopopuli  interfectorem  ejusdem,  et  auctorem 
mortis  canis  patefecit.  Lingua  canis  dum  lingit  vul- 
nus,  curat.  Victus  admodum  dicitur  esse  modici 
Gatulus  denique  ligatus  vulneratorum  soiet  esse 
salus  intestinorum.  Natura  ejus  est,  ut  ad  vomitum 
suum  revertatur,  iterumque  comedat,  cumque  flu- 
vium  transvaderit  carnem  in  ore  vel  aliquid  tale 
tenens,  cum  viderit  umbram ,  osaperit,  atque,  dum 
sperat  aliam  veram  carnem  habere,  ipsam  quam 
tenet  perdit.  Cujus  figiiram  in  rebus  quibusdam 
predicatoreB  habent,  qui  semper  admonendo  atque 
exsequendo  qu8B  recta  sunt,  insidias  diaboli  propel- 
lunt,  ne  thesaurum  Dei ,  id  est  Christianorum  ani* 
m»  rapiendo  ipse  auferat.  Lingua  pani^  dum  lingit 


B 


A  vuinus,  sanat,  quiapeccatorum  inconfessioneemun- 
dantur  vulnera  sacerdoti  facta  confessione.  Intestina 
quoque  hominis  curat  catulus  applicatus,  quia  se- 
creta  cordis  srope  mundantur  in  operc  vel  sermone 
doctoris.  Modico  admodum  victu  canis  esse  dicitur, 
quia  qui  prieest  aliis,  snpicntiaeque  studiis  invigilat, 
crapuiam  omnimodo  vitare  debet.  Nam  ex  saturitate 
pnnis  Sodoma  periit.  Nuilo  denique  nditu  tam  cito 
inimicus  possidet  Chrislianum,  quam  voraci  gula. 
Quod  canis  ad  vomitum  redit,  significnt  post  per- 
actam  confessionem  quosdam  incaute  ad  eadem  per- 
petranda  facinora  redire.  Quod  carnem  in  flumineper 
concupitam  uml)rum  relinquit,  significat  homines 
propter  nmbitionem  ignotj»  rei,  id  quoque  quod 
proprii  est  juris,  reiinquere.  Unde  fit  ut  dum  non 
valent  adipisci  id  quod  cupiunt,  perdei*e  frustra 
noiunt  quod  reliquerunt. 

Cap.  XVIII.  De  mustela  et  aspide. 
De  mustela  prsecipit  iex  non  manducare  eam,  eo 
quod  immundum  animal  est  {Levit.  xi)  Musteladi- 
citur  quasi  mus  .ongus.  Nam  telos  [tIXo^]  Grsece  lon- 
gus  dicitur.  Hsec  ingenio  subdola,  in  domo  ubi  ha- 
bitat,  cum  catulos  genuerit,  de  loco  ad  locum  trans* 
fert,  mutataque  sede  locat.  Serpentes  etiam,  ac 
mures  persequitur.  Duo  autem  sunt  genera  muste- 
larum.  Alterum  enim  silvestre  est,  distans  magni- 
tudine.  Has  Grseci  ictidas  vocant.  Alterum  in  do- 
mibus  oberrans.  Quidam  dicunt  eas  aure  concipere, 
et  ore  parere.  E  conti*ario  dicunt  quidam  ore  semen 

Q  ooncipere,  et  per  aurem  parere.  Dicuntur  autem 
peritee  esse  medicinae,  ita  ut  si  forte  occisi  fuerint 
earum  fetus,  si  eos  invenire  potuerint,  redivivoB 
faciant.  Sic  nonnuli  iidelium  hbenter  quidem  acci- 
piunt  divini  verbi  semen ,  sed  inobedientcs  efTecti 
pi*a^termittunt ,  et  dissimulant  quee  audierunt.  Isti 
taios  non  soium  mustelse  comparantur,  sed  etiam 
aspidi  surdte  et  obturanti  aures  suas ,  ut  non  au- 
diatvocem  incantantis.  Physiologusdicit  quod  aspia 
hanc  habet  naturam,  ut  si  quando  venerit  aliquia 
homo  ad  speiuncam,  ubi  habitat  aspis,  et  incanta- 
ri  eam  omnibus  carminibus  ui  cxcat  dc  c&vernia 
suis,  iiia  ne  audiat  voccm  incantantis,  ponit  caput 
suum  ad  terram,  et  unam  aurem  premit  in  terram, 
aiteram  vero  cauda  sua  obturat.  Taies  sunt  istiua 

D  mundi  liomines  divites,  qui  unam  aurein  deprimunt 
in  terrenis  suis  dcsideriis,  aiii  vero  posterioribus 
peccaiis  suis  peccata  nova  semper  addentes,  obdu- 
rant  corda,  et  ita  fit  ut  nonaudiant  vocem  incantantis, 
id  est,  preedicautis  verbum  Dei.  Isidorus  :  «  Falso 
opinantur  qui  dicunt  mustelam  ore  concipere,  aure 
etrundere  partuin.  » 

Cap.  XIX.  De  lapidibus  igniferis. 
Sunt  lapides  igniferi  in  quodam  monte  Orientis, 
quos  Grteci  vocant  chirobolos ,  id  est  manipufos. 
Dicunturquc  mascuius  et  femina.  In  istis  quando 
ab  invicem  separaniur  ignis  non  accenditur.  Cum 
autem  adinvicem  casu  aliquo  appropinquaverint , 
statim  in  eis  tantus  ignis  accenditur,  ita  ut  om* 
nia  ardeant  quse  circa  illos  sunt,  Unda  et  v<^%^ 


67 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


68 


homines  Dei,  qui  viiam  geritis  monasticam,  se- 
parate  vos  longe  a  mulieribus,  quoniam  si  illis  sp- 
propinquaveritis,  slatim  noxius  ignis  accendetur  in 
vobis,  et  consumetur  omnc  bonum  quod  Christus 
Dominus  vobis  contuiit.  Sunt  enim  angeli  Satanse, 
qui  semper  impugnant  viros  sanctos,  sed  et  femi- 
nas  castas.  Memores  enim  essc  debetis  bellorum 
quxB perogerunt  sancti  viri,  sicut  Samson  et  Joseph. 
Ambo  siquidem  tentati  sunt  pcr  mulieres,  sed  aiter 
vicit,  alter  victus  est.  Eva  quoque  et  Susanna  ten- 
tatse  sunt,  altera  victa  est,  altera  vicit.  Ideo  noiite 
securi  esse,  nec  confldere  in  solita  castitate,  sed 
munite  corda  prsBceptis  divinis,  ut  vos  non  detor- 
reat  fallax  amor  mulierum,  quarum  peccatum  ab 
initio,  id  est,  ab  Adam  usque  nunc  in  filios  inobe- 
dientiae  debacchatur,  ncc  vos  incendant  opera  dse- 
moniorum. 

Gap.  XX.  De  hiporum  nahira, 
LupusGrsece  Xuxoc  lycos  dicitur,  etXux?)  lux  matu- 
tina,  qu80  est  apta  rapacibus,  et  sic  a  i-apacitate  di- 
oitur.  Unde  et  meretrices  lupas  vocitamus,  quia 
amatorum  bona  devastant.  Alii  autem  lupos  voca- 
tos  aiunt  quasi  sint  leopedes,  quod  ut  leoni  ita  sit 
illis  virtus  in  pedibus.  Unde  et  quidquid  pede  pres- 
serint  non  vivit.  Rapax  est  bestia,  et  cruoris  appe- 
tens.  De  quo  rustici  aiunt  vocem  hominem  perdere, 
sieumlupuspriorviderit.  Undeetsubito  tacenti  dici- 
,tur:  Lupus  est  in  fabula.  Gerte  si  se  pnevisumsense- 
rit,  deponit  ferocitatis  audaciam.  Lupi  toto  anno  non 
.amplius  quam  duodecim  dies  coeunt.  Lupus  in  armis 
seu  humeris  vires  habet,  vel  in  ore,  in  renibus  autem 
minime.  Physiologus  hsec  animnlia  mortifera  de- 
Bcribit,  Gollum  nunquam  valet  retro  inflectere. 
Aliquando  prteda  fertur  vivere,  aliquando  terra, 
nonnunquam  vento.  Lupa  denique  in  nullo  mense 
nisi  in  Maio  quando  fit  tonitru,  catulos  suos  gignit, 
cujus  astutia  tanta  est,  ut  in  vicino  loco  suiu  catulis 
preedam  non  rapiat,  sed  in  longinquo.  Quod  si  opus 
fuerit  ut  noctu  prsedam  qua^rat,  tanquam  canis 
mansuetus  passim  ad  ovile  ovium  pergit ,  et  ne 
fetorem  sui  flatus  fortuitu  canes  scntiant,  et  excitent 
pastores,  contra  ventum  pergit,  et  si  aliquando 
ramus  vel  tale  aliquid  sub  ejus  pcde  frangendo  so- 
.nuerit,  ipsum  pedem  morsu  aspero  castigat.  Oculi 
.ejus  in  nocte  lucent  velul  lucernae.  Gujus  natura 
talis  est,  ut  perdat  homo  vires  clamandi,  si  prius 
hominem  viderit ,  quam  videatur  ab  eo ;  ut  autem 
Julius  Solinus  refert,  qui  plura  de  naturis  bestiarum 
dicit,  amatorium  villum  ac  pilum  in  caudas  summi- 
tate  portat,  quem  ipse  dentibus  evellit,  si  forte 
capi  timuerit.  Ejus  figuram  diabolus  portat,  qui 
semper  humano  generi  jugiter  invidet,  ac  circuit 
^Qlesiaslideliumutmactetetperdat  animas  eorum. 
Quod  vero  generatur  tonitruo  primo  mensis  Maii, 
Bignificat  diabolum  in  primo  superbia^  motu  ruisse 
fle  coelo.  Quod  autem  in  anterioribus  membris  vires 
|iabet,  et  non  iu  posterioribus,  eumdem  diabolum 
Bi|^iflcat  priua  in  coslo  angelum  lucis  fuisse,  nunc 
viero  deorsum  apostatam  factum  essei  et  primo  in« 


A  gressu  potentem,  sed,  si  restiteris  a  te  fugituinim. 
Oculi  ejus  nocte  lucent,  quia  quaedam  diaboli  opera 
ciEcis,  et  fatuis  viris  videutur  esse  pulchra  atquc 
salubria.  Gum  cutulos  nutrit,  non  nisi  in  longinquo 
pra}dam  capit,  quia  eos  diabolus  bonis  temporalibus 
fovet,  de  quibus  certus  est  quod  in  gehennalibus 
claustris  pccnassintperpcssuria^ternas.  IIIos  autem 
omuino  inscquitur,  qui  bonis  operibus  ab  eo  clon- 
gantur,  sicut  de  bono  Job  legitur,  eui  omnem  sub- 
stantiam  ejus  r^bstulit,  ncc  uon  filios  et  niias  per- 
cussit,  ut  a  Domino  recederet  cor  ejus  (Job,  i).  Quod 
nuuquam  capite  retrorsum  sine  toto  corpore  vertitur, 
diabolum  demonstrat  ad  poeuitudinis  correetionem 
nunquam  flecti.  Quid  vero  agendum  est  homini, 
cui  lupus  vircs  abstulit  elamandi  ?  Qui  enim  non 

"  habet  potestatem  vociferationis,  perdit  auxilium 
longe  stantis.  Sed  quid  agcndum  ?  Dcpouut  homo 
vestimentum  suum,  pedibus  suis  terram  concul- 
cando,  sumens  manibus  duos  lapillos,  cosque  eon- 
cutiat.  Quid  postea  ?  Lupus  audaciam  suh3  virtutis 
perdens  fugiet ;  homo  vero  tutus  suo  ingenio  liber 
erit,  sicut  in  prineipio.  Spiritualiter  autem  hoc  in- 
telligendum  est,  atque  superiorem  sensum  alle- 
gorice  est  ducendum.  Quid  enim  per  lupum  nisi 
diabolum,  quid  per  hominem  nisi  genus  humanum, 
quid  per  vestimentum  nisi  peccatum,  quid  per  la- 
pides  nisi  apostolos  seu  ca^teros  sanctos  vel  ipsum 
Dominum  nostruni  Jesum  Christum  signiiicare  po- 
terimus  ?  Omnes  enim  sancti  alii  a  prophctis  uda- 

p  mantini  et  vivi  lapides  dieti  suut.  Ipse  etium  Domi- 
nus  uoster  in  lege  voeatur  ofleusiouis  lapis  et  petra 
scandali  (7  Petr,  ii;,  de  quo  dieit  prophela  :  Virum 
vicli  stuntam  supru  montom  udumantinum,\n[e({\iRn\ 
denique  redempti  csseiiius,  sub  potestale  inimici 
eramus,  vocem  quoque  clamandi  perdideramus, 
quoniam  peccatis  nostris  exigeutibus,  a  Deo  non 
audiebamur,  neque  aliquem  sanetorum  in  auxilium 
nobis  interpellabamus.  Postquum  vero  eJemens 
Deus  gratificavit  nos  in  Filio  suo,  deposuimus  iu 
baptismo  veterem  hominem  eum  aelibus  suis,  ac 
induimus  novum,  ^wi,  juxta  Apostolum,  secundum 
Dcum  crcatus  est  in  Juslitia  {Ephes.  iv).  Dcinde 
sumpsimus  lapides  alterutrum  ferienles,  quia  sanc- 
tos  Dci,  qui  jam  in  eojlis  regnaut,  ipso  nostri  oris  fe- 

j)  rimus  alloquio,  ut  et  ipsi  aures  pulsent  Judicis,  ac 
veuiam  crimiuum  impetreut  nobis,  ne  nos  qucm 
necescimus  absorbeat  cerberus,  gaudcns  nostro 
interitu. 

Gaf.  XXL  Dg  vipene  natura. 

Physiologus  dicit  de  vipera  quod  quando  coitum 
facit,  masculus  infert  os  suum  in  os  feminte,  et  illa 
deglutiens  semen,  abcindit  caput  masculi,  et  ma- 
sculus  moritur  statim.  Intelligeergo  quid  faciat  eon- 
cubitus  meretricius.  Gum  autem  creverint  eatuli  in 
ventre,  viperam  perforant  mordentes  et  sic  exeunt 
mortua  matre.  Hoc  exemplum  directum  est  ad  Pha- 
risfieos  hujusmodi  remperpetrantes:/^i'0{)r£^/2i(?5  vijoe- 
rarum,  quis  ostendet  vobis  fugere  a  ventura  ira  ? 
{Matth,  III.)  Viper»  enim  comparati  sunt  Pharisaei 


69 


m  BESTIIS  ET  ALtlS  REBUS  LIBER  SECUNDUS. 


10 


B 


obscenis  operihus  el  deRideriis  H&rvientes.  Occide-  A 
runt  eium  patrem  suumChristum,  el  matrem  Ecclc- 
siam  persecuti  sunt.  Physiologus  etiam  dicit :  Tria 
fiu^ii  ^eiiiiva  viperarum  noceutium,  tresque  ejus  na- 
tui^'.  Primum,  cum  scnuerit,  impcdimentum  habct 
oculoruui,  ulnonvideat;  scd  vide  quid  facial.  Jeju- 
uat  quinquaij^intadiebus  atque  noctibus,  donec  laxe- 
(ur  pellis  ejus,  tuncque  vadens  querit  excisam  et 
asperam  petram,  cl  transit  pei-  ipsam,  si(*que  ])elle 
illa  spoliatur  et  juvenescit.  Anfjusla  csC  povtu,  el 
arcla  via  qmv  duvil  ad  vitam  (Matth.  vii).  Sccnndie 
vipera^  natura  cst  quod,  quando  pqrijitad  bibendum 
aut  ad  coeundum  cum  anguilla,  evoinit  prius  venc- 
nuui  suum  in  spelunca  sua  vel  fovca.  Imitemur  et 
nos  hujus  solertiain,  ut,  quando  vcnicmus  aquam 
bibere  id  est  divinos  scrmones  in  Ecclesia  Dei 
audirc,  non  afTeramus  nobisenm  pulvcreas  et  ma- 
culosas  sfl3cularium  reruin  concupiscentias,  scd 
mundatis  conscientiis  nostris,  per  humilitatem  et 
veram  confcssionem  ingrediamur  in  templum  Do- 
mini,  orantes  et  psallcntes  in  cordibns  Domino. 
Tertiie  vero  vipera?  natura  est  talis  ut  cum  viderit 
hominem  nudum,  timcns  fugiat  eum.  Si^  autem 
vestitum  perspexerit ,  insilit  in  eum.  Sic  et  nos 
spiritualiterintelligamus,  quia  quandiu  pater  noster 
in  paradiso  erat  nudus,  non  pra^valebat  adversus 
eum  diabolus,  serpens  antiquus.  Sed  postquam 
tunica  est  indutus,  id  est  mortalitate  corporis, 
tunc  exsilivit  in  cum  scrpens. 

Gap.  XXII.  Dc  scrra  bcJIua  uiariua,  ^ 

Bellua  est  in  mari  qua)  dicitur  serra,  habens 
pennas  immanes,  qutc,  cum  vidcril  navem  veUIican- 
teni  elevat  alas  suas,  et  currcre  contendit  contra  na- 
vem  triginta  vel  quadraginta  sladiis.  Cum  vero  de- 
ficit,  ponit  alas  suas,  eteastandem  adse  retrahens 
lassa  subsistit  ipsam  vcro  Iluclus  in  profundum  maris 
ad  locum  suuni  tunc  temporisrcporlarc  consuevit. 
Mare autem hujus sajculi  figuiani  habet.  Naves ergo 
justorum  habent  exemplum,  qui  sine  uUo  periculo 
vel  naufragio  tidei  ti  anscunl  per  medias  hujus  mundi 
procellas  et  tempcslatcs,  ctmortiferas  vincunt  un- 
das,  id  est  hujus  sieculi  conti arias  polestates. Seria 
autem,  quje  vult  velificare  contra  naves,  tiguram 
gerit  eoium  qui  initium  habent  in  bonis  operibus 
postea  non  permancntcs  in  cis  sunt  cnpiditate  victi  q 
ebrietate,  el  luxuriaac  divcrsisvilioruni  gcneribus 
quw  tanquam  fluctuantes  undie  maris  iHcrgunt  eos 
usque  ad  inferos. 

Cap.  XXII I.  Dc  pantbonc  natura. 

Kiit  animal,  quod  dicitur  pantlicra,vario  quidcm 
colore,  sed  speciosum  nimis,  et  mansuetum  valde. 
Fhysiologus  dicit  quod  inimicum  estsolisdraconi- 
bus.  Cum  ergo  comederit  et  satiaverit  se  de  uni- 
versis  venationibus,  revertitur  in  spcluncam  suam 
ponensque  se  dormitper  triduum.  Surgens  autema 
Bomno,  statim  emittit  rugitum  per  altum,  simulque 
odorem  nimia)  suavitatis  cum  rugitu,  ita  ut  odor 
hujus  praecellat  omnia  aromata  et  pigmenta.  Cum 
ergo  auditfmt  vgcem  ejus  omnes  besti»,  qu»  longe 


velprope  sunt,  congregantes  se,  nimiam  suavitatem 
ejus  sequuntur.  Solus  autem  draco  cumaudieritvo- 
cem  ejus,  timore  perterrilus  abscondlt  se  sub  lerre- 
nis  spoluncis,  Ibi  autem  non  feren^  vim  odoris  ejus, 
in  semetipso  contraclus  obstupescit  ettorpescit,  ei 
manct  immobilis  exanimusque  velut  mortuus;  C8e- 
tcra  autem  aniinalia  scquunturcam  quocumqueva- 
dit.  Sicct  Dominusnoister  Jesus  Christus  verus  pan- 
thcr  omne  genus  humanum  quod  a  diabolo  captum  fu- 
erat,  et  morti  crot  obnoxium,per  incarnationemsuam 
adsetrahenseripuit,etcaptivamducenscaptivitatem 
dcditdonahominibus(/t7jy;6'N.vi).Pantheraenimom- 
nisfcra,qnasi  omne  animal  0(/07ee«?y)/e/?sinterpre- 
talur.  Sic  et  Deus,  ut  diximus,  vidcns  omne  genus 
humanum  dfcmonibus  captum  idolisque  mancipa- 
tum,  omncque  simul  prajdam  diaboli  factum,  de- 
sccndit  de  ccclocumnimio  incarnationissusQ  odore 
et  eripuit  nos,  sequimurque  Dominum  et  Agnum 
quoquo  ierit,  impleturque,  prophetia  ;  Factus  sum 
inquit,  huic  panthcra  [tinca]  Ephraim,  et  sicui  Jeo 
[putrcdo]  domui  Juda  (Osewu).  Ac  per  hoc  signifi- 
cabatur  Jam  tunc,  quia  Ephraim  idolis  serviebat, 
quod  vocatio  gentium,  et  plebis  Judseorum  debuerat 
per  adventum  Chnsti  impleri.  Et  quia  panthera  va- 
riume^stanimal,  signiflcat  Christum,  qui  estincom- 
prehensibilis  sapientia,  totus  simplex,  bonus,  cle- 
mens,  firmus,  et  stabilis,et  diversa  sapientia  fulgens. 
Et  etiam  quia  speciosum  est  animal  panthera,  sic 
eniin  est  Christus,  veluti  David  dicit  in  spiritu  : 
Spcciosus  formapriv  filiis  hominum  (Psal,  xltv)  Item 
quia  mansuetum  est  animal  sicut,  dicit  Isaias  dp 
Christo  :  Gaudc  et  lujtarc  filia  Sion,  quia  rex  tuu^ 
venit  tibi mansuetus  salvans  (Matth.  xxi;  Zacb.ix\ 
Isa.  Lxn).  Etiam  quia  sicut  panthera  cum  satiatii 
fucrit,  statim  quiescit  et  dormit,  ita  et  Dominus 
nostcrJcsnsChristuspostquamsatiatuscst  Judnlcis 
illusionibus,  ctflagellis,  alapis,  iujuriis  contumeliis 
spinis,  sputaminibus,  adultimum  in  cruce  suspen- 
sus,  clavis  anixus,^fellc  ct  accto  potatus,  lancea  per- 
foratus,  his,  inquam,  violcntiis  Judseorum  satiatus 
Christus  dormivit  ct  qnievil  in  sepulchro,  descen- 
dcnsque  in  infernum,  religavit  illic  draconem  ma- 
gnum,  gcneris  humani  maximum  inimicum,  anti- 
quum  videlicct  scrpeutem.  Quod  autem  tertia  die 
istud  animal  post  satietatem  et  somnum  surgit,  et 
rugitum  magnum  emittit,  et  fragrat  odor  suavitatis 
ex  ore  cjus  significat  quod  Dominus  noster  Jesus 
Christus  tcrtia  die  surgens  a  mortuis  implevitpro- 
phetiam  dc  eoDaviddicentis  lExcitatus  esttanquam 
dormicns  Dominus  tanquampotcns  crapulatus  a  vino 
)PsaI.  Lxxvii).  Statim  exclamavit,  ita  ut  in  omnem 
terram  exaudiretur  vox  ejus,  et  infines  orbis  terrao 
verba  ejus  dicendo  :  Gaudcte  jam,  et  confidite,  ei 
nolite  timerc  :  Ego  vici  mundum  (Joan.  xvi).  Et  ite- 
rum :  Patcr,  quos  dcdisti  mihi  custodivi(Joan.  xvii). 
Vado  ad  patrem  meum,  et  Patrem  vestrum,  Deum 
meum,  et  Deum  vestrum.  Iterum  veniam  ad  voa,  ei 
non  dimittam  vos  orphanos  (Joan,  xiv).  Item  in  flne 
Evangelii  sio  dicebat,  J^cc^  ego  vobiscum  8\m  omDl' 


tl 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


72 


bus  diebususquead  consummaiioneni  swcuIi{AfaUh  A  huic  ad  mortem  faciendam  non  est  venenum  neces- 


xxviii).  Et  quid  suavius  aut  dulcius  esse  potest  odore 
Domini  nostri  Jesu  Christi?  Ita  enim  suavis  est, 
ut  omnes  qui  prope  per  iidem  et  per  opera  sunt. 
et  qui  adhuc  fragilitate  gravati  \ongo  sunt,  audiant 
vocem  ejus.  Repleti  cnim  et  recreati  suavissiino 
odore  mandatorum  ejus  requirimus  eum,  semper 
sequentes  eum,clamando  cum  Prophetn,  (Juam  dul- 
cia  faucibus  meis  eloquia  lua,  Domine!  super  mol 
ori  meo  (PsaL  cxviii).  Et  cum  sapicnte  in  Canticis 
canticorum  :  In  odore  unguontorum  tuorum  curri- 
mus  (Cant.  i).  Et  paulo  post.  Iniroduxit  me  rox  in 
cubiculum  suum,  exultabimus  ot  Iwtabimur  cum  eo 
{ibid).  Oportet  itaque  nos  quanto  citius  detur,  sicut 
adolescentuias  in  Christo  renatas  animas,  et  per 


sarium,  quia,  si  quem  lignverit,  ocoidit.  A  quo  et 
elephas  soluta  sui  corporis  magniludine  interi- 
mitur.  Nam  circa  semitas  delitescens  per  quas  ele- 
phantessolitogradiunturitinere,  crura  eorum  caudse 
nodis  illigat,  ac  sufrocando  perimit.  Sunt  autem  in 
^thiopia  et  in  India,  ubi  ex  ipso  solis  incendio  est 
jugis  testus  quasi  a^stas.  Iluie  draconi  assimilatur 
diabolus,  qui  est  immanissimus  serpens.  Ssepe  in 
aerem  a  spelunca  sua  concitatur,  et  lucet  per  eum 
aer7*quia  diabolus  ab  initio  se  erigens  transiigurat 
se  in  angeium  lucis,  et  decipit  stultos  spe  falssa 
gloriie,  lietiliaHiue  humante.  Cristatus  esse  dicitur, 
quia  ipse  est  rcx  superbiaj.  Venenum  non  in  denti- 
bus,  sed  in  lingua  habet,  quiasuis  viribus[juribus] 


baptismum  ad  novitatem  vilJB  venientes,  post  un-  ^  perditis,  mendacio  decipit,  quos  nd  se  trnhit.  Circa 


guenta  mandatorum  Christi  currere,  et  de  terrenis 
ad  coelestia  transmigrare,  ut  nos  introducat  rex  in 
palatium  suum,  Hierusalem  civitatem  Domini  virtu- 
tum,  et  montem  sanctorum  omnium.  Ibique  exsul- 
tantes  dicamus  :  Gloriosa  dicta  sunt  de  to  civitas 
Dei  (Psal.  lxxxvi).  Sicui  audivimus,  sic  et  vidimus 
in  civitate  Domini  virtutum  (PsaL  xlvii). 

Panthera  est  bestia  minutis  orbiculis  superpicta 
ita  ut  oculatis  ex  fulvo  circulis  nigra  vel  aiba  distin- 
guatur  varietate.  Hcec  semel  omnino  parturit,  cujus 
causee  ratio  manifesta  est.  Nain  cum  in  utero  matris 
concreti  catuli  maturis  viribus  ad  nascendum  per- 
venerint,  oneratam  matrem  tanquam  partui  obstan- 


semitas,  per  quas  elephantes  gradiuntur,  delitescit, 
quia  diabolus  semper  magnificos  viros  insequitur. 
Crurn  eorum  oaudte  nodis  illigat,  et  si  potcst  illa- 
queat,  quia  iter  eoruin  ad  ca'lum  nodis  peccntorum 
illaqueat ,  ac  sulTocando  perimit ,  quia  quisquis 
vinculo  criminum  irretitus  moritur,  sine  dubio  in 
infernum  damnatur. 

Cap.  XXV.  De  olophantis  natura. 
Est  nniinnl  elephas  nomine.  Physiologus  dicit  de 
eo  quod  magnum  intellectum  habet  in  se,  concupi- 
scenliam  carnis  minime  in  se  habere  dicitur.  Tem- 
pore  quo  voluerit  pullos  procreare,  vadil  in  Orien- 
tem  cum  feminn  sua  usquc  iu  locum  proximum  pnra- 


tem,  unguibus  lacerant,  eteifundit  illapartum,  seu  p  diso.Estnutemibidemherbamandrngoranomine,de 


potius  dimittit,  dolore  cogente.  Ita  corruptis  matris 
ftnibus  et  loculis,  genitale  postea  semen  infusum  non 
hseret  acceptum,  sed  irritum  resilit  foras.  Unde 
Plinius  dicit  animalia  acutis  unguibus  frequeuter 
parere  non  posse.  Vitiantur  euim  intrinsecus  se 
moventibus  catulis.  Isidorus  autem  sic  :  «  Panther 
dictus  est  sive  quod  omnium  animalium  sit  amicus 
excepto  dracone,  quem  valde  odil ;  sive  eo  quod  ea 
sui  generis  societate  gaudet,  quod  ad  eamdein  simi- 
litudinem  quidquid  accipit  rcddit.  » Pan  [Tiav]  Groeco 
omne  dicitur  I^atine,  et  thor  [Or.pa]  fcra.  Item  Isido- 
rus  de  aromatibus  :  «  Aroinata,  inquit,  sunt  quffi- 
cuinque  fragrantis  odoris ,  quoe  India  vel  Arabia 
mittit,  sive  alia  qusevis  regio. »  Nomen  autein  aro- 


cujus  fructu  feminapriordegustat,  et  tunc  masculum 
illum  deducit  ut  persuasus  nianducot.  Postquam 
vero  manducaverint  ambo,  coeuut  sibi  invicem,  sta- 
timque  feiniua  concipit.  Cum  autem  venerit  tempus. 
pariendi,  pergit  ad  lacum  magnum,  et  ingreditur 
usque  ad  ubein,  et  ibidem  parturit  super  aquam,et 
hoc  propter  draconem  facit,  quia  insidiatur  pullis 
ejus,  et  illi  ipsi.  Mnsculus  aulem  non  recedil  a  fcmi- 
na,  sed  custodit  eam  super  staguum  nquarum  pa- 
rientem,  ad  arcendum  dracoiiem,ul  dixi,  inimicum. 
Isti  autein  duo  elephantes  masculus  et  feinina  11  gu- 
rain  habent  Adam  et  Evse,  qui  erant  in  paiadiso  Dei 
ante  prajvaricationem  gloria  circuiiidali,nescientes 
ullum  malum,  non  concupiscenlia)  desiderium,non 


mata  traxisse  videntur,  sive  quod  aris  imposita  di-  j)  commislionis  coitum.  Cum  vero  de  inlerdicta  arbore 


vinis  invocationibus  apta  videantur,  sive  ({uod  sese 
aeri  inserere  ac  miscere  probeutur.  Nam  quid  est 
odor  nisi  aer  naribus  attractus  postquam  ab  re  odo- 
rifera  fuerit  imbutus  ? 

Gap.  XXIV.  Dc  draconc  animantium  maximo. 

Draco  maximus  est  omnium  serpeutium  sive  om- 
nium  animantium  super  terram.  Hunc  Grasci  dra- 
conta  [  Spaxwv  ]  vocant ,  Latini  vero  draconemy  qui 
seepe  a  speluncis  abstractus  fertur  in  aera,  concita- 
tusque  per  euin  lueet  aer.  Est  autem  cristalus,  ore 
parvo,  ot  apertis  fistulis,  per  quas  trahit  spiritum, 
linguamque  exserit.  Vim  autem  non  in  dentibus, 
sed  in  cauda  habet  et  verbere  potius  quam  morsu 
rictuve  nooet.  Innoxius  est  enim  a  venenis,  sed  ideo 


gustavit  mulier,  dedit  viro  suo  qui  inanducans  se- 
ductus  esl.  Tunc  pra^cipitati  sunt  de  paradiso  in 
hunc  munduiu  quasi  in  slagnum  aqunrum  multarum- 
Quod  eniiu  aliquando  aqua,  pra^scns  sa?culum  si- 
gnificet  propter  diversas  perlurbntiones  et  volupta- 
tes,  David  insinuat  cum  dicit:  Sulvum  mo  fac,  Dous, 
quoniam  intravorunt  aqu.v  usquo  ad  animani  moam 
{Psiil.  Lxviii).  Et  alibi  :  Kxspoctans  oxspoctavi  Do- 
minum,  ot  rospoxit  mo,  ot  oduxit  nio  do  lacu  miso- 
riw,  ot  do  luto  Ik'cis{Psa\.  \\\ix).  Cum  ergo  profecti 
sunt  in  hunc  miseriaj  lacum,  cognovit  .\dam  uxorem 
suam  Evam,  et  genuit  Cain  in  luto  faecis.  Ideoque 
pius  et  misericors  Dominus  noster  Jesus  Christus 
descendens  de  sinu  Patris^  assumpsit  carnem  no- 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  UBER  SECUNDUS. 


74 


»t  eduxit  nos  de  laou  miserise,  et  de  luto  f»3cis,  A  scientes  et  non  experti  ullum  malum,  non  concupi- 


Bque  supra  petram  pedes  nostros,  immisit  in 
rumcanticumnovum(/Z)ic/.))  dicens  :  Ila  ora- 
^ater  nostcr,  qui  es  in  coolis^Malth,  vi),  etc. 
lymnum  docuit  nos  ipse,  qui  supra  petram 
pedes  nostros.  Petra  autem  erat  Christns 
x).  Dominus  autem  pacis  sancti/icet  vos  ad 
am,  ut  integer  spiritus  vester  et  anima  et 
sine  querela  in  ad ventum  Domini  nostri  Jesu 
'serve/ur(/ r/ias5.  v).QuidautemossaetpeIlis 
itis  faciant,  dicam.  In  quocunque  enim  loco  vel 
icensa  fiierint,  odor  eorum  expellit  inde  sta- 
oem  serpentem,  vel  quodque  animal  veneno- 
ic  denique  mandaia  Dei,  et  pia  opera  faciunt. 
n  accenduntur  in  corde  hominis,  efTugant 


scenti8B*desiderium,  nec  commistionis  amplexum. 
Cum  autem  de  inlerdicta  arbore  gustavit  mulier. 
virumque  seduxit,  ct  manducavit,  de  paradiso  exsu- 
les  et  miseri  exierunt  in  hunc  mundum,  tanquam  in 
stagnum  aquarum  raultarum,  in  vallem  lacrymarum 
ct  in  locum  miserise.  Ossa  el  pellis  de  elephante 
in  quocunque  loco  incensa  fuerit,  odor  eorum  inde 
fugat  serpentes,  vel  si  qua  noxia  fuerint  venena, 
venenosa  reptilia  eo  non  accedunt.  Sic  mandata  Dei 
eum  purificant  et  cor  ejus,  qui  ea  intra  se  custodit 
et  observat,  et  nuUa  suggestio  inimici  eo  pravalet 
invenire  aditum.  Isidorus  :  «  Mandragora  dicitur 
eo  quod  habeat  mala,  id  est,  poma  suave  olentia  ad 
magnitudinem  mali  nucum  avt^llenarum.  »  Unda  et 


^pus  veneniferumdiaboli  in  quacunque  parte.  "  eam  Latini  malum  teirae  vocanl.  Hanc  poetee  an- 

Iropomorphon  appelant,  eo  quod  habeat  radicem 
formam  hominis  imitanteai,  cujus  cortex  vino  im- 
mistus,  ad  bihendum  datur  iis  quorum  corpus  pro- 
pter  curationem  sccnndum  est,  ut  soporati  dolorem 
non  sentiant.  Hujus  species  sunt  du»,  femina  foliis 
lactucflB  similibus  mala  gcnerans  ad  similitudinem 
prunorum.  Masculus  vero  foliis  betee  similibus. 
Cap.  XXVII.  De  pelicani  natara. 
Pelicanus  avis  est  ^gyptiaca,  habitans  in  flomine 
Nili.  Tradunt  nutem  duo  genera  pelicanorum  :  unum 
in  aquis  habitans,  et  esca  ejus  animalia  venenata 
sunt,  hoc  est  lacertro,  serpentes,  crocodili,  et  ono- 
crotali,  id  est  aves  longo  coUo  et  rostro,  dum  bibunt 


p.  XXVI.  De  elrphiinlis  nutura  itcruui, 
est  animal,  quod  Gricce  dicitur  elephas  IXs^z; 
litudine  corporis.  Apud  Indos  autem  a  voce 
vocatur,  unde  et  vox  ejus  barritus  dicitur. 
ejus  ebur,  rostrum  autem  promuscis  dicitur, 
m  illo  pabulum  colligit,  et  ori  admovet,  et 
^i  simile,  vallo  munitur  eburneo.  llos  boves 
lictos  putant  ab  antiquis  Romanis.  i3oves, 
iUum  animal  majus  videbant.  Lucas,  quia  in 
a  illos  Fyrrhus  in  proelio  primus  objecit 
tis.  Nam  hoc  genus  animantis  rebus  bellicis 
est.  In  illis  enimrcrso)  et  Indi  ligneis  turri- 
lUocatis,  tanquam  de  muro  jaculis  dimicant. 


ctu  autem  etmemoria  multum  vigent,  grega-  p  asininumruditumetcrepitumimitantes.Physiologus 


cedunt  nutu  quo  valent,  salutant  hoinines, 
i  fugiunt,  aversi  coeunt.  Quando  autem  par- 
;,  in  aquis  vel  iu  sylvis  non  dimiltunt  fetus 
rdracones,  quia  eis  valde  sunt  inimici,  el  ab 
iHciti  necantur.  Cum  uulem  tempus  pariendi 
t  ingreditur  femina  stagnum  vel  aliani  aquam 
ad  ubera,  et  ibi  parit  propter  draconein,  qui 
itur  illi.  Quod  sj  exlra  aquam  vel  eliam  sii- 
pepererit,  statim  drafo  fetum  ejus  rapit  ct 
it.  Masculus  aulem  ejus  custodit  illam  parien- 
liennio  portnnt  felus,  iiec  amplius  quam  semel 
ni,  nec  plures,  setl  imum  tantum.  Vivunt  au- 
ecentos  annos.  Apud  solam  Africam  et  Indiam 
intes  prius  nascebantur,  nunc  sola  ludia  eos 


refert  de  pelicano  quod  amator  est  nimius  fUiorum. 
Cum  eniin  genuerit  pullos,  et  incipiunt  crescere, 
pnrentes  suos  in  faciem  percutiunt,  qua  de  re  pa- 
reates  irati  repercutiunteos  etoccidunt.  Matervero 
tcitin  die  mortis  eorum,  pne  compassione  rostroin 
o<j<ta  seu  latere  aut  pectore  se  vulnerans,  sanguinem 
siiper  pullos  suos  elTundit,  et  sic  a  mortuis  eos  re- 
suscitat  ad  vitam.  Avis  ista  significat  Dominum  per 
1  saiam  prophetam  dicentem :  Filios  enutrivi  et  exal- 
tuvi,  ipsi  autem  sprcverunt  mo  {Isa.  i).  Omnipotens 
ilaque  Deus  Pater  totius  creatura;  nos  cum  non 
essemus,  fecit  ut  ipsi  serviremus.  Nos  vero  percus- 
simus  eum  in  faciem,  quia  et  eum  et  mandatavitce 
relinquentes  sprevimus,  qui  tamen  propter   nos 


..  Dormientes  nunquam  recubant,  sed  qunndo  D  Filium  suumtradidit,etperforato  latere  ejus  lancea 


i  dediti,  vel  labore  defatigantur,  recreant  se 
i8arboribusappIicati,etipsissun'ultiiloi'miunt. 
eorum  venatores  vel  insidiatores  diligenter 
lerantes,  locum  et  nrbores  nolaiit,  et  eas  pene 
Junt,  quibus  cum  inniti  juxta  coiisuetudinem 
t,  ruunt  arbores,  el  clepbantes  eum  eis  ad  ter- 
>ro8ternuntur,  sicque  capiuntur.  Cum  autem 
18  venerit  eorum  procreationis,  ut  ad  fetum 
idum  convenire  deheant,  fcmianadinvenitman- 
>ram  sibi,  et  prior  iuaudutal  do  illu,  et  postea 
ictu  mandragora3  dat  niasculo  suo,  et  sic  sodu- 
iscalum  ut  manducct,  et  sic  coeunt,  et  statim 
m  concipit.  Isti  duo  elephantes,  mas  et  femina 
mt  Adam  et  £vam,  qui  erant  in  paradiso,  ne 

^ATROL  CLXXVII. 


militis  in  cruce,  continuo  exivit  sanguis  et  aqua  in 
salutem  et  redemptionem  nostram.  Aqua  enim  ba- 
ptismi  est  gratia,  sanguis  vero  ejus  calix  est  novi  e« 
DCterni  Tostamenti,  quam  in  sanctis  manibustenens 
benedixit  gratias  Deo  Patri  agens,  et  dedit  illi:  i 
nobis  bibere  in  remissionempeccatorumnostroru.A. 
Cap.  XXVIII.  De  laccrto,  stellioneet  lacertn, 
Lacertus  est  reptile  genus  animantis,  vocuium 
itar  eo  quod  quasi  lacertos  et  brachia  habeat.  Go- 
nera  autem  lacertorum  sunt  plura,  ut  botrax,  sala- 
mandra,  saura,  stellio.  Slellio  a  colore  inditum  nomeu 
habet.  Est  enim  tergore  pietus  lucentibus  guttis  in 
modum  stellarum.  Est  volatile  animal  quod  lacerta 
dicitur,  utrisque  oculis  clara  u.^  ^viV.  >?V^wJtfi^^ 


75 


APPENDIXAD  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


76 


dicit  do  ea,  quod  quaudo  senuit,  lumen  ejus  ita  ira-  A  ritualemque  intellectum  contemnentes,  facti  sunt 


peditur,  ut  nec  solis  lumen  videat,  sed  su»  naturse 
hujusmodi  prssstat  medicamentum.  Inquirit  parie- 
tem  tendentem  contra  orientem,  et  per  foramcn 
arctum  exit  apertis  oculis ,  et  sic  renovatur.  Rt  tu 
homo,  qui  veteri  tunica  indutus  es,  quando  oculi 
tui  cordis  caligant,  quaere  locum  tendentem  oricn- 
tem  versus,  id  est  ad  solem  justitiae  Christum  Do- 
minum  nostrum  te  converte,  cujus  nomen  Oriens 
dicilur(Zaf  A.  iii),  quatenus  orialur  in  corde  tuo  per 
Spiritum  sanctum,  el  lucem  misericordide  sua)  os- 
tendet  tibi,  qui  iHuminat  omiwm  hominem  vcnivu' 
tem  in  hunc  mundum  {Joan.  i). 

Gap.  XXIX.   De  formicw  natura. 


prophetarum  contemptores,  ac  sui  Domini  interfec- 
tores  et  ideo  nunc  usque  fame  pei*eunt  quia  inanibus 
paleis  vacantcs,  triticum  perdiderunt.  Tu  ergo  homo 
Dei  rade  virgas,  et  tolle  corticem  earum,  ut  oves  tuoe 
mundos  ac  spirituales,  non  carnales,  ac  vitiosos  fa- 
ciant  fetus.  Hsec  autem  omnia  spiiitualibus  quidem 
credentibus  sunt  inteIIigibiiia,non  credentibus  vero 
non  intelligibilia.  Tempore  messis  inter  segetes 
ex  odore  intelligit  formica,  an  hordeum  sit  in 
spica  illa,  an  triticum,  et  si  fuerit  hordeum,  trausit 
ad  aliam  spicam,  et  odorat,  et  cum  senserit,  quse 
spica  tritici  est,  ascendit  sursum  in  spicam,  et  tol- 
lens  inde  granum  deponit,  et  portat  illud  in  cubi- 


culum  suum.  Hordeum  auteni  brutorum  animalium 
Do  formica  Salomon  ita  dicit :  Vado,ad  formicam,  B  cibus  est,  unde  et  hyereticos  significal,  qui  pravo 


0  piger,  et  meditare  eam,  quw  cum  sit  viribus  intir- 
mior,  multnm  per  fBstatem  frumentum  reponit(Prov. 
vi).  Physiologus  dicit  tres  habere  virtutes  formicam. 
Prima  ejus  virtus  est  quod ,  cuin  formicae  exierint 
de  spelunca  sua,  ambulant  ordinatim,  et  quaerunt 
grana  cujuslibet  seminis.  Cum  autem  invenerint, 
ore  apprehendunt  singula  grana,  portantes  ea  in 
speluncam  suam.  Alise  vero  formicae  non  habentes 
grana  in  ore  suo,  sed  vacuae  obviam  venientes  eis, 
qu8B  vehunt  cibaria  in  ore  suo,  non  dicunt  eis :  Date 
nobis  de  annona  vestra,  sed  vadunt  quaerentes  per 
vestigia  illanim,  et  sumunt  sicut  et  illse,  et  afferunt  in 
speluncam  suam.  Et  hsec  quidem  dicta  sunt  de  irra- 


cibo  animas  hominuin  pascentes  occiclunt.  Fuge 
igitur,  0  Christiane,  fuge  SabelUum,  et  Donatum,  et 
Photinum,  a  quibus  tanquam  ex  utero  draconis  ser- 
pentini  fetus  prodierunt.  Horum  hominum  dogmata 
falsa  sunt,  itaque  inimica  veritati. 

Etymologia.  Formica  est  dicta  quasi  ferens  mi- 
cas  farris.  Cujus  solertia  multa  est.  Providet  enim 
in  futurum,  et  praepai^at  sibi  in  sestate,  quod  in  hieme 
coinedat.  In  messe  eligit  triticum,  hordeum  vero 
non  tangit.Dum  pluit  super  frumentum  ejus,totum 
ejicit.  Dicuntur  et  in  i^^^thiopia  esse  formicae  ad 
magnitudinem  canis ,  qu«c  arenas  aureas  pedibus 
eruunt,  quas  custodiuut  ne  quis  auferat,  auferen- 


tionalibus   animantibus  atque  inlirmis  reptilibus,      tesque  ad  necempersequuntur.Sed  ii,qui  volunt  ab 
auod  tam  prudenter  aijunt  auod  nulla  illarum  stulta  ^  eisaurumabripere,accipiunt  equascumpullis  suis. 


quod  tam  prudenter  agunt  quod 
remanet,  sed  omnes  argutse  et  sapientes  inveniuntur 
aut  efficiuntur.  Quanto  magis  ilI«B  quinque  virgines 
rationales,  quse  per  negligentiam  suam  factae  sunt 
stultffi,  debuerunt  imitari  illas  quinque  sapientes, 
et  sumere  etiam  oleum  in  vasis  suis  unde  illae  sum- 
pserunt,  et  non  per  desidiam,  ac  per  stultam  spein 
8uam  petere  ab  iliis  sapientibus,  dicentes :  Date  no- 
bis  de  oleo  vestro  (Matth.  xxv).  0  quam  fatua  slul- 
titia  I  nam  si  ex  se  uon  potuerunt ,  intelligei*e,  ut 
inde  peterent  unde  et  illse  petierunt  vel  formicarum 
solertiam  imitari  debuissent.  Sed  dum  de  alienis 
vasis  oleum  spcrant,  superveniente  sponso  foris  rc- 
manserunt  stultse  cum  lampadibus  exstinctis.  Recon- 


et  fame  afftigunt  eas  tribus  diebus,  deinde  religant 
pullos  carum  ad  littus  aquee  quae  currlt  inter  eos 
et  formicas,  et  equas  agunt  trans  aquam  illam  im- 
positis  clitellis  super  dorsum  illarum,  quae  ubi  vi- 
dent  trans  ftumen  herbas  virentes,  pascuntur  pcr 
campos  ultra  flumen.  Formicae  autem  videntes  scri- 
nia  et  clitellas  super  dorsuin  earum  comportaut 
aureas  arenas  in  eas,  volentes  eas  ibi  recondere. 
Vesperascente  autein  dic,  postqunm  satiatiB  sunt 
eqm»,  et  auro  onustac^,  audiunt  pullos  suos  hinnien- 
tes  propter  famein,  et  ita  regrediuntur  ad  eos  cum 
auro  multo.  Est  et  aliud  aniinal,  quod  forinicaleon 
dicitur,  quod  est  vel  formicarum  leo,  vel  certe  for- 


dil  autem  grana  in  spelunca  sua,  ne  ex  humore  ^  mica  pariter  et  leo.  Est  enim  animal  parvuui,  formi- 


madefacta  germinent,  et  ne  hiemis  tempore  famo 
pereat.  Et  tu  homo  Dei,  Scripturam  Veteris  Testa- 
menti  divide  in  duas  partes,  hoc  est  secundum  hi- 
storiam,  et  secundum  spiritualem  intellectum.  Di- 
vide  veritatem  a  figura.  Separa  corporalia  a  spiri- 
tualibus  et  spiritualia  a  corporalibus.  Transcende  a 
littera  occidente  ad  spiritum  vivificantem,  ne  littera 
germinante  in  die  hiemis,  id  est  in  die  judicii,  fame 
pereas.  Dicit  enim  Apostolus :  Lex  spirituaJis  est, 
ego  carnaJis  (Rom.  vii).  Littera  occidit,  spiritus 
autem  viviGcat  {II  Cor.  iii).  Et  alibi  Hivc  autem  in 
Bgara  contingebant  iJJis.  Scripta  autem  sunt  ad  cor- 
rectionem  nostram,  ia  qaoa Hnes  swcaJoram  devene- 
runt{ICor,  x)|  Judeei  enim  litteram  sequentesi  spi- 


cis  ita  infestum,  ut  se  in  pulvere  abscondat,  et  for- 
micas  frumenta  porlantes  interficiat.  Proinde  leo  et 
formica  vocatur,  quia  sicut  aliis  animalibus  leo,  ita 
formicis  aliis  haec  fortior  est. 

Cap.  XXX.  De  aspidis  nalura. 
Aspis  secundum  Isidorum  vocata  est,  rjuod  mor- 
su  venena  immittat  et  spargat.  As  enim  ut  vult,  vel 
potius  16;  Grajcis  venenum  dicitur.  Hujus  diversa 
sunt  genera  et  specics,  et  dispares  ad  noccndum 
eiTectus.  Aliis  sic  dictam  placet  a  defendendo; 
nam  aspiso  [ivfct^u]  dicitur  defendo,  eo  quod  aspis 
[dloisf;]  etiam  scutum  dicitur.  Fertur  enim  aspis 
cum  CQBperit  pati  incantatorem ,  qui  eam  quibus- 
dam  carminibus  evocat,  ut  eam  de  caverna  sua 


.   77 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  SECUNDUS. 


78 


producaty  cum  illa  exire  nolaerit  unam  aurem  in  A  nostra,  exaltatus  est  in  cnicem,  ascendens  autem 

in  altum  captivam  duxit  captivitatem ,  dedit  dona 
hominibus.  In  propria  ac  sua  venit,  et  sui  enm  non 
receperunt  quotquot  autom  receperunt  eum,  dedit  eia 
potestatem  fiJios  Deif}eri(Joan,i,)  Jamsi  estaliquiB 
dubitans,  cur  immunda  animalia  ad  signiflcationem 
rei  bonse  ut  mundandae  conscienties  et  erudiendn 
referantur,  ut  serpens,  draco,  leo,  et  aquila,  et  his 
similia  sciat  quod  quandoque  fortitudinem  et  re- 
gnum  Christi  significanty  quandoque  vero  rapaei- 
tatem  diaboli,  atque  ita  variis  posse  applicari. 
Gap.  XXXII.  De  sirenaruni  seu  sironum  natura. 

Dicente  Isaiade  Babylonia  :  Syrense  habitabuntin 
delubris  voluptatis  ejus  (Isa.  xiii).  Syrenip  animalia 

n  sunt  ipsis  acquiescentibus  mortifera  quae  ut  physio- 
logus  describit,  superne  usque  ab  umbilicum  figu* 
ram  muliebrem  habent,  inferna  vero  pars  usque  ad 
pedes  piscis  habet  figuram.  Miriflcum  quoddam  ac 
dulcisonum  meiodio)  carmen  canunt,  ita  ut  per  sua- 
vitatem  vocis,  auditus  longe  navigantium  invitent, 
et  ad  se  trahant^ac  nimia  suavitate  moduiationis 
perlectent  aures,  eteos  ac  sensus  eorum  delinientes 
in  somnum  vertant.  Tunc  demum  cum  viderint  eos 
gravissimo  somno  sopitos ,  invadunt  eos ,  et  dila- 
niant  carnes  corum,  ac  sic  per  suavis  soni  voces, 
ignaros  et  insipientes  homines  decipiunt,  et  necant. 
Sic  et  iiii,  qui  deliciis  hujus  sa^culi,  etpompis,  ei 
theatralibus  voluptatibus  delectantur  tragoediis  et 
comoediis  dissoluti,  velut  gravitsomnosopitiadver- 
sarium  preeda  efticiuntur.  Syrenas  ti^s  flngunt  foisse 

^  ex  parte  virgines,  et  ex  parte  pisces,  habentes  squa- 
mas  et  caudam  piscinam  quarum  una  voce,  altera 
tibiiSy  tertia  lyra  canebat,  quae  incautos  per  ea  loea 
navigantes  cantuum  illocebris  naufragio  periclitari 
faciebant.  Secundum  autem  veritatem  meretrices 
fuerunt,  quae  transeuntes  ad  egestatem  adegeront, 
ideoque  illis  dictie  sunt  inferre  naufragia.  Habuisse 
autem  squamas,  et  in  fluctibus  habitasse  dicuntur 
quia  fluctus  Venerem  creaverunt. 

Cap.  XXXIII.  De  onocentauro  rursus, 

Idemdiciiionoceutaurus  et pilosusclamabit  alter 
ad  alterum  {Isa.  xxxiv).  Onocentaurum,  ut  etiam 
supra  diximus,  duobus  naturis  constare  physiolo- 
gus  asserit ;  superior  enim  pars  centauro,  id  e^\ 


terram  premit,  alteram  caudat  obturat  et  operit,  at- 
que  ita  voces  illas  magicas  non  audiens  non  exit  ad 
iDcantatorem.  Dipsas  genus  est  aspidis,  quae  Latine 
seythale  dicitur,  quia  is,  quein  momorderit,  siti  pe- 
rit.  Hypnale  etiam  genus  est  aspidis  dicta  eo  quod 
somno  necat ;  hanc  sibi  Cleopatra  apposuit,  et  ita 
morte  quasi  somno  soluta  est.  Hemorrhois  etiam 
aspis  nuncupatur,  eo  quod  sanguinem  sudet  qui  ab 
ea  morsus  fuent,  ita  ut  dissolutis  venis  quidquid 
vit»  est  per  sanguinem  effundat.  Grsece  enim  san- 
guls  hema  [  oiX^iJx  ]  dicitur.  Prsester  est  aspis  semper 
ore  patenti  et  vaporante  currens,  cujus  poeta  sic 
meminit. 

Oraque  distendens  avidus  fumantia  prwster, 
(LuGAN.  Phars,  lib.  ix,  vere  113). 
Is  quem  percusserit,  distenditur,  enormique  cor- 
pulentia  necatur.  Extuberatum  enim  putredo  sequi- 
tur.  Seps,  tabflcus  sei*pens  etiam  de  genere  aspidum 
est,  qui  si  momorderit  hominem,  eum  statim  consu- 
mit,  ita  ut  liqueflat  totus  in  ore  serpentis.  In  aspi- 
dum  naturam  est  quod  imitemur,  et  est  quod  vite- 
mus ;  quod  imitemur,  ut  contra  Syrenum,  id  est  vo- 
luptatum  illecebras,  et  fraudulentas  blanditias  inte- 
riores  occludamus  aures,  ut  simus,  juxta  verbum 
Domini,  prudentes,  ut  sei^pentes.  Quod  vitemus,  ne 
serpens  antiquus  nos  ut  dipsns  avaritise  siti  feriat, 
aut  pigritiee  somno  obruat  ut  hypnale,  aut  irte  san- 
guinolencia  maculet  ut  hemorrhois,  aut  ambitionis 
hiatu  alteriusvepeccati  venenoturgentesutpraister 
distendat.. 

Cap.  XXXI.  De  charadrio  seucharadro  ave  mariti^ 
wa.  Ideo  distincte  ponitur,  quod  Theodorus  gaia 
eam  charadrium  vocat,  Suidascharadrum,  quidi" 
ciiesae  avem  maritimam  magnam  et  ingluviosam 
qaam  aspicientes  icteri  Jiberantur,  quod  PJinius 
de  ictero  ave  asseruit  fortasse  eadem  et  ab  affec- 
tu  sic  dicta.  Sed  audiamus  auctorem 
Est  volatile  quod  dlcitur  charadrius.  Hic  scribi- 
turinDeuteronomino  non  manducaudus  (Z>ei/^  xiv) 
Physiologus  dicit  deeoquod  esttotus  albus,  nullam 
partem  nigri  in  se  habens,  cujus  interior  flmus 
oculorum  caliginem  curet.  Quisquis  autem  asgritu- 
dine  detinetur,   per  hanc  volucrem  agnosci  solet 
utrum  vivere  an  mori  debeat.  Si  enim  inflrmitas 


adestad  mortem,  mox  faciem  suamcharadrius  aver-  n  *'''"'''''  equestri  similis  est ;  inferioris  vero  partis 


tit  ab  illo  homine,  et  non  dubitant  quin  moriatur 
homo  ille.  Si  autem  convalescere  et  sanari  debet, 
intendit  in  eum  diligenter  charadrius ,  et  accedens» 
os  suum  ponit  super  hominis  os,  afllatuque  suo  abs- 
trahit  omnem  in  flrmitatem  hominis  intra  se,  volans 
que  in  aere  contiti  solem,  comburit  ejus  inflrmi- 
tatem  et  dispergit,  etsanaturinflrmus,  et  flt  incolu- 
mis.  Sio  etChristus  de  seipso  protestatus  est :  Ve- 
ait  emm  princeps  mundi  hujus,  et  in  me  non  Jjabei 
qaidquam  (Joaa.  xivj.  Quia  peccatum  non  fecit,  nec 
inreDtus  eat  doiua  in  ore  ejus  (I  Petr,  n).  Veniens 
aatem  ipse  ad  infirmitatem  populi  Judaeorum  aver- 
tit  sa  ab  eo,  et  convertit  faciem  suam  ad  gentes, 
toUaiw^t  nostras  iniquitatesi  et  portans  peccata 


membra  sunt  onagri,  id  estasini  agrestis.  Huic  assi* 
milantur  vecordes  utque  bilingues  specie  homines^ 
moribus  autem  informes  dicente  Apostolo :  Habentea 
speciem  pietatis,  virtutem  autem  ejus  abnegantea 
(IITim,  iiij.  Unde  in  Psalino:  ^oiiio  cum  in  honore 
esset,  non  inteJJoxit,  comparatus  est  Jumentia  in^ 
sipicntibus  et  simiJis  factus  est  iJJis  {PsaJ.  xLvm), 

Cap.  XXXIV.  De  adamentis  virtute. 

Physiologus  dicit  quod  est  lapis  qui  dicitur  adamas 
et  in  quodam  monte  Orientis  invenitur,  ita  tamen 
ut  nocte  quaeratur,  non  in  die,  quianocte  lucet,  et 
indicatur  ubi  fuerit.  Per  diem  autom  non  lucet,  quia 
sol  obtundit  lumen  ejus.  Contra  hujus  lapidis  duri- 
tiem  non  ferrum,  nec  i^uis^  u<^<^  tiVi>^^  Vv^n&^^*^ 


79 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


80 


proevalere.  De  hoclapide  dicitpropheta,  ut  adaman-  A  lescil.  Unde  et  nomen  interpretatioije  Grseca  indo- 


iem,  et  ut  silicem  dedifaciem  iuam  (Ezech  iii)  Et  quia 
Greatori  creatura  prsDvalere  non  potest,  ideo  ada- 
mas  Christus  cst.  Ex  illo  vero  adamante  omnes 
sancti  adamantini  lapides  a  propheta  dicti  sunt,  si- 
cut  a  nomine  Christi  Christiani  vocantur,  et  nomi- 
nantur.  Ergo  mons,  quem  dicit  physiologus  Orien- 
talis ,  in  quo  lapis  adamas  invenitur,  est  Christus , 
qui  sicut  in  Patre  agnoscitur,  ita  Pater  in  Filio. 
Ipse  enim  dicit:  Ego  in  Patre,  et  Pater  inme  est  > 
(Joan,  rv).  et  iterum  :  Qui  videt  me,  videt  et  Pairem 
(Jbid),  Quod  lapis  per  diem  non  invenitur,  significat 
Christum  occultasse  descensionem  suam  coelestihus 
virtutibuSy  et  dominationibus  et  potestatibus  quitan- 
quam  luminaria  Dei  assistunt,  sed  nunquam  scive- 
runt  mysierium  descensiouis,  et  incarnationis  cjus  B 
quod  facturus  erat  in  terris.  DeAique  Jam  trans- 
actisomnibusmirubilibusejus,qu£efecitprohumani 
generis  redemptione,  cum  asceiidisset  in  coqIos,  in- 
tegruia  atque  perfectum  liomiucm  illuc  se  inducens 
videntes  etiam  superna^  civitutis  exercitus  dixerunt. 
Quia  est  iste  roxglorio)?  (Psal.  xxiii).  Quis  esi  iste  qui 
yenitdeEdom,  tinctis  vestibus  de  Bosra?  (Isa, i^ymi), 
quasi  dicit  :  Quis  est  iste  qui  ascendit  ex  sanguine 
et  rubor  vestiiueati  ejus  ex  carue  ?  Et  innocte  iuve- 
nitur  ilie  lapis,  quouiam  iu  istius  coBli  tenebrus  de- 
Bcendit,  et  illuminavit  omne  hoc  genus,  quod  sede- 
bat  in  tenebris,  et  in  regione  umbras  mortis,  sicut 
David  prophela  in  persoua  totius  humani  generis. 


mita  vis  ejus  accepit.  Sed  cum  sit  invictus  ferro, 
ignisquecontemptor,  hircinotamensanguine  recenti 
et  calido  maceratur,  sicque  multis  ictibus  ferri 
frangitur,  cujus  fragmentis  insculptores  pro  gem- 
misinsigniendisperforandisque  utuntur.  Hicautem 
dissidet  cum  magnete  lapide,  in  tantum  ut  juxta  po- 
situs  ferrum  non  patiatur  abstrahi  in  magnetem 
[magneti].  Sed  si  fuerit  amotus  adamas,  tum  magnes 
ferrum  rapit,  et  comprehendit  et  aufert.  Fertur 
quoque  electri  more  venena  depellere,  metus  vanos 
expellere,  maleficis  resistere  artibus.  Genera  ejus 
sunt  sex,  quibus  quia  ad  institutum  nostrum  parum 
faciunt,  supersedeo. 

Cap.  XXXV.  De  concha  seu  concha  margaritifera. 
Est  inter  conchas  murguritiferas,  id  est  conchas 
et  margaritas  qu«?  Lntine  uniones,  ct  vulgo  perlae 
vocantur  ferentes,  species  qusedam,  quae  ab  aliis 
marmaethoUon,  ab  Latinis  concha  Sabaen  dicitur, 
quia  concavaestetrotunda.  Estautemin  duas  par- 
tes  divisa,  ita  ut,  cum  voluerit,  aperiat  se,  et,  cum 
voluerit,  claudat.  Hsec  ergo  de  fundomarisascendit, 
et  matutino  rore  alit  intra  se  camein.  Ergo  cum 
ascenderit  de  loco  suo  super  mare,  aperit  os  suum, 
et  suscipit  intra  se  de  rore  coeli,  et  cireumfulget 
eam  radiis  solis,  et  sic  intra  eam  margarita  pre- 
tiosa  et  splendida  valde,  quippe  quee  rore  coeli  con- 
cepta  est,  et  de  radio  solis  clarificata.  Lapis  nutem 
iste,  qui  dicitur  conchuSjfiguramgueritsanctteMa- 


Quoniam  lu iJIuminas lucernam meam,  Domine,  Dous  ^  riie,  de qua prophotn  Isaias  dicit:  Et  egredietur  virga 
meus,  illumina  icnebras  moHS  (Psal.  xvii).  Yenit      do  radiceJesso(Isa.  u).Ki'iiei'\im: Eccovirgoconci- 


ergo  Dominus,  et  lucernum  quam  exstinxerat  dia- 
boius,  id  estanimamet  corpusin  se  suscipiens  illu- 
minavit  spiendore  suae  gratiBe  viviiicaus  et  reparaus 
manifestius,  dicente  Apostolo  de  tum  admirnbilis 
mysterii  sacramento:Etenim  manifeste,  inquil//ia« 
gDum  est  mysterium  pieialis,  quod  manifestum  cst 
ia  carne,  justiiicaium  est in spirilu,  apparuil angolis 
prwdicatum  est  in  gentibus,  crcdilum  osi  in  mundo 
assumpium  est  ingluriuil  Tini.  iii).  Quoduutemde 
60  lapide  dicit  physiologus,  quod  uoquo  forrum  illi 
preevalot,  id  cst  inors  illi  non  doininuhilur,  delovit 
Bnimetconculcavilinorlein,  sicut  Apostolustestulur 
^icens:  Devicta  ost  mors  in  vicloriu.  Ubi  esi  mors 


piett  atpariot  filium  flsa.  vii).  Quse  virgn  virgo  sanc- 
ta  Maria  est  dicta.  FIos  vero,  qui  de  snncta  Mnria 
est  natus,  Doniinus  noster  Jesus  Christus  ost.  Sicut 
enim  de  mari  ascendit  concha,  inqua  nascitur  con- 
chus  lapis,  sic  sancta  Maria  nscendit  de  domo  putris 
sui  nd  templum  Dei,  et  ibi  uccepit  rorem  coelestem. 
Hr?c  sunt  verbn,  quse  dicta  sunt  ad  enm  nb  nngelo 
Gabriele :  Spiriius  Dominisuporvonioi  in  to  ot  virtus 
Altissimi  ohunihrnhit  tihi,  idooquo  qnofl  nascotur 
e.x  te  sanciuni,  vocahiinr  Filius  Doi  (Luc.u.  Ecoe 
hi  sermones  sunt,  hi  ros  ftt^lestis.  Sieutinulto  unle 
putriarchaLsanc  benedicens  iilium  suum,ct  signifi- 
cnnsquodChristusexsemineejusitnscerctur,  nit  nd 


contentio\yictoriu\  tua?  Vhi  osi  mors  ocuIous[sti'  j)  eum  dicens  :Det  tihi Dousdo rorodo oa^Ii,  otdo pin- 


mulus  iuus?  (I  Cor.  xv).  Scd  ueque  ignis  illi  potest 
hocere  id  estdiubolus,  qui  ignitis  juculis  suissuc- 
tendit  omnem  terrnm,  et  civitates,  id  est  luxuriosos, 
ebriosos,  et  irucundos,  dc  quibus  Isaias  dicit :  Terra 
vestra  deserta,  civitatosvostra)  igni succonsw sunt 
(Isa,  i).  DominuscmmJosus  (Ihristusintorficieteum 
spiritu  oris  sui  (II  Thoss.  u).  Sed  neque  alter  lapis 
illi  nocuit,  id  cst  nullus  honio  penitus,  neque  ulla 
creatuiu  prawaluit  udversus  eum.  Orniiia  cnim por 
ipsum  iacta  suni,  quia  sine  ipso  tacium  est  nihil 
(Joan,  i).  Adamas  parvus  est,  et  indecorus,  ferru- 
gineum  habens  colorem,  et  splendorem  crystalli- 
num,  et  in  modum  nuclei  avellani  invenitur,  ac  nulli 
cedit  matorice,  nec  fcrro,  ncc  igni,  nec  unquam  iuca- 


guedine  torric  {Gen.  xxviij,  cnstum  ntqucintuctam 
Mariam  virginem  significnns,  mututinus  uutem  ros 
quem  concipit  tempus  oi^ntionis  mututimim  descri- 
bit.  Quod  autem  aperit  os  suum  concha,  si«?nificnt 
ubi  Maria  dixit  nd  nngelum ;  Eoco  ancilla,  Doniini 
fiat  milii  secun<lum  vorhum  iuum  (Lun.  i),  et  stntim 
accepit  Spiritum  sanctum  in  sc,  et  virtus  AKissimi 
tanquam  sol  justilia^  elnrificnvit  eam,  ntquc  quod 
nntum  est  exen,  vitaost,  el  lux.  Vonit  luxvora,  quro 
illuminat  oninem  hoininoin  voniontoni  in  huncmun' 
d&m(Joan.i)l>equo  elPaulus:  Quicum  sit  splendor 
yloriue  et  ligura  substantia}eJus(Hebr.i)  etc.  Et  alibi : 
In  quo oomplaouit  omnem  plenitntudinem  divinitatia 
iuhabitarc{CoIos,i,  De  istaigiturmargaritalegitarin 


81 


DE  BESTIIS  ET  AUIS  REBUS  UBER  SECUNDUS. 


82 


Evangelio»  quod  shniJe  esl  reffmim  ccehrum  homini  A  tute  et  potestate  torquentur  et  cruciantur,  et  invi- 


Begotiatori  quserenti  bonasmargariias.  Inventa  aw- 
lom  una  pretiosa  margarita,  vendiJit  omncin  subs- 
tantiam  suam,  et  posscdit  hanc  margaritam  (Matth. 
XIII  >.  Iste  autem  negatiator  est  utique  chorus  aposto- 
lorum.  Omnes  enim  apostolos  unum  negotiatorem 
dicit,  propter  unitatem  iidei.  Etenim  non  ost  Judtvus, 
neque  GnccuSf  neque  servuSf  neqne  liher,  uoquo 
Scytha,  neque  barharus,  neque  mnsvuhis,  neque  /e- 
miua,  omnes  enim  sumus  unum  in  Christo  Jesu  (Cor 
loss  iii).  Idem  ergo  bonus  et  sapicns  negotiator,  id 
est  sanctus  chorus  apostolorum,  queerit  bonas  mar- 
gaiitas,  hoc  est  lex  et  propheta,  sive  oinnis  anima 
oredeiis  quaerit  Deum.Qua?rii  etiam  vir  justus  bonas 


sibilibus  flagellis  verberantur,  quousque  ejiciantur 
et  effugentur  ab  hominibus,  sicut  ipsi  dsBmones  au« 
dientibus  nobis  exclamant  vociferantes,  et  rogantes 
eos  ut  cessent  torquerc  eos,  tam  varii  et  moltifor^ 
mes.  Alii  enim  clamantes,  alii  rugientes,  sicut  ser- 
pentes  sibilantcs  fugantur  ab  obsessis  hominum 
corporibus  per  apostolorum  hominumque  sancto- 
rum  virtutes,  quie  illis  secundum  merita  sua  a  Do- 
mino  dati^  sunt.  Ilonorem  vero  illum  transcenden- 
tem  et  superimentcm  omnibus  terrenis  honoribus, 
sortiti  sunt  ab  ipso  pretioso  lapide,  pro  quo  omnia 
sua  bona  dimiserunt,  ut  illum  cceilestem  thesaurum 
possiderent ,  qui  dicunt  ad  Salvatorcm  :  Ecce  nos 


margaritas,  hoc  est  apostolos  et  prophetas  et  pa-  -j  quidom  dimisimus  uxores  et  filios  et  omnes  posseS" 


triarchas,  per  quos  possit  ad  illam  veram  et  pretio- 
sam  pei-venire  margaritam.  Isti  sunt  lapides  sancti, 
qui  volvuntur  super  lerrain.  Cum  ergo  commemora- 
tus  ille  bonus  negotiator  invenit  illam  pretiosam  et 
bonam  inargaritain,  id  est  Dominum  nostrum  Jesum 
Chi-i*^tum  Filium  Dei  vivi,  einit  caiii  venditis  omni- 
bus  faiMiltatibus  suis,  id  est  contenincns  et  spcrnens 
nun  solum  istius  vita?  substantiam,  sed  etiam  uxo- 
i-em  et  filios,  et  omnem  cognationem  carnalem,  insu- 
per  et  corpus  suum  et  animam,  sicut  Veritas  dicit  : 
Qnicunquc  pvrdiderit  animam  snnm  pruptor  me  in- 
veuiet  eam  {Mutth.  x).  Ha'c  omnia  videns  aposto- 
lurum  chorus  non  auruin  accipit,  neque  argentum, 
sicut  beatus  Petrus  ad  illum  clauduni  stipcin  peten- 


siones  propter  tc,  quid  facies  nohis  in  regno  tuo? 
(Matth.  XIX,)  Et  ille  dicit  illis  :  Amen,  amen  dico 
vohis,  cum  sedorit  Fihns  hominis  in  sede  majeS" 
tatis  sw.e  ad  judicandum  orbom  terro),  sedebitia  et 
vos  super  sedes  duodocim,  judicantes  duodecim 
trihus  Israel(Ihid.).  Unde  satis  confidenter  Paulus 
apostolus  dicit :  Nescitis  quoniani  angolosjudicabi- 
mns?  ot  a  nohis  judicabitur  hic  mundus(\  Cor.  vi). 
Tanta  enim  gloria,  tanto  honore  remuneratus  est 
apostolorum  chorus,  ut  in  hoc  sieculo  adhuc  posi- 
tus  legitimus  ille  atheleta  Christi  Paulus  prflBviderit 
in  coelis  justitia3  suoe  coronam,  sicut  exsultans  ait : 
Bonum  cortamen  certavi,  cursum  consummavi, 
fidom  sorvavi;  do  ccvtoro  roposita  est  mihi  corona 


tem  :  Argvntum,  inquit,  ot  nurum  non  ost  mihi,  quod  QJuslititV,  quam  roddet  mihi  Dominns  in  illa  diejuS' 


Hutem  hahoo,  tibido.  In  nomino  Domini  nostri  Jesu 
Christi  Xazureni  surgo  et  amhnlu(Avt,  iii).  Et  Pau- 
lus.  Omnia,  inquit,  quajcnnqnv  erant  milii  hicra, 
h-ec  proptor  Cbristum  arbitralns  sum  dotrimenta, 
prupler  ominentem  scicutiam  Cliristi  (Pliilip.  iii). 
Qui  ergoconOtentercontempserit  omnes  facultates 
suas,  uxoremque  et  filios  et  omnem  cognationem 
^uani,  insuper  corpus  et  animnin  propter  unius  mar- 
garitse  acquisitionem:si  certissime  confisus  fuerit, 
el  crediderit  posse  unam  margaritam  acquirere, 
longe  majores  et  meliores  divitiarumfaoultates  prse- 
cellentioremque  honorem,  insuper  et  glorise  coro- 
nam  habebit,  qute  omnia  ille  negotiator  possidet, 
qui  est  apostolorum  chorus,  per  unum  illum  lapi- 


tusjudox,  non  solum  mihi,  sod  et  omnihus  qui  dili' 

gunt  pncsontiam   rogni  ojns  (II  Tim.  \\).  Talem 

coronam  meretur  a  Christo  honorum  apostolorum 

chorus,  talenque  retributionem  apostoli  recipient 

pro  corruptibilibus. 

Cap.  XXXVI.  De  aspidovholone,  bollna  aquatica, 
habente  partem  Hguree  aspidis,  partem  testadi^ 
nis;  cheloni  chelone  enim  est  testudo  bellua  ma" 
rina;  cujns  etiam  in  soqncnti  opero  mentio  £et, 
Est  bellua  in  mari,  qua?  dicitur  Grajce  Aspido- 

chelone  [teiBoxsXtovTj],  Latine  autem  aspidotestudo. 

Cetus  autem  est  magnus,  babens  super  corium  suum 

tan([uam  sabuli  seu  arenae  aggerem,  juxta  maris 

litlus  frequenter  victitans.   Ha»c    in  medio  maris 

elevat  dorsum  suum  supcr  undas  maris  sursuniy  ita 


dem pretiosum  Dominum  no.stium  Jesum Christum,  D  ijf  navigantibus nautis non  aliud  credatur esse quam 
qui  e.^-t  vera  margarita,  vin,  vcritas  et  vita  nostra       insula    DriEcioi 


iJuan.  \iv).  Denique  audi  ipsumin  Evangelio  dicen- 
tem  :  Ecve  dodi  vohis  potos/atom  spirilnnm  immun' 
dftrum,  et  calvuudi  snpor  omnos  sorpvntvs  ot  svor- 
pionvs  et  supra  omnom  pfUestatem  diaholivam,  et  sa- 
uandi  omnos  langnorvs  vt  iniirmitatemi Luc,  x).  Et 
iterum  :  ICnntes  pnodicato  quoniam  appropinquavit 
rvgnnm  C(jelorum,infirmos  vnrate,  leprososmundate, 
f:afcos  illnminato,  morlwissuscitate,  diemoniaejicite 
fMatth.  x).  Vi<lete  nuiic  quam  insestimabilis  sit  ista 
margarita  sanctis  inarlyribus,  qui  non  solum  cum 
in  hac  vita  essent,  sed  ctiain  post  hujus  vitse  exces- 
suui  mira  egcruut,  sicut  nunc  vidcmus  quomodo  in 
ohsessis  corporibus  spiritus  immundi  illorum  vir- 


insula,  priccipue  cum  videriut  totum  illum  locum 
sicut  in  omnibus  llttoribus  maris  sabulo  esse  ob- 
tectuin.  Putantes  autem  insulam  esse,applicant  na- 
vem  suam  juxta  eain,  et  descendentes,  flgunt  illic 
palos,  et  aligant  navem,  deinde  ut  coquant  sibi 
cibos  post  laborem,  faciunt  ibi  focos  et  ignes  super 
arenam,  quasi  super  terram.  Illa  vero,  ut  senserit 
ardorem  ignis,  subito  mergit  se  inaquam,  etnavem 
socum  trahit  in  i^rofundum  maris.  Sic  patientur 
omnes  qui  increduli  sunt,  ct  quicunque  ignorant 
astutias  diaboli ,  qui  spem  suaiii  ponentes  in  eum, 
et  operibus  ejus  se  obligantes,  simul  merguntur 
cum  illo  in  gehennam  ignis  ardentis.  Ista  est  astutia 
ejus.  Secunda  hu^us  bQ\V\9Aii»X>xc^  ^%\iV^^%^t!Ui3^^ 


83 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


84 


esurit,  aperit  os  suum,  et  quasi  quemdam  odorem  A 
suave  olentem  exhalat  de  ore  suo,  quem  mox  ut 
senserint  minores  pisces,  con^^regant  se  intra  os 
ipsius.Gum  autem  repletum  fueritos  ejus  diversis 
piscibus  pusillis,  subito  claudit  os  suum,  et  trans- 
gluttit  eos.  Sic  patientur  omnes  qui  sunt  modicte 
fidei.Voluptatibus  enim  ac  lenociniis  quasi  quibus- 
dam  odoribus  diabolicis  inescati,  subitoabsorbentur 
ab  eo  sicut  pisciculi  minuti.  Majores  enim  se  conti- 
nent  ab  illo,  neque  appropriant  ci.  Sic  ctiam  qui 
Christum  semper  in  sua  mente  habent,  magni  sunt 
apudeum,etsi  suntperfecti^agnoscunt  multiformes 
astutias  diaboli,  et  custodiunt  se  ab  eo,  et  magis  re* 


sistunt ;  ille  vero  fugit  ab  eis.  Dubii  autem  et  mo- 
dic80  fidei  homines,  dum  vaduut  post  voluptates  et 
luxurias  diaboli,  decipiuntur,  dicente  Scriptura  : 
Unguenio  et  variis  odoribus  deleclantur  ( Prov, 
xxvii).  Et  sic  confringitur  a  ruinis  anima.  Cetus 
dicitur  ab  immanitate  corporis.  Habent  eniin  in- 
gentia  corpora  haec  genera  belluarum,  {equalia  mon- 
tibus,  in  tantum  ut  etiam  ibi  naves  quasi  ad  insulam 
applicentur,  sicut  ille  qui  excepit  Jonam,  cujus  alvus 
tant»  magnitudinis  fuit,  ut  putaretur  infernus,  di- 
cente  ipso  Jona  propheta :  De  ventre  inferni  cJa^ 
mavif  et  exaudisti  vocem  meam  (Jon,  ii). 


LIBER    TERTIUS, 

In  quo  quia  plurima  eadem  cum  iia  quce  in  superioribus  dicta  sunt,  recitantur,  nolui  eadem 

repetere,  sed  ubi  dicta  sint,  indicare. 


Bestia  unde  dicta  sit,  et  quse  sint  bestiic,  vido  B 
Jibro  secundOf  in  proJogo, 
De  Jeone,  et  ejus  naturis,  Jib,  ii,  cap,  /. 

Cap.  primum.  De  tigride, 

Tigris  vocata  est  propter  volucrem  fugam ;  ita 
enim  nominant  Persae  et  Medi  sagittam.  Est  autem 
bestia  variis  distinctis  maculis,  virtute  et  velocitate 
mirabili,  ex  cujus  nomine  flumen  Tigris  vocatnr, 
quod  is  rapidissimus  sit  omnium  fluviorum.  Has 
magis  Hircania  gignit.  Tigris  vero  ubi  vacuum 
rapt»  sobolis  reperit  cubile,  illico  vestigiis  raptoris 
insistit,  atque  ille,  quamvis  equo  vectus  fugaci,  vi- 
dens  tamen  velocitate  ferae  se  posse  proBverti,  nec 
ullum  evadendi  suppetere  sibi  posse  subsidium, 
tigrim  hujusmodi  fraude  amolitur:  ubi  se  contiguum  ^ 
viderit,  sphseram  de  vitro,  id  est  speculum  rotun- 
dum  projicit;  at  illa  imagine  sui  luditur,  et  sobolem 
putat,  revocatquo  impetum,  colligere  fetum  dcside- 
rans.  Rursus  inani  specie  detecta,  totis  se  ad  com- 
prehendendum  equitem  viribus  fundit,  et  iracundise 
Btimulo  velociter  fugienti  imminet.  Iterumque  ille 
appropinquantem  sphaerje  objectu  retardat,  neo 
tamen  sedulitatem  matris,  memoria  fraudis  exclu- 
dit.  Cassam  versat  imaginem,  et  quasi  lactatura 
fetum  residet.  Sicque  pietatis  sui  studio  decepta,  et 
vindictam  amittit  et  prolem. 

Cap.  II.  De  pardo,  et  Jeopardo. 
Pardus  est  ferarum  genus  varium,  ac  velocissi- 
mum,  et  prseceps  ad  sanguinem.  Saltu  enim  ad  mor-  D 
tem  ruit.  Leopardus  ex  adulterio  lesence  et  pardi 
nascitur,  et  tertiam  originem  efficit,  sicut  et  Plinius 
in  naturali  historia  dicit  leonem  cum  parda,  aut 
pardum  cum  leaena  concumbere,  et  ex  utroque  coitu 
degeneres  partus  creari,  quales  sunt  ex  diversis 
speciebus  progeniti  mulus  et  burdo. 


De  pantJwra  vide  Jib,  ii,  cap,  23. 

J)e  antaJope  seu  antula,  lib,  ii,  cap,  2, 

De  uniccrni  vide  lib,  ii,  cap,  6, 

Cap.  III.  Do  lynce, 

Lyuxdicitur,  quia  in  luporum  genere  numcratur, 
bestia  maeulis  tergo  distincta  ut  pardus,  sed  similis 
lupo.  Hujus  urinam  converti  in  duritiam  pretiosi 
lapidis  dicunt,  qui  lygurius  seu  lycurius  ut  a  Plinio 
etSoIino  appellatur;  quod  et  ipsaslynces  hoc  modo 
probatur  sentire,  nam  egestum  liquorem  arenis  quan- 
tum  possunt  contegunt,  invidia  quadam  natursie,  ne 
talis  egestio  transeat  in  usum  humanum.Lynces  dicit 
Plinius  extra  fetum  unum  non  admittere  secundum. 

Cap.  IV.  De  gryphe, 

Gryphs,  seu,  ut  Isidorus  scribit,  gryphes  est  ani- 
mal  pennatum  et  quadrupes,  quod  in  hyperboreis 
nascitur  montibus,  omni  parte  corporis,  leoni,  alis 
et  fncie  aquilis  simile,  equis  vchementer  infestum. 
Nam  et  homines  vivos  discerpit,  et  integros  in 
nidum  asportat. 

De  olephante  vide  lib,  ii,  cap,  26. 

De  castore  vide  lib,  ii,  cap.  9. 

De  ibico  vide  lib.  ii^  j:ap,  15, 

De  hiena  vide  lib,  ii,  cap.  10, 

Cap.  V.  De  bonaso. 

In  Asia  animal  nascitur,  quod  bonasum  vocant, 
cui  caput  taurinum ,  ac  deinceps  corpus  omne 
rectum,jubn  equina,  cornua  autem  itn  habet  multi- 
plici  flexu  in  se  recuri*entia,  ut  si  quis  in  ea  offen- 
dat,  non  vulneretur,  bcd  quidquid  pnesidii  monstix) 
illi  frons  negat,  alvus  sufficit.  Nam  cum  in  fugam 
vertitur,  proluvie  citi  ventris  fimum  egerit  per  lon- 
gitudinem  trium  jugerum,  cujus  ardor  quidquid 
contigerit,  adurit.  Ita  egerie  noxia  submovet  inse- 
quentes. 


85 


DE  BESTIIS  ET  AUIS  REBUS  LIBER  TERTUS. 


86 


De  simiis  vide  Jih.  u,  cap,  12, 

l)e  ccrvis  vido  lib.  ii,  cap,  14. 

l)o  capro  vido  lih,  ii,  cap,  IS, 

J)e  monoceroto  sive  unicorni  vido  iih.  ii,  cap,  6, 

Gap.  VI.  Do  urso. 
Ursus  fertur  dictus,  quod  oro  suo  formet  felus , 
quasi  orsus.  Nain  aiunt  eos  informes  generare  par- 
tus,  et  quamdam  carnem  nasci  quam  mater  lam- 
bcndo  in  inembra  componit,  sed  hwc  immaturitas 
facit  deformes  partus.  Denique  Iricesimo  die  gene- 
lal,  unde  evenit  ut  propcipitata  fecundilas  informis 
pi*o(!i-eetur.  Ursoruni  caput  invalidum  ,  vis  maxima 
iu  bnichiis  et  luinbis,  unde  etiain  intcrdum  erecti 
insistunt.  Etinedendi  industriain  nonprfjetermittunt* 
Siquidem  gi-avi  aflecti  ca^dc  et  sauciati  vulneribus,  g 
mederi  sibi  solent,  herba;  cui  nomen  floinus,  ulcera 
?u!iticentes  sua ,   ut  solo  (Hirentur  attactu.  Ursus 
a»ger  formicas  devorat.  Numidici  ursi  cajteris  prse- 
stant  rabie  duntaxat,  ct  villis  profundioribus.  Nam 
genitura  par  est  quequo  loco  cditis.  Cocunt  non 
eodein  inodo  quo  aliie  quadrupedes,  sed  apti  mutuis 
amplexibus  veluthumanis  conjunctionibuscopulan- 
tur    Desiderium  veneris  hieins    suscitat.    Secreti 
honore  reverentur  inares  gravidas,  et  in  iisdem 
licet  foveis,  partitis  tamen  per  scrobes  secubationi- 
hus  dividuntur.  Lucina^  illis  tcmpus  properantius 
est,  quippc  uteruin  tricesimus  dics  liberat,  unde 
evenit  ut  pnecipitata  fecunditas  informes  procrcet 
partus,  Carncs  pauxillas  edunt,  quilius  color  can- 
didus,  oculi  nulli.  Hos  lambcndo  sensim  figurant. 


A  cie  hominis,  glaucis  ocuHs,  sanguineo  colore  corpo- 
re  leonino,  cauda  velut  scorpionis  aculeo  spiculato. 
voce  tam  sibila  ut  imitetur  fistularum  modulos.  Hu- 
manas  carnes  avidissime  aflectat,  pedibus  sio  vigei, 
saltibus  sic  potest,  ut  morari  eam  nec  extentissima 
spatia  possint,  nec  obstacula  latissima. 

(^AP.  IX.  Do  tJiarando, 

yEthiopia  mittitbestiamtharandum  nomine;  boum 
magnitudine,  bisulco  vestigio,  colore  ursi,  ramosis 
cornibus,  capite  cervino,  villo  profundo.  Hunc  tha- 
randum  affirmant  habitum  metu  vertere,  et,  cum 
delitescit,  fieri  ad  similitudinemcujusconque  rei  cui 
se  approximaverit,  sive  illa  sit  alba  ut  saxum,  sive 
virens  ut  frutetum,sive  quem  alium  modum  preeferat. 

J)o  vuJpo  vidoJib,  ii,  cap,  5. 

Cap.  X.  Do  eaJe  animaJi. 

Est  bestia  quac  dicitur  eale ,  magna  nt  equus, 
cauda  elephantis ,  nigro  colore ,  maxillis  aprijiis, 
cornua  prsefcrens  ultra  modum  longa,  ad  obsequium 
ejus,  vclut  motus  accommodata ,  nec  enim  rigeni, 
sed  moventur  ut  usus  exigit  preeliandi,  quorum  alie- 
rum  replicat,  et  cum  altero  pugnat ,  ut  si  ioiu  aliquo 
alterius  acumen  ofTendatur,  acies  succedat  alierius. 

De  Jupo  vide  Jih.  ii ,  cap.  20. 

Cai».  XI.  De  cane,  et  ejus  natura. 
Canis  nomen  Latinum  Grsecam  habere  videtur 
etymologiam.  Cynos  [xumv]  enim  Greece  canis 
dicitur  Latine,  licet  quidam  a  canore  latratus  appel- 
latum  existiment,  eo  quod  canore  insonat,  unde  et 
canere  dicitur.  Nihil  autem  sagacius  canibus.  Pius 


el  inierdum  ad  pectora  fovcnt,  utassiduo  incubatu  ^  eniin  sensus  caeteris  animalibus  habent;  nam  soli 

sua  nomina  recognoscunt,  dominos  suos  diliguni. 
Canum  sunt  plurima  genera.  Alii  ad  capiendum  in- 
vestigant  silvarum  feras.  Alii  custodes  domorum, 
substantiam  dominorum  suorum  custodiuni,  ne  forie 
rapiantur  in  nocte  a  latronibus.  Pro  dominis  suis 
eliain  morti  se  objiciunut  voluntariee,  ad  prsedam 
cum  domino  suo  currunt,  corpus  etiam  domini  sui 
moi*tuum  custodiunt,  et  non  derolinquunt,  quorum 
postremo  natura  est  extra  homines  esse  non  posse. 
Leguntur  canes  in  tantum  suos  dilexisse  dominos  ui 
Garamuntum  regem  ab  inimicis  captum,  et  cusiodiflB 
mancipatum,  ducenti  canes  agmine  faeto  per  medias 
acies  inimicorum  ab  exsilio  reduxerint,  prseliantes 


calefact»*  animalem  trahant  spiritum.  Interea  cibus 
nullus.  Sane  diebus  priinis  quatuordecim  matres 
ita  in  somnum  concidunt,  ut  nec  vulncribus  excitai  i 
quant,  ita  de  cavernosis  in  qui))us  latent  montibus 
mox  egressie  in  diem  liberum,  tantam  patiuntur 
insolentiam  lucls,  ut  putes  obsitas  ca*citate.  Insi- 
diuutur  alvearibus  apuin,  inaxime  favos  appetunt, 
nec  avidius  aliud  quam  mella  captant.  Cum  gusta- 
verint  inandragorse  mala,  moriuntur  ;  sed  eunt  ob- 
viam,  ne  mnluin  in  perniciem  convalescat,  et  formi- 
cas  devorant  ad  recuperandam  sanitatem.  Si  quando 
cuin  iauris  pugnant,  sciunt  quibus  potissimumparti- 
bus  minoi-entur,  nec  aliud  quam  cornua  et  nares 


appetunt  comua,   ut  armalura  deficiant  nares,  ut  ^  adversos  resistentes.  Jasone  Lycio  Interfecio,  canis 

ejus  aspernatus  cibum,  inedia  obiit.  Lysimachi  regis 
canis  flammis  se  injecit  accenso  rogo  domini  sui, 
et  pariter  igni  absumptus  est.  Appio  Junio,  et  Publio 
Silio  consulibus  damnatum  dominum,  canis  cum 
abigi  non  posset,  comitatus  est  in  carcerem,  ei  mox 
percussum  ululatu  prosecutus  est,  cumque  ex  mise- 
ratione  populi  Homani  ei  cibus  daretur,  ad  os  de- 
functi  escam  tulii,  ultimo  abjectum  in  Tiberim  iu- 
mulo  cadaver  adnatans  sustentare  conabatur.  Canis 
vero  ubi  vestigium  leporis  cervive  reperit,  ei  ad  di- 
vei*ticulum  semita)  venerit,  et  quoddam  viarum 
compitum,  quod  paries  in  plurimas  scindiiur,  am- 
bicns  singularum  semitarum  exordium,  tacitus  se- 
cum  ipse  pertractai,  velut  syllo^isiicaca^Q^^ii^^^'* 


dolor  sii  in  loco  tenerrimo. 

Cap.  VII  De  JoucrocutH. 

In  India  nascitur  bestia,  qua*  velocitate  praicidit 
universas  feras,  et  dicitur  leucrocuta  nomine,  ipsa 
a.sini  magnitudine,  cervi  clunibus,  pectore  ac  cruri- 
bus  leonis,  capite  equi,  bisulca  ungula,  ore  usque 
ad  nares  dehisceute,  dentium  locis  osse  perpetuo. 
Hjpc  quidem  quoad  formain,  nam  voce  loquentium 
hominum  sonos  semulatur. 

De  crocodiJo  vido  Jih.  n ,  cap.  8. 

CiP.  YIII.  De  Manticora. 

In  India  nascitur  animal,  quod  manticora  dicitur, 
iriplici  deniium  ordine  coeunte  vicibus  alternis,  fa- 


87 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


citate  colllgendi  odoris  dimittens.  Ant  certe,  inquit,  A  adipisci  quod  cupiunt,  fnistra  nolint  perdere  id  quod 


in  hanc  partem  deflexit,  aut  in  iilam.  Aut  certe  in 
hunc  se  anfractum  contulit,  sed  nec  in  istam,  nec 
in  illam  ingressus  est,  superest  igitur  ut  in  istam 
partem  se  contulerit ,  et  sic  faisitate  repudiata  in 
veritatem  prolabitur.  Saepe  etiam  vocis  illatse  evi- 
dentia  canes  ad  redarguendos  reos  indicia  prodide- 
runt,  ut  muto  eorum  testimonio  plerumque  sit  cro- 
ditum.  Antiochiae  feruut  in  remotiore  parte  urbis 
necatum  virum  quodam  crepusculo,  qui  canem  sibi 
adjunctum  habebat,  miles  quidam  pru>dundi  stiidio 
minister  exstiterat  caedis,  tectus  idem  atpiuc  tcn?- 
brosodieiexordiOyinaliaspartes  secesserat.  Jac^at 
inbumatum  corpus,  fiequenserat  speclantiuni  v:il- 
gus,  astabat  questu  laerymabili  cnnis,  doinini'iiie 


reliquerunt.  Lycisci  dicuntur  canes  qui  ex  lupis  et 
canibus  nascuntur,  cum  inter  se  forte  miscentur. 
Solent  Indi  feminas  canes  alligare  in  silvis,  ut  nd- 
misceanlur  ad  tigres  bestias,  a  quihus  insiliri,  et 
nasci  cx  eodera  fetu  canes  acerrimi  dicuntur,  adeo 
forles  ut  complexu  leones  prosternant. 

C\v.  XII.  Dfi  aniinulium  in  genere  nominihns,  et 
speciebus  ho  proprietatihus, 

Onmibus  animantibus  Adnm  primus  vocabula  in- 
didit,  imponens  unicuique  nomen  ex  prsesenti  insti- 
tutione  juxta  conditionem  nnturae  cui  serviret.Gentes 
autcm  unicuique  animalium  expropria  lingua  dede- 
runt  vocabula,  non  autom  secundum  linguam  Lati- 


2  .V  ^       T^    .    •  ...  '    ,  B  nam,  atque  Gra^cam,  aut  quarumhbet  gentium  bai*- 

flebat  serumnam.  Forte  is  qui  necem  mtulcrat,  mt       ,  ■  .„    ;  .^  .  ,  ,  .,.    ,. 

,    ,    ^  ...  .  .  .......  l)ararumnommailIa  imposuit  Adam,  sed  illalmffua, 

se  habet  versutia  humani  inj?enii)  vitnndi  mconi-  j     11     •  *  •*  •  tw  1 

quae  ante  diluvium  una  fuit  omnium  quse  Hebreea 


ingenu 
modi  aviditate,  et  ut  ejus  prtesentia  iidem  facerct 
innocentl'»  ad  illam  circumstantis  populi  accessit 
coronam,  et  velut  miserans  appopiiiquifbut  ad  fu- 
nu8.  Tunc  canis  sequastrato  paulisper  doloris  qiie- 
stu,  ultionis  arma  assumpsit,  atquo  apprehensum 
tenuit  et  velut  epilogans  quoddam  miserabile  cnr- 
men  murmurnns,  universos  converlit  in  Incrymas, 
fidemque  et  probationem  detulit,  quia  qiiem  solum 
tenuit  ex  pluribus  non  dimisit.  Denique  perturbatiis 
fuitiUe,  ettammanifestum  rei  iiuliciuin,  ueque  odii, 
neque  inimicitiarum,  neque  iiijuriic  alicujus  vel  in- 
vidi»  obice,  propter  objeetionem  natura;,  vel  cri- 


nuncupatur.  Latiue  autem  animalia  sunt  animantia 
dicta,  quffi  animantur  vita,  et  moventur  spiritu.  Qua- 
drupedia  vocata,  quod  quatuor  pedibus  gradiantur, 
qiuc  etsi  similia  sint  peeoribus,  tamen  non  sunt  sub 
cura  humana,  ut  cervi,  damee,  onagri,  etc.  Sed  neque 
bestiae  sunt,  ut  leones,  neque  jumenta,  ut  usus  ho- 
minum  juvare  possint.  Pecus  dicimus  esse,  quod 
huinana  lingua  et  effigie  caret.  Proprie  autem  peco- 
rum  numen  iis  animalibus  accommodari  solet,  quoe 
sunt  ftd  vescendum  apta,  ut  oves  et  sues ;  aut  in  usus 
hominum  commodata,  ut  equi  et  boves.  DifTert  au- 


,.  .   ..  w,  ,        ,      ,.  temmtcr  pecora  et  peeudes.Nam  veteresin  signifi- 

men  repellere  potuit.  Itaque  quod  crat  nitione  con- r»      ..  .  .      ,.  j.  * 

'^  *       *  ^  catione  oinnium  animalium  pecora  dixerunt,  pecu- 

des  autem  tantum  animalia  illn  quae  edentur,  quasi 


sonum,  ultionem  perpessus  est,  quia  «lofensionem 
sibi  prsestare  non  potuit.  Lingua  canis  dum  lingit 
vulnus,  sanat  illud.  Lictus  ejus  admodum  medicus 
esse  fertur.  Caluli  denique  lingua,  vulnei^atorum 
solet  esse  inteslir.vTUiii  ^ialus.  Natura  ejus  ut  ad  vo- 
mitum  suum  revei  tatur,  iterumque  comedat.  Cuin- 
que  flumen  trannvinit  carnem  aut  alitiuid  tale  in 
oi*e  8U0  tenons,  cum  viderit  umbram,  os  suum  ape- 
rit,  atque  duui  properat  aliam  carnem  sumere, 
ipsam  quam  tenet  perdit.  Ciijus  figuram  in  quibii.s- 
dam  rebus  prsedicntores  habent,  qui  seinper  admo- 
nendo  et  exercendo  qute  recta  sunt,  insidias  diaboli 
pcllunt,  ne  thesauriim  Dei«  animas  Christianorum 
ipse  auferat.  Lingua  canis  dum  liugil  vulnus,  sanat 


pecudes.  Generaliter  aiitem  omne  animnl  pecus  a 
pascendo  vocatur.  Jumentn  indo  nomen  traxerunt, 
quod  nostrum  laborem  vel  onus  suo  adjutorio  sub- 
vectando  vel  arando  juvant.  Nambos  carpenta  tra- 
hit,  et  durissimas  glebas  voinere  vertit.  Equus  et 
asinusonera  portant,  et  hominum  in  giadiendo  la- 
borcm  tempernnt.  rnde  ct  jiimenta  appellantur  ab 
eo  quod  homines  juvent  :  sunt  enim  magnarum  vi- 
rium  animalia.  Item  dicuntur  nrmenta,  vel  quod  sint 
armis  apta,  id  esl  bcllo,vel  quod  his  in  armis  utimur, 
vel  <[uod  inaj^uos  armos  Iiabent.  Alii  armenta  boves 
tantum  iiitclligunt,  ab  nraiido,  qiiasi  aramcnta,  vel 


.p..  a«...^u  .....^uu  .«u..  UU.U  uui^.t  .  uu.u,,  ouuu.  ^.^^^  .oniibus  nrmata.  Discretio  autem  est  inter 

illud,  quia  peccatorum  vulnera  dum  m  confessione  D  ^         ,      ,  v^       1«  ♦.  „.  .„„:^„.„»  „4  «^..1/*. 

'/       *         ,  .  ,.  ,     .       ,  armenla  et  LTC-rcs.  Nnm  lantum  majorum  utequo- 

nudantnr,  sacerdotum  correctione  mundnntur.  In-  .  t  1  #  .    .    „^.w.  ^»;o.,i  /»0 

,     ,.         '  ...  ^  ,.  .         ruin  et  l)ouni  sunl  armenta,  greges  vero  etiam  ca- 


tostina  quoque  hominis  curat  lingua  cnnis,  quia 
secreta  cordis  ipsius  mundantur  opere  et  sermone 
doctoris.  Medicus  admodum  canis  dicitur  esse,  quia 
qui  preeest  aliis,  sapientice  studiis  invigilai*e,  omni- 
que  modo  ci-apulnm  vitare  debet.  Nam  in  saturitate 
panis  Sodoma  periit.  NuUo  demum  ambitu  tam  cito 
possidethominem  inimicu.s,  quam  voraci  gula.  Quod 
canis  ad  vomitum  redit ,  quosdam  post  pei*actam 
confessionem  incaute  ad  perpetrata  facinora  redire 
demonstnit.  Quod  (^arnem  in  flumine  per  cupitam 
umbram  relinqiiit,  significat  homines  stultos  qui 
propler  ambitionein  rei  ignotas,  id  sflepe  quod  sui 
juris  est,  derelinquunt.  Unde  fit  ut,  diim  non  valent 


praruui,  et  ovium,  et  cajterorum  minoruiii  gregatim 
viveiitium. 

C\v.  XIIT.  IJp  ovr. 

Ovis  molle  pccus  lanato  corpore,  iiienne  animal, 
luiiiuo  placiduin,  aboblatione  dictuin,  eo  quod  apud 
veteres  in  initio  non  taiiri,  sed  oves  iu  sacrificio 
luactarentur.  Kx  his  quasdam  bidentcs  vocant  eas 
([ua}  inter  octo  dentes  duos  altiores  hahent,  quas 
inaxime  gentiles  in  sacrilicio  offerebant,  vel  qu8B  es- 
sentbiennes.  Ovis  sub  ad ventu  hieinis,  quia  inexple- 
bilis  ad  escam,  insntiabiliter  herbam  carpit,  eo  quod 
preesentiat  asperitnlem  hiemis  adfuluram,  ut  prius 


DE  BESTIIS  ET  AU18  REBUS  UBER  TERTIUS. 


90 


hert>8B  pabulo  se  faciat  quam  gelu  adurente  omnis 
herba  deAciat. 

Gap.  XIV.  De  vervece. 

Vervex  vel  a  viribus  dicitur,  eo  quod  caeteris 
ovibus  sit  fortior,  vel  quod  sit  vir,  id  est  masculus 
emasculatus  tamen,  nam  mascuius  aries  dicitur, 
vervex  castratus,  vel  quod  vermes  in  capite  habeant 
quorum  ipsi  ut  arietes  excitati  pruritu,  se  invicem 
concutiunt.  Unde  aries  ci:cb  xeu  dtpso^,  id  est  a  mati*e, 
vocatus ,  quo  nomine  apud  nos  in  ovihus  masculi 
vocantur,  sive  quod  hoc  pecus  a  gentilibus  primo 
est  aris  immolatum,  ut  aries  diceretur  eo  quod  im- 
poneretur  aris.  Unde  illud  :  <  Aries  mactatur  ad 
aram,  »  sed  id  minus  placet,et  primse  syllabse  quan- 
titas  non  approbat. 

Cap.  XV.  De  agno 

Agnus  dicitur,  quasi  agnes  «yvi};,  id  est  castus. 
Latini  autem  sic  dictum  putant,  eo  quod  prsB  cete- 
ris  animalibus  matrem  agnoscat,  adeo  ut  etiam  si 
in  magno  grege  erret,  statim  balatu  recognoscat 
vocem  parentis,  festinetque  ad  matrem,  lactis  quo- 
que  materni  notos  sibi  fontes  requirat.  Mater  vero 
inter  muita  millia  agnellorum  solum  filium  noscit, 
et  licet  unus  sit  plurimorum  balatus,  et  eadem  spe- 
cicsy  illa  tamen  fetum  suum  recognoscit,  et  discer- 
nit  a  caeteris,  et  solum  filium  tacitse  pietatis  studio 
recognoscit. 

Gap.  XVI.  De  hirco  et  hmdo, 

Hircus  lascivum  animal  est,  petulans  et  fervens 
semper  ad  coitum,  cujus  oculi  ob  libidineni  in  trans- 
versum  aspiciunt,  unde  nomen  traxit ;  nam  hirquii 
sunt  oculorum  anguli,  secundum  Suetonium.  Cujus 
natura  adeo  calida  est,  ut  adamantem  lapidem, 
quem  nec  ignis  nec  ferrum  domare  valet,  solus  hu- 
jus  cruor  dissolvat.  Hoedi  secundum  quosdam  ab 
edendOy  vocati  sunt ;  parvi  enim  pinguissimi  sunt  et 
saporis  jucundi,  unde  et  hoedus  et  hoedulus  nomina- 
tur,  sed  quia  hoedus  scribitur  sic,  aliis  dici  videtur 
quod  si  h  in  /mutetur,  fiat  foedus. 

Cap.  XVII.  De  apro, 

Aper,  id  est  poi*cus,  vel  sus  silvester  a  teritate 
vocatur,  ablata  scilicet  littera  quasi  asper,  ut  vult 
Yarro.  Unde  apud  Greecos ,  agrios,  «y?^^9  ^^  ^^^ 
agrestis,  ferus  dicitur  et  ferox,  omne  enim  quod 
ferum  est  et  immite  abusive  agreste  vocamus.  Aliis 
videtur  dici  a  nomine  Graeco  d^ pbc ,  quod  est  spuma 
eo  quod  spumam  ore  emittat. 

Cap.  XVIII.  De  jtivenco,  et  tauro, 

Juvencus  dictus  eo  quod  juvare  incipiatusus  lio- 
minum  in  terra  colenda,  vel  quia  apud  gentiles  sem- 
per  nbique  immolahutur,  et  nunquam  tauinis ;  nain 
in  victimis  etiam  lutas  considerabatur. 

Taurus  |7aR*po;]  nomen  Grflecum  est,  sicut  et  bos. 
Indicis  tauris  color  fulvus  est,  volucris  pernicitas, 
pilns  in  contrarium  versus,  hiatus  magnus.  Hi  quo* 
que  circumfenmt  cornua,  omnique  caput  flexibili* 
fate  qua  volunt  tergi  duritia  omne  telum  respuunt; 
tam  immani  sunt  feritate,  ut  capti  animas  ne  do- 
menlur  projieiant 


A.         Cap.  XIX.  De  bove,  ei  uro,  et  similibus. 

Bos  Graecis  ^u;,  hic  et  hsec  boys,  hujus  boos  di- 
citur,  hunc  Latini  trionem  nominant,  eo  q[uod  ter- 
ram  terat,  quasi  terionem.  Boum  in  socios  eximia 
dilectio  est;  nam  alter  alterum  inquirit,  cum  quo 
ducere  collo  aratrum  consuevit,  et  frequenti  mu- 
gitu  amicum  testatur  aiTectum,  si  forte  def^erit. 
Boves  impendenti  pluvia  ad  praesepiasetenereno- 
verunt,  atque,  ubi  naturali  sensu  collegerunt  muta- 
tionem  cceli,  in  serenitatem  foras  spectant,  et  ultra 
prcesepia  cervices  extendunt  suas  una  in  omnes 
partes,  ut  prodire  se  velle  testentur.  Uri  agrestes 
boves  sunt,  habentes  cornua  immensa,  in  tantum  ut 
inter  regias  mensas  ob  insignem  capacitatem  g^- 
rulae  potuum  fiant. 

Sunt  etiam  in  India  boves  unicornes,  solidos  un- 
gulis,  nec  bisulcis,  sed  atrocissimi.  Bubali  inde  no* 
men  trahunt,  quod  sint  similes  boum,  adeo  indo- 
miti,  ut  prse  feritate  jugum  non  recipiant. 

Vacca  dicta  quasi  boacca ;  est  enim  ex  genere 
nominum  a  masculinis  formatorum,  sicutleoleeena, 
draco  dracena,  etc.  vitulus  et  vitula  a  viriditate 
vocati  sunt,  id  est  eetate  viridi,  sicut  et  virgo,  vitu- 
lam  enim  parvam  esse  dicimus,  et  nondum  enixam ; 
nam  enixa  juvenca  est,  id  est  vacca  juvenis. 

Cap.  XX.  De  cameli  natura, 

Camelis  «dcjAot  cama,  id  est  labor  nomen  dedit, 
quod  jumentumsit  laboriosum.  vela  cham8e[x«(M[M 

p  quod  Gracomm  est  ndverbium  significans  bumi  t 
nam  quando  onerantur  ut  breviores  et  humiliores 
fiant,  accubant,  et  sic  chamelus  scriberetur,  sive 
quia  curvus  est  dorso  a  chamiro,  id  est  incurvo. 
Hos  licet  et  alise  regiones  mittant,  Arabes  tamen 
plurimos,  et  Bactri  fortissimos  camelos  mittunt. 
Verum  in  hoc  diiTerunt  quod  Arabiei  bina  tubera 
in  dorso  habent;  Bactriani  singula.  Hi  nunquam 
pedes  atterunt ;  sunt  enim  illis  reciproca  quibusdam 
pelliculis  vestigia  carnulenta ;  unde  et  contraria 
sunt  IUis  ambulantibus,  nuUo  favente  prtcsidio  ad 
nisum  insistendi.  Habentur  autcm  ad  duplexmini- 
sterium.  Sunt  enim  alii  oneri  deferendo  acoommo- 
dati,  alii  perniciores  et^ad  iter  faciendum  promp- 
tiores.  Sed  illi  ultra  modum  pondera  recipiunt, 

j)  isti  amplius  quam  solita  spatia  egredi  nolunt.  Geni- 
turte  cupiditate  efferuntur  adeo  ut  sseviunt  cum  ve- 
nerem  requirunt.  Oderunt  equinum  genus.  Sitim 
etiam  per  triduum  tolerant ;  verum  cum  datur  oc- 
easio  bibendi,  tantum  implentur,  quamtum  et  desi- 
deria  prfeterita  satiet,  et  in  futurum  diu  prosit.  Lu- 
tulentas  aquas  captant,  puras  refugiunt.  Denique 
ubi  ca)nosior  aqua  defuerit,  ipsi  assidua  proculoa- 
tione  limum  excitant,  ut  turbetur ;  durant  in  annos 
centum.  Si  forte  translati  fuerint  in  loca  peregrina 
propter  insolitam  mutationem  aeris,  morbos  tra- 
hunt.  Ad  bella  feminse  prffiparantur,  inventumque 
est  ut  desiderium  eis  coitus  quadam  castratione 
extrahatur;  putant  enim  fieri  validiores  si  a  coitit 
bus  arceantur. 


91 


APPENDIX  AD  HUGOiNIS  OPERA  DOCMATICA. 


92 


Cap.  XXI.  Dc  dromedarh, 

Droinedariiis  genusest  cainelorimi,  minoris  qui- 
dem  stalura',  sed  velocioris,  unde  et  nomen  hahet 
Nam  dromos  [  ^f*(5jAo;  ]  Griuce ,  cursns  et  velocitas 
appellatur,  centum  enim  milliaria  et  amplius  una 
die  pei^agere  solet.  Quod  animal,  sicut  ovis,  hos,  et 
camclus,  rumiuat.  Huminato  aulem  dicta  estaru. 
mine  eminente  gutturis  parte,  per  quam  viam  mis- 
bus  cibus  a  multis  revocatur  animalihus. 

Cai».  XXII.  I)o  usiiio  vt  usoIJo. 

Asinus  et  ascllus  ah  assidendo  dictus,  quasi  as- 
sessus  ab  hoinine,  scd  hoc  nomen,  quod  magis 
equis  conveniehat,  ideo  hoc  animal,  sumpsit,  quia 
priusquam  equos  homines  equitarent,  huic  insidere 
coeperunt.  Animalquippetardumestet  nulla  ratione 
mandalis  renitens ;  statim  ut  voluit  sihi  homo  suh- 
stravit.  Asini  autein  arcadici  dicti  sunt,  eo  quod  ah 
Arcadia  primum  vecli  sunt,  maj^mi  et  alli.  Minor 
autem  asinus  asellus  diclus  esl,  et  plus  necessarius 
est,  quia  et  laborem  tolerat,  et  neglij^eutiam  mollis 
educationis  propemodum  non  rccusat. 

Do  oitatjro  vidc  lih,  ii,  cnp,  ii. 

Cap.  XX III.  De  oqiio,  rt  ojtis  iintura 

Dicti  ecjui  detracta  prima  littera,  id  est  a  qu  e  est 
in  {pqiius,  ipqua,  ivqiimn,  ah  (equalitate,  eo  quod 
quando  higisaut  quadrigisjungehantur,  pares  sta- 
tura,  virihus  et  cui-su  copulahantur.  Cahallus  autein 
a  cavando  dictus,  eo  quod  gradiens  ungula  impressa 
terram  cavet,  quod  reliqua  animalia  non  halient. 
Inde  dictus  est  sonipes,  quod  sonat  pedihus.  Viva- 
citas  equorum  et  industria  multa.  Exsultant  enim 
in  campis,  odoranturhellum,  excitantur  sono  tubw 
ad  prselium.  Voce  accensi  ad  ci^rsum  provocantur, 
Doleni  cum  vioti  fuerint,  exsultant  cum  vioerint. 
Quidam  equi  hostes  in  bello  sentiunt,  adeo  ut  ad- 
versarios  morsupetant.  Alii  etiampropriosdominos 
recognoscunt,  ohliti  mansuetudinis,  si  domini  mu- 
tentur.  Aliqui  praeter  dominum,  nullum  dorso  reci- 
piunt.  Unde  exemplum  dahimus  Alexandri  Mgni, 
cujusequusBucephalusdictus,  siveabaspectustor- 
vitate,  sive  ab  insigni  mobilitate,  eo  quod  taurinum 
caput  habebat,  seu  quod  a  fronte  ejus  qucedam  ex- 
stantium  corniculorum  minee  protuberabant.  (^ium 
ab  equario  suo  alio  tempore  molliter  insideretur, 
accepto  regi^  stratu,  neminem  unquam  prceter  do- 
minum  vehere  dignatusest.  Documenta  ejus  in  prse- 
liis  plura  sunt,  quibus  Alexandrum  sospitem  e  cru- 
delissimis  certaminibus  ope  suaextulit.  RquusCaii 
Ccesaris  nullum  pr«eter  Ca;sarem  dorso  recepit.  Re- 
gem  Scytanun  singulari  cei'tamine  intei^emptum 
cum  ejus  victor  spoliare  vellet,  ab  ejus  equo  calci- 
bus  morsuque  laceratus  est.  Nicomede  rege  interfec- 
toequus  ejus  inedia  vitam  expulit.Cum  pradio  An- 
tiochus  Galatas  subegisset,  (^enteretrii  nomine  du- 
ci8,qui  inacie  ceciderat,  equum  insiliit  ovaturus ;  is 
autem  adeo  sprevit  lupata,  ut  de  industria  acerbatus 
pMurbatus  ruina  pariter,  etse  etcquitemaffligeret. 


A  In  hujusmodi  animalis  genere  tvtas  longiormaribu». 
Legimus  sane  equumad  annos  vixisse  septuaginta 
Nolatum  etiam  advertimus,  Opuntem  [Opinicem] 
nomine,  equum  ad  gregariam  venerem  durasse  ad 
annos  quadraginta.  Equarum  libido  exstinguitur  ju- 
bis  tonsis.  In  qiiarum  partu  amoris  nascitur  veneli- 
eium,  quod  in  frontibus  prfi^ferunt  editi  filii ;  fulvo 
colore,  caricis  mole,  quod  hippomanes  nominatur, 
quod  si  prieraptum  statim  fuerit,  pullo  maternequa- 
quam  uhera  praebet.  Quoequus  sanior  fuerit,  etspei 
majoris,  co  profundius  nares  mersitat  in  hihendo. 
Interfectis  vel  morientihus  dominis  lacrymas  infu- 
derunt.  Dicunt  enim  equum  solum  propter  hominem 
lacrymari,  et  doloris  elTectum  sentire.  Unde  et  in 

j^  sentiendo  equorum  et  hominumnaturapermislAesl. 
Solent  etiain  ex  equorum  moestitia  vel  alacrilaie 
eventum  futurum  dimicaturi  colligero.  In  g^nerosis 
equis,  ut  aiunt  veteres,  quatuor  exspectantur,  for- 
ma,  pulchritudo,  moritum  atque  color :  forina,  ut 
sit  validum  corpus  et  solidum,  rohori  conveniens 
ahitudo,  latus  longumet  substrictum,  clunes  maxi- 
mi  et  rotundi,  pes  nodosus  et  siccus,  coi  nii  concavo 
consolidatus ;  pulchriludo,  utsit  exiguum  caput  et 
siccum,  pelleprope  ossilmsadh{erente,auresbreves 
et  argutse,  oculi  magni,  nares  patulae,  et  erecta  cer- 
vix,  coma  densa  et  cauda,  ungularum  soliditas,  fixa 
rotunditas ;  meiitum,  ut  sit  animo  audax,  pedihus 
alacer,  trementihus  memliris  (quod  est  fortitudinis 
indicium),  quique  ex  summa  quiete  facile  concite- 

C  tur,  et  excitata  festinatione  non  difficile  teneatur. 
Motus  autem  equi  in  auribus  intelligitur  virtus  in 
memhris  trementi1)us :  color  est  hic  precipue  exspe- 
ctandus,  badius,  aureus,  roseus,  myrteus,  cervinus, 
gilvus,  glaucus,  scutulatus,  canus,  candidus,  albus, 
guttatus,  niger,  sequenli  autem  ordine  varius  ex 
nigro  bagioquo  distinctus,  reliquus  autem  varius 
color,  ut  cinereus  deterrimus  est.  I^adium  autem 
sive,  ut  vulgo  dicunt,  hajum  et  bajaduin  antiqui 
quasi  vadium  dicebant,  eo  quodejus  coloris  equi  in- 
ter  cteterea  aniinalia  fortius  vadant.  Ipse  est  et  spa- 
dix,  quem  phoDnicatum  vocant,  ot  est  dictus  spadix 
a  colore  palnne,  qiiam  S\Tii  spadicem  vocant. 
Gtaucus  vero  est  veluti  pictos  habens  oculos,  et 
quodam  splendore  perfusos.  Gilvus  autem  medius 

^  color  est  subalbidus,  guttatu>  irst  alhus  nigris  inter 
voniontibus  punctis.  (^^and  ihis  autem  etalbus  invi- 
cem  sibi  ditTcrunt.  Nain  alhus  cum  quodam  pallore 
est :  candidus  vero  est  Jiiveus,  et  majore  alboi^e 
perfusus.  Canus  dictus  est,  qui  ex  candido  coiore  et 
nigro  est.  Scutulatus  cst  dictus  proptcr  orbes  quos 
habet  candidos  inter  purpureos,  varius  quod  vias 
habet  imparium  colorum.  Qui  autem  tantum  pedes 
aibos  habent,  pedici  appellatur,  qui  frontem  albam 
candidi.  Cervinus  est  quom  vulgo  griseum  dicunt. 
Onosinu8autemdictus,quodsitcoIorejuscommunis 
cum  asino  idcm  est  etcinereus.Suntautem  equide 
agresti  genere  orti,  quos  equos  feros  dicimus,  et 
proinde  ad  urbanam  dignitatem  transii*e  non  pos- 
sunt.  Maurus  niger  est.  Mauron  enim  Greeci  nigrum 


93 


DE  BESTIIS  ET  AUIS  REBUS  LIBER  TERTIUS. 


d4 


vocant.  Mannus  vero  equus  brevior  est.  Verhedos 
vero  antiqui  dicebant  eo  quod  rhedas  veherent,  id 
est  ducerent,  vel  pervias  publicas  irent,  per  quas  et 
rhedas  ire  solitum  erat.  Equorum  tria  sunt  genera. 
Unum  generosum,  prseliis  et  oneribus  aptum.  Alle- 
ram  vulgare  atque  gregarium,  ad  vehendum,  non 
ad  equitandum  aptum.  Tertium  ex  permistione  di- 
versi  generis  ortum,  quod  etiam  bigenum  dicitur, 
quia  exdivei^sis  nascitur,  ut  mulus.  Mulus  a  Graeco 
ftctum  vocabulum  habet,  eo  scilicet  quod  jugo  pisto- 
ram  subactus,  tardas  in  gyrum  molendo  ducat  mo- 
las.  Judoeiasseruntquod  Ana  abneposEsau  equarum 
greges  ab  asinis  in  deserto  ipse  prius  fecerit  ascen- 
di,  ut  jumentorum  contra  naturam  nova  animnlia 
nascerentur.  Onagros  quoque  ad  hoc  admissos  esse 
ad  asinas  dicunt,  et  ipsumistiusmodi  reperisso  con- 
cubitum,  ut  ex  his  velocissimi  asini  nascerentur. 
Industria  quippe  humann  diveraum  animal  in  coitus 
coegit,  sicque  adulterina  commistione  genus  aliud 
reperit  :  sicut  et  Jacob  contra  naturam  ovium  co- 
lorum  dissimilitudines  procuravit.  Nam  tales  fetus 
oves  illius  procreabant,  quales  virgas  arietes  de- 
super  ascendentes  in  aquarum  speculo  contempla- 
bantur.  Denique  ethoc  ipsum  equarumgregibus  fieri 
fertur,  ut  generosos  objiciant  eqitos  visibus  con- 
cipientium,  quo  eorum  similes  conciperc  et  oreare 
possint.  Nam  etiam  columbarum  dilectores  depictas 
et  pulcherrimas  columbas  ponunt  iisdem  locis, 
quihus  illse  versantur,  quo  rapiente  visu  limites 
generent.  Inde  est  quod  quidam  gravidns  mulieres 
jabent  nullos  intueri  turpissimos  animalium  vultus, 
at  cynocephalos  et  simias,  ne  visibus  occurentes 
similes  fetus  pnriant.  Hanc  enim  feminarum  nntu- 
ram  esse  dicunt  ut  qualem  prospexerint,  sive  mente 
conceperint  in  extremo  voluptatis  aestu  dum  conci- 
piunt ,  talem  sobolem  procreent.  Etenim  anima  in 
usu  venereo  formas  extrinsecas  transmittit,  eorum- 
que  satiata  typis,  rapit  species  earum  in  propriam 
qualitatem.  In  animantibus  bigenn  dicuntur,  quse  ex 
diversis  nascuntur,  ut  mulus  ex  eqna  et  asino, 
burdo  ex  equo  et  asinn.  IbridsB  ex  apris  et  porcis, 
tityrus  ex  ove  et  hyrco  :  musino  ex  capra  et  ariete, 
qui  est  dux  gregis. 

Cap.  XXIV.  De  catOy  seii  musione, 

Mosio  seu  muscio  a  plerisque  muriceps  seu  mu- 
rilegus  appellatur,  quod  muribus  infestus  sit;  hunc 
vulgus  catum  a  captura  vocat.  Alii  dicunt  quod 
oculis  res  captat,  id  est  videt.  Nam  tam  acute  cer- 
nit,  at  fulgore  luminis  tenebras  noctis  superet. 
f^tus  enim  acutus  et  callidus  dicitur. 

Gap.  XXV.  Do  mure  et  sorice,  etc. 

Mus  pusillum  animal  est,  Grsecum  illi  uM^  nomcn 
est;  quidquid  vei*o  ex  illo  trahitur  Latinum  est.  Alii 
dicunt  mures,  quod  ex  humore  terrse  nascantur. 
Nam  humus  terrn,  et  inde  mus;  his  in  plenilunio 
jecur  crescit,  sicut  et  quaedam  mnritima  augentur, 
qase  imminente  plenilunio  augentur,  et  rursus  deti- 
ciente  luna  deficiunt.  8unt  qui  inter  soricem  et 
marem  discrimen  ponant,  ut  sorex  sit  minus  illud 


A.  animal  cui  cati  insidiantur,  mures  majus  quod  non 
recte  glis  putntur. 

De  wustelii  vide  lih,  ii,  cnp.  18, 
Cap.  XXVI.   Do  talpa, 

Talpn  bestiola  est  nigrn  dnmnatn  ca^citate  perpe- 
tua;  est  cniin  in  tenebris  absque  oculis,  et  semper 
terrain  fodit,  et  humum  erigit,  el  subter  frugibus  ra- 
dices  coinedit,  quae  Groece  aj7r4Xa|  nspalax  vocatur. 

Do  formica  vide  Uh,  ii,  cap.  29, 

Dc  hericio  seu  heriuaceo^  lih.  ii,  cap.  4, 
Gap.  XXVII.  De  avihus  in  genere, 

Aviuin  unum  quidem  est  nomen,  sed  diversa  suat 
genern.  Nnm  sicut  specie  differunt,  ita  et  naturJB 
diversitate  siquidem  nlise  sunt  simplices,  ut  colum- 
Q  b8e,nIi}o  nstutiK,  ut  perdix,  nliae  nd  mnnum  se  subji- 
ciunt,  ut  nccipitres,  nliae  reformidnnt,  ut  garamen- 
tes,  aliie  hominum  conversatione  delectantur,  ut 
hirundo,  alice  in  desertis  secretam  vitam  dilig^nt,  ut 
vultur,  aliae  cantus  edunt  dulcissimos,  ut  cygnus 
et  merula,  aliaj  verba  et  voces  hominum  imitantur, 
ut  psittacus  et  pica;scd  et  aliae  sicut  genere,ita  et 
moribus  innumcrabilcs.  Nam  volucrum  quot  genera 
sint,  invenire  quisqunm  non  potest.  Neque  enim 
omnis  Indise,  ^^^thiopice,  nut  Scjihiae  desei-ta  quis- 
quam  penetrare  potuisset,  qui  earum  genus  vel  diffe- 
rentias  nosset.  Aves  dicta?  eo  quod  rectas  vias  non 
habent,  sed  por  avia  qujeque  discurrunt,  alites, 
quia  alis  ad  alta  tendunt,  et  nd  sublimin  nlarum  re- 
migio  conscendunt.  Volucres  n  volnndo.  Nam  unde 
(J  voInre,inde  et  nmbulnrc  dicimus.  Vola  enim  dicitur 
media  pars  pedis  sive  manus,  et  in  avibus  vola  me- 
dia  pars  alarum  quarum  motu  pennae  agitantur ; 
inde  et  volucres.  Pulli  dicuntur  omnium  avium  nati. 
Sed  et  nnimnlium  qundrupedum  nnti  pulli  dicuntur, 
et  homo  pnrvus  pullus  nut  pusio.  Recentes  igitur 
nnti  pulli  dicuntur,  eo  quod  polluti  sint.  Unde  et 
vestis  nigrn  pula  dicta  est.  Alise  sunt,  in  quibus 
pennae  per  ordinem  \\x?e  volandi  exhibent  usum; 
vocatie  nulem  sunt  ake,  quod  his  aves  complexos 
alant,  et  foveant  pullos.  Penna  n  pendcndo  dicta, 
inde  et  pendere.  Volucres  enim  pennnrum  auxilio 
moventur,  quando  neri  sc  mandant.  Pluma  quasi 
piluina.  Nam  sicut  pili  in  quadrupedum  corpore,  ita 
pIumoB  in  nvibus.  Avium  inultn  nomina  a  sono  vocis 
D  constat  esse  composita,  ut  sunt  grus,  corvus,  cy- 
gnus,  bubo,  milvus,  ululn,  cuculus,  grnculus,  et 
ca?tern :  vnrietns  enim  vocis  earum  docuil  qualiter 
easdem  homines  nominarent. 

De  aquila  vide  lih.  i,  cap.  56. 

De  vuIturOf  lih.  i,  cap.  &8, 

Do  gruihuSf  lih.  i,  cap.  89. 

Cap.  XXVHI.  De  psittaco, 

Sola  Iiidia  mittit  psittacum,  colore  viridi,  torque 
punicea,  grandi  lingua,  et  coeteris  avibus  latiore, 
unde  et  articulata  verba  exprimit,  ita  ut  si  eam  non 
videas,  hominein  loqui  putes.  Ex  nnturn  autem 
salutat,  diceus  ave,  vel  xarpe.  Geetera  nomina  ex  in-: 
stitutione  discit,  unde  illud  Mnrtialis  : 

Hoc  per  me  didici^  dicere  :  G»esar^  «^ve^ 


$5 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


96 


Cujus  rostrum  lanta  duritia  est,  ut  cum  e  subUini  A.  pendulffi,  importuna  garrulitate  sonantes,  etsi  ne- 


praecipitatur  in  saxum.nisu  oris  sui  so  excipiat,  et 
quodam  quasi  fundamento  utatur  ordiuarite  lirini- 
tatis.  Studet  ul  lofinatur  quod  lioinincs,  el  enni 
adhuc  puUus  est,  et  adhuc  infra  allerumsueo  a^latis 
annum,  quiu  monstrata  sunt,  et  cilius  discit  et  lena- 
cius  retinct. 

De  caladrio  yido  lib.  i,  onp.  48, 

De  ciconiis  lih.  i,  cap.  i2. 

Do  holorft  uut  cyfjno  JiJj.  i,  cnp.  'yo. 

De  ihide  seu  ihi.  Jih.  i,  cfij).  o/. 

Do  assida  scti  struthiono  Jih.  i,  car.  S7 . 

De  fuUcH  JiJf.  I,  cnp.  58. 

Cap.  XXIX.  Do  JwJryne. 

Halcyon  marilima  avis  est,  quai  in  littoribus  fe- 
tus  suos  edere  solet,  ila  ut  iu  arenis  ova  sna  de- 
ponat  medio  ferc  hiomis ;  nam  id  tempus  fovendis 
habet  deputatum  fetibus,  quando  maxime  insurgit 
mare  littoribus,  (juando  etiam  vehemenlior  fluctus 
iUiditur,  tunc  repentina  placiditate,  in  giutiam  ant 
naturam  hujus  avis  aura  mitescit,  et  positis  ovis 
marc  seipsum  demiltit,  omnes  eadunt  proeellu;, 
mitescunt  flatus  ventoruni,  ac  plaeidnm  veiitis  slat 
mare,  donec  ova  fovcrit  hahjyon  sna.  Seplem  autein 
dies  sunt  quibns  cdncit  i^nllos,  fetusipie  absolvit 
illico,  alios  quuquc  septem  adjnngit  dies,  qnibus 
enutriat  pullos  suos,  donee  incipiant  adolesccre. 
Nec  mireris  lam  exiguum  nutrimenti  lempus  cum 
absolutio  fefuumtum  paucorum  dierum  sit.Tantam 


B 


queuut  linguas  in  sermone  exprimere,  sonum  ta- 
men  humana?  voeis  imitantur,  de  qua  congnie 
quidam  (Martial.)  ait : 

PicH  Joqunx  corin  dominuni  to  voeo  saJuto. 
Si  uio  non  vidoas,  osso  nefjahis  avom, 

Piens  a  PL-o  Saturni  filio  r.omen  sumpsit,eo  quod 
ipjrc  in  ans])i(iis  ea  ave  nterctur.  Nam  ferunt  hanc 
av/m  quiddaiii  habere  divinum,  indicio  illo  quod 
in  quaeunquc  arl)ore  uiditieaverit,  clavum  vel  quid- 
qnid  aliud  ei  inlixum  diu  htcrerc  non  posset  quin 
statiin  excidat,  ul)i  illa  insederit. 

I)v  nccipitro  vido  Jib,  i,  cap.  IS, 

Cai».  XXXI II.  Do  Juscinia. 

Luseinia  noincn  est  avis  inde  sumptum,  quia 
eantu  suo  signilieare  solet  surgentis  exortum  diei, 
qnasi  lueinia,  eslcnimpervigil  eustos.Cumova  quo- 
dain  sinu  eoi  poris  et  gremio  fovet,  insomnem  longa) 
noctis  Ial)orem  cantilcme  suavitate  remittit.  Et,  ut 
milii  videtur,  luee  sumiiia  est  ejusintentio,  ut  possit, 
non  minus  duleioribus  modulis  quam  fomento  eoi^ 
poris,  fclum  animare  alque  fovei*e.  Ilanc  vitani  vi- 
delur  dueere  mulicr  viduato,  sed  pauper  et  pudica, 
quic  eolum  digitis  trahens  ut  parvulis  suisvictura 
aequirat,  noeturno  cantu  muastitiam  paupertatis 
demulcet,  el  (inamvis  suavitatem  luscinite  iinitari 
non  possit,  iinilatur  tamen  eain  sedulo  inateinaB 
pietatis  ofiieio. 

Cai».  XXXIV.  J)o  VosportiJiono. 


autein  gratiam  dieunt  luiic  avi  ministralam  essc  et  q      Vespertilio  animal    ignobile    a   vespcre  nomen 


induitum  divinilus,  ut  hos  quatuordecim  dies  nautui 
praesumptu}    serenitatis    observent,  (juos  ct   hal- 
cyoueos  vocant,  ([uibus  nullus  tempestatis  motus 
horrescat. 
Do  pJiwnice  vido  Jih,  i,  cnp.  iO. 

Cai».  XXX.  Do  cinnamnJijo. 

Cinnamulgus  et  ipsa  Arabiie,  avis  est,  pioinde 
ita  vocata,  quod  in  excelsis  nemoribus  texit  nidos 
ex  fructibus  cinnami  et  quia  non  possunt  iUuc  ho- 
mines  ascendere  propter  ramorum  altitudinem  et 
fragilitatem,  eosdem  nidos  plumbatis  appetunt,  et 
sic  cinnama  illa  dejiciunt,  et  pretiis  ampHoribus 
vendunl,  eo  quod  ha^c  cinnama  magis  quain  alia 
mercatores  probant. 

C'Ar.  XX XT.  I)o  horciniis  avibus. 

Hercinia)  avcs  diettc  ab  Hereinio  saltu  Gcrmanife, 
ubi  naseuntur,  quarum  pcnuje  adeo  in  ol)scuris  mi- 
cant,ut  quamvis  noxobtcuta  densistenebris,  sit,  ad 
pr«esidium  itincris  dirigendi  projeetaj  interluccant, 
cursusquc  vijc  pateat  indicio  plumarumfulgentium. 

De  opopo  diclum  ost  in  upnpa,  Jih,  i,  caj).  o2. 

Do  poJicano,  Jih.  ii,  cap.  27. 

Do  noctua  sou  nycticoraco,  Jih.  i,  cap.  Si, 

Do  syrenis.  Jih.  ii,  cap,  82. 

De  pordico,  lih.  i,  cap.  oO, 

Gap.  XXXII.  De  jnca  et  jnco, 

Picaj  quasi  poeticoe,  eo  quod  verba  cum  discrimine 
Yocis  exprimant  ut  homo,  per  ramos  enim  arboinim 


sumpsit,  cst  autem  volatile,  idemque  et  quadrupes, 
et  dentibus  utitur,  quod  in  aliis  avibus  reperiri  non 
solet ;  parit  sicut  quodrupedia,  non  ova,  sed  pullos 
viventes,  volitat  autem  non  aliquo  volalu  pennarum, 
sed  membrana»  sua?  fulta  remigio,  quo  suspensa 
veluti  pennarum  volatu  cireumfertur  atque  vegeta- 
tur.  Ilabet  aliud  hoc  vile  animal,  quod  sibi  invicem 
adha^rent,  et  quasi  speeie  botrionis  ex  alto  loco 
pendent,  at  si  sc  nltinmi  qua^que  laxaverint,  omnes 
resolvuntur,  (luod  iit  quodam  munere  charitatis, 
quic  difllcile  in  hominibus  et  tamen  aliquatenus  in 
volucribus  hujusmodi  roperitur. 

Cap.  XXXV.  Dc  cornico,  ot  corvo  iterum. 

(^ornix  annosa  avis  apud  Latinos  Grseco  nomine 
D  xcpwvrj  corone  appellatur,  (iuji.:i  aiunt  augures  ho- 
minum  curas  signilicationll  us  agere  insidias  via- 
rum  monstrare,  futura  iniedicere.  Magnum  nefas 
hoc  eredeie  est  quod  Dcus  cornicibus  sua  mandet 
consiiia.  His  inter  multa  auspieia  tribuunt,  et  plu- 
vias  portendcre  vocibus,  unde  est  illud  : 

Tunc  cornix  pJuviam  vocat  improha  voco. 

(ViRGiL.  (ioorff.  lib.  I,  vers  388). 

Discant  homines  amare  filios  suos  ex  usu  et  pie- 
tate  corvorum,  qui  etiam  volantes  filios  comitatu 
sedulo  prosequuntur,  ac  sollicile  timentes,  ne  foHe 
defieiant,  cibum  suggerunt,  ac  plurimo  temporis 
spatio  nutriendi  ofiicia  non  relinquunt.  At  vero  fe- 
mina)  noslri  temporis  niio  ablaclant  etiam  illos  quos 
diligunt,  et  si  ditiores  sunt  lactare  fastidiunt,  pau- 


97 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  TERTIUS. 


98 


periores  si  faerinl,  parvulos  abjiciunt,  et  exponunt,  A  plerique  experti  sunt  de  boum  cadaveribus  nasci ; 


el  depi*ehensos  abnegant.  Ipsie  quoque  divitos  ma- 
tres,  ne  per  pUnes  patrimoniuni  dividntur,  proprios 
necajil  in  utero  fetus,  el  parricidalibus  succis  in  ipso 
genitali  alvo  pignora  sui  ventris  exlinguunt.  Prius 
enim  aufertur  vita  quam  tradatur.  Quis  docuit  nisi 
homo  filios  abdicare  ?  Quis  inter  nalura)  fralerna 
consortia  fralres  impares  fecit  ?  Unius  divilis  lilii 
diversae  sorti  cedunt.  Alius  totius  paternse  sortis  as- 
criptionibus  jucundatur,  alius  opulenta?  ha^reditatis 
paternse  deplorat  augustam  alque  inopem  porlio- 
nem.  Nunquid  natura  dividit  merita  iiliorum  i  ex 
pari  tribuit  omnibus  unde  et  nascendi  et  vivendi 
possint  liabere  su])s(antiam.  Ipsa  vos,  o  parentos, 
docetnondiscernerepalrimonio,quostituIogermani 


nam  pro  liis  creandis,  vitulorum  ocoisoiiim  carnes 
verberantiir,  ut  ex  putrefaclo  cruore ,  vermes 
creentur ,  qui  postea  efficiuntur  apes.  Proprie 
tamen  apes  orla)  dicuntur  de  bobus,  sicut  crabro- 
nes  de  e([uis,  fuci  de  mulis,  vespne  de  asinis.  Cas- 
tro  [Clastoras]  GraHn  appellant,  qui  in  extremis 
favorum  partibus  majores  creantur,  quos  aliqui 
reges  putanl  dic^,  eo  quod  castra  ducunt.  Solae 
apes  in  omni  genore  animantium  commune  in  om- 
nibus  sobolem  habent,  unani  omnes  incolunt  man- 
sionem,  unius  patria^  clauduntur  lumine  domus, 
communis  est  omnibus,  labor,  cibus,  operatio,  usus, 
fructus  et  volalus.  Quid  plura?  cum  communis  sit 
omnibus  goueratio,  integritas  quoque  corporis  vir- 


talis  aequavit.  Etenim  quibus  de<listis  communiter  ^  ginalis  omnibus  est  communis,  etpartus  :  quoniam 


esse  quod  nati  sunt,  eis  iion  debetis  invidere,  quin 
communiter  sortem  eauidem  inter  se  sortiantur, 
et  habeant. 

De  colnmha  vitJo  lib,  i,  cnp.  I,  2,  >i. 

De  turluro,  lib  i,  cap.  20,  2'J,  2i  cl  2^). 

De  liirundine,  Jib.  n,  cap.  41 . 

De  eolurnico  scu  quaJoa,  lib.  i,  cap.  51. 

De  pavone,  lib.  i,  cap.  66. 

De  upupa,  lib.  i,  cap.  62. 

De  galJo,  lib.  i,  cap.  SG. 

C.\p  XXX VI.  De  anntc. 

Anas  ab  assiduitate  natandi  aptum  nomen  acce- 
pil.  Ex  quo  genere  quiedam  dicuulur  Gornianiw,  eo 


nec  intor  se  ullo  concubitu  miscentur,  nec  libidine 
solvuntur,  iioc  partus  quatiuntur  doloribus  sed  su- 
bito  nuixiniiim  iiliorum  examen  emittunt,  et  foliis 
atque  herbis  oro  suo  legentes  prolem  sibi  procreant. 
Ipsa3  sibi  regem  faciunl  et  ordinant.  Ipsa?  populos 
creant.  Et  licet  positte  sub  rege  sint,  sunt  tamen 
libera».  Nam  et  prporogativam  judicis  tenent,  et  fide 
devotionis  affectum,  quia  regem  tanquam  a  se  sub- 
stitulum  diiigunt,  et  toto  honorant  examine.  Rex 
autem  non  sorte  ducitur,  quia  in  sorte  eventas  est, 
non  judicium,  et  ssepe  irrationabili  casu  sortis  ne- 
lioribus  deterior  praefertur.  Apibus  autem  rex,  na- 
lurce  claris  formatur  insignibus,  ut  magnitudine 


quodplus  caleris  nulriaut.  Anates  ponticai  veneno  p  corporis  et  specie,  quod^jue  in  rege  prsecipuum 


victitant,  ideoque  cibo  humano  aptuMionsunt.  Pu- 
taluretiam  anasanseri  dedisse  nonien,  quod  et  ipsa 
com  in  terris  vivatassiduo  natet,  sed  de  ansere  alibi 
diximus. 

Cap.  XXX VII.  iJo  ovis  ot  ox  cis  nalis. 
Ooiniuin  genera  volucrum  bis  nascuntur.  Prinuim 
enimova  gignuntur  et  pariuntur,  iiile  calore  corpo- 
ris  materni  formaulur  et  anijuunlur,  Ova  autem 
(iicta  ab  eo  quod  sint  uvida.  rnde  ct  uva,  ab  ao 
quod  intriusecus  sit  plena  huinore.  Xam  humidum 
esl  quod  exlrinsecus  huiuoreiii  Iiabol,  uvidum  (fuod 
interius.  Quidam  auteiu  pulant  ova.  Griccam  habere 
originem  nominis,  illieniin  dicuni  (o,  otiu  singulari 
»ov,  oon,  V  litlera  ablata.  Ovu  aulem  quiodam  inuni 
vento  concipiuntur,  sed  non  suit  genorativa  nisi 
f[ux)e  fuerint  concubitu  masculiiio  ooiioopla  ot  somi- 
nali  spiritu  penetrata.  Quorum  vim  tantam  diount  ut 
lignum  perfusum  eis  non  ardeat,  a<*  ne  voslis  qui- 
(lem  conlracla  aduratur,  adinislu  quoque  oaloe  gIu-« 
linare  feitur  vitri  fragmonta. 

Cap.  XXXV 11 1.  I)c  apibus. 
Apes  dictae  vel  quod  podibus  se  alligant,  vel  pro 
eo  quod  sine  pedibus  nasountur.  Nam  posloa  et  po- 
des  et  pennas  accipiunt.  11«  solertes  in  generandi 
meliis  ofticio  assignatas  incolunt  sedes,  domicilia 
ineaarrabiii  arte  componunt,  et  ex  variis  floribus 
favum  condunt,  textisque  ceris  innumera  prole 
casira  replent,  exercitum  et  reges  habent,  prslia 
moventy  fumumfugiunt,  tumultu  exaspcrautur.  Has 


D 


est,  morum  mansuetudine.  Nam  etsi  habet  acu- 
loum,  non  tamen  utitur  eo  ad  vindicandum  ;  sunt 
enim  legis  naturse  non  scriptte  litteris,  sed  impressad 
inoril)US,  ut  leniores  sint  ad  puniendum  qui  potestate 
potiuntur  majori.  Sed  et  apes  qme  non  obtempera- 
vorunt  legibus  regis,  pa?nitentite  condomnationo  se 
multant,  ita  ut  immoriantur  acculei  sui  vulnere. 
Qood  Persarum  populi  in  se  dicuntur  observare,  ut 
pro  oommissi  pretio  scu  magnitudiiic  ipsi  in  se  pro- 
priio  morlis  exsequantur  sentontiaju.  Ita([uo  nulli 
regom.  uoc  Pors;e  (jui  gravissiuuis  ha])ent  in  subdi- 
tos  leges,  nec  Indi,  nec  Juda^i,  neo  Sauroiuata'  tanta, 
(juanta  apes  reverentia  dovotionis  observant,  ut 
nulhe  0  domibus  exire  audeant,  noc  in  aliquos  pro- 
oedere  pastus,  hisi  rex  prius  egressus  fucrit,  et  vola- 
tus  sibi  vindioaveritprinoipMtum.  Prooessus  aulom 
est  per  rura  redolentia  ubi  inhalantos  floribus  horti, 
ul)i  fugioiis  rivus  per  giaiuiiui  rodolentia,  ubi  amoe- 
iia  riparuiu.  Illic  ludus  alaoris  juventutis,  illic  cam- 
postre  oxorciliuin,  illic  ourarum  remissio,  opus  ip- 
sum  suave  de  floribus  et  duloibus  herbis,  fundamen- 
ta  castrorum  prima  ponuntur.  Quid  enim  aliud  est 
favus  nisi  castrorum  qutedam  speoies  ?  Denique  ab 
his  pra^sepibus  apum  fucus  aroetur.  Quie  castra  qua- 
drata  tanluiu  possunt  habere  artis  et  gratite,  quan- 
tum  habent  crates   favoi*um  ?  in  quibus  minutffi 
atque  rotundse  cellulae  conjunctione  sui  invicem  ful- 
ciuntur.  Quis  architectus  eas  docuit  hexagona  illa 
cellularum  in  discreta  laterum  8e(\uaUUl^  ^^tk^^<« 


99 


APPENDIX  AD  HUGONIS  0!>ERA  bOGMATlCA. 


100 


i«n    B 


nere,  ac  tencras  interdomorum  septa  ceras  suspen-  A 
dere,  stipare  mella,  et  intexta  floribus  horrea  ne- 
ctare  quodam  distenderc  "?  Cerneres  omnes  certare 
de  munere,  alias  invigilare  quaerendo  victum,  alias 
sollicitam  castris  exiberc  custodiam,  alias  futuros 
explorare  imbres,  et  speculari  concursus  imbrium, 
alias  de  floribus  fln^^ere  cerns,  altas  dc  floribus  in- 
ternum  rorem  colligere,  nullain  tamen  alienis  insi- 
diari  laboribus,  aut  raptu  vitam  (jua;rere,  atque  uti- 
nam  raptorum  insidias  non  timercnt.  Habent  tamen 
venena  sua,  et  intcr  mella  fundunt  venenum,  si 
fuerint  lacessitse,  animas  quoque  in  vulncre  ponunt 
ardore  vindictae.  Ergo  mediis  castrorum  vallibus 
humor  ille  recens  infunditur,  paulatimquc  et  pro- 
cessutemporis  in  mella  cogitur,  cum  fuerit  liquidus 
ab  exordio,  et  coalitu  certeflorumque  odore  flagrare 
mellis  suavitatem  incipit.  Merito  quasi  bonam  ope- 
rariam  Scriptura  sic  apem  ut  formicam  pr»edicat, 
dicens :  Vado  ad  formicam,  oj)iger,  et  considara  vias 
ejus,  el  disce  sapientiam  {Prov,  vi).  Quasi  dicat : 
Vide  quam  diligenter  et  provide  operata  est,  et  ejus 
imitare  operationem.  Operationem  namque  venera- 
bilem  meditatur  apes,  cujus  laborem  et  reges  et  me- 
dioci^es  ad  salutem  sumunt.  Appetibilis  enim  est 
sanctiflcatio  omnibus  et  chara.  Audis  quid  dicat 
propheta.  Mittit  itaque  te  ut  apiculae  ilUus  sequaris 
exemplum,  imiteris  operationem.  Vide  quam  labo- 
riosasit,  etquam  grata.  Brevis  invoJatilibusapis,  et 
initium  dulcoris  hahet  fructus  iJIius(EccL  xi).  Fru- 
ctus  itaque  ejus  ab  omnibus  desideratur  et  quasritur,  ^ 
nec  pro  personarum  diversitate  discernitur,  sed  in- 
discreta  sui  gratia  regibus  pariter  ac  mediocribus 
aquali  suavitate  dulcescit.  Nec  solum  voluptati,  sed 
etiam  saluti  est.  Fauces  enim  obdulcat,  et  curat  vul- 
nera.  Interius  quoque  medicamentum  infundit  ulce- 
ribus.  Itaque  cum  sit  infirma  robore  apis,  valida  ta- 
men  est  vigore  sepientia;,  ct  amore  virtutis.  Denique 
apes  regein  suum  summa  protectione  defendunt  et 
perire  pro  eo  pulchrum  pulant.  Hege  incolumi 
mens  omnibus  una,  amisso  rupere  fidem.  Incolumi 
enim  rege  nesciunt  mutare  Judicium,  mentem  alio 
inflectere.  Amisso  rege  ftdem  servandi  muneris  de- 
relinqunt,  atque  ipsae  sua  inella  diripiunt,  quod  is, 
qui  hujus  muneris  habuit  principatum ,  intorernptus 
est.  Itaque  cum  volucres  alia5  semel  tantum  quo-  ^ 
tannis  edant  fetus,  apes  bis  aut  ter  nova  producunt 
agmlna,  et  ideo  miranda  animantibus  caeteris  fecun- 
dilate  preeponderant. 

Cap.  XXX IX.  Do  arJjorc  quadam  in  India, 
Pendens  est  arbor  in  India.  Est  autcm  hujus  ar- 
borisfructus  dulcis  totus,  et  valde  suavis.  Columbse 
autem  delectantur  in  fructibus  hujus  arboris,  habi- 
tantque  in  ea  pascentes  fructus  ejus.  Draco  autem 
est  inimicus  columbis,  timetque  arborem  et  umbram 
ejus  ubi  columbae  morantur,  et  non  potest  appropin- 
quare  arbori,  neque  umbr»  ejus.  Si  enim  umbra 
arboris  ad  occidentem  venerit  fugit  ipse  ad  orientem, 
et  e  converso.  Si  autem  evenerit  ut  columba  inve- 
piatur  extra  arborem  vel  umbram  ejus,  ocoidit  eam 


draco.  Arborem  hanc  Deum  Patrem  intellige,  um- 
bram  Filium  ejus,  sicut  Gabriet  dicit  ad  Mariam : 
Spiritus  sanctussuperveniet  inte,  ot  virtus  AJtissi- 
mi  ohumbrahit  tihi  (Luc.  i).  Fructum  coelestem  sa- 
pientiam  Doinini ,  scilicet  Spiritum  sanctam.  Vide 
ergo,  0  homo,  ne  postquam  acceperis  Spiritum  sanc- 
tum,  id  est  spiritualem  columbam,  et  intelligibilem 
et  manentcm  super  te,  foris  flas  ab  seternitate,  alie- 
nus  a  Patre  et  Filio  et  Spiritu  sancto,  ne  draco  te  in- 
terimat,  id  est  diabolus.  Nam  si  tu  habes  Spiritum 
sanctum,  non  potest  tibi  appropinquare  draco.  At- 
tende  ergo  o  homo,  ct  permane  in  fide  catholica.  Ca- 
ve  quantum  potes  ne  extra  domum  inveniaris  et  com- 
predendat  te  ille  draco  serpens  antiquus  foris ,  et 
devorct  te  sicut  Judam ,  qui  mox  ut  exiit  a  domo 
foras,  et  a  fratribus  apostolis  statim  a  daemone  est 
devoratus,  et  periit. 

Cap.  XL.  De  sorpontum  gcnerihus. 

Anguis  omnium  serpentum  est  genus,  quod  com- 
plicari  et  contorqucri  potest,  et  inde  anguis,  quod 
angulosus  sit  et  nunquam  rectus.  Coluber  ab  eo  di- 
ctus,  quod  colat  uinbras,vel  quod  in  lubricos  tractus 
flexibus  sinuosis  Irahatur  vel  labatur.  Nam  lubricum 
dicitur  quidquid  labitur  dum  tenetur,  ut  anguilla, 
serpens.  Serpens  autemnomenaccepit,quiaocculti8 
accessibus  serpit  uon  apertis  passibus,  sed  squama- 
rum  minutissimis  nisibus  repit.  llla  autem  que  qua- 
tuor  aut  pluribus  pedibus  nituntur,  sicut  lacertse  et 
stelliones,  non  serpentes,  sed  reptilia  sunt,  quia 
ventre  et  pectore  reptant,  quorum  tot  venena  quot 
genera,  tot  bernicies  quot  species,  tot  dolores,  quot 
colores  habentur. 

De  dracone  dictum  cst  Jih,  n,  cap.  2J. 
Cap.  XLI.  De  basiJisco  et  sihiJo. 

Basilliscus  pao{Xiaxo«  Graece ,  Latine  interpretatur 
regulus,  eo  quod  sit  rex  serpentum,  ita  ut  eum  vi- 
dentes  fugiant,  quia  olfactu  suo  eos  necat.  Nain  et 
hominem  si  aspiciat,  interiinit.  Siquidem  ab  ejus 
aspectu  nulla  avis  volans  illassa  ti-ansit.  Sed  quam- 
vis  sit  procul,  ore  ejus  coinbusta  devoratur.  A  mu- 
stelis  tainen  vincitur,  quas  inferunt  homines  caver- 
nis,  in  quibus  delitescunt.  Itaque  ea  visa  fugit,  quem 
illa  persequitur  et  occidit.  Nihil  enim  ille  parens  re- 
rum  sine  remedio  constituit.  Est  autem  longitudine 
scmipedalis,  albis  maculis  lineatus.  Heguli  autem  si- 
cut  scorpiones  arentia  qu;eque  sectantur,  et  post- 
quain  ad  aquas  venerint  ibique  aliquem  momoi*de- 
rint,  hydrophobas  et  lymphaticos  faciunt.  Sibilus 
idcin  est  et  regulus.  Sibilo  enim  occidit  antequam 
mordeat  vel  cxurat. 

Do  vipera  vide  Jih.  ii,  cap,  SJ, 

De  aspide,  Jih.  ii,  cap.  80, 

Cap.  XLII.  Do  Goraste. 

Cerastes  ita  dicitur,  quia  in  capite  cornua  praeten- 
dit  arietum  similia;  xcpsTra  enim,  id  est  cerata 
Graece  cornua  vocantur.  Sunt  autein  illi  quadrige- 
mina  cornicula,  quorum  ostentatione  veluti  esoa 
sollicitata  animalia  perimit ;  totum  enim  corpus  tegii 
arenis,  ncc  ullum  indicium  sui  prsebet,  nisi  ex  eA 


101 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  TERTIUS. 


102 


Parte  qua  iuvUalas  aves  vel  animalia  capil ;  est  A  ranse  feciem  habeat ;  nain  Graeci  ranam  batrachon 
autem  flexuosus  piusquam  alii   scrpentes ,  ita  ut      Pdirpaxov  nppcllant. 


spinniu  ha])ere  non  videatur. 

Gaf.  XLIII.   I)e  scitalo  ox  PJinio  el  SoJiiw. 

Scitalis  seiTpens  ita  vocatur,  quod  tanta  prcefulget 
tergi  varietate,  ut  notarum  gratia  se  aspicientes 
retartlet,  et  quia  reptando  pigrior  est ;  quos  assequi 
non  valet,  mii^aculo  sui  stupentes  capil.  Kstuuteni 
tauti  fervoris,  ut  etiam  hiemis  tempore  exuvias 
coriK>ris  ferventes  dcponnt,  de  quo  Lucanus  : 

El  scilaJis  sparsis  otium  minc  soJn  pruinis, 

Exuvias  posituru  suas. 

Cap.  XLIV.  J)o  uttjphysibfrna. 


J)c  sulinnnndra  vido  Jiv..  ii,  cap.  IG.     • 

Gap.  LI.  Dc  SHura. 

Saura  hicerti  species,  qua;  quando  sencscit,  cae- 
canlur  ooiili  ejus,  et  iiitiat  foramen  parietis,  aspi- 
cicns  contni  orieiitcm,  et  orto  solc  intemlit,  etillu- 
minatur: 

Cap.  LII.  J)c  stolliono  iterum,  ctaliis  scrpentihus, 

Steiiio  de  colore  nilido  nomen  accepit,  est  enim 
tergo  pictuK  hicentihus  guttis  in  moduin  stellarum 
de  quo  Ovidius  : 

Aptumquo  colori, 

iVoiiJ:*7y  Iiahct  variis  stellatus  corpore  guttis. 


Amphisihiena  dicta  eo  quod  duo  cnpita  haheat,       Hic  autem  sooipionihus  adeo  contrarius  est  quod 


unum  in  loco  suo,  alterum  in  cauda,  currens  ex 
uti*oque  capite,  tractu  corporis  circulato.  Ha»c  sola 
serpentium  frigori  se  committit ,  prima  oinniuin 
praecedens,  de  qua  idein  Lucanus  : 
Etyravis  in  gcminum  verfjens  caput  amphisihivnn. 
Cujus  oculi  lucent  veluti  lucernoe. 
De  Jiydro  et  hydra  vide  lih.  u,  cnp.  7 . 

Gap.  XLV.  Do  boa  serpento  iterum. 

BoB6  anguis  Italiu)  immensa  mole,  persequitur 
greges  armentorum,  et  buhalos,  et  plurimo  lacte 
irriguis  uheribus  se  innectit,  et  sugens  iterimit, 
atqoe  inde  a  boum  depopulatione  nomen  boas  ac- 
cepit. 

Gap.  XLVI.  Do  Jaculo. 

Jaculus  serpens  volans,  de  quo  Lucanus  : 

Jaculique  voJantes. 

Exsiliunt  enim  arhonhus  uhi  insidias  ponunt,  et 
dum  aliquod  animal  ohvium  fuerit,  jactant  se  super 
ipsum,  et  perimunt;  unde  et  jaculi  dicti  sunt. 

(.'ap.  XLVII.  Dc  sironis  Sicrpcntihus. 

In  Arabia  autein  sunt  serpentcs  quc  Sirenue  vo- 
cantur  cum  alis,  quu^  plus  currunt  equis,  sed  ctiam 
volare  dicuntur,  ciuorum  virus  tantum  est,  ut  mor- 
suin  ante  mors  insequntur  quam  dolor. 

Gap.  XLVIII.  J)c  scpo  scrpcntc. 

Seps  exiguus  serpens,  qui  non  solum  corpus, 
sed  etiam  ossa  vencno  cousumit,  cujus  poeta  sic 
memiuit : 


ut  traditur,  eo  viso  pavorem  eis  incutiat,  et  torpo- 
rcm  afferat.  Sunt  et  alia  genera  serpentum,  ut  ad- 
mordiCiX',eIephanti{B,  chamedracontes,  et  multa  alia 
omnia  auteai  homini  exiliosa,  ut  quantus  nominum 
tantus  mortium  sitnumerus.  Omnes  autemserpen- 
tesnaturasuafrigidisunt,  necpercutiuntnisiquando 
calescunt.  Nam  quando  sunt  frigidi,  nullumtangunt 
Unde  et  venena  eorum  plus  die  quam  nocte  nocent 
torpent  enim  noctis  algore,  et  merito,  quia  frigidi 
sunt  nocturno  rore.  In  sc  enim  adducunt  vaporem 
torporis  gelidoe  peslis  et  natura  fiigidae.  Unde  et 
hieme  in  nodos  torquentur,  lestate  solvuntur.  Inde 
est  quod  quicumque  veneno  serpentis  percutitur, 
primum  obstupescit,  etposteauhiin  illo  calefactum 
p  ipsum  virus  exarserit,  statim  hominem  exstinguit. 
Venenum  autem  dictum  quia  pervenasvadit.  Infusa 
enim  pestis  ejus  per  venas,  vegetatione  corporis 
destructa,  discunit  et  animam  exstinguit.  Unde 
non  potest  venenum  nocere  nisi  hominis  tetigerit 
snnguinem.  Unde  Lucanus  : 

Noxia  scrpontum  cst  admisto  sanfjuine  pestis. 

Oinne  autem  venenum  est  frigidum,  et  ideo  anima 
qua)  ignea  est,  fugit  vencnum  frigidum. 

Cai».  LIII.  De  serpcntum  varia  natura 

h\  naluralibus  honis,  quic  nohis  cl  irrationnbili* 
bus  animantibusvidemusesse  coinmunia,  vivacitate 
quadnm  sensus  serpens  excellil.  Undeet  legilar  ih 
Gen.  Scj'pcns  axilemeratcallidior  cunctis animanti* 
J)us  tcrnv  {Gcncs.   iii).  Scrpens  autcin  tres  habet 


Ossaquo  dissoJvens  cnm  corporc  tnbcncus  sops.  D  «aturas.  Prima  est  hoec  cum  senuerit,  cnligant  ejus 

oculi,  et  si  voluerit  novus  lieri,  ahstinct  a  ciho,  et 


Gap.  XLIX.  J)o  Dypsadc  scrpontc. 

Dipsas  serpens  tantse  exiguitalis  fcrlur,  ul  cum 
calcatur,  non  vidcatur;  cujus  vcMcnuin  niite  cxstin- 
guit  quam  sentiatur,  ila  ut  facics  pricventa  morte, 
nec  tristitiam  morituro  inducat,  de  quo  poeta  : 

Signiferum  juvenem  tyrrheni  sanguinis  aulum 

[almum] 

Torta  caput  rotro  dypsas  calcata  momordit. 

Vix  dolor  aut  scnsus  dontis  fuitp  etc. 

Gap.  L.  Do  Jacerto  iterum,  et  hatracha. 

Laeertus  reptile  genus  est,  vocatus  ita  quod  bra- 
chia  habeat.  Genera  lacertorum  plura,  ut  batracha, 
Balamandra,  aaura,  stellio.  Datracha  sic  dicitur,  quod 


jejunat  multis  diehus,  doncc  pellis  ejus  laxetur,  et 
tunc  quierit  anguslam  riinnm  in  pelrn,  ct  intrat  in 
enin,  etconfricnt,  nc  constringit  se,  et  deponitvete- 
rem  pellem.  Sic  el  nos  per  multam  angustiam  cor- 
poris  et  al)stinentiam  pro  Ghristo,  deponamus  vete- 
rem  hominem,  ct  indumentum  ejus,  ct  quaeramus 
spiritualem  petram  Ghristum,  et  nngustam  fissuram 
id  est  porlam.  Secunda  natura  ejus  est  quod  cum 
venit  ad  flumen  bihere  aquam,  non  portat  secum  ve- 
nenum,  sed  dimittit  illud  in  fovea.  Debemus  itaque 
et  nos  dum  in  collectam  venimus  aquam  vivam  atque 
sempiternam  haurientes,  id  est  divinum  sermonem 
in  Ecclesia,  abjicere  a  nobis  venenum,  id  estterre*- 


103 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


104 


nas  et  malas  concupiscentlas.  Tertia  natura  ejus  A 
est,  quod  si  viderit  hominem  nudum,  timet  eum,  et 
si  viderit  eum  vestitum,  insilit  in  eum.  Sic  et  nos 
spiritualiter  intelligamus,  quod  primus  Adam  in 
paradiso  quandiu  fuit  nudus,  non  prsevaluit  serpens 
in  eum.  Sed  postquam  tunica  est  indutus,  id  est 
mortalitate  corporis,  vel  consensu  per  quem  secuta 
est  mors  nosti*a  et  ipsius,  tunc  exsiliit  in  eum  ser- 
pens.  Si  ergo,  o  homo,  habes  in  te  mortalem  vestem 
id  est  veterem  hominem,  et  inveteratus  es  dierum 
malorum,  exsiliet  in  te  serpens.  Si  autem  exspolies 
te  indumento  principum  et  principatuum  hujus  sgb- 
culi  et  tenebrarum,  tunc  non  poterit  exsilire  in  te 
serpens,  id  est  diabolus.  Serpens  quoque  pastu  feni- 
culi  csecitatom  acceptam  expellit.  Itaqueubi  obduci 
oculos  senserit,  nota  remedia  quserit,  nec  fraudatur  B 
effectu.  Jejuni  hominis  sputum  si  sei*pens  gustave- 
rit,  moritur.  Dicit  autem  Plinius  :«  Creditur  quod 
si  caput  serpentis  evaserit  cum  duobus  digitis,  nihi- 
lominus  vivit.  Unde  et  totum  corpus  objicit  pro  ca- 
pite  ferientibus.  » 

Anguibus  universis  hebes  visus  est,  et  raro  in 
adversum  contuentur.  Habent  enim  oculos  non  in 
fronte,  sed  in  temporibus,  ita  ut  citiusaudiant  quam 
aspiciant.  NuUum  autem  animal  in  tanta  celeritate 
linguam  movet,  adeo  ut  triplicem  linguam  videatur 
habere,  cum  non  sit  nisi  una.  Testudo  etiam  visce- 
ribus  pasta  serpentis,  cum  venenum  advertit  sibi 
serpere,  origano  medicina  suee  salutis  se  exercet. 
Serpentum  autem  omnium  humida  sunt  corpora,  p 
adeo  ut  quacunque  eant  viam  humore  designent. 
Vestigia  serpentum  sunt  talia  ut  cum  pedibus  carere 
videantur,  costis  tamen  et  squammarum  nisibus  re- 
punt,  quas  a  summo  gutture  usque  ad  imam  alvum 
parilimodo  dispositas  habent.  Squammis  enim  quasi 
unguibus,  costis  quasi  cruribus  innituntur.  Unde  si 
in  qualibet  corporis  parte  ab  alvo  usque  ad  caput 
aliquo  ictu  coUidatur,  debilis  reddita  cursum  habere 
non  potest,  quia  ubicunque  ictus  ille  ceciderit,  sol- 
vit  spinam  per  quam  costarum  pedes  et  motus  cor- 
poris  agebantur.  Serpentes  autem  diu  dicuntur  vi- 
vere,  adeo  ut  deposita  vetere  tunica,  senectutem 
deponere,  atque  in  juventutem  redire  perhibeantBr. 
Tunicae  serpentum  exuviae  nuncupantur,  eo  quod 
illis  quando  sencscunt,  sese  exuunt.  Dicuntur  au-  jy 
tem  exuvise  et  induvise  quia  exuuntur  et  induuntur. 
Pythagoras  dicit  de  medulla  hominis  mortui  quae 
in  spina  est,  serpentem  creari ;  quod  etiam  Ovidius 
in  Metamorphoseon  libris  commemorat,  dicens  : 
Sunt  qui  cum  clauso  putrofacta  ost  spina  sopulcro  : 
Mutari  credent  humanas  angue  medullas, 

Quod  81  creditur,  merito  cvenit  ut  sicut  per  ser- 
pentem  mors  hominis,  ita  ex  hominis  morte  vita 
serpentis  sequatur. 

Cap.  LIV.  Do  vermibus, 

Vemis  estanimal,  quod  plerumque  de  carne,vel 
de  ligno,  vel  de  quacumque  re  terrena  sine  ullo 
concubitu  gignitur,  licet  uonnunquam  et  de  ovis 


nascantur,  sicut  scorpius.  Sunt  autem  vermes  aut 
terrse,  aut  aquse,  aut  aeris,  aut  carnium,  aut  fron- 
dium,  aut  lignorum,  aut  vestimentorum. 

Aranea  vermis  est  aeris,  ab  aeris  nutrimento  co- 
gnominata,  quse  exiguo  corpore  longa  fila  deducit, 
et  telae  semper  intenta  nunquam  desinit  laborare, 
perpetuum  sustinens  in  suo  labore  dispendium. 

Multipes  vermis  est  terrenus  a  pedum  multitu- 
dine  dictus,  qui  contra  ictum  contractus  in  globum 
complicatur. 

,  Sanguisuga  vermis  est  aquatilis,  dicta  sic  quia 
sanguinem  sugit ;  potantibus  enim  insidiatur.  Cum- 
que  illabitur  faucibus,  vel  ubi  uspiam  adhaeserit, 
sanguinem  haurit,  et  cum  nimio  cruore  maduerit, 
evomit  quod  hauserat,  ut  recentionem  denuo  sugat. 

Scorpius  vermis  est  terrenus,  qui  potius  vermi- 
bus  ascribitur  quam  serpentibus ;  animal  armatum 
aculeo,  et  ex  eo  Grsece  nepes  vocatum,  quod  cau- 
dam  (lgat,et  armato  vulnere  venena  diiTundat.  Pro- 
prium  est  autem  scorpii,  quod  manus  palmam  non 
feriat. 

Bombyx  frondium  vermis,ex  cujus  texfura  bom- 
bycinum  flt.  Appellatur  autem  hoc  nomine  ab  eo 
quod  evacuetur,  dum  tila  generat,  et  aer  solus  in 
eo  remaneat. 

Eruca  frondium  vermis,  oleribus  vel  pampino 
involuta,  ab  erodendo  dicta,  de  qua  meminit  Plautus 
Eruca  nequam  bestiam  et  maleficam  involutam  in 
pampino  imitatus,  implicat  se  eadem,  nec  advolat, 
ut  locusta,  ut  huc  illucque  discurrens,  semipasta 
dimittat,  sed  permanet  perituris  frugibus  et  tardo 
lapsu  pigrisque  morsibus  universa  consumit. 

Teredones  lignorum  appellant,  quidam  eo  vermes 
quod  terrendo  edant,  vel  quod  terebant,  TspiTpov 
teretron  Greece,  Latine  terebrum  dicitur.  Graecw 
autem  8i{|  dex  dicitur,  et  mi;  dexis  morsus ,  hos 
Latine  tcrmites  dicimus,  ita  enim  apud  nos  ligni 
vermes  vocantur,  quos  tempore  importuno  de  se 
arbores  gignunt. 

Tinea  vermis  vestimentorum  dicitur,  eo  quod 
pertineat  et  eousquo  insideat  donec  crodat.  Unde 
et  pertinax  dicitur,  quod  in  eamdem  rem  identidem 
urgeat. 

Vermes  carnium  sunt  hipscratos,  lumbricus, 
pediculi ,  pulices  ,  lendes  ,  tarmus  ,  ricynus,  usia, 
cimex. 

Hipscratos  vernis  capitis  vocatur. 

Lumbricus  vermis  est  intestinorum,  dictus  quasi 
lubricus,  quia  labitur,  vel  quod  in  lumbis  sit. 

Pediculi  vermes  cutis,  a  pedibus  dicti,  unde  et 
pediculosi  dicuntur,  quibus  pediculi  in  corpore 
effervescunt. 

Pulices  vero  vocati  sunt,  quod  ex  pulvere  nu- 
triantur. 

Tarmus  vermis  est  lardi. 

Ricynus  vermis  est  canis,  ita  vocatus  quod  in 
auribus  canum  adheereat.  Cynos  [xucdv]  enim  Grsece 
canis  est. 


105 


DE  BESniS  ET  ALlIS  REBtJS  LIBERT  ERTIUS. 


106 


Ustula  verinis  est  porci ,  appellata  quod  urit ,  A  dentium  et  unguum  immanitate  armatum ,  tantaque 


nam  ubi  momorderit,  adeo  urit  ut  statim  vesicae  ibi 
fiant. 

Cimex  vermis  fetidus  in  parietibus  et  lecticis  na- 
scens,  ob  similitudinem  cimse  herbsB,  cujus  fetorem 
habet,  vocatur.  Proprie  autem  vermis  in  carne  pu- 
trida  nascitur,  tinea  in  vestimentis,  eruca  in  olere, 
teredo  in  ligno,  tarmus  in  lardo.  Vermis  non  ut  sei"- 
pens  apertis  passibus,  vel  squammarum  nisibus  re- 
pit,  quia  non  est  illi  spinse  rigor  ut  colubri,  sed  in 
directum  corpusculi  sui  partes  gradatim  porrigendo 
contractas  et  contrahendo  porrectas,  motus  expli- 
cat,  sicque  agitatus  perlabilur. 

Gap.  LV,  De  piscium  diversorum  naturis. 
Pisces  dicti,  unde  etpecus,  a  pascendo  scillicet. 
Reptilia,  ideo  dicuntur  hsec  quee  natant,  eo  quod 
reptandi  habent  speciem  et  naturam,  quamvis  se  in 
profundum  mergant,  tamen  in  natando  repunt.  Unde 
et  David  ait :  Hoc  mare  magnam  et  spatiosum  mani- 
bus,  illic  reptiJia  quorumnonest  numerus{PsaIciii), 
Amphibia  sunt  queedam  genera  piscium  dicta, 
quod  in  terra  et  in  aquis  viventia,  ambulandi  in 
terra  usum,  et  natandi  in  aquis  officium  habeant. 
Amphi  [%9iJ  enim  Greece,  utrumque  dicitur  Latine, 
id  est  quse  in  terris  et  aquis  vivunt,  ut  phocse,  cro- 
codili,  hippopotami,  id  est  equi  fluctuales. 
De  aspido  chelone  dictum  est  libro  ii,  cap,  36. 
Ballense  autem  sunt  immensa^  nmguitudinis  bestiee 
ab  emittendo  et  fundendo  aquas  dictse.  Gseteris  enim 
bestiis  maris  magis  vomit  undas.  ^dlXXitv  enim  Grse- 


B 


cutis  duritia  ut  si  fortium  ictu  lapidum  tcrgo  percu* 
tiatur,  illi  non  noceat.  Nocte  in  aquis ,  die  in  humo 
quiescit,  ova  in  terra  fovet,  masculus  et  femina  in- 
cubandi  vices  servant.  Hunc  serra  ventrem  dese- 
cans  interimit. 

Lupum  aviditas  appellavit  piscem  ingeniosum  in 
captura.  Denique  circumdatus  reti  fertur  arenas 
arare  cauda,  atque  ita  absconditus  transire  rete. 

MuIIus  vocatus  eo  quod  sit  mollis  atque  tener, 
cujus  cibo  tradunt  libidinem  inhiberi,  oculorum 
aciem  hebctari.  Homines  vero,  qui  his  ssepe  pasti 
sunt,  piscem  olent.  MuUus  in  vino  necatus,  iis  qui 
inde  biberint,  aut  ipsum  comederint,  teedium  vini 
generat. 

Mugilis  nomen  habet,  quod  sit  multum  agilis ; 
nam,  ut  dispositas  senserit  piscatorum  insidias, 
confestim  retrorsum  rediens  ita  transilit  rete,  ut 
volai'e  piscem  credas. 

Innumera  igitur  genera  piscium,  et  innumeri 
usus  eorum.  Alii  ova  generant ,  ut  varii  majores , 
quos  vocant  tructas,  et  aquis  fovenda  committunt ; 
aqua  vero  generat  et  creat,  et  adhuc  mandati  illius 
legis  perpetuse  munus  exsequitur,  tanquam  blanda 
mater  animantium. 

Alii  vivos  fetus  edunt  de  suo  corpore,  ut  cete  in- 
gentia,  delphines  et  phocse,  aliaque  csetera  hujus^ 
modi ,  quse  cum  edunt  partus  y  si  quid  insidiarum 
forte,  ten*orisque  prsesenserint  circa  catulos  suos 
unquam  moliri,  quo  tueantur  eos,  vel  tenerce  ^tatis 


ce  emittere  et  jaculari  dicitur.  Masculus  ballenee  est  ^  materno  aifectu  pavorem  comprimant ,  aperire  ora 
musculus,  ejus  enim  coitu  concipere  hsec  bellua 
dicitur.  Est  etiam  bellua  in  mari,  quse  dicitur  serra, 
de  qua./i7».  ii,  cap.  22, 

Delphines  certum  habent  nomen  vel  vocabulum, 
quod  sonos  hominum  sequantur,  vel  quod  ad  sym- 
phoniam  gregatim  conveniant.  Nihil  est  in  mari  ve- 
locius  istis.  Nam  plerumque  navessalientes  transvo- 
lant.  Quando  autem  prseludunt  in  fluctibus,  et  unda- 
rum  se  motibus  prsecipiti  saltu  ferunt,  tempestates 
significare  videntur.  Hi  proprie  simones  nominantur. 
Est  et  deiphinum  genus  in  Nilo  flumine  dorso  ser- 
rato,  qui  crocodilos  tenera  ventrium  desecantes  in- 
terimunt. 


exteriora,  et  partus  suos  dentibus  suspendere,  in- 
ternoque  recipere  corpore,  et  genitali  feruntur  alvo 
abscondere.  Quis  humanus  alfectus  hanc  pietatem 
piscium  poscit  imitari  ?  Oscula  eorum  nobis  satietati 
sunty  illis  non  satis  estaperire  viscera,  natosque  re- 
cipere,  et  revocare  integros,  atque  iterum  fetus  suo 
calore  animare,  et  spiritu  adolere  suo,  duosque  in 
corpus  unum  immittere,  donec  aut  ad  securitatem 
deferant,  aut  corporis  sui  objectu  natos  suos  defen- 
dant  a  periculis,  Quis  hsec  videns  non  tantse  pietati 
piscium  cedat  ?  quis  non  miretur  et  stupcat  ut  sei^ 
vet  natura  in  piscibus  quod  non  servat  in  homini- 
bus  ?  Plerseque  suspicione  novercalis  odii  appetit» 


Porcimarini,  quivulgovocantursuilli,  quia,  dum  j)  suos  occiderunt  filios  ;  alise  in  fame,  ut  legimus. 


escam  quserunt,  more  suis  terram  subaquis  fodiunt. 
Circa  guttur  enim  habent  oris  officium,  et  nisi  ro- 
strum  arenis  immergant,  pastum  non  colligunt. 

Gladius  dicitur  ob  hoc,  quod  rostro  mucronato 
sit,  propter  quod  naves  perfossas  mergit. 

Serra  nuncupata,  quod  serratam  habeat  cristam, 
et  subternatans  naves  secat. 

Scorpius  dictus ,  quia  Isedit  cum  manu  tollitur. 
Tradunt  enim  quidam  decem  cancris  cum  ozymi 
manipulo  adaliigatis ,  omnes  qui  ibi  sunt  scorpios 
ad  eum  locum  congregari. 

GrocodiluSy  a  croceo  colore  dictus ,  gignitur  in 
Nilo  flumine,  animal  quadrupes,  in  terra  et  in  aquis 
viyensi  longitudine  plerunque  viginti  cnbitorum, 

Patoih  CaLXXVlI. 


partus  proprios  comederunt,  et  humanis  pignoribus 
mater  sepulcrum  facta  est.  Piscium  autem  proli  ute- 
rus  parentis  sicut  murus,  valio  quodam  matemorum 
viscerum  pignora  inoffensa  conservat.Diversa  igitur 
piscium  genera  diversos  usus  habent.  Alii  ovagene- 
rant ;  alii  vivos  et  formatos  generant  fetus ,  et  qui 
ova  generant,  non  nidos  texunt  ut  aves,  non  per 
diuturuum  fetus  laborem  induunt,  non  cum  molestia 
sui  nutriunt.  Decidit  ovum,  quod  aqua  quodam  gre- 
mio  suse  naturse  quasi  nutrix  blanda  suscipit,  et 
animal  coeleri  fotu  reddit.  Gontinuo  enim  tactu  pa« 
rentis  animatum  ovum  quod  decidit,  et  piscis  exit* 
Deinde  quam  pura  et  inviolata  suocessiOy  ut  nul» 
lus  alteri,  sed  generi  suo  misceretur ;  nesciunt  emm 


107 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


108 


alienorum  piscium  adulterina  coniagia,  sicut  ea  ani-  A  rem,  et  deducat  te  in  alienas  insidias,  qui  tuas  vi- 


malia,  qu»  coeunt,  ut  equorum  et  asinorum,  qusB 
inter  se  diversa  genera  magna  hominum  cura  per- 
petrant,  vel  rursus  cum  equi  et  asinee  insimul  mis- 
oentur,  quae  sunt  vere  adulteria  naturse.  Nam  utique 
majus  est  flagilium  quod  in  naturo)  colluvione  com- 
mittitur,  quam  quod  in  parsonae  injuria.  Et  tu,  o 
homo,  ista  procuras,  interpres  adulterii  jumentalis? 
Et  illud  animal  CGBteris  pretiosus  putas,  quod  est 
adulterinum,  quam  quod  naturse  lege  inventum  est. 
Ipse  genera  aliena  confundis,  diversaque  misces 
animalia,  et  ad  vietitos  coitus  plerumque  cogis  in- 
vita,  et  hoc  industriam  vocas,  quia  hoc  de  honiini- 
bus  facere  non  potes,  ut  diversa  generis  conmiistio 
fetum  possit  excludere.  Tollis  tamen  homini  quod 
natus  est,  et  virum  de  viro  exuis,  abscissaque  cor-  » 
poris  parte  sexum  necas,  spadonem  efficis,  ut  quod 
natura  negavit,  hominum  impleat  audacia.  Quam 
bona  autem  mater  sit  aqua,  hinc  considera.  Tu 
homo,  docuisti  abdicationes  patrum  in  fiiios,  sepa- 
iraiones,  odia  et  offensas  ;  disce  quse  sit  parentis 
vicissitudo.  Vivere  pisces  sine  aqua  nequeunt,  nec 
a  8U8B  parentis  consortio  separati,  nec  a  suse  alte- 
rius  [altricis]  munere  discerni,  et  fit  hoc  natura 
quadam  ut  separati  moriantur  illico. 

Quid  autem  de  densitate  dentium  dicam?  Non 
enim  ut  oves  et  boves  ex  una  duntaxat  paile  dentes 
babent,  sed  utraque  pars  armata  est  dentibus ;  quia 
enim  in  aqua  sunt,  et  si  diutius  cibum  vei^arent,  et 


tat,  priusquam  tuam  exspectat  eerumnam,  qui  te 
persequente  ipsam  reformidabat. 

Scarus  quidam  piscis  dictus,  eo  quod  solus  escam 
ruminare  perhibetur,  si  quidem  alii  pisces  non  ru- 
minant.  Tradunt  autem  hunc  ingeniosum  esse  ; 
namque  inclusum  nassis,  non  illinc  prima  fronte 
erumpere,  necinfestis  viminibus  caput  inserere,  sed 
crebris,  nunc  dentium,  nunc  caudse  laxare  fores 
ictibus  atque  ita  retrorsum  redire,  quem  lucta- 
tum  ipsius  si  forle  alius  scarus  videat,  appre- 
hensa  mordicus  cauda  adjuvat  nisus  erumpen- 
tis. 

Echineis  parvus  et  semipedalis  pisciculus  nomen 
habet  quod  navem  adheerendo  teneat,  et  remoretur, 
a  veibo  f-/»  echOj  quod  est  haheo,  aut  ?xof«.«i  echo- 
mce,  quod  est  hcvroo,  et  nominc  vau;  nays,  quod  est 
navis,  Nam  licet  ruant  venti,  sfeviantque  procellse, 
navis  tamen  quasi  radicata  in  mari  stare  videtur, 
nec  retinendo  hoc  facit,  sed  quasi  terrce  adhxrendo. 
Hunc  Latini  remoram  appellant ,  quod  cogat  stare 
navigia. 

Anguillse  similitudo  anguis  nomen  dedit.  Origo 
ejus  ex  limo  et  rore  coelesti.  Unde  et  quando  capi- 
tur,  ita  lubrica  est  ut  quanto  fortius  premitur  manu 
nuda ,  tanto  citius  elabatur.  Ferunt  autem  Orientis 
fluvium  Gangem  anguillas  trigenum  pedum  gignere 
Anguillse  vino  necatse,  qui  vinum  biberint,  teedium 
vini  habent. 


non  cito  transmitterent,  aquarum  coUuvione  eorum  q     Mursenam  Greeci  ppaivAv  myreenam  vocant ,  eo 


esca  de  dentibus  posset  auferri,  et  dilui,  ideo  densos 
et  acutos  habent  dentes,  ut  cito  incidant  atque 
consumant  cibum,  et  sine  mora  et  dilatione  transmit- 
tant.  Denique  non  ruminant ;  solus  tamen  scarus  ru- 
minare  perhibetur  ab  iis ,  quibus  aut  eventus,  aut 
usus  fuity  aut  studium  taiia  comprehendere. 

Sanenec  ipsi  pisces  potentiorum  evascere  violen- 
tiam,  nam  avaritia^  potentiorum  subjecti  ubique  in- 
feriores  sunt ;  quo  enim  quisque  infirmior,  eo  citius 
raptorum  praedse  patet.  Et  plerique  quidem  herbis 
pascuntur,  ac  minutis  vermibus.  Sunt  aulem  qui 
invicem  se  devorant,  ut  a  sua  carne  pascantur.  Mi- 
nor  apud  illos  cibus  majoris  est,  et  rursus  ipse  ma- 
jor  a  validiore  invaditur,  et  preedator  alieni  fit  esca 


quod  complicet  se  in  circulos.  Hanc  feminim  sexus 
tantum  esse  tradunt,  et  concipere  a  serpente  ;  ob 
id  a  piscatoribus  tanquam  sibilo  serpentis  evocatur, 
et  capitur ;  iclu  autem  fustis  difliculter  interimitur  ; 
ferula  prolinus.  ,Habere  animam  in  cauda  certum 
est ;  nam  capite  perousso  vix  eam  interimi  dicunt, 
cauda  statim  exaniniari. 

Polypus,  id  est  multipes,  pluriiiios  enim  pedes 
habet ;  iste  ingeiiiosus  hamuin  appetil ;  et  brachiis 
complexum,  non  morsu,  non  prius  dimiltit  quam 
escam  circumroseril. 

Torpedo  vocata ,  eo  quod  corpus  torpescere  fa- 
ciat ;  si  eam  quisquam  viventem  tangat,  etiam  pro- 
cul,  et  a  longinquo,  vel  si  hasta,  vel  virga  tangatur, 


alterius.  Itaque  usu  venit  ut,  cum  ipse  alium  devo-  J)  quamvis  pervalidos  lacertos  habeat,  lorpescere  fa- 


raverit,  ab  altero  devorelur,  et  in  unum  ventrem 
uterque  conveniat  cum  devoratore  proprio  devora- 
tus,  sicque  simul  in  uno  viscere  praedse  vindictaeque 
consortium.  Et  ipsius  sponte  forte  assentiens  invi- 
dia  est,  sicut  et  nobis.  Non  enim  ex  natura  ceepit, 
sed  ex  avaritia,  aut  quia  ad  usus  hominum  dati 
sunt  in  signum,  ut  in  his  nostrorum  morum  vitia 
videremus,  et  eorum  caveremus  exemplis  ne  quis 
peccator  inferiorem  invaderet,  daturus  in  ^e  peten- 
tiori  exemplum  injurise.  Itaque  qui  alium  Isedit,  sibi 
laqueum  parat  in  quem  ipse  incidat.  Et  tu  piscis  es. 
qui  viscera  invadis  aliena,  qui  demergis  infirmum, 
qui  cadentem  persequeris  usque  inprofundum.  Cave 
ne,  dum  iUum  persequeris,  incidas  ipse  in  validio- 


ciat  quemlibet,  et  pedes  robustissimi  viri  ad  cur- 
sum  ligabit.  Tanta  est  enim  vis  ejus  ut  etiam  aura 
corporis  sui  afficiat  membra. 

Cancer,  animal  gradiens  in  transversum,  has  cibi 
gratia  pra^stigias  struit ;  nam  et  ipse  ostreo  delecta- 
tur,  et  carnis  ejus  epulum  quajrit,  sed  appetens  ci- 
bum  prospicit  et  periculum.  Hsec  enim  venatio  dif- 
ficilis  est  et  periculosa.  Difficilis  est,  quia  testis  va- 
lidioribus  esca  interior  includitur ;  nam  velut  muris 
quibusdam  mollitiem  carnis  prsecepti  regalis  inter- 
pres  natura  munivit,  quam  medio  testarum  quodam 
sinu  concavo  nutrit  ac  fovet,  et  quasi  in  quamdam 
vallem  diffundit,  et  ideo  cassa  sunt  omnia  canori 
tentamenta,  quia  aperire  clausum  ostreum  nuUa  vi 


t)E  BESTIIS  Et  AUIS  REBUS  LIBER  TERTItiS. 


110 


Et  periculosa  est,  si  chelam  ejus  includit.  A  vii^tutem  equo  dedity  et  solvit  de  cervice  ejus  formi- 


d  argumenta  confugit,  et  insidias  nova  fraude 
'.  Itaque  quia  omnia  animantium  genera  ali- 
lectatione,  licet  sint  diversa,  mulcentur,  ex- 
n  quandp  ostreum  in  locis  remotis  ab  omni 
cilicet  contra  radios  solis  receptaculum  iilud 
f  et  suarum  reseret  claustra  testarQm,  ut  li- 
ire  visceris  sui  voluptatem  quandam  capiat, 
i  cancer  clanculo  calculum,  id  est  lapillum 
ins  impedit  conclusionem  ostrei,  et  sic  che- 
trtum  immittens  interna  ostrei  viscera  depa- 
Sic  etiam  homines  vitiosi,  cancri  more  in 
rei  usum  fraude  circumscriptionis  irrepunt, 
siitatem  propriae  virtutis  astu  quodam  sufTul- 
Eratri  dolum  nectunt,  et  alterius  pascuntur 


dinem  ut  ex  campis  occurrens  regibus  arrideat, 
odoretur  bellum  eminus,  excitetur  sono  tubas,  sl 
hsec  irrationabilia,  et  alia  insensibilia;  ut  fenum  et 
lilia  replevit  susb  dispositione  sapientiee,  quid  dubi- 
tamus  quin  etiam  in  echinum  contulerit  gratiam 
prsescientiae?  Nihil  inexploratum,  nihil  dissimula- 
tum  reliquit.  Omnia  videt,  qui  pascit  omnia,  omnia 
replct  sapicntia,  qui  omnia  fecit  in  sapientia,  ut 
scriptum  est  (Psal.  cai),  et  ideo  si  echmum  dono 
visitationis  su£e  non  praBtermisit,  si  eum  considerat, 
et  futurorum  informat  indiciis,  te  non  considerat  ? 
Imo'vero  considerat,  sicut  lestatur  ejus  divina  sa- 
pientia  dicens :  Si  respicit  volatilia,  si  pascit  illa, 
noniie  vos  pluris  estis  illis  ?  Si  fenuin  quod  hodie 


J8.Tuautempropriisestocontentus,etaIiena  B  est,  et  cras  in  clibanum  mittitur,  Deus  sic  vestit, 


na  non  pascant.  Bonus  cibus  est  simplicitas 
otisB  sua  bona  habens,  insidiari  nescit  alie- 
ic  avaritias  fetibus  inardescit,  cui  lucrum 
iniquum  ad  virtutem  dispendium  est,  ad  cu- 
em  incendium,  et  ideo  beata  est  si  bona  sua 
ty  cum  virtus  paupertatis  omnibus  si  prsefe- 
thesauris.  Nonne  melius  est  exiguum  quid 
ei  timore  et  amore,  quam  thesaurus  magnus 
lusdem  timore  et  amore?  Melior  est  enim  ho- 
ias  in  oleribus  cum  gratia,  quam  vitulorum 
um  cum  discordia  prseparatio.  Utamur  ergo 
e  ad  quserendam  gratiam,  et  salutem  tuen- 
non  ad  alienam  circumscribendam  innocen- 
iicet  tamen  nobis  uti  exemplis  sumptis  a  ma- 


quanto  magis  vos  minimsd  fidei  ?  (Matth,  vi), 

Gonchae  et  cochlese  ex  hac  causa  sunt  vocatae, 
quod  deficiente  luna  cavantur,  omnium  enim  clau- 
sorum  animalium  maris  atque  conchainim,  incre* 
mento  lunsemembra  turgescunt,  defectu  lunae  eva- 
cuantur.  Luna  enim  cum  in  augmento  fuerit,  auget 
humorem,  cum  vero  in  defectu  fuerit ;  minuuntur 
humores.  Hoc  enim  physici  dicunt.  Consha  autem 
primie  impositionis  nomen  est,  inde  per  deriva- 
tionem  cochlea  quasi  conchula.  Concharum  genera 
multa  sunt,  inter  quas  et  margaritifcrfle  sunt,  qu8d 
coceelose  dicuntur,  in  quorum  carne  pretiosus  lapii- 
lus  cui  uniani  nomen,  solidatur ;  de  quibus  tradunt 
ii  qui  de  animantium  naturis  scripserunt,  quod  no- 


ad  profectum  nostrae  salutis,  non  ad  alienae       cturno  tempore  littore  petant,  et  cx  ccelesti  rore 


lum. 

inus  animal  exiguum^  vile,  ac  despicabile  ma- 
im;  plerumque  index  futurae  tempestatis,  aut 
illitatis  nuntius  solet  esse  navigantibus.  Deni. 
nm  procellam  ventorum  senserit,  calculum 
m  arripit,  eumque  velut  saburram  vehit,  et 
im  anchoram  trahit,  ne  excutiatur  fluctibus, 
non  suis  se  librat  viribus,  sed  alieno  stabilit 
it  pondere.  Quo  indicio  nautse  velut  signum 
)  perturbationis  capessunt,  et  sibi  prsetiment, 
i  imperitos  turbo  improvisus  inveniat.  Quis 
maticus,  quis  astrologus,  quisve  Chaldseus  po- 
derum  cursus,  coeli  motus,  et  signa  sic  com- 


margaritas  concipiant,  unde  et  coca^lose  quasi  con- 
cipientes  e  ccelo  nominantur. 

Murex  cochlea  est  maris  dicta  ab  acumine  et  as-> 
peritate,  qua;  alio  nomine  conchylium  nominatur, 
propterea  quod  circumcisa  ferro,  lacrymas  purpu- 
rei  coloris  emittit,  ex  quibus  purpura  tingitur.  Et 
inde  ostrum  appellatur,  quod  hsec  tinctui*a  ex  testaa 
humore  elicitur. 

Cancros  vocari  volunt,  quia  conchee  sunt  crura 
habentes,  inimica  ostreis  animalia  ;  nam  carnibua 
eorum  vivunt.  Animal  est,  ut  jam  dixi,  raro  inge- 
nio ;  nam  validam  ostrese  testam  aperire  non  potens, 
explorat  quando  ostrea  tostarum  claustra  aperiat, 


idere?Quo  ingenio  ista  colligit?  Quo  doctore  |x  tuncque   latenter   lapillum   injicit,  atque  impedita 

*  A  ^k      ^^  *  *^*1A  1**4  **   A     f^  ^^^  I  *  A  1  •  j  V~v  m.  M. 


it?  Quis  ei  fuit  tanti  interpres  augurii  ?  Saepe 
es  confusionem  aeris  vident,  et  ssepe  faliun- 
lod  plerumque  ea  sine  tempestate  discutia- 
chinus  non  fallitur.  Echinum  sua  nequaquam 
prsetereunt.  Unde  exiguo  animali  tanta  prse- 
ia  ut  futui*a  prsenuntiet?  Quocirca  majus  in 
lil  est  quam  tantam  habere  prudentiam.  Crede 
per  indulgentiam  Dei  omnium  rerum  Domini, 
prsecientiee  accepit  munus.  Etenim  si  fenuin 
sic  vestit,  sic  pascit  volatilia,  si  parat  corvis 
i  (puUi  enim  eorum  clamant  ad  Dominum),  et 
lieribus  dedit  texturse  sapientiam,  si  araneam 
am  subtiliter  ac  docte  laxos  casses  suspendit 
ibus,  sapientisd  non  reliquit  immunem ;  si  ipse 


conclusione  ostreae  carnes  erodit.  Duo  autem  sunt 
genera  cancrorum,  fluviales  et  maritimi.  Ostrea 
dicta  est  a  testa,  qua  moliities  ejus  munitur.  Greaci 
enim  testam,  oorpoucov  ostracon  dicunt. 

Musculi  sunt  cochleee,  a  quorum  lacte  concipiunt 
ostreae,  et  dicti  musculi,  quasi  masculi.  Testudo 
piscis  dictus  eo  quod  tegmine  testse  sit  adopertus  in 
modum  camerse.  Testudinum  quatuor  sunt  genera, 
terrestres,  maritimae,  lutarise,  id  est  cceno  et  palude 
viventes,  quartum  genus  fluviales,  quee  in  dulci 
aqua  vivunt.  Tradunt  aliqui  (quod  incredibile  est) 
ire  tardius  navigia  pedem  testudinis  dextrum  vehen- 
tia.  Ran»  a  garrulitate,  eo  quod  circa  genitales 
strepuntpaludes,  et  sonos  voois  importunis  clamo- 


111 


APPENDlX  AD  HtJGONlS  OPERA  DOGMATICA. 


112 


ribus  reddunt.  Ex  quibus  qusedam  aquaticse  dicun- 
tur,  queedam  palustres,  quaedam  rubetoe,  ob  id  quod 
in  rubis  et  vepribus  vivunt,  caeteris  grandiores. 
AlifB  calamitse  vocantur,  quoniam  inter  arundines 
fruticesque  vivunt;  minimse  omnium,  et  viridis- 
simee,  mutse,  et  sine  voco  sunt.  Agreduloe  sunt  ranx 
parvulse  in  sicco  vel  in  agris  morantes,  unde  ct  sic 
vocantur.  Negant  quidam  canes  latrare,  quibus  in 
ofTa  rana  viva  fuerit  data. 

Animalium  omnium  in  aquis  vivcntium  nomina 
centum  quadraginta  quatuor  Plinius  ait,  quae  sunt 
in  generibus    belluarum,  serpentum  communium 
terrae  et  aquae,  cancrorum,  concharum,  peloridum, 
solearum,  lacertorum,  loliginum,  et  his  similiuin. 
Gap.  LVI.  De  arborlbus. 
Arborum  nomen  a  robore  quidam  derivatum  pu- 
tant,  sicut  herbarum  ab  hwrendo  creditur,  eo  quod 
terris  suis  radicibus  adhaereant.  Utraque  autem  ideo 
sibi  pene  similia  sunt,  quia  ex  uno  alterum  gigni- 
tur.  Nam  dum  sementem  in  terram  jeceris,  prius 
herba  oritur,  deinde  confota  surgit  in  arborem,  et 
intra  parvum  tempus  quod  herbam  videras,  arbu- 
stum  suspicis.  Arbustum  arbor  est  novella  et  tenera 
in  qua  insertio  fieri  potest,  aut  arbor  cui  vitis  mari- 
taturet  inhaeret^unde  dicitur  arbustiim  quasi  arbo- 
ris  hasta.  Alii  arbustum  locum  in  quo  arbores  sunt 
volunt  accipere,  sicut  et  saliceta,  et  vireta,  ubi  sali- 
ces,  e^virgultae  novellee,  et  virentes  sunt.  Frutex 
minor  arbore  juste  appellatur,  quod  fronde  terram 
tegat.  Nemus  vox  Graeca  est  a   nemo  viixo?,  id   est 
pasco  quod  id  eo  greges  pascantur,  estque  voluptatis 
causa  comparatum.  Alii  quasi  Latinum  sit  a  nemine, 
aut  numinibus  nuncupatum  volunt,  quia  pagani  ibi 
idolis  suis  sacrificabant.  Lucus  est  densitas  arborum 
solo  lucem  detrahens,  per  antiphrasin,  eo  quod  non 
laceat,  sive  a  lucc  quod  id  co  lucebant  funalia,  vel 
cerei  propter  nemorum  tenebras.  Saltus  est  densi- 
tas  arborum  alta  vocata  hoc  nomine  eo  quod  exsi- 
liat  in  altum,  el  in  sublime  consurgat,  vel  quod  ibi 
ferse  et  pecora  interdum  saliant.  Insitio  diciturcum 
fisso  trunco  surculus  fecundte  arboris  sterili  inseri- 
tur.  Plantae  sunt  rapta3  de  arboribus.  Plantaria  au- 
tem  qu8B  ex  seminibus  nata  sunt  cum  racidibus,  et  a 
terra  propria  transferuntur.  Hadix  appcllatur  quod 
quasi  radiis  quibusdam  fixa  terris,  in  profunda  de- 
mergitur.  Nam  physici  dicunt  parem  esse  altitudi- 
nem  radicum  et  quarumdam  arborum.  Truncus  est 
stipes,  et  status  arboris  insistens  radici.  Corticem 
veteres  corucem  vocabant.  Dicitur  autom  cortex, 
quod  corio  lignum  tegat.  Liber  est  pars  corticis  in- 
terior,  dictus  a  liberato  cortice,  id  est  ablato ;  est 
enim  medium  quiddam  inter  lignum  et  corticem. 
Rami  sunt  qui  de  trunco  manant,  sicut  a  ramis  aut 
radice  surculi.  Surculi  sunt  a  praecisione  serrae  nun- 
cupati.  Virgultum  est  quod  de  radice  pullulat,  ra- 
mus,  qui  de  ipso  arboris  robore,  virga  qutie  de  ra- 
mis.  Proprie  autem  virgultum  appellatur  quod  ad 
radicem  arboris  nascitur,  et  quasi  inutile  ab  agri- 
colis  amputatur,  et  hinc  dictum  virgultum,  quod  ex 


A  virga  tollitur.  Virga  autem  a  vi  vel  a  virtute  dici- 
tur,  quia  vim  habet  in  se  multam,  vel  a  viriditate, 
vel  quia  pacis  indicium  est,  quod  vim  urgeat :  unde 
virga  quae  dicitur  caduceum,  utuntur  magi  ad  pla- 
candos  serpentes  inter  se,et  idcirco  in  ea  hos  sus- 
tinent  alligatos ;  hac  etiam  philosophi,  reges,  nun- 
tii,  magistri,  ac  legati  utuntur.  Flagella  dicuntur 
summse  arborum  partes,  ab  eo  quod  crebros  vento- 
rum  flatus  sustinent.  Cimas  et  cimata  vocant  herba- 
rum  summitates  quasi  comas.  Folia  «puXXa  Grsece  di- 
cuntur.  Unde  est  ad  nos  per  derivationem  transla- 
tum.  Flores  nominati  quod  cito  defluant  de  arboi;i- 
bus,  quasi  fluores,  quod  cito  solvantur.  In  his  duplex 
gratia,  coloris  et  odoris.  Austro  enim  flores  solvun- 
tur,  zephyro  fiunt.Germen  dicimus  surculum  prce- 

"  gnantem,  a  generando  unde  et  germinatio.  Fruclus 
nomen  accepit  a  frumine,  id  est  eminente  gutturis 
paHe,  quo  vescimur;  unde  et  finiges.  Fructus  pro- 
prie  dicuntur  agrorum  et  arborum,  quibus  utimur; 
in  animalibus  vero  abusive  et  translative  fructum 
vocant.  Poma  dicta  ab  opimo,  id  est  a  copise  uber- 
tate.  Matura  dicuntur,  quod  apta  sint  ad  manducan- 
dum  ;  sic  et  immatura,  quia  priusquam  matura 
fiant,  dura  sunt  ad  manducandum.  Suntautem  poma 
quaecunque  principalem  fructum  nucleo  non  inclu- 
dunt.  Ligna  secundum  Varronem  dicta  sunt  quod 
leguntur  ad  ignem  construendum,  secundum  quos- 
dam  autem  quia  accensa  conveiiuntur  in  lumen. 
Unde  et  lychnus  lucema  dicitur,  et  elychnium  quod 

^  in  ea  ardens  lumen  praebet.  Torris  lignum  adus- 
tum,  quem  vulgus  titionem  vocat,  foce  semiustum 
et  exstinctum.  Quisquiliae  sunt  stipulae  immistae 
surculis  ac  foliis  aridis  ;  sunt  autem  purgamenta 
terrarum. 

Palma  dicta,  quia  manus  victricis  ordinatus  est, 
vel  quod  oppansis  est  ramis  in  modum  palmae  ho- 
minis.  Est  enim  arbor  iusigne  victoriae,  proceroque 
ac  decoro  virgulto,  diuturnisque  vestita  frondibus, 
et  folia  sua  sine  ulla  successionc  servans ;  hanc 
Grceci  phaenicem  dicunt,  quod  diu  duret,  ex  simili- 
tudine  avis  illius  Arabia»,  quaj  multis  annis  vivere 
perhibetur,  fructus  autem  ejus  dactyli  a  digitorum 
similitudine  nuncupati  sunt. 
Laurus,  a  vcrbo  laudo,  laudus  dicta.  Hac  enim 

|v  cum  laudibus  victorum  capita  coronabantur.  Apud 
antiquos  autem  laudus  nominabatur,  postea  d  lit- 
tera  sublata,  et  r  subrogata,  dicta  est  laurus,  ut  in 
auriculis,  qu»  initio  audicula3  dictse  sunt,  et  medi- 
dies,  quae  nunc  meridies  dicitur.  Hanc  arborem 
Grseci  daphnem  vocant  eo  quod  nunquam  deponat 
viriditatem,  propter  quod  illa  victores  prius  coro- 
nabantur.  Sola  quoque  hiec  arbor  vulgo  fulminari 
minime  creditur.  Malus  a  Gnecis  dicta,  eo  quod 
fructus  cjus  sit  omnium  pomorum  rotundissimus, 
Unde  et  haec  sunt  vera  mala,  quae  vehementer  ro- 
tunda  sunt.  Alii  mala  quod  Graecis  mela  dicuntur, 
alii  a  dulcedine  appellari  aiunt,  quod  ejus  fructus 
meilis  saporem  habeat,  vel  quod  in  melle  serventur. 
Malum  punicum  dicitur,  quod  ex  Punica  regiooe  sit 


113 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  TERTIUS. 


114 


genus  ejus  translalum.  Idemest  malum  granatum,  A  cis  dicitur  lignum,  et  yXuxicglykisdulcis,  hujusar- 


60  qaod  intra  rotunditatem  corticis  granorum  con- 
tineat  multitudinem.  Ficus  Latine  a  fecunditate 
vocatur.  Feracior  est  enim  arboribus  cseteris.  Nam 
ter  quaterque  per  singulos  annos  generat  fructum 
atque  altero  maturescente,  alter  oboritur,  iiinc  et 
caricse  a  copia  nominatie.  Ficus  /Egyptia  fecundior 
feHur,  cujus  lignum  in  aquam  missum,  continuo, 
mergitur,  etcum  in  limo  aliquandiu  jacuerit,  deinde 
in  superficiem.sustollitur,  versa  vice  natura),  quo- 
nia.ni  madefactum  debuit  humoris  pondere  residere, 
A  senibus  in  cibo  ssepius  sumptte  ficus  rugas  eorum 
ferunturdistendere.  Taurosquoque  ferocissimos  ad 
liei  arborem  alligatos  mansuesceredicunt.  Morusa 


boris  pomo  succus  expressus  acatia  a  GrsBcis  dicitur, 
Pistatia  arbor  dicta,  quod  cortex  pomi  ejus  nardi 
pistici  odorem  referat.  Pinus  arbor  picea  ab  acu- 
mine  foliorum  dicta,  pinnum  enim  antiqui  nomina- 
bant  acutum.  Pinum  autem  aliam  pitin,  aliam  peu- 
cem  vocant,  quam  nos  piceam  dicimus  eo  quod 
desudet  picem,  In  Germanise  autcm  insulis  hujus 
aiboris  lacryma  electrum  gignit.  Gutta  enim  defluens 
rigore  vel  tepore  in  soliditatem  durescit,  et  gemma 
fit,  de  qualitnte  sua  nomen  accipiens,  id  est  succi- 
num,  eo  quod  succus  sit  arboris.  Pinus  creditur 
prodesse  cunctis,  qu8B  sub  ea  servantur,  sicut  nux 
nocere    omnibus.  Abies  dicta    quod  pree   cseteris 


Giweis  vocata,  quam  Latini  appellant  rubum,  eo  g  arboribus  longe  eat,  et  in  excelsum   prseemineat, 


quod  fructus  ejus  vel  virgultum  rubet.  Est  enim 
morus  silvestris  fructum  afferens,  quod  in  deserto 
pastorum  fames  ac  penuiia  confovetur  hujus  folia 
superjactata  serpenti ,  feruntur  intei  imere  eum. 
Sycomorus,  sicut  et  morus,  Gnuca  nomina  sunt.  Di- 
cta  autem  sycomorus,  iicus  falua,  quia  aOxov  Graece 
rlicitur  ficus  et  [xcupb;  fatuus,  dicitur  etiam  marisca 
a  Latinis  et  celsa  ab  altitudine,  quia  non  est  brevis 
utca*terae.  Nux  appellata,  quod  umbra  vel  stillici- 
Jium  foliorum  ejus  proximis  nrboiibus  noceat. 
Hanc  alio  nomine  Latini  juglandeiii  vocant,  quasi 
Jovis  glandem.  Fuit  enim  haec  aibor  consecrata 
Jovi.  Cujus  pomum  tantum  viin  habet  ut  missum 
inter  su.spectos  herbarum  vel  fungorum  cibos  quid- 


cujuR  natura  expersestterrenis  humoris,acproinde 
habilis  atque  levis  habetur.  Hanc  quidam  gallicam 
vocant,  propter  candorem.  Est  autem  sine  nodo. 
Cedrus  est  quae  etiam  Gnece  xi5po;  cedros  vocatur. 
cujus  folia  cypressi  similitudinem  habent  lignum 
vero  jucundi  odoris  est,  et  diu  durans,  nec  a  tinea 
unqunm  exterminatur,  unde  et  in  templis  propter 
diuturnitatem  ex  hoc  ligno  lacunaria  fiunt,  Hujus 
ligni  resina  cedria  dicitur,  quae  in  conservandis 
adeo  est  utilis,  ut  perliniti  ex  ea  nec  tineas  patian- 
tur,  nec  tempore  consenescant.  Cypressus  Gr(ece 
xu7cp{«aao{  a  pueri  nomine  dicitur,  quod  caput  ejus 
a  rotunditate  in  cacumen  erigitur;  unde  et  eonos 
vocatur  alta  rotunditas.  Hinc  et  fructus  ejus  eonus, 


quidin  els  virulentum  esl,   exsugnt,  rapiat,  atque  q  ^^.^  rotunditas  ejus  talis   est  ut  conum  imitetur 


exstinguat.  Nuces  autem  generaliter  dicuntur  omnia 

poma  Gorio  duriori  tecta,  ut  pinea^,  nuces  avellanae 

glandes,  castanese  ,  amygdula.   Ilinc  nuclei  dioti, 

quod  sint  duro  corio  lecti.  At  eontrn  omnia  poma 

mollia,  mala  dicta  sunt,  sed  cum  adjectione  terra- 

rum  in  quibus  antea  nala  sunt,  ut  persica,  punica 

matiana,  etc.  Amygdala   (JaiYSaXcv  Grsecum  nomen 

est,  quod  Latine  longa  nux  vocatur.  Cunctis  autem 

arboribus  prius  se  flore  vestit,  et  ad  ferenda  poma 

arbusta  sequentia  praevenit.  Castaneam  Latini  a 

Graeco  appellant  vocabulo)  hancenim  Groeci  xdiaiavov 

eastanon  vocant.  Quidam  a  castrando  dictam  putant 

co  quod  fructus  ejus  gemini  in  modum  testiculorum 

intra  folliculum  sunt  reconditi,  qui  dum  ejiciuntur,  .     ^   x^      r      i      •  j  o  -^  •«  ^«* 

'  ^    ,     ,     ^* .    -       *  T\  veniant.  Pyr  f:wpl  enim  apud  Grsecos  ignis  est. 
qaasi  castrantur;  hsec  arbor  semel,  utexcia  fuerit  D  *    i    n 


nnde  et  coniferfe  cyparissi  dicuntur.  Hujusmodi 
lignum  cedro  pene  proximam  habet  virtutem,  tem- 
plorum  quoque  trabibus  aptum,  impenetrabili  so- 
liditate  nunquam  oneri  cedit,  sed  ea  qua  in  princi- 
pio  fuerit  firmitate  perseverat.  Antiqui  cypressi 
ramos  prope  rogum  constituere  solebant,  ut  odorem 
cadaverum  dum  urerentur,  opprimerent  jucunditate 
odoris  illius. 

Juniperus  Grsece  apxsuOo;  dicta  putatur,  quibus- 
dam  Latine,  quasi  junipyrus,  idestjuvans.Pyr  sive 
quod  ab  amplo  in  angustum  finiat,  ut  ignis,  sive 
quod  oonoeptum  diu  teneat  ignem,  adeo  ut  si  prunsB 
ex  ejus,  cinere  coopertie  sint,  usque  ad  annum  per- 


tanquam  silva  expullulare  consuevit.  Ilex  arbor 
grandifera  ab  electo  vocata.  Hujus  enim  arboris 
fructum  homines  primum  ad  victum  sibi  elegerunt. 
Undo  et  poeta  : 

Mortales  cnncti  nictabaDt  gutliira  gJandom, 
Prius  enim  quam  frumenti  usus  esset,  antiqui 
homines  glande  vixerunt.  Phagus  et  esculus  arbo- 
res  glandiferae  ideo  vocata)  creduntur  quod  eorum 
fructibus  olim  homines  vixerunt,  cibumque  sum- 
pserunt.  Nam  aescuhis  ab  esca  dicta.  Phagus  vero  a 
Graeco  vocabulum  li  axit ;  ^i-^ctv  enim  Graece  coiue- 
dere  dicitur  Latine.  Xylicon  quam  Latini  corrupte 
siliquam  vocant,  ideo  tale  nonien  a  Graecis  accepit 
quod  eju8  fructus  sit  dulcis.  EtSXov  xylon  quippeGrse- 


Platanus  a  latitudine' foliorum  dicta,  vel  quod 
ipsa  arbor  patula  sit  et  ampla,  nam  platos  [icXiro;] 
Gi^sBci  latum  vorant.  Expressit  hujus  arboris  Scri- 
ptura  nomen  etformam  dicens  :  Quasi  platanus  di- 
latata  sum  in  plateis  [exaltata  sumjuxta  aquam]. 
Est  autem  tenerrimis  foliis  ac  molibus. 

Quercus  sive  querna  dicla  quod  ea  soUti  erant 
dii  gentium  quaerentibus  responsa  dare,  arbor  mul- 
tum  annosa  sicut  legitur  de  quercu  Mambre,  sub 
qua  habitavit  Abraham,  quaj  fertur  usqueadCons- 
tantini  regis  imperiuin  per  niulta  sascula  perdurasse 
fructus  foliorum  ejus  galla  vocatur,  et  ramorum 
glans  autglandula. 

Fraxinus  vocaii  fertur,  quod  magis  inter  aspera 


115 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


116 


loca  inontana  et  fragrosa  nascatur  :  de   qua  Ovi-  A  nunquam  arescunt"  ab  ea  sed  semper  virent  in  ea 

nec  fallacias  diaboli  timent,  qui  tanquam  leo  rugiens 
circuit  quserens  quem  devorct,  cui  resistite  fortes 
in  6de  (/  Petr,  v.) 

Secundus  sapphirus  ponitur,  qui  est  aerii  coloris 
imo  talem  habet  colorem,  qualem  habet  coelum  cum 
est  serenum,  et  significat  illos,  qui  in  terra  adhuc 
positi,  intendunt  coBlestibus,  et  cuncta  terrena  de- 
spiciunt,  quasi  non  sint  in  terra,  et  hi  possunt  di- 
cere  cum  Apostolo  :  Nostra  conversatio  in  ccelis 
est  {Philipp.  III.) 

Tertius  est  calcedonius  [catchedonius]  hic  quandiu 
in  domo  est,  non  lucet,  foris  ad  apertum  lucet, 
volcntibus  eum  insculpere  contra  stat.  Calefaclus 
radiosolis  vel  fricatu  digitorum  trahit  ad  se  paleas. 


dius  : 

,  ,  ,  et  fraxinus  utiJis  hastis, 

Alnus  vocatur,  quod  amne  alatur,  proxima  enim 
aquse  nascitur,  nec  facile  extra  undas  vivit ;  haec 
est  tenera  et  mollis,  quia  in  humecto  loco  nutritur. 
Ulmus  nomen  accepit,  quod  in  uliginosis  locis  et 
humidis  melius  proficit ;  nam  in  montanis  et  asperis 
locis  minus  Iseta  est. 

Populus  dicta  quod  ex  ea  multitudo  frondium  et 
surculomm  noscatur.  Differt  tamen  a  poly  et  a  po- 
pulo  pro  gentc  in  prima?  syllabse  quantitale.  Ejus 
genus  duplex  est,  nam  altera  est  alba,  altera  est 
nigra.  Alba  est  populus  dicta,  quod  folia  ejus  una 
parte  sint  alba,  altera  viridia  ;  haec  ergo  bicolor 


habet  quasi  diei  et  noctis  notas,  qusB  tempora  oftu  *^  Hoc  lapide  demonstrantur  ii  qui  bona  sua  celant  et 


solis,  occasuque  constant.  Generant  etiam  resinam 
et  electrum  circa  Eridanum  fluvium,  vel,  ut  alii 
memorant,  in  finibus  SyrisB.  Salix  dicta,  quod  ce- 
leriter  saliat,  hoc  est  velociter  crescat,  arbor  lenta 
vitibus  habilis  vinciendis.  Gujus  seminis  hanc  esse 
naturam  dicunt,  ut  si  quis  illud  in  poculo  hauserit, 
liberis  careat,  sed  et  feminas  infecundas  efficit. 
Populus  autem,et  salix,  et  tilia  mollis  materia}  sunt 
et  ad  insculpturam  aptee.  Vimen  vocatur  ex  eo 
quod  vim  multam  vigoris  seu  viroris  habeat.  Na- 
iura  dnimejus  talis  est,  ut  etiam  si  arefacta  ablua- 
iur,  virescat,  deinde  excisa,  atque  in  humo  fixa, 
radicibus  sese  in  humum  ipsa  demergat.  Buxus 


sua  opera  faciunt  in  abscondito,  jejunium  scilicet 
et  eleemosynas,  et  preccs  suas,  et  nolunt  videri  ab 
hominibus,  sicut  Deus  praecepit.  Tu  autem  cum  je- 
junas  {Matth.  vi)  etc.  Et  itcrum :  Cum  facis  eleemo- 
synam,  nesciat  sinistra  tua  quid  faciat  dextera  tua 
(ibid).  Et  iterum :  Cum  oraveris  intra  cubiculum 
tuum  (ibid).  Sed  cum  magister  eorum,  id  est  epis- 
copus  aut  abas  jubet  eos  foras  exire,  tunc  apparet 
bonitas,  et  lucent,  velint,  nolint.  Et  si  quis  vult  eis 
adulari,  et  quasi  eos  insculpere  vel  pingere,  non 
recipiunt  eorum  laudem  et  vanam  gloriam,  sed  du- 
riter  contrastant,  nec  concedunt  eis,  ut  Salomon 
admonet  dicens  :  Filif  si  te  lactaverint,  id  est  lau- 


GrsBCum  nomen  est,  ex  parte  a  Latinis  corruptum.  n  daverint  peccatorest  ne  acquiescas  eis  (Prov,  i).  Et 


Byxos  enim  appellatur  a  Greecis  arbor,  virens,  et 

levitate  materise  elementorum  apicibus  apta,  unde 

et  Scriptura  :  Scribe  in  buxo  (Isa,  xxx). 

Cap.  LVII.  De  margaritarum  inventione,  ot  pro- 

creatione,  de  qua  etiam  lib,  ii,  cap  35. 
Artifices,  qui  margaritas  quaerunt,  per  agathan 

seu  achaten  lapidem  inveniunt.  Aligant  enim  aga- 

than  lapidem  ad  funiculum  urinatoris,  ct  submittunt 

in  mare  et  voniens  agathos  lapis  ad  margaritam, 

statim  urinatores  assequentes  ad  funiculum,  inve- 

niunt  margaritam.  Quomodo  autem  nascatur  mar- 

garita,  pronuntiabo.  Est  lapis  vel  piscis  qui  vocatur 

conchus,  et  venit  ad  littus  maris  per  matutinum 

antelucanum  et  aperit  os  suum,  et  deglutit  rorem 


isti  tales  affiati  radiis  veri  solis,  id  est  Christi,  vel 
digitis,  id  est  Spiritus  sancti  donis  quasi  contracti 
et  calefacti  verbo  suse  prsedicationis,  et  exemplo 
suse  bonitatis  paleas,  id  est  peccatores  attrahunt 
ad  se,  et  sibi  consociant. 

Quartus  est  smaragdus.  Hujus  natura  talis  est 
Magnse  viriditatis  est,  ita  ut  totas  herbas,  et  tota 
folia  arborum,  et  cunctas  gemmas  vincat  sua  viri- 
ditate.  Nascitur  in  Scythia,  terra  scilicet  inhabita- 
bili  prae  frigore,  nec  ibi  habitant  nisi  gr>'phes,  quee 
suntpartim  ferjeterrestrespartimvolucres,  etsunt 
quatuor  pedes  habentes,  etsuntsimilesleonibus  cor- 
pore  et  capite  et  pedibus,  et  alis  aquilis,  et  terra  illa 
nimium  est  oppleta  talibus  gemmis,  et  isti  gryphes 


cselestem,  et  radium  solis,  et  quae  sursum  sunt,  si-  *^  servant  eas,  ita  ut  nulla  gens  possit  eas  capere,  nisi 


derum,  sicque  nascitur  margarita  de  superioribus 
astris.  Sic  ergo  agathes  est  Joannes  Baptista.  Joan- 
nes  enim  iste  ostendit  nobis  intelligibilem  marga- 
ritam  Dominum  nostrum  Jesum  Christum  dicens  : 
Ecce  Agnus  Dei,  eccequi  tollit  peccata  mundi  (Joan, 
I.)  Mare  autem  praesens  seeculum  designat ;  urina- 
tores  illorum,  qui  sursum  sunt,  comitatem  sanrto- 
rum  signant,  quivero  deorsum  peccatores. 
De  lapidibus  ingniferis  vide  lib,  u,  cap.  19. 

Cap.  LVIII.  De  duodecim  lapidibus  pretiosis. 

Jaspis  primus  ponitur  in  fundamento  domus  Do- 
mini,  qui  talem  habet  naturam,  virentis  coloris  est 
Qui  super  se  eum  habuerit,  nulla  phantasmata  ti- 
met,  significatquo  eos  qui  fidem  Dei  tenent,  et 


Arimaspi,  gens  quse  non  habet  nisi  unum  oculum  in 
fronte,  et  isti  pugnant  cum  grj^phibus  pro  his  gem- 
mis ;  nam  gryphes,  qui  servant  eas,  volunt  eis  auferre 
cum  illi  accipiunt,  et  perillos  Arimaspos  habemus 
nos  illas.  Hjec  gemma  significat  illos  qui  fide  niten- 
tes,  et  plus  aliis  virides,  superant  per  ipsam  infide- 
les,  qui  sunt  semper  ut  gryphes  frigidi  a  charitate 
et  bonitate,  quoniam  eam  non  habent,  et  qui  eam 
habent  malefaciunt  eis.  Gi^yphes,  qui  servunt  eas 
significant  diabolos,  qui  pretiosam  margaritam  fidei 
invident  hominibus,  qui  volunt  eam  habere,  et  vo- 
lunt  eis  auferre,  non  ideo  quod  sibi  prosit,  sed  no- 
lunt  ut  ipsiquibus  prosit  habeant.  Qui  recte  vocan- 
tur  gi-j^phes  quasi  terrestres  feree  et  volucres,  quia 


117 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  TERTIUS. 


118 


sunt  ut  feraB  teiTeslres,  dejecli  in  infernum  pro  me-  A  enim  proprio  ore  laudavit,  ad  Martham  inquiens  : 


rilis  suis,  et  volantes  per  superbiam,  sunt  quasi 
alites.  Ck>ntra  hos  dimicant  monomili,  id  est  illi  qui 
non  ambulant  duabus  viis,  nec  habent  duplex  cor, 
nec  duplicem  voluntatem,  nec  duobus  serviunt  do- 
ininis,  sed  habent  semper  unam  bonam  intontionem 
ad  Dominum,  et  fidem  Dei  firmiter  conira  omnes 
tenent,  et  defendunt  gratiam  fldei,  quam  gryphes, 
ii]  est  diaboii  volunt  eis  auferre,  scd  superant  illos 
Dei  auxilio. 

Quintus  est  sardonyx.  Huic  sunt  tres  colores, 
fuscus  et  subniger  in  imo,  in  medio  cundidus  de- 
super  rubens.  Huic  lapidi  comparantur  homines, 
qui  iu  corpore  suo  sustinent  llagella  et  poenas  pas- 


Maria  optimam  partem  elegit  quw  non  auferetur  ab 
ea  (Luc.  x).  Istos  tales  qui  volunt  ornai*e  dignitate 
soeculi,  quasi  ornando  viliores  faciunt  et  minoris 
meriti.  Legilur  de  beato  Martinoquod  virtutesplu* 
res  fecit  antcquam  episcopus  fuisset,  sed  episcopa- 
tu  ornatus  ne  cxtolleretur  pauciora  signa  faciens, 
non  merita  sed  ornatum  emisit.  Aliter  dici  potest 
topatius  lapis,  qui  omnium  lapidum  colores  in  se 
obtinet,  unum  vero  suum ;  jiav  enim  Graece,  Latine 
dicitur  omne,  qui  significat  sanctos  omnium  virtu- 
tibus  refertos,  et  suam  quosque  propriam  virtutem 
habentes. 

Decimus  est  chrysopassus  purpurei  coloris,  et  in- 


sionis  pro  amore  Chrisli,  intus  in  aninio  candidi,  et  3  terguttatus  guttulis  aureis.  Hic  significat  eos  qui 


sine  fictione  pun,  sed  tamen  sibi  ipsis  despecti  sunt, 
et  sibi  videntur  quasi  peccatorcs,  et  dicunt  cum 
Propheta :  Egosam  vermis,  ot  non  homo  iPsal.  xxi). 
Sextus  est  sardus,  qui  unicolor  est,  quasi  sanguis. 
Kt  significat  mai-tyres,  qui  pro  Christi  amore  suum 
fuderunt  sanguinem.  David :  Prvtinsa  in  ronspoctu 
Domini  nwrs  sanctornm  ojns  (Psal.  cxv). 

Septimus  est  chrysolithus,  qui  ful«cct  quasi  aurum 
et  emittit  ex  se  scintillas  ardentes.  Per  qucm  signi- 
ficantur  illi  qui  intelligunt  divinam  Scripturdm,  et 
hoc  quod  intelligunt,  aliis  demonstrant  opere  et 
sermone,  et  quasi  scintillas  boni  operis  et  verbi 
jactant  de  se,  quilms  alii  illuminantui-  et  accendum- 
tur.  nec  abscondunt  Deum  in  terra,  nec  snb  modio 


seinper  in  tribulatione  et  laboribus  passionum  vitam 
suam  ducunt,  et  eam  iandem  per  martyrium  flniunt, 
sicut  fecerunt  martyres.  Dictus  est  sic,  qui«  chrysos 
ypu<rc6;  aurum ,  et  «^aTw  verbum  spargo  significat. 
Est  alter  lapis,  chrysoprasus  aureo  et  viridi  calore 
mistus,  quia  Tcpaoov  prason  signiflcat  porrum  quod 
est  viride. 

Hyacinthus  est  undecimus,  hic  mutat  colorem 
suum  cum  facie  coeli.  Si  clarum  est  coolum,  lucet, 
si  obscurum,  flt  obscurus.  Per  hunc  lapidem  mon- 
strantur  ii  qui  se  ita  modificant,  ut  cum  sapientibus 
sapientes  sint,  et  perfecti  et  fortes,  et  tunc  descen- 
dunt  ad  insipientes,  et  imperfectos,  et  infirmos, 
corequando  se  illis,  ut  secundum  modum  audientium 


hcfjrnam  ponunt,  sed  in  apcrto,  nt  Inceat  omnibns  C  ^^  sapientibus  sapienter  loquantur,  et  minus  sapien- 


qui  in  domo  Dei  snnt  (Math.  \),  facienies,  juxta 
quod  pr;ecepit  Dominus  :  Lncrat  lux  vestra  coram 
hominibus  (ibid.). 

Octavus  beryllus  qui  lucet  quasi  aqua  sole  per- 
cussa,  et  dicitur  calefacere  manus  tenentis,  qui 
signiflcat  homines  illuminatos  gratia  cojlesti,  et 
astutosin  scientia  sseculari,  qui  calcfaciunt  eosqui 
secum  conversantur,  igne  divini  amoris,  et  exemplo 
bonae  conversationis,  quasi  beryllus  manum  tenen-  • 
tis ;  habet  etiam  duos  colores,  viridem,  et  pallentem, 
per  quos  illorum  vita  signatur,  qui  coelestium  con- 
templatione  sunt  virides,  et  terrenic  administratio- 
nis  actione  pallentes. 

Nonus  esttopazius.  Is  lapis  raro  invenitus,  eoque  p 
c-arior  et  pretiosor  quo  rarior.  Et  habet  duos  colo- 
res  principales,  unum  purissimum  quasi  aurum, 
alterum  quasi  coelum  cum  est  serenum,  et  superat 
claritatem  omnium  gemmarum,  ncc  ula  res  pul- 
rhrior  cst  ad  videndum,  et  si  qui  velint  eum  polire 
obscuratur,  si  per  se  relinquitur,  clarior  est.  Hunc 
diligunt  reges  super  omnes  gemmas  et  super  omnes 
divitins.  Hic  signiflcat  eos  qui  examinati  et  purgati 
cupiditate  et  sordibus  hujus  saeculi  sunt,  ut  aurum 
puinim,  et  intendunt  claritati  ccelestis  vita».  Et  qui 
hanc  virlutem  habent,  ct  piwfatam  amant  vitam, 
sunt  clariores  et  puriores  et  Deo  amabiliores  aliis 
hominibus.  Etiam  ipsi  reges  Sfcculi  venerantur  et 
magnificant  hanc  vitam  contemplativam.  Dominus 


tibus  et  inflrmis  humiliter  sicut  fecit  Paulus,  qui 
mutabat  se  secundum  qualitaies  eorum  quibus  loque- 
batur,  cum  sapientibus  et  perfectis  sapientiam  di- 
cens :  Sapientiam  Ioquimurinterperfectos{lGor,  n). 
Ad  minus  perfectos  dicebat :  Nonpotui  vobis  loqui 
quasi  spiritualihus,  sed  puasi  carnalibus  lac  vobis 
potum  dodi,  non  escam  (/  Cor.  iii).  Inflrmis  dicens : 
Quis  infirmatur,  ot  ego  non  inHrmor  ?  (II  Cor.  xi.) 
Ita  se  contemperabat  omnibus,  ut  omnibus  omnia 
esset,  sicut  dicit :  Omnibus  factus  sum  omnia,  ut 
omnes  facorom  saIvos(ICor.  ix).  Aliter  hyacinthus, 
8imilisaqua?radiosoIispercuss8e,sapientiarepletos 
et  veri  solis  radio  perfusos  designat. 

Amethystus  est  duodecimus  lapis ;  hic  est  rubens 
tanquam  rosa,  flammulas  quasdam  de  se  fundens,  et 
signiflcat  eos,  qui  inter  tormenta  passionis  quce  pro 
Deo  sustinent,  tanquam  flammas  charitatis  habent, 
orantes  pro  eis  qui  se  occidunt ,  et  plus  dolent  de 
peccatis  eorum  qui  occidunt  quam  de  poBua  quam 
patiuntur.  Et  bene  cxtremus  ponitur,  quia  significat 
eos  qui  pro  inimicis  orant,  nam  virtus  virtutum  est 
orare  pro  se  persequentibus,  et  paucos  invenimus 
qui  hoc  faciant.  Aliter  amethystus  tribus  coloribus 
respergitur,  purpureo,  violaceo,  et  roseo.  Per  pur- 
puram  notantur  sancti,  qui  C8elestem  habitum  ge- 
runt  in  terris  :  per  violam ,  humilitas  eorum  cum 
odore  bonre  operationis ;  per  rosam,  charitas,  qu8B 
tantum  in  illis  viget,  ut  ad  passionem  perveniant. 


119 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


120 


Interpretatur  autem  quasi  minime  ebrius,  quia  a 
privativa  est  particula ,  et  f«0ua6e{{  methystis  ebrius 
et  [tiOu  ebrietas,  qui  autem  in  charitate  Dei  et  pro- 
ximi  vitam  agunt,  minime  sunt  ebrii  vino  volupta- 
tum  hujus  saeculi. 

Cap.  LIX.  De  natura  in  communi,  et  de  natura  ho- 
minis  rerum  naturalium  principis  ultimo  loco 
creati,  et  ultimoloco  hic  narrati, 

Natura  dicta  eo  quodaliquid  nasci  faciat.  Gignen- 
di  enim  et  faciedi  potens  est.  Hanc  quidam  Deum 
esse  dicebant,  a  quo  omnia  creata  sunt  et  existunt. 
Genus  a  gignendo  dictum ;  cui  quidam  derivant  no- 
men  a  terra,  ex  qua  omnia  gignunlur,  ^  enim,  id 
est  ge  Grsece,  terra  dicitur.  Vita  dicta  propter  vi- 
gorem,  vel  quod  vim  teneat  nascendi  atque  cres- 
cendi,  unde  et  arbores  vitam  habere  dicuatur,  quia 
gignunt  et  crescunt.  • 

Homo  Siictus  quia  ex  humo  est  factus ,  sicut  in 
Genesi  dicitur.  Creavit  Deus  hominem  de  limo terrso 
(Gen,  ii).  Abusive  autem  pronuntiatur  ab  utraque 
substantia  totus  homo,  id  est  ex  societate  corporis 
et  animsB  ;  nam  proprie  homo  ab  humo  dicitur. 
GrfiBci  autem  hominem  anthropon  quasi  controver- 
sum,  ut  habentem  ramos  deorsum,  et  radicem,  id 
est  08  sursum  appellaverunt,  eo  quod  sursum  spe- 
ctet,  sublevatus  ab  humo  ad  contemplationem  sui 
artificis.  Quod  Ovidius  poeta  designat  cum  dicit : 

Pronaque  cum  spectent  animalia  coetera  terram, 
Os  homini  sublime  dedit,  coelumque  tueri, 
Jussit,  et  erectos  ad  sidera  toUere  vultus, 

(OviD.  Met.  1.  II.) 

Qui  Deo  erectus  coelum  aspicit,  ut  Deum  qurerat, 
non  ad  terram  intendat  velut  pecora  qusB  natura 
prona  et  ventri  obedientia  finxit  (Salust.  in  prol. 
Catil). 

Anima  autem  a  ventis  nomen  accepit,  eo  quod 
ventufe  sit.  Unde  et  Graefee  ventus  anemos  [«v6(xo{] 
dicitur,  quod  ore  trahentes  aerem,  vivere  videamur, 
sed  apertissime  falsum  est,  quia  multo  prius  gigni- 
tup  anima  quam  roncipi  ore  possit  aer,  quia  jam 
in  genetricis  utero  vivit.  Non  est  igitur  aer  anima, 
quod  putaverunt  quidam  qui  non  potuerunt  incor- 
poream  ejus  cogitare  naturam.  Spiritum  idem  quod 
animam  evangelistam  pronuntiat ,  dicens :  Potesta- 
temhabeoponendi  animam  meam,  et  iteruni  sumendi 
eam  (Joan,  x).  De  hac  enim  Domini  anima  passionis 
tempore  memoratus  evangelista  ita  protulit,  dicens : 
IncUnatocApite  tradiditspiritum(Joan,x.ix),eieM\xs : 
Emisit  spiritum  Matth,  xvii).  Et  quid  est  spiritum 
tradere  aut  emittere,  nisi  animam  ponere  ?  Sed  ani- 
ma  dicta  est  propter  hoc  quod  vivit ;  dicitur  autem 
spiritus  vel  spiritualis  natura  pro  eo  quod  spiret  in 
corpore.  Item  animus  idem  est  quod  anima,  sed 
anima  vitse  est,  animus  consilii.  Unde  et  dicunt  phi- 
losophi  etiam  sine  animo  vitam  manere,  et  sine 
mente  animam  durare.  Unde  et  amentes  vocant, 
nam  mentem  vocant  ut  sciat,  animam  ut  velit ;  mens 
enim  vocata  quod  emineat  in  anima  vel  quod  me- 


B 


A.  minit.  Unde  et  immemores  amentes  dicuntur.  Qua- 
propter  non  anima,  sed  quod  excellit  in  anima, 
mens  vecatur,  tanquam  caput  ejus  vel  oculus.  Unde 
et  ipse  homo  secundum  mentem  imago  Dei  dicitur. 
Ita  enim  haec  omnia  adjuncta  sunt  anima^,  ut  una 
res  sit.  Pro  efficientiis  enim  causarum  diversa  no- 
mina  sortita  est  anima.  Nam  et  memoria  mena  est, 
unde  et  immemores  amentes.  Dum  ergo  corj^us  vi- 
vificat  anima  est,  dum  vull  animus,  dum  scit  mens, 
dum  recolit  memoria,  dum  rectum  judicat  ratio  est, 
dum  spirat  spiritus  est  dum  aliquid  sentit  sensus 
est.  Nam  inde  animus  sensus  dicitur  pro  his  quse 
sentit,  unde  et  sententia  nomen  accepit. 

Corpus  dictum  eo  quod  corruptum  perit.  Solubile 
enim  atque  mortale  est,  et  aliquando  solvendum. 
Caro  autem  a  carendo  aut  cadendo  appellata,  eo  quod 
vita  careat,  est  enim  proprie  mortuorum,  aut  quod 
in  mortem  cadat,  unde  et  cadaver.  Crementuni  enim 
semen  est  masculi,  unde  et  animalium  et  hominum 
corpora  concipiuntur,  hinc  et  parentes  creatores 
dicuntur.  Caro  autem  pro  corpore  ex  quatuor  ele- 
mentis  compacta  est.  Nam  tersa  in  carne  proprie 
dicta  est,  aer  in  anhelitu,  humor  in  sanguine,  ignis 
in  calore  vitali.  Habentenimin  nobis  elemcnta  suam 
quaeque  partem,  qute  cuilibet  redditur  compage  re- 
soluta. 

Sensus  corporis  quinque  sunt,  gustus,  odoratus, 
auditus,  visio,  tactus.  Ex  quibus  duo,  id  est  duo 
eorum  organa,  aperiuntur  et  clauduntur,  visus  et 

0  gustus  :  duo  semper  patentes  sunt,  auditus  et  odo- 
ratus;  et  quintus,  id  est  tactus  utrumque  facit  et 
neutrum.  Sensus  dicti,  quia  per  eos  anima  subtilis- 
sime  totum  corpus  agitat  vigore  sentiendi.  Unde 
et  preesentia  nuncupantur,  quod  sint  praesenti- 
bus,  sicut  pree  oculis  quai  praesto  sunt  oculis.  Vi- 
sus  est  qui  a  philosophis  humor  vitreus  appellatur. 
Visum  autem  quidam  fieri  asserunt  aut  externa 
eetherea  luce ,  aut  interno  spiritu  lueido ,  per  te- 
nues  venas  a  cerebro  venientes ,  atque  penetratis 
tunicis  in  aeremexeuntes,  ettunccommistionesimi- 
lismaterisevisum  dantes.Visus  dictus  quod  vivacior 
sit  cseteris  sensibus  ac  praestantior  sive  velocior,  am- 
pliusque  vigeat,  quomodo  et  memoria  inter  caetera 
mentis  officia.  Vicinior  enim  est  cerebro ,  unde  om- 

D  nia  manant,  unde  fit  ut  ea  quae  ad  alios  pertinent  sen- 

sus  videre  dicamus,veluti  cum  dicimus:  Vide  quomo- 

do  sonat,  vide  quomodo  sapit,  etc.  Auditus  appella- 

tus  quod  voces  audiat  vel  hauriat,  hoc  est  aere  ver- 

berato  suspiciatsonos.Odoratusquasi  aeris  odore 

attactus,  tacto  enim  naribus  aere  sentitirs.  Sio  et 

olfactus,  quod  odoribus  fiat.  Gustus  a  gutture  vel 

gustando  dictus.  Tactus  eo  quod  pertractet  et  tan- 

gat,  etper  omnia  membra  vigorem  sensus  aspergat. 

Nam  per  tactum  probamus  quidquid  caeteris  sensi- 

bus  judicare  non  possumus.  Duo  enim  sunt  genei^a 

tactus :  nam   aut  extrinsecus  venit   quod  feriat , 

aut  intus  in  ipso  corpore  oritur.  Unicuique  enim 

sensui  propria  organa  dantur.  Nam  quod  videndum 

est,ocuIiscapitur,  quodaudiendum,auribus :  mollia 


121 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  TERTIUS. 


122 


X 


et  duiti   tactu   existimantur   et   judicRntur,  sapor 
gustu,  odor  naribus. 

CiAP.  1j\,  De  hominis  membris  ac  partibus. 

Prima  pars  corporis  caput  esl,  datumque  est  ilii 
hoc  nomen,  eo  quod  sensus  omnes  et  nervi  inde 
initium  capiant,  unde  ipsius  animo)  quee  consulit 
corpori,  quodammodo  personam  geril. 

Vei-tex  est  suprema  pars  capitis,  qua  capilli  re- 
vertuntui',  id  est  deorsum  dependent,  ut  nos  a  ver- 
tice  montis  descendimus. 

Calvaria  ab  ossibus  calvis  dicta  per  defectionem, 
et  neutraliter  pronuntiatur. 

Occipitium  capitis  pars  posterior,  quasi  contra 
capitium,  vel  quod  sit  capitis  retrorsum. 

CapiUl  quasi  capitis  pilii,  facti  ut  decorem  piuv 
stent,  et  cerebinim  adversus  frigus  muniant  atque 
a  sole  defendant.  Pili  autem  dieti  a  pelle,  de  qua 
procedunt,  sicut  et  pilum  a  pilu  dicitur,  ubi  pig- 
mentum  contunditur. 

Cipsariesa  cedendo  vocata,  ideoque  tantum  viro- 
nim  est.  Vinim  enim  tonsum  esse  decet. 

Comse  8unt  proprie  incisi  capilli ,  et  est  Grecus 
sermo,  nam  comas  Grajci,  xo^io;  a  secando  vocant, 
unde  et  xetptiv  tondere.  Inde  et  cirri  vocantur,  quod 
etiam  idem  Gra3ci  mallonem  vocant. 

Crinesproprie  mulierumsunt.  Dictiautem  crines, 
eo  quod  discernantur  viltis  ;  unde  et  discrimina 
dicuntur  a  quibus  divisi  religantur. 

Tempora  sunt ,  quai  calvarias  dextra  laevaque 
subjacent,  quee  ideo  sic  nuncupantur,  quia  moven- 
tiir  ipsaque  mobilitate  quasi  tempora  mutantur. 

Facies  dicta  ab  afOgie,  ibi  enim  est  tota  figura 
hominis  et  uniuscujusque  personee  cognitio.  Vultus 
vero  dictus  eo  quod  per  eum  voluntas  animi  osten- 
ditur,  secundum  enim  voluntatem  in  varios  motus 
mutatur ;  unde  [et  difTerunt  intor  se,  nam  facies 
simpliciter  accipitur  de  uniuscujusque  naturali 
aspectu,  vuUus  autem  animorum  qualitates  signi- 
ticat. 

Frons  ab  oculorum  foraminibus,  vel  a  prve  se 
ferendo  nominata  est.  Htec  enim  imago  quaedam 
animi  quoque  motum  specie  sua  exprimit,  dum  vel 
lata  vel  tristis  est. 

Oculi  vocati  sive  quod  eos  ciliorum  tegmina  occul- 
tant  ne  qua  incidentis  injuriae  ofTensione  Isedantur, 
vel  quia  occultum  lumen  habent ,  id  est  secretum 
vel  intus  positum ;  hi  inter  omnes  sensus  viciniores 
animaB  existunt.  In  oculis  omne  mentis  indicium 
est,  unde  et  animi  perturbatio  vel  hilaritas  in  oculis 
apparet.  Oculi  et  lumina  idem  sunt.  Et  dicti  iumi- 
na,  quod  ex  eis  iumen  manat,  vel  quod  ab  initio  sui 
clausam  teneant  lucem,  aut  extrinsecus  accepta 
visni  proponenda  refuudant.  Pupilla  est  centrum 
ocoli,  in  quo  vis  est  videnti,  ubi  quia  imagines 
parvae  viilentur,  propterea  pupillsB  dicuntur,  nam 
parvuli  pupilli  dicuntur.  Hanc  plerique  pupillam  vo- 
c^nt,  eo  quod  sit  pura  et  impolluta  ut  sunt  puellae. 
Physici  dicunt  easdem  pupillas,  quas  videmus  in 
oculis,  morituros  ante  triduum  non  habero,  quibus 


^  non  visis  certa  est  vitsc  desperatio.  Circulus  vero, 
quo  alboe  partes  oculi  a  pupilla  separantur  discreta 
nigredine,  corona  dicitur,  co  quod  rotunditate  sui 
ornet  ambitum  pupillre.  Vertices  ipsos  oculomm 
quidam  valvas  appelant,  a  similitudine  valvarum. 
Palpcbrof}  sunt  sinus  oculorum,a  palpitatione  dictse, 
quia  semper  moventur,  et  concurrunt  invicem,  ut 
assiduo  motu  reficiant  intuitum.Munitse  sunt  autem 
vallo  capillorum,  ut  et  apertis  oculis  si  quid  inci- 
derit,  repellatur,  et  somno  conniventibus  tanquam 
involuti  quiescant  latentes.  In  summitate  autempal- 
pebrarum,  locis  quibus  se  utraeque  clausse  contin- 
gunt,  existant  adnati  ordine  servato  pili,  tutelam 
oculis  ministrantes,  ne  irruentes  facile  injurias  ac- 
D  oipiant,  et  ex  eo  noceantur,  ut  pulveris  vel  cujus- 
cunque  crassioris  materiee  arceant  contactum,  ut 
ipsum  quoque  aerem  turbatum  se  claudendo  exclu- 
dant,  et  sic  tenuem  atque  serenum  faciant  visum. 
Lacrymas  alaceratione  mentis  quidamputantdictas, 
alii  lacrymas  dici  existimant,  ideo  quod  Greeci 
^dbepoa  vocant.  Gilia  sunt  tegmina,  quibus  coope- 
riuntur  oculi,  et  dicta  cilia  quod  celent  oculos,  quos 
tegunt  tuta  custodia.  Supercilia  dicta  quod  super- 
posita  sint  ciliis,  qua?  ideo  vestita  sunt  pilis,  ut 
oculis  munimentum  fortius  quam  palpebr»  preeten- 
dant,  et  ut  sudorem  a  capite  fluentem  repellant. 
Intorcilium  vero  ost  medium  illud,  quod  sine  pilis 
est  inter  supercilia  et  palpebras. 

Genoe  sunt  inferiores  partes  oculorum  unde  barba 
C  inchoat,  nam  Gra>ce  genos  barba,  inde  et  gense, 
quod  inde  incipiant  barbse  gigni. 

Malre  sunt  eminentes  sub  oculis  partes  ad  pro- 
tectionem  eorum  suppositse.  Vocat®  autem  malsB 
sive,  quod  infra  oculos  in  rotunditatem  promineant 
in  modum  maIorum,qua;  Grseci  mela  appelant,  sive 
quod  sint  supra  maxillas. 

MaxillfP  per  diminutionem  dicuntur  a  malis,  sicut 
paxillus  a  palo,  taxillus  a  talo. 

Mandibulto  sunt  maxillarum  partes  quibus  et 
nomen  factum. 

Barbam  veteres  vocaverunt,  quod  virorum  sit, 
non  mulierum.  Auribus  nomen  inditum  est  a  voci- 
bus  hauriendis  :  Unde  et  Virgilius  ; 

Vocemque  bis  auribus  bausi : 

(VinoiL.  yEneid.  lib.  iv,  vers.  359.) 

aut  quia  Grseci  vocem  ipsam  ovB^v  auden  vocant 
ab  auditu.  Per  immutationem  enim  litter®  aures 
quasi  audes  nuncupata;  sunt.  Vox  enim  repercussa 
per  anfractus  aurium  sonum  facit,  quo  sensum 
excipiant  audiendi. 

Pinuula  summa  pars  auris,  ab  acumine  dicta. 
Pinnon  enim  antiqui  acutum  dicebant.  Unde  et 
bipennis  et  pinna. 

Narcs  idcirco  nominantur,  quia  per  eas  vel  oder 
vel  spiritus  manare  non  desinit,  sive  quia  odore  nos 
admonent,  ut  gnari  simus  ac  sciamus ;  undeecontra- 
rio  nescientes  et  rudes  ignari  dicuntur.  Olfecisse 
enim  veteres  scisse  dicebant.  Terentius  :  «  Ac  qqu 


123 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


124 


totis  sex  mensibus  prius  olfecisse  quam  ille  quid-  A     Sublinguium  operculum  gurgulionis,quasi  parva 


quam  cojperit. »  Narium  recta  pars,  eo  quod  a^qua- 
liter  sit  in  longitudinem  et  rotunditatem  porrecta, 
columna  vocatur,  extremitas  ejus  pyrula  a  formula 
pomi  pyri,  quse  vero  dextra  lajvaquoe  sunt,  pinnula3 
alarum  similitudine,  medium  aulem  interfmium. 

Os  dictum,  quia  per  ipsum  quasi  per  ostium  et 
cibos  intromittimus,  et  sputum  foras  projicimus, 
vel  quia  eo  ingrediuntur  cibi,  et  inde  egrediuntur 
sermones. 

Labia  a  iabendo  sunt  vocata,  quod  autem  supe- 
rius  est.  Labium  dictum  quidam  volunt  quod  infe- 
rius,  eo  quod  grossius  sit,*labrum.  Alii  virorum 
labra,  mulierum  dicunt  labia,  sed  confunduntur. 

Lingues  a  lingendo  cibo  putat  Varro  nomen  impo-  q 
situm,  alii  quod  articulatos  sonos  ligat  in  verba. 
Sicut  enim  plectrum  chordis ,  ita   lingua  illiditur 
dentibus,  et  vocalem  sonum  emitti  efficit. 

Dentes  Gra3ci  oduntes  [i^cvTs;]  dicunt,  et  inde 
latinum  videntur  trahere  nomen  :  horum  primi,  prae- 
cisores  dicuntur  sive  prajcisivi,  quia  omne  quod 
accipitur,  ipsi  prius  incidunt.  Sequentes  canini  vo- 
cantur,  quorum  duo  in  dextera  maxilla  sunt,  et  duo 
in  sinistra,  et  dicti  canini ,  quia  ad  similitudinem 
caninorum  existunt,  sicut  et  homines  quod  et  pos- 
sunt  priores  preecidere  illis  tradunt  ut  confringant. 
Hos  vulgus  pro  latitudine,  longitudine  et  rolundi- 
tate  columellas  vocant ;  ultimi  sunt  molares,  qui 
concisa  a  prioribus  atque  confracta  subigunt  ct 


lingua,  quoe  foramen  lingusc  recludit  operitque. 

Collum  dictum  quod  sit  rigidum  et  teres  ut  co- 
lumna,  bajulans  caput  et  sustentans,  quasi  capi- 
tolium,  cujus  anterior  pars  gula  vocatur,  posterior 
cirvix. 

Gervix  autem  vooata,  quod  per  eam  cerebrum 
ad  medullam  spinae  dirigilur,  quasi  cerebri  via. 
Veteres  autoiii  plurali  tantum  numero  cervices  dice- 
banl,  primus  Hortensius  cervicem  singulariter  dixit. 
Gervix  autem  nunc  in  singulari  numero  membrum 
ipsum  significat,  nam  plurali  numero  cervices  con- 
tumaciam  ssepe  demonstrant.  Gicero  in  Verrinis : 
«  Pr«etorem  tu  accusas  fmngere  cervices.  » 

Humeri  dicti  quasi  armi,  ad  distinctionem  ho- 
minis  a  pecudibus  mutis,  ut  hi  humeros,  ill»e  armos 
habere  dicantur;  nam  proprie  armi  quadrupedis 
sunt. 

Hala  sommi  humeri  pars  posterior  et  occul- 
tior. 

Brachia  a  fortitudine  nominata  sunt,  bary  [P«pil 
enim  Grtece  grave  et  forte  significat.  In  brachiis 
enim  thori  lacertorum  sunt,  et  insigne  musculorum 
rohur  existit.  In  his  sunt  tori,  id  est  musculi,  et 
dicti  tori,  quia  illic  viscera  torta  videantur. 

Gubitus  dictus,  quod  ad  cibos  sumendos  ipsi 
incumbimus. 

Ulna  secundum  quosdam  utriusque  manus  ex- 
tensio  est ;  secundum  alios  cubitus  quod  magis 


molunt  atque  mandunt,  unde  et  molares  vooati  sunt,  q  verum  est,  quiaGrsece  olenos  cubitus  dicitur. 


Dentium  autem  numerum  discernit  qualitas  sexus, 
nam  in  viris  plures,  in  feminis  pauciores  existunt. 

Gingivte  a  gignendis  dentibus  nominatte  sunt, 
factas  sunt  autem  etiam  ad  decorem  dentium,  ne 
nudi  horrori  potius  quam  ornamento  existerent. 

Palatum  nostrum,  sicut  ccelum  sursum  est  posi- 
tum,  et  inde  palatum  a  polo  per  derivationem.  Sed 
et  Grseci  similiter  palatum  cufav(axcv  uraniscon 
appellant,  eo  quod  pro  sui  concavitate  cgbH  simili- 
tudinem  habeat.  Fauces  a  fundendis  vocibus  nomi- 
natsB  quasi  foces,  vel  fauces  quod  per  eas  famur. 

Arteriae  vocatae  sunt  sive  quod  per  eas  a  pulmone 
aer,  id  est  spiritus  fertur,  seu  quod  arctis  et  an- 
gustis  meatibus  spiritum  vitalem  contineant,  unde 


Alap  sub  brachiis  sunt  appellatse,  eo  quod  ex  eis 
in  modum  alarum  motus  brachiorum  inchoet;  quas 
quidam  ascillas  seu  axillas  vocant,  quod  ex  eis 
brachia  cillentur,  id  est  maveantur.  llnde  et  oscilla 
dicta  ab  eo  quod  cillentur,  id  est  moveantur  ora ; 
nam  cillere  est  movere ;  has  quidam  hircos  dicunt, 
eo  quod  in  plerisque  hominibus  hircinum  fetorem 
reddant. 

Manus  dicta  quod  sit  totius-  corporis  munns ; 
ipsa  enim  cibum  ori  ministrat,  ipsa  operatur  omnia 
atque  dispensat,  per  eam  accipimus  et  donamus. 
Abusive  etiam  manus  ars  vel  artifex,  unde  et  manus 
pretium  dicimus,  et  armatorum  copias. 

Dextra  dicitur  a  dando,  ipsa  enim  in  pignus  pacis 


sonos  vocis  emittant,  qui  soni  uno  modo  sonarent,  0  da*"'*»  Jpsa  testia  fidei  atque  fjiI  itis  perhibetur,  et 


nisi  linguse  motus  distantias  vocis  efficeret.  Toles 
Gallica  lingua  dicuntur,  quas  vulgo  per  diminutio- 
nem  tonsillas  vocant  qu8B  in  faucibus  turgescere 
solent. 

Mentum  dictum  quod  inde  mandibulae  oriantur, 
vel  quod  ibi  migrantur,  vel  quod  dum  mentionem 
alicujus  loquendo  facimus  ipsum  movemus. 

Gurgulio  nomen  tiahit  a  gutture,  cujus  meatus 
ad  os  et  nares  protenditur,  habens  viam  qua  vox 
ad  linguam  transmittitur,  ut  possit  verba  collidere ; 
unde  et  garrire  dicimus. 

Rumen  proximum  gurgulioni,  quo  cibus  et  potus 
devorantur;  hinc  et  bestiee,  quee  cibum  revocant 
pt  remandunt,  ruminare  dicuntur. 


hoc  cst  illud  apud  TuIIiu  n  :  «  Fidem  publicam 
jussu  senatus  dedi,  id  est  dextram. »  Unde  et  Apo- 
stolus  dicit  :  Dextras  wihi  dedcrnnl  et  Barnabio 
socielatis  (GaL  u), 

Lffiva  dicitur  quod  sit  Ia;vis ,  id  est  sine  asperi- 
tate  et  callo,  qui  dextrae  ex  labore  inducitur. 

Sinistra  autem  vocata,  quasi  sine  dextera,  sive 
quod  rem  fieri  sinat,  et  non  faciat.  A  sinendo  enim 
sinistra  dicitur. 

Palma  est  menus  expansis  digitis,  sicut  contractis 
pugnus.  Pugnus  autem  a  pungendo  dictus,  vel  a 
pugna,  aut  contra  sicut  palma  a  pandendo. 

Digiti  nuncupati  vcl  quod  decem  sunt,  vel  quia 
decenter  juncti  sunt;  nam  habent  in  se  et  numerum 


125 


DE  BESTIIS  ET  AUIS  REBUS  LIBER  TERTIUS. 


126 


perfectum  et  ordinem  decentem.  Undo  primus  pol-  A 
lex  vocatur,  quod  inter  alios  virlute  polleat  el  po- 
testate.  Secundus  index  et  salutatorius  sive  demon- 
stratorius,  quia  fere  eo  salutamus,  vel  ostendimus, 
vel  indicamus.  Tertius  impudicus  quod  plerumque 
per  eum  opprobrii  im^ectatio  ostenditur  et  podcx 
mundatur,  et  iste  est  medius.  Qunrtus  annularis, 
eo  quod  in  ipso  annulus  geritur.  Idemetmedicinalis 
quia  eo  collyria  a  medicis  coliinuntur,  vel  quod  co 
pulsus  infirmorum  sentitur.  Quintus  auricularis, 
quod  aurem  eo  scalpimus  et  purgamus. 

Ungues  et  Graeco  vocamus ;  illi  enim  hos  onyches 
[swy»;]  dicunt.  Alii  dictum  volunt  ab  unj^uendo,  quod 
sitpolitus  etlucidusquasi  unctus.  Estque  animalium 
habentiumdigitosdistinctos,  ut  hominum,  simiarum  g 
avium,  leonum,  canum.,  etc.  Ungula  non  haben- 
tium  digitos,  ut  equorum,  mulorum,  asinorum, 
boum,  cei-x^orum,  et  similium,  quorum  quwdam 
fissas  habent  ungulas. 

Truncus  est  media  pars  corporis  a  coUo  usque  ad 
inguina,  de  quoNigidius  :  Caput  coUo  vehitur,  trun- 
cus  sustinetur  coxis,  et  genibus  cruribusque. 

Thorax  «  Graecis  dicitur  anterior  pars  truncia 

collo  usque  ad  stomachum  quam  nos  dicimus  ar- 

cam,  eo  quod  ibi  sit  arcanum,  id  est,  secretum,  a 

quo  caBteri  arcentur.   Unde  et  arca  et  ara  dicta, 

quasi  res  secreta,  cujus  eminentes  partes  mamillse 

dieuntur,  inter  quas  pars  illa  ossea  pectus  dicitur ; 

dextra  autem  Itevaque  costa3. 

n 
Pectus  vocatum,  eo  quod  sit  pexum  inter  emi-  ^ 

nentes  mamillarum  paHes  ;  unde  et  pectusdicitur, 

eo  quod  pexos  capillos  facit. 

Mamillas  vocata»  quod  rotundce  sint,  quasi  mala) 

per  diminutionem.  Scd  papill^e  capita  mamillainim 

sunt,  quas  infantes    sugentes  comprehendunt,  et 

dictse  papillte  quod  eas  infantes  quasi  palpant  dum 

lac  sugunt;  perinde  mamma  est  tota  eminentia  ube- 

ris,  papilla  vero  breve  illud  unde  Inc  trahitur. 

Ubera  dicta,  vel  quia  lacte  ubera,  i<l  est  fecunda, 
vel  quia  uvida,  humore  scilicct  lactis  in  modum 
uvarum  plena.  I>ac  vim  nominis  a  colore  trahit, 
quod  sit  albus  liquor,  leucos  [Xgux^;]  enim  Gra?ce 
albusdicitur,  cujus  natura  ex  sanguine  commutatur. 
Nam  post  partum  si  quid  sanguinis  nondum  fuerit  ]) 
uteri  nutnmento  consumptum,  naturali  meatu  fluit 
in  mammas  et  earum  virtute  albescit,  lactis  acci- 
piens  qualitatem. 

Cutis  est,  qu8B  in  corpore  prima  est  appellata 
quod  ipsa  corpori  superpositn,  incisionem  primnm 
pntiatur.  Culis  enim  Grtece  incisio  Lntine  dicitur, 
Eadem  et  ])cllis,  quod  externas  injurias  corporis 
tegendo  pellat,  primosque  et  venti  et  solis  ardores 
perferat. 

Pellis  autem  jam  detrnctn  ac  subacta  corium  di- 
citur,  et  est  crnssiorcutis.  ('oriumautemappellntur 
per  derivationem,  quod  eo  caro  tenentur  vel  tegn- 
tur,  sed  hoc  in  brutis  animnlibus  proprium  est. 

Pori  corporis  Grceco  nomine  appellantur  qui  La- 


tine  proprie  spiramonta  dicuntur,  eo  quod  per  eos 
viviflcus  spiritus  exterius  ministretur. 

Arvina  est  pinguedo  cuti  adheerens. 

Pulpn  est  cnro  sine  pinguedine,  dicta  quod  pal- 
pitet ;  resilit  enim  swpe.  Hnnc  plerique  et  viscum 
vocnnt,  eo  quod  glutinosa  sit. 

Membra  sunt  corporis  pnrtcs. 

Artus  quibus  colligantur  membrn,  nb  arctando 
dicti.  Vel  artus  dicti  quod  collignti  invicem  nervis 
arctontur,  id  est  stringnntur,  quorum  diminutiva 
sunt  articuli ;  nnm  artus  dicimus  membra  majora,  ut 
brachia  ;  nrticulos  minorn,  ut  digitos. 

Nervi  Gra>ca  derivatione  nppellnti,  quos  illi  nevra 
[vEupa  I  vocnut.  Alii  Lntine  vooatos  nervos  putant  eo 
quod  nrtuum  conjunctiones  invicem  his  inhaereant 
Mnximnm  nutem  virium  substnntinm  nei^vos  facere 
certissimum  cst ;  nam  quanto  fuerint  densiores  , 
tanto  propensius  augent  firmitatem. 

Compagia  sunt  ossium  capita,  dicta  eoquodsibi 
compacta  nervis,  velut  glutino  quodam  adhse- 
rennt. 

Ossn  sunt  corporis  solidnmenta  ;  in  his  enim 
positio  omnis  et  robur  subsistit.  Ossa  autem  ab 
usto  dicta,  propterea  quod  cremarentur  abantiquis 
sive,  ut  nlii  putant,  ab  ore,  eo  quod  ibipateant; 
nam  alibi  ubique  cute,  visceribusque  obtecta  ce- 
lantur. 

Medullaeappellntai  quod  sintossiumpartesmedieB 
vel  quod  eis  mndefinnt  ossn;  impingunnt  enim  ea 
et  confortnnt. 

Vertibula  sunt  summoe  ossium  partes,  crassiori- 
bus  nodis  conglobata,  dictaeo  quod  adinflexionem 
membrorum  illn  vertnntur. 

Cnrtilngines  ossn  mollin  et  sine  medulla,  quod 
genus  auricula?,  et  narium  discrimen,  et  costanim 
extremitntes  habent,  sive  operculn  ossium  quse  iilo- 
ventur.  Et  dicta?  cnrtilngines,  quod  levi  nttritu  ca- 
rent  dolore  dum  flcctuntur. 

Costns,  nppcllnri  quidnm  putnnt,  quod  ab  eis  cu- 
stodiantur  interiorn,  et  tota  mollities  ventris  vallata 

salvetur. 

Latus,  qui  ajacentibus  nobis  Intet:  estenimlseva 
pnrs  corporis  et  dextrn,  utrinqpie  inter  anteriora  et 
posteriora  protensn.  Dextro  nutem  Interi  habilior 
motus  est,  Ijcvo  fortior,  et  oneri  ferendo  accomoda- 
tior;  ipsa  enim  gerit  clypeum,  cnsem,  pharetram, 
et  reliqun  onera,  ut  expedita  sit  dextera  ad  agen- 
dum. 

Dorsum  est  n  cervice  usque  nd  renes  deorsum. 
Dictum  nutem  dorsum,  quod  sit  superficies  durior 
corporis  in  modum  duri  ursi,  fortis  et  ad  portan- 
dum  et  nd  perpeticndum. 

Tergn  dictn,  quin  in  eis  snpini  jacemus  in  terra 
quod  solus  homo  potest ;  nam  muta  animalia  tan- 
tum  nut  in  ventrem,  nut  in  latus  jacent,  unde  abu- 
sive  in  nnimnlibus  tergn  dicuntur.  Scapula  a  scan- 
dendo  dioilur.  Interscapulium  est  spntium  quod  est 
inter  scnpulas,  unde  est  nominatnm. 

Pnloe  sunt  dorsi  dextra  levaque  eminentia  mombra,^ 


427 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


128 


dicta  quod  in  luctando  eas  premimus  et  vibramuSy 
quod  Grseci  palin  dicunt. 

Spina  est  junctura  dorsi,  dicta  quodhabent  radio- 
los  ut  spinas  acutos,  cujus  juncturae  spondylia  ap- 
pellantur  propter  partem  cerebri  quae  ferturper  hos 
longo  tractu  ad  cseteras  corporis  partes.  Sacra  spina 
est  ima  perpeluse  spinae,  quam  Graici  tspov  vGtov 
hieron  noton  vocant,  quoniam  primum  infante  con- 
cepto  nascitur,  ideoque  et  in  hoslia  id  primum  a 
Gentilibus  diis  suis  dabatur,  unde  et  sacra  spina 
dicitur. 

Renes  ait  Varro  dictos,  quod  rivi  ab  iis  obsceni 
humoris  fluant  ino  toO  pieiv  a  verbo  rhein,  quod 
signiflcat  flucre  nn;n  vena?  et  medullaj  tenuem  li- 
quorem  desudant  in  renes,  qui  liquor  rursus  a  reni- 
bus  calore  veneris  resolutus  decurrit. 

Lumbi  a  libidinis  lascivia  dicti,  quia  in  viris  causa 
corporeae  voluptatis  in  ipsis  ost,  sicut  in  umbilico 
feminis.  Unde  elab  Job  in  exonlio  sermonis  dictum 
est  :  Accinge  siciit  vir  Iiimbos  tuos  (Joh.  xxxviii), 
ut  in  his  esset  resistendi  pi^paratio  in  quibus  est 
libidinis  usitata  dominandi  occasio. 

Umbilicus  estmedius  locus  corporis,  diclus  quod 
sit  umbo  iliorum  ;  unde  et  umbo  appellatur  locus  in 
medio  clypei  a  quo  dependet. 

Ilia  Graecosermoneappellantur,  quod  ibi  nos  ob- 
volvamus,  GriEce  enim  tlkita  ileo  verlere  et  obvol- 
vere  dicitur. 

Clunes  vocati,  quod  sint  juxta  colum  quod  est 
longum,  suntque  tumores  natium. 

Nates  quod  in  ipsis  innitimur  dum  sedemus.  Unde 
et  conglobata  est  in  eis  caro,  ne  premenlis  corpo- 
ris  mole  ossa  dolerent. 

Genitalia  corporis  partes,  ut  nomen  ipsum  docet 
gignendae  sobolis  acceperunt  vocabulum  quod  his 
procreatur  et  gignitur.  Hiec  et  pudenda  pro  vere- 
cundia,  sive  a  pube.  Unde  et  indumento  operiuntur, 
Dicuntur  autem  ista  et  inhonesta,  quia  non  habent 
eamdem  speciem  decoris  sicut  inembra  quae  in  prom- 
ptu  et  prospeclu  locata  sunt.  Dictuin  et  verretrum 
membrum  virile  sive  quod  viri  est  tantum,  sive 
quod  ex  eo  virus  einittitur ;  nam  virus  proprie  di- 
eitur  humor  fluens  a  natura  viri,  sive  a  verrendo, 
sive  demum  a  vere. 

Testiculi  per  diminutionem  a  testibus  dicti  quo- 
rum  numerus  incipit  a  duobus ;  hi  semen  calamo 
ministrant,  quod  a  spinae  medulla  et  renibus  et  lum- 
bis  suscipiunt  gratia  procreandi 

Serotum  est  pellis  in  qua  testiculi  sunt. 

Posteriora  vocata,  quod  retro  sunt  et  a  vultu 
aversa,  ne  dum  alvuin  purgamus,  inquinaremus 
aspectum. 

Meatus  inde  appellatus  quod  per  eum  mcant,  id 
est  egeruntur  stercora. 

Femora  dicta,  quod  ea  parte  a  femina  sexus  viri 
discrepet.  Sunt  ab  inguinibus  usque  ad  genua. 

Femina  autem  per  derivationem  femorum  partes 
9unt,  quibus  in  equitando  tergis  equorum  inhsere- 


A  mus  :  unde  et  oHm  praeliatores  sub  feminibus  equos 
amisisse  dicebantur. 

Coxae  quasi  conjuncti  axes,  in  ipsis  enim  femora 
moventur,  quorum  concava  vertebra3  vocantur. 

Suffragines  sunt  plicaturae  crurum  posteriorum 
ex  quadrupedil)us,  qua»  retrorsum  plicantur  ut  ge- 
nua  in  anlerioribus  cruril»us,  antrorsum  ;  dictaeque 
sunt,  quod  suffringuntur,  id  est,  subtus  flectuntur, 
non  supru  sicut  genua. 

Genua  sunt  commissiones  femorumct  crurum,  et 
dicuntur  genuaeoquodinuterogenis  oculoruinsunt 
opposita.  Cohierent  enim  sibi  ibi,  et  cognata  sunt 
genua  oculis  lacrymarum  indicibus  et  misericordiie 
nam  a  genis  genua  dicuntur.  Denique  complicatum 
•3  in  genua  gigni,  formarique  hominem  dicunt,  ita  ut 
genua  sursum  sint,  (juibus  oculi  foriuantur  ulcavi 
liant  et  rotundi  et  etiam  reconditi,  ipsos  enim  in 
utero  malris  gcnua  comprimunt.  Ennius  :  «  Alque 
genua  compriinit  acta  gena.«  Inde  est  quod  homi- 
nes  dum  ad  genua  se  prosternant,  statim  lacryiuam- 
tur.  Voluit  enim  natura  eos  uterum  maternum  me- 
moria  recolere  et  reminisci,  ubi  quasi  in  tenebris 
considebant  antequam  ad  lucem  venirent. 

Crura  dicta,  quod  his  currimus  et  gressum  faci- 
mus,  et  sunt  a  genibus  usque  ad  calces. 

Tibiae  vocatae  quasi  tubae  ;  sunt  enim  longitudine 
et  specie  eis  similes.  Et  sunt  ossa  aut  partes  ante- 
riores  in  cruro,  etsuraj  sunt  posteriores. 

Talus  dictus  a  tolo ;  nam  tolus  est  eminens  ro- 

Q  tunditas,  et  iude  fastigium  templi  rotundi  lolus  vo- 

catur.  Talus  autem  sub  crure  est,  etsub  taloculca- 

neum. 
Pedes   ex  Graeca  etymologia  nomen  sortiti  sunt 

IIos  enim   Graeci  podas  [7:6^«;]  dicunt.  Sunt    qui  a 

petendo  terram  dictos  putent,  quia  alternis  niotibus 

solo  flxi  incedunt. 

Plantae  a  planitie  nuncupatae,  quia  non  rotundte, 
ut  in  quadrupedibus,  ne  stare  non  possit bipes  homo, 
sed  planae  atque  longiores  formatae  sunt,  utstabile, 
corpus  efficerent.  Sunt  autem  plantae,  anteriores 
partes,  quae  etiam  de  multis  ossibus  constant. 

Calx  vel  cales  vel  calcis  prima  pars  plantu;,  a 
calco  illi  noinen  impositum,  quod  terram  calcamus 
hinc  et  calcaneus. 
D  Solum  est  inferior  pars  pr  lis,dicta  quodeovesti- 
giu,  terrae  imprimimus.  J^'»  I  et  solum  dicitur  omne 
illud  quod  aliquid  sustinet,  quasi  solidum,  unde  et 
terra  solum  dicitur,  quod  cuncta  sustineat:  aer  so- 
lum  avium,  et  solum  pedis,  quod  totam  coi^poris 
molem  portet. 

Viscera  non  solum  intestina  dicimus,  sed  quid- 
quid  sub  corio  est  inter  cutem  et  carnem  et  ossa, 
Item  viscera  vitalia,  id  est  circumfusa  loca  cordis, 
ut  si  viscus  quasi  vis  cordis,  eo  quod  ibi  vita,  id 
est  anima  continetur.  Item  viscera  capita  nervorum 
ex  sanguine  et  nervis  copulata. 

Item  lacerli  a  similitudine  lacertorum  reptilium 
quia  in  singulis  membris  loca  sunt  per  qme  eis  no- 
mina  dantur,  ut  cor  quod  sit  in  medio  corporis  : 


129 


DE  BESTIIS  ET  ALlIS  REBUS  LIBER  TERTIUS. 


130 


appellaturque  a  nomine  similium  animalium  super  A      Fibrse  sunt  jecoris  extremilates,  sicut  extremsB 


terram  viventium.  Nam  indo  musculi  a  murium  si- 
militudino.  Sicut  a  lacerta  lacerti.  Inde  etiam  tori, 
quO(l  illic  viscera  lorta  videantur. 

Cor  a  Gra^oa  derivatum  appellatione  quod  illi  car- 
dian  x2p^£av  dicunt,  sicut  a  cor  et  uro  dicitur  nobis 
eura,  in  corde  enim  omnis  sollicitudo  vitse  ct  scien- 
ti»  cura  est.  Quod  ideo  pulmoni  vicinum  est,  ut  cum 
ira  accenditur,  pulmonis  humore  temperetur.  Hujus 
duae  arteriae  sunt,  quibus  sinistra  plus  sanguinis 
habet,  dextra  plus  spiritus.  Unde  et  m  dextro  bra- 
chio  pulsum  despicimus. 

Praecordia  sunt  loca  codi  vicina,  quibus  sensus 
percipitur,  et  dicta  sunt  prsecordia,  eo  quod  ibi  sit 
principium  cordis  et  cogitationis,  autquod  cor  pra3- 
cingiunt,  sunt  enim  pellicultie  circum  cor,  in  qui- 
bus  afTectionum  sedes. 

Pulsus  vocatus  est,  quod  palpitet,  cujus  indicio 
aut  inlirmitatem  intelligimus  aut  sanitatem.  Hujus 
duplex  est  motus,  aut  simplex,  aut  compositus. 
Sioiplex  est,  qui  ex  uno  saltu  constat.  (^ompositus 
est,  qui  ex  pluribus  motibus  inordinatis  et  insequa- 
libus  existit.  Qui  motus  certa  habent  spatia,  dacty- 
licum  pulsum  vocant  quandiu  sine  vitio  fuit. 

Venae  dict«e  eo  quod  viae  sunt  natantis  sanguinis, 
atque  rivi  per  omne  corpus  divisi,  quibus  universa 
membra  irigantur. 

San^is  ex  Greeca  ctymologia  nomen  duxit,  quod 
vegetetur,  et  sustentetur  et  vivat  aao;  saos  enim 


B 


partes  foliorum  in  vitibus,  sive  quasi  linguae  venee 
eminentes.  Dictas  aulem  volunt  libras,  quod  apud 
gentiles  in  sacriiiciis  ad  Phocbi  aras  ab  ariolis  fe- 
rebanlur,  quibus  oblatis  atque  succensis  responsa 
acciperent. 

Splen  dictus  a  supplemendo,  ex  contraria  parte 
jecoris,  nc  vacua  existeret,  quem  quidam  risus 
causa  factum  existimant ;  nam  splonc  ridemus,  felle 
irascimur,  corde  sapimus,  jecore  amamus,  quibus 
quatuor  elementis  conslantibus,  integrum  est  ani- 
mal.  •' 

Fel  est  appellatum,  quod  sit  folliculus  gestans 
humorem,  qui  vocalur  bilis. 

Stomachus  [aT5|<.ayo;]  Grasce  os  vocatur,  eo  quod 
quasi  ostium  venlris  ipse  cibum  accipiat,  atque  ad 
intestina  transmittat. 

Intestina  dicuntur,  eo  quod  corporis  interiori 
parte  cohibenlur,  qua;  idcirco  longis  nexibus  coor- 
dinata  sunt  in  circulorum  modum,  ut  susceptas 
escas  paulatin  digerant,  et  superadditis  cibis  non 
impediantur. 

Omentum  est  mombrana  quse  continet  intestino- 
rum  majorem  partem  ;  quod  epitolin  Grseci  vocant. 

Disseptum  intestinum  quod  dicernit  ventrem  et 
csetera  intestina  a  pulmone,  vel  a  corde. 

Ceecum  intestinum,  quod  sit  sine  foramine  et  exi- 
tu,  quod  Grseci  tisonenteron  vocant. 

Jejunium  tenue  intestinum,  unde  et  jejunum  di- 


sospes  dicitur.  Sanguis  autcm  est  dum  in  corpore  n  citur 
est ;  effusus  vero  cruor,  nam  cruor  vocatur,  eo 
quod  effusus  currat,  vel  ab  eo  quod  currendo  cor- 
ruat.  Alii  cruorem  interpretantur  saniem  et  sangui- 
nem  corruptum  qui  emittitur.  Alii  autcm  sangui- 
nem  vocant,  quod  sit  suavis.  Sanguis  autem  non  est 
integer  nisi  in  juvenibus.  Nam  dicuntphysici  minui 
sanguinem  per  eetatcs,  unde  in  senil)us  tremor  est. 
Proprie  autem  sanguis  aninue  possessio  et  sedes 
est,  ideo  genas  mulieres  laccrare  solent  in  luctu  ut 
manibus  gratiflcent :  inde  et  purpurae  vestes  et  flo- 
res  purpurei  mortuis  praebenlur. 

Pulmo  cx  Grseco  trahit  vocabulum,  pulmonem 
enim  pleumon  [;:X£ujxa>v]  vocant,  eo  quod  cordis  fla- 
bellum  sit,  in  quo  pneuma,  id  est  spiritus  est,  per 


Venter  autem  et  alvus  et  uterus  inter  se  difTeinint. 
Venter  est  qui  acceptos  cibos  digerit,  et  apparet 
extrinsecus,  tenditquc  a  pectore  usque  ad  inguem, 
et  dicitur  venter,  quod  per  totum  corpus  alimenta 
ministrat  vitse. 

AIvus  est  quae  cibum  recipit,  et  per  excrementa 
purgari  solet.  Ex  ipsa  enim  sordes  stercorum  de- 
fluunt.  Sallustius  :  «  Siinulans  sibi  alvum  purgare.  » 
Et  vocatur  alvus  quod  abluatur. 

Uterum  solte  mulieres  habent,  in  quo  concipiunt 
ad  similitudinem  cauliculi  ;  tamen  auctorfis  pro 
utriusquc  sexus  ventre  plerumque  ponunt ,  iicc 
poeta?  tantummodo,  sed  et  ceeteii.  Vocatur  autem 
uterus,  quod  duplexfsit,  et  ab  utraque  in  duas  se 


quod  et  agitatur  et  movelur,  unde  et  pulmones  vo-  jj  divilal  partes,  qua»  in  diversum  dilTusa?  ac  reflexae 


cati  sunt.  Nam  Grwce  pueuma  [;:v£0;xa]  spiritus  di- 
citur,  qui  flando  et  agitando  aerem  emiltit  et  reci- 
pit,  a  quo  moventur  pulmoues  et  palpilant,  et  ape- 
riunt  se  ut  flatum  capiant,  et  stringunt  ut  ejiciant, 
est  enim  ut  organum  corporis. 

iecur  nomen  habet  ex  eo  quod  vicinum  cordi  ha- 
beat  locum ;  inde  enim  attrahit  sanguinem  qui  in 
cerebrum  subvolat,  et  inde  ad  oculos  caiterosque 
census  et  membra  difl*unditur,  et  calore  suo  succum 
ad  se  ex  cibo  tractum  vertit  in  sanguinem,  quem 
ad  usum  pascendi  nutriendique  singulis  membris 
pnebet.  In  jecore  autem  consistit  voluptas  et  concu- 
piscentia,  iro  et  amores,  secundum  eos  qui  de  phy- 
sicis  rebus  disputant. 


circumplicantur  in  modum  cornu  arietini,  vel  quod 
impleatur  fcctu  interius.  Hinc  et  uter,  quod  aliquid 
intrinsecus  hebet,  ut  membra  et  viscera, 

Aqualiculus  proprie  porci  est,  hinc  ad  ventrem 
translatio. 

Matrix  dicitur  quod  felus  el  embrio  in  ea  genc- 
rentur.  Semen  enim  receptum  confovet,  confotum 
corporat,  corporatum  in  membra  distinguit. 

Vulva  vocata  quasi  valva ,  id  est  janua  ventris, 
vel  quod  semen  recipiat ,  vel  quod  ex  ea  fetus 
procedat. 

Vesica  dicta,  quod  si  vas  aquee.  Ipsa  enim  de  re- 
nibus  urina  collecta  csmpletur,  et  humore  distendl* 
tur,  cujus  usus  in  voluoribus  non  habetur. 


131 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMAflCA. 


132 


Urina  autem  dicta  a  Grseco,  oupiw,  id  est  meio  A 
seu  mingo,  et  Greece  oupo;,  cujus  indicio  et  salus  et 
eegritudo  monstratur.  Qui  humor  Latine  lotium  di- 
citur,  quod  eo  lota  vestimenta  munda  efficiantur. 

Semen  est  quod  jactum  sumitur  aut  in  terra  aut 
utero  ad  gignendum  vel  fructus  vel  fetus.  Est  enim 
liquor  ex  cibi  et  corporis  decoctione  faclus,  ac 
difTusus  per  venas  atque  medullas,  qui  inde  desu- 
datus,  in  modum  sentinae  crescit  in  renibus,  eje- 
ctusque  per  coitum,  et  in  uterum  mulieris  susceptus, 
calore  quodam  viscerum,  et  menstrualis  sanguinis 
irrigatione  formatur  in  corpus. 

Menstruum  est  supervacuus  mulierum  sanguis, 
dictaautemsuntmenstruaa  circuitu  lunaris  luminis, 
quo  solet  hoc  evenire  profluvium.  Luna  enim  Grsece 
mene  (xfivif)  dicitur,  haec  et  muliebria  nuncupantur.  B 
Nam  mulier  solum  animal  menstruale  est.  Gujus 
cruoris  contactu  fruges  non  germinant,  acescunt 
musta,  moriuntur  herbae,  amittunt  arbores  fetus, 
ferrum  rubigo  corrumpit,  nigrescunt  aerament ;  si 
qui  canes  inde  ederint,  in  rabiem  efTerantur ;  glu- 
tinum  asphalti  quod  nec  ferro,  nec  igne  dissolvi- 
tur,  ipso  cruore  pollutum  sponte  disjungitur  ;  post 
plurimos  autem  dies  menstruos  ideo  semen  non  est 
germinabile,  quia  jam  non  est  menstrualis  sanguis 
a  quo  perfusum  irrigetur. 

Tenue  semen  in  muliebribus  locis  non  adhseret ; 
labitur  enim,  nec  habet  vim  adhaerendi.  Similiter  et 
crassum  non  habet  vim  gignendi,  quia  muliebri 
sanguini  se  miscere  non  potest  propter  nimiam  sui  ^ 
spissitudinem ;  hinc  et  steriles  mares  et  feminas 
dicunt  fieri  vel  propter  nimiam  crassitudinem  san- 
guinis  vel  seminis ,  vel  propter  nimiam  raritatem, 
Primum  autem  aiunt  cor  hominis  fingi,  quia  in  eo 
sit  et  vita  hominis,  et  sapientia.  Deinde  quadrage- 
simo  die  totum  corpus  expleri,  quod  ex  abortio- 
nibus,  ut  ferunt,  collectum  est.  Alii  fetus  a  capite 
exordium  sumere  dicunt,  unde  et  in  avium  fetibus 
primum  oculos  fingi  in  ovis  videmus.  Fetus  autom 
dictus,  quod  adhuc  in  utero  foveatur.  Ilem  nasci 
patribus  similes  aiunt,  si  paternum  semen  validius 
sit ;  matribus  si  maternum  ;  hac  etiam  ratione  si- 
miles  exprimi  vultus.  Qui  autem  utriusque  parentis 
figuram  reddunt,  aequaliter  misto  paterno,  mater- 
noque  sanguine  vel  semine  concipiuntur.  Dicunt  j) 
etiam  avorum  et  proavorum  consimiles  fieri,  quia 
sicut  in  terra  multa  semina  occultanlur,  sic  et  in 
hominibus  semina  celantur  parentum  liguras  reddi- 
tura.  Ex  paterno  autem  semine  puellas  nasci,  ex 
materno  pueros,  quia  omnis  partus  constat  ex  du- 
plici  semine,  et  cujus  pars  major  est,  involvit  et 
occupat  similitudinem  sexus. 

In  corpore  nostroquaidamtantumad  ulilitatis  cau- 
sam  facta  sunt,  ut  viscera  ;  qujudam  et  utilitatis  et 
decoris,  ut  sensus  in  facie,  et  in  corpore  manus  ac 
pedes,  quorum  membrorum  et  utilitas  magna  est, 
et  species  decentissima.  Qusedam  tantum  decoris. 
ut  mamillfle  in  viris,  et  in  utroque  sexu  umbilicus. 
Quaedam  discretionis ,  ut  viris   genitalia,  barba 


proxila,  et  pectus  amplum.  In  mulieribus  leves  ge- 
nae,  et  angustum  pectus  ;  ad  concipiendos  autem 
fetus  et  porlandos  renes  et  latera  dilatata.  Quoniam 
quae  pertinent  ad  hominem  et  partes  animae  et 
corporis,  ex  parte  dictum,  est ;  nunc  aetates  ejus 
subjungamus. 

Gap.  LXL  De  sutatibus  hominiSf  el  vocabulis  earum, 
etiam  usque  ad  mortem,  et  mortuos. 

Gradus  aetatis  sex  sunt,  infantia,  pueritia,  adole- 
scentia,  juventus,  virilis  gravitas,  atque  senectus. 
Prima  aetas  infantia  est  pueri  nascentis  ad  lucem, 
qua3  porrigitur  in  septem  annos.  Secunda  aetas 
pueritia  est,  id  est  pura ,  et  nondum  ad  gignendum 
apta,  tendens  usque  ad  quartum  decimum  annum ; 
tertia  adolescentia  ad  gignendum  apta,  quae  porri- 
gitur  usque  in  viginti  octo  annos  ;  quarta,  juven- 
tus,  firmissima  omnium  aetatum,  finiens  in  quin- 
quagesimo  anno.  Quinta  aetas  est  senioris,  id  est 
virilis  gravitas,  quae  est  declinatio  a  juventute  ad 
senectutem,  nondum  senectus,  sed  jam  non  juven- 
tus,  quia  senioris  aetas  est,  quam  Graeci  presbyten 
vocant,  nam  senex  apud  Graecos  non  presbyter 
vocant,  nam  senex  apud  Graecos  non  presbyter,  sed 
Yipov  geron ,  hujus  gerontos  dicitur.  Quae  aetas  a 
quinquagesimo  anno  est  senectus,  quae  nullo  anno- 
rum  tempore  fmitur,  sed  post  illas  quinque  aetates 
quantuncunque  vitae  est,  senectuti  deputatur.  Se- 
nium  autem  pars  est  ultima  senectutis,  dicta  quod 
sit  terminus  septimae  ietatis.  In  his  ergo  sex  spatiis 
philosophi  descripserunt  vitam  humanam,  in  quibus 
limitatur  et  currit,  et  ad  vitae  terminum  pei^venit, 
Pergamus  ergo  breviter  per  praedictos  gradus  aeta- 
tum,  etymologias  earum  in  homine  demonstran- 
tes. 

Infans  dicitur  homo  primae  aetatis,  dictus  autem 
infans,  quod  adhuc  fari,  id  est  loqui  non  potest  non- 
dum  enira  bene  ordinatis  dentibus,  minus  integra 
est  sermonis  expressio. 

Puer  a  puritate  vocatus,  quia  purus  est,  et  non- 
dum  lanuginem,  floremque  genarum  habet.  Eam  ii, 
qui  habent  sunt  ephebi  ab  xor)  hebe  qua»  est  puber- 
tas  dicti,  pueri  autem  necdum  pro  nativate  sunt 
viri ,  sed  adolescentuli  leves.  Puer  autem  tribus 
modis  dicitur,  pro  nativate,  ut  Isaias.  Puer  natus 
est  nobis  (Isai.  ix) ;  similiter  pro  aetate,  ut  octen- 
nis,  decennis,  unde  est  illud  : 

Jam  puerile  jugum  tenera  cervice  gerebat. 

Secundo  pro  obsequio  et  fidei  puritate,  unde  in 
cantico,  Virginis  Suscepit  Israel  puerum  suum  {Luc. 
i).  Tertio  pro  ruditate  et  ignorantia.  Unde  :  Puer 
cvntum  annorum  morictur  {Isa,  v).  Puelia  parvula, 
quasi  pulla,  unde  et  pupilios  non  pro  conditione, 
sed  pro  «tate  puerili  vocamus, 

Pupilli  autem  dicti,  quasi  sine  pupilla  et  oculis  id 
est  a  parentibus  orbi,  hi  autem  vere  pupilii  dicun- 
tur,  quorum  parentes  aute  decesserunt  quam  ab  his 
nomen  acciperent,  Gaeteri  orbi  vocantur. 

Orphani  iidem  qui  et  pupilli.  lUud  enim  GrseQom 
nomen  est ,  hoc  Latinum.  Nam  in  Psalmo  ubi  saepo 


133 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  TERTIUS. 


134 


legitiir  i^Pupillo  tii  oris  atfjulor  (PsaL  ix);  Groecus  A  batur.  Senior  esi  adhuc  viridior.  Ovid.  in  lib.  vi : 

Senior  inler  juveuemquc  seuemque. 
Terentius : 

Quo  jure  sunius  adolescontiores. 
Ubi  adolescenlior  non  utique  magis  adolescens,  sed 
minus,  ut  senior  niinus  est  quani  senex,  ubi  compa- 
rativus  gradus  minus  signilicat  positivo  (4).  Ergo 
senior,  non  salis  senex,  sicut  junior  infra  juvenem, 
sicut  pauperior  infrapauperem.  Senes  autemquidam 
putant  didos  a  sensus  diminutione,  eo  quod  jani  prcB 
vetuslale  desipiant.  Nam  physici  dicunt  homines 
stullos  frigidioris  esse  sanguinis,  prudenles  cali- 
dioris,  unde  et  senes,  in  quibus  jani  friget,  et  pueri 
in  quil)us  nondum  calet,  minus  sapiunt.  Inde  est 
quod   convenit  in  hoc  infaniium   tetas  et  senum. 


hahet  orphano. 

INil^ei-es  a  pube,  id  est  a  lanugine  vestiente  pu- 
denda  corporis  nuncupati,  hocc  loca  tunc  primam 
ianujarinein  ducunt.  Quidam  autem  ex  annis  puber- 
tatem  existimant,  id  est  eum  puberem  esse,  qui 
quatuordecim  annos  expleverit,  quamvis  tardissime 
pubescat.  Certissimum  autem  est  eum  puberem 
esse,  qui  ex  habitu  corporis  pubertatem  ostendit, 
et  generare  jam  potest. 

Puerpera)  sunl  qua;  annis  puerilibus  pariunt.unde 
et  Horatius  : 

Laudalur  jani  prole  puerpera  nala. 

Vel  sunt  dictu)  puerperai,  quod  puellce  pariunt, 
vel  quod  pueros  pariunt. 


Adolescens  dictus,  eo  quod  sit  ad  gignendum  ^  Senes  enim  per  nimiam  tetatem  delirani,  pueri  per 


aduUus,  sivc  quod  adhuc  adolescit,  id  est,  crescit 
et  augetur. 

Juvenes  dicunturquod  posse  juvare  incipiant,  ut 
in  bobus  juvenci,  cum  a  vituiis  discesserunt.  Est 
enim  juvenis  in  ipso  {eiatis  incremento  positus,  et 
paratus  ad  auxilium.  Nam  juvare  hominis  est  opus 
aliquod  conferentis.  Sicut  autem  in  hominibus  tri- 
cesimus  perfectae  aetatis  est  annus,  ita  in  pecudibus 
et  jumentis  tertius  robustissimus  est. 

Vir  nuncupatus,  quod  in  eo  major  est  vis  quam 
in  feminis ;  unde  et  virtutis  nomen  accepit.  sive 
quod  vi  agat  in^feminam. 

Mulier  vero  a  mollitie,  tanquam  mollier  1  littera 


lasciviani  et  infantiam  ignorant  quid  agant.  Senex 
autem  tanlum  masculini  est  generis,  sicut  anus  fe- 
minini.  Nam  anus  dicitur  sola  mulier.  Anus  autem 
appellata  a  multis  annis,  quasi  annosa.  Nam  si 
commuue  nomen  esset,  cur  non  diceret  Terentius 
senem  muherem?  hinc  etiam  vetula,  quasi  vetusta, 
Sicut  autem  a  sene  senectus ,  ita  ab  anu  anilitas 
nominata  est. 

Canities  autem  vocata  a  candore  quasi  candities ; 
unde  est  iilud  florida  juventus,  lactea  canities,  quasi 
diceret,  candida.  Senectus  autem  multo  nobis  de- 
fert  et  bona  et  inala ;  bona ,  quia  nos  ab  impoten- 
tissimis  dominis  bberat,  voluptatibus  imponit  mo- 


detracta  vel  mutata  appellata  est  mulier;  utrique  n  dum,  libidinis  frangit  iinpetus,  auget  sapientiam, 


enim  fortitudine  et  imbecillitate  corporum  separau- 
tar.  Sed  ideoviro  maxima  virtus,mulieri  minor,  ut 
patiens  et  obediens  viro  esset,  scilicet  ne  feminis 
repugnantibus  libido  cogei^t  viros  aliud  appetere, 
aut  in  alium  scxum  proruere.  Dicitur  igitur  muiier 
seeundum  femineum  sexum,non  secundum  corrup- 
tionem  integrilatis,  et  hoc  ex  lingua  sacite  Scrip- 
turcB.Nam  Eva  facta  de  latere  viri  sui,  nondum  con- 
tacta  a  viro,  mulier  appeliata  est,  dicente  Scriptura  : 
Et  tormavit  eam  in  muIierem(Gen.  ii).  Et  ad  ma- 
trem  Dominus :  Mulier,  ecce  lilius  tuus{Joan.  xix). 
Virgo  a  viridi  o^tate  dicta  est,  sicut  el  virga,  et 
vitula,  Alioquin  ab  incorruptione ,  quasi  virago, 
ignoret  femineam  passionem. 


dat  maturiora  consilia;  mala  autem,  quia  senium 
miserrimum  est  debilitate  ot  odio ;  subeunt  enim 
morbi  trislisque  senecius.  Nam  duo  sunt,  quibus 
minuuntur  vires  corporis,  senectus  et  morbus. 

Mors  dicta,quod  sit  amara,  vel  a  marte,qui  effe- 
ctor  est  mortium,  sive  a  morsu  primi  hominis,  qui 
vetitifi  arboris  pomum' mordens  mortem  incurrit. 
Tria  autcin  sunt  genera  mortis,  acerba,  immatura, 
naturalis;  acerba  infanlium,  immatura  juvenum, 
inatura,  id  est  natuialis  senum.  Morluus  autem  ex 
qua  parte  orationis  declinetur,  incertum  esi.  Nam, 
sicut  ait  Cajsar :  «  Non  potest  mortuus  aliqua  facere 
post  mortem  suam,  ita  homo  iion  potest  scire  ejus 
originem,  »  id  est  vocabuU  moituus.  Ab  eo  enim 


Virago  dicta,  quod  ut  viragit,id  est  opera  viriHa  D  ^"^^  ^'^t  morior,  parlicipium  pru»terili  teniporis  in 


facit,  et  masculi  vigoris  esi.  Antiqui  enim  fortes 
feminas  ita  vocabant.  Virgo  autcm  non  recta  virago 
dicitur,  si  non  viri  oflicio  fungitur.  Muiier  voro  si 
virilia  opera  facit,  recte  virago  dicitur,  ut  Amazonos. 
Quae  vero  nunc  femina,  anliquitus  vira  vocabatur, 
sicut  a  servo  serva,  et  a  famulo  famula,  ita  a  viro 
vira:  hinc  et  viraginis  nomen  deductum  quidam 
putanty  femina  vero  a  partibus  femorum  dicta,  ubi 
sexus  a  viro  disceinitur.  Alii  Gra^ca  etymologia  femi- 
nam  ab  ignea  vi  dictam  putant,  quod  veliementer 
vinun  concupiscit^libidinosiores  enimviris  feminas 
esse  tam  in  mulieribus  quam  in  animalibus  dicunt. 
Cnde  nimius  amor  apud  antiquos  femineus  voca- 
(4)  Id  Yalla  negat. 


tus  exire  debuit,  per  unum  u,  non  per  duo  uu,  nam 
ubi  est  geminata  littcra  hm,  noinen  est,  non  partici- 
pium,  ut  fatuus,  arduus.  Convenieuter  itaque  factum 
est  ut  queniadmodum  id  quod  signilicat,  non  potest 
agendo,  ila  et  ipsuin  noinen  non  potest  loquendo 
deciiuari.  Omnis  auteni  mortuus  aut  funus  est,  aut 
cadaver.  Funus  est  si  sepeliatur,  et  dictuni  funus  a 
funibus  accensis,  quos  anie  feretrum  papyris  cera 
circumdatis  ferebanJt.  Cadaver  aulem  est  si  insepul- 
tum  jacet,  nam  cadaver  uominatur  a  cadendo,  quia 
jam  stare  non  potest.  Quod  dum  portatur  ad  sepul* 
crum,  exsequias  illi  fieri  dicimus ;  ubi  crematum 
est|  exstare  ejus  reliquiaS|  ubi  conditum  est,  jam 


135 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATlCA. 


136 


sepultum  esse.Gorpusautem  dicitura  consuetudine,  A 
quia  dum  vivebat  corpus  erat,  ut  illud : 

Tum  corpora  lace  carenlum. 

(ViRGiL.  Georg.f  Hb.  iv,  vers  355.) 
Defunctus  vocatur,  quia  complevit  vita)  officium  ; 
nam  dicimus  defunctos  offlcio,  quia  officia  debita 
compleverunt,  Unde  est  et  honoribus  functas ;  hinc 


ergo  defunctuS;  quod  ab  officio  vitae  sit  depositus, 
sive  quod  sit  die  funclus.  Sepultus  autem  dictus 
co  quod  sit  sine  pulsu  \el  sine  palpitatione,  id  est 
sine  motu.  Sepelire  autem  est  corpora  condere,  id 
est  abscondere.  Nam  humare  obruere  dicimus,  hoc 
est  humum  injicere  et  humo  tegere. 


LIBER    QUARTUS 

De  proprietatibus   et  epitheiis  rerum,   serie  litteraria   in  ordinem  redactis. 


Cap.  I.  De  his  quibus  prima  Utlcra  cst  A.         B 

Ablactatus  a  mamilla  per  amaruin  separatur, 
patri  redditur,  et  validiori  cibo  utitur. 

Abies  est  arbor  alta,  procera,  coma  puloherrima. 

Accipiter  agrestis  vel  sylvesler  aves  domesticas 
rapit,  captas  continuo  devorat;  ut  plumescit,  re- 
quirit  loca  opportuna  unde  non  extrahitur,  abjectis 
plumis  sylvestres  aves  capit,  columbam  persequi- 
tur,  praedam  Domino  servat.  Domesticus  in  sinistra 
geritur,  ut  volet  ad  dexteram,  compedibus  cons- 
tringitur,  corrigia  ligatur;  quse  cum  non  rupta,  sed 
soluta  esi,  volare  permittitur;  visa  carne  redit  ad 
Dominum. 

Acinus  in  nigredinem  veiiitur,  odorem  vini  reti- 
net,  fetorem  emittit. 

•   Activa  vita  pra)dicat,  sollicita  est,  finem  habitura  ^ 
fructuosum  ,    operibus  instat ,    martyrium   subit , 
periculosa  est. 

Acus  gracilis  est,  rigida,  teres,  uno  capite  acuta, 
et  altero  perforata,  consuendi  officio  apta. 

Adamas  insecabilis  et  indomabilis  est,  feri-um 
attrahit,  auro  vel  alio  metallo  non  rctinetur,  sed 
chalybe,  et  tantum  sanguine  hirci  comminuitur. 

Adeps  omnis  Domini  est  jure  perpetuo,  crassi- 
tudo  interior  est  cordis  vel  ventris,  jecoris  vel 
hepatis,  renum  vel  renunculorum. 

Aer  rarus  est,  mobilis,  avibus  plenus,  facilo 
corrumpitur,  spiraculum  est  vivcntium,  nubibus 
obscuratur,  sole  illuminatur,  hieme  condensainr, 
vento  agitatur,  a?state  serenatur,  nubilosus  signi- 
ficat  pluviam  futuram.  D 

JEs  et  sethiops,  et  lestas  habentur  in  litlera  E. 

Ager  a  nocuis  purgatur,  stercoratur,  multipli- 
citer  aratur,  rastro  requatur,  seminatur,  semen 
operitur,  fossis  circumdatur,  sepitur,  vacare  per- 
mittitur,  signa  ad  fugandum  aves  in  eo  ponuntur. 

Agricola  mane  consurgit,  vilibus  induitur,  boves 
jugo  sociat,  stimulo  boves  sollicitat,  tempora  arandi 
et  seminandi  observat,  tempestatibus  aeris  non  abi- 
gitur,rectum  sulcum  facit,instantevesperadomum 
revertitur,  jactum  semen  patienter  exspectat. 

Agnns  innocens  est  et  pius  et  simplex,  inter  mul- 
\m  matrem  cognoscit,  solo  balata  illam  cognoscit, 


matri  simillimus  est  et  immolationi  aptus  ;  immo- 
landus  non  clamat.  Mater  ejus  lac  prtebet  ad  fomen- 
tum,  et  lanam  ad  vestimentum,  carnem  ad  esum. 
Tondendus  silet,  ungulam  findit  et  ruminat. 

Ala  gemina  est,  dorso  infigitur,  volucrem  sub- 
levat. 

Alba  vestis  sacerdotalis  corpus  operit,  est  in 
manicis  stricta,  inferius  lata,  linea  est. 

Alveus  aquam  continet,  profundus  est,  alluvione 
dilatatur. 

Amygdala  dulcis  est  cibus  segrotantium,  dura  et 
aspera  testa  tegitur. 

Ancilla,  humilis,  obediens,  vei^ecunda,  timida, 
fidelis,  sollicita,  inculta,  non  habet  potestatem. 

Anchora  fortis  est,  adunca,  ferrea,  in  portu  jaci- 
tur,  funem  habet,  navem  retinet  contra  procellas, 
vix  evellitur. 

Angelus  purus  natura,  fidelis  custodiendo,  re- 
conciliator  gratiosus,  obediens  exsequendo,  con- 
templativus  favendo,  activus  nuntiando. 

Annulus  principio  caret  et  fine,  rolundus  est,  la- 
pide  decoratur,  digitum  circuit  et  stringit,  digitum 
ornat,  strictior  non  congruit,  largior  decidit,  despon- 
sandis  et  consecrandis  virginibus  aptatur,  sigillis 
regiis  apponitur. 

Annus  quatuor  temporum  vicissitudine  variatur, 
duodecim  mencibus  distinguitur,  in  se  revolvitur, 
in  se  nascentia  consumit. 

Anseres  silvestres  in  allum  et  inordinate  volant, 
omnes  sunt<inerei  coloris,  assiduitale  clangoris 
noctis  testantur  vigilias,  simul  habitant,  ssepius 
conclaraant.  Domeslici  seipsos  rostris  lacerant,  cum 
sentiunt  hominem  clamant,  varii  et  nivei  coloris 
sunt,  seminibus  jactis  nocivi. 

Apis  sine  coitu  nascitur,  de  putri  bove  oritur,  sol- 
licita  est,  floribus  pascitur,  gregatim  volat ;  alii, 
non  sil)i  laborat,  occisas  et  mortuas  abjicit,  cito 
laeditur,  frigori  inimica,  exterius  aspera,  interius 
habet  dulcedinem,  munditiam  diligit.  Cum  pungit, 
aculeum  amittit ;  quo  amisso  nunquam  fructum 
facit. 

Aqua  communis  est,  sordes  lavat,  in  ima  fluit, 
alveum  non  deserit,  in  mare  revertitur,  omne  dilu« 


13t 


M  BESTIIS  tT  ALliS  REBUS  LIBER  QUARTTUS. 


138 


▼iam  sequitur,  frigida  naturaliter,  vino  mista  valet  A 
«gpris,  cum  hordeo  cocta  sanior  est,  terrae  mista 
latum  facit,  est  pauperum  potus,  clara  est  pro  spe- 
culo,  sitim  sedat,  vestigium  navis,  non    retinet, 
ignem  exstinguit. 

Aquila  ab  acumine  oculorum  dicta,  quia  solis  ra- 
dium  irreverberato  oculo  ac  visu  intuetur ,  pullos 
non  sic  solem  contuentes,  quamvissuos,  abjicit.  In 
aere  alto  volans  pisciculos  in  mari  conspicit,  quos 
celeri  descensu  raptos  devorat,  cseteris  altius  volat, 
rostrum  in  senectute  nimis  crescens  ad  petram  ex- 
cutit,  etrejuvenescity  in  arduis  nidificat,  trans  maria 
sentit  odoi*atu  cadavera,  de  .rapto  vivit,  et  amethy- 
sthum  ponit  in  nido,  qui  fugat  venenum. 

Aquilo  aquas  congelat ;  unde  aquilo  quasi  aquas  q 
Ugans,  frigidus  est,  flores  la^dit  et  herbas,  a  sep- 
tentrione  flat. 

Aranea  septem  pedes  habet,  veneno  tabet,  seipsam 
eviscerat,  de  visceribus  suis  telas  texit,  irretit  mu- 
scas  sugit  muscas,  et  sic  aret  et  moritur;  turgida  est 
in  aerem  se  sua  tela  sine  alis  aut  alio  adminiculo  erigit 

Aratrum  de  ligno  et  ferro  fit,  ten'am  ilndit,  ab 
agricola  tenetur,  terram  meliorat,  in  campo  dimit- 
titur. 

Arbor,  quanto  altius  radicem  figit,  tanto  firmius 
haeret,  umbram  facit,  in  eestate  viret,  floret,  fi^ucti- 
ficat,  in  hieme  marcescit,  superfiuis  abscissis  magis 
et  uberius  finictificat. 

Arca  fuitdelignis  setim,  intuset  foris  auro  vestita 
in  latitudinem  habuit  cubitum  et  semissem,  in  late*  p 
ribus  singulis  duo  annuliaurei,  inannulis  vectes  de 
lignis  setim  deaurati.  In  ea  erant  tabulae  et  virga 
Aaron,  Deuteronomium,  urnaque  cum  manna. 

Arcus  medium  habet  immobile  et  inflexibile,  duo 
extrema  mobilia ;  sinistra  manu  tenetur,  si  diu  ten- 
ditur  lentescit,  cito  laeditur,  in  ipso  durum  per  molle 
temperatur ;  chorda  tenditur,  sagittam  emittit. 

AreolsB  concavo  flunt  lapide ,  aquam  ad  hortum 
vehunt. 

Aries  duo  comua  habet  in  fronte  ;  dum  viget 
lascivus  est,  gregem  praecedit,  gregem  tuetur  cor- 
nibus,  regit  gregem  et  fecundat. 

Argentum  candidum  est,  mundum,  dulcem  habet 
tinmtum,  attractivae  naturee  est. 

Arrha  pars  est  pretii,  conflrmatio  contractus,  cer-  jy 
titudo  habendi  rem. 

Asinus  silvester,  id  est  onager,  ferus  est  dente, 
loca  horrida  inhabitat,  canes  insequentes  lacerat. 
Domesticus  a  fero  perfoditur,  nullum  dente  petit, 
stolidus  est,  in  posterioribus  fortior,  in  anterioribus 
debilior,  crucem  in  dorso  gerit,  in  juventa  eetate 
pulcher,  in  senectute  turpis,  hoiTcndum  clamat, 
luxuriosus  est,  segnis  est,  carduis  delectatur,  mitis 
est,  aculeo  pungitur,  lyra  delectatur,  ei  primum 
insidit  homo. 

Aspis  veneno  nocet,  in  cavemis  habitat,  cauda 
obturat  onam  aurem,  terra  alteram,  contra  incanta« 
tores ;  si  quem  percutiat  statim  obdormit,  et  ita 
eom  j^eiimit. 


Athelta  comam  in  rotondum  tondet,  oleo  caput 
ungit,  se  vestibus  non  onerat,  omni  parte  se  custo- 
dit,  rubris  induitur,  arma  firmiter  tenet,  molestiis 
non  cedit,  spe  victoriae  adversarium  quiescere  non 
desinit,  in  pugna  perseverat,  terminos  non  egredi- 
tur,  ad  victoriam  semper  oculum  habet. 

Auceps  diversa  habet  retia,  laqueos  et  viscum, 
loca  avibus  frequentiora  quserit  laqueos  occultat, 
et  seipsum  abscondit,  voces  aviura  simulat,  quan- 
doque  per  unam  decipit  alteram,  captas  preeter 
unam  sibi  incorporat. 

Aurora  fugat  tenebras,  rutilat,  diem  ministrat, 
surgento  sole  obscurior  est,  inter  noctem  et  diem 
media ;  dum  rubet,  signat  pluviam  futuram. 

Aurum  inter  omnia  metalla  pretiosissimum,  soli- 
dum  est,  visum  fovet,  quanto  rubicundius,  tanto 
melius,  per  fornacem  purgatur,  splendidum  est,  et 
regibus  aptura. 

Auster  ventus  calidus  est,  solvit  gelu,  florem 
nutrit,  a  meridie  flat. 

Autumnusquae  in  anno  nata  sunt,  colligit,  arbores 
nudat  et  agros,  fructibus  abundans  est,  flores  tar- 
dos  et  inutiles  producit. 

Gap.  II  De  his  quibus  B  est  prima  Uitera, 

Baculus  longus,  teres,  rigidus,  inflexibilis,  sus- 
tentationi  congruus,  defensioni  aptus. 

Balneum  cor-pus  lavat  et  desiccat,  calorem  natu- 
ralem  accendit,  carnera  emollit,  nulrit,  membra 
dissoluta  consolidat. 

Balsamura  odoriferura  est,  pulredinem  arcet  sti- 
pes  ejus  vitisimilis  est,  juventutem  conservat,  ejus 
gutta  misla  oleo  cyprino  vel  raelle  adulteratur,  sed 
probatur  cssesine  raelle;  si  quis  cura  lacte  coagula- 
verit,  chrisraa  conficit  apposito  oleo  ;  purura  sole 
ardente  sustineri  non  potest,  ut  vitis  sustentatur  et 
collitur,  cujus  arboris  perpetua  coraa  est  insignis 
duobus  cubitis  erainet,  acutis  lapidibus  et  osseis 
cultellis  inciditur,  quia  ferri  tactus  ei  noxius  est. 

Baltheus  railitaris  aureus  est,  renes  et  pectuscin- 
gebat  vel  stringebat,  totura  corpus  anibit  et  cingit. 

Barba  fortitudinera  designal,  sexura  denota,  ca- 
piti  adhseret. 

Basilicus  rex  est  serpentura,  solo  visu  hominem 
interficit,  flatu  necat  aves  volantes,  adeo  veneno 
plenus  est,  quod  totus  perlucet,  prior  visus  ab  ho- 
mine  non  nocet  homini,  et  vacua  regnat  basiliscus 
arena. 

Beata  Virgo  pauper  fuit,  hurailis,  obedienS|quieta 
modesta,  simplex,  sapiens,  ab  angelo  nunciata,  in 
utero  sanctificata,  priraa  votum  virginitatis  Deo 
sponso  suo  obtulit,  ab  angelo  salutata,  plena  grati» 
estpreedicata,  raater  est  Doraini,  doraina  angelorum, 
stella  maris,  terra  quse  germinavit  Salvatorem, 
terra  de  qua  formatus  est  verus  Adara,  terra  de  qua 
orta  est  veritas,  terra  de  qua  eductus  est  vems  pa- 
nis,  terra  quse  dedit  fructum  suum,  terra  cujus 
fructus  sublirais,  terra  quara  Dorainus  benedixiti 
terra  de  qua  dicitui* :  c  Cecidit  semen  ia  tQmssx 


Patrox.  GLXXVn 


139 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


140 


honam,  terra  fluens  lacte  et  melle  (Luc,\in\  »  arca  A  ductile,  hastileejus  ferreum,  vestitum quinquecala- 

testamenti,  imo  et  foederis,  stella  ex  Jacoh  orta  urna 

habens  manna,  thronus  Salomonis,  domus  salutis, 

porta  clausa,  vellus  complutum,  thalamus  sponsi, 

templum  Salomonis,  virga  Aaron,  tunica  summi 

sacerdotis,  mulier  amicta  sole,  domus  septem  co- 

lumnis  excisa,  hortus  conclusus,  fons  signatus,  tri- 

clinium  Trinitatis,  arca  Noe,  pulchra  ut  luna  electa 

ut  sol,  et  aurora  consurgens. 

Beryllus  lucet  ut  aqua  sole  percussa,  calefacit 
manum  tenentis. 

Bos  duo  cornua  habet,  ruminat  et  findit  ungulam 
terram  arat,  jugo  premitur,  palcas  comedit,  immo- 
latur,  stimulo  cogitur,  fortis  est. 


mis  aureis  ;  in  capitibus  calamorum  scyphi  in  mo- 
dum  nucis,  lilia  de  fundo  scyphorum  procedebant 
sphserulas  desuperscyphos  sexbrachiacumhastili, 
ferrea,  vestita  calamis  aureis  septuaginta.  Partes 
habuit  in  summo,  stipitem  inferius,  quo  nitebatur, 
septem  lucernas,  septem  infusiora,  septem  emunc- 
toria. 

Canis  latroni  est  infestus,  csecus  nascitur,  nullum 
cognoscit  nisi  eos  interquos  habitat,  linguam  habet 
medicinalem ,  sagacitatem  mirabilem ,  fidelitatem 
commendabilem,  lupos  et  fures  arcet,  odoratu  viget 
dentes  habet  acutissimos,  sanguinemlingit,  rapid» 
famis  est,  ad  vomitum  redit,  ossa  rodit. 


Bubo  sonat  voce  sicut  avis,  feralis,  onerata  plu-  -^      Gantuspigrosexcitat,  devotos  incitat,  concordiam 
mis,  gravi  pigritia  detinetur,  in  sepulchris  die  noc-      retinet. 


tuque  versatur,  noctem  amat,  ceBteris  avibus  exosa 
semper  in  cavernis  moratur. 

Buccina  in  imo  stricta,  in  summo  lata,  audaces 
animat,timidos  terret,  dispersos  congregat,  horren- 

dum  sonat. 

Butyrum  dulce,  candidum,  pingue,  cito  liquescit, 
ex  lacte  coagulato  fit,  raucedinem  tollit. 

Buxus  dura,  arbor  est  humilis,  rupibus  inhaeret, 
sterilis  est,  in  hieme  viret,  comam  non  deponit. 

Cap.  III.  De  his  quibus  C  est  prima  littera 

Gadaver,  putridum,  fetidum,  cibus  est  vermium. 

GaBpe  lacrymas  provocat,  diversis  operculis  tegi- 
tur,  cito  putrescit. 

Galadrius  seu  charadrius  avis,  quae  posita  ante 
QBgrotum,  si  respicit  eum,  totum  ebibit  morbum,  et 
convalescit  segrotus ;  si  non  velit  respicere,  signum 
est  mortis. 

Calamus  est  concavus,  fragilis,  levis ,  scribendi 

officio  aptus. 

Galceamenta  pedes  tegunt  et  muniunt,  laxiora  non 
congruunt,  strictiora  leedunt,  pedi  circumligantur. 
Galcedonius  seu  carchedonius  colorem  pallentis 
lucemse  habet,  sub  die  fulget,  in  domo  obscurus 
est,  scalpentium  artibus  resistit,  radio  solis,  vel 
fricatione  digitorum  excandens,  paleas  ad  se  trahit 
Galculus  iapis  durus  est,  volubilis,  planus,  ro- 
lundus,  in  fluminibus  invenitur,  in  aqua  non  mol- 
lescit. 

Calordissolvit,  aperit,  cogit,  fovet,  nigrorem  in- 
ducit,  et  nimius  urit,  et  exsiccat. 

Camelus  ingens  corpore,  onifer  est,  gibbosus,  .et 
deformis,  se  ad  onerandum  inclinat. 

Gampana  somnolentos  excitat,  horas  designat,  in 
imo  lata,  in  summo  stricta,  si  argentum  admiscea- 
tur  dulcius  sonat. 

Gampus  est  locus  capax,  incultus,  spatiosus 
floribus  et  pascuis  uberimus. 

Candela  ceram  habet  et  stupam,  lumen  praebet, 

seipsam  consumit,  directa  est,  plana,  longa,  su- 

perius  arcta,  inferius  lata,  subtus  perforata  et  con. 

cava. 

Gandelabmm  in  templo  fuii  ex  auro  purisaimo ; 


Capilli  teretes  sunt,  graciles,  caput  omant,  firmi- 
ter  radicantur. 

Gapra  ruminat,  pedem  findit,  fetida  est,  in 
pascendo  duos  pedos  sursum  erigit,  de  ejus  pilis 
fit  cilicium,  hirsuta  est,  immolatur,  in  summis 
pascitur. 

Caprea  munda  est,  visu  acuta,  pedem  findit,  et 

ruminat,  gressu  velocissima,  in  summis  pascitur. 

Caputeminentissimum  membrum  est,  et  cseteris 

principalius,  quinque  sensus  continet,  capillis  or* 

natur,  collo  superponitur. 

Carbo  de  mortuo  reviviscit,  de  nigro  in  mborem 
vertitur,  favillas  generat,  etdumresoIvitur,cineres. 
Q  Garbunculus   lapillus   lucidissimus   est,  tenebras 
noctis  fugat,  in  terra  Evilath  invenitur. 

Carcer  tenebrosus  est,  fetidus,  horribilis,  pro- 
fundus,  paenalis,  solitarius. 

Caro  fragilis  est,  suadet  et  concupiscit  adversus 
spiritum,  pravos  motus  gignit,  infirma  est. 

Casia  herba  quee  et  fistula  in  aquis  nascitur,  con- 
cava  est,  in  immensum  crescit. 

Castrum  in  tuto  locatur,  fossis  munitur,  muris 
circumdatur,  piopugnaculis  ambitur,  in  eo  sunt 
defensores,  arma,  victualia,  speculatores. 

Catena  ponderosa  est,  ferrea,  dura,  constringit 
moveri  non  sinit,  in  ea  annulus  complectitur  an- 
nulum. 
Cathedra  doctorum  est  sedes,  quatuor  quibus 
D  sustentatur,  pedes  habet. 

Cedrus  in  Libano  nascitur,  alta  est,  sterilis,  odo* 
rifera,  ejus  resina  litum  non  putrescit,  neque  ve- 
tustate  corrumpitur,  quantum  in  auras  se  extollit, 
tantum  radicatur  in  terra,  firmiter  heeret,  imputri- 
bilis  est,  ejus  odor  serpentes  fugat,  vel  occidit. 

Cera  sicca  est,  in  favo  latet,  pura  est,  fragilis, 
ad  ignem  mollefit,  tenax  et  mollis  formam  sigilli 
recipit,  tumorem  reprimit,  odorifera  est  et  pallida. 
Cerebrum  in  capite  est,  citra  mortem  immolabile 
[/*.  inviolabile],  sedes  est  memorise,  intellectus  vis, 
et  rationis. 

«    Cervical  quadratum,  breve,  bysso  insuitur,  ple- 
num  levissimis  plumis,  capiti  supponitur. 
Cervi  a  patria  ipso  tempore  amoris  discedentes, 


DE  BESTIIS  ET  AUIS  REBUS  LlBER  QUARTUS. 


142 


ite  incedentes,  alter  alterum  portat  cornibus  A 
impositiS)  per  dumeta  illsesi  evadunt,  serpen- 
i  cavernis  extrahunt,  serpentem  extractum 
iniit,  et  hausto  fonte  visum  recuperant,  super- 
»Tiiia  deponunty  et  juvenescunt,  ludunt,  rumi- 
et  findunt  ungulas. 

isma  ex  balsamo  et  oleo  consecratur,  eo  sa- 
tes  et  reges  inunguntur. 
istus  vili  pretio  appretiatus,  oravit  cum  sudore 
iaeo,  a  discipulo  traditus,  vilissime  detentus, 
8y  alapis  csesuSy  flagellatus ;  falsis  testibus  ac- 
i8y  reus  mortis  dictus,  barba  ejus  vellitur,  ut 
^lossa  super  Isaiam  :  «  Coram  Hlato  a  multis 
atus,  ab  Herode  spernitur,  alba  veste  induitur, 
pro  eo  iligiiur,  injuste  damnatur,  chlamyde 
lea  induitur,  spinis  coronatur,  arundine  caput  ^ 
Mrcutitur,  propriis  vestibus  exuitur,  crucem 
igalat,  crucifigitur,  blasphematur,  aceto  pota- 
lamans  et  flens  emisit  spiritum,  lancea  latus 
lerforatur,  imponitur  sepulcro.  » 

ietus  etiam  est  templum  Salomonis,  botrus  de 
promissionis  in  desertum  translatus,  columna 
et  nubiSy  David  est  quem  Saul  id  est  Judaicus 
118  voluit  transfigere,  sed  plantata  est  lancea 
rietem,  et  illaesus  evasit,  hircus  emissarius,  et 
sulatus,  geminus  passer  quorum  unus  immola- 
i  alter  avolabat,  propitiatorum ,  agnusimma- 
18,  summus  sacerdos  qui  semel  iutroivit  in 
A  sanctorum ,  vitula  rufa ,  serpens  in  palo 
i8y  Samson  fortis,  verus  Salomon,  David  manu  q 
,  vel  aspectu  desiderabilis,  Isaac  ferens  ligna 
Josue,  Joseph  pulchra  facie  et  decorus 
ta,  Elliseus  magnus  coaptans  se  puero. 

feolithus  lapillus   aureum  fulgorem  habet, 
tes  scintillas  videtur  emittere. 
yeoprasus  vel  chrysopassus  lapillus  viridis, 
que  naturse,  qui  in  India  nascitur,  quidam 
est  purpureus  cum  aureis  guttis. 

itrix  vestigium  vulneris  est,  de  facili  renovat 
9f  cauterizat  carnem ,  dolorem  retinet. 
>ma  veris  est  nuntia,  serpeniibus  inimica, 
atis  amica,  maria  transvolat,  in  Asiam  col- 
agmine  pergit,  coturnices  eas  duces  prsece- 
eximia  illis  circa  filios  pietas  est,  adeo 
\  in  nidis  fovent,  ut  assiduo  incubatu  plumas  ^ 
lanty  et  per  quantum  tempus  filios  nutriunt, 
intum  a  filiis  nutriuntur. 

eiom  de  pilis  caprarum  fit,  vermes  nutrit  feti- 
98t  et  pungitivum. 

aamomum  corticem  habet  ad  modum  cannse, 
dio  ^thiopiee  gignitur,  frutice  brevi,  duorum 
mim,  colore  cinereo  vel  subnigro,  crassum 
eitur,  gracilius  carius  est,  viram  habet  rotun- 
Bt  gracilem :  cum  frangitur,  visibile  evolat 
sientum  in  modum  nebulae  vel  pulveris. 
m  de  lignis  fit  per  ignem,  minutus  est  et  pon- 
osi  pannos  lavat,  fit  optimos  de  sarmentis,  id 
»  ^tium  putamine. 


Gistema  profunda,  frigida,  pluvise  exceptiva, 
aqu8B  conservativa. 

Githara  de  corio  fit  animalis  mortui  super  lignum 
extenso,  ordinatse  chordae  ab  interiori  reddunt  so- 
num ;  si  nimis  tenduntur,  rumpuntur ;  si  minus  rau- 
cescunt,  plectro  temperantur. 

Clavis  intromissoria  est,  magnam  seram  evolvit, 
ostium  aperit,  strepitum  facit. 

Claustrum  carcer  est  spontaneus  clericorum,  lo- 
cus  quietis,  securum  efficit  de  externis,  Isetum  do 
internis,  certum  de  seternis ,  si  corpus  compescit, 
tamen  mentem  exhilarat. 

Glinabus  sotundus,  solidus,  candidus,  demissus^ 
patulus,  obscurus. 

Goccum  bis  tinctum  erat ,  colorem  habens  ignis. 
Goelum  quee  in  eo  sunt  celat ,  sedes  Dei  est ,  locus 
angelorum  et  beatorum  animarum ,  quietum,  paci- 
ficum,  altum,  leve,  molle,  suave,  planum. 

GoIIum  capiti  adheeret,  longum  est,  caput  corpori 
jungit,  xibum  ad  corpus  trahit,  per  ipsum  formatur 
vox,  planum  est,  candidum,  teres. 

Golumba  simplex  est,  osculis  instat,  felle  caret, 
pedes  rubros  habet,  visum  prdp  cseteris  avibus  habet 
acutum,  nullum  ore  vel  unguibus  leedit,  pauper  est, 
pullos  rostro  pascit  his  quibus  pasta  est,  morticinio 
non  vescitur,  puro  grana  vescitur,  aiienos  pullos  ut 
suos  fovet,  super  fluenta  residet,  ut  accipitrem  vi- 
deat  venientem,  in  petris  nidificat,  alis  se  defendit, 
gregatim  volat,  fecunda  est,  gemitum  pro  cantu  dat, 
geminos  pullos  nutrit. 

Golumna  capitellum  habet,  stilum,  basim,  eedifi- 
cium  sustinet ;  fortis  est,  directa,  gracilis,  longa, 
rigida,  detorta,  plana. 

Gonsecratio  Ecclesise  sic  fit :  Reliquise  asportan* 
tur,  et  viginti  una  cruces  mox  fiunt  in  parietibus, 
corpora  extral^untur,  episcopus  ad  ostium  pulsat, 
ecclesiam  ambit,  ter  aspergendo  eam  aqua  bene- 
dicta,  intus  etiam  aspergitur  aqua,  vino,  sale, 
cinere,  caerei  duodecim  in  parietibus  juxta  cruces, 
vel  imaginem  apostolorum  ponuntur  ei  illuminantur, 
alphabetum  in  modum  crucis  in  pavimento  scribitur, 
thus  super  altare  crematur,  altare  chrismate  inun- 
hitur,  operitur,  ornatur,  missa.celebi'atur,  vexillum 
ecclesiee  superponitur. 

Gophinus  vilis  est  exterius,  de  juncis  et  foliis 
palmarum  intexitur,  vas  stercoratum  est. 

Gor  a  sinistris  e^,  et  citra  mortem  inviolabile, 
sedes  est  caloris  in  medio  corporis  ;  est  sedes  ani- 
mse,  et  solius  Trinitatis  habitaculum. 

Gomu  de  carne  est,  firmiter  heeret,  carnem  exce- 
dit|  durum  est,  sed  mollius  osse,  durius  carne,  ri- 
gidum  et  lucidum. 

Gorona  principio  caret  et  fine,  totum  caput  ambit, 
floribus  intexitur,  caput  ornat,  crines  castigat,  latior 
decidit,  strictior  non  aptatur,  transposita  non  con- 
gruit. 

Gorrigia  longa  est,  tenus,  de  mortuo  animali  flt, 
totum  corpus  ambit,  membra  constringit,  clavos 
habet,  vestes  constringit  et  castigat,  ingressum 


143 


•  At>PENDlX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMAnCA, 


144 


habet  quasi  poitam,  pertusa  acu  Abulaa  stringitur  A     Desertum  infecundum  est,  arduum,  incultum, 


vel  relaxatur. 

Gortinse  de  quinque  coloribus  erant,  decem  erant, 
operiebant  una  aliam,  ansulas  habebant,  ornabant 
(Exod.  XXVII,  XXX vi). 

Corvus  niger  est,  cadaveribus  pascitur,  primum 
in  cadaveribus  oculum  petit,  et  sic  per  oculum  ce- 
rebrum  extrahit,  de  rapto  vivit ,  roca  voce  clamat, 
clamosus  est,  fetus  nisi  nigrescant  non  nutrit,  nidum 
ex  multis  in  unum  congerit. 

Coturnix  a  sono  vocis  dicta  est  qualea,  amoenita- 
tis  tempora  avet ;  sestate  repulsa,  maria  transvolat. 
Haec  sola  avium  sicut  et  homo  caducum  morbum 
patitur. 

Crater  est  tornatilis,  rotundus,  profundus. 


solitarium,  invium  hominibus,  et  feris  habitaculum, 
ac  serpentibus  plenum. 

Dies  colorem  restituit  rebus,  operari  sinit,  sincera 
est,  et  clara  sole  illuminante,  furibus  et  latronibus 
et  male  agcntibus  adversatur,  duodecim  horas  con- 
tinet,  calida  est,  noctem  et  tenebras  fugat,  dividitur 
in  mahe,  meridieni  et  vesperam. 

Digitus  articulariter  distinctus,  longus,  rectus, 
teres,  unguem  habet,  gracilis  est  et  flexibilis. 

Discipulus  debet  esse  humilis,  sanctus,  obediens, 
intentus,  patiens,  promptus,  diligens,  praeceptorem 
suum  parentis  animi  non  corporis  loco  habens  et 
colens. 

Divitise  cum  dolore  amittuntur,  cum  labore  acqui- 


7  f      *  P 

Cremium  siccum  est,  contrahitur,  per  ignem  cre-  "  runtur,  cum  timore  possidentur,   cito  transeunt. 


matur,  ut  ignis  sanguinem  extrahat. 

Cribrum  purum  ab  impuro  separat,  grossa  retinet, 
minuta  expellit. 

Crux,  serpentis  senei  palus,  ligna  Isaac,  scala  Ja- 
cob,  virga  Moysi,  lignum  Marath,  signum  Tau  in 
superliminari  domus,  ligna  Sareptanae,  sycomorus 
Zachsei,  coccineum  fllum  Raab,  clavis  David,  vectis 
in  quo  botrus  deportabatur.  Quatuor  habuit  partes, 
ex  quatuor  lignis  fuit  composita,  oliva,  cedro,  palma, 
cypresso.  Pellit  phantasmata,  delet  venialia,  in 
modum  crucis  currunt  per  maria  naves,  volant 
aves  in  aere,  natant  homines,  flunt  ecclesiee  et  cu- 
cuUse. 

Cultollus  manubrio  tenetur,  ferro  incidit,  vagina 
custoditur. 

Currus  quanto  plus  onoratur,  tanto  plus  stridet; 
quatuor  rotis  volvilur,  vestigia  relinquit,  difficile 
vertitur,  temonem  habet,  unctus  facile  currit,  scalas 
habet  hinc  et  inde,  in  rotis  radios  habet. 

Cygnus  natans  collum  erigit,  fortis  est  in  alis, 
carnem  nigram  habet.  A  canendo  est  appellatus, 
longum  collum  habet,  plumas  candidas,  instante 
morte  pennam  in  cerebro  suo  flgit,  et  dulcissime 
cadit.  Fertur  hyperboreis  partibus  olores  plurimos 
advolare,  et  praecinentibus  citharaedis  admodum 
apte  canere. 

Cypressus  odorifera  est,  medendis   coiTporibus 

apta,  et  venustatem  comse  nullo  impulsu  deponit. 

Cap.  IV  De  his  quibus  prima  littera  est  D. 

Damula  in  montibus  habitat,  mundum  animal  est 

visu  perspicua,  cursu  viget,  ruminat  et  flndit  un- 

gulam. 

Decem  mandafa  Decalogi,  decem  virgines  in 
Evangelio,  decem  leprosi  mundati,  decem  tribus 
Israel,  preeter  tribum  Juda,  et  tribum  Benjamin, 
decem  cornua  bestiae,  decem  civitates,  decem  cor- 
tinse  super  tabernaculum,  decem  digiti  in  manibus, 
et  totidem  in  pedibus. 

Denarius  argenteus  est,  rotundus,  quatuor  qua- 

draturas  coniinet,  integer,  non  imminutus,  eequi 

ponderiSy  imaginem  et  superscriptionem  continet. 

Dentes  albi  sunt,  duri,  bene  radicati,  ordinati, 

oibos  conterunty  fortes  sunt. 


superbiam  generant,  mentem  sollicitudine  pungunt, 
viam  ad  Dominum  impediunt,  a  dsemone  denun- 
tiantur.  Spinae  sunt  semen  bonum  supprimentes, 
radicare  non  sinentes,  iis  tamen  bonse  qui  illis 
utuntur  bene.  In  metallis,  et  gemmis,  et  victualibus, 
ac  utensilibus  thesauris  et  possessionibus  consi- 
stunt. 

Doctrina  debet  esse  de  flde  et  moribus,  catholica, 
id  est  generalis,  publica,  sana,  discreta,  vera, 
matura. 

Dolium  rotundum  est,  circulatum,  intextum,  pro- 
fundum,  patulum. 

Dominus  Deus  ad  indulgentiam  est  facilis,  tardus 
ad  vindictam,  pronus  ad  remunerandum  placabilis 
^  benignus,  portabilis,sine  suspicione,  nec  incredulus 
Domus  sic  cedificatur,  primoterraeffoditur,  inde 
fundamentum  jacitur,  prius  parietes  eriguntur,  post 
diversa  laquearia  inlerponuntur,  tectum  superponi- 
tur,  quadratus  est  paries,  distinguuntur  diversoria, 
mullas  continet  portas  et  fenestras,  habet  diversos 
introitus  et  exitus.  Requiem  proebet  inhabitantibus, 
a  pluvia  et  ventis  defendit,  familiam  unam  consti- 
tuit,  vagos  domat,  scientiam  et  prudentiam  in  ea 
quiescentibus  et  meditantibus  procurat. 

Duo  Testamenta,  duse  tabulae  legis,  duae  parietes 
in  tabernaculo,  duo  chori  in  ecclesia,  duo  portitores 
botri,  duo  pisces  in  Evangelio,  duo  homines  ascen- 
dentes  in  templum,  duae  columnse  in  porticu  templi, 
l^  duo  cherubim  superpropitiatorium,  duo  candelabra 
et  duse  olivse,  duo  luminaria  in  flrmamento  coeli, 
duse  uxores  Jacob,  duae  sonores  Lazari,  duo  altaria 
tabernaculi,  duo  in  homine  oculi,  duse  nares,  duse 
aur^es,  duo  pedes,  duo  crura,  duo  genua,  duse  tibise, 
duo  latera,  duo  brachia  et  ceetera  fere  bina. 

Duodecim  patriarchae,  duodecim  apostoli;  duo- 
decim  post  ascensionem  annis  prsedicaverunt  in 
Judeea ,  duodecim  lapides  in  rationali ,  duodecim 
fontes  in  Elim,  duodecim  sedes  judicantium,  duo- 
decim  tribus  Israel,  duodecim  panes  propositionis, 
duodecim  patense,  duodecim  pugilli,  duodecim  par- 
tes  maris  Rubri,  duodecim  exploratores,  duodecim 
lapides  de  Jordane  translati,  duodecim  excubie  cir- 
ca  tabernacula,  duodecim  port»  civitatis,  duodecim 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  UBER  QUARTUS. 


146 


supergradusSalomonis,  duodecim  fructus  A  quiddam  est,  de  vino  procreatur,  odorem  retinet. 


enumerantur  in  Epistola  ad  Galatas,  duo 
ictus  ligni  vitee  in  Apocalypsi ,  duodecim 
ipides,  duodecim  ibidem  stellaB  in  corona 
visae. 

V.  De  his  quibus  prima  litlera  est  E, 

18  ex  frequenti  patione  provenit,  vomilum 
hominem  audaciorem  reddit,  gressus  ti- 
cit,  linguam  impedit,  et  quasi  balbutien- 
it,  gressus  permutat,  insensibilem  facit, 
lenudat,  fletum  provocat,  officium  mem- 
ollit,  oblivionem  ingerit,  sui  immemorem 
sretionem  aufert. 
imdidum  est,  frigidum,  prius  obscurum 


Falx  acuta  est,  jecurva,  propius  tondet. 

Fames  vitales  meatus  arctat,  opus  attenuat, 
squalorem  generat,  vilia  pretiosa  reputat,  cutem 
tumescere  facit  et  pilosam,  desidiam  et  appetitum 
excitat. 

Farina  minuta  est,  munda  est,  cum  labore  habe- 
tur,  per  aquam  conglutinatur,  fermentatur,  acedi- 
nem  sumit. 

Fasciculus  ex  multis  collectis  fit,  nisi  bene  colli- 
gatur,  effluit. 

Favilla  levis  est,  in  nihilum  redigitur,  post  ignem 
remanet. 

Favus  cellulatus  est  levis,  dulcis,  ceram  continet 


lucidum,  planum,  quanto  vetustius,  tanto  B        ©licit. 


ius  et  pulchrius. 

ntes  ingentes  sunt  corpore,  apti  pugnse, 
inccdunt,  fraude  capiuntur. 
icutus,  splendidus,  utraque  parte  planus, 
i  reconditur,  litteratus  est. 
indomitus  vix  domatur,  vix  tenetur,  fortis 
,  superbus,  sonitu  armorum  non  terretur, 
sessorem  saepe  discernit,  armatus  auda- 
sternitur  sella,   cingulis   constringitur, 
A  est,  calcaribus  urgetur,  duram  habet 
in  qua  ferratur. 

I  est  solitarius,  incultus,  pallidus,  maci- 

innosus,  hirsutus,  horridulus,  barbatus. 

seu  hericius  spinosus  est,  cito  irascitur. 


Fax  concava  est,  sicca,  fragilis,  seipsam  consu- 
mit,  lucem  maximam  dififundit,  cum  stridore  com- 
buritur. 

Febris  calorem  ingerit,  tremere  facit,  palatum 
corrumpit,  sudore  terminatur,  symptomata  relin- 
quit. 

Fenestra  in  cardinibus  vertitur,  patula  est,  lumen 
excipit,  et  radios  solis. 

Fera  silvas  inhabitat,  indomita  est  et  crudelis. 

Fermentum  modicum  de  pasta  farinee  congluti- 
nataB  immittitur. 

Ferrum  ponderosum  exstinguitur  ex  aqua,  ma- 
gnetem  sequitur,  rauce  sonat,  ex  ipso  fiunt  arma, 
in  igne  mollescit,  crebis  tunsionibus  extenditur,  in 


itur  in  acervum  se  colligit,  in  qua  se  ex-  ^  ore  equi  ponitur,  equum  regit,  ipsum  de  facili  cir- 


rmam  porci  gerit,  pomis  et  uvis  se  invol- 
oneret,  et  postea  nutriat. 
idum  est,  vocale,  imputribile. 
calida  est  et  serena,Iongiores  habet  dies 
floribus  et  fructibus   abundat,  humidat 
tonitruis  et  fulgurationibus  coruscat,  fru- 
rbores  ab  infructiosis  discernit. 
>8  ciispus  est,  dentes  habet  albos,  carnem 
pam,  similem  sibi  generat. 
lia  quatuor  sunt,  quatuor  animalia  in  Eze- 
itaor  pedes  in  mensa,  jugum  leve  et  suave, 
18  in  ingressu  tabernaculi,  columna  ignis 
8teIIa  Magorum,  quatuor  quadrigaa  in 


cumducit,  duabus  corrigiis  protenditur  quibusdam 
appendiciis. 

Ficus  lata  habet  folia,  succus  eorum  pruritum 
gignit,  post  grossos  afifert,  qui  de  facili  cadunt,  nec 
sunt  esibiles,  fructus  ejus  dulcis. 

Figulus  sedet  ad  opus  suum,  convertit  pedibus 
suis  rotam,  in  sollicitudine  positus  semper  propter 
opus  suum,  et  innumera  est  omnis  operatio  ejus, 
in  brachio  suo  formabit  lutum ,  et  ante  pedes  suos 
formabit  Virtutem  suam.  Gor  suum  dabit  ut  con- 
summet  linitionem  et  vigilia  sua  mundabit  for- 
nacem. 

Filius  heereditatem  exspectat,  obediens  est  patri 


currus  Eli»,  quatuor  flumina  de  paradiso,  ^  similis,  ingratus  ab  heereditate  expellitur. 
arca,  liber  septem  sigillis  signatus.  ^      ^'^""^  ^'^^^'^  ^«*  ^"^*"'"   ^""^""^  ^*^**^ 


I.  De  his  quibus  prima  littera  est  F, 

octem  tanquam  diem  transigit,  sedet  juxta 
considerat  opus  ferri,  vapor  ignis  urit 
Sy  et  carnes  ejus  in  calore  fornacis  conte- 
lallei  intonat  aurem  ejus,  et  contrahit  si- 
m  vasis  oculus  ejus  ;  cor  suum  dabit  in 
itionem  operum,  et  vigilia  sua  ornabit 
\ojiem(EccIi.  xxxviii),  officinam  habet  vel 
,  incudem,  forcipes,  malleum,  molam  ad 
im,  ignem,  folles,  aspersorium. 
facturam,  et  sicut  vultus  voluntatem  ho- 
larat,  cognitionem  facit  et  discretionem. 
i  Aindo  residet,  amara  est,  lutulentum 


Filum  gracile  est,  tortum,  longum,  vestem  con- 
suit,  setam  sequitur. 

Fimus  dispersus  terram  fecundat,  fetorem  emittity 
de  animali  oritur. 

Fistula  concava  est  et  perforata,  tenuiter  sonat, 
ore  sufflatur,  decipit  avem. 

Flamma  ex  multis  scintillis  fit,  in  altum  tendit, 
rutilat  vel  splendet,  rubicunda  est. 

Flos  visu  delectat,  odore  afficit,  spes  est  fructus, 
cito  marcescit,  exponitur  aeri,  vere  nascitur,  cam- 
pum  omat,  suavis  est,  frigore  Iseditur,  calore  nimio 
uritur,  vel  grandine  intemporanea  dejicitur. 

Fluvius  rapidus  est,  ex  abundantia  crescit  aqua- 
rum  et  pluviarum,  profundus  est,  solitum  alveum 
non  deserit. 


147 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DGGMATICA. 


148 


Feminalia  linea  erant  stricta,  sponte  assumeban-  A     Gallus  profundioribus  horis  noctis  valentiores  et 


tur,  pudenda  tegunt. 

Fenum  eestate  vii*et,  molle  est,  percussum  facile 
sentit  injuriam,  succisum  statim  aret,  in  clibanum 
mittitur,  cibus  est  jumentorum. 

Folium  tenue  est,  latum,  leve,  umbram  facit, 
arborem  ornat,  fructum  arboris  tcgit,  in  autumno 
pallescit,  vento  dejicitur,  viride  est,vento  agitatur, 
et  stridet. 

Follis  ex  ligno  et  corio  fit,  os  habet  interiori 
parte,  spiramentum  attrahit,  et  emittit  aerem  ut 
ignem  excitet. 

Fons  de  terra  scaturit,  frigidus  est,  in  rivos 
dividitur,  purus  est,  dulce  murmurat,  sitim  relevat, 
in  hieme  calet,  clarus  est,  leviter  turbatur,  scatu- 
rigines  sursum  tollit. 

Forcipes  duo  brachia  habent,  scindunt,  dum 
scindunt,  stringuntur,  clavo  junguntur,  connec- 
tuntur  in  medio. 

Fornax  modica  est,  calida  est,  aurum  purgat, 
ligna  incinerat,  scoriam  adnihilat. 

Frigus  poros  constringit,  membra  contrahit,  fini- 
ctificare  non  sinit. 

Frons  tenera  est,  cilo  rubet,  locus  est  verecun- 
diffi,  maculam  non  celat. 

Fructus  odore  mulcet,  gustu  reflcit,  naturam 
arboris  oatendity  caloi^e  sohs  coloratur,  maturus 
decidit,  directe  jaculatur. 

Frusus  genus  ruborum  sponte  nascitur,  in  den- 


B 


productiores  cantus  edere  solet,  in  matutino  bre- 
viores  format  voces.  Antequam  canat  alis  se  verbe- 
rat,  diem  nuntiat,  pigros  excitat,  omni  vento  se  in- 
chnat. 

Gemma  pretiosa  est  et  clara,  virtute  pollet,  plana, 
tota  speciosa. 

Gena  decora,  candida,  plana,  ob  verecundiam 
rubore  subfunditur. 

Gibbus  superfluitas  est  naturae,  minorem  facit, 
deformitatem  ingerit. 

Gigas  ingens  est  corpore,  insignis  membris,  forti- 
tudine  prsestans,  sed  pietate  et  ingenio  bono  deflcit. 

Glacies  ad  frigus  ex  aqua  induratur,  ad  solem 
liquescit,  fragilis  est ,  lubrica,  clara ,  splendida. 

Glans  a  quercu  oritur,  cibus  percorum  est. 

Globus  rotundus  est  volubilis,  multi^  filis  cir- 
cumvolutus. 

Grando  in  aere  induratur,  friget,  in  cadendo 
contunditur  et  resolvitur,  flores  et  herbas  teneras 
laedit. 

Granum  seritur,  moritur,  postpullulat  in  herbam, 
post  in  spicam,  et  deinde  in  frumentum,  coUigitur, 
trituratur,  a  palea  per  ventum  separatur,  siccatur, 
et  mola  conteritur. 

Grues  viam  sequuntur  litterario  ordine,  excelsa 
petunt,  quo  facilius  videant  terras  quas  petunt.  Una 
praecedit,  qusa  agmen  castigat  voce,  qua  rauces- 
cente,  alia  sucsedit.  Noctis  vigilias  dividunt,  et  in 


sum  pullulat,  spinosus  est,  immeabilis,  tenebrosus,  p  ordine  vigiliarum  pedi  semper  innituntur  uni,  io 
densus,   impletus,  implexus ,  et  sibi   cohserens,      quo  calculum  tenent. 


hispidus,  incultus,  sterilis. 

Fucus  non  laborat,  pungit,  aliorum  labores  de- 
vorat. 

Fulgur  in  ora  cadit,  incutit,  subito  oritur,  cla- 
rum  est  et  splendidum,  ex  calore  provenit. 

Fumus  ex  igne  nascitur,  in  directum  ascendit, 
lacrymas  provocat. 

Funda  motu  vibratur,  de  corio  fit,  circum  caput 
rotatur,  lapidem  continet,  duabus  corrigiis  appen- 
ditur,  dure  ferit. 

Fundamentum  profunde  locatur,  firmum  est,  ex 
impolitis  fit  lapidibus,  in  imamterramjacitur,  terra 
operitur,  latum  est,  sedificium  sustinet. 


Gurges  profundus  est  orbscurus,  horribilis,  ab* 
sorbens,  alioquin  immotus. 

Gutta  gravis  est,  cito  arescit,  modica  est,  prses- 
tat  refrigerim. 

Guttur  vehiculum  vocis  est,  et  ciborum  canalis 

Cap.  VIII.  De  his  quibus  prima  liltera  est  H, 

Haereditas  a  Domino  excolitur,  Dominum  pascit. 
firmiter  possidetur. 

Hamus  aduncus,  esca  tectus,  gracilis,  linea  ap- 
pensus. 

Harena  [arena]  innumerabilis  est,  minuta,  amara, 
sterilis,  ponderosa,  humida,  bibula. 


Fur  de   nocte   venit,  spoliat,  subito  invadit,  et  j)      Harundo  [arundo]  vacua  est,  fragilis,  omni  ventc 


perimit  incautos,  aucupatur,  domum  suffodit,  ob 
servatus  latet,  immisericors  est,  secretos  introitus 
quserit,  ad  omnem  strepitum  pavet. 

Fusciuncula  recurva  est,  duos  uncos  habet,  et 
fere  ferrea  est. 

Fusus  filo  involvitur,  in  utroque  fine  acutus,  in 
medio  latus,  dextera  manu  volvitur. 

Gap.  VII.  De  his  quibusprima  littera  est  G, 

Galbani  odor  serpentes  fugat,  estque  succus  fe- 
fljrie  cujusdam  arboris  quse  nascitur  in  Syria. 
^^(Wlina  pullos  sub  alis  fovet,  conti*a  milvum  tue- 
tur,  de  dolore  pullorum  suorum  eegrotat,  et  rauce- 
scit,  et  plumas  deponit,  ex  calore  pascitur. 


cedit,  stridula  est,  in  palude  crescit,  manum  con- 
trectantis  sauciat,  exterius  viret,  interius  marcet. 

Hasta  longa,  teres,  directa,  piana,  laevis,  gracilis. 
rigida,  penetrativa,  ferro  munita. 

Hedera  serpit,  semper  viret,  similis  rosee  crescit, 
sterilis  est,  comam  non  deponit,  attractivse  natur» 
est,  fetores  arcet,  victores  coronat. 

Heremita,  videatur  Eremita. 

Herodius  avis  rapacissima,  volantium  maxima , 
aquilam  vincit,  in  maximis  petrarum ,  nidificat. 

Hiems  aquas  congelat,  frigida  est,  noctes  longio- 
res  habet  diebus,  humida  est. 

Hinnulus  in  excelsis  moratur,  velox  est,  visu 
perspicuus,  in  rupibus  sununis  pascitur. 


i    1« 


DE  BESTIIS  ET  AUIS  REBUS  LIBER  QUARTUS. 


150 


Hircos  fetidus,  luxuriosus,  hispidus,  immundus  A  tus,  gracili8,viridi8  exteriu8,planu8,  longU8,direc- 


immolandus,  ruminat,  et  findit  ungulam,  cornibus 
insignis. 

Hii*undo  garrrula  est,  in  domibus  habitat,  sinuosis 
circunfiflexibus  volat,  in  nidis  sedificandis  et  fetibus 
educandis,  solertissima,  lapsura  deserit  nec  ap- 
petit  culmina,  alias  aves  non  impetit,  nec  impe- 
titur  ab  eis,  maria  transvolat,  ibique  hieme  mo- 
ralur,  et  per  adventum  suum  veris  nuntiat  initium. 

Homo  fragilis  est,  ad  peccatum  pronus,  ad  resur- 
gendum  ineptus,,adconstentiam  tenendam  infirmus. 

Honus,  videatur  onus. 

Hortus,  videatur  ortus, 

Hospes  in  alieno  moratur,  verecundus  est,  cito 
transit,  non  bene  confidit  in  aliena  domo. 


Hostia  eucharistiae  in  colore  candida,  in  quan-  ^  conservat. 


tus,  mollis,  interius  marcidus,  nodo  carens. 

Juniperus  est  frutex  dimissus,  in  cujus  oinere 
servatur  ignis  per  annum,  ut  dicitur ;  umbra  et 
suffitu  saluberrimus. 

Juventus  lubrica  est,  inconstans,  inconsiderata, 
calida  intemperata. 

Gap.  X.  De  his  quibus  prima  littera  est  L. 

Lac  album  est,  parvulos  nutrit,  coagulatum  ares- 
cit,  dulce  est,  pingue,  suave,  buliendo  elevatur. 

Lacryma  brevis,  clara,  cito  arescit,  valida  amara 
et  salsa. 

Laguncula  ex  pluribus  asseribus  est  texta,  cir- 
culis  ferreis  constricta,  spiraculum  habet,  vinum 


titate  modica ,  rotunda ,  triticea,  immista ,  azyma, 
inscripta. 

Hostium,  videatur,  ostium,  quia  ab  ore  deducitur. 

Humerus  onera  sustinet,  geminus  est,  inflixibilis 
fortis,  latus. 

Humor  junctus  calori  nutrit,  a  terara  in  truncum 
a  truuco  ascendit  in  ramos. 

Hyacinthus  cum  aere  mutatur,  in  sercno  perspi- 
CUU8,  in  nubilo  obscurus. 

Hypocrita  sua  mala  celat,  pallidus  est,  bono  sua 
pr»dicat,  incultus  ingreditur,  omnia  operatur  ut 
videatur,  superbus,  impatiens. 

Hyssopus  humilis  est  herba,  pectus  purgat,  petrsB 
heret,  radix  ejus  tumorem  pulmonis  sedat. 

Gap.  IX.  De  his  quibus  prima  littera  ost  I  et  J, 

Jejunium  coi-pus  castigat,  vitia  comprimit,  libi- 
dines  arcet,  mentem  erigit,  animam  impinguat. 

Ignis  rutilat,  ad  calorem  ejus  trahuntur  quae  in 
eo  ponuntur,  splendorem  et  fumum  emittit,  fumum 
generat  calorem  ministrat,  ligna  consumit,  attrac- 
tiv«  naturse  est,  deslccat,  cibos  decoquit,  materiam 
suam  sequitur. 

Imago  lineamenta  habet,  umbram  facit,  assimila- 

tur  rei  cujus  est  imago,  inutilis  est. 

Inrus  tnmeus  est  ferreus  durissimus,  solidus  et 

flrmus,  super  quem  formantur  opera,  ad  nihil  aliud 
utilis. 


Lamina  tenuis  est,  crebris  tunsionibus  extenditur 
aurea  fuit  in  fronte  sacerdotis,  et  nomen  Dei  te- 
tragrammaton  habuit,  speciem  lunsd  comiculat» 
tenens. 

Lampas  fragilis ,  subobscura,  inferius  stricta,  su* 
perius  lata,  oleum  continet,  lucem  prsestat. 

Lana  crispa  est,  alba,  mollis,  suavis,  levis,  primo 
tondetur,  post  lavatur,  tingitur,  netur. 

Lapis  durus,  volubilis,  pedem  offendit,  aq[ua  non 
mollescit,  assidua  gutta  cavatur. 

Later  de  luto  formatur,  igne  solidatur,  quadratus 
est,  ruber,  fragilis,  crudus,  si  recens  factus  plusla- 
vear,  plus  sordet,  domum  tegit. 
Q     Lectus  secretus,  mollis,  ornatus,  tumidus,  fur- 
tivus, 

Leo  rex  bestiarum,  ore  fretet,  ut  mortuus  nasci- 
tur,  tertia  die  ad  rugitum  patris  excitatur,  vestigia 
delet  cauda  dum  ab  insequente  premitur,  ad  rugi- 
tum  ejus  timentomnes  bestiae ;  cum  circulum  cauda 
.  facit,  nulla  ferarum  audet  transire ;  superbus  est, 
foriissimus,  praf^dsB  semper  inhseret. 

Lepus  velox,  in  petra  cubile  suum  collocat,  de- 
bilis,  crura  retro  longiora  habet,  auriculatus,  non 
ruminat,  apertis  oculis  dormis. 

Lex  et  basis  super  columnam,  basis  sub  lutere 
aeneo,  quinque  panes  hordeacei,  mors  in  oUa,  ba- 
culus  Eliae,  sacerdos  et  levita  saucium  pertransiens 
aqua  Marath,  tibicines  circa  puellam  mortuam,  he- 


Insula  fluctibus  tunditur,  fluctus  frangit,  sed  pau-  D  niorhoissa,  sexhydrise,  lapidea),  servus  summipon* 


Ittim  minuitur. 

Invidus,  pallidus,  macie  confectus,  cito  prorumpit 
in  iram,  vultum  commutat  livore,  oculis  truculen- 
tns,  animo  inquietus. 

Iris  duos  habet  colores,  rutilat,  igneus  exterius 
interius  aquatilis  est,  pluviam  designat. 

Isopus,  videatur  Hyssopus, 

Jugum  duos  conjungit,  grave  est,  adterram  pre- 
mit,  collo  insidet,  capiti  coUigatur,  curvum  est,  in- 
domitum  castigat,  nudum  carnis  terit. 

Jumentum  in  fimo  suo  versatur  et  quieecit, 
vilibus  pascitur,  uniferum  est,  sessores  non  dis- 
cemit. 

Juncus  in  aqua  crescit,  flexibilis^  in  summo  acu- 


tificis  auricula  altera  mutilatus. 

Libanus  ardor  est  in  Arabia  cortice  et  folio  lato, 
thuii  similis,  succum  emittens  modo  amygdali ;  bis 
in  anno,  autumno  scilicet  et  vere,  colligitur  inciso 
cortice  in  eestatis  fervore  thus  candidum  exit ; 
suma  contracta  et  densata  in  vere  inciso  cortice 
rubrum  exit,  non  comparandum  priori,  sed  tamen 
odoratius. 

Liber  de  pelle  moriui  animalis  fit,  encausto  scribi- 
tur  per  pennam,  plura  folia  habet,  punctatur,  tor- 
culari  constringitur,  ligatur,  antiqua  gestaet  secre- 
ta  conservat,  nisi  sepe  aperiatur  ,  mucessit;  insi- 
gnibus  omatur,  sigillis  clauditur,  de  facili,  coin* 
quinatur,  igne  contrahitur^  aqua  diluitur. 


151 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DaOMATICA. 


152 


Libra  duas  lances  sequales  habet,  linguam  supe-  A  bilis    angelis,  ejus  ignis  descendit  in   infernum, 
rius,  ubi  appenditur,  sequitas  magis  ponderosum 
sequitur,  lites   dirimit,  et  pondere  tandit  in  alter 
utrampartem  cui  inclinat. 


fumus  ejus  vindictam  petens  ascendit  in  ccelum. 
Gap.  XI.  De  his  quibus  prima  littera  est  Af, 


Ligna  setim  humilia,  imputribilia,  incremabilia 
albaa  aspinse  similia,  quanto  plus  in  igne  sunt,  tanto 
plus  solidantur. 

Lilium  de  facili  pullulat,  de  inculta  terra  nascitur 
in  convallibus  oritur,  odoriferum  est,  candidum, 
clausum  continet  odorem,  opertum  effundit,  sex 
folia  habet,  interspinas  crescit,  virgulaset  stipitem 
habet  in  medio  ;  a  spinis  pungitur,  et  tamen  can- 
dorem  retinet,  directum  est  in  stipite,  adustis  mede- 
tur  membris,  eradicatum  non  statim  marcescit,  ut 
alii  flores. 


Magisterdebetesseeruditus,  mitis,  diligens,  sol- 
licitus. 

Malleus  durus,  fortis,  ponderosus,  ad  feriendum 
elevatur. 

Malum  granatum  exterius  rubicundum  in  cortice, 
interius  pellidum,  diversa  continet  grana  rubicunda 
quae  sitim  sedant,  durum  habet  corticem. 

Mamilla  in  pectore  sita,  gemina,  moUis,  candida, 
rotunda,lac  tenens,  suavis,  in  virgine  dura,  laxatur 
in  muliere,  in  ea  sanguis  in  lac  convertitur. 


n      Manipulus  ex  multis  flt  manu  collectis,  cum  labore 
Lima  dentata   est,  acuit  ferrum,  et  dum  acuit  ^  colligitur,  sed  in  gaudio  possidetur. 
trahitur,  et  retrahitur,  seipsam  consumit  rubigine. 


Limen  introitus  domus,  et  ejusdem  principium 
et  flnis. 

Lingua  modica  est,  labilis,  velox,  in  humido  sedet 
verba  format,  magna  exaltat,  frigidum  est  mem- 
brum,  voluntatem,  denuntiat. 

Linum  prius  sehtur,  cito  leeditur,  gracile  est 
et  rarum,operiturproptervolucres,  molle  colligitur 
in  fasciculos,  in  aquam  mittitur,  ad  solem  siccatur 
multis  tunsionibus  albescit,  et  varium  colorem  de- 
ponit,  teritur,  et  a  stupa  separatur,  netur,  nodatur, 
evolvitur,  iterum  lavatur  et  in  telam  orditur, 

Locusta  sordes  lavat,  se  ipsam  sordidat,  aquse 


colorem  addit,  cum  nascitur  vocatur  bruchus,  cum  p  nunquam  quiescit. 


Manna  erat  semen  minutum  quasi  pilo  tusum, 
album  quasi  semen  coriandri,  quidquid  volebant 
comedentes  ipsum  sapiebat,  ad  solem  liqueiiebat 
ad  ignemdurescebat,inmoi*tariolo  terebaturhabens 
saporem  panis  oleacei,  ultra  mensuram  collectum 
scaturiebat  vermibus. 

Manus  digitis  distincta,  flexibilis,  operationi  apta, 
candida. 

Mare  plenum  est  monstris,  salsum  et  amarum, 
ventos  generat,  periculosum  est,  profundum,  latum, 
omnis  homo  vivit  in  illo.  Ibi  major  piscis  minorem 
devorat,  omnia  flumina  recipit,  quoe  currunt,  viva 
corpora  retinet,   morlua  projicit,  fluit  et  reHuit, 


formatur,  achelabus,  cum  perflcitur,  locusta,  altera 
alteram  devorat,  in  hieme  latet,  in  sestate  salit, 
crura  habet  retro  longiora. 

Lorica  diversis  circulis  innectitur,  corpus  tegit 
et  munit,  ferrea  est  et  ponderosa,  Jacendo  fit  rubi- 
ginosa. 

Lucema  modicam  lucem  prsestat,  de  testa  figuli 
fit,  qu8B  magna  fracta  appai^et. 

Lucifer  stella  matutina  mane  oritur,  rutilantem 
diem  nuntiat,  tenebras  fugat. 

Lunalumen  habet  asole,  denoctelucet  recedenti- 
bus  aliis,  inferior  est,  et  propior  terree  aliis,  rece- 
dente  sole,  sola  dat  lucem  nocti,  maculam  habet, 
qucB  quanto  videturclarior,  tanto  macula  est  major. 


Mater  in  pariendo  anxia,  in  educando  sollicita,  in 
custodiendo  diligens,  in  amore  fervens. 

Mel  dulce,  suave,  tenax. 

Mensa  de  lignis  setim  fuit  deaurata,  quatuor  pe- 
des  habens,  duas  coronas,  desuper  labium,  seneum, 
per  circuitum  rotunda  erat,  duodecim  panes  super- 
ponendi  sunt,  candidi  in  Sabbato,  duodecim  patenaa 
super  panes,  duodecim  pugiili  thuris  super  patenas 
annulos  in  pedibus  habens,  et  in  annulis  vectes. 

Merula  parvaavisetnigra,sola  volans,  nongrega- 
tim,  utsturnus ;  in  regionibus  Achaiae  suntcandidsa. 

Eiles  duris  gaudet,  et  dura  sustinet,  fortis  est 
sic  armatur :  ferreas  caligas  habet,  super  femoralia 
loricam,  ornatum  super  loricam  mitram  ferream,  et 


rotunda  est,  quandoque   corniculata,  per  tempora  p  galeam,  super  galeam  quoddam  insigne  ut  conum, 


crescit  et  decrescit,  cito  explet  cursum  suum,  per- 
magna  est,  et  tamen  parva  videtur. 

Lupus  fetidus,  rapidus,  crudelis,  abstentiam  ca- 
num  et  pastorum  considerat,  cauiis  ovium  insidia- 
tur,  horrendum  ululat,  prius  visus  quam  videat 
non  nocet,  prius  videns  vocem  aufert. 

Luter  erat  soneus  ad  ostium  tabernaculi,  labium 
habebat  per  circuitum  desuper,  aquam  continens 
ad  lavandos  sacerdotes,  basim  subtus  habens  in 
directa  linea  longa  et  plana. 

Luxuria  gratuita  tollit,  animam  inficit,  corpori 
morbum  paralysis  ingerit,  et  caecitatem  oculis,  cor- 
pus  inquinat,  famam  deflorat,  pecuniam  tollit, 
inimica  est  proximo,  fetet  Deo,  placet  diabolo,  odi- 


gladium  acutum,  lanceam,  equo  insidet,  non  cedit 
ictibus. 

Milvus  mollis  est  viribus  et  volatu,  rapacissimus 
est,  cadaveribus  pascitur,  circa  coquinas  etmacella 
assidue  volat,  timidus  est  in  magnis,  audax  in  mi- 
nimis,  domesticis  insidiatur  avibus,  silvestres  non 
audet  invaderc,  pullis  insidiatur,  et  quos  incautos 
reperii  citissime  necat. 

Mola  cito  volvitur,  aspera  est,  gemina,  rotunda, 
ferro  nititur,  ponderosa,  granum  conterit,  usu  con- 
sumittur,  farinam  reddit. 

Mons  firmus,  altus,  sterilis,  prius  valle  radios 
solis  excipit,  inferius  latus,  in  summo  strictior, 
majoribus  impulsionibus  excitatur. 


153 


DE  BESTIIS  ET  ALIIS  REBUS  LIBER  QUARTUS. 


154 


Mors  nullius  miseretur;  nulli  compatitur,  omni- 
bus  sequatur,  inesperata  venit,  nulli  parcit,  corpus 
et  animam  separat ,  linis  est  laborum,  et  ultima 
linea  rerum. 

Mundus  transitorius,  vanus,  sollicitus,  falsus, 
deceptorius. 

Murilegus  callidus  est,  muribus  insidiatur,  laqueo 
capitur,  de  nocte  videt,  oculos  hobet  rutilantes,  non 
cito  submergitur,  unguibus  vigit ;  de  alto  salit  nec 
Iseditur. 

Murusfit  de  lapidibus  sectis,  oppida  munit,hostes 
arcet,  clausos  cohibet. 

Mus  in  caveis  moratur,  murilegum  timet,  modica 
esca  capitur. 

Mustum  vinum  dulce  est,  ventrem  inflat,  disso- 
lutionem  facit,  calidum  est,  sine  spiraculo  lagun- 
culas  novas  disrumpit,  stridet ;  dum  clarescit, 
omnia  purganda  ejicit,  ebnetatem  generat. 

Myrrha  arbor  est  in  Arabia,  quinque  cubitis  alta, 
albae  spinae  similis,  ejus  gutta  viridis  ct  amara,  gutta 
spontemanans,  pretiosiorestelicitacorticisvulnere, 
vulnerum  vermes  et  putredinem  arcet,  odorifera 
est,  desiccativae  naturse  est;  inflaturas  et  tumores 
sedat. 

Gap.  XIT.  De  his  quibus  prima  littera  est  N. 

Nardus  herba  folio  presso  et  parvo.  Ejus  cacu- 
mina  in  aristas  se  spargunt,  ejus  spicas  et  folia  ad 
conficiendum  nardum  deponunt  pigmentarii ;  calida 
berba  est  et  odorifera. 

Naris  directa,  concava,  spirat,  odorem  sentit. 

Nasus  directus,  planus,  candidus.  In  eo  maxima 
parte  consistit  species  faciei ;  spiritum  emittit  per 
nares. 

Natans  corpus  in  aqua  habet  caput  supra  aquam, 
et  pedes  movet,  fluctus  retro  jacit. 

Navis  in  principio  et  in  flne  est  angusta,  in  mcdio 
lata  et  onusta,  super  aquas  fertur,  perforata  sub- 
mergitur,  malum  habet,  velo  concitatur,  guberna- 
culo  regitur,  anchora  retinetur,  qua  non  munita 
vento  movetur;  scopulis  confringitur,  hauritoriis 
purgatur,  fluctus  premit  et  frangit,  fluctibus  undi- 
que  tunditur. 

Nauta  in  flne  navis  residet,  puppim  attcnte  respi- 
cit,  clavum  regit,  viam  considerat  et  metuit,  tem- 
pestatem  formidat,  navem  omni  tempore  lustrat, 
ne  alicunde  Isesa  sit,  plus  justo  eam  non  onerat, 
vilibus  induitur,  in  portu  mercedem  expetit. 

Nebula  ab  humore  oritur,  late  spargitur,  frigida 
est,  ascendens  pluviam  nuntiat,  calorc  solis  dissol- 
vitur;  descendens  serenitatem  signat,  immota  ma- 
nens  obscuritatem. 

Nicticorax  in  domibus  habitat  et  muris,  de  nocte 
volat,  diem  fugit. 

Nidus  fit  avibus  secretus,  intus  calidus,  extra 
asper,  ex  multis  congestus. 

Nix  ex  aqua  induratur,  candida  et  frigida  est,  cito 
dlssolvitur,  minuta  descendit,desursum  venit,calore 
iaaquam  resolvitur,  terramoperit,  et  segetem  fovet. 


A      Novacula  suaviter  radit,  acuta  est,  superflua  in- 
cidit,  firmiter  in  capsa  reconditur. 

Novem  angelorum  ordines,  novem  lcprosi  curati 
et  non  reversi. 

Nox  obscura,  quieta,  frigida,  in  nocte  lignum 
putridum,  et  vermiculus  quidam  fulget,  solitaria  est, 
pigra  ad  opei*andum,  importuna,  periculis  et  phan- 
tasmatibus  plena,  colorem  rebus  aufert,  stellis  illu- 
minatur. 

Nubes  leves  sunt,  pluviam  nutriunt,  obscurae  sunt 
et  veloces. 

Nutrix  infantem  lactat,  custodit,  dulciter  tractat, 
diligenter  porlat,  esculatur,  cibos  praemandit,  in- 
firmitates  ejus  sustinet,  a  fletu  promissis  et  minis 
_.  retmhit,  ire  et  laqui  docet,  et  pra>ambulat  quocun- 
que  eat,  illi  osculum  dirigit,  aliquando  permittit 
eum  cadere  ut  lajsus  iterum  caderc  caveat,  iratum 
mulcet,  cum  lacrymatur  oculos  tergit,  oflensum 
revocat,  in  sinum  levat. 

Nux  corticem  amarum  habet,  testam  duram,  pa- 
bulum  praestat,  nucleum  habet  dulcem,  suave  lumen 
ministrat,  vel  accommodat. 

Cap.  XIII.  De  Jiis  quibus  prima  Jittera  est  0. 

Octo  sunt  beatitudines,  ajtates  hominis  et  mun- 
di,  octo  cubitorum  vestibulum  portae  Ezechielis 
(Ezech,  XL). 

Oculus  clarus,  planus,  extensus,  tenerrimus,  coi^ 
pori  lucem  dat,  cito  la)(litur,  pupillam  habet,  pupilla 
palpebra  legitur,  macula  vel  nimio  splendore  obscu- 
Q  ratur,  geminus  est. 

Odor  delectat,  acrcm  inficit,  post  ablatum  odori- 
ferum  fructum  aliquantum  remanet. 

Oleum  pingue,  suave,  pascit,  invisibilis  naturae 
est,  supernatat,  inficit,  fessos  refovet.' 

Oliva  arbor  index  est  pacis,  oleum  dat,  speciosa 
est. 

Olla  lutea,  igne  solidatur,  fragilis  est,  fracta  in- 
utilis  est. 

Onus  fertur,  facile  fertur  si  colligitur,  ad  terram 
inclinat,  grave  est  cum  ligatur  super  humeros. 

Onycha  piscis  maritimus,  cujus  ossa  comminuta 
suavissimum  reddunt  odorem. 

Ordeum  [hordeum]  asperum  est,  cibus  est  ju- 
mentorum,  humile,  aristis  plenum,  dulce,  aqua  mis- 
D  tum  confert  aegris,  tenacem  habet  paleam. 

•Organum  fistulas  habet,  in  modum  turris  ordi- 
natae  stant  fistulee,  concorditer  sonant,  cito  laeditur, 
follibus  excitatur. 

Ortus  [hoHus]  circumfoditur  et  circumsepitur, 
arborum  distinctione  ornatus,  floribus  jucundus, 
gcrmine  viridante  suavis,  aui*a  flante  lenis  et  pla- 
cidus,  umbrarum  amoenitate  prsestans,  murmure 
fontis  delectabilis,  fructibus  variis  refertus,  a  rore 
illsesus,  volucrum  cantu  laudabilis. 

Os  forte  est,  occultum,  candidum,  carnem  susti- 
net,  durum,  solidum,  concavum. 

Osculum  duo  corpora  conjungit,  delectat,  certi- 
ficat,  signum  pacis  est,  pignus  amoris,  arrha  spon- 
saliorum. 


155 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOCMATICA. 


156 


Ostium  inter  cardines   vertitur,  introitum   mi-  A      Paralyticus  officium  membrorum  amittit,  tremu- 
nistraty  sera  firmatur,  pcssulo  munitur,  duo  limi-      lus  est,  frigescit  et  torpescit. 


naria  habet,  superius  et  inferius,  vectibus  appen- 
ditur. 

Ovis  lac  et  carnes  praebet  ad  esum,  lanam  ad  in- 
dumenlum,  immolatur;  simplex  animal  est,  vellere 
suo  vestitur,  et  alios  vestit,  fecunda  est,  et  fimus 
ejus  utilis,  aridis  vescitur  et  pascitur,  et  paucis 
saturetur,  ruminat,  et  findit  ungulam,  timida  est, 
quieta,  pellem  habet  mullis  usibus  accommodam 
communicabilis  naturoB  est. 

Ovum  perpicuum  est,  fragile,  cancidum,  spes 
prolis,  natum  est  ex  animali,  et  ex  eo  animal  na- 
scitur. 


Pardus  crudelis  est  et  maculosus. 

Passer  modicus,  luxuriosus,  inconstans,  insta- 
bilis,  in  tecto  manet,  in  foramine  petrse  nidificat. 

Pastor  oves  agnoscit,  infirmas  consolidat,  ad  pa- 
scua  ducit  et  reducit,  lupos  arcet  voce  et  baculo, 
morbidas  et  aegrotas  sanat,  confractas  alligat,  er- 
rantes  reducit,  debiles  portot,  fortes  et  pingues 
tondet,  pereuntes  requirit,  fetas  poi*tat,  agnos  in 
sinu  levat,  ab  eis  cognoscitur. 

Pater  generat,  revocat,  nutrit,  diligit,  ditat,  hsere- 
ditatem  dat,  erigit,  corripit,  sustinet. 


Pavimentum  decorum  est,  diversimode  picturatur, 

^       ,,,,,„..        .,  ,.  „       r^  subiectum  pedibus  conculcatur. 

Gap.  XIV.  De  his  quibus  prima  littera  est  P,      d      r)„„^  ^^  „^ ^„.   «,  ^-^.  ^ 

^  ^  Favo  exsonovocissubitOpavo 


Palma  juxta  teiTam  perquam  gracilis  est,  supe- 
rius  lata,  cortice  rugoso,  exterius  dulcedinem  ha- 
bet,  in  radice  aspera,  alta,  diuturnis  foliis,  suavi- 
bus  pomis,  ad  modum  palma)  manus  extenditur, 
centenaria  fert  fructum,  victorum  est  corona,  quia 
ponderi  non  cedit,  sed  renititur. 

Palmes  in  vite  fructificat,  extra  vitem  arescit, 
luxurians  putatur,  putamen  igni  traditur. 

Palpebra  oculum  tegit  et  munit,  abscissis  palpe- 
bris  homo  non  dormit,  deformisque  redditur. 

Palea  sicca  est,  levis,  sterilis,  tenax,  ejicitur  per 
ventilabrum,  a  grano  dividitur,  igne  crematur,  ar- 
dentissimum  ignem  facit  et  fortem. 


pavorem  incutit  audien- 
tibus ;  unde  a  pavore  dictus.  Duras  habet  carnes  et 
putredini  resistentes,  quae  vix  coquuntur  et  sunt  in- 
digestibiles ;  incessum  habet  simplicem,  caput  ser- 
pentinum,  pectus  sapphirinum,  in  alis  plumas  ali- 
quantulum  rufas,  caudam  habet  oculatam  et  longam; 
dum  laudatur,  erigit  caudam  ;  pennas  per  ordinem 
erigit  in  modum  rotao,  visis  pedibus  caudam  demit- 
tit,  quia  cum  caudam  erigit,  posteriora  nudantur, 
in  cauda  magna  est  ei  gloriatio,  caput  infirmum 
habet  et  cristatum  et  ineequale  reliquo  corpori; 
fetus  suos  perssepe  devorat,  nisi  ova  mater  occul- 
taverit. 
Pecten  dentatus  est  spissis  et  rarioribus  demti- 


Palus  longus  est,  acutus ,  rigidus,  ei  prsefoditur  (j  bus,  crines  componit  et  ordinat,  caput  purgat,  os- 


fovea  ut  facilius  intret,  sepi  aptus  est,  acuitur,  in- 
duratur  igne,  in  ordinem  ponitur. 

Pannus  lineus  aperitur,  humectatur,  in  calido 
lixivio  ponitur,  calefit,  extergitur,  flagellatur,  tor- 
quetur,  desiccatur. 

Palus  terra  est  aquosa,  lutosa,  invia,  lubrica, 
plena  lacunis,  mollis,  profunda ,  ranis  habita- 
bilis. 

Pampinus  latus  umbram  facit,  uvam  contra  in- 
temperiem  caloris  munit,  si  luxuriatur  succiditur, 
ut  uva  recipiat  caloris  fomentum. 

Panis  sic  conficilur :  primo  farina  molitur,  pin- 
situr,  cribratur,  conspargitur,  fermentatur,  revol- 
vitur,  formatur  panis,  coquilur. 

Pannus  ex  multis  filis  contexitur,  lana  ejus  car 
pitur,  netur,  tondetur,  orditur,  comprimitur,  pun- 
gitur,  a  fullone   calcatur,  lavatur,   tingitur,   arte 
extenditur ,    in    vestem    conscinditur    et     con- 
suitur. 

Panthera  interpretatur  omnis  fera,  pellem  habet 
maculosam,  speciosa  est  valda,  mansueta,  solis 
draconibus  inimica,  saturata  draconibus  in  spelun- 
cam  se  recipit,  et  tribub  diebus  dormit,  tertia  die 
resurgit,  et  suavitatis  mirae  odorem  effundit,  et  ru- 
gitum  emittit,  ad  cujus  rugitum  animalia  ubique 
locorum  gressum  figunt,  et  eam  prsecedentem  or- 
dinate  sequuntur,  solus  draco  vocem  ejus  audiens 
in  speluncam  se  abscondit,  et  stupens  quasi  victus 
pbmutescit. 


seus  est,  planus,  lucidus,  latus. 

Pelicanus  avis  est  -/Egyptia,  rostro  pullos  occidit, 
et  eos  per  tres  dies  luget,  post  tres  dies  seipsam 
rostro  lacerat,  et  suo  sanguine  eos  sanat ;  nimise 
maciei  avis  est. 

Fellis  ab  animali  vim  pellit,  diversis  usibus  ad- 
aptatur. 

Pera  duabus  corrigiis  a  collo  dependet,  recepta 
conservat,  peregrinorum  est,  de  corio  fit,  ad  latus 
gestatur. 

Perdix  de  voco  nomen  habet;  nam  avis  est  do- 
losa.  Aliena  ova  rapit,  et  fovet  ut  sua.  Illi  pulli  sic 
foti  cum  vocem  propriae  genitricis  audiunt,  naturali 
yv  instinctu  eam  reagnoscunt,  et  sequuntur.  Prope 
r-  terrain  volat,  gregatim  inccilit,  cjus  carnes  sunt 
sana3,  in  rete  ad  sonum  cninpanulae  inducitur,  fo- 
menta  [frumenta|  requirit. 

Peregrinus  quo  tendat,  considerat,  longitudinem 
via)  ante  metitur,  necessaria  victui  secum  portat, 
quam  minimum  potest  se  onerat,  fortia  calceamenta 
sibi  comparat,  peram  habet,  baculum  gerit,  pretiosis 
vestibus  non  induitur,  bonae  societati  se  conjungit, 
a  perfectione  Justi  itineris  aliqua  molestia  ponderis 
non  impeditur,  non  retrahitur  a  transitoriis,  per 
pericula  se  fidelibus  commendat,  timore  et  suspi- 
cione  non  caret,  amoru  patrise  laborem  tolerat,  sua 
non  multis  ostendit,  divitem  se  non  prsedicat,  de  fine 
itineris  semper  loquitur,  cogitat,  ad  illum  suspirat. 

Pergamenum  de  mortuo  animali  extrahitur,  e% 


157 


DE  BESTIIS  ET  AUIS  REBUS  UBER  QUARTUS. 


158 


tenditur,  raditur,  tenuatur,  multis  adaquationibus  A  mobilis,levi8,  aridus,  vento  volvitur,oculisnoxiu8. 

Pupilla  modiea,  nigra,  aciem  habens,  per  hanc 
dirigitur,  cilo  la)ditur,  albugine  obumbratur. 
Purpura  sanguinei  coloris  esl,  ornalus  regius. 

CAp.  XV.  De  his  quibus  prima  littera  est  Q, 

Quadratum  sex  habet  latera,  quocunque  jacitur, 
super  latus  recidit  et  residet. 

Quatuor  sunt  Evangelia  et  evangelistaj,  quadrigas 
Aminadab,  quatuor  millia  in  eremo  refecta,  quatuor 
annuli  in  arca ,  quatuor  pedes  in  mensa,  quatuor 
animalia  Ezechiel,  quatuor  virtutes  cardinales,  qua- 
tuor  operimenta  tabernaculi,  quatuor  flumina  para- 
disi,  quatuor  partes  crucis ,  quatuor  latera  civitatis 
in  Apocalypsi,  quatuor  vigilia3  noclis,  quatuor  par- 


dealbatur,  excuratur,  tenue  est,  candidum,  planum, 
aqua  molle  fit,  et  scribendi  ofilcio  congruit,  suave 
est,  igne  contrahitur  et  paratur,  pumice  planum  fit, 
oreta  candidius,  lineis  distinguitur,  ut  sic  tandem  in 
ipso  scribatur. 

Pes  terram  petit,  inlima  pars  corporis  est,  et  cal- 
ceo  munitur,  hominemque  portat. 

Pessulum  ostium  obflrmat,  volubile  est,  trahitur 
et  retrahitur. 

PilasphaBrica,  volubilis,  levis,  intus  floccis,spur- 
citiis,  vel  feno  plena. 

Piper  est  granum  modicum,  fortissimum  gustu, 
nignim,  rugosum,  calidum. 

Piscator  navem  habet  cum  ornamentis  suis,  vili- 


bus  induitur,  cum  silentio  navigat,  retia  in  aquam  B  '"8  vestimentorum  Domini  in  Joane,  quatuor  partes 
mittit,  jactis  retibus  pisces  exterret,  diversi  generis      "»«°^"'"«'  ">  ^f  ,!>*«  5  •J""*"»'' ''«"«  f  ^"^-  '■"*»«] 


retia  ponit,  retia  sua  lavat  et  reflcit,  in  aqua  turbida 
non  ponit,  retia  sollicite  qua  jecerit,  custodit ;  quae 
escse  cuilibet  pisci  conveniant,  novit. 

Piscis  pinnulas  et  squamas  habet,  cauda  et  pin- 
nulis  regitur,  in  aqua  nutritur,  extra  aquam  mori- 
tor,  sine  coitu  generatur,  ventum  prsevidet ,  et  eo 
veniente  in  fundnm  se  demittit ,  ad  calorem  saltat, 
semper  ascendit,  hamo  in  esca  tccto  capitur. 

Plaga  carnem  cito  putrefacit,  fetet,  vix  sanatur. 

Platanus  arbor  est  alta  et  patula,  juxta  aquas 
crescit,  foliis  mollis ,  viti  similis  in  foliis ,  succum 
habet  teterrimum. 

Pluma  levis  est,  corpus  tegit,  mollis,  in  caine 
radicatur,  suavis  seu  levis  extrahitur. 

Plumbum  metallumestponderosum,  in  aqua  au- 
gmentatur,  pro  auro  comburitur,  tenerrimum  ad 
Bcindendum. 

Pluvia  desursum  venit,  minuta  est,  terram  emollit, 
frigus  resolvit,  terram  irrigat,  lutum  generat,  tem- 
pestatem  temperat,  aquas  augmentat,  ventum  sedat. 

Pomum  spheericum,  visu  pulchrum,  acre  gustu, 
suave,  odoriferum,  maturam  pallescit,  tactu  terrse 
putrescit. 

Pons  aquse  superponitur,  trans  flumen  euntes  por- 
tat,  alluvione  interdum  dissolvitur,  pilis  sustentatur. 

Porcus  nisi  currat  tardus  ingreditur,  cursilis  est, 
fetosus,  setosus,  horrendum  grunnit,  rostro  lutum 


appsensum  erat  linteum  Petro  ostensum  (Act.  20), 
Quercus  arbor  quserens  alta,  fortis,  porcis  cibum 
ministrat,  multumque  durabilis  est. 

Quinque  libri  Moisi,  quinque  stolae  datae  Benja- 
*min  a  Joseph,  quinque  panes  in  Evangelio,  quinque 
millia  hominum ,  quinque  partes  Joseph  datee  prse 
aliis  fratribus,  quinque  viri  Samaritani,  quinque 
columnaB  ante  Sancta  sanctorum,  quinque  virgines 
fatuse  et  qumque  prudentes,  quinque  lapides  quos 
sumpsit  David  de  torrente,  quinque  eflusiones  san- 
guinis  Domini,  quinque  vulnera  in  corpore  Christi, 
quinque  sensus  in  corpore  humano. 

Cap.  XVI.  De  his  quiqus  prima  littera  est  R, 

Racemus  spha)ricus  est,  intus  plenus,  grana  con- 
tinet,  prius  amarus  et  durus,  et  cum  maturescit 
dulcescit. 

Radius  solisest  clarus,  subtilis,  calidus,  directus. 

Radix  prsefigitur  terrse,  aspera  est,  occulta  est, 
arborem  sustinet,  late  se  spargit,  ad  ramos  mittit 
humorem. 

Ramus  de  arbore,  in  arbore  coalescit,  abscissus 
aret. 

Rana  loquax  est,  fontem  turbat,  saltitat,  in  palude 
moratur,  a  gramine  super  quod  saltat,  in  lacum  se 
demittit. 

Rationale  seu  logion,  in  pectore  sacerdotis  vete- 
ris,  in  quo  dependent  duodecim  lapides,  in  quibus 


Buffodit,  non  ruminat,  in  luto  delectatur,  immundis  tn  erant  duodecim  nomina  flliorum  Israel,  in  quo  erat 


vescitur,  glandibus  pascitur,  uno  percusso  caeteri 
congregantur,  et  aggruuniunt. 

Prsedicafor  debetesse  sanctus,  doctus,  discretus, 
maturus,  facundus,  honestas  conversationis,  con- 
stans,  integrse  famse,  humilis,  aflabilis,  missus. 

Pruina  de  humore  nascitur,  obscura  est,  late  di- 
spergitur. 

Puer  innocens  est,  purus,  mundus,  simplex,  ve- 
raxy  muniflcus,  placabilis,  temperatus,  la^sus  non 
ssevit,  ofifensus  ad  matrem  recurrit.  Videns  mulie- 
rem  non  concupiscit. 

Pnlmo  mollis  est,  spiritum  attrahit,  laesionem  non 
patitur,  calorem  cordis  temperat. 

Pulvis  ierrse  quasi  atomus  minimus,  vilis,  sterilis, 


scriptum,  veritas  et  judicium,  superhumerali  erat 
injunctum  quibusdam  catenis  aureis. 

Remus  latus  est,  aquam  fundit,  navem  concitat, 
et  eam  dirigit. 

Rete  diversis  maculis  intexitur,  lavatur,  piscem 
vel  avem  involvit,  plicatur,  in  aqua  lucida  videtur, 
perturbata  aqua  occultatur. 

Rhamnus  prius  mollis  est,  deindespinosa  humilis 
est,  semper  virens,  de  ejus  cortice  flt  gluten. 

Rivus  a  fonte  nascitur,  a  fonte  separatur,  sapo- 
rem  a  fonte  trahit  et  colorem. 

Ros  invisibiliter  descendit,  refrigerat,  fecundat, 
suavis  est,  clarus,  modico  calore  siccatur. 

Rosa  rubicunda,  odorifera,  specioaa^  ex.s^vai«»^^ 


159 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


160 


scitur,  cito  marcescit,  marcida  albescit  et  contra- 
hitur,  frigida  in  foliis,  calida  in  semine. 

Rota  radios  habet  circa  cenlrum,  id  esl  axem, 
volubilis  est,  erigendo  cadit,  arida  stridet,  et  nova 
similiter,  plus  justo  onerata  stridet  et  frangitu. 

Cap.  XVII.  De  his  quihus  priina  littera  est  S. 

Sacerdos  dehet  esse  vita  honestus ,  pollens  sa- 
pientia. 

Saccus  asper,  durus,  gravis,  frumentum  celat, 
quadrangulus  est. 

Saga  de  pilis  caprarum  erant  super  comu  alta- 
ris,  terram  tangebant,  aspera  erant. 

Sagena  multas  habet  maculas,  lata  est,  bonos  et 
malos,  magnos  et  pnrvos  pisces  capit,  per  medium 
aquee  trahitur. 

Sagitta  lignum  habet,  velociter  currit,  pennata  est, 
in  pharetra  custoditur,  incastraturam  habet,  directe 
procedit,  acuto  ferro  munita,  directa,  rigida,  plana, 
gracilis,  ab  arcu  eniittitur,  stridet,  subito  percutit. 

Sal  minutum  est,  cibos  condit,  carnem  siccat, 
putredinem  arcet,  vermes  occidit,  in  igne  stridet, 
tumorem  sedat,  ex  aqua  plurimum  fit  per  ignem  aut 
solem  decocta,  terram  sterilem  reddit. 

Sahces  juxta  aquas  crescunt,  de  facili  pullulant, 
infructuosaa  sunt,  florescunt,  et  non  fructiflcant,  alte 
crescunt. 

Sancta  sanctorum  propitiatorum  habuit,  arcam 
fosderis,  velum  in  introitu,  thuribulum  aureum,  qua- 
tuor  erat  columnarum ,  semel  in  anno  soli  pontitici 
patebat. 

Sanctuarium  habebat  altare,  thymiama,  majus 
velum  in  introitu,  quinque  columnas,  mensam,  can- 
delabrum ,  omnibus  sacerdolibus  patebat. 

Sanguis  calidus,  purpureus,  ostrinus,  spissus, 
leniter  fluit,  sedes  est  animse. 

Sanguisuga  in  palude  habitat,  longa  est,  sangui- 
nem  sugit ;  sed  prius  cutem  vulnerat,  postquam 
plena  est,  eadem  quae  suxerat  revomit. 

Saphirus  sereno  coelo  similis,  radio  percussus 
emittit  fulgorem. 

Sardus  non  unicolor,  niger  in  imo,  candidus  in 
medio,  rubens  in  summo,  rubree  terrae  habens  spe- 
ciem,  sanguinei  coloris  est. 

Sarmenta  vilia  de  vite  projiciuntur,  nullis  usibus 
nisi  igni  apta. 

Scopa  domum  mundat,  ex  multis  flt  virgis,  seip- 
sam  inquinat. 

Scutum  est  latum,  triangulum,  leve,  volubile,  jiro- 
tegit,  munit,  in  sinistra  geritur,  perque  ligamentum 
tenetur. 

Securis  manubrium  habet  quo  tenetur,  ferrum 
quo  incidit,  petra  hebetatur ;  quanto  magis  elevatur, 
tanto  magis  ferit. 

Semen  bonse  terrae  traditur,  dispergitur,  occulta- 
tur,  ad  alterum  annum  jacitur,  gelu  multiplicatur, 
effusione  nimia  suflbcatur,  cum  multo  fenore  surgit, 
in  via  conculcatur,  et  ab  avibus  rapitur,  in  petrosis 
locis  arescity  in  spinis  sufTocatur,  in  bona  terra  bene 


A  culta  multiplicatur,  primo  surgit  herba ,  secundo 
spica ,  tertio  frumentum  ;  inde  fit  farina. 

Scnectus  fastidiens  est,  frigida,  querulosa,  pigra, 
infirma,  curva,  sterilis. 

Sepes  ex  palis  et  virgis  contexitur,  juxta  viam 
fit,  fructus  custodit,  desicata  confringitur,  a  trans- 
euntibus  rapitur,  collecto  fructu  rapitur,  tollitur, 
feras  et  bestias  arcet,  spiiiis  munitur. 

Septcm  dona  Spiritus  sancti,  septem  petitiones 
in  Oratione  Dominica,  septem  virtutes,  septem  bea- 
titudines,  septem  vitia  capitalia,  septem  boVes  cras- 
sa3,  et  septem  macilentae,  septem  spicae  pulchrae,  et 
totidemcon*osa),  septem  columnae  Ecclesiae,  septem 
modioli  contra  candelabri  brachia ,  septem  in  terra 
_  promissionis  lucernae,  septem  emunctoria,  septem 
infusoria,  septem  psalmi  poenitentiales ,  septem 
Ecclesise  sacramenta,  septem  Ecclesise  in  Asia, 
septem  panes  in  Evangelio,  et  septem  sport»,  septem 
opera  misericordise,  septem  reges  in  teiTa  promis- 
sionis,  septem  circuitiones  in  habitaculo. 

Sepulcrum  exterius  speciosum,  interius  fetidum 
est. 

Sera  ostio  affigitur,  diversa  habens  diverticula, 
involvitur  ligno ,  et  ferro  composita ,  de  facili  tur- 
batur. 

Sermo  prius  debet  venire  ad  limam  quam  ad  lin- 
guam,  debet  esse  prsemeditatus,  discretus,  maturus, 
distinctuSy  rarus,  ratus,  vivus,  assiduus,  authenti- 
cus,  humilis,  patiens,  sollicitus. 

C  Serpens  super  pectus  graditur,  terram  comedit, 
OQCulte  nocet,  cauda  est  venenosus,  totum  corpus 
pro  capite  custodiendo  exponit,  in  desertis  habitat, 
leviter  repit,  hominem  nudum  fugit,  vix  exstingui- 
tur,  sputo  jejuni  hominis  moritur. 

Sei^vus  debet  esse  obediens,  fidelis,  sapiens, 
hilaris,  promptus. 

Seta  acuta,  rigida,  filum  introducit,  graciliest, 
firmiter  hseret. 

Sex  sunt  cherubim  in  Isaia,  hydrioe  in  Evangelio, 
civitates  refugii,  opera  sex  dierum,  sex  munera  Jo- 
seph  fratribus  oblata. 

Sigilum  imuginem  habet  et  superscriptionem , 
chartam  confirmat  impressam  ceree ,  secreta  cus- 
todit. 
D  Silva  arboribus  conista,  u*  brosa,  opaca,  con- 
densa,  feris  inhabitata,  inoulta,  solitaria,  lutosa, 
infructuosa,  humida. 

Smaragdus  nimioe  viriditatis  super  omnes  herbas 
et  frondes,  acervum  circumfusum  reddit  viride,  pre- 
tiosor  in  Gilicia  quam  alibi  invenitur. 

Somnia  cito  transeunt,  vana  sunt,  vanitatem 
fingunt. 

Somnus  officium  membrorum  tollit ,  paulatim 
serpit,  phantasmata  ingerit,  corpus  aggravat,  post 
ipsum  fovet  ad  laborem. 

Speculum  clarum,  fragile,  planum  et  extersum, 
imaginem  reprsesantat ,  in  ligno  locatur,  fractum 
quot  partes  habet ,  tot  imagines  reprsesentat. 


161 


DE  BESTIlS  Et  ALflS  RElBtS  LIBfeR  QlJARtCS. 


162 


Spica  aristis  munitur,  culmo  sustentatur,  granis  A     Tela  orditur,  succiditur,  texitur,  crebis  tunsio- 


repletur,  ordinata  sunt  grana  in  illa. 

Spina  firmiter  haerel,  humilis  est,  aspera  pungi- 
tivay  condensa,  sponte  pullulat,  acutum  ignem  facit 
in  igne  stridet,  dura  est. 

Spongia  est  levis,  vacua,  porosa ,  mollis ,  hu- 
moris  receptiva. 

Sputum  de  cerebro  descendit,  salsum  est  et 
album. 

Stella  in  alto  fixa  est,  magna  est,  et  parva  videtur, 
rotunda,  noctem  illuminat,  nautas  dirigit,  cursuin 
non  obliquat,  cum  firmamento  rapitur,  ignea  est, 
locum  mutare  videtur,  radios  ex  se  profert,  firma- 
mentum  ornat. 

Sterquilinium  est  fetidum  et  sordium  recepta- 
culum. 

Stillicidium  concavum  est,  pluviam  excipit,  ex- 
ceptam  demittit,  in  ora  tecti  ponitur. 

Stipuia  terrae  hseret,  levis,  sterilis,  post  collectas 
fruges  remanet,  arida,  incendio  apta,  dura,  aspeia^ 
fragilis,  stridula,  concava. 

Storax  vel  styrax  arbor  est  Arabiee,  lacrimam 
aromaticam  distillat,  lacryma  quse  defluit,  munda 
est  et  alba,  ejus  resina  odoris  est  jucundi,  bumecti, 
et  quasi  nullo  usui  liquorem  emitttens. 

Struthio  avis  ingens  est  corpore,  rara  plumis 
vel  implumis,  alas  habet  similesaccipitri  et  herodio, 
volare  nequit,  tamen  aliquando  alas  erigit,  ova  re- 
linquit,  et  oblivisciturquod  pes  concuicet  ea,  et 
bestia  agri  conterat,  duratur  ad  filios  suos  tanquam 
non  sint  sui. 

Studium  aquit  ingenium,  fugat  otium,  scientise, 
parit  amorem,  scientiam  conservat,  avertit  animum 
a  vanis  et  inutilibus,  peccati  odium  gignit,  quietem 
et  pacem  quaerit. 

Stupa  purgamentum  est  lini,  mollis  cst,  levis  est, 
cito  succenditur. 

Stylus  longus,  planus,  gracilis,  acutus,  directus, 
in  altera  parte  latus. 

Sulphur  candidum,  fetidum,  tenax. 

Gap.  XVIII.  De  his  quibus prima  litiera  est  T.  ' 

Tabernaculum  Domini  quatuor  habebat  latera, 
in  quolibet  duorum  laterum  erant  viginti  tabulse, 


nibus  et  lotionibus  dcalbatur,  tenuis  est,  candida 
et  mollis. 

Templum  mundum,  cameris  obvolutum,  pallis, 
appenditur  et  ornatur,  floribus  sternitur,  ceroi  ac- 
cenduntur,  et  campanae  pulsantur  in  ipso. 

Tenebra)  obscuraa  sunt,  lucem  fugant;  ut  ipsae 
non  sint,  a  luce  fugantur. 

Terebiuthus  in  Macedonia  brevis  arbor,  sed  fmc- 
tuosa  et  magna  est  in  Damasco,  habens  lignum 
nigrum  cum  splendore  et  sohdum  in  buxi  speciem 
flos  habet,  racemos  sicut  olivse,  sed  rubent,  folia 
habet  dcnsa  et  folliculos  emittcntes  animalia  quasi 
culices,  resina  ejus  castissima,  quae  terebinthina 
dicitur,  viilgo  tereminthina.  Maculae  hujus  arboris 
"  fructuosae,  fructum  ejus  duo  suiit  genera,  alterius 
fructus  ruber  lentis  magnitudine,  alterius  pallet, 
nec  faba  est  grandior,  odore  jucundo. 

Testa  fragilis  est,  de  luto  fit,  per  ignem  soli- 
datur. 

Thalamus  debet  esse  secretus,  ornatus,  clausus, 
quietus. 

Thesaurus  ex  preliosis  congeritur,  reconditur| 
custoditur,  augmentatur,  in  tempus  necessitatis 
reservatur. 

Thronus  de  ebore  erat,  grandis,  vestitus  auro 
fulvo  nimis,  ac  mundissimo  inius  et  foris,  ejus 
ascensus  eratpersex  gradus,  asconsusmarmoreus, 
sex  leunculi  super  sex  gradus  hinc  inde,  reclinatio 
p  throni  poslerior  rotunda  erat,  super  vitulum  re- 
spicientem  sedebat,  duas  manus  hinc  atque  inde 
tenebant  illum,  duo  leones  stabant  juxta  manus 
singulas ;  non  fuit  tale  opus  in  universis  regnis. 

Thus  virgulam  fumi  emittit,  in  vere  et  autumno 
colligitur,  acccensum  magis  redolet.  Regio  thurifera 
Saba  dicitur,  quod  interpretatur  mysterium,  est- 
que  undique  rupibus  invia  ;  arboribus  ut  lacryma 
effluit,  motus  carnis  reprimit. 

Thuribulum  duas  partes  habet  apte  convenientes, 
parsinferior  solidaest,  superior  perforata,  superius 
habet  annulum,  protondunt  ipsum  quinque  catenae, 
quarum  quatuor  immobiles  sunt,  elevutur  et  dimit- 
titur  in  parte  inferiori,  ignem  continet,  superiori 
thus  excutitur  et  movetur,  ut  majorem  fumum  ex- 


occidentali  latere  decem,  qu»elibet  tabula  nitebatur  q  halet,  rotundum  est  et  sculptura  terebratur. 


daabus  basibus  argenteis ;  in  singulis  tabulis  habe- 
bat  annulos  aureos  ;  in  annulis  vectes  deauratos, 
civisum  fuit  in  sancta  et  sancta  sanctorum.  In  sanc- 
tis  erat  altare  thymiamatis,  coopertum  fuit  cornu 
ejus  pellibus  rubricatis.  In  atrio  sub  dio  erat 
altare  holocaustorum. 

Talpa  nigerrima  terram  comedit,  terram  fodit,  et 
fodiendo  terram  super  se  accumulat,  quanto  magis 
fodit  tanto  magis  auget  cumulum  terrae  super  se ; 
levis  est  pelle,  sub  terra  moratur,  super  terram 
non  viveret. 

Taurus  duo  cornua  habet,  fortis  est,  cornu  tene- 
tar,  annentum  prseit,  ferus,  jugum  trahit,  armen- 
tUQ  fecuadaty  luxuriosus  est. 


Thymiama  componebatur  ex  aceto  vel  myrrha, 
ex  onycha  sive  albeola,  ex  galbano  boni  odoris,  ex 
thure  purissimo,  lucidissimo,  et  hoec  omnia  in 
unum  redigebantur. 

Tinea  vestes  comedit,  modica  est,  et  ex  eisdem 
quas  comedit  postea  oritur. 

.  Tonitruum  horribile,  ex  calore  provenit,  fulgur 
praemittit,  fulmen  immittit. 

Torcular  volvendo  ascendit  et  descendit,  vinum 
ab  acino  separat,  uvas  premit,  gradatim  ascendit. 

Ton*ens  estrapidus,  cito  transit,  omnia  obstacula 
rumpit,  subitus  est,  exsuperabundantiapluviarum 
provenit. 

Tres  fructus  terr»  bon»  in  Evangelio, 


m 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


164 


Tres  mortuos  suscitavit  Dominus,  tres  dies  susti-  A 
nuit  terra  Dominum,  tria  loca  DominicsB  parabolse, 
tribus  linguis  scriptus  Ghristi  in  cruce  titulus,  tres 
tentationes  Domini.  Tria  loca  binos  merito  dispares 
continebunty  scilicet  ager,  mola,  lectus.  Tres  per- 
sonse  in  Trinitate,  tres  virtutes  theologicae  et  prin- 
cipales,  tria  sata|farin8e,  tres  filii  Noe.  Tres  turmee 
Chaldseorum  contra  Job.  Tria  vitia  principalia,  tres 
Magi,  et  eorum  tria  munera.  Tres  dies  sepulturae 
Domini.  Tres  homines  Noe,  Daniel,  Job.  Tres  ordi- 
nes  salvandorum  in  agro,  in  lecto,  in  mola;  tria 
canistra  pistoris  in  Genesi,  tria  grana  malse  terrae 
in  Evangelio. 

Tuba  multis  flt  tunsionibus,  in  imo  est  stricta,  in 
summo  lata,  per  flatum  oris  sonat,  concava  est, 
maximum  sonum  reddit,  excitat,  congregat,  terret.  ^ 

Tunica  Aaron  erat  hyacinthina,  talaris,  inferius 
dependebant  tintinnabula ,  malogranata,  totum 
corpus  tegebat. 

TuiTis,  circumfossa,  alta,  munita,  fortis,  firma. 

Turtur  avis  in  locis  delectabilibus  et  nemorosis, 
nidum  facit  in  ramis  arboris  condensae  ;  si  semel 
comparem  amisit,  semper  caret,  solivaga  est, 
morticinio  non  vescitur,  pullos  nocte  pascit. 

Tympanum  manu  percutitur,  de  corio  mortui 
animalis  lit,  cujus  pellis  in  ligno  concavo  exten- 
ditur. 

Cap.  XIX.  De  bis  quibus  prima  littcra  est  II  et  V. 

Vacca  lasciva  est,  jugum  trahit,  triturat,   lac  (j 
ministrat,  fecunda  est,  cornua  habet,  immolabatur 
ruminat,  et  fendit  ungulum. 

Vallis  demissa,  quieta,  secreta,  humida,  umbrosa. 

Velum  sacrum  opere  pluviaro  erat  factum,  qua- 
tuor  coloribus  intertextum,  columnis  et  vectibus 
appensum.  Velum  navis  colligit  ventum,  latum  est, 
concita  malum,  malo  appensum  cumligno  ex  trans- 
verso,  in  sereno  restringitur,  in  tempestate  expli- 
catur,  quodam  ligno  in  decursum  vertitur. 

Vena  sanguinem  continet,  percussa  vel  incisa 
eumdem  emittit,  occulta  e$t. 

Venenum  inficit,  corrumpit,  et  perimit. 

Ventes  escas  recipit,  mollis  est,  tumidus  est. 

Ventus  rapidus,  invisibilis,  lenis,  stridulus,  vali- 


dus,  modica  pluvia  magnus  ventus  temperatur. 

Ver  temperatum  est,  flores  producit,  plantas  ger- 
minare  facit,  volucrum  cantus  provocat. 

Vermis  sine  coitu  de  terra  nascitur,  leniter  ince- 
dit,  ore  se  trahit,  fragilis  est,  mollis,  erecto  capite 
prospicit,  ut  mollius  incedat. 

Vesica  rotunda,  levis,  vacua,  tumida  flatu  disten- 
ditur. 

Vestimenta  sacerdotis  sunt  haec,  feminalia  de 
bysso  retorta,  strictissima  camisia  linea,  cidaris  in 
capite,  tunica  hyacinthina,  baltheus  aureus.  Hi  ha- 
bebant,  et  aureum  ephod,  et  superhumerale  in  mo- 
dum  scapularis  factum,  rationale  in  pectore  quadra- 
tum,  cidarim,  ut  dixi,  in  capite  cum  lamina  aurea. 


D 


Vinculum  ligat,  constringit,  grave  seu  molestum 
est. 

Vinea  pullulat,  pastinatur,  propagatur,  putatur, 
foditur,  paxillatur,  paxillis  colligatur,  sepitur,  gem- 
mas  fert,  frondes ,  flores ;  surculi  evelluntur,  ne 
humor  stipitis  ad  eos  transeat  :  tolluntur  pam- 
pini  propter  nimiam  umbram,  ut  horti  calorem 
solis  habeant :  sit  in  ea  umbraculum,  ut  custodiatur 
In  hieme  nullum  lignum  vilius,  in  sestate  nullum 
utilius. 

Vinum  clarum  est,  candidum,  dulce  aliquantum, 
inebriat,  sanguinem  operatur,  cor  laetificat,  in- 
genium  acuit,  aliquando  acescit,  parvulos  merum 
enecat. 

Viola  purpurea,  humilis,  odorifera,  frigida,  mol- 
lis. 

Virga  recta,  gracilis,  longa,  plana,  flexibilis,  flo- 
rem  habet  in  summo,  flagellat  et  erudit. 

Vitrum  clarum,  planum,  solidum,  fragile. 

Vitta  ambit,  ornat,  constringit. 

Vitula  sacra  rufa  erat,  immaculata,  quae  jugum 
non  traxerat. 

Vitulus  hostia  sacerdotalis,  cornua  habet,  lasci- 
vus  est,  et  simplex. 

Umbra  calorem  temperat,  grata  est  fessis  in  ca- 
lore,  corporis  lineamenta  retinet,  per  ipsam  ad  coi"- 
pus  venitur,  fit  enim  objectu  corporis  ad  rem  luci- 
dam,  inanisest. 

Undecim  discipuli  in  Galilsea.  Undecim  saga  in 
tabernaculo. 

Unguentum  bonum  conflcitur  ex  myrrha  prima, 
et  cinnamomo,  et  calamo,  ex  casiee  flstula,  ex  oleo 
olivarum.  Haec  redacta  in  pulverem,  cum  oleo  oli- 
varum  sub  mensura  lini  conflcisebantur. 

Unguis  est  pars  digitorum,  cornea,  dura,  lucida, 
tenuis,  plana. 

Volucres  leves,  instabiles,  nidiflcant,  et  cantant 
in  aere,  duabus  alis  volant,  unu  percussa,  aliee  fu- 
giunt,  timidse  sunt. 

Voluptas  virtutes  dissipat,  corpus  emollit,  natu- 
ralia  bona  dissolvit,  otium  quserit. 

Vox  modesti  hominis  sit  simplex,  verecunda, 
quicta,  humilis,  modesta,  clausa,  meticulosa. 

Ursus  fastidium  generat,  studium  nescit,  societa- 
tem  non  habet,  ingens  est  corpore,  durissima  pelle 
tegitur,  crudelis,  brachiis  fortissimus,  mel  oppido 
diligit,  super  arbores  serpit,  informis  caruncula 
nascitur,  lingua  matris  lambendo  formatur. 

Uter  de  corio,  animalis  mortui  |fit.  Vinum  con- 
tinet  et  servat,  cum  fuerit  inveteratus  inutilis 
est. 

Vulpes  callida  est,  mordax,  fetida,  in  foveis  ma- 
net,  dolosa,  inesibilis. 

Vultur  trans  maria  dicitur  sentire  cadavera,  si 
cadaver  conspicit  jacens,  ad  esum  illius  se  deponit, 
exercitumsequitur,  utcadaveribus  satietur,  pedibus 
libenter  graditur. 


165 


DE  ANIMA  LIBER  TERTIUS 


166 


DE  ANIMA 


ET 


EJUS  AD  SUI  ET  AD  DEI  COGNITIONEM  ET  AD  VERAM  PIETATEM  INSTITUTIONE 

LIBRl  QUATUOR 

Quonim  primus  et  tertius  ob  summum  in  eis  rutilantem  pisB  devotionis  alTectum  sub  Mediialionum  et 
De  interiori  domo  titulis  devoto  doctori  beato  Bernardo  Clarsevallensi  ascripti  snnt.  Secundum  vero 
tum  propter  disserendi  subtilitatem,  tum  propter  dicendi  gravitatem,  beati  Augustini  opera  sibi  per- 
peram  vindicarunt,  nam  in  eo  citatur  Boetius  prsBter  Augustini  rationem  et  contra  tempora. 


LIBER  PRIUUS 

{Exstat  inter  Opera  S,  Bcrnardi,  Patrologice  tomo  CLXXXIV,  eoL  485,) 

LIBER  SEGUNDUS 

(Vide  Patrologioe  tom.  XL,  Opp,  S,  Augustini  VI,  eoL  779.) 

LIBER  TERTIUS 

(Exstat  inter  Opera  S.  Bernardi  Patrologioe  tomo  CLXXXIW ,  eol.  507,  usque  ad  verba  eapi- 

tuli  49 :  «  Quam  terrestrium  oeeupatione.) 


Gap.  L.  Contemplatio  super  iJIud :  «  Verhum  caro 
factum  est,  >  qwe  non  habetur  in  aliis,  et  videtur 
novum  opusculum. 

Verbum  caro  factum  est,  et  habitavit  in  nobis 
(Joan.  i).  Vere  Verbum  caro  factum  est,  et  nos  vere 
Verbum  carnem  Dominico  cibo  suminus ,  et  ideo 
manere  in  nobis  naturaliter  existimandus  est,  qui 
per  naturam  nostree  carnis  jam  sibi  inseparabilem 
homo  natus  assumpsit,  et  naturam  carnis  suse  sub 
sacramento  communicandae  carnis  nobis  admiscuit. 
Ita  enim  omnes  unum  sumus,  quia  in  Christo  Pater 
et  Christus  in  nobis  unum  in  iis  nos  esse  faciunt. 
No8  ergo  qui  corpus  accipimus,  corpus  Christi  facti 
somus,  et  misericordia  ipsius  quod  accipimus  nos 
'  sumus.  Corpus  Christi  sumus,  et  ipse  Christus  su- 
mus,  quoniam  nos  omnia  ejus  membra  (cum  sint 
multa)  unum  corpus  sumus  (Rom.  xii ;  Coloss.  ii). 
Nos  ergo,  qui  membra  Christi  sumus ,  et  Christus 
samus,  non  solum  capiti  per  dilectionem,  sed  etiam 
cum  membris  invicem  uniri  debemus.  Nam  qui  acci- 
pit  mysterium  unitatis,  et  non  tenet  vinculum  pacis, 
non  mysterium  accipit  pro  se,  sed  testimonium  con- 
tra  86.  Mysterium  nostrum  in  mensa  Domini  positum 
est.  Estote  ergo  quod  videtis,  et  accipite  quod  estis, 
Hoc  accipitur  in  pane  quod  pependit  in  cruce,  et  hoc 
ftamitor  in  caUce  quod  efiTusum  est  de  Christi  latere. 


A  InvisibilisenimSacerdosvisibiles  creaturaspaniset 
vini  in  substantiam  corporis  et  sanguinis  sui  verbo 
suo  secreta  potestate  convertit,  ita  dicens :  Hoc  est 
corpus  meum^  et  sanctificatione  repetita  :  Hic  est 
sanguis  meus.  Cum  ergo  ad  reverendum  altare  cibis 
satiandus  ascendis,  sacrum  Domini  Dei  tui  corpus 
et  sanguinem  fide  respice,  mente  continge,  honore 
mirare,  devotione  venerare,  cordis  inanu  accipe,  et 
animae  haustu  interiori  assume.  Nam  credere  in  eum, 
hoc  est  accipere  panem  vivum.  Nos  credimus  et  di- 
cimus  quoniam  corpus  Ghristi  lale  unicuique  sit, 
qualis  accesserit.  ut  oflerat ,  et  qualis  accesserit  ut 
accipiat.  Nam  unum  idemque  corpus  propter  nomen 
Domini,  quod  ivocatur,  semper  sanctum  est,  et 
tale  uniquique  fit  quali  corde  ad  accipiendum  acces- 

B  serit.  Si  ofTerat  Deo  malus  et  accipiat  bonus ,  tale 
utrique  erit,  qualis  uterque  fuerit.  Credimus  et  fate- 
mur  quoniam  corpus  illud ,  quod  de  Virgine  Deus 
assumpsit,  et  in  quo  resurrexit,  semper  est  in  coelo, 
et  ubicunque  vult,  et  in  qua  specie  vult.  Qui  sursum 
sedet  ad  dexteram  Patris,  tempore  sacrificii  homi- 
num  manibus  continetur.  Corpus  Christi  tale  acci- 
pimus  in  sacramento,  quale  post  resurrectionem  est 
in  semetipso.  Cum  accipitur  non  consumitur,  sed 
expleto  officio,  pro  quo  sacrificatur  et  manducatuTi 
inillud  quod  in  coelo  esty  transfertur.  Semel  oblatuM 


w 


APPENDIX  AD  HUGtONIS  OPEftA  DOGMAtlCA. 


l^ 


est  Christus  in  seipso,  et  quotidie  immolatur  in  sa-  A 
cramento  (Hebr.  ix). 

Cum  ergo  sacerdos  Spiritum  sanctum  advocave- 
rit,  el  illam  hostiam  reverandam  immolaverit,  com- 
munemque  Deum  subinde  contigerit,  ubi  illud  (dic 
mihi)  nostra  existimatione  ponemus?  Perpende  qua- 
les  oporteat  esse  manus  tanlarum  rerum  ministras, 
et  qualem  linguam  talia  verba  fundentem ,  aut  quo 
genere  cajteris  non  mundiorem  et  sanctiorem  ani- 
mam  talis  spiritus  receptricem  !  Tunc  enim  adsunt 
angeli  sacerdoti  et  tribunal  atque  altaris  locus  cse- 
lestibus  virtutibus  adimpletur  in  honorem  illius  qui 
immolatur.  In  ipsa  immolationis  hora  ad  sacerdotis 
vocem  cseli  aperiuntur,  in  illo  Jesu  Ghristi  myste- 
rio  angelorum  chori  adsunt,  summis  ima  sociantur, 
terra  coelestibus  jungitur,  unum  ex  visibilibus  atque  " 
invisibilibus  fit.  Sed  necess.o  est  ut,  dum  hsec  agi- 
mus,  nosmelipsos  in  cordis  contritione  mactemus, 
et  qui  passionis  Dominicae  mysteria  celebramus, 
debemus  imitari  quod  agimus.  Nam  tunc  vere  pro- 
nobis  Deo  hostia  erit,  cum  nosipsos  hostiam  fecerit. 
In  Christo  scmcl  oblata  est  hostia  ad  salutem  sempi- 
terna  potentia,  nos  vero  per  singulos  dies  oflerimus, 
quoniam  per  singulos  dies  pecamus;  ofTerimus,  sed 
ad  recordationem  mortis  ejus,  et  una  est  hostia, 
quia  semel  oblatus  est  Christus.  Hoc  vero  sacrifi- 
cium  exemplum  est  illius,  idipsum  semper,  idip- 
sum  secundum  substantiam,  quanquam  diversum 
secundum  formam.  Dum  frangitur  hostia,  dum 
sanguis  de  calice  in  ora  fidelium  funditur,  Domi-  C 
nlci  corporis  immolationem  in  cruce  ejusque  san- 
guinis  de  lalere  effusionem  significat.  Verumtamen 
cum  Christus  in  sacramento  quotidie  iminoletur,  non 
dicitur  quod  iterum  occidatur,  sed  quod  vera  ejus 
immolatio  representata  idem  nunc  in  sacramento , 
quod  tunc  in  cruce,  operetur.  Eadem  est  hic  et  ibi 
corporis  et  sanguinis  Christi  substantia,  quamvis 
in  specie  altera,  cademque  salutis  nostraei  gratia. 
Vera  etenim  caro  Christi  est,  quam  forma  panis 
opertam  in  sacramento  sumimus,  et  verus  sanguis 
Christi,  quem  sub  vini  specie  ac  sapore  potamus. 
Mortalitatis  cibus  exterius  videtur,  quia  quod  de 
nobis  exterius  apparet,  mortale  est.  Nihil  exterius 
immutatur,  quia  nihil  de  nobis  exterius  innovatur. 
Interius  vero  hoc  idem  in  nobis  accipimus  quod  D 
de  illo  credimus,  quoniam  vitam  de  vita  sumimus, 
per  quam  refonnamur  ad  vitam.  Sicut  euim  de  Vir- 
gine  per  Spiritum  vera  caro  sine  coitu  creatur,  sic 
per  eumdem  Spiritum  de  substantia  panis  et  vini 
mystice  idem  corpus  Christi  consecratur.  Et  sicut 
quod  ubiquc  offertur,  unum  corpus  est,  et  non  multa 
coiTpora,  ita  unum  sacriiicium  diversis  locis  a  diver- 
Bis  hominibus  sacrificatur,  et  ubique  est  idem.  Per 
partes  dividitur,  et  a  multis  accipitur,  et  semper  est 
integrum.  Sicutenimindividuum  est  cum  dividitur, 
Bic  incorruptum  cum  fuerit  sumptum.  Chistus  in  sa- 
cramento  per  partes  manducatur  et  manet  integer, 
totus  in  coelo,totus  in  cordetuo,totus  in  fracto,totus  in 
^tegro.Tantum  est  in  exiguo,  quantum  constat  esse 


in  toto.  Nihil  minus  habent  singuli  quam  universi. 
Totum  unus,  totum  duo ,  totum  plures  sine  diminu- 
tione  percipiunt,  quia  non  in  specie  vel  quantitate 
sacramenti  est  gratia,  sed  in  virtute  Christi.  Quo- 
modocunque  signa  varientur  in  sacramento,  Chri- 
stus  semper  idem  estinseipso.  Quod  evidentius  ma- 
nifestavitcum  in  coena  prsesens  corpus  etsanguinem 
suum  discipulis  suis  distribuit.  Tradidit  eis  seipsum 
in  sacramento  quasi  alium,  et  tamen  eumdem.  Et 
cum  a  singulis  sumptus  comederetur  et  biberetur  in 
sacramento,  unus  tamen  et  integer  mansit  in  seipso. 
Divina  gratia  ita  est  libera,  ut  nullis  hominum  me- 
ritis  vel  offlcis  sit  astricta  ,  sed  quando  vult,  quo- 
modo  vult ,  ubicunque  vult ,  semetipsam  iufundat. 

Propterea  intra  Catholicam  Ecclesiam  in  sacra- 
mento  corporis  Christi  nihil  a  bono  majus,  nihil  a 
malo  minus  perficitur  sacerdote,  quia  non  in  merito 
consecrantis,  sed  in  verbo  efficitur  Creatoris  et  vir- 
tute  Spiritus  sancti.  Omnia  vero  sacramenta  cum 
obsint  indigne  tractantibus,  prosunt  tamen  per  eos 
digne  sumentibus.  Communionamque  malorum  non 
maculat  aliquem  participatione  sacramentorum,  sed 
consensione  factorum.  Sicut  enim  Judas,  cui  Domi- 
nus  bucellam  tradidit  non  malum  accipiendo,  sed 
bonum  male  accipiendo ,  locum  in  se  priebuit  dia- 
bolo,  sic  indigne  quisque  accipiens  locum  in  se  prse- 
bet  diabolo.  Qui  ergo  de  criminalibus  nondum  di- 
gue  poenituerunt,  aut  adhuc  in  affectu  peccandi  sunt, 
vel  aliquem  hominem  odio  habent ,  corpus  Chrisli 
non  accipiant,  ne  moriantur.  Incesti  vero  et  luxu- 
riosi  periculosius  sumunt,  quoniam  nihil  sic  adver- 
satur  munditise  amatori  ut  feditas.  Porro  qui  peccare 
quievit,  quamvis  peccato  adhuc  mordeatur,  peccandi 
tamen  de  cselero  non  habeat  voluntatem,  communi- 
care  non  desinat.  Quomodo  quotidie  tentamur  et 
labiinur,  quotidie  Christus  in  sacramento  pro  nobis 
immolatur.  Cum  ergo  corpus  Christi  ore  suminus, 
amicitias  et  beneficia  ejus  corde  cogitemus,  quo- 
modo  passus  et  mortuus  est  pro  nobis,  et  morte  sua 
a  morte  eeterna  nos  liberavit.  Participatione  autem 
corporis  sui  nos  sibi  concoi*poravit,  ut  transeat  ipse 
in  nobis  ad  Patrem,  transeamus  et  nos  in  illo  unum 
facti  cum  illo,  ut  ipsum  per  ipsum  habeamus  gus- 
tum  in  via,  satietatem  in  patria,  hic  viaticum,  et 
ibi  prsemium. 

Quseritur  cur  corpus  et  sanguis  Christi  in  pane  et 
vino  magis  consecratur  quam  in  caeteris  corporum 
speciebus.  Ad  quod  respondetur  quoniam  sicut  pa- 
nis  ex  multis  granis ,  et  vinum  ex  multis  uvis,  sic 
Ecclesia  de  diversis  personis  colligitur.  Dignum 
etiam  fuit  ut  eisdem  speciebus ,  quibus  caro  alitur 
et  creatur  in  quolibet  homine  naturaliter,  eisdem 
consecretur  in  Dominico  homine  potentialiter.  Si 
panis  in  carnem,  ct  vinum  in  sanguinem  cujuslibet 
transformatur  naturaliter,  multo  magis,  si  Deus 
voluerit,  in  carnem  et  sanguinem  suum  transferetur 
potentialiter.  Cum  ergo  panis  in  carnem ,  et  vinum 
in  sanguinem  verbo  Domini  mutetur,  jam  non  de- 
Bperet  in  Corpus  Ghristi  trajici  rationalis  creatura, 


I)E  ANIMA  LIBER  TERTIIJS. 


170 


trajicitur  el  bruta,  si  desistat  esse  quod  ex  A  sistunt,  aqua  scilicet,  oleo,  pane  et  vino.Aqua,  lice 


fuerat,  ut  iiat  in  Christo  bene  quod  non  erat. 
lim  cibus  et  potus  sunt  vita  nostra  lempora- 
indiu  Deo  placuerit,  sic  et  multo  amplius 
Qis  coeleslis  erit  vita  {eterna  quibus  ipsevo- 
Magis  enim  credendus  est  vitam  seternam 
e  qui  vitam  habet  et  vita  est,  quam  qui  non 

est  mirum  si  Greator  creaturae  vitam  possit 
e  sempiternam,  cum  creatura  creaturae  po- 
etinere  et  conservareseternaliteream.  Sicut 
jpaum  vitae  inparadisopositumest,  quo  eeter- 
homo  in  corpore  viveret,  nisi  peccaret,  sic 
8  in  Ecclesia  lignum  vitae  seipsum  posuit,  ut 
^dentibus  vitaessetseterna.  Idcirco  tantopere 


omnibus  sit  necessaria,  sua  tamen  venalitate  et  abun- 
dantianon  est  pretiosa.  Oleum  vero,  panis  et  vinum 
ita  paucitate  sua  fugiunt  pretii  quantitatem,  ut  nul- 
lam  nisi  in  spirituali  gratia  sibi  vindicare  videantur 
utilitatem.'  Aqua  exstinguit,  mundat,  et  candidat 
prae  casteris  liquoribus.  Idcirco  in  baptismate  carnis 
incentiva  exstinguit,  peccatorum  tam  originalium 
quam  actualium  labem  abluit.  Innocentiee  candorem 
reducit,  et  dum  sic  coelestis  Patris  imaginem  refor- 
mat,  fllios  adoptionis  regenerat.  Unde  vero  tanta 
virtus  ut  corpus  tangat  et  cor  abluat,  nisi  faciento 
verbo?  Non  quia  dicitur,  sed  quia  creditur  quoniam 
iide  omnia  sacramenta  complentur.  Baptismus  talis 
est  qualis  est  ille  in  cujus  verbo  datur,  non  qualis 
sacramento  exigitur,  quia  falsaBde  mundus  B  est  ille  percujus  ministerium  ministratur.  Porro 


{uando  Adam  plus  diabolo  falsa  suggerenti, 
)eo  vera  promiltendi,  credere  prsesumpsit. 
sro  in  sacramento  plus  Deo  quam  hosti,  ut 
i  est,  creditur,  sanatur  hac  iide  vera  illa  per- 
B8.  Quoniam  autem  cibo  etpotuila  vivimus, 
atro  carere  nequeamus,  propterea  utrumque 
s  in  suo  sacramento  esse  voluit,  nesialterum 
;,  imperfectum  esset.  Nec  corpus  ergo  sine 
le,  necsanguissiue  corpore  jure  communi- 
E^nis  et  vinum  proprie  proprius  cibus  est 
(tiarum,  sed  hominuui.  Ideoque  Christus  utri- 
EiBus  est  ministerio,  ut  singularis  et  propria 
im  crederetur  refectio,  cui  etiam  postmodum 
>8toIos  aquam  admisceri  voluit,  ut  ad  digni- 
inti  mysterii  non  solum  justorum,  sed  etpec- 
Q  consortium  pertinere  significaret,  si  poeni- 
lient.  Quoniam  per  aquam  sumus  regenerali 
anguinem  redempti,  sanguis  et  aqua  de  latere 
exivit.  Cum  ergo  pro  Christo  vinum  et  aqua 
ietur  pro  populo,  et  utrumque  unus  sanguis 
[litis  et  membrorum  unitatemsignificat.  Sicut 
Qum  videtis  esse  quod  factum  est,  sic  unum 
70s  diligendo  inter  vos.  Nam  qui  accipit  my- 
Q  unitatis,  et  non  tenet  vinculum  pacis,  non 
ium  accipit  pro  se,  sod  testimonium  contra 
i  autem  unum  hominem  odio  habet,  quidquid 
bonis  operibus  obtulerit,  totum  perdet. 
omnia  sacramenta  complentur.  Qui  ergo  ad 
3  et  devotione  accedit,  quamvis  incuria  vel 


oleum  illuminat,  ungit  et  pascit.  Illuminat  animam 
fide,  ungit  devotione,  pascit  dilectione.  Panis  vero 
et  vinum  homini  incorporatum  vita  est  temporalis. 
Quapropter  in  hoc  sacramento  Christus  tanquam 
caput  membris  uniri  voluit,  per  quem  Deo  Patri  re- 
generamur.  Per  corporis  et  sanguinis  Christi  parti- 
cipationem  Filio  Dei  ad  vitam  concorporamur.  Per 
olei  unctionem  Spiritus  sancti  virtute  confirmamur. 
Nunquam  fidelis  Deus  aregni  sui  consortioeosre- 
pellet  quibus  tam  familiariteruniridignaturinhujus 
mundi  exsilio.  Imomagni  honoris  vicissitudinem  eis 
rependet  in  manifesta  sux  majestatis  visione,  a  qui« 
bus  tam  digne  susceptus  et  ordinatus  estin  occultis 
et  peregiinis  sacramentorumfiguris.  Non  poterit  ibi 
fieri  diversum  quod  hic  factum  est  unum.  Quidquid 
deformitatis  vel  mutationis  in  Christi  sacramento 
specietenuscontigerit,  nondebet  anobis  extorquero 
fidem  veritatis  ojus,  quoniam  qui  in  corpore  suo, 
cum  Deus  essetverus,  multa  indigna  portulit,  nihil 
indignum  in  corpore  suo  usque  in  finem  sseculi  per- 
ferret,  quamvis  vere  ibi  sit.  Cum  enim  omnia  ei 
prijeter  peccatum  munda  sint,  non  videtur  esse  im- 
mundius  in  ventre  muris  vel  canis,  quam  in  ventro 
impcenitentis  peccatoris.  Si  ignibuscomburi  dicatur 
hoc  impossibile  est  cum  sit  omnium  clementorum 
Deus.  Si  soricumcoiTosione  vel  vetustatis  mutatione 
corrumpi  videatur,  nihil  attinet  ad  sacramenti  sub- 
stantiam,  Christum  videlicetqui  corrumpi  non  potest 
quoniamincorruptibilis  est.  Talia  vero  etsimilia  non 


.  '    * —       "'  rv  ^ «^ 

afiaaliqua  erroris  vefba  inserat,  nonideo  mi-      veniunt  nisi  pro  aliquorum  negligentia  corrigenda 


rrificiumfieri  creditur,  quoniamprecis  vitium 
tprecantis  affectus.  Non  est  attendendum  quid 
homo,  sed  quo  animo  et  voluntate  faciat.  In 
rspeciebus  sacramenta  Ecclasiae  maxime  con- 


vel  punienda,  seu  pro  fide  probanda  et  exercendaut 
fideles  exerceantur  et  reprobi  indurentur.  Necesse 
est  ergo  ut  ea  devotione  qua  accipitur  custodiatur. 


•v^i^ 


Patrol  CLXXVn 


^ 


171 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


172 


LIBER    QUARTUS, 

Qui  est  de  ereetione  animce  mentis  in  Deum,   ae  devoto  ad  Deum  preeatu  et  alloquio 

et  quibusdam  ad  salutem  institutionibus  et  monitis. 


Cap.  I.  Quod  sit  nobis  necessarium  invocare  Deum  A  Qui  corda  fidelium  doces  sine  strepiiu  verborum. 
et  quid  sit  invocare  eum.  Qui  locis  non  distenderis,  nec  temporibus  variaris, 


Quoniam  in  medio  laqueorum  positi  sumus,  facile 
a  coelesti  desiderio  frigescimus.  Quapropter  assiduo 
indigemus  monimento,  ut  expergefacti  ad  Deum  no- 
strum  verum  et  summum  bonum  cum  defluimus 
recurramus.  Idcirco  non  prsdsumptionis  temeritate, 
sed|magna  Dei  mei  dilectione  huic  opusculo  ad  lau- 
dem  ejus  operam  dedi,  ut  ex  elegantibus  dictis  san- 
ctorum  Patmm  breve  at  manuale  verbum  de  Deo 
meo  mecum  semper  haberem,  ex  cujus  lectionis 
igne  quoties  tepesco,  in  ejus  accendar  amorem. 

Nunc  adestomihi,  Deus  meus/quem  quoero,  quem 
diligo,  quem  corde,  et  ore,  et  qua  valeo,  virtute 


nequehabesaccessus  etrecessus.  Quihabitas  lucem 
inaccessibilem,  quam  vidit  nullus  hominum,  nec 
videre  potest.  In  te  manens  quietus  ubique  circuis 
totum.  Non  enim  scindi  vel  dividi  poteris,  quia  vere 
unus  es.  Nec  in  partes  effunderis,  sed  totus  totum 
tenes,  totum  illustras  et  possides.  Si  totum  mun- 
dum  libri  repleant,  tua  scientia  inenarrabilis  non 
potest  enarrari.  Quoniam  vero  indicibilis  es,  nullo 
modo  scribi  poteris,  neque  concludi.  Tu  es  fons  lu- 
cis  divinee  et  sol  claritatis  eeternee.  Magnus  enim  es 
sine  quantitate,  et  ideo  immensus.  Bonus  sinc  qua- 
litate,  ideo  vere  et  summe  bonus,  et  nemo  bonus, 


laudo,  atque  adoro.  Mens  mea  tibi  devota,  qui      J^isi  lu  solus.  Gujus  voluntas  opus  est,  cui  velle 
amore  succensa,  tibi  suspirans,  tibi  inhians,  te  so-      posse  est,  qui  omnia,  quee  ex  nihilo  creasti,  sola 

voluntate  fecisti.  Qui  omnem  creaturam  tuam  abs- 
que  indigentia  aliqua  possides,  et  sine  labore  gu- 
bernas,  et  absque  taedio  regis.  Et  nihil  est  quod 
conturbet  ordinem  imperii  tui  vel  in  summis  vel  in 
imis.  Qui  in  omnibus  locis  sine  loco  haberis,  et  om- 
nia  contines  sine  habitU|  et  ubique  prsesens  es  sine 
situ  et  motu.  Qui  nec  mali  actor  es,  quod  facere 
non  potes.  Nec  unquam  te  quidquam  fecisse  posni- 
tuit,  cujus  bonitate  facti  sumus,  et  justitia  poenas 
luimus,  et  clemenlia  liberamur.  Cujus  omnipoten- 
tia  omnia  gubernat,  regit,  et  implet  quod  creavit. 
Nec  ideo  te  implere  omnia  dicimus,  ut  te  conti- 


lum  videre  desiderans,  nihil  habens  dulce,  nisi  de 
te  loqui,  de  te  audire,  de  te  scribere,  de  te  con- 
ferre,  tuam  gloriam  frequenter  sub  corde  revolvere 
ut  suavis  tui  memoria  sit  inter  hos  turbines  aliqua 
repausatio  mea.  Te  ergo  invoco,  desiderantissime 
ad  te  clamo,  clamore  magno  in  toto  corde  meo.  Et 
cum  te  invoco  utique  in  meipsum  voco,  quoniam 
omnino  non  essem  nisi  esses  in  me,  et  nisi  ego 
essem  in  te.  In  me  es,  quoniam  in  memoria  mea 
manes  ex  quo  cognovi  te,  et  in  ea  invenio  te,  cum 
reminiscol*  tui,  et  delector  in  te,  de  te,  ex  quo  om- 
nia,  per  quem  omnia,  in  quo  omnia. 


^       ,.    ^  j    r^  ,       •  ,  .      neant,  sed  ut  ipsa  potius  a  te  contineantur.  Nec 

Gap.  II.  Quomodo  Deus  immotus  in  se  manens  det  n.       *•     i  4-     •      i  •     xt       h  * 

cuncta  moveri,  cunctaqne  aut  agat,  aut  coagat.      ^  particulatim  imples  omnia.  Nec  ullatenus  ita  putan- 

^         ,         ^  ,  .      ,  ^  dum  est,  et  unaquaeque  res  pro  magnitudine  suae 

Tu  coelum  et  lerram  imples  omnia  portans  sme  r  o 

onere,  omnia  implens  sine  inclusione.  Scmper  agens, 

semper  quietus,  colligens  non  egens,  quserens  cum 

nihil  tibi  desit.  Amas  nec  sestuas,  zelas  et  securus 

es.  Poenitet  te,  et  non  doles.  Irasceris  et  tranquil- 

lus  es.  Opera  mutas,  sed  non  mutas  consilium.  Re- 

cipis  quodinvenis,  et  nunquam  amisisti.  Nunquam 

inops,  et  gaudens  lucris.  Nunquam  avarus  et  usu- 

ras  exigens.  Semper  erogatur  tibi,  ut  debeas,  et 

quis  habet  quidquam  non   tuum?   Reddis   debita 

nulli  debens,  donas  debita  nihil  perdens.  Qui  ubi- 

que  es,  et  ubique  totus,  qui  sentiri  potes,  et  videri 

non  potes.  Qui  nusquam  dees,  et  tamen  ab  iniquo- 


portionis  capiat  te,  id  cst  maxima  majus,  minima 

minus.  Dum  sis  potius  ipse  in  omnibus,  sive  om- 

nia  in  te.  Gujus  omnipolentia  omnia  concludit,  nec 

evadendi  potentiam  tuam  quis  aditum  invenii^e  po- 

terit.  Qui  enim  te  non  habet  placatum,  nequaquam 

evadet  iratum. 

Gap.  III.  De  pia  rursum  Dei  invocatione,  et  mentis 
per  eam  tranquillitate  et  gaudio,  et  de  animm 
Deum  non  quwrentis  miseria. 

Teigitur,  clcmentissime,  invocoinanimammeam, 

quam  proepaias  ad  capiendum  te,  exdesiderio  quod 

inspiras  ei.  Intra,  rogo,  in  eam,  et  coaptata  eam 

tibi  ut  possidcas  illam  quam  fecisti  et  refecisti,  et 


rum  cogitationibus  longe  es.  Qui  nec  ubi  dees  inde  D  ut  habeam  le  velut  signaculum  super  cor  meum. 


longees,  quia  ubi  non  es  per  gratiam,  ades  per  vin- 
dictam.Quiubiquepr£r3senses,  et  vixinveniri  potes. 
Quem  stantem  sequimur,  et  apprehendere  non  va- 
lemus.  Qui  tenes  omnia,  jmples  omnia^  circumple- 
cteris  omnia  super  excedis  omnia,  sustines  omnia. 


Quseso,  piissime,  invocantem  te  ne  deseras,  qui 
priusquam  te  invocarem  me  vocasti  et  qusesisti,  ut 
ego  servus  tuus  te  quaererem,  queerendo  invenirem 
et  inventum  amarem.  Qusesivi  et  inveni  te,  Domine, 
et  amare  desidero.  Auge  desiderium  et  da  quod 


t)E  ANIMA  UBER  QUARTUS. 


174 


niam  si  cuncta  quae  fecisti  mihi  dederis  A  quod  detransitorii8audio.Adjuvam6yt)omine  Deus 


it  servo  tuo,  nisi  teipsum  dederis.  Da  ergo 
eu8  meus,  meus,  redde  mihi  te ;  en  amo, 
'um  esty  amen  validius.  Tui  ergo  amore 
i  desiderio  flagro,  tui  dulci  memoria  de- 
!ce  dum  tibi  mens  mea  suspirat,  ct  tuam 
n  pietatem  meditatur,  ipsa  carnis  sarcina 
.vat,  cogitationum  tumultus  cessat,  pondus 
is  et  miseriarum  more  solito  non  hebetat. 
itraria  cuncta,  tranquillaque  sunt  omnia. 
,  animus  gaudet,  memoria  viget  intellectus 
otus  spiritus  ex  desiderio  visionis  tuae  ac- 
.  invisibilium  amorem  rapi  se  videt.  Assu- 
tus  meus  pennas  ut  aquilae,  volet  et  non 


meus,  et  da  l&etitiam  in  cordc  meo. 

Gap.  IV.  Orat  quo  Doum  pro  modulo  mentis  suiv  ca- 
pero  possilf  utdilatetur  domus  animce  su30  ejectis 
desideriis praviSf  etrcceptis  bonis,  meminitque 
quanta  sii  feJicitas  animw  in  caelum  recepise. 

Veni  ad  me  ut  videam  f e,  sed  angusfa  est  mihi  do- 
mus  animsB  mese ;  quo  venias  ad  eam,  dilatetur  abs 
te;  ruinosa  est,  refice  eam;  habet  quee  oirendant 
oculos  tuos,  fateor  et  scio,  sed  quis  mundabit  eam? 
Aut  cui  alteri  preeter  te  clamabo  :  Ab  oocultia  meis 
munda  me,  Domine,  et  ab  alienis  parce  aervo  iuo? 
{Psal.  xvui.)FacmedulcisChriste|bone  Jesu,  facme, 
rogo,  amore  et  desiderio  tui  deponere  onus  cama- 
lium  desideriorum  et  terrenarum  concupiscentia- 
rolet  et  perveniat  usque  ad  decorem  domus  ^^^  Dominef ur,  rogo,  carni  me»  anima,  animeB  ra- 
ironum  gloria)  tu»,  ut  ibi  super  mensam  »  ^j^^  ^^^^^.  ^^^j^  ^^^^  ^^  ^^^  ^^  i^^g^j^g  ^^  exlerius 

subde  volontati.  Tribue  mihi,  ut  laudet  te  cor  meum, 
et  lingua  mea,  et  omnia  ossa  mea.  Dilata  mentem 
meam,  et  attolle  intuitum  cordis  mei,  ut  vel  rapida 
cogitatione  spiritus  meus  attingat  te  SBtemam  sa- 
pientiam  super  omnia  manentem.  Dissolve  me, 
oro,  a  vinculis,  quibus  constrictus  leneor,  ut  reli- 
quens  omnia  ista  tibi  festinem,  tibi  soli  inheeream, 
soli  intendam.  Felix  anima,  quee  terrem  resoluta 
carcere,  libera  coelum  petit,  quse  te  dulcissimum 
Dominum  facie  ad  faciem  cernit,  quse  nullo  metu 
mortis  afficitur,  sed  de  incorruptione  perpetuse 
glorise  Isetatur.  Tranquilla  est  et  secura,  non  timet 
hostem  neque  mortem.  Habet  jam  te  pium  Dominum 


is  civium  supernorum  pascatur  de  occultis 
000  pascuee  Juxta  fluonta  plenissima.  Tu 
tra  exsultatio,  qui  es  nostra  spes,  salus 
lemptio.  Tu  esto  nostrum  gaudium,  qui  es 
irsemium.  Te  semper  quserat  anima  mea,  et 
ut  quaerendo  non  deficiat.  Vse  miserue  ani- 
Christum  non  qua?rit  nec  amat,  arida  si- 
nanet  et  misera.  Perdit  enim  quod  vivit  qui 
n  diligit.  Qui  curat  vivere  nisi  propter  te, 
nihil  est  et  pro  nihilo  est.  Qui  tibi  vivere 
mortuus  est.  Qui  tibi  non  sapit,  desipit. 
rdissime  tibi  me  committo,  reddo,  et  con- 
r  quem  sum,  vivo,  et  sapio.  lu  te  confldo. 


totam  spem  meam  pono,  per  quem  resur-  ^  ^^^^  ^^^  quffisivit,  semperque  amavit,  hymnidicis 


ram,  et  requiescam.  To  cupio,  diligo  et 
;um  quo  manebo ,  regnabo  ,  beatus  ero. 
[uee  te  non  quserit  nec  diligit,  mundum  dili- 
atis  servit,  vitiis  subjecta  est.  Nunquam 
unquam  secura  est.  Famuletur  tibi  semper 
)a,  piissime,  suspiret  tibi  peregrinatio  mea, 
n  tui  amore  cor  meum.  iiequiescat  in  te, 
)us,  anima  mea.  Contempletur  te  in  mentis 
.  Cautet  laudes  tuas  in  jubilatione,  et  haec 
>c  exsilio  consolatio  mea.  Coufugiat  mens 
umbram  alarum  tuaruiu  ab  oestibus  cogita- 
lujus  seeculi.  Hepauset  in  te  cor  meum,  cor 
ignum  tumens  fluctibus.  Dives  omnium  bo- 


sociata  choris  melliflua  perpetuee  festivitatis  carmina 

ad  laudem  gloriee  tuae,  rex  Christe,  in  seternum  con^ 

cinit.  Inebriatur  enim  ab  ubertate  domus  tuse,  et 

torrente  voluptatis  tuoe  potas  eam.  Felix  societas 

supernorum  civium,  et  gloriosa  solemnitas  onmium 

ad  te  redeuntium  ab  hujus  nostro;  peregrinationis 

tristi  labore.  Amoenitatem  omnis  pulchritudinis,  for- 

mositatem  totius  splendoris,  atque  dignitatem  totius 

elegantise  Jugiter  tui  cives  cernunt.  Nihil  omnino 

quod  conturbet  mentem  in  te  auribus  datur.  Quse 

cantica,  quse  organa,  quae  cantilenae,  quae  melodiea 

ibi  sine  flne  decantantur?  Sbnant  enim  semper  mel- 

liflua   hymnorum   organa,  suavissima  angelorum 

dapum  supernae  satielatis,  opulentissime      melodia,  cantica  canticomm  mira,  quce  ad  laudem 

Deus,  da  lasso  cibum,  collige  dispersum,  ^  ^^  gioriam  tuam  a  supernis  civibus  in  perpetuum 


iptivum,  redintegra  scissum.  £n  stat  ad  os- 
[»uIsat(i4/)oc.  ni).  Obsccro  per  viscera  mi- 
iiB  tuse,  quibus  visitasti  nos  oriens  ex  alto, 
isanti  misero  aperiri,  ut  liberis  gressibus 
tur  ad  te,  et  requiescat  in  te,  et  reliciatur  de 
coelcsti.  Tu  es  euim  panis  et  fons  vitae.  Tu 
laritatis  selerniB.  Tu  omnia,  ex  quibus  vi- 
iti,  qui  diligunt  te.  Deus  lumon  cordium  to 
m,  et  vita  animarum  fe  amantium,  et  virtus 
mum  te  quserenlium,  ut  sancto  tuo  amori 
nt;  veni,  rogo,  in  cor  meum,  et  ub  ubertate 
18  tuae  inebria  illud,  ut  obliviscatur  ista  tem- 
Pudet  atque  piget  me  talia  pati  quaiia  mun- 
t  agit,  Triste  est  mihi  quod  video.  Grave  est 


decantantur.  Amaritudo  et  omnis  fellis  asperitas  in 
regione  tua  locum  non  habet.  Non  enim  est  ibidem 
malignus,  neque  malitia.  Non  est  adversarius  et  im- 
pugnans,nec  est  ulla  peccati  illecebra.  NuIIa  estibi 
indigentia,dedecus  nulium,  nuUa  rixa,  nullum  impro- 
perium,  causatio  nulla,  nullus  timor,  nulla  inquie- 
tudo,  nulla  poena,  nulla  dubietas,  nulla  violentia, 
nulla  discordia :  sed  pax  summa,  charitas  plena,  ju- 
bilatio  et  laus  Dei  »eterna,  secura  sine  flne  requies, 
et  gaudium  semper  in  Spiritu  sancto.  Fortunatus 
ego  si  audiero  Jucundissimas  civium  tuorum  canti- 
lenas,  cai*mina  melliflua  laudcs  summss  Trinitati 
debito  honore  promentia,  sed  nimium  felix  si  e^o 
ipse  meruero  canlor^  Q%xi\\nK)xcL\!^\iAs^^  \^^x^^^>^ 


ii& 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPfeRA  DOCSMATIGA. 


176 


canticis  Sion fPsa/.  cxxxvi).  0  vita  vitalis,  vita  sem-  A  mira  visitationegratiaetuae?Eccememiserummulti8 


piterna,  et  sempiterne  beata,  ubi  gaudium  sine  moe- 
rore,  requies  sine  labore,  dignitas  sine  tremore, 
opessineamissione,  sanitas  sine  languore,  abundan- 
tia  sine  defectione,  vita  sine  morte,  perpetuitas  sine 
comiptione,  beatitudo  sine  calamitate.  Ubi  omnia 
bona  in  charitate  perfecta,  ubi  species  et  visio  facie 
ad  faciem,  ubi  plena  scientia  in  omnibus  et  por 
omnia.  Ubi  summa  Dei  bonitas  cernitur,  et  lumen 
illuminansa  sanctis glorificatur.  Ubi  preesens  maje- 
stas  Dei  conspicitur,  et  hoc  vitee  cibo  sine  defectu 
mens  intuentium  satiatur.  Vident  et  videre  desidc- 
rant,  sine  anxietate  et  sine  fastidio  satiantur.  Ubi 
verus  justitiae  sol  mira  sui  pulchritudinis  visione 
omnes  reAcit,  et  ita  universos  coelestis  patrise  cives 


moeroribus  plenum,  dum  vitae  meae  timeo,  dum  pec- 
cata  mea  considero,  dum  judicium  tuum  formido, 
dum  mortis  horam  cogito^  dum  supplicia  tartari 
horreo,  dum  opera  mea  qua  districtione  a  te  pensen- 
turignoro,  dum  quo  fine  illa  clausurus  sim  penitus 
nescio,  qumque  haec  et  alia  multa  mecum  sub  corde 
retracto,  consolaturus  ades  solita  pietate,  et  inter 
has  querelas,  nimiosque  ploratus,  ac  profunda  cor- 
dis  suspiria  assumis  moestam  et  anxiam  mentem, 
super  alta  juga  montium,ad  areolas  usque  aroma- 
tum,  et  collocas  me  in  loco  pascuee  secus  rivulos 
dulcium  aquarum,  ubi  praeparas  in  conspectu  meo 
mcnsam  multiplicis  apparatus,  qua3  fatigatum  spi- 
ritum  recrcet,  et  cor  tristitia  confectum  laetificet. 


illuminat,  ut  luceant  ipsi,  lumen  videlicet  illumi-  B  Quibus  tandem  refocillatus  deliciis,  multarum  mi- 


natum  per  Deum  lumen  illuminans  ultra  omnem 
solis  nostri  splendorem,  atque  cunctarum  stella- 
rum  claritatem  immortali  adhaerentes  deitati,  ac 
per  hoc  immortales  et  incorruptibiles  facti  juxta 
promissionem  Domini  Salvatoris  :  Pater  quos  cle- 
disli  mihi  voJo,  ut  ubi  ego  suiu  et  illi  sint  mecuni, 
ut  videant  claritatem  meam,  ut  omnes  unum  sint, 
sicutf  tu  Paler,  in  me  et  ego  in  te,  et  ipsi  in  nobis 
unum  sint  (Joan.  xvii).  0  regnum  coelorum  regnum 
felicissimum,  regnum  carens  inoi  te  et  vacans  fine. 
Cui  nulla  tempora  succedunt  per  aevum,  ubi  con- 
tinuus  sine  nocle  dies  nescit  habere  tempus.  Ubi 
yictor  miles  donis  inefTabilibus  cumulatur. 
Nobile  pcrpetua  aaput  amplectente  corona. 

Gap.  V.  Coelestibus  bonis  perfrui,  et  terrenis  malis 
erui  desideranter  orat,  eaque  commemorat. 

Utinam  remissa  peccatorum  mole  me  ultimum 
servorum  Christi  juberes  divina  pietas,  hanc  carnis 
sarcinam  deponere,  ut  in  tuae  civitatis  gaudia  aetcrna 
repausandus  transirem,  supernorum  sanctissimis 
choiis  interessem,  cum  beutissimis  spiritibus  glo- 
ria3  Conditoris  assisterem,  prwsontem  Dei  vultum 
cernerem,  nullo  metu  mortis  tangerer,  de  perpetuse 
immortalitatis  incoriuptionc  securus  gauderem,  et 
scienti  omnia  conjunctus  omnem  ignorantite  csecita- 
tem  amitterem,  terrena  cuncta  parvipenderem,  con- 
vallem  istam  lacrymarum  intueri,  vel  reminisci 
ultenus  non  dignarer.  Ubi  vita  laboriosa,  vita  cor- 


seriarum   oblitus,  multarum  deliciarum  affluentia 
super  altitudinem  terrae  in  te  vera  pace  quiesco. 

Cap.  VI.  Amorem  suum  in  Deum  profiteiur,  ut  eum 
crescere  faciat,  et  causas  amoris  addit. 

Amo  te,  Deus  meus,  amo,  et  magis  magisque 
amarc  volo,  da  mihi,  speciose  prse  filiis  hominum, 
ut  desiderem  te,  ut  amem  te  quantum  volo,  quan- 
-  tum  debeo.  Immensus  es,  sine  mensura  debes  amari, 
prsesertim  a  nobis,  quos  sic  amasti,  sic  salvasti, 
pro  quibus  tanta  et  talia  fecisti.  Amor,  qui  semper 
ardcs,  etnunquamexstingueris,dulcis  Christe,  bone 
Jesu,  charitas  summa,  Deus  meus,  accende  me  to- 
tum  igne  tuo,amore  tui,diIectione  tui,  desideriotui, 
p  chnrilate  tua,  jucunditale  et  exsultatione  tua,pietate 
et  suavitate  tua,voIuntate  et  concupiscentia  tua ;  quse 
santa  est  ct  bona,  quse  casta  est  et  munda,  ut  totus 
dulccdine  amoris  tui  plenus,  totus  flamma  chari- 
tatis  tuae  vaporatus  :  Diligam  te  Dominum  meum 
dulcissimum  ct  pulcherrimum  cx  toto  coido  mea, 
et  ex  tota  anima  mca,  ct  ex  totis  viribus  meis,  et 
oinni  inlenlione  mea  (Luc.  x),  cum  muUa  cordis 
contritione,  et  lacrymarum  fonte,  cum  multa  reve- 
rentia  et  tremore,  habens  te  in  corde,  et  in  ore,  et 
pra3  oculis  meis  semper et  ubique,  ita  ut  nullus  in  me 
adulterinis  amoribus  pateat  locus.  Pulcherrime  ani- 
mae  mea?  sponse,  rogo  per  illam  saci^atissimam  effu- 
sioncm  pretiosi  sanguinis  tui,  quo  sumus  redempti, 
da   mihi   cordis  contritionem,  et  lacrimarum  fon- 


ruptibilis,  vita  omni  amaritudine  plena,  vila  domina  p.  tem,  praecipue  dum  preccs  et  orationes  tibi  offero 


malorum,  ancilla  infernorum,  quam  humores  tuini- 
ficant,  dolores  extenuant,  ardores  exsiccant,  aer 
morbiflcat,  esca)  inflant,  jejunia  macerant,  joci  sol- 
vunt,  tristitiae  consumunt,  sollicitudo  coarctat,  se- 
curitas  habetat,  divitiee  jactnnt,  paupertas  dejicit, 
juventus  extoUit, seneclus  incuivat,  inlirmitas  fran- 
git,  moeror  deprimit,  diabolus  insidialur,  mundus 
adulatur,  caro  delectatur,  aniina  exca^catur,  totus 
homo  conturbatur,  et  his  tantis  malis  mors  furi- 
bunda  succedit,  vanisque  gaudiis  ita  iinein  imponit, 
ut  cum  esse  desierint,  nec  fuisse  putentur.  Sed 
quas  laudeSi  quasve  gratiarum  actiones  tibi  referre 
valeamas  Deus  noster,  qui  nos  etiam  inter  has  tantas 
mortalitatis  nostr»  aerumnas  npn  desinis  consolari 


dum  tua3  laudis  psalmodiam  decanto,  dum  myste- 
rium  nostrde  redemptionis  manifestum  misericordiae 
tufle  indicium  reoolo  vel  profero,  dum  sacris  altari- 
bus,Iicet  indignus,  assisto  cupiens  offerre  illud  mi- 
rabile  et  coelestc  sacrificium  omni  reverentia,  et 
devotione  dignum,quod  tu,  Domine  meus,  sacerdos 
immaculate,  instituisti,  et  offerre  praecepisti  in  com- 
memorationem  tuae  charitatis,mortis  scilicet  et  pas- 
sionis  pro  salute  nostra,  pro  quotidiana  nostrse 
fragilitatis  reparatione.  Confirmetur  mens  .mea  in- 
ter  tanta  mysteria  dulcedine  prsesentiae  tuee.  Sen- 
tiat  te  sibi  adesse,  et  Isetetur  coram  te,  ignis  qui 
semper  luces,  amorqui  semperardes,  dulcisCBriste, 
Jesu  bone,  lumen  »temum  et  indeficiens.  Panii 


177 


DE  ANIMA  UBER  QUARTUS. 


178 


vit»,  qui  nos  reficis,  et  in  te  non  deficis,  quotidie 
comederis,  et  semper  integer  manes.  Resplende 
mihiy  accende  me,  illumina  et  sanctifica  me,  vas 
tuum  de  malitia  evacua,  imple  dc  gratia,  et  plenum 
"conserva,  ut  ad  salutem  animse  mea^  manducem  ci- 
bum  carnis  tuae,  quatcnus  manducando  te  vivam  de 
te,  vadam  per  te,  perveniam  ad  te,  repausem  in  tc. 
0  dulcedo  amoris,  et  amor  dulcedinis,  comedat  te 
vcnter  meus,  et  nectare  tui  amoris  replcantur  vis- 
cera  mea,  ut  eructet  mens  mea  vcrhum  honum. 
Gharitas  viva,  Deus  meus,  mel  dulre,  lac  niveum, 
cihus  est  grandium.  Fac  me  cresccrc  in  te,  ut  sano 
palato  possis  manducari  a  me.  Tu  es  vita  mea  qua 
vivo,  spes  cui  inha^reo,  gloria  quam  adipisci  desidero 
Tumihi  cortene,  mentem  rege,  intcllcctum  dirige, 
amorem  erige,  animum  suspcnde,  et  in  superna  flu- 
enta,  os  sitientis  te  spiritus  traho.  Taceat,  qua^so, 
tumultus  carnis,  conticcscant  phantasiie  terrarum 
et  aquarum,  aeris  etpoli.  Taccaiit  somnia  et  imagi- 
nariae  revelationcs,  omnis  lingua,  omne  signum,  et 
quidquid  transeundo  fit.  Sileat  sil)i  et  ipsa  anima, 
et  transeat  se  non  cogitando ,  scd  te,  Dcus  mcus, 
quoniam  tu  es  revcra  tota  spcs  ct  iiducia  mea.  Rst 
eniin  in  te  Deo,  et  Domino  nostro  Jcsu  Christo  dul- 
cissimo,  et  benignissimo ,  alquc  clementissimo 
uniuscujusque  nostrum  et  portio,  et  sanguis,  ct  caro. 

Gap,  VII.  Spei  et  iidncia)  swe,  quo  oonstantiores 
fiant,  wemorat  eausas  et  argumenta. 

Ubi  ergo  portio  mea  regnat ,  regnare  me  credo, 
ubi  sangiiis  meus  dominalur,  dominari  me  confido, 
ubi  oaro  mea  gloriflcatur,  gloriosum  mc  esse  cogno- 
sco.  Quamvis  peccator  siin,  de  hac  tamen  commu- 
nione  gratise  non  diffido,  et  si  peccata  me  prohibent, 
substantia  me  requirit ;  et  si  delicta  propria ,  me 
exHudunt,  naturse  communio  non  repellit.  Non  enim 
tam  immitis  est  Dominus,  ut  non  diligat  carnem 
suam,  membra  sua,  et  viscei>a  sua.  Desperare  utique 
potuissem  propter  nimia  peccata  et  vitia  mea,  cul- 
pas,  et  infinitas  negligentias ,  quse  egi  et  quotidie 
indesinenter  ago,  corde,  ore,  operc,  et  omnihus 
modis quibus humana fragiiitaspeccare  poiest,  nisi 
Verbum  tuum  Deus  caro  fieret,  et  habitaret  in  nobis. 
Sed  desperare  jam  non  audeo ,  quoniam  subditus 
ille  tibi  usque  ad  mortem,  mortem  autem  crucis, 
tulit  chirographum  peccatomm  nostrorum,  et  affi- 
gens  illud  cruci  peccatum  crucifixit  et  mortem 
iCoJoss,  ii).  In  ipso  autem  securus  respiro,  qui  sedet 
ad  dexteram  tuam  et  interpellat  pro  nobis.  In  ipso 
confisns  ad  te  pervenire  desidero,  in  quo  jam  resui'- 
reximus,  et  reviximus,  et  jam  in  coelum  conscen- 
dimus,  et  in  ccelestibus  consedimus.  Tibi  laus,  tibi 
gloria,  tibi  honor,  et  gratiarum  actio,  piissime  Do- 
mine,  qui  nos  sic  amasti^  et  salvasti,  sic  justificasti, 
et  sublimasti.  Piissimc  Domine,  quam  dulcis  est 
memoria  tui  ?  quanto  magis  in  te  meditor,  tanto  es 
mihi  dulcior  et  amnbilior.  Idcirco  delectat  me 
valde  bona  tua  puro  mentis  intuitu,  et  dulcissimo 
pii  amoris  affectu  in  loco  peregrinationis  mea3  juxta 
modulum  meum  interim  quandiu  his  fragilibus  sub- 


A  sisto  mcmbris,  considerare.  Tu8q  enim  charitatis 
jaculo  vulneratus  sum ,  tui  vehementer  desiderio 
flagro,  ad  tc  pervenirc  cupio ,  te  videre  desidero« 
Idcirco  supcr  custodiam  meam  stabo,  et  vigilantibus 
oculis  psalmam  spiritu,  psalmam,  et  mcnte,  et  totis 
viribus  te  factorcm  mcum  collaudabo  (/  Cor.  xiv). 
Polum  penetrabo,  mente  ct  desiderio  tecum  ero,  ut 
in  praasenti  quidem  miseria  solo  corpore  tenear, 
tccum  autem  cogitatione ,  aviditate ,  atque  omni 
desidcrio  sim  semper,  quatenus  ibi  sit  cor  meum, 
u))i  tu  es  thcsaurus  meus  desiderabilis,  incompara- 
bilis,  summeque  amabilis.  Sed  ccce  Deus  meus  piis- 
sime,  ac  miscricordissime  Domine,  dum  tuse  immen- 
sae  bonitatis  ct  pictatis  gloriam  considerare  volo, 
cor  meum  non  sufficit.  Excedit  enim  omnem  sensum 

B  humame  mentis  luum  dccus,  tua  pulchritudo,  tua 
virtus,  tua  gloria,  tua  magniiiccntia,  tua  majestas, 
et  tua  charitas.  Sicut  inoestimabilis  cst  tu8B  glorise 
splcndor,  ita  inefTabilis  est  tunc  charitatis  benigni- 
tas,  qua  illos,  quos  dc  nihilo  creasti,  adoptas  in  fi- 
lios  ct  tibi  conjungis.  0  anima  mea,  si  quotidie 
oporteret  nos  tormenta  perfcre ,  si  ipsam  gehen- 
nam  longo  temporc  tolerare ,  ut  Ohristum  in  glo- 
ria  sua  videre  possemus,  et  sanctis  ejus  sociari, 
nonne  erat  dignum  pati  omne  quod  triste  est,  ut 
tanti  boni  tantseque  gloriae  participes  haberemur  ? 
Indesincntcr  igitur  dremones  parentsuas  tentatio- 
nes,  fragant  corpus  jcjunia,  premant  vestimenta,  la- 
hores  gravent,  vigilioe  cxsiccent,  curie  excitent,  cla- 

p  met  me  iste,  inquietct  ille,  vel  ille,  frigus  incurvet, 
conscientia  murmuret,  calor  urat,  caput  doleat,  pec- 
tus  ardeat,  infletur  stomachus,  pallescat  vultus,  in- 
firmer  totus,  deficiat  in  dolore  vita  niea,  et  anaimei 
in  gemitibus  (Psal.  xxxj ;  ingrediatur  putredo  in 
ossibus  meis,  et  subter  me  scateat,  ut  requiescam  in 
dic  tribulationiSf  et  ascendam  ad  populumaccinctam 
nostrum  (Habac.  iii). 

Cap.  VIII.  De  coelestis  glorim  excellentia,  et  qjus 
contemplatione,  et  modo  obtinendi  eam. 

Qxive  tunc  erit  uniuscujusque  nostrum  gloria, 
quam  grandis  sanctorum  Isetitia,  cum  unaquaeque 
facies  fulgebit  ut  sol,  cum  ordinibus  distinctis  popu- 
lum  suum  Dominus  in  regno  Patris  sui  coBperit  re- 
censere,  et  meritis  atque  operibus  singulorum  pree- 
D  mia  promissa  restituet,  pro  terrenis  coclestia,  pro 
temporalibus  sempiterna ,  pro  modicis  magna  ? 
Revera  cumulus  felicitatis  erit,  cum  Dominus  addu- 
cet  sanctos  in  visionem  patemsB  gloriee,  et  faeiet  in 
coelestibus  considere,ut  sit  Deus  omnia  in  omnibus. 
0  felix  jucunditas,  et  jucunda  felicitas,  sanctos  vi- 
dere,  cum  sanctis  esse,  et  esse  sanctum.  Deum 
videre,  et  Dcum  habere  in  eeternum  et  ultra.  Hoo 
sedula  mente  cogitemus.  Hoc  desiderio  toto  deside- 
rcinus,  cito  ut  ad  eos  pervenire  valeamus.  Si  quseras 
quomodo  istud  potest  fieri  vel  quibus  meritis,  qui- 
busve  auxiliis,  nudi.  Hes  ista  posita  est  inpotestate 
facientis,  quoniam  regnum  cwlorum  vim  pntitur 
(Mutth.  xi).  Regnuin  ccelorum,  o  homo,  aliud  non 
qucerit  pretium  nisi  teipsum.  Tanti  valet^  c\aax^lL\5SDw 


179 


APPENDIX  AD  HUGOmS  OPERA  DOGMATICA. 


180 


es.  Te  da,  et  habebis  illud.  Quid  turburis  de  pretio  ? 
Christus  semetipsum  tradidit,  ut  acquireret  te  reg- 
num  Deo  Patri.  Ita  tu  temetipsum  da,  ut  sis  regnum 
ejus,  ac  noD  regDet  peccatmn  id  tao  mortali  corpore, 
sed  spiritusin  acquisitionem  vitw  (Rom,  \i).  Oanima 
mea  revertamur  ad  civitatem  coelestem,  in  qua 
scripti  sumus  et  cives  decreti.  Sicut  ergo  cives  san- 
ctorum,  et  domestici  Doi,  et  sicut  hEoredes  Dei,  co- 
haeredes  autem  Christi  (Rom.  viii),  considereinus  in 
clytam  nostrse  urbis  felicitatem,  inquantum  consi- 
derare  possibile  est.  Dicamus  ergo  cum  Propheta : 
0  quam  gloriosa  dicta  sunt  de  te,  civilas  Dei !  Sicut 
Isetantium  omnium  habitatio  est  in  le,  Fundaris  enim 
exsultatione  universvo  torrsc  (Psal.  lxxxvi).  Non  est 
in  te  senectus,  nec  senectutis  miseria.  Non  est  na- 
nus,  nec  claudus,  nec  gibbosus,  neque  deformis, 
dum  omnes  occurunt  in  virum  perfectum,  in  men- 
suram  setatis plenitudinis  Christi  (Ephes.  iv).  Quid 
hac  vita  beatius,  ubi  non  est  paupertatis  metus,  non 
segritudinis  imbecillitas  ?  Nemo  leeditur,  irascitur 
nemo,  nemo  invidet,  cupiditas  nulla  exardescit,  nul- 
lum  cibi  desiderium ,  nulla  honoris  pulsat  aut  po- 
testatis  ambitio,  nullus  ibi  diaboli  metus,  insidite 
deemonum  nulloe,  terror  gehennse  procul,  mors  nul- 
la  neque  corporis,  neque  animae,  sed  immortalitatis 
munere  jucunda  vita.  NuIIa  erit  tunc  usquam  dis- 
cordiai  sed  cuncta  consona,  cuncta  convenientia 
quia  omnium  sanctorum  erit  una  concordia.  Pax 
cunta  et  Isetitia  continet ,  tranquilla  sunt  omnia  et 
quieta.  Jugis  splendor,  non  iste  qui  nunc  est,  sed 
tanto  clarior  quanto  felicior.  Quia  civitas,  utlegitur, 
illa  Don  egebit  lumine  solis,  sed  Dominus  omnipotens 
illumiDabit  eam,etlucerna  ejus  est  Agnus{Apoc.  xxi) 
IJhi  SBDCti  fuIgebuDt  ut  stellse  iu  perpetuasseterDiifi- 
tes,et  sicut  spIoDdor  firmameDti  qui  erudiunt  multos 
{Dan,  xii).  Quapropter  nox  ibi  nulla,  nullae  tenebroe, 
concursus  nubium  nullus,  nec  frigoris  ardorisve 
asperitas  ulla ,  sed  talis  erit  rerum  temperies , 
quam  nec  oculus  vidit,  nec  auris  audivit,  doc  Id  cor 
homiDis  asooDdit  (I  Cor,  ii),  nisi  illorum  qui  ea  per- 
frui  digni  inveniuntur,  quorum  nomina  scripta  sunt 
in  libro  vitae.  Verum  super  hsec  omnia  consociari 
choris  angelorum  et  archangelorum ,  atque  om- 
nium  coelestium  virtutum,  intueri  patriarchas  et 
prophetas,  videre  apostolos  atque  omnes  sanctos, 
videre  etiam  parentes  nostros  ;  gloriosa  sunt  haec, 
sed  multo  gloriosius  est  praesentem  Dei  vultum 
cernere,incirconscriptum  lumen  videre.Superexcel- 
lens  gloria  erit  cum  Deum  videbimus  in  seipso,  vi- 
debimus  et  habebimus  in  nobis,  quem  cernere  flnis 
est  sine  fine. 

Cap.  IX.  Aoima  cur  sit  similitudiDe  Dei  prsedita,  et 

ad  quantam  ex  ea  re  spem  et  fiduciam  assnrgere 

valeat,  et  de  amoris  auimso  id  Deum  meritis. 

Anima  insigni  Dei   imagine   illustris  similitu- 

dinem  habet  in   scse   ex   Deo,   quo  admoneatur 

smper  aut  stare   cum   eo ,   aut  redire  si  mota 

Buis  affectibus  imo  defectibus  fuerit.  Et  non  solum 

habet  unde  respirare  in  spem  veniee  queat  per 


B 


A  spem  misericordiae,  sed  unde  etiam  audeat  aspirare 
ad  nuptias  Verbi,  et  cum  Deo  inire  faedus  societatis, 
atque  cum  rege  angelorum  ducere  suave  jugum 
amoris.  Haec  omnia  facit  amor  si  anima  exhibeat  se 
similem  Deo  per  voluntatem,  cui  similis  est  per  na- 
turam,  diligens  sicut  dilecta  est.  Solus  estamor  ex 
omnibus  animse  motibus,  sensibus,  atque  afTectihus, 
in  quo  potest  creatura  et  si  non  ex  sequo  respondere 
actori,  vel  desimilimutuamrependerevicem.  Amor 
ubi  venerit  cceteros  omnes  in  se  traducit  et  capti- 
vat  affectus.  Amor  per  se  sufflcit,  per  se  placet  et 
propter  se.  Ipse  est  meritum,  ipse  praemium,  ipse 
causa,  ipse  fructus,  ipse  usus.  Per  amorem  conjun- 
gimur  Deo.  Amor  facit  idem  velle  et  idem  nolle, 
amor  facit  prius  mores  componere,  et  postmodum 
omnia  quse  adsunt  tanquam  non  adsint  considerare, 
tertio  vero  loco  munda  cordis  acie  superna  et  in- 
terna  conspicere.  Per  amorem  primum  in  sseculo 
bene  geruntur  honesta,  postmodum  etiam  honesta 
soeculi  despiciuntur,  ad  extremum  etiam  Dei  intima 
conspiciuntur.  Deus  Pater  charitas  est.  Deus  Filius 
charitas  est,  Spiritus  sanctus  amor  Patris  et  Filii 
est  hsec  charitas,  et  hsec  charitas  aliquid  simile  re- 
quirit  in  nobis,  scillicet  charitatem,  qua  velut  qua- 
dam  aftinitate  consanguinitatis  ei  sociemur,  et  con- 
jungamur.  Amor  dignitatis  nescius  reverentiam 
nescit.  Qui  amat  per  seipsum  fiducialiter  accedit  ad 
Deum,  familiariter  loquitur  ei,  nihil  timens,  nihil 
hsesitans.  Perdit  quod  vivit,  qui  Deum  non  diligit. 

nQui  autem  diligit,  occulos  suos  semper  habet  ad 
Deum,  quem  diligit,  quem  desiderat,  in  quo  medi- 
tatur,  in  quo  delectatur,  in  quo  pascitur,  et  impin- 
guatur.  Iste  talis  sic  devotus  ita  cantat,  ita  legit,  et 
in  omnibus  operibus  suis  sic  est  providus  et  circum- 
spectus,  quasi  Deus  adsit  prsesens  ante  oculos  ejus, 
sicut  revera  adest.  Ita  orat  quasi  sit  assumptus  et 
praesentatus  ante  faciem  Majestatis  in  excelso  thro- 
no,  ubi  milia  millium  ministrant  ei  et  decies  cen- 
tena  millia  assistunt  ei  {Dau.  vii).  Animam ,  quam 
visitat  amor,  expergefacit  dormientem,  movet  et 
emollit  eam,  et  vulnerat  cor  ejus,  tenebrosa  illumi- 
nat,  closa  reserat,  frigida  inflammat,  mentem  as- 
peram  et  irascibilem,  et  impatientem  mitigat,  vitia 
fugat,  carnales  affectus  comprimit,  mores  emendat; 

D  reformat  et  innovat  spiritum,  lubricae  «'etatis  motus, 
actusque  leves  coercet.  Haec  omnia  facit  amor  cum 
preesens  est;  cum  vero  abscesserit,  ita  incipitanima 
jacere  languida,  ac  si  cacabo  bullienti  subtraxeris 
ignem.  Magna  res  est  amor,  quo  anima  per  semet- 
ipsam  fiducialiter  accedit  ad  Deum,  Deo  conslanter 
inheeret,  Deum  familiariter  percontatur,  oonsultat- 
que  de  omni  re.  Anima  quse  amat,  nihil  aliud  potest 
cogitare,  nihil  loqui,  csetera  contemnit,  omnia  fasti- 
dit,  quidquid  meditatur,  quidquid  loquitur  amorem 
sapit,  amorem  redolet,  ita  eam  amor  Dei  sibi  vin- 
dicavit.  Qui  vult  habere  notitiam  Dei,  amet.  Frustra 
accedit  ad  legendum,  ad  meditandum,  ad  orandum, 
qui  non  amat.  Amor  Dei  amorem  animae  parit,  et 
eam  intendere  sibi  facit ;  amat  Deus  ut  ametur.  Gum 


DE  ANIMA  LIBER  QUARTUS. 


182 


il  aliud  Yult  quam  amari  sciens  amore  ipso 
iii  se  amaverint.  Anima  amans  cunctis  rc- 
iiis  afTectionibus,  et  tota  soli  incumbit  amo- 
ssit  respondere  amori  in  redhibendo  amore 
>ta  infuderit  se  in  amorem,  quantum  est  ad 
rennis  profluvium  ?  Non  pari  ubertate  cur- 
3r  et  amanSy  Deus  et  anima,  Creator  et 
tamen  si  ex  toto  se  Deum  diligit  nihil 
i  totum  est.  Non  timeat  anima  quod  amat, 
18B  non  amat.  Anima  amans  fertur  votis, 
lesideriis,  dissimulatmerita,  majestatiocu- 
ty  claudit  voluptali.  Ponens  in  salutari  et  fl- 
r  agens  in  eo.  Amore  anima  secedit,  et 
i  corporeis  sensibus,  ut  sese  non  sentiat, 
m  sentit ;  hoc  fit  cum  mens  ineflabili  Dei 
ilcedine  quodammodo  se  sihi  furatur,  imo 
itque  elabitur  a  seipsa/ut  Deo  fruatur  ad 
item.  Nihil  tam  jucundum  nisi  esset  tam 
i.  Amor  dat  familiaritatem  Dei,  familiari- 
n,  ausus  gustum,  gustus  famem.  Anima 
igit  amor  Dei,  nihil  aliud  potest  cogitare, 
iderare,  frequenter  suspirat  dicens  :  Sieut 
esiderat  ad  fontes  aquarum,  ita  desiderat 
m  ad  te,  Deus  {Psal.  xli).  Deus  amore  venit 
aes,  venit  in  homines,  factus  est  homo. 
eus  invisibilis  servis  suis  factus  est  similis 
ulneratus  est  propter  delicta  nostra. 

}0requie  tuta  et  iirma  in  vulneribus,  visce- 
et  morte  Christi,  quse  nb  omnibus  prote- 
atis  et  insidiis. 

flrma  requies  est  inflrmis  et  peccatoribus 
ribus  Salvatoris.  Securus  illic  habito,  pa- 

viscera  per  vulnera.  Quidquid  ex  me  mihi 
urpo  mihi  ex  visceribus  Domini  mei,  quo- 
lerieordia  affluunt,  nec  desunt  foramina, 
effluant.  Per  foramina  corporis  patet  mihi 
cordiSy  patet  magnum  pietatis  sacramen- 
9nt  visceva  misericordise  Dei  nostri,  in 
'sitavit  nosoriens  ex  alto  (Luc.  i).  Vulnera 
9SU  plena  sunt  misericordia,  plena  pietate, 
oedine  et  charitate.  Foderunt  manus  ejus 

et  latus  lancea  foraverunt  (PsaL  xxi, 
*er  has  rimas  licet  mihi  gustare,  quoniam 
t  Dominus  meus,  quoniam  revera  suavis,  ac 
niiIt8B  misericordiae  omnibus  invocantibus 
rritate,  omnibus  inquirentibus  et  maxime 
QS.  Copiosa  redemptio  data  est  nobis  in 
A  Salvatoris  nostri  (Psal.  cxxix).  Magna 
dulcedinis,  gratise  plenitudo,  et  perfectio 

Cum  me  pulsat  aliqua  turpis  cogitatio , 
d  vulnera  Christi.  Cum  me  promit  caro 
rdatione  vulnerum  Domini  mei  resurgo. 
olus  parat  insidias  mihi,  fugio  ad  viscera 
lei,  et  recedit  a  me.  Si  ardor  libidinis  mo- 
bra  mea,  reoordatione  vulnerum  Filii  Dei 
lur.  In  omnibus  adversitatibus  non  inveni 
ixremedium  quam  vulnera  Ghristi.  In  illis 
^curus,  et  requiesco  intrepidus.  Christus 
38t  pro  nobis.  Nihil  tam  est  ad  mortem. 


A  quod  morte  Christi  nobis  non  solvatur.  Tota  spes 
mea  est  in  morte  Domini  mei.  Mors  ejus  meritum 
meum,  refugium  meum,  salus,  vita,  et  resurrectio 
mea.  Meritum  meum,  miseratio  Domini.  Non  sum 
meriti  inops,  quandiu  ille  miserationum  oblitus 
non  fuerit.  Et  si  misericordise  Domini  multsB,  mu- 
tus  ego  sum  in  meritis.  Quanto  ille  potentior  ad 
salvandum,  tanto  ego  securior,  Peccavi  pcccatum 
grande  et  multorum  sum  mihi  conscius  delictorum 
Nec  sicdespero,  quoniam  ubi  abundaverunt  delicta 
superabundavit  et  gratia  (Rom.  v).  Qui  desperat  de 
venia  peccatorum  suorum,  negat  Deum  esse  miseri- 
cordem.  Magnam  injuriam  Deo  facit,  qui  de  ejus 
misericordia  diffldit.  Quantum  in  se  est  negat  eum 
habere  charitatem,  veritatem,  potestatem,  in  qui- 

^  bus  tota  spes  mea  consistit,  scilicet  in  charitate  ado- 
ptionis,  in  veritate  promissionis,  in  potestate  red- 
ditionis.  Murmuret  jam  qpiantum  voluerit  insipiens 
cogitatio  mea,  dicens  :  Quis  enimestu,  autquanta 
est  gloria,  quibusve  meritis  illam  obtinere  speras? 
Et  ego  flducialiter  respondeo  :  Scio  cui  credidi,  quia 
in  charitate  nimia  adoptavit  me  in  fllium,  quia  ve- 
rax  est  in  promissione,  potens  in  exhibitione,  et  li- 
cet  ei  facere  quod  vult.  Non  possum  terreri  multitu- 
dine  peccatorum  si  mors  Domini  in  mentem  venerit, 
quoniam  peccata  mea  illum  vincere  non  possunt. 
Clavi  et  lancea  clamant  mihi  quod  vere  reconcOia- 
tus  sim  Christo,  si  eum  amavero.  Longius  aperuit 
mihi  latus  Christi  lancea,  et  ego  intravi,  et  ibi  re- 
quiesco  securus.  Qui  timetamet,  quoniam  per/ec^a 

^  charitas  foras  mittit  timorem  (I  Joan.  rv).  Nullum 
tam  potens  est  et  tam  efficax  contra  ardorem  libidi- 
nis  medicamentum,  quam  mors  Redemptoris  mei. 
Extendit  brachia  sua  in  cruce,  et  expandit  manus 
suas  in  cruce  paratus  in  amplexus  peccatorum.  In- 
ter  brachia  Salvatoris  mei  et  vivere  volo,  et  mori 
cupio.  Ibi  securus  decantabo  :  Exaltabo  te,  Domine, 
quoniamsuscepisti  me,  necdelectasti  inimicosmeoa 
super  me  (PaaL  xxxix).  Salvator  noster  caput  incli- 
navit  in  morte  ut  oscula  daret  dilectis  suis.  Toties 
Dominum  osculamur,  quoties  in  ejus  amore  com- 
pungimur. 

Cap.  XI.  Excitatur  anima  ad  amandum  Cbristum 
et  80  illi  conformandam  per  amorem. 

Q     0  anima  mea,  insignita  Dei  imagine,  redempta 
Christisanguine,  desponsata  flde,  dotata  Spiritu,  or- 
nata  virtutibus,  deputata  cum  angelis,  dilige  illum  a 
quo  tantopere  dilecta  es.  Intende  illi,  qui  intendit 
tibi.  Qusere  quserentem  te.  Ama  amorem  tuumi  a 
quo  amaris,  cujus  amore  prseventa  es,  qui  est  causa 
amoris  tui.  Ipse  est  meritum,  ipse  est  prflBmiumi 
ipse  fructus,  ipse  usus,  ipse  flnis.  Esio  solUcita  cum 
sollicito,  cum  vacante  vacans,  cum  mundo  munda, 
et  cum  sancto  sancta.  Qualem  te  paraveris  Deo,  ta- 
lis  opportet  appareat  tibi  Deus.  Suavis  et  mitis  et 
multw  misericordi(e(PsaI.  Lxxxv)suaves  etdulccs 
et  humiles  et  misericordes  requirit.  Ama  illum,  qui 
eduxit  te  do  lacu  miserise,  et  de  luto  fecis  (Psal* 
xxxix).  EUge  illum  amicum  tuum  pr»  omaibus  ami- 


183 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


184 


cis  tuis,  quiy  cum  omnia  subtracta  fiierint,  solus  A  vitae  nostree  novitatem,  contra  vetus  peccatum  at- 


tibi  fidem  servabit.  In  die  sepulturaB  tuae  cum  omnes 
amici  tui  recedent  a  te,  ille  te  non  derelinquet,  sed 
tuebitur  a  rugienlibus  praeparatis  ad  escam,  et  con- 
ducet  per  ignotam  regionem,  atque  perducet  ad  pla- 
teas  supernsB  Sion,  et  ibi  collocabit  cum  angelis 
ante  faciem  Majestatis,  ubi  audies  molos  angelicum. 
Ibi  enim  est  canticum  Isetitioe,  vox  exsultationis  et 
salutis,  gratiarum  actio,  vox  laudis  atque  alleluia 
perpetuum.  Ibi  estcumulus  felicitatis  supereminens 
gloria,  superabundans  Itctitia,  et  omnia  bona.  0 
anima  mea,  suspira  ardenter,  desidera  vehementer, 
ut  possis  pervenire  in  illam  civitatem  supernam,  de 
qua  tam  gloriosa  dicta  sunt,  in  qua  sicut  Isoiantium 


tulit  novum  mandatum,  scilicet  charitatem. 

Exstinguc  cupiditatem  si  vis  amplecti  charitatem. 
Sicut  enim  radix  omninm  malorum  est  cupiditas  (1 
Tim.  vi),  ita  radix  bonorum  charitas.  Plenitmlo 
legis  charitas(Rom.  xiiij,  finisprsecepti  est  charitas 
(ITim.  i).Totam  magnitudinem  divinorum  eloquio- 
rum  secura  possidet  charitas,  qua  Deum  et  proxi- 
mum  dilligimus.  In  his  duobus  prseceptis  tota  le.x 
pendet  etprophetm(Matth.  xxii).  Si  non  vacat  omnes 
paginas  sanctas  perscrutari,  omnia  involucra  ser- 
monum  evolvere,  omnia  Scripturarum  secreta  pe- 
netraro,  tene  charitatem,  ubi  pendent  omnia.  Ita 
tenebis  quod  ibi  didicisti,  tenebis  etiam  quod  non- 


0/12/jjMW /ia/>ifato es/ (^Psa7.  Lxxxvi).  Amorepotesas- D  dum   didicisti.    Ille  namque  tenet  quod  patet,   et 


cendere,  amanti  nihil  est  difficile,  nihil  impossibile. 
Anima  quee  amat  ascendit  frequenter,  et  currit  fa- 
miliariter  plateasccBlestis  Jerusalem,  visitando  illos 
patriarchas  et  prophetas,  salutando  apostolos ,  ad- 
mirando  exercitus  martyrum  et  confessorum,  cho- 
ros  virginum  speculando.  Coelum  et  terra,  et  om- 
nia  qua)  in  eis  sunt,  non  cessant  mihi  dicere,  ut 
amen  Deum  raeum.  Quid  autem  amo  cum  Deum 
meum  amo  ?  Non  speciem  corporis,  non  decus  tem- 
poris,  nec  candorem  lucis  istis  oculis  amicum,  non 
dulces  melodias  suavium  cantilenarum,  non  florum, 
et  unguentorum,  et  aromatum  suaveolentia,  non 
manna,  et  mella,  non  membra  acceptabilia  camis 
amplexibus.  Non  heec  amo  cum  amo  Deum  meum, 


quod  latet  in  divinis  sermonibus  qui  charitatem 
servat  in  moribus.  Charitas  non  est  si  patiens  et 
benigna non est. Charitasnon est si aemulatur,  si a git 
perperam,  si  inflatur,  si  quseritquae  sua  sunt.  Chari- 
tas  non  est  si  irritatur,  si  cogitat  mala,  si  gaudet 
super  iniquitate,  si  non  gaudet  de  veritate.  Charitas 
omnia  tolerat,  omnia  credit,  omnia  sperat,  omnia 
sufTert.  Charitas  nunquam  excidit  (/  Cor.  xiii).  Sic 
probare  potest  si  charitatem  habes.  Sine  charitate 
dives  pauper  est,et  in  ea  pauper  dives.  Charitas 
in  duris  passionibus  est  fortis,  in  bonis  operibus 
hilaris,  in  tentationibus  tutissima,  in  hospitalitate 
latissima.  Inter  veros  fratres  Isetissima,  inter  falsos 
patientissima.  Summa  apostolicee  doctrinse  heec  est 


ettamen  amo  quamdamlucem  et  quamdam  vocem,  C  ut  nemini  quidquam  debeamus,  nisiut  invicem  diJi' 


quemdam  odorem,  et  quemdam  cibum,  et  quemdam 
amplexuminterioris  hominis.  Ubi  fulget  animsemesB 
quod  non  capit  locus,  et  ubi  sonat  quod  non  rapit 
tempus,  et  ubi  olet  quod  non  spargit  flatus,  et  ubi 
sapitquodnon  minuitedacitas,etubi  hseret quod non 
divellit  satietas,  hoc  est  quod  amo  cum  Deum  meum 
amo.  Amo  quamdam  lucem,  vocem,'odorem,  cibum, 
amplexum.  Etquid  hoc  est?Interrogaviterram,  et 
dixi :  Non  sum.  Et  queecumque  in  ea  sunt  idem  con- 
fessa  sunt.  Interrogavi  mare,  et  abyssos,  et  i^eptilia 
animarum  vivarum,  et  responderunt :  Non  sumus 
Deus  tuus,  queere  supra  nos.  Interrogavi  coelum, 
solem,  lunam,  et  stellas,  neque  nos  sumus  Deus, 
quem  quaeris,  inquiunt.  Et  dixi  omnibus  his  quse 


gamus(nom.xiu).  GhsLriiaiS  sic  complectatur  omnes 
amicos,  ut  dilatetur  usque  ad  inimicos.  Amicis  se 
volentibus  reddat,  inimicis  se  nolentibus  ingerat. 
Istos  tcncat,  illos  acquirat.  IIIos  oblectct  ut  ex 
amicis  non  efficiantur  inimici,  illos  invitet  ut  fiant 
ex  inimicis  amici.  Dominus  etiam  usque  ad  inimicos 
charitatem  jubet  extendi  dicens  :  Diligite  inimicos 
vestroSf  benefacite  iis  qui  oderuft  vos,  et  orate  pre 
persequentibusetcalumniantibus  vos(Matth.\).  Dic 
Domine,  quam  mercedem  dabis  nobis  si  diligamus 
inimicos  nostros,  ut  sitis,  inquit,  filii  Patris  vestri 
qui  in  ccelis  est  (Ibid).  Si  amarum  videlur  quod 
audienti  jubetur,  sit  dulce  quod  obedienti  promitti- 
tur.  Qui  diligunt  inimicos  suos,  et  benefaciunt  eis 


circumstant  fores  carnis  meae  :  Dicite  mihi  de  Deo  *^  qui  se  oderunt,  filii  Dei   erunt.  Si  Glii  et  hsdredes 

meo,  quod  vos  non  estis,  dicite  mihi  de  eo  aliquid 

et  exclamaverunt  voce  magna,  Ipse  fecit  nos  ^PsaL 

xcix).  Et  direxi  me  ad  me,  et  inveni  te  in  memoria 

mea,  Deus  meus,  quoniam  dignatus  es  habitare  in 

ea  ex  quo  te  didici,  et  in  ea  te  invenio  cum  remi- 

niscor  tui,  et  delector  in  te. 


Cap.  XII.  De  vitse  nostrae  reparatioDe  per  mortem 
Christi,  etde  laude  charitatisac  de  latitudine  ejus. 

Res  vetus  erat  ut  homo  moreretur,  res  nova  facta 
est  ut  Deus  moreretur,  quatenus  mortis  su»  novi- 
tate  dissolveret  mortis  nostrce  velustatem,  el  per 
crucis  irrisionem  carnis  nostrse  perimeret  corru- 
ptionem,  Gontra  mortis  nostrse  vetustatem  attuUt 


hseredesquidemDei,  cohtpredesautem  Christi^Fiom 
viii).  Audite  igitur,  Christiani,  audite,  filii  Dei  et 
coheeredes  Christi,  ut  paternam  possideatis  hseredi- 
tatem  non  solum  amicis,  sed  etiam  inimicis  impen- 
dite  charitatem.  Nulli  Charitas  negetur,  quse  ab 
omnibus  bonis  communiter  possidetur.  Omnes  eam 
simul  habete,  et  ut  eam  magis  habeatis,  et  bonis  eam 
et  malis  impendite.  Charitas  Dei  Deus  est,  quoniam 
charitas  Dei  diffusa  esl  in  cordibus  nostrisper  Spi- 
ritum  sanclum,  qui  datus  est  nobis{nom.  v).  Charitas 
quanto  magis  multiplicatur,  tanto  largius  a  Dco 
erogatur.  Dum  redditur  charitas,  ditescit  redditor 
charitatis.  Charitas  inimicos  vocat  ad  concordiam. 
Charit^s  dclectatur   illatam  injuriam  condomare. 


185 


DE  ANIMA  UBER  QUARTUS. 


186 


Et  quis  potesi  charitatis  prceconium  congruis  ser-  ^     Prudentia.  Qualis  est  infernus  ?  vel  quid  vidisti 
monibos  explicare  ?  quce  nec  in  coelis  est  sola ,      in  eo  ? 


nec  in  terra  remanet  destituta.  In  terra  habel  con- 
tubernium  amicorum,  in  ca?lo  consortium  possidet 
angclorum.  Laborat  in  mundo,  requiescit  in  Deo. 

Cap.  XIII.  De  interioris  liouiinis  cuslodia  hahenda 
per  virtutes  cardinales,  et  de  timore  nuntio  nwr- 
/is,  et  responsis  ojus,  de  diaholi  insuJtu,  et  do  in- 
ferni  crucialu :  Item  consilium  virtutum  ad  eva- 
denta  inferni  mala. 

Ad  insinuandam  interioris  hominis  custodinm 
Dominus  Jcsus  talem  similitudinem  ponit :  Hoc  au- 
tem  scitote  quoniam  siscirelpatorfamiJias  qua  hora 
fur  veniret,  vigilarot  utiquOy  et  non  sinerot  porCodi 


Memoria.  Infernus  latus  est  sine  mensura,  pro-* 
fundus  sine  fundo,  plenus  ardore  incomparabili| 
plenus  fetore  intolerabili,  plenus  dolore  innumera- 
bili.  Ibi  miseria,  ibi  tenebra),  ibi  ordo  nullus,  ibi 
horror  ajternus,  ibi  nulla  spes  boni,  nulla  despe- 
ratio  mali.  Oinnis  qui  est  in  eo  odit  se  et  omnes 
alios.  Ibi  vidi  omnia  genera  tormentorum,  quorum 
minimum  est  majus  omnibus  his  tormentis  qune- 
cunque  in  hoc  sul*cu1o  fieri  possunt.  Ihi  est  fletus 
ot  stridor  dontium  {Mullh.  xxii),  ibi  transitur  a  fri- 
gore  nivium  ad  calorom  ignium  [nimium],  et  utrum- 
que  intolerabile.  Ibi  omnes  comburuntur  et  vermi- 
bus  corroduntur,  nec  consumuntur.  Vormis  quorum 


domum  suam  (Luc.  xii).  Pater  iste  fumilias  animus  B  j^^j^  niorilnr,  ot  ignis  nou  oxstinguitur  [Isai.  lxvi). 


potest  intelligi,  cujus  familia  sint  cogifationcs  et 
motus  eainim,  sensus  quoque  et  actiones,  tam  exte- 
riores  quam  interiores.  Qua?  familin  Insciviens  ni- 
mis  et  petulans  erit,  nisi  ejusdem  pntris  vigore 
coercita  et  disposita  fuerit.   Nam  si  vel  parum  a 
sua  sollicitudine  torpuerit,  quis  potest  dicere  quo- 
modo  per  cogitationes,  oculi,  lingun,  nures,  et  Cfe- 
tera  organa  insolescant?  Domus  est  conscientin,  in 
qua  pater  iste  habitans  thesauros  virtutum  congrc- 
gat,  propter  quos  ne  domus  effodiatur,  summopere 
vigilatur.  Fur  autem  non  unus  est,  sed  multiplex, 
quia  singulis  virtutibus  singula  vitia  insidinntur. 
Principalis  tamen  fur  diabolus  intelligitur.  Contra 
quem  et  ejus  satellites  pater  idem ,  si  tnmen  non 
negligens  fuerit,  domum  suam  forti  custodin  mu- 
niens,  prudentiam  in  primo  aditu  constitunt,  qua) 
dicernat  quid    sit   admittcndum,   quid  vitandum, 
quid  excludendum.  Secus  hanc  fortitudo  locetur, 
ut  hostes,  quos  prudentia  venire  nuntiaverit,  re- 
pellat.  Justitia  sedeat  in  medio ,  ut  sua  cuique  tri- 
buat.  Et  quia  qua  hora  fur  sit  ventums  nescitur, 
omni  hora  timeatur,  et  ne  somnus  peccati  subrepat, 
assidue  vigilandum  est.  His  ita  dispositis  introdu- 
cere  debet  prudentia  aliquos  nuntios,  qui  aliqua 
narrent   quse   ad   exercitationem   vnleant.    Itaque 
Duntius   moriis  ingressum   postulans   admittitur. 
Qul  rogatus  ut  dicat  qui  sit,  undo  veniat,  quid 
viderit,  se  respondit  non  aliter  quidquam  dicturum, 


Nulla  ibi  vox,  nisi  vae,  va5  habent,  vae  sonant,  torto- 
res  dinbolici  torquent  pariter  et  torquentur,  et 
eorum  nunquam  finis  erit  aut  remcdium.  Talis  est 
infernus  et  millics  pejor,  et  hse  vidi  in  inferno  et 
millies  pejora. 

PuuDENTiA.  Deus,  quid  faciemus  ?  Nunc,  fratres, 
audite  consilium  mcum,  et  date  vestrum.  Estoto  fi- 
dolos,  prudentes,  ct  vigiJate  in  oraliouihus  provi- 
dentes  bona  non  tantum  coram  Doo,  sed  etiam 
coram  hominihus  (II  Cor.  viii). 

Temperantia.  Proooccupomus  faciem  ejus  (Psal. 
xciv),  etc.  Sohrii  ostoto  ot  vigilate  {I Petr.  v),  etc. 

FoRTiTiJDO.   Cui  rcsistite  fortos  in  fide  (ihid.), 

I  Confoilamini  in  Domino ,   induite  vos  armaturam 

Dei,  loricam  justitiic,  soutuin  fidei,  galeam  salutis. 

Assumite  et  gladium  spiritus,  quod  cst  verbum 

Dei  {Epbcs.  vi). 

JusTiTiA.  Sohrio,  otjusto,  ct pie  vivamus{Tit.  ii). 
Sobrie  in  nobis,  juste  ad  proximum,  pie  ad  Deum. 
Et  quod  nobis  fieri  nolumus,  aliis  non  faciamus, 
hoc  eniin  justum  est. 
Cap.  XIV.  Do  socundo  nuntio,  qui  ost  amor  et  de- 

sidorium  adornoo  vitoo,  ot  do  gaudiis  et  incolis 

cocli  jior  oum  onuntiatis. 

PRUDENTIA  LOQUITUR. 

Alius  nuntius  venit  pulcher  et  hilaris ,  qui  vide- 
tur  affcre  bona. 

JusTiTiA.  Admittatur,    forsitan    nos   laetificabit. 


nisi  summum  fiat  silentium.  Quo  impetrato  sic  in-  t\  nam  iste  prior  terruit  nos 


cipit :  Ego  sum  timor  mortis,  et  mortcm  vobis  ve- 
nire  nuntio.  Prudentia  loquitur  pro  omnibus,  ct  in- 
terrogat  sic  dicens :  UbJ  cst  mors? 

Mbmoria  mortis.  Scio  quia  non  tardat  venire, 
et  prope  est.  Sed  diem  et  horam  adventus  ejus 
ego  nescio. 

Prudextia.  Et  qui  veniunt  cum  illa? 

Memoria.  Mille  d»'mones  ferentes  secum  libros 
grandes,  et  uncos  ferreos  et  igneas  catenas. 

Prudentia.  Quid  prictendunt  his  omnibus  ? 

Memoria.  In  li))ris  sorii^ta  sunt  omnia  pecontn  ho- 
minum,  et  quorum  ibidcm  peccata  scripta  suiit,  illos 
sui  esse  dicunt  juris.  Uncos  ferunt,  ut  quos  sui  osse 
juris  convicerint,  eorum  animas  violenter  extra- 
bant  et  ligatas  catenis  in  infernum  pertrahant. 


Prudentia.  Admittam.  Ingredere  et  quis  sis,  unde 
venias,  quid  videris  edicito. 

NuNTius.  Ego  sum  amor  vita3  feternao  et  desi- 
derium  cojlestis  patrise.  Si  me  vultis  audire,  silen- 
tiuni  et  quietem  habete ;  non  enim  inter  clamores 
et  tumultus  audiri  possum. 

JusTiTiA.  Si  nos,  dum  timor  et  memoria  mortis 
loquorclur,  tacuimus,  justum  est  ut  te  loquente 
multo  magis  taceamus. 

Desidkrium  viTyE  ^ETERNiE.  Taceto  ergo.  Vidi  ta 
lia,  qua»  nullus  hominum  potest  digne  loqui.  Dicam 
tamen  aliquid ,  prout  potero.  Vidi  Deum ,  sed  per 
speoulum  ct  in  enigmatc.  Contcmplatus  illam  incffa- 
bilem  individuie  Trinitatis  majestatem  initio  fineque 
oarentem.  Sed  i\u\«L  Vw^cm  \\^yv\^\.  \m^^^'^'^^^^'w< 


187 


APPENDIX  AD  MUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


188 


ab  ipsa  luce  reverberati  sunt  ocuH  mei,  et  intuitus  ^ 
obtusus.  Exsuperat  enim  omnem  sensum,  omnem- 
que  intuitum  illa  claritas,  illa  pulchritudo.  Aliquan- 
tisper  tamen  intuitue  sum  Dominum  Jesum  Chri- 
stum  in  dextera  Patrls  sedentem,  in  seterna  vita 
regnantem,  quamvis  super  omnem  creaturam  adeo 
speciosum,  ut  in  ^um  desiderent  angeU  prospicere 
(I  Petr,  i),  ad  hoec  tamen  vulnera  passionis,  quibus 
nos  redemit,  in  corpore  suo  habentem,  Patri  pro 
nobis  assi  tentem.  Vidi  juxta  ipsum  gloriosam  Ma- 
trem  ejus  cum  omni  honore  et  reverentia  in  throno 
mirabili  sedentem,  super  omnes  ordines  beatorum 
angelorum  et  hominum  exaltatem,  suum  Filium  pro 
nobis  interpellantem,  et  ejus  cui  vult  miserentem. 
Sed  hanc  admirabilem  claritatem  matris  et  Filii 
diu  ferre  non  sustinens  converti  aspectum  meum  ^ 
ad  illos  beatorum  spirituum  ordines,  qui  ante  Deum 
assistunt,  quorum  sempiterna  beatitudo  de  visione 
Dei  et  amore,  nec  minuitur,  nec  finitur,  sed  sem- 
per  crescit,  et  permanet.  Sed  nec  istorum  quidem 
gradus  et  dignitates  laudes  quoque  quas  Creatori 
referunt,  ullus  hominum  cogitare  nedum  enarrare 
sufficiat.  Deinde  prophetas  intuitus  sum,  et  pa- 
triarchas  miro  exsultantes  gaudio,  qui  eam,  quam 
olim  a  longe  salutaverant  patriam,  obtinent,  qui  ea 
qu»  in  spiritu  prseviderant  completa  conspiciunt. 
Yidi  apostolos  in  thronis  sedentes,  tribus  et  lin- 
guas  omnes  judicare  paratos,  et  de  pauperibus,  et 
de  iniirmis  tam  gloriosos  tamque  sublimes  factos 
a  Domino  Jesu,  satisque  super  hoc  miratus  sum.  n 
Vidi,  sed  pervidere  non  potui  innumerabilem  bea- 
torum  martyrum  exercitum  gloria  et  honore  coro- 
natum,  qui  passiones  hujus  temporis,  quas  pertu-> 
lerant  minimas  reputabant  ad  illam  gloriam,  quoB 
revalata  erat  in  eis.  Horum  felicitate  et  gloria  diu 
delectatus  respexi  gloriosam  multitudinem  confes- 
Borum,  inter  quos  viri  apostolici,  et  doctores,  qui 
sanctam  Ecclesiam  doctrinis  suis  munierunt,  ful- 
gent  quasi  stellae  in  perpetuas  seternitates.  Sunt  ibi 
monachi,  qui  pro  claustris  et  cellis  angustis  im- 
mensa  et  sole  clariora  palatia  possidentes,  pro  aspe- 
ris  tunicis  nive  candidiores  ;  omnique  suavitate 
molliores  vestesinduti,ab  oculis  quorum  abstersit 
Deus  omnem  lacrymam.  Hegem  in  decore  suo  vi- 
dent.  Postremo  ad  chorum  virginum  respexit,  qua-  D 
rum  gloria  ornatus  et  melodia  dulcis.  Nam  can- 
tabant  canticum,  quod  nemo  alius  poterat  dicere 
{Apoc,  xiv),  nulla  hominum  eloquentia  digne  enar- 
rare  potest.  Sed  odor  in  regione  earum  tam  suavis 
erat,  ut  omnia  aromatum  genera  exsuperet. 

Cap.  XV.  De  civium  coBlesiium  communi  actione, 

et  exsultatione  prima. 

LOQmTUR   ITERUM   PRUDENTIA. 

Placet  quod  dicis.  De  singulis  beatorum  ordinibus 
mira  disseris,  quaesumus  ut  quse  sit  eorum  in  com- 
muni  actio  edicas.  Desiderium  vitse  asternde.  Dicam 
utcunque  potero.  Omnium  simul  in  communi  actio 
septiformis  est.  Vivunt,  sapiunt,  amant,  gaudent, 
laudant,  veloces  sunt,  securi  suut. 


PnuDEifTiA.  Licet  aliquatenus  hoc  intelligam,  ta- 
men  propter  audientes  de  singulis  pauca  dissere. 

Desiderium.  Fiat.  Vivunt  vita  sine  fine,  sine  mo- 
lestia,  sine  diminutione,  sine  omni  adversitate.  Vita 
eorum  visio  et  cognitio  beatoe  Trinitatis,  sicut  Do- 
minus  ait :  Hobc  est  vita  OBterna,  nt  cognoscant  te 
Dcum  verum,  etquemmisistiJGSum  Christum  (Joan, 
xvii).  Sapiunt  consilia  atque  judicia  Dei,  quse  sunt 
abyssus  multa  (PsaL  xxxv).  Sapiunt  causas,  et  na- 
turas,  et  origines  omnium  rerum.  Amant  Deum  in- 
comparabiliter,  quia  sciunt  unde  et  ad  quid  eos  Deus 
provexit  Amant  singuli  singulos  sicut  seipsos. 
Gaudent  de  Deo  inefTabiliter.  Gaudent  de  tanta  sua 
beatitudine.  Et  quia  unusquisque  unumquemque 
diligit  sicut  seipsum,  tantum  gaudium  quisque  ha- 
bet  de  bono  singulorum  quantum  de^uo,  quoniam 
bonum,  quod  non  habet  in  seipso,  possidet  in  altero. 
Constat  igitur  quod  singuli  tot  gaudia  hahent  quot 
socios,  et  singula  gaudia  tanta  sunt  singulis,  quan- 
tum  propriuin  singulorum.  Cum  autem  quisque  plus 
amet  Deum  quam  seipsuin»  et  omnes  alios  secuin, 
plus  gaudet  de  Dei  felicitate  quam  de  sua  et  omnium 
aliorumsecum.Siergocor  uniuscujusque  vix  capit 
suum  gaudium,  quomodo  capit  tot  et  tanta  gaudia  ? 
Ideo  dicitur  :  Intra  in  gaudium  Domini  tui  (Matth. 
xxv) ;  non  intret  gaudium,  Dommi  tui  in  te,  quia  capi 
non  posset.  Indo  laudant  Dcum,  sine  fine,  sine  fa- 
stidio,  sicut  scriptum  est.  Deati,  qui  habitant  in  do- 
mo  tua,  Domine,  in  saecula  soeculorum  laudabunt  te 
(PsaL  Lxxxiii).  Veloces  sunt,  quiaubicunque  esse 
vult  spiritus ,  ibi  est  etiam  corpus.  Omnes  securi 
sunt.  Securi  sunt  de  tali  vita,  de  tanta  sapientia,  de 
tanto  amore,  de  tanto  gaudio,  de  tali  laude,  de  tali 
velocitate,  quod  nullum  ilnem,  nullam  diminutio- 
nem,  nullum  detrimentum,  habebunt.  Ecce  pauca 
dixi  vobis,  quse  vidi  in  coelo.  Neque  enim  ut  vidi 
dicere,  neque  ut  sunt  videre  potui. 

Prudentia.  Vere  in  coelo  te  fuisse,  vera  vidisse, 
vera  narrasse  te  intelligimus. 

Fortitudo.  Quis  igitur  nos  separabit  a  charitate 
Christi ;  Tribulatio,  an  angustia,  etc.  Certa  sum  quia 
neque  mors,  noque  vita,  neque  ceetefa  alia  poterunt 
nos  separare  a  charitate  Christi  (Rom,  viii). 

JusTiTiA.  E^iciatur  foras  ille  prior  nuntius,  non  est 
enim  justum  ineadem  domo  mn\ore  cum  isto.  Per- 
fecta  enim  charitas  foras  mitlit  timorem  (IJoan,  iv). 

Fortitudo.  Egredere,  timor.  Jam  non  eris  in 
iinibus  nostris. 

TiMOR.  Quid  mali  feci?  Age,  age,  ego  pro  bono 
dixi  quod  dixi. 

Temperantia.  Fratres,  dico  non  plus  sapere  quam 
oportet  sapere,  sedsapere  ad  sobrietatem^Bom,  xii). 
Tu  vero  egredere ,  timor,  et  cequo  animo  patere 
judicium,  quod  justitia  judicavit.  Forsitan  tu  admit- 
teris  si  desiderium  vitfle  eeternse  aliquando  loqui 
cessaverit. 

AucTOR.  Sic  debet  quisque  torporem  suum  excu- 
tere,  et  atimore  ad  cajlestis  patrise  desiderium  trans- 
ferre. 


189 


DE  ANIMA  LIBER  QUARTUS. 


190 


Cap.  XVI.  De  beatitudinibus  animae,  et  ferculis 
vitnB  oeternWf  descriptioque  virtutum  per  quas 
ad  eas  perveniturl 

In  ca  siquidem  coelesti  patria  est  vita  sine  morte, 
juventus  sine  scnectute,  sanitas  sine  infirmitate) 
requies  sine  labore,  gaudium  sine  tristitia^pax  sine 
discordia  delectatio  sine  fastidio,  lux  sine  tenebris, 
pulchritudo  sine  turpitudine,  agilitas  sine  pondero- 
sitate  ,  fortitudo  sine  imbecillitate ,  libertas  sine 
ser\'itute,  voluptas  sine  anxietate,  longacvitas  sine 
vitaa  tcrmino,  sapientia  sinc  insipientia,  amicitia 
sine  inimicitia,  concordia  sine  discordia,  honor  sine 
dedecore,  securitas  sine  timore. 
Charitas  est  motus  animi  rationalis  ad  diligendum 
,  seipsum  propter  Deum,  amicum  in  Deo,  inimicum 
propter  Deum.  Humilitas  est  contemptus  sceculi,et 
abjeetio  sui.  Obedientia  est  vicaria  servitus.  Disci- 
plina  est  necessarium  sanctitatis  ofOciiim,  vita  ar- 
gaentis,  et  peccata  corrigentis.  Item  disciplina  est 
ordinata  morum  correctio,  majorumque  antecesso- 
rum  regulatis  observatio ;  ex  hac  nascitur  clemen- 
tia.  Clementia  esl  benignitas  superioris  erga  infe- 
riores.  Ex  qua  rursus  generatur  justiflcatio.  Justifi- 
catio  est  rei  perfectee  consummatio.  Castitas  est 
monditia  corporis  cum  integritate  mentis.  Perseve- 
rantia  est  exitus  rei  per  consommationem  fidei. 
Charitas  est  virtutum  radix  ;  humilitas ,  bonorum 
servatrix  ;  obedientia ;  prseceptorum  incitatrix ;  di- 
sciplinay  vitiorum  emendatrix ;  castitas ,  monacho- 
rum  adomatrix;  perseverantia,  bonorum  omnium 
coronatrix. 

Gap.  XVII.  Descriptio  quorumdam  vitiorum  reli- 
gionem  suffocantium,  ut  sunt  crapula,  ebrietas^ 
otiositas,  et  quse  in  otiosis  subrepunt  cogitatio- 
nes  pravio,  et  quod  nullum  peccatum  maneat 
impunitum. 

Contra  has  vii^tutes  continuo  praelio  diversa  pu~ 
gnant  vitia,  crapula,  ebrietas,  et  otia,  ex  quibus 
mala  cogitatio.  Esc»  enim  variao  crapulum,  potus 
frequentes  ebrietatem  generant.  Ebrietas  autem 
perturbationem  gignit  mentis ,  furorem  cordis , 
flammam  libidinis.  Ebrietas  ita  mentem  alienat,  ut 
ipsa  ubi  sit  nesciat,  sa;peque  malo  consentit,  quod 
per  ebrietatam  immittitur.  Unde  est  illud  quod 
juxta  prophetam  dicitur :  Fornicatio  et  vinum  et 
ebrietas  auferunt  cor  (Ose.  iv).  Fornicatio,  sicut 
Salomonem,  infatuat  sapientem.  Ebrietas,  sicut 
ipsius  Lot,  sensus  ratione  captivat.  Unde  in  Pro- 
verbiis  :  Noli  regibus  dnre  vinum  quia  nulliim  se- 
cretam  est  ubi  regnat  ebrietas,  ne  forte  bibant, 
ei  obliviscantur  judiciorum  {Psal.  xxxi).  Plerisque 


A  laudi  dandum  videtur  multum  bibere  et  non  ine- 
briari,  audiant  hi  adversum  se  prophetam  dicen- 
tem :  Vae  qui  potentes  estis  ad  bibendum  vinum, 
et  viri  fortes  ad  miscendam  ebrietatem!  {Isa,  v). 
De  otiositate  autem  Gregorius  :  «  Otiosae,  inquit, 
menti  spiritus  maligni  pravas  cogitationes  inge- 
runt,  ut  si  requiescit  ab  opere,  non  requiescat  a 
malorum  operum  delectatione.  »  Fac  ergo  aliquid 
operis,  ut  diabolus  te  semper  inveniat  occupatum. 
Nam  antiquus  hostis,  mox  ut  otiosam  mentem  in- 
venerit;  ad  eam  sub  quibusdam  occasionibus  lo- 
cuturus  venit,  et  qusedam  ei  de  gestis  prseteritis 
ad  memoriam  reducit.  Audita  qusedam  verba  inde- 
center  resonat,  et  si  qua  dudum  turpiter  acta  sunt, 

Q  eorum  speciem  oculis  opponit  cordis ,  et  quem  de 
prsesentibus  non  valet  inquinare ,  de  malis  trans- 
actis  violat,  et  deceptam  mentem  ssepe  in  delecta- 
tionem  reparat.  Unde  diu  per  impugnationem  af- 
flixit,  ut  vere  cum  Psalmisla  dicat :  Putruerunt  et 
corruptic  sunt  cicatrices  mese  a  facie  insipientiee 
meoe  (Psal.  xxxvii).  Ergo  cicatrix  ad  putredinem 
redit,  quando  peccati  vulnus,  quod  jam  per  poeni- 
tentiam  sanatum  est,  in  delectationem  sui  animam 
concutit.  Ssepe  quod  nunquam  fecimus,  per  hostis 
callidi  insidias  cordis  oculis  videmus.  Cumque  in 
hoc  sensibiliter  delectatio  subrepserit,  quamvis 
jam  plangat  quce  fecerit,  to^det  tamen  infelicem  ani- 
mam  quasdam  non  fecisse  quee  plangit.  Hse  sunt 
cordis  nostri  tenebrte,  quas  in  hac  vita  scientes 

C  volentesque  sustinemus.  Quid  contra  heec  mala 
quserendum  est,  nisi  adjutor  in  opportunitatibuSy  in 
tribulatione.  Diabolus  non  cogendo,  sed  suadendo 
nocet.  Non  est  unde  plus  gaudeat  diabolus,  nisi 
quando  homo  dicit,  quod  ipse  fecerit  ut  peccaret. 
Gregorius :  <  Dum  in  cogitatione  voluptas  non  re- 
primitur,  etiam  in  actione  dominatur. »  Augustinus : 
<  NuUus  potest  facere  aliquid,  nisi  pnecesserit  jus- 
sio  cogitationis,  quia  facta  de  cogitatione  proce- 
dunt. »  Non  potest  autem  fieri,  ut  habeat  mala  facta, 
quae  habet  cogitationes  bonas.  Firmiter  credere 
debemus,  quod  nuUum  peccatum  sine  vindicta  re- 
linquitur.  Aut  enim  hic  per  poonitentiam  unusquis- 
que  peccatum  suum  delet,  aut  Dominus  pie  per 
suum  flagellum  purgat,  aut  post  mortem  igne  pur- 

pv  gatorio  purgabitur.  Quod  si  his  modis  peccatum 
hominis  non  fuerit  deletum  post  hanc  vitam  in  ignem 
descendet  aeternum.  Peccator  enim ,  qui  in  hoc 
mundo  flagellari  non  meretur,  in  inferno  torque- 
bitur.  Sane  nullus  tantum  potest  peccare,  quantum 
Dei  potestas  valet  dimittere,  quam  orabimus  ut  no- 
bis  debita  dimittat  universa.  Amen. 


191  APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA.  192 


EXCERPTIONUM  ALLEGORICARUM 

LIBRI    XXIV 

Cum  scholiis  domini  Thomee  Garzonii  a  Bagnacaballo  c^auobii  S.  Vicloris  Parisiensis 

theologi . 


PROLOGUS 

Accipe,  charissime  frafer,  Excerptionum  munus  quod  postulasti.  Invenies  in  eo  multa  ex  multis  Hhris 
collecfa,  in  unam  seriem  ordinate  disposita,  sihi  prout  ratio  sensuum  postulat  coheerentia,  continuata 
et  connexa,  dilectionis  tuoe  studio  satis  utiha.  Sacrorum  namqiie  lihrorum  ferliles  a^^ros  pervolantes,  et 
ex  eis  optima  quaeque  colligentes,  pauca  vel  nulla  simplicitnti  tuae  sacras  ScripturiB  lectionem  ingre- 
dienti  njecessaria  pra;termitUmus.  Per  haec  autem,  quae  soribimus,  neo  grammaticos  docere,  ncc  sapienfes 
volumus  erudire,  sed  tuse  petitioni,  tuo  desiderio  volumus  satisfacere,  tuumque  studium  in  melius  adju- 
vare.  Sed  et  hoc  tihi  notum  esse  volumus,  quod  de  his,  quse  tibi  scribimus,  nobis  gloriam  non  damus, 
sed  Deo,  et  sanctis  doctoribus,  ex  quorum  Hbris  ea  sumpsimus,  Hcet  multa  ponamus,  quae  proprio 
sensu  cogitavimus,  propriis  verhis  dicfavimus.  Modum  scribendi  talem  servamus.  Totam  schedulae  hujus 
seriem  in  duas  partes  dividimus.  In  prima  parte  materiam  habemus  origincm  artium,  situm  terrarum, 
cursum  historiarum  ab  initio  usque  ad  nos  decurrentium.  In  secunda  parte  materiam  habemus  sensus 
allegoriainim,  et  tropotogiarum  secundum  subjacentis  Hneam  historiae  dispositarum.  Primam  partem 
per  decem  Hbros  distinguimus.  In  primo  Hbro  de  origine  artium,  et  divisione  earum  breviter  dispufa- 
mus.  In  secundo  materiam  mundanse  et  divinse  Scripturse,  et  quomodo  mundana  divinae  subserviat  de- 
monsti^mus  cum  quorumdam  adiectione.  In  tertio  situm  ferrarum  describimus.  In  quarto  summam 
historiae  divinse  ab  initio  usque  ad  nativitatem  Ghristi  ponimus.  In  quinto  ortum,  cursum  et  occasum 
regnorum  mundi  a  tempore,  quo  ab  initio  esse  coeperunt,  usque  nd  nativitatem  Christi.  In  sexto  tracta- 
mu8  de  imperatoribus  Homanis  ab  Octaviano[Octavio]  usque  ad  Trajanum.  In  septimo  a  Trajano  usque 
ad  Ck)n8tantinum  Magnum.  In  octavo  a  Constantino  Magno  usque  ad  Zenonem.  In  nono  a  Zenone  usque 
ad  Carolum  Magnum.  In  decimo  tractamus  de  origine,  et  regibus  Francorum  usque  ad  Carolum,  et  post, 
a  Carolo  usque  ad  nos.  Secundam  vero  partem  operis  hujus-per  quatuordecim  Hbros  dividimus.  Primus 
Hber  tractat  de  mysteriis  rerum  gestaimm  ab  initio  usque  ad  Abraham.  Secundus  de  mysteriis  rerum 
^estarum  ab  Ahrahani  usque  ad  Moysen.  Terlius  de  mysteriis  rerum  gestarum  a  Moyse  uoque  ad  Josue. 
Quartus  de  mysteriis  reinim  gestarum  a  Josue  usque  ad  Elcnnam  patrem  SamucHs.  Quintus  de  mvste- 
riis  rerum  gestarum  ab  Elcana  usque  ad  David,  uni  scriptum  est  :  Scidit  Dominus  regnnm  Israel  a  te 
liodio,  et  tradidit  illud  proximo  tuo  meliori  te(I  /?egr.xv).  Sextus  de  mysteriis  rerum  gestarum  a  David 
usque  ad  Salomonem.  Septimus  de  mysteriis  rerum  gestarum  a  Solomone  usque  ad  transmigjrationem 
Babylonis.  Octavus  de  mysteriis  i^erum  gastarum  quse  continentur  in  Esdra.  >Ionus  de  mysteriis  rerum 
gestarum,  quse  continentur  in  libris  Estner,  Tobiae  et  Judith.  Decimus  sermones  diversos  singulos  de 
materia  sua  editos.  Caetera,  quae  deinceps  ponimus,  de  Novo  Testamento  sumimus  quatuorque  libris 
determinamus.  Sicque  fotum  opus  viginti  quatuor  libris  consumamus.  Quod  vero  in  singulis  capituHs 
brevitati  studemus.  Ideo  facimus  ne  imperfectionem  inchoationis  tuae  verbis  prolixioribus  oneremus. 
Primae  autem  partis  Hbros  et  capitula  taliter  in  sequentibus  ordinamus. 


*  r.fcO<0*-^ 


Id3 


.    fiXCfiRPTIONUM  PRIORUM  LIBfeR  PRIMUS. 


l^ 


PARS  PRIMA 

CONTINENS 

ORIGINEM  ET  DISCRETIONEM  ARTIUM,   SITUM  TERRARUM  ET  SUMMAM   HISTORIARUM 


LIBCR  PRIMUS 

Tractat  de  origine  et  divisione  artium  et  confinet  capitula  25. 


Cap.  I.  De  conditiono  creaiurce  rationalis, 

Deus  eumme  bonus,  et  immutabiliter  bonu8,sciens 
suam  beatitudinem  communicari  posse,  et  minui 
omniuo  non  posse,  fecit  creuturam  rationalem,  ut 
eam  faceret  suee  beatitudinis  esse  paiticipem.  Fecit 
autein  eam  ad  imaginem  et  similitudinem  suam  se- 
ctmdum  dilectionem ;  ad  imaginem  suam,  secundum 
eogoitionem  veritaUs  ;  ad  similitudinem  suam,  se- 
eoDdum  amorem  veritatis,  ad  imaginem  suam,  se- 
coQdum  intellectum;  ad  similitudinem  suom,  secun- 
dam  afToctum.  Sic  opifex  fecit  Deus  creaturam  ra- 
tionalem  ad  imaginem  et  simiiitudinem  suam,  ut  per 
hoc  quod  facta  esset  ad  imaginem  Dei,  Deum  cogno- 
sceret,  et  per  hoc  quod  facta  esset  ad  similitudinem 
Dei,  Deum  diligeret,  et  cognoscendo  et  diligendo 
Deum  possideret,  et  possidendo  beata  esset.  Sicut 
enim  in  uno  elemento,  scilicet  igne  duo  sunt  inter 
sediversa,  eta  se  prorsus  remota,  scilicetsplendor 
et  calor,  nec  splendor  es,  calor,  nec  calor  splendor 
quia  splendor  lucet,  et  videtur,  et  calor  ardet,  et 
sentitur,  nec  splendor  ardet  aut  aliter  quam  visu 
sentitur,  nec  calor  lucet  aut  videtur.  Ita  in  spiri- 
tuali  creatura  imago  Dei  et  similitudo  Dei  inter  so 
diversa  sunt,  et  a  se  quodammodo  reinota.  Nam 
secundum  illud  originalo  bonum,  quo  facla  est  ad 

(5)  Quomodo  ralionalis  creatura,  id  est  homo,  ad 
imaginem,  et  Dei  similitudinem  formata  dicatur,  no- 
taibiuter  habetur  ex  auctoribus  diversis.  Et  primo, 
ex  compendio  veritatis  Aureoli,  triplex  imaginis  as- 
signatio  elicitur.  Frima,  quod  imago  qusedam  est 
aBquatitatis  perfectissimse  :  et  sic  solus  Filius  Dci 
est  imago  Patris.  Quaedam  est  imago  imitationis,  et 
sic  homo  factas  est  ad  imaginem  Dei,  scilicet  ut 
ipsum  agnoscat,  et  in  virCutibus  imitando,  amare 
studeat.  Qusedam  autem  est  imago  reprsesentatio- 
nis.  EX  sic  mundus  dicitur  speculum^  etimago  boni- 
tatis  Dei.  Secunda  dilTerentia  ibidem  pro  elucida- 
tione  est,  quod  ({UGedam  est  imago  non  ad  ima^inem 
sicut  Filius  Dei.  Qusedam  autem  est  imagoad  ima- 
^inem,  ut  est  homo^  vel  angelus.  Qusedam  cst  non 
imago  sed  ad  imagmem,  ut  mundus,  qui  non  est 
ima^o,  quia  non  est  capax  Dei  per  amorem  et  co- 
gnitionem,  sed  tantummodo  est  vestigiumCreatoris. 
Tertia  dififerentia  ad  hoc  declarativa,quodqu8edam 
est  imago  naturaliter  genita,  sicut  tilii  regis  ad  re- 
gem,  sic  est  Ghristus  respectu  Dei  Patris.  Qusedam 
autem  est  imago  creata,  ut  anima  humana,  et  an- 
gelus.  Quaedam  vero  est  imago  facta  cjuasi  artiflcia- 
lis  ut  est  in  nummo  vel  denario  regis  vel  statuta 


A  imaginem  Dei,  ipsa  spiritualis  creatura  elucet  ad 
cognitionem  ;  et  secundum  illud  bonum,  quo  facta 
estad  similitudinem  Dci,  caletaddilectionem.  Jussit 
autcm  conditor  ipsius  partem  ejus  in  sua  simplici 
puritatc  subsistere,scilicet  naturamangelicom,  par- 
tem  vero  illius  luteis  corporibus  inesse,  naturam 
videlicet  humanam  (5). 

Cap.  U.  De  tribus  bonis  primordialibus  et  duobus 

externis  homini  datis. 

Tria  bona  primordialia  dedit  Deus  homini  in  crea- 
tione.  Primum  bonum  fuit  quod  eum  Deus  fecit  ad 
iiUaginem  suam;  secundum,  quod  eum  fecit  ad  si- 
militudincm  suam ;  tertium  bonum  fuit  immortali- 
tas  corporis,  si  perstitisset  homo  in  obsequio  Gondi- 
r>  toris.  Ista  tria  bona  fuerunt  homini  in  conditione 
divinitus  data,  et  naturaliter  et  originaliter  insita. 
Fuerunt  et  alia  duo  bona  hominis  quasi  extra 
eum,  unum  sublus  eum,  alterum  supra  eum.  Subtus 
eum  mundus,  supra  eum  Deus.  Mundus  visibile 
bonum  et  transitorium,  Deus  invisibile  bonum  et 
eeternum.  In  isto  fuit  homo  creatus,  in  illo  beatifi- 
candus.  Sub  Deo  fuit  homo  conditione,  supra  mun- 
dum  dignitate,  de  inferiori  bono  recessurus,  ad  su- 
perius  bonum  perventurus.  Sunt  itaque  tria  prt- 
morJialia  bona  homlnis,  homini  scilicet  in  condi* 

qua3  ipsum  regem  repraesentat.  Amplius  sciendum 
quod  imaginis  Dei  nomeu  in  sanctis  litteris  duobus 
capitur  modis,  hoc  est  secundum  substantiam  et 
secuudum  simiiitudinem.  Porro  secundum  substan- 
p  tiam  imago  Dei,  ut  inquit  Eucherius  libro  primo 
'-'  Commentariorum  in  Genesim,  nihil  aliud  esl  quam 
mens  naturaliter  omni  humana)  animoe  a  Deo  col- 
lata,  cujus  piivilegio  csBtera  carent  animalia;  imugo 
vero  Dei,  secundum  similitudinem,  est  justae  sanctse- 
que  animie.cum  Deo  conformitas  ex  divina  gratia,  et 
sanctarum  actionum  studio  comparata  de  qua  D. 
Ambrosius  in  comment.  Epist.  ad  Colossenses,  su- 
per  illud  Apostoli  :  Induenlcs  novum  hominem,  qui 
renovatur secundum  imaginem  ejus  qui  creavit  eum 
(Coloss.  iii),  sic  loquitur :  c  Imago  hadc  in  conversa- 
tione  bonse  vitse  intelligenda  est.»  Amplius  ex  Ni- 
colao  Lyrano  super  illud  Gen.  Faciamus  hominem 
ad  imaginem  et  similitudinem  nostram,  notandum 
quod  imago  Dei  consistit  in  anima,  quantum  ad 
proprietates  naturales,  scilicet  memoriam,  intelli- 
gentiam,  et  voluntatem.Similitudo  autem  in  gratui- 
tis  et  ideo  similitudo  est  qusedam  perfectio  imaginis 
j)  quia  gratia  perficit  naturam, 


195 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


196 


tione  data,  et  substantialiter  insita,  imago  Dei,  si-  X  niendam  virtutem,  inventa  est  practica ;  propter  in- 


militudo  Dei,  immortalitas  corporis,  si  perseverare 
voluisset  in  obsequio  Creatoris  (6). 

Cap.  III.  De  tribus  maiis  principalibus, 
Sunt  autem  tria  mala  principalia,  qusB  corrum- 
panttriabonaprsecedentia :  Ignorantia^concupiscen- 
tia,  infirmitas.Ignorantiaboni)  concupiscentia  mali, 
infirmitas  corporis  humani.  Per  primum  malum 
corruptum  est  primum  bonum ;  per  secundum,  se- 
cundum ;  per  tertium,  tertium.  Fer  ignorantiam 
namque  corrupta  est  in  nObis  divina  imago.  Per 
concupiscentiam  divina  similitudo.  Per  inflrmita- 
tem  immortalitas  corporis.  Facta  est  itaque  [via 
hominis  tenebreo  etlubricum^  et  angelus  Dominiper- 
sequens  eum  (Psal.  xxxiv).  TenebrsB  per  ignoran- 


veniendam  necessitatem,  inventa  est  mechanica. 
Theorica  ignorantiam  expellens  sapientiam  illumi- 
nat.  Practica  vitium  excludens  virtutem  roborat. 
Mechanica  penuriam  cavens  vitsB  proesentis  defe- 
ctum  temperat.  Theorica  in  omni  quod  est  et  non 
esti  verum  scrutari  eligit.''  Practica  modum  vivendi 
rect»  et  disciplinaB  formam  secundum  virtutum  insti- 
tutionem  disponit.  Mechanica,  res  defluentes  admi- 
nistrans,  humano  corpori  necessaria  providere  sata- 
git.  Omnium  enim  humanarum  actionum  seu  stu- 
diorum,  qu8B  ratio  moderatur,  finis  et  intentio  ad 
hoc  spectare  debet,  ut  vel  natursB  nostrsB  reparetur 
integritas,  vel  defectuum,  quibus  praBsens  subjacet 
vita,  tempereiur  necessitas.  Heparatur  autem  natu- 


tiam,  lubricum  per  concupiscentiam,    et  angelus  B  rse  nostreo  integritas  sapientia,  ad  quam  pertinet 


Domini,  id  est,  infirmitas  corporis  corpori  ad  vin- 
dictam  immissa,  persequens  eum  per  mortalitatem, 
donec  in  terram  revertatur  de  qua  sumptus  est.  So- 
let  autem,  secundum  quosdam,  hoc  quod  hic  concu- 
piseentiam  nominamus,  specialiter  vitium  dici,  ut 
dicantur  tria  mala  sic  :  ignorantia,  vitium,  infirmi- 
tas,  per  quse  tria  prsBcedentia  bona  sunt  cor- 
nipta  (7). 
Cap.  IV.  De  tribusremediis  contra  dicta  tria  mala, 

Triasunt  remedia  principaliacontratriaprsedicta 
mala,  ut  per  tria  remedia  tria  mala  repellantur, 
tria  bona  reformentur.  Sunt  autem  heec  :  sapientia, 
virtus  contra  vitium,  necessitas  contra  infirmitatem 
virtus,  necessitas.  Sapientia  contra  ignorantiam  ^ 
Sapientia  est  comprehensio  rerum,  pix)ut  sunt. 
Virtus  est  habitus  animi  in  modum  natura  rationi 
consentaneus.  Est  autem  habitus  qualitas  veniens 
per  appplicationem  subjecti  difficile  mobilis,  sicut 
dispositio  est  qualitas  veniens  per  applicationem 
subjecti  facile  mobilis.  Subjectumdicimusanimum, 
qul  ad  ipsam  suscipiendam  qualitatem  applicatur. 
Necessitas  est  sine  qua  viverc  non  possumus,  scd 
felicius  viveremus.  Sunt  itaque  ista  tria  remedia, 
sapientia,  virtus,  necessitas,  contra  tria  supradicta 
mala,  ignorantiam,  vilium,  infirmitatem  (8). 
Cap.  V.  De  tribus  scientiis, 

Propter  autem  ista  tria  remedia  inventa  est  omnis 
ars,  etomnis  disciplina.  Propter  inveniendam  nam- 


theorica,  et  virtute,  ad  quam  pertinet  practica,  et 
temperatur  necessitas  administratione  temporalium 
ad  quam  pertinet  mechanica.  Novissima  autem 
omnium  inventa  est  logica  causa  eloquentiee,  ut  sa- 
pientes,  qui  praBdictas  principales  disciplinas  in- 
vestigarent  et  unirent,  rectius,  veracius,  honestius 
illas  tractare,  et  disserere  de  illis  scirent :  rectius 
per  grammaticam,  veracius  perdialecticam,  hones- 
tius  per  rhetoricam.  Logica  namque  facundise  recti- 
tudine  veritatem,  venustalem  administrat.  Theorica 
interprelatur  contemplativa;  pratica,  activa,  me- 
chanica,  adulterina;  logica,  sermocinalis  (9). 

Cap.  VI.  De  philosophia  et  partibus  qjus, 

Quatuor  igitur  sunt  scientiaB,  inquas  omnis  philo- 
sophia  dividitur  :  theorica ,  practica ,  mechanica, 
logica.  Philosophia  estamorsapientise,  quae,  nullius 
indigens,  vivax  mens,  el  sola  prima)va  rerum  ratio 
est.  Philosophia  est  amor  sapientisB,  hoc  magis  ad 
etymologiam  nominis  pertinet.  Quod  autem  additur 
nullius  indigens,  vivax  mens,  hoc  significat  quod 
divina  sapientia  nihil  minus  coutinet,  sed  semel  et 
simui  omnia  intuetur  prsBtcrita,  praBsentia  et  f utura 
Vivax  mens,  quia  quod  semel  hi  divina  fuerit  ratio- 
ne  nulla  unquam  oblivione  aboletur.  PrimsBva  re- 
rum  ratio  est  quia  ad  hujus  similitudinem  cuncta 
formata  sunt.  Item  philosophia  est  disciplina  omnium 
rerum  humanarum  atque  divinarum  rationes  pro- 


que  sapientiam,  inventa  est  theorica ;  propter  inve-  D  ^^^il^^^^  investigans  (10). 


(6j  De  immortalitate  corporis  longe  aliter  sentit 
Scotus  cum  suis  asseclis,  utpote  qui  opinantur  ho- 
minem  moi^ti  fuisse  obnoxium,  iicet  in  originali  per- 
mansisset  innocentia,  ob  mortalis  naturse  conditio- 
nem.  Hanc  tamen  non  poBualem  mortem,  sed  spiri- 
tus  dissolutionem  suavissimam,  veluti  flatus  ab  ore 
exeuntis,  nuncupant. 

(7)  Intelleotui  pulchre  objicitur  malum  ignorantise 
vitce  sanctitaii  et  puritati  concupiscentia,  inflrmitas 
corporis  immortalitati,  ut  totus  homo  ex  Ada3  pec- 
cato  vulneratum  se  agnoscat,  qui  enim  prius  totus 
incolumis  existere  poterat,  nisi  peccasset,  totus 
infirmus  peccando  evasit. 

(8^  Inflictis  vulneribus  sapientia  medetur,  intel- 
lectum  consulendo,  virtus  concupiscentiam  frenan- 
do.  Necessitas  inflrmitatem  cohortando.  Piissimus 
enim  Dominus  illa  remedia  languoribus  nostns  ob- 


tulit,  qu8B  suse  miserationi  et  nostrsB  inflrmitati  ap- 
posita  essent. 

(9)  Ut  inveniretur  sapientia  intellectum  consulens 
et  ignorantiam  excludens,  et  veritatem  rerum  pro- 
pinans,  theoricam  disciplinam  edocuit  nos  Deus;ut 
inveniretur  virtus  concupiscentiam  expellens  vel  re- 
frenans,  practicam  moiistravit ;  ut  inveniretur  ne- 
cessitas  inlirmitatem  cohortans,  etadjuvans,  osten- 
dit  mechanicam,  penuriam  caventcm  et  miserias 
sive  hujus  vit»3  defectus  temperanlem.  In  quibus 
omnibus  allissimi  Dei  charitas  in  nos  eluceret. 

(10)  Philosophia  nullum  bonum,  nec  preestantius, 
nec  optabilius  hominibusadiis,  necdatum,  necdari 
posso,  inquit  Ammonius  iu  Porphyrium.  Et  The- 
mi^tius  iu  primo  Physic.c.4:<  Philosophia  estani- 
m»  perfectio,  ut  medicina  coi*poris.  »  Philosophia 
aliter  mortis  commentatio  definiiur  a  Platone.  Phi- 


197 


EXCERPTIONUM  PRIORUM  LIBER  PRIMUS. 


198 


Gap.  VII.  De  iheorica  ei  pariibus  ejus, 

Theorica  dividitur  in  theologiam,  physicam  et 

mathematicam.  Aliter  theorica  dividitur  in  intel- 

lecUbilem,  physiologiam,  intelligibilem.  Aliter  theo- 

rica  dividitur  in  divinalem,  naturalem,  doctnnalem. 

Eadem  namque  est  theologia,  intellectibilis  et  divi- 

nalis.  Eadem  est  physica,  physiologia  naturalis. 

Eladem  est  mathematica,  intelligibilis,  doctrinalis. 

Theologia  tractat  de  invisibilibus  invisibilium  esscn- 

tiis.  Physica  tractat  de  invisibilibus  visibilium  cau- 

sis  Mathematica  tractat  de  visibilibus  visibilium 

formis.  Theologia  est,  quando  aut  inefTabilem  Dei 

naturam,  aut  spintuales  creaturas  ex  aliqua  parte 

profundissima  qualitatc  disserimus.  Physica  est, 

quse  causas  rerum  ex  suis  efrectibus^  et  efTecius  cx 

causis  deprehendit. 

Unde  iremor  ierris,  qua  vi  maria  alta  iumescuni. 
Herbarum  ac  lapidum  vires,  irasque  ferarum. 
Omne  geuus  nauium,  voluorum  quoque  repiilium- 
que. 

Mathematica   est,   qusB   abstractam  considerat 

quantitatem.  Absti*acta  autem  quantitas  nihil  est 

aliud  quam  forma  visibilis  secundum  lineamentarem 

dimensionem  animo  impressa.  Omnis  autem  forma 

visibilium  in  quantitate  consistit.  Quantitatis  autem 

alia  est  discreta,  quae  multitudo  appellatur,  ut  grex, 

populus  ;  aut  contigua,  quoe  magnitudo  dicitur,  ut 

arbor,  lapis.  Rursum  multitudinis,  alia  est  discreta 

per  se,  ut  duo,  tria,  quatuor ;  alia  distracta  ad  ali- 

quid,ut  sesquialterum,  sesquitertium.  Magnitudinis 


A  tria)  est  punctum.  Elementum  astronomisB  est  in- 
stans.  Aritmetica  est  numerorum  scientia.  Musica 
est  plurium  sonorum  dissimilium  in  unum  redacto- 
rum  concordia.  Geometria  est  disciplina  magnitu- 
dinis  immobilis,  formarumque  descriptio  contempla- 
tiva^  per  quam  uniuscujusque  rei  termini  declarari 
solent.  Astronomia  est  disciplina  magnitudinis  mo- 
bilis,  et  investigans  spatia,  motus,  et  reditus  c<b- 
lestium  corporum  certis  temporibus  (12). 
Cap.  IX.  De  ariihmetica. 
Arithmcticam  scriptores  ssBcularium  litterarum 
inter  disciplinas  mathematicie  ides  primam  esse 
voluerunty  quia  ipsa  ut  sit  nuUa  alia  indiget  disci- 
plina.  Musica  autcm,  et  geometriu,  et  astronomia 
qu8e  sequunlur,  ut  sint  atque  subsistant,  istius  in- 
digent  auxilio.  Prima  ergo  est  arithmetica,  quia  in 
proportione,  spatio  et  motu  numerus  invenitur,  sed 
non  e  divei*so.  In  numero  semper  proportio,  aat  spa- 
tium,  aut  motus  inesse  cernitur.  Unde  arithmetica 
et  una  de  quatuor,  et  aliarum  trium  instrumentum 
esse  probatur  (18). 

Cap.  X.  De  musica  et  pariibus  ejus, 
Musicarum  alia  mundana,  alia  humana,  alia  in- 
strumentalis.  Mundanarum ,  ali»  in  elementis,  alia 
in  planetis,  alia  in  temporibus.  Earum  quce  in  ele- 
mentis,  alia  in  pondere^  alia  in  numero,  alia  in  men- 
sura  consistit.  Quae  in  planetis,  alia  in  situ,  alia  in 
motUy  alia  in  natura.  Quae  in  temporibuS)  alia  in  an- 
nis,  ut  in  mutatione  veris,  eestatis,  autumni,  et  hie- 


B 


alia  est  immobilis,  ut  spha^ra  terr« ;  alia  mobilis,  ut  Q  "'^^ '  ^^^^  ''"^  "f  ^^^^^'  .^*  ["}  i^crementis,  decremen. 


sphaera  rii*mamenli.  Multitudo  discrela  per  se  materia 
est  arithmetica^.  Multitudo  discreta  ad  aliquid  ma- 
teria  est  musica;.  Magnitudo  immobilis  materia  est 
geometriae.  Magnitudo  mobilis  materia  astrono- 
mise  (11). 

Gap.  VIII.  De  maihomatica  ei  pnrtibus  ejus. 
Quatuor  sunt  itaque  spccics  inalhematica) :  arith- 
metica,  musica,  geometria,astronoiiua.  Arithmetica 
tractat  de  numero,  musica  de  sonorum  proportione, 
geometria  de  locorum  spatio,  astrononiia  de  astro- 
rum  motu.  Elementum  arithmeticue  est  unitas.  Ele- 
mentum  musicee  est  unisonum.  Elcmentum  geome- 


tisque  lunaribus ;  alia  in  diebus,  ut  in  vrcissitudine 
lucis  et  noctis.  Musica  humana  alia  in  corpore,  alia 
in  anima,  alia  in  connexu  utriusque.  In  corpore  alia 
in  vegetationibus,  alia  in  humoribus,  alia  in  opera- 
tionibus.  Prima  couvenit  omnibus  nascentibus,  se* 
cunda  sensibilibus,  tertia  rationabilibus.  Musica  in 
anima,  alia  in  potentiis,  ut  sunt  ira  et  ratio ;  alia  in 
virtutibus,  ut  sunt  justitia  et  fortitude.  Musica  in 
connexu  utriusque  est  illa  naturalis  amicitia,  qua 
anima  corpori  non  corporeis  vinculis  alligata  tene- 
tur.  Musica  instrumcntalis  alia  in  pulsu,  ut  in  tym- 
panis  et  chordis ;  in  alia  flatu,  ut  in  tibiis  et  orgauis  : 
alia  in  vocCy  ut  in  carminibus  et  catilenis  (14). 


losophia,  secundum  Albertum  Dc  Animal.  lib.  pri- 

mo  :  «  Nil  aliud  est,  quam  victoria,  et  abstinentia  _^      (13)  umia  qu»  sun 

concupiscibilium.  » Ipsius  philosophiae,  natura  est  ^  stant,8iquidemDeus 

quaerere  maximas  pcrscrutationes,  ut  ait  Averr.,  2 

Metaphysic.  text.,  comment.  15. 

(11)  Iheologia  nihil  habet  altius  myslerium  quam 
Patris  ac  Filii  divinitas,  et  notio,  idemque  Spiritus 
sancti,  ut  habetur  ex  Steucho  De  Perenni  Philos. 
lib.  I.  Unde  pulchre  de  invisibilibus  invisibilium 
essentiis  tractare  dicitur.  • 

(IS)  Cum  naturalia  corpora  superflcies  habeant,  et 
solida  longitudiuesetpuncta  in  corporo  cum  physico 
mathematica  consentit;  dillerttamen  consideratione 
et  aliis,  quse  tradit  Arist.  2  Phys.,  c.  2.  Eligit  quippe 
ex  corpore  imiverso  certam  partem  pertractandam, 
atque  versatur  circa  lineas,  angulos,  numeros,  aut 
aliquid  ceterorum.  Quatuor  sunt  ejus  species  ab 
Hugone  commemoratse ,  et  sunt  speculativse  disci- 
plin»  teste  Arist  vi,  Metaph.  cap.  1,  et  necessarise 
ad  renim  naturalium,  et  aliarum  cognitionemi  ut  ait 
Plato  in  Epinomide, 


(13)  Omia  quee  sunt,  inquit  Boetius,  numeris  con- 

omuia  fecit  ia  numero,  pandere, 

ei  measura  (Sap.  x),  ut  non  mirum  sit,  aliquando 
Pythagoricos  dixisse,  ex  numeris  omnia  faota,  ut 
ait  Aristo.  Metaphys.  i,  cap.  5,  et  Macrobius  dixit 
animam  corporibus  certa  numerorum  ratione  80- 
ciari,  lib.  i  in  Somn.  Scip.  Verum  Proclus  in  Ti- 
mseum  Platonis,  Pythagoricos  quatuor  numerorum 
constituisse  rationes  tradit,  aliam  musicalem,  ut  in 
musica ,  et  carminibus ,  aliam  naturalem ,  ut  in  re- 
rum  compositione,  aliam  rationalem,  aliam  divinam. 

( 1 4)  M  usicam  veteres  inter  disciplinas  collocarunt, 
et  quod  natura  quoerit,  non  solum  in  negotio  reote, 
verum  eliam  in  otio  laudabiliter  posse  vivere. 
Arist.,  lib.  vii,  Pol.  c.  3.  Plerisque  autem  musica 
visa  est  morum  esse  formatrix,  et  inventrix,  ut 
Arist.,  lib.  VIII,  Pol.  c.  5,  et  Plat.  Dial.  6Delegib. 
Atque  musicse  sonis  etiam  barbaronim  animos  ad 
virtutem  flecti  posse,  vel  in  molUUA\SLN^V»s^Nafi5i2^T^ 
solvi  plac\ui  l^acrob,  Yii!b«  u/m  ^xdsl^  ^y^«^^w^.^. 


4d9 


APPfeNDlX  AD  HtJGOJflS  Ot»ERA  DOGMATICA. 


HOd 


Gap.  XI.  De  geomeiria  et  partibus  ejus. 

Geometria  tres  habet  species,  planinietriam,  alti- 
metriam,  cosmimetriam,  Planimetria  longum  et  la- 
tum  metitur,  et  extenditur  antorsum  et  retrorsum, 
dextrorsum  et  sinistrosum.  AUimetria  metitur  al- 
tum  et  profundum,  et  extenditur  sursum  et  deor- 
sum.  Gosmimetria  sphserica  metitur,  id  est  rotun- 
da  (ib). 

Cap.  XII.  De  astronomia  et  astrologia. 

Astronomia  in  mathematica  non  solum  est  ordinc 
postrema ,  sed  et  loco  sublimior,  et  excelsior  digni- 
tate,  quia  cum  cseterse  tres  quodammodo  inferius 
versentur,  haec  sola  coelestium  et  supernorum  dis- 
positionem  investigandam ,  ac  tractandam  susce- 
pit.  Aslronomia  dividitur  in  duas  species,  in  sphse- 
ricam  et  gnomonicam.  Sphserica  est,  qua^  spatia,  ct 
situm  considerat  ccelestium  corporum.  Gnomonica, 
q[U8B  motum  horologii  attendit.  Inter  astronomiam 
et  astrologiam  hoc  interesse  videtur  quod  astrono- 
mia  de  lege  astrorum,  et  conversione  coeli  disserit 
regiones,  circulos,  ortus,  occasus  siderum,  et  cur 
unumquodque  ita  voceturinvestigando.  Astrologia 
autem  astra  considerat  secundum  nativitatis  et  mor- 
tis,  vel  aliorum  quorumlibet  eventuum  observatio- 
nem,  quse  partim  naturalis  est,  partim  superstitiosa. 
Naturalis  est  in  complexionibus,  e  quibus  sunt  aegri- 
tudo,  sanitas,  sterihtas,  fertilitas,  tempestas  sere- 
nitas,  quse  secundum  superiorem  contemperantiam 
yariatur.  Superstitiosa  est  in  contingentibus,  heec  in 
constellationibus  constat,  et  hanc  partem  mathema- 
tici,  qui  interpretantur  vani,  tractant  (16). 

Gap.  XIII.  De  pratica,  ct  partibus  ejus. 
Practica  divitur  in  solitariam,  privatam,  et  publi- 
cam.  Aliter  practica  dividitur  in  elhicam,  oecono- 
micam,  etpoliticam.  Aliter,  practica  dividitur  in  mo- 
ralem,  dispensativam,  et  civilem.  Eadem  est  solita- 
ria,  ethica,  moralis ;  eadem  esl  privata,  oeconomica, 
dispensativa ;  eadem  est  publica,  politica,  civilis. 
Prima  mores  instituit,  secunda  familiam  disponit, 
tertia  urbes  regit.  Prima  pertinet  ad  singulos,  sc- 
cunda  ad  patres  familias,  tertia  ad  rectores  urbium. 
Ethica  est  quoe  sui  curam  genens  cunctis  seso 


A  erigit,  exornat  augetque  virtutibus,  nihil  in  vita  ad- 
mittens,  quo  non  gaudeat,  nihil  faciens  pseniten- 
dum.  Giiconomica  est,  quae  familiaris  offlcii  curam 
mediocri  componens  dispositionedistribuit.  Publica 
est,  quae  reipublicse  curam  suscipiens,  cunctorum 
saluti  suse  pinidentise  solertia,  et  justitiee  libra,  et 
fortitudinis  stabilitate,  et  temperantiee  patientia  me- 
detur(17). 

Gap.  XIV.  De  mecbanica  et  partibus  €^'us. 

Mechanica  septem  habet  species  :  lanificium,  ar- 
maturam,  navigf*tionem,agriculturam,  venationem, 
medicinam,  theatricam.  Ad  hanc  omnium  rerum 
fabrica  concurrere  videtur.  Ah  hanc  enim  pertinent 
universa,  quoe  humanis  necessitatibus  inveniuntur 
g  grata ,  commoda ,  neccssaria ,  ct  qusecunque  sub 
praidictis  septeni  speciebus  ejus  comprehendi  com- 
probanfur(18). 

Gap.  XV.  !)e  lanificio. 
Lanificium  est  prima  species  mechanica3.  Ad 
hanc  pertinet  omnis  opera  nendi,  rctorquendi,  con- 
suendi,  quidquid  fit  instrumenlo,  colo,  fuso,  acu, 
pectine,  calamistro,  girgillo,  allibro,  subula  ;  in 
materia  lini,  lanse,  canabis,  et  suberis ;  omnis  usus 
floccorum,  lillrorum,  sagorum,  sagmatum,  matu- 
larum,  et  sportarum  (19). 

Gap.  XVI.  De  armatura. 
Armatura  duas  habet  species  architectonicam  et 
fabrilem.  Architectonica  dividitur  in  ca^mentariam, 
qute  ad  latomos  et  coementarios,  et  in  carpentariam, 
^  quje  ad  carpenlarios  et  tignarios  pertinet.  Fabrilis 
dividitur  in  mallealoriam  et  exclusoriam.  Adarma- 
turam  pertinet  omnis  industria  carpentariorum , 
tignariorum,  cannentariorum,  latomorum,  et  fabro- 
rum,  quidquid  fit  instrunicnto,  securi,  ascia,  dola- 
bra,  trulla,  perpendiculo,  malleo,  scalpello,  arctavo, 
incude.  In  materia  ligno,  lapidc,  sabulo,  gipso  et- 
sero  (20). 

Gap.  XVII.  De  navigatione. 

Navigatio  tertia  species  est  mechanicae.  Ah  hanc 
pertinet  omnis  industria  vendendi,  et  emendi.  Heec 
invisa  littora  adit,  pacem  ct  familiaritatem  cum  exte- 


(15)  Scriptum  erat  in  foribus  scholie  Platonis  : 
c  Nullus  ignatus  geometrioe  ingrediatur.  » Idem,  7 
De  reptib.  scribitgeometriam  ad  veritalemnttollere  D 
animum,  et  ad  philosophandum  pru^parare  cogitatio- 
nem,  et  interesse  ad  disciplinas  comparandas  maxi- 
me,  attigeritne  geometriam  aliquis,  an  non. 

(16)  Gognitio  ex  astrorum  obsei^vatione,  et  ra- 
tiocinatione  nata,  astrologia  dicitur,  atque  ideo  sub- 
jectum  ejus  scientise  corpora  sunt  coelestia.  Hujus 
du8B  sunt  paHes,  theorica  et  practica.  Thcorica, 
qufe  et  speoulativa,  vei*saturin  contemplatione,  quae 
observat  naturas,  motus,  orbes,  circulos  et  reliqua 
astrorum,  accidentia,  quam  tractat  abunde  Ptolo- 
mfleus  in  Almagesto.  Practica  ea  est  quee  considerat 
eadem,  sed  non  absolute,  sed  quatenus  res  inferio- 
resrespioiunt,  hoc  est  quatenus  explicant  vires  suas 
vel  influunt  in  res  inferiores,  quse  traditur  a  Ptolo- 
msea  in  opere  Quadrip. 

(17)  Pulchras  practicae  divisiones  aflert  idem  con- 
OernenteSy  de  quibus  summatim  Gregorius  Tolosa- 


nus,  synt.  lib.  xxi,  xxii. 

(18)  Mechanicus  est  opifex  eorum ,  quse  simul 
ingenio  el  manu  perficiuntur.  Unde  non  quaelibet 
artilicia  protrita  et  vulgaria  mechanica  dicenda 
sunt  proprie,  sed  ea  tantum,  quae  ingenio  succur- 
runt  difUcullatibus  contingentibus  prijeternaturam, 
ct  subveniunt  utililati,  ut  inquit  Arisl.  in  prin.  Queest. 
Mech. 

(19).  Plato  libro  Givili  in  duas  partes  lanificii  divi- 
dit  artem  :  in  discretoriam  et  coucretoriam  :  discre- 
toria  est  in  longum  latumque  protractio,  seu  dedu- 
ctio,  ut  fuso  retorto  vei  rota;  concretoria  texturae 
opus  habet  implicatione  staminis  et  subtegminis. 

(:20)  Fabrilis  artis  species  variee  sunt,  cum  hoc 
nomen  sit  generale  ad  omnes  qui  operantur  in 
materia  aliqua  dura,  vel  lapidea,  vel  lignaria,  fer- 
raria,  aurea,  argentea,  a  quibus  fabri  cum  addi- 
tione  materia^,  iu  qua  opeiuntur,  dicuulur.  De  his 
omnibus,  si  placct,  videas  Gregorium  Tolosauum 
iii  sua  Syntaxi, 


201 


EXCERPTIOxNUM  PRIORUM  LIBER  PRIMyS. 


202 


ris  naiionibus  compronil, et  privata  bona  communia  A  disserendi.  Grammatica  dividitur  in  litleram,  sylla- 


facit  (21). 

Cap.  XVni.  De  agriculturn. 

Agricultura  quatuor  hal)et  species  agrorum, 
arvum,  id  est,  agrum,  qui  aratur,  et  sationibus  de- 
putatur ;  consitum,  qui  deputatur  nemoribos,  ut 
sunt  pomoria,  viueta,  oliveta:  pascuum,  qui  pascujs 
deputalur,  ut  sunt  prata,  tcmpe,  tesqua;  et  flori- 
dum,  qui  floribus  addicilur,  ut  sunt  horti,  rosaria, 
apiaria(21*). 

Cap.  XIX.  De  venaliorc, 

Venatio  tres  habet  species,  ferinam,  aucupium, 
piscaturum.  Ferina  fit  multis  modis,  retibus,  pedi- 
cis,  laqueis ,  praecipitis,  arcu,  Jaculis,  cuspide, 
indagine  pennarum,  odore,  canibus,  accipitribus. 


bam,  dictioncm,  et  orationem.  Ratio  disserendi 
dividitur  in  probabilem,  necessariam  et  sophisti* 
cam.  Probabilis  dividitur  in  dialecticam  et  rheto- 
ricam.  Necessaria  pertinet  ad  philosophos,  sophis- 
tica  ad  sophistas.  Grammatica  est  scientia  recte 
loquendi.  Dialectica  disputatio  acuta,  verum  a  falso 
distinguens.  Hhetorica  est  disciplina  ad  persua- 
dendum  quseque  idonea(2d*). 

Cap.  XXIII.  Quomodo  legendoe  sint  artes. 

In  legendis  artibus  talis  est  ordo  servandus.  Prima 
omnium  comparanda  est  eloquentia,  et  ideo  expe- 
tenda  logica,  deinde  per  elhicam  purificandus  ocu- 
lus  mentis,  et  sic  ab  rhetoricam  transeundum. /Egy- 


Aucupium  flt  laqueis,pedicis,  retibus,  arcu,  visco,  B  ptus   mater  est  artium,  de  ^gypto   venerunt  in 


hamo.  Piscatura  flt  sagenis,  retibus,  gurgustiis, 
hamis,  nassis,  jaculis.  Ad  venationem  pertinet 
omnis  industria  pistorum,  laniorum,  coquorum,  et 
cauponum  (22). 

Cap.  XX.  De  wedicina. 
Medicina  continet  occasiones  et  opcrationcs. 
Occasiones  sunt  sex  :  aer  curcumdans  nos,  ribus 
et  potus,  somnus  et  vigilisD,  motus  et  quies,  inanitio 
et  repletio  et  accidentia  animee.  Operationes  flwnt 
intus  et  foris.  Intus  ut  ea,  quae  intromittuutur  per 
os,  per  anum,  ad  excitandas  sternutationes,  vomi- 
tiones,  purgationes.  Foris,  ut  amplastra,  incisio. 


Gra^ciam,  de  Grsecia  in  Italiam.  Sola  phycier  trac- 
tat  de  rebus,  caeterse  omnes  de  intellectitus  rerum, 
sed  logica  tractat  de  rebus  secundum  praedica- 
mentalem  constitutionem.  Mathematica  secundum 
lineamentalem  dimensionem,  et  ideo  logica  ali- 
quaudo  pura  intelligentia  utitur.  Mathematica  nun- 
quaui  sine  imaginatione  est.  Sciendum  est  autem 
quod  aliquando  physica  large  accipitur  sequipollens 
theoric£e.  Ethica  quoque  a^quipolleus  practicse,  et 
tunc  philusophia  in  tres  tautum  scientias  dividitur, 
physicam,  ethicam,  logicam.  Sciendum  quoque  est 
quud  mechanica  secundum  rationem  sui  sub  philo- 
sophia  continetur,  non  secundam  administrationem. 
Verbi  gratia,  ratio  agriculturoe  pertinet  ad  philoso- 


ustio  (22'). 

Cap.  XXI.  De  theatrica, 

Theatrica  continet  luidos.  Ludorum  autem  alii  C  phum,  administratio  ad  rusticum  (24). 
fiebant  in  theatris,  alii  in  gabulis,  alii  in  gymnasiis, 
alii  in  arenis,  aUi  in  amphicircis,  alii  in  conviviis, 
alii  in  fanis.  In  theatais  gesta  recitabantur.  In  ga* 
bulis  choreas  ducebant.  In  gymnasiis  luctabantur. 
In  arenis  pugiles  exercebantur.  In  amphicircis 
certabant  cursu  pedum,  equorum,  curruum.  In 
conviviis  musicis  instrumentis  ludebant.  In  fanis 
laudes  deorum  cantabant  (23). 

Cap.  XXII.  Do  logica  ei  partibus  eju$. 

Logica  dividitur  in  grammaticam,  ei  rationem 


Cap.  XXIV.  De  inventoribus  artium, 

Theologus  primus  apud  Grsecos  Linus  fuit  apud 
Latinos  Varro,  et  nsstris  temporibus  Joannes  Sco- 
tus  De  decem  in  deum  eategoriis.  Physicam  natu- 
ralem  Thales  Milesius,  unus  de  septem  sapientibus, 
invenit.  Arithmeticam  Pythagoras  iuvenit.  Boetius 
transtullit.  Musicae  reportorem  divina  historia  com- 
memorat  Jobal ;  Grseci,  et  alii  alios.  Geometriam 
GDseci  invenerunt ;  astrologiam ,  Abraham ,  Neha- 


(21)  Ad  navigationem  pertinet  cognitio  marium, 
locorumque,  quse  navigare  quis  decrevit,  diversita- 
tem,  et  eorum  itinera,  ac  situs  ex  quadrato  nau- 
tico.  Item  tempestates  prsecognoscere,  ventorum 
discrimina,  sohs  et  lunae  varios  cursus,  et  aspec- 
tus,  et  quarumdam  stellaru  mortus  et  occasus. 

(21").  Plato  itt  Epinomide  f  artem  non  putat  hu- 
manam  agriculturam  sed  eam  siue  arte,  ab  initio 
beneflcio  Dei  fuisse  aggi^ssos  homines.  Xenophon 
autem  in  CEconom,  ar/em  artium  vocat,  omniunque 
nuti-icem.  Ejusdem  principia  sunt  eadem,  qu» 
mundi,  secundum  Enuium,  Aqua  scilicet  terra,  aer, 
sol,  ut  etiam  VaiTO.  lib.  i,  cap.  4. 

(22)  Julius  Pollux  Commodo  imperatori  scribens, 
lib.  V  Ottomasti.  Inprincipio,  ut  studiosus  sit  vena- 
tionis  admonet,  quod  hoc  studium  sit  heroicum,  con- 
ferens  adcorporis  animseque  bonam  constitutionem, 
sitque  militaris  audaciae  specimen.  Idcirco  venatio 
apud  Persas  valde  celebris  est,  ut  scribit  Xeuophon, 
Iib.  I  Cyriped,  el  Athseneus,  lib.  i  DipnoBophost, 
lAquit.Apud  Homerum  utuntur  juvenes  venationibus 
ud  belliea  pericula  devitanda,  et  omnibus  indigatio. 
libaS;  qoibas  robustiores  sanioresque  effloiantur, 

f  ATROL,  CLXXm 


(22*)  Medicina  a  medio  dicta  est;  medium  autem 
est  inter  excessum  et  defectum.  Unde  apud  Hippo- 
cralem  dicitur  delicientis  adjectio,  et  ablatio  supei^ 
antis.  Atque  in  summa  ea  est  ad  temperamentum 
"Q  deducens  extrema  excedentia,  vel  medium  illud 
conservans.  Sic  duo  scopi  medicime,  curare,  et 
sanitatem  tueri,  teste  Galeno  de  sectis,  et  Aristot. 
libro  Dejuventute  et  senectute. 

(23)  Ludorum  diversa  genera  habentur  tum  ex 
Textoris  tum  ex  Julii  Barbaranse  ofticina.  Multa 
etiam  ex  libro  Plateee  nostrae  lingua  vemacula 
haurire  poteris. 

(^23*)  Logica  nil  aliud  est,  nisi  ars  disserendi. 
Hujus  maleria  :  qusestio  generalis,  non  autem  par- 
ticularis.  Finis  ejus  probare,  et  disserere,  hoc  est 
aliquid  percurrere  disputando.  Instrumenta,  et 
media  ejus,  delinitio,  divisio,  argumentatio. 

(24)  Pulchre  eloquentiam  et  etnicam  conjungit, 
qus»  oculum  meutis  puriiicare  habet;  nam  cur, 
inquit  Marsilius  Ficinus  in  Flatonis  Georgiam,  elo- 
quentia  sine  sapientia  est  ensis  acutus  in  manu 
luriosi. 


m 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


^ 


rot  autem  astronomiam ,  cujus  etiam  nbmine  in- 
scribitur.  Ethicam  Socrates  docuit.  Usum  lanificii 
fertur  Minerva  Atheniensibus  tradidisse.  Ninus 
primus  omnium  bella  movit.  Usum  navigii  Pelasgi 
invenerunt.  Geres  frumentum  dicitur  invenisse. 
Usum  quoque  deliciarum  coquinse  Aptius.  Medi- 
cinse  inventor  putatur  Apollo.  Ludos  Lydi  invene- 
runt,  qui  de  Lydia  quondam  egressi  in  Etruria  con- 
sederunt,  et  ibi  inler  ceetera  superstitionum  suarum 
genera  ludos  instituerunt.  Unde  Romani  accersitis 
magistris  ludos  Romse  fecerunt.  Abraham  invenit 
litteras  Syrorum,  PhoDnix  Graecorum,  Isis  -'Egy- 
ptiorum,  Moyses  Hebraeorum,  Garmentis  Latino- 
rum.  Alcmon  quidam  fabulas  dicitur  invenisse.  Par- 
menides  dicitur  dialecticam  in  rupe  quadam  exoo- 
gitasse,  Demosthenes  rhetoricam  invenisse  (24*). 
Gap.  XXV.  Dc  magica,  et  partibus  ejus. 
Mag^ca  sub  philosophia  non  continetur,  sed  est 
foris,  falsa  professione  de  vero  mentiens,  et  veraci- 
ter  lcedens,  homines  seducit  a  religione  divina,  cul- 
turam  daemonum  suadet,  et  ad  omne  nefas  suos  se- 
quaces  impellit.  Hsec  quinque  genera  maleflciorum 

(24*)  De  inventoribus  artium  videndus  est  partim 
Polydorus  Virgilius.  partim  Alexander  Sardus  Fer- 
rariensis.  Verum  plura  in  noslra  Plalea,  si  libet, 
degustare  putes. 

(25)  De  magica  nec  quid  copiosius,  nec  quid  abso- 
utius  legi  potest,  quam  quidquid  in  palatio  nostro 


A  continet,  manticem,  mathematicam,  maleficia,  sor- 
tilegia,  pra;tigia.  Mantice  interpretatur  rlivinnfio. 
Ha)c  quinque  species  habet,  necromantiam,  geoman- 
tiam,  hydromantiam,  a^romantiam,  pyromantiam. 
Prima  fit  in  mortuis,  secunda  in  teriti,  tertia  in 
aqua,  quarta  in  aere,  quinta  in  igne.  Mathematicn 
in  multis  est  vanitas.  Hiec  tres  habet  species,  llaru- 
spicinam  (aruspicinam),  augurium,  horoscopicam. 
Haruspicina  dicitur  ab  inspectione  hararum  (ara- 
rum),  hsec  fit  quando  in  flbris  animalium,  quae  ani- 
malia  in  haris,  id  est  cubilibus  ponuntur,  facta  qua*- 
runlur.  Augurium  dictum  est  ab  avidus,  hos  ali- 
quando  pertinet  ad  aures,  et  dicitur  augurium  ab 
avium  garrilu,  aliquando  ad  ocuIos,etdiciturauspi- 
cium  ab  avium  ihspectatione.  Horoscopica  in  con- 
stellationibus  constat,  maleficia  fiunt  per  incanta- 
tiones;  sortilegia,  per  sortes;  prsestigia,  per  phan- 

B  tasticas  aliusionejj.  MagicamZoroastres  rex  Bectria- 
norum  invenit,  et  post  longa  tcmpora  Democritus 
ampliavit.  Hydramantiam  Pcrsse  ferunlur  invenisse. 
Auguria  Phi'iges;  Prffistigia  Mercurius.  Aruspici- 
nam  quidam  puer  Hetruscus,  nomine  Tages  (25). 

reconditum,  atque  abstructum  est.  Si  enim  vel 
prisci,  vel  recentes  autores  de  hac  materia  quid- 
quam  laudabile  protulerunt,  hocomne  in  isto  volu- 
mine  pateflet.  Haec  lector  in  memoria  habeat,  et 
cum  tibi  sucurrit,  experiaris. 


LIBER    SEGUNDUS 

Qui  tractat  de  materia  mundanee  scripturae  atque  divinae;    et  quod  mundana    divinee 
subserviat,  cum  adjectione  quoramdam  continens  decem  capitula. 


Cap.  I.  De  materia  mundansc  scriptunc  et  divina}. 

Sane  scriptura  sa^cularis  materiam  habet  opus 
conditionis.  Divina  Scriptura  materiam  habet  opus 
restaurationis.  Duo  quippe  sunt  Dei  opera  :  opus 
conditionis,  et  opus  restaurationis.  Opus  conditio- 
nis,  est  quo  factum  est  ut  essent  quae  non  erant  ; 
opus  restaurationis  est  quo  factum  est  ut  melius 
essent  quae  pericrant.  Opvis  conditionis  est  creatio 
mundi  cum  omnibus  elementis  suis.  Opus  restau- 
rationis  incarnatio  Verbi  est  cum  omnibus  sacra- 
mentia  suis.  Opus  conditionis  in  sex  diebus  factum 
est.  Opus  restaurationis  non  nisi  sex  eetatibus  per- 
lici  potesl.  Sex  tamen  sunt  contra  sex,  ut  i<Iem 
cognoscatur  esse  Redemplor,  qui  et  Creator. 
Cap.  II.  Quare  tria  visibilia  mundi,  tria  invisibilia 

Dci  demonstrant. 

Ncc  prflBtermittendum  quod  per  opus  conditionis 
tria  invisibilia  Dei  demonslrantur.  //;  visibilia  enini 
ipsius  a  creatura  mundipcr  ea,  quse  facta  sunt  in- 
tellecla  conspJciuDtur(Hom,  i).  Tria  sunt  invisibilia 
Dei,  potentia,  sapientia,  benignitas.  Ab  his  tribus 
omnia,  in  his  tribus  consistunt  omnia,  per  hoec  tria 


C  reguntur  omnia.  Polentia  creat,  sapientia  gubernat, 
benignitas  conservat.  Quae  tamen  tria  sicut  in  Dco 
inefTabiliter  imum  snnt,  ita  in  operatione  separari 
non  possunt.  Potentia  per  benignitatem  sapicnter 
creat.  Sapientia  per  potentiam  benigne  gubernat. 
Benignitas  per  sapientiam  potenter  conservat.  Po- 
tentiam  manifeslat  creaturarum  immensilas,sapien- 
tiam  decor,  bonitatem  utilitas.  Immensitas  creatu- 
rarum  constat  in  multitudine  et  magnitudine.  Mul- 
titudo  in  similibus,  in  diversis,  in  permistis.  Ma- 
gnitudo  est  in  mole  ct  spalio.  Moles  est  in  massa 
et  pondere.  Spatium  est  in  longo  et  lato,  profundo 
et  allo,  Decor  creaturarum  est  in  situ  et  in  motu,  in 
specie  etqualitate.  Situs  est  in  compositione  et  or- 
dine.  Ordo  est  in  loco,  et  tempore,  et  proprietate. 

D  Motus  est  quadripertitus,  localis,  naluraiis,  anima- 
lis,  rationalis.  Localis  est  antorsum  el  retrorsum, 
dextrorsum  et  sinistrorsum,  sursumet  deorsum,  et 
circum.  Naturalis  est  in  incremento  et  decremento. 
Animalis  est  in  sensibus  et  appetitibus :  Rationalis 
estinfacti8,et  consiliis.Speciesest  forma  visibilis, 
quro  oculo  discernitur,  sicut  colores  et  flguras  oor- 


1t» 


fiXCERPTIONUM  PRIORUM  LIBER  SECtJNDl^S. 


i06 


poram.  Quaiifas  est  proprietas  interior,  quae  eu^te-  A 

ris  seasibus  percipitur,  ui  inelos  in  sono  auditu 

lariunL,  dulcor  in  sapore  gustu  faucium,  fragranlia 

in  odore  olfactu  narium,   levitas  in  corpore  tactu 

Danuum.  Utilitas  creaturarum  constat  in  grato,  ct 

ipto,  et  commodo,  et  necessario.  Gratum  est  quod 

pUeety    aptum   quod    convenit,   commodum   quod 

prodesty  necessarium  sine  quo  quid  esse  non  po- 

test. 

Cap  lll  De  Scripiurai  divinic  triplici  modo 

tractandi. 

Tractat  de  materia  sua  triplici  modo  divina  Scrip- 
lara,  secundum  historiam,  secundum  allegoriam^ 
et  secundum  tropologiam.  ilistoria  est  rerum  gesta- 
rum  narratiOy  quse  in  prima  significatione  litteric, 
continetur.  Ailegoria  est,  cum  per  id  quod  factum  B 
dicitury  aliud  factum  sive  in  pra^terito,  sive  in  pne- 
senti,  sive  in  futuro  significatur.TropoIogia  est,  cum 
perid  quod  factum  legimus  quid  nobissit  faciendum 
a^oscimus,  et  in  hoc  valde  excellentior  est  divina 
Scriptura  scientia  s(eculi,quod  in  ea  non  solum  voces 
sed  et  res  significativas  sunt.  Sicutigitur  in  eo  sensu 
qoi  est  inter  voces  et  res,  necessaria  est  cognitio 
▼ocum,  sic  in  eo  sensu  qui  inter  res  et  facta  vel  fa- 
eienda  mysticc  versatur  necessaria  est  cognitio 
rerum.  Gognilio  vocum  in  duobus  consistit,  in  pro- 
nuntiatione  et  signiricalioue.  Ad  solam  pronuntia- 
tionem  pertinet  grammatica,  ad  solam  significa- 
tionem  pertinet  dialectica.  Ad  pronuntiationem 
simul  et  cognitionem  pertinet  rhetorica.  Cognitio  ^ 
rerum  est  in  forma  et  natura.  Forma  est  in  exle-  ^ 
riori  dispositione ;  natura,  ininterioriqualitate.  Om- 
Dis  autem  dispositio  vel  in  numero  est,  ad  quam 
pertinet  arithmetica ;  vel  in  proportione,  ad  quam 
pertinet  musica  ;  vel  in  situ,  ad  quam  pertiuet  geo- 
metria  ;  vel  in  motu,  ad  quem  pertinet  astronomia, 
Ad  interiorem  qualitatem  physica  spectat. 
Cap.  IV.  Qiiodscripturawundanasubserviatdiviniv, 

Oinnes  itaque  artes  subserviunt  divina)  sapientioe 
et  inferior  scientia  recte  ordinata  ad  superiorem 
conducit.  Siib  eo  igitur  sensu  qui  inter  voces  et 
res  versalur,  continetur  historia,  et  ei  subserviunt 
tres  scientiae,  dialectica,  rhetorica,  grammatica.  Et 
sub  eo  sensuqui  inter  res  et  facta  mystica  versatur 
continetur  allegoria.  Et  sub  illo  qui  est  inter  res  et  ^ 
facienda  mystica,  continetur  tropologia.  Et  his 
duabus  subserviunt  arithmelica ,  musica ,  geo- 
metria,  astronomia  et  physica. 

Cap.V.  De  significatione  vocum  ei  rerum. 

Voces  non  plus  quam  duas  aut  tres  habent  signi- 
(icationes.  Hes  autem  tot  possunt  habere  signilica- 
tiones,  quot  habent  proprietates.  Ha3  autem  res 
prima?,  res  secundas  significantes  sex  circumstan- 
tiis  discretse  considerantur,  qua3  sunlhaj,  res,  per- 
sona,  numeruSy  locus,  tempus,  gestum.  Ues  autem 
hic  intelligitur  inmaterir  quacumque,  vel  substantia 
inanimata  celoestium,  sive  terrestrium  constituta, 
ut  0unt  lapides,  ligna.  Res  duobus  modis  signiAcat, 
natura  et  forma.  Natura,  ut  nix,  quia  frigida  est. 


exstinctionem  designat  libidinis.  Forma,  quia  oan- 

dida  est,  munditium  designat  boni  operis.  Persona' 

significal,  ut  Isaac  signilical  Deum  patrem,  Jacob 

genlilium  populum.  Numeri  significanl  novcm  mo- 

dis  in  divino  eloquio.  Seoundum  ordinempositionis 

ul  unilas,  qui  prima  est  in  numeris,  rerum  omnium 

principium  significat.  Uinarius,  quia  secundus  est 

et  primus  ab  unitato  recedit,  peccatum  significat, 

quo  a  primo  bono  deviatum  est.  Secundum  qualita- 

tem  dispositionis,  ut  idem  binarius,  qui  sectionem 

recipit,    et   in  duo  dividi  potest,   corruptibilia  et 

transitoria  significat.  Ternarius  vero ,  quia  unitate 

media  interveniente  sectionem  non  recipit,  ut  in 

duo&equadividatur,  incorruptibiliasignificat.  Secun- 

dum  modum  porrectionis,  ut  septenarius  ultra  se- 

narium,  requiem  post  operationem ;  secundum  for- 

mam  dispositionis,  ut  denarius,  quia  inlongumten- 

ditur,   rectitudinem  fldei  significat ;    centenarius , 

quia  in  latum  expanditur,  amplitudinem  charitatis; 

millenarius,quia  in  altum  levatur,  altitudinem  spei. 

Secundum  computationem,  utdenarius  perfectionem 

quia  in  eo  porrectio  computationis  finem  facit ;  se- 

cundum  multiplicationem,  ut  duodenarius  universi- 

talem  significat,  quia  ex  ternario  et  quaternario  in* 

vicem  multiplicatis  perficitur,  quoniam  quaternarius 

corporalium,  lerrarius  spiritualium  forma  est.  Se- 

cundum  partium  aggregationem,  ut  senarius  forma 

esl  perfectionis,  propterea  quod  ejus  temarius,  bi- 

narius,  et  unitas,  aggregatse  simui  totum  complent 

et  nec  ultra  exuberant,  nec  infra  subsistunt,  se- 

cundum  mullitudinem,  ut  binarius  propter  duas  uni- 

tates  charitatem  Dei,  et  proximi  significat,  teraarius 

propter  tres  Trinitatem  :  secundum  exaggregatio- 

nem,qualeest  illudinLevitico:  Addamcorreptiones 

vestras  septuplum  propter  peccata  vestra  (Levit, 

xxvi).  Ubi  nihil  aliud,  quam  multiplicitas  signatur 

poenaeexpressaper  septenarium.  Locasignificant  ut 

Jericus  significatdefectionemmundanam;  stabulum 

ecclesiam;  Jerusalem,  vitam  scternam.Tempus  signi* 

ilcat,  ut  quod  leguntur  facta  enca^nia  Jerosolymis, 

et  hiems  erat.  Hiems  in  hoc  loco  frigidam  infide- 

litatem  designat  Judaeorum.  Gestum  significat,  ut 

venit  Jesus  in  Uethaniam,  et  suscitavit  Lazarum. 

Uethania  dicitur  donius  obedientitV,  et  ad  obedien- 

tem  venii  Christus,  ut  resuscitet  Lazarum,  id  est 

animam  mortuam  in  peccatis. 

Cap.  VI.  Quare  Scriptura  primum  ponat  opera  con" 

ditionis 

Sicut  supradiclum  est,  scriptura  sa3cularis  mate- 

riam  habet  opus  conditionis.  Sacra  vero  Scriptura 

materiam  habetopus  restaurationis.  Primumfactum 

est  ut  stanti  homini  subesset.  Secundum  factum  cst 

ut  lapsum  erigeret.  Et  saora  quidem  Scriptura,  ut 

ad  materiam  suam  tractandum  competentius  acce- 

dat,  primum  opus  conditionis  commemorat.  Sicut 

namque  spiritus  humanus  propter  Deum,  et  sicut 

corpus  propter  spirifum,  ita  factus  est  mundusprop- 

tercorpus,  utmundus  serviret  corpori,  corpusspiri- 

^ui;  spiritus  Creatori.  Nec  posset  eloquium  sa'* 


207 


AiPPfiNDIX  AD  HUGONIS  OPEkA  faOGMAtlCA. 


208 


crum  reparationem  hominis  sine  lapsu,  nec  ejus  A  humano  corpori  necessarium,  commodum  gratum 


lapsum,  sine  ejus  creatione,  nec  ejus  creatio- 
ncm,  sine  totius  mundi  conditione  declarare,  et 
ideo  voluit  prius  opus  conditionis  commemorare. 
Gap.  VII.  De  creationemundi  et  operibussexdiermn. 
De  creatione  mundi  sic  refert  Scriptura,  dicens: 
In  principio  crea  vit  Deus  coelum  ct  terram  { GeneSy). 
Coelum  vocat  tria  elementa,  ignem,  aerem,  aquam, 
qu8B  erant  in  una  confusione  permista,  sivc  in  una 
permistione  confusa  circa  quartum,  quod  est  terra, 
Huctuantia;  quse  terra^in  medio,  et  in  uno  trium 
suo  pondere  librata  subsidebat.  Deinde  vocat  Scrip- 
ptura  sacra  tria  elementa,  quee  simul  erant  per- 
mista,  aquas,  tenebras,  deinde  aquas,  ubi  dicit  : 
Spiritus  Domini  ferebatur  super  aquas  (Ibid);  tene- 


parato,  fecit  Deus  hominem  possessorem  omnium, 
dominum  univei-sorum,  qui,  quamvis  tempore  poste- 
rior,  causa  tamen  prior,  dignitate  superior  inveni- 
tur.  Fecit  autem  Deus  corpus  humanum  de  linio 
rubra»  terrse,  et  inspiravitin  faciemejusspiracuhim 
vitoe,  et  factus  est  homo  in  animamviventem.  pyaw- 
taverat autem  Dominus  Dens paradisum  voluptntisa 
principio  {Gen,  ii).  Paradisus  locus  est  in  Orienlis 
partibus,  pro  nunquam,  propter  magnam  aeris  tem- 
periem,  frigus  vel  sestus  attingit,  sed  perpetuus  Ma- 
ius,  vernalisque  jucunditas,  atque  serenitas  per- 
severat.  In  quo  erat  lignum  vitse,  de  quo  quandiu 
homo  comederet,  nunquam  inflrmaretur,  nunquam 
senesceret,  sed,  peracta  obedientia,  sicut  modo  per 


hr&s\ihifxiiTenebrwerantsuperfaciemabyssi(Ibid)  B  morlem,  ita  tunc  sine  morte  ad  consortium  ange- 

Ccelum  propter  suspensionem,  aquas  propter  mobi- 

litatemet  fluctuationem,  tenebras  propter  confusio- 

nem.  Abyssus  est  concavitas  terrse  quae  receptacu- 

lum  inferiorum  futura  erat  aquarum.  In  principio 

itaque  creata  sunt,   coelum  et  terra,  id  est  quatuor 

simpla   elementa   omnium    faciendorum    materia: 

deinde  subinfert  Scriptura :  Dixit  autem  Deus  :  Fiat 

lux  et  facta  est  lux  (Ibid),  Lux  illa  primaria  eo  in 

loco  creditur  facta  quo  sol  modo  quotidie  oritur, 

et  per  eamdem  viam  per  quam  sol  creditur  gyrasse 

ac  sic  vespere  et  mane  peregisse,  et  hoc  fuisse  opus 

primse  diei.  Secunda  die  firmamentum  factum  esl 

in  mediO;  id  est  in  mediO;  confusionis  illius  trium 

elementorum,  quse  in  principiocoelum,deindeaqua 

deinde  tenebrse  vocatadignoscitur;  et  hic  in  opere 

secundae  diei   aquarum  vocabulo  nominatur.  Fa- 

ctum  est  autem  firmamentum  in  medio  aquarum, 

ita  ut  partem  earum  concluderet  intra,  et  haberet 

sub  se,   partem   vero  excluderet  a  se,  et  haberet 

supra  se.  In  massa  enim  universitatis  id,  quod  est 

intimum;    esl  inlimum  :   quod  est  extremum,  est 

supremum.  Verbi  gratia  :  terra  in  rebus  corporali- 

bus  omnium  est  intimum,  et  ipsa  est  omnium  infi- 

mum.  Aquse,  quee  supra  iirmamentum   sunt,   sunt 

oxtrema,  et  ipsa3  omnium  sunt  suprema.  In  rebus 

vero  mediis  quaecumque  sunt  interiora,  ipsa  sunt 

inferiora,  et  quoecumque  sunt  exteriora  ipsa  sunt 

superiora.  Firmamentum  vero  ex  stellis  sibi  infixis 


lorum  transfeiTctur.  In  quo  eratetiam  lignumscien- 
tiae  boni  et  mali,  per  quod  homo  debuit  experiri 
bonum  side  eo  noncomederet,  malumsicomederet 
In  hocitaque  loco  posuit  Deus  hominem  quem  fece- 
rat  lignum  scientiae  boni  et  inali  illi  tantummodo  in- 
terdicens;  deinde  cunctis  animantibus  ad  Adam  ad- 
ductis,  et  omnibus  ab  co  nominihus  impositis,  fecit 
Deus  Evam,  quam  dedit  viro,  de  quo  facta  erat,  so- 
ciam  :  Viditque  Deus  cuncta  quoe  fecerat,  et  erant 
valde  bona  {Gen.  i).  Et  requievit  die  septimo  ab 
omni  opere  quod  patrarat  {Gen,  ii). 

Cap.  VIII.  De  quatuor  operibus  Dei. 
Sed  quid  est  quod  hic  dicitur  Deus  ab  omni  opere 
requicvisse,  cum  Christus  in  Evangelio  dicat:  Pa- 
ter  meus  usque  modo  operatur,  et  egooperor  {Joan* 
v).  Sciendum  est  itaque  quod  operatio  Dei  quadrifa- 
riam  discernitur.  Primum  opus  Dei  estopus  condi- 
tionis,  secundum  opus  dispositionis,  tertium  opus 
propagationis,  quartum  opus  gubernationis.  Primum 
fecit  Deus  ante  omnem  diem  secundum  in  sex  diebus 
et  ab  hoc  in  septimo  die  requievit;  tertium  a  prin- 
cipio  usque  ad  finem  saeculi  facit,  quartuin  in  aeter- 
num  facere  non  cessabit.  Taliter  accedit  sacra  Scri- 
ptura  per  opus  conditionis  ad  materiam  suam  id 
est  ad  opus  restaurationis,  de  qua  materia  triplici- 
ter  tractat,  sicut  supradictum  est,  secundum  histo- 
riam  secundumalIegoiiam,secundum  tropologiam. 
Sedpriusquam  nanationem  historicamingrediamur 


esse  volubile  comprobatur,  sed  de  qua  materia  fa-  t%  oportet  ut  de  situ  terraium  nonnulla  dicamus.  Pri- 


ctum  sit  ignoratur.  Terra  dio  jussu  divino  moles 
aquarum,  quae  spatium  illud  quod  intcr  coelum  et 
terram  est  occupatum  tenebat,  deorsum  versa  in 
abyssum  descendit,  et  sic  aer  in  medio  purus  et 
serenus  permansit.  Deinde  gussit  Deus  ut  terra 
herbas  et  arbores  secundum  species  suas  germina- 
ret,  et  gei'minavit.  Quarla  die  fecit  luminaria,  quse 
in  firmamento  probantur  esse  fixa,  exceptis  septem 
planetiS;  quorum  ista  sunt  nomiua :  Luna,  Mercurius 
Venus,  Sol,  Mars,  Jupiter,  Saturnus,.  Quinta  die 
fecit  de  aqua  pisces  et  aves,  sed  pisces  in  aqua 
dimisit,  avibus  vero  in  aere  mansionem  habere  con- 
stituit.  Sexta  die  fecit  bestias  in  terra.  Mundo  igi- 
lur  creato,  disposito,  ornato,et  eo,  quodesset 


mum  namque  summan  historiae  non  solum  divinse 
sed  et  mundanae  perstringere  proponimus,  ac  dein- 
ceps  mysteria  allegoriae  et  tropologise  pro  posse 
nostro  declarabimus. 

Cap.  IX.  Dc  duobus  Testamentis. 
Omnis  divina  Scriptura  in  duobus  Testamentis 
continetur,  Veteri  videlicet  et  Novo.  Utrumque 
Testamentum  tribus  ordinibus  distinguitur,  Vetus 
Testamentum  continet  legera,  et  prophetas  et  agio- 
graphos.  Novum  autem  :  Evangelia,  Apostolos,  Pa- 
tres,  Primus  ordo  Veteris  Testamenti,  id  est,  lex 
quam  Hebrsei  Torath  nominant,  Pentateuchum,  id- 
est  quinque  libros  Moysi  continet  hoc  ordine  :  Yri' 
mus  est  Bresith,  id  est  Genesis ;  secundus  Hesses 


EXCERPTIONUM  PRIORUM  UBER  TERTIUS. 


210 


1  est  Exodus  ;  tertius  Vagethra,  qui  est  Levi- 
quartus  Vagedaher,  qui  esl  Numeri ;  quintus 
rim,  qui  est  Deuteronomion.  Secundus  ordo 
ophetarum.  Hic  continct  oclo  volumina  :  Pri- 
Josue  Hennum ,  id  est  iilium ,  Num ,  qui  et 

et  Jesus  Nave,  ct  Jesus  nuncupatur ;  secun- 
Soptim,  qui  est  liher  Judicum  ;  tertium,  Sa- 
qiii  cst  primus  et  secundus  Hegum ;  quartum, 
lim ,  qui  est  tertius  et  quartus  Regum ;  quin- 
saiam ;  sextum ,  Joremiam  ;  seplimum ,  Eze- 
n ;  octavum ,  Thareastra ,  qui  est  liher  duo- 
prophetarum.Tertius  ordo  est  agiogi-aphorum 
ntinet  novem  libros.  Primus  est  Job  ;  secun- 
alterium ;  tertiusMaslot,  quiGra^ce  Paraholye, 

Proverhia  sonat ;  quartus  Celeth,  qui  est 
iastes  ;  quintus  Sira  sirim,  id  est  Cantica 
u*um;  sexlus  Daniel ;  septiiiius  Dahreniamin, 
;  paraUpomenon ;  octavus  Esdras  ;  nonus  Es- 
'mnes  vero  numero  viginti  quatuor.  Suntprse- 
i  aiii  lihri,  ut  Sapientia  Saiomonis,  liher 
liiSiracli,  et  libcr  Judith,  et  Tobias,  liber 
bfeorum,  qui  leguntur  quidem,  sed  non  scri- 
in  Giinone.  His  lihris  viginti  duobus  Veteris 
lenli  oelo  adduntur  Novi.  In  primo  ordine 
'estamenti  sunt  qualuor  Evangelia,  quae  scri- 
i  Matthseus,  Marcus,  Lucas,  Joannes.  In 
o  similiter  quatuor,  Actus  apostolorum,  Epi- 
*auli  numeroqualuordecim  suhunovolumine, 
cae  Epistoia;,  Apocalypsis.  In  tertio  ordine 
Q  locum  obtinent  decretu,  quse  canones  appel- 
;  deinde  sanctorum  Patrum  scripta,  id  est 
ymi,  Augustini,  Gregorii,  et  aliorum,  quae  in- 
unt.  Hsec  tamen  scripta  Patrum  in  textu  di- 
31  Scripturarum  non  computantur,  quemad- 
i  in  Veteri  Testamento,  ut  diximus,  quidam 
int,  qui  non  scribuntur  in  Canone,  et  tamen 
ir,  ut  Sapientia  Salomonis,  et  caeteri  dicti. 


A  Textus  ergo  divinarum  Scripturarum  quasi  totum 
corpus,  principaliter  triginta  libris  continetur.  Ho- 
rum  viginti  duo,  sicut  supra  diximus  in  Veteri 
Tcstamento,  et  octo  continentur  in  Novo. 

Cap.  X.  Unde  dicatur  Testamentum. 

Testamentum  dicitur  sacra  Scriptura,  humana 
consuetudine  dante  occasionem.  Antiquitus  enim 
qui  carebant  liberis,  adoptabant  liberos,  et  cum 
constituehant  illos  haeredes,  testes  vocabant,  et 
scrihebant  chirographum,  non  tamen  ita  ratum,  quin 
posset  mutari  vivente  testatore.  Similiter  Deus,unum 
Filium  habens  ex  natura,  multos  voluit  adoptare 
ex  gratia,  et  primitus  unum  elegit  Abraham  cui 

3  pra3cepit  exire  de  cognatione  sua ,  et  promisit ^  ei 
terram  Pal^stinam  {Genes  xii).  Posthaec  eductis 
filiis  Israel  de  ^gypto  eamdem  repromisit,  et  ne 
dubitarent,  fecit  testamentum  in  certitudinem  pro- 
missse  hsereditatis,  scilicet  legem,  quse  per  Moysen 
data  est.  Sed  quia  Deus  non  poterat  mori,  et  testa- 
mentum  morte  testatoris  confirmandum  erat,  inter- 
fectus  est  pro  eo  agnus  mysticus ,  cujus  sanguine 
respersus  est  liber,  et  totus  populus  in  confirmatio- 
nem  promissse  hsereditatis.  Eodem  modo  Dominus 
Jesus  Christus,vocans  ad  eeternam  haereditatem  non 
unum  hominem,  sed  omnes  gentes,  fecit  testamen- 
tum,  scilicet  Evangelium.  In  cujus  confirmationem 
non  agnus  ille  antiquus  occiditur,  sed  ipse  (quia 

Q  homo  erat,  et  mori  poterat)  mortem  subiit.  Et  sicut 
Deus  ad  Vetus  testamentum  dandum  vocavit  testes, 
Qaron  scilicet,  et  Mariam  sororem  ejus,  et  Ur,  ita 
Christus,  quia  majora  promisit  plures  vocavit  testes, 
videlicet  apostolos  et  martyres.  Vetus  dicitur  Testa- 
mentum  primum,  quia  prius  datum  est,  vel  quia  de 
rebus  veterascentibus  institutum  est.  Novum  dici- 
tur  quia  de  immutabilibus  et  semper  novis  loqui- 
tur. 


LfBER  TERTIUS 

situ  terrarura.  Cum  Adnotationibus  domini  ThomeB  Garzonii^  theologi.  Octo  continet 

capitula. 


Cap.  I.  De  trihns  partibus  niundi.  D 

8unt  partes  mundi ,  Asia ,  Europa ,  Africa. 
1  Asia  illam  medietatem  terrfc ,  qu(e  est  ad 
m,  tenet.  Alise  duse  illam ,  qute  cst  ad  occi- 

:    et   mari    magno   ab   inviccm   dividun- 

• 

Cap.  U,  De  Asia  et  partibus  ejus. 
i  Asia  provincias  multas  et  regiones  quarum 

et  situs  bi^eviler  expediam,  sumpto  initio  a 
o.  Paradisus  esl  locus  in  Orientis  partibus 

lis  tribus  mundi  partibus  addunt  moderni 
18  partes,  Americam  scilicet  Indiarum  occi- 
im,  antiquis  incognitam,  Grutlandiam  sep- 


omni  genere  ligni  et  pomiferarumarborum  consitus. 
Habet  lignum  vitee ;  non  ibi  frigus  est,  non  festus, 
sed  perpetua  aeris  temperies.  Habet  fontem,  qui  in 
quatuor  flumina  dividitur.  Paradisus  Graece,  He- 
braice  dicitur  Eden ,  quod  utrumque  junctum  in 
nostra  lingua  dicitur  hortus  deliciarum.  India  Asi» 
regio  est  inter  Oceanum  et  Indum  fluvium,  et  ab 
Indo  fluvio  nomen  trahit.  Habet  gentes  multas,  et 
oppida,  insulam  Taprobanam  gemmis  et  elephanti- 
bus  refertam,  Chi^sam  et  Argyram  auro  et  argento 

tentrionalissimam  recenter  detectam,  sed  adhuc  non 
bene  cognitam ,  et  sextam  partem  Australissimam. 
detectam,  sed  incofpdlam)  «l<^  'u^vomvix^N^\SL^ 


211 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


212 


fecundas.  Bis  metit  in  anno,  gignit  tincti  coloris  ho-  A  gunt  Amazonia,  Albania,  Hircania,  Baclria,  Hiberia, 


mines  et  elephantos  ingentes,  et  rhinoceronta  bes- 
tiam,  psittacum  avem,  ebenum  lignum,  cinnamo- 
mum,  piper,  ct  calamum  aromaticum.  Mittit  ebur, 
berillos,  chrysoprasos,  adamantes,  lignetes,  carbun- 
culos,  margaritas,  uniones,  quibus  nobiiium  femi- 
narum  ardet  ambitio.  Habet  et  montes  aureos,  quos 
adiri  propter  dracones ,  tigres ,  et  gryphes ,  et  im- 
mensorum  hominum  genera  sane  quam  difticile  est. 
Inter  Indum  et  Tigrim  fluvium  sunt  Aracusia,  Par- 
thia,  Assyria,  Media,  Persis.  Aracusia  ab  oppido 
suo   nomen  accepit.   Parthiam    Parthi  e   Scythia 
egressi  occupaverunt,  eamque  de  suo  nomine  Par- 
thiam  vocaverunt.  Assyria  ab  Assur  filio  Sem  est 
vocata  qui  illam  post  diluvium  primus  incoluit.  In 
hac  inventus  est  usus  purpuree.  Inde  odores  cri- 
nium,  et  corporum  unguenta  venerunt.  Media  et 
Persis  a  Medo  et  Perseo  regibus  sunt  nominatfe.  In 
Media  arbor  invenitur,  quam  alia  regio  non  habet. 
Persee  ignem  colunt,  et  pyromantiam  dicuntur  inve- 
nisse.  Inter  Tigrim  et  Euphratem  fluvios  sunt  Me- 
sopotamia,  Chaldea,  Arabia.  Mesopotamia  Graeca 
etymologia  dicitur  quod  duobus  fluviis  ambiatur, 
Tigri  et  Euphrate.  Arabia  appellatur,  id  est  sacra, 
60  quod  in  ea  sit  regio  thurifera.  Hwc  dicta  est 
Saba  a  Seba  fllio  Chus.  Invenitur  in  ea  arbor  thus, 
myrrha,   cinnamomum,    Phoenix  avis,  sardonyx 
gemma.  Inter  Euphratem  et  mare  Mediten^aneum 
sunt  Syria ,  Phoonicia ,  et  Palaestina ,  quae  continet 
Judaeam,  et  Samariam,  et  Galilseam.  Syriam  Syrus 
quidam  nomine  a  suo  fertur  vocabulo  nuncupasse. 
luvenitur  in  ea  lapis  Syrius  qui  'integer  fluctuare 
dicitur,   comminutus   mergi.    Phwnicire  Phoenix , 
qui  in  ea  regnavit  nomen  dedit.  In  ea  est  Tyrus. 
Paleestina  a  Philisthim  sua  metropoli  nominatur; 
Judaea  a  Juda.  Htec  est  Chanaan  dicta  a  Chanaan 
filio  Cham.  In  medio  JudaeaB  est  Jerusalem,  quse 
est  umbilicus  totius  terree ,  variarum  opum  dives, 
frugibus  fei*tilis,  aquis  illustris,  opima  balsamis. 
Samaria  ab  oppido ,  quod  Samaria  dictum  est  no- 
men  habet.  Galilaea  dictaest,  quod  candidoshomines 
gignat,  terra  frugibus  satis  fecunda.  Inlatere  Asite 
ad  aquilonem  ab  oceano  Orientali  occidentem  ver- 
8us  porrigitur  Scythia,  heec  undique  montibus  clau- 


B 


Armenia,  Cappadocia,  Cholcos,  Asia  minor,  Cilicia. 
Amazonia  dicta  est  eo  quod  in  ea  femime  regnant, 
quse,  ne  impediantur  a  sagittando,  puellis  suis  dex- 
tram  mamillam  adimunt.  Albania  ab  albedino  po- 
puli.  Hujus  terra?  canes  ingenles  tantap  feritatis  sunt , 
ut  tauros  premant,  leones  perimant.  Hircania  ab 
Hircania  silva  copiosa  feris,  et  gregibus,  pnntheris, 
et  pardis.  Bactrise  BaCtrius  amnis  nomen  dedil. 
Hcec  habet  camelos,  pedes  nunquam  atterentes. 
Armenia  ab  Armeno  quodam  nomen  trahit.  In  ojus 
montibus  post  diluvium  arca  quievit.  Cappadociam 
urbs  proprie  nominavit,  terra  ante  alias  nutrix 
equorum.  Asia  minor  habet  provincias  Bithyntam 
Phrygiani,  Galatiam,  Lydiam,  Cariam,  Pamphi- 
liam,  Isauriam  et  Lyciam.  Cilicia  a  Cilice  quodam 
nomen  habens,  habet  metropolim  Tarsum.  In  la- 
tere  australi  Asise  porrigitur  mare  Rubrum,  ab 
oceano  Orientali  occidentem  versus  usque  ad  con- 
finia  Arabise  et  Palestinse.  Inter  mare  Rubrum  et 
oceanum  Australem  ad  orientem  supra  est  ^Ethio- 
pia  superior,  qua?  ab  occidente  montibus  ^thiopicis 
per  transversum  clauditur.  Sub  yEthiopia  sunt 
-^gyptus  superior,  deserta  ^gypti,  ^gyptus  infe- 
rior,  Lybia.  Egyptus  est  regio  imbribus  insueta, 
habet  crocodilum  bestiam  et  ibim,  ac  pelicanum 
aves  (27). 

Cap.  III.  Do  Africa  et  partihus  ejim, 
AfricsB  regiones  ab  Oriente  ad  Occidentem  por- 
,  riguntur  sic  :  ^thiopes,  Nadaberes,  Garamantes, 
'  Lybia  Cyrenensis,  Tripolitana,  Futhensis,  Zeugis, 
Getulia,  Numidia,  Tingitania,  Mauritania.  SyHes 
autem  a  mari  Meditcrraneo  exeuntes  usque  ad  ocea- 
num  Atlanticum  in  obliquum  ductum  porrectrc  divi- 
dunt  Zeugin,  Numidiam,  et  Mauritaniam  a  desertis 
Africse,  ultm  qua3  sunt  vf^thiopes.  Nadaberes  a  Nada- 
ber  loco  vocantur.  Garamantes  quoque  a  Garamo 
oppido  nominantur.  Lybia  Cyrenensis  a  Cyrene  civi- 
tate  dicta  est.  Tripolitana  a  tribus  civitatibus  suis. 
Futhensis  autem  a  Futla  putatur  cognominata.  Porro 
in  Zeugi  est  Carthago,  Getulia,  ut  fertur,  piscatores 
non  habet.  Numidia  ab  incolisperpascua vagantibus 
nomen  trahit.  Nam  lingua  eorum  Numidse  incertaj 
sedes  vocantur.  Tingitania  a  Tingi  metropoli  nomen 


ditur,  in  ejus  extremitate  ad  orientem  sunt  Seres.  jj  habet.  "Mauritania  a  mauro,  quod  est  nigrum,  nomi- 
Invenitur  in  ea  smaragdus  optimus,  et  crystallus      natur  (28). 

purissimus.  Sub  Soythia  a  mari  C^aapio  usque  ad  Cap.  IV.  De  Eiiropa,  et  partibus  ejus. 

Ettxinam ,  vel  Hellespontum ,  et  fluvium   Tanaim  Hae  sunt  regiones  Europic,  et  gentes,  a  fluvio  Ta- 


(21)  Distinguituf  Asia  in  duas  partes  principales, 
una  ex  quibus  respiciens  septentrionem  versus, 
respondet  EnropBF),  altera  respiciens  austrum , 
respondet  Afrieae.  Prima  inirsus  In  tres  alias  dividi- 
tur  partes.  Una  e«t  a  flumine  Tanai ,  et  a  palude 
Meotide  usque  ad  flumcn  Rha ,  et  usque  ad  mare 
Hircanum ;  secunda  a  Ponto  Euxino  usque  ad  extre- 
mam  partem  Hircani  freti.  Tei^tia  a  flumine  Rha  et 
ab  extremitatibus  maris  Hircani,  quod  est  versus 
orientem,usquead  ultimos  fines  Asisc,  qua?  esta  sta- 
tuta  linea  septentrionem  versus»  Altera  pars  prutci- 
palts  Asiee  subdividiiur  in  tres  alias  partes.  Prima, 
est  a  Lycia,  ot  a  Hiare  Ru^ro  uaque  ad  sinum  Persi- 


cum.  Secunda  est  a  sinu  Persico  usque  ad  flumen 
Indum.  Tertia  est  a  flumine  Indo,  usque  ad  exti^e- 
mum  flnem  Asia>,  qui  est  trans  linenm  montis 
Tauri,  versus  austrum.  Quot  aulem  piovinciee  in 
omnibus  bis  rontineantur,  oxplicat  prjedictus  auc- 
tor,  in  8U0  De  mundo  traclatu. 

(28)  Africa  pnrtitur  a  monte  Allantis,  qui  parMer 
discuiTit  ab  occasu  in  ortu  continua  quadam  serie 
usque  ad  /Egyptum,  in  duas  partes  potissimas.  Pri- 
ma,  qua3  respicit  septentrionem  versus,  e  regione 
Europse  posita,  usque  ad  mare  Mediterraneum  ex- 
tenditur.  Altera  extenditur  usque  ad  Oceanum  Aus- 
tralissimum,  sed  restringit  se  tum  ab  occasu,  tum 


218 


EXCERPTIONUM  PRIORUM  UBER  TERTIUS. 


m 


nai  secus  liltus  Oceani  ad  Occidentem  porrect», 
Scythceinferiores,  Uaci,Gothi,  Alani,Gepid88,  Bugi, 
Bulgari,  Unni,  vel  Uungari,  Nores  Slavi,  Germa- 
nia,  Alemania,  Gallia,  Aquitania,  Hispania.  Germa- 
nia  dicla  est  propter  fecundidatem  gigendorum 
populorum.  Gignit  etiam  aves  hercinias,  quarum 
pennae  nocte  lucent,  bisontes  fei*as,  crystallum  lapi- 
dem.  .\lemania  gleba  uberi  ad  usum  animalium  est 
apta.  Gallia  a  candore  populi  nuncupala  est.  Hanc 
ab  orieDte  juga  Alpiumtuentur,  ab  occidente  Ocea- 
nus  includit.  A  meridie  praerupta  montis  habetPy- 
ren^ei ;  a  septentrione  Rheni  Quenta,  atque  Germa- 
niam.  Aquitania  ab  obliquis  aquis  Ligens  nomen 
habet.  Hispania,  ab  Hibero  flumine  prius  Hiberia, 
deinde  ab  Hispalo  rege  Hispania  dicta  est,  terra, 
oninium  frugum  generibus  ditissima,  gemmarum, 
metallorumque  copiis  plena.  Inter  Uanubium  et  ma- 
re  Mediterraneum  sub  Euxino  et  Hellesponto  sunt 
Mesia,  Histria.  Macedonia,  et  sub  Macedonia  ad 
aquilone  ad  austrum,  Arcadia,  Hellada,  Thessalia, 
Achain.  Mesia  dicitur  a  messium  pervcntu.  Histria 
ab  Hislro,  id  est,  Uanubio.  Thracifo,  Thyras  filius 
Japhet  nomen  dedisse  perhibetur.  Macedonia  a  Ma- 
cedone  dicta  est,  patria  Alexandri  Magni.  Arcadia 
olim  Syciona  vocabatur;  habet  albestum  lapidem, 
qui  semel  accensus  nunquam  exstinguitur,  habet  et 
candidas  merulas.  Hellada  ab  Hellenc  rege,  dictaest 
In  ipsa  fuerunt  Athenae  civitas,  philosophorum  nu- 
trix.  Thessalia  a  Thessalo  rege  dicta  est.  In  hac 
inventus  esl  usus  domandorum  equorum  Achaia  ab 
Achseo  dicta  est  rege.  Hujus  metropolis  Corinthus 
Post  transmisso  sinu  Dalmatico  inter  Alpes  etmare 
Mediterraneum,  sunt  Campanin,  Apulia,  Tuscia, 
Calabria,  Liguria,  Italia  quuj  et  Latium,  Umbria. 
Porro  Italia  ab  Italo  rege  vocata  est,  terra  omnibus 
in  rebus  pulcherrima,  soli  feililitate  seu  ubertate 
gratissima,  gignit  gemmas,  sertitem,  ligurium,  co- 
rallium,  boam  serpentem,  lyncem  feram,  diomedias 
aves.  Inter  Alpes  coccias  et  montein  Apenninum  est 
I^ngobardia,  Valeria.  Inter  Thyrrenum  sinum  et 
montes  Pyrenaeos  est  proviucia  (!29). 

Cap.  V.  f)e  inontibus  iu  toio  orhe  insiyiiibus, 
Supi*a  oceanum  Indicum  in  parte  australi  est  Ca- 
lidargamera,  ad  aquilonem  Samara.  In  Scythia 
Imaus,  Caucasus  Parapamsades,  Taurus,  Oscaba- 
res,  Parcan,  Memarmoli,  Ariobarzanes,  Acrocerau- 
nus,  C^ucasus.  In  Armenia  Parcoatras,  in  Cilicia 

I 

ab  ortu,  ita  ut  quasiangulum  componatin  extrema 
sui  parte  austrum  versus,  ubi  promontorium,  quod 
vulgo  dicitur  caput  Bonse  Spei,  situm  est.  Provin- 
cias  in  atraque  paiie  contentas  ex  eodem  auctore 
cernere  licet. 

(29)  Europacommode  dividipotestper  Adriaticum 
mare,  per  Alpes,  per  montem  Adulain,  et  per  flumen 
Hheni,  in  duas  potissimas  partes.  Illa,  quae  ab  his 
Hnibus  ad  insulas  Fortunatas  tendit,  occidentalis 
dicetur  pars.  Allera,  qu  i'  ab  his  terminis  respicit 
flumen  Tanai,  paludem  Meotidem,  Pontum  Euxinum 
et  mare  -^geum,  orientalis  pars  dicitur.  Quomodo 
autem  hse  partes  in  alteras  rursus  dividantur,  ex 
preedictohabesauctore,  qui  interrae  divisione  secu- 


A  Taurus,  in  Borea  Riphsei  montes,  in  Phoenicia  Liba- 
nus,  in  Arabia  Nyseus,  in  deserto  Arabise  mons 
Phasga,  mons  Scorpion,  mons  Sina,  mons  Hor, 
mons  Alarim.  In  IdumseamonsSeurin  Judseamons 
Hermon,  Carmelus,  Gelboe.  In  Thessalia  Olympus 
Pindus,  Ossa.  In  Phocide  Parnassus.  In  Macedonia 
Athos.  In  Sicilia  ^thna.  In  Italia  Apenninus,  et 
Alpes.  Inter  Galliam  et  Italiam,  Licabantus.  Inter 
Aquitaniam  et  Hispaniam,  Pyrenaeus.  In  Hispania 
Solurius,  Calpe.  In  Africa  Atlas  (30). 
Cap.  VI.  De  fluminibus  in  toto  orbe  insignibus, 
Ganges  fluvius  insignis  est  in  India.  Indus  ab  occi- 
dente  ejus.  In  Parthia  Tigris.  Bactrus,  in  Baotria. 
Tigris  item  inter  Assyriam  et  Mesopotamiam.  Eu* 

-  phrates  inter  Mesopotamiam  et  Syriam.  Nilus  in 
i^gypto,  Jordanis  in  Judaea.  Cygnus  in  Cilicia. 
Araxes  in  Armenia.  Timaus  in  inferiori  Scythia, 
Pactolus,  et  Hermus,  et  Meander  in  minori  Asia. 
Hebrus  in  Thracia,  et  Eurotas  in  Thessalia.Inacus 
in  Achaia.  Padus  et  Tiberis  in  Italia.  Danubius  et 
Rhenus  in  Germania  Rhodanus,  Arar,  Mosa,  Se- 
quana,  Ligeris  in  Gallia.  Hiberus  in  Hispania.  Mi- 
neus  in'  Gallicia.  Tagus  et  Bagrada  in  GaHha- 
gine  (31). 

Cap.  VII.  De  insulis  mundi, 

In  oceano  Orientali  ab  austro  ad  aquilonem  sunt 

Taprobane,  Tyle,  Argyria,  Chrysa.  In  oceano  Septen- 

trionali  ab  oriente  in  occidentem  insuta  Phanesiorum 

Albatia,  Hyper6orea,  Apolitana,  Gangania,  Glossa- 

Q  ria,  Northamannia,  Orcades,  Tyle,  Scotia,  Britannia 
Hybernia.  In  oceano  OccidentaliFortunat»  Hesperi- 
dum  Gorgades.  In  oceano  Australi  Gauleum,  Ich^ 
thyophagorum,  Adamus,  Coneus,  Malicua.  In  eo 
mari,  quoddividitEuropam  etAfiicamab  occidente 
inorientem,  suntGades,  Baleares,  Storchades,  Sar- 
dinia,  (^orsica,  Sicilia,  Cephalonia.  In  mari  Magno 
sunt  Cyclades,  Rhodos,  Tenedos,  Carpathos,  Cy- 
thera,  deinde  Cyprus,  Sidon,  Crela.  Inmari  Syrico 
est  Pathmos  (32). 
Cap.  Wll. De  civitatibus  et  urbibus  insifDibus. 
Babylon  est  in  Chaldea,  Ninive  in  Assyria,  Nysa 
inlndia,  MediainMedia,  PersepoIisetSusainPersi- 
de  Ctesiphon  in  Parthia,  in  Mesopotamia  Carra  E^es- 
se  Calamise.  H»ec  est  Seleucia,  Philadelphia.  In  Scy- 

D  thia  Hortogoria,  Samarcam,  Aripti,  Alexandria, 
Scythopolis,  vicus  Saphiri.  In  Syria  Antiochia, 
Damascus,  Seleucia.  In  Phcenicia  Tyrus,  etSidon. 

tum  se  profltetur  Strabonem,  Ptolomei  Tabulas,  et 
Jacobi  Castaldi  Pedemontani,  Mappamundi;m. 

(30)  Montes  Armeniee,  ubi  arca  Noe  requievit,  ex 
sacra  Genesi  altissimi  esse  deducuntur. 

(31)  Fluminatotiusterrarum  orbis  oopiosius  (licet 
summarie)  enumerata  habes  apud  Joan.  Thomam 
Frigium,  libro  Hydrographiw  ipsius. 

(32)  Insula  Diomedea,  nunc  canonicorum  regula- 
riumLateranensium,  celebratur  a  Plinio  lib.  x,  cap. 
44,  propter  aves  Diomedis  apud  poetas  celebres. 
Sed,  qui  insularum  omnium  cognitionem  absolutam 
requirit,  volumen  vulgo  insularium  dictum  legere 
non  toedeat.  Insuper  et  Petri  Appiani  insularum 
mundi  Catalogum. 


1^15 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


1^16 


In  Cilicia  Tarsus.  InAsiaminoriNicomedia,Nicaea,  A 
Chalcedonia,  Sardis,lllium,  Ephesus,  Pergamus  Ti- 
jatire.  In  Samaria  Bethaniae,  Samaria,  Ctesaria.  In 
Galilsea  Nazarelh,  Chorozaim,  Bethsaida,  Tibcrias, 
Cana,  Capharnaum,  Naim,  In  Judcea  Jerusalem , 
Bethtlehem,  Jeriehus  et  Hebron.  In  Thracia,  Cons- 
tantinopolis.  Panisus,  Nicopolis.  In  Macedonia  Phi- 
lippi.  In  -rEgypto  Thebe,  Taphnes,  Menphis,  Helio- 
polis,  Pelusium,  Alexandria.  In  Libya  Cyrenensi, 
Cyrene.  Parthemium,  BeronicC;  Appollonia,  Ptole- 
mais,  Adrimetum.  In  Italia  Roma,  Alba,  Capua, 
Beneventum,  Sipontus  ,  Neapolis,  Tibur,  Ostia, 
Luna,  Janua,  Ancona.  In  Longobardia  Mediolanum 
Ticinum,  seu  Papia,  Brixia,Verona,  Vicentia,  Pata- 
vium,  Bononia,  Ravenna,  Mantua,  («remona.  In  Va-  p 
leria  Aquileia.  In  Calabria  Tarentum.  Istae  sunt 
civitates  transalpinse.  Colonia,  Magunciacus.  Salze- 

(83)  Multee  urbes  hodie  insignes  recitentur  ut  Vene- 
tiaj,  PiscB,  Senae,  Florentia,  Ferraria,  Perusium,  et 
quamplures  alise,  quia  partim  vetustiores  enumerar 
voluit,  partim  aliquas  tantum,  et  non  omnes,  licet 


burgus  Ratisbona  [Ratispona],  Herbipolis,  Argen- 
tina,  Basilea  Treveri,  Senones,  Parisius,  Lugdu- 
num,  Rothomagus,  Remi,  Arelas,  Vienna,  Paren- 
tasia,  Ebredunum,  Bituri,Turoni,Burdegala,T(tlosa, 
Narbona.  In  Hispania  sunt  Pampilonia,  Osca,  Bar- 
zinona,  Tarracona,  Tortosa,  Carthago,  Hippus,  Me- 
gala,  Caesarea,  Leptis,  Bysantium,  Cliphea.  Duode- 
cim  Alexandriae  :  Alexnndria  bucephala,  Ale.^andria 
montuosa,  Alexandria  apud  Porum,  Alexandria  in 
Soythia,  Alexandria  apud  Babylonem,  Alexandria 
in  yEgypto,  Alexandria  apud  Massagetas,  Alexandria 
apud  Orgalas,  Alexandria  apud  Granicum,  Alexan- 
dria  apud  Troadam,  Alexandria  juxta  Tigrim, 
Alexandria  apud  Xanthum ,  His  igitur  de  situ  ter- 
rarum  breviter  expeditis ,  ad  sequentia  trans- 
eamus  (83). 


antiquaS;  incatalogum  reducere  voluit.  Eodem  stylo 
usus  est  recentius  Gerama  Frigius,  in  suo  urhium 
Catalogo, 


LIBER    QUARTUS, 

Tractat  de  historia  ad  Adam  usque  ad  Christum;  continet  tredecim  capitula. 


Gap.  I.  Per  qufo  sequens  currat  narratio, 
Qane  sciendum  est  quod  tota  ista  series  et  por- 
rectio  temporis  dividenda  est  in  duos  status,  vete- 
rem  et  novum,  et  tria  tempora,  naturalis  legis,  et 
scriptae,  et  gratiae ;  et  sex  aetates,  quarum  prima  est 
ab  Adam  usque  ad  Noe  ;  secunda  a  Noe  usque  ad 
Abraham ;  Tertia,  ab  Abraham  usque  ad  David  ; 
quarta,  a  David  usque  ad  transmigrationem  Baby- 
lonis ;  quinta,  a  transmlgratione  Babylonis  usque  ad 
adventum  Christi;  sexta,  ad  adventu  Christi  usque 
ad  flnem  mundi.  Item  quinque  praecedentes  aetates 
ad  Adamusque  ad  Christum  per  quatuor  successio- 
ncs  dividuntur.  Pi*ima  successio  patriarcharum  fuit 
ab  Adam  usque  ad  Moysen;  secunda  Judicum,  a 
MoyseusqueadDavid;  tertia  Regum,  ab  Davidusque 
adtransmigrationemBabylonis;  quarta  Sacerdotum 
a  transmigratione  Babylonis  usque  ad  Christum. 
Igitur  per  istarum  quatuor  successiouum  viros 
eximios  ab  Adam  usque  ad  Christum  sermonem  ex- 
tendo,  deinde  ab  adventu  Christi  usque  ad  tempora 
nostra,  primumperimperatores  Romanorum,  deinde 
per  reges  Francorum  narrationem  deduco.  » 
Cap.  II.  Patriarchfc  sunt  hi, 
Adam,  Seth,  Enos,(^inam,  Malaleel,  Jared,Enoch, 
Mathusalem,  Jjamech,  Noe,  Sem,  Arphaxad,  Sale, 
Heber,  Phaleg,  Reu,  Sarug,  Nachor,  Thare,  Abra- 
ham,  Isaac,  Jacob,  Levi,  Caath,  Amram. 
Cap.  III.  Judices  qui  fuenint, 
Moyses,  Josue,  Othoniel,  Aoth,  Debora,  Gedeon, 


C  Abimelech,Thola,  Jair,  Jepthe,  Abessam,  Ahialon, 
Abdon,  [Labdon,]  Samson,  Heli,  Samuel. 

Cap.  IV.  Refjes  qui, 

Saul,  David,  Salomon,  Roboam,  Abia,  Asa,  Josa- 
phat,  Joram,  Azarias,  Athalia,  Joas,  Amazia,  Ozias, 
Joathas,  Achas,Ezechia8,Manasses,  Amon,  Josias, 
Joatham,  Joachim,  Sedecias. 

Cap.  V.  PontiCwes, 

Jesus,  Joachim,  Eliasib,  Judas,  Joannes,  Simon 
justus,  Eleazarus,  Manasses,  Onias,  Simon,  Onias, 
Jesus  qui  et  Jason,  Onias  qui  et  Menelaus,  Alchi- 
mus,  Judas,  Jonathas,  Simon,  Joannes ,  Aristobo- 
lus,  Aiexander,  Alexandra,  Hircanus. 

Cap.  VI.  Historia  ab  Adam  usque  ad  Moysen, 

Parentes  itaque  prirai  prseceptum  obedientiae, 
transgressi  de  paradiso  sunt  ejecti,  et  in  miseriam 
hujus  mundi  projecti,  Cognovitque  Bdam  uxorem 
suam,  et  genuit  Cain,  cujus  posteri  homines  sunt 
vocati.  Genuit  Abel,cuju8  posteri  filii  Dei  sunt  vo- 
cati.  Porro  Seth  genuit  Enos,  et  EnosgenuitCainam 
et  Cainam  genuitMalaleel,  et  Malaleel  genuit  Jared, 
et  Jared  genuit  Henoch,  qui  translatusest,  et  He- 
noch  genuit  Mathusalem,  et  Malhusalem  genuit  La- 
mech,  et  Lamech  genuit  Noe.  His  diebus  giganles 
erant  in  terra,  et  omnis  caro  corruperat  viam  suam 
nam  filii  Dei,  id  est  illi,  qui  erant  do  slirpe  Seth,  vi- 
dentes  filias  hominum,  quas  erant  de  genera  Cain 
quod  essent  pulchrco,  miscentes  sanclum  cum  pro- 
fano  duxerunt  eas  uxores.  Unde  iratus  Deus  dixil 


217 


EXCERPTIONUM  PRIORUM  LIBER  QUARTUS. 


218 


quod  deleret  hominem  et  omnem  animam  viventem,  ^ 
quam  fecerat  propter  hominem,  aquis  diluvii.  Et 
invenit  gratiam  Noe  coram  Domino,  et  jussu  Dei  fe- 
cit  sibi  arcam,  in  qna  salvaretur  ipse,  et  uxor  ejus, 
et  tres  filii  e.jus,  et  uxores  filiorum,  et  de  animanti- 
bus  mundis  introduxit  septena,  de  immundis  verbo 
bina.  Igitur  aquis  diluvii  deleta  est  omnis  anima 
vivens,  exceptis  iis  quce  eranl  in  arca.  Peracto  di- 
hivio  agressus  est  Noe  de  arca  cum  omnibus  filis 
suis  Sem,  Cham  et  Japhet.  Ab  his  disseminatum  est 
omne  genus  humanum  post  diiuvium  super  terram. 
Sed  antequam  posteri  eorum  ab  invicem  divideren- 
tur,  inchoata  est  ab  eis  turris  Babylonis,  ubi  confu- 
sum  est  labium  eorum.  Postquam  divisi  sunt,  filii 


Prima  rubens  unda,  tabes  ranfvquc  secunda. 
hulo  culcx  tristis)  post  wusca  nocivior  istis. 
Quinta  pccus  stravit,  vcsicas  sexta  creavit. 
Ponc  suhit  (jrando,  post  hrucus  dcntc  nefando. 
iXona  tcfjit  solcm,  prnnam  nccut  uJtima  prolew, 

Sed  quia  Ssriptura  a  Moyse  et  deinceps  rerum 
summam  non  spcundum  patriarcharum  generatio- 
nem,sedsecundumprincipumnarratsuccessionem, 
generationem  ipsius  Moysi  a  Jacob  poncmus,  et  sic 
deinde  sub  ipso  et  sub  sequentibus  eum  duobus,  ge- 
sta  summatim  comprehendemus.  Jacob  ilaque  ge- 
nuit  Levi ,  et  Levi  genuit  Caath ,  et  Caath  genuit 
Ami'am,  et  Amram  genuit  Moysen.  Sub  istius  du- 
catu  fccit  multa  magnalia  in  mai-i  Hubro,  et  deseiio, 
/Egyptum  namque  decem  supradictis  plagis  flagella- 


Sem  meridianam  partem  Asiee  ab  ortu  solis  usque  3  ^^^  j„are  Rubrum  coram  ftliis  Israel  divisit.  In  de- 

serto  aquas  amaras  dulcoravit,  et  manna  de  coelo 
phiit,  quo  filios  Israel  annos  quadraginta  pavit. 
Aquam  de  petra  produxit,  populum  Amalec  supera- 
vit,  Legem  in  monte  Horeb  dedit,  et  tabernaculum 
foederis  et  arcam  testimonii  fieri,  et  Aaron  et  filium 
ejus  in  sacerdotium  et  clerum  sibi  consecrari  jussit. 
His  ita  transactis  cum  filii  Israel,  Moyse  duce,  co- 
lumna  precedente  de  monte,  recessissent,  denuo 
Deus  eos  cothurnicum  carnibus  satiavit;  Dathan  et 
Abiron  contra  Moysen  contendentes,  terra  eos  deglu- 
tientes  damnavit;  et  virgam  Aaron  contra  naturam 
frondere,  florere,  fructificare  fecit ;  filios  Israel  mur- 
murantes  ignis  coolestis  conflagratione  punivit,  et 
ignitos  serpentes  eis  immisit,  et  eos  a  loesione  eo- 


adPhcenicespossederunt.PosteriChammeridianam 
tcrram  a  Sidone  usque  ad  Gaditanum  fretum.  Filii 
Japhetseptentrionalempartem  Asi{o,amonteTauro, 
et  omnem  Europam  usque  ad  Oceanum  Britannicum, 
nomina  sua  locis  et  gentibus  relinquentes,  de  quibus 
adhuc  quaedam  permanent  ut  ab  Elam  Eiamitse,  ab 
Assus  Ass^Tii ;  qufedam  vero  mutata  sunt,  ut  ab  Indo 
fluvio  Indi,  ab  i4^gypto  rege  ^Egyptii.  Sem  autem 
genuit  Arphaxad,  ei  Arphaxad  genuit  Sale,  et  Sale 
genuit  Heber,  a  quo  Hebrjei  sunt  vocati ,  in  cujus 
familia  primordialis  illa,  et  cunctis  cummimis  lin- 
giia,qupe  Hebrjea  dicitur,  post  confusionem  remansit 
hnguarum.  Heber  genuit  Phaleg,  in  cujus  tempore 
turris  quae  dicitur  Babel  sedificatur,  Phaleg  genuit 


Reu  seu  Ragau,  sub  quo  dii  primum  adorantur.  Ra-  C  rum  respectu  amei  sei-pcntiS  sanavit.  Eos  quoque 


gau  genuit  Sarug,  et  Sarug  genuit  Nachor,  et  Na- 
chor  genuit  Thare,  el  Thare  genuit  Abram,  cujus 
tempore  Zoroaslres  magicam  reperit,  Hunc  Abram, 
cum  jam  cultus  idolorum  ferverent  ubique,  Dcus  de 
Chaldea  eduxit,  et  interram  Chanaan  induxit  (Gen, 
xn\  et  eo  quod  eam  semini  ejus  daret  promisi.  Orta 
fame  peregrinatus  est  Abram  in  i4*^gytum,  et  inde 
locupletalus,  est  reversus ;  denique  divinitus  praece- 
ptum  accepit,  ut  se  cum  sua  sobole  circumcideret. 
Abraham  autem  genuit  Isaac,  qui  dixit  uxorem 
Robeccam,  de  qua  genuit  Jacob  et  Esau.  Postquam 
autem  Jacob  edulio  lentis  primogenita  fratris  sui 
obtinuit,et  eum  de  benedictione  patris  supplantavit, 
ad  Laban  avunculum  suum  perrexit,  etpro  servilio 


ad  reditum  duodccim  exploratorum  murmurantes, 
annis  quadi*aginta  in  deserto  detinuit.  In  quibus  an- 
nis  omnes  iili  mnrmuratores  et  increduli  mortui 
sunt,  et  filii  eorum  interim  creverunt,  qui  postea 
terram  promissionis  possederunt.  Ogregem  Basam, 
et  Seon  regem  Amorrhaeorum ,  militantibus  filiis 
Israel,  Dominus  delevit,  et  Balach,  et  populum  ejus 
stravit.  Mortuus  est  autem  Aaron  in  deserto,  et  sepul- 
tus  est  in  monte  Hor,  completis  quoque  annis  qua- 
draginta  mortuus  est  et  Moyses  in  monte  Abarim 
jubente  Domino,  et  successit  ei  Josue  filius  Num. 
Cap.  VIII.  Historia  ah  Josue  usque  ad  Saulem  regem, 
Josue  populum  Dei  in  terram  promissionis  intro- 
duxit,  et  gentes  Chananseorum,  reges  triginta  et 


suo  filias  ejus  uxores  accepit,  et  ex  eis  et  ancilis  ea-  D  „„^„1  in  terra  illa  interfecit,  et  terram  victori  po- 


rum,  duodecim  pafriarchas  procreavit.  Multumque 
locupletatus  in  patriam  reversus  patrem  suum  cum 
Esau  fratres  sepelivit.  Deinde  Joseph  a  fratribus  in 
-Egyplum  est  venditus,  et  ibi  miro  Dei  nutu  subli- 
matus,  eumque  pater  suus  cum  omni  domo  sua  est 
secutus. 

Cap.  VII.  Hi^toria  a  Moyse  usque  ad  Josuc. 
Mortuo  autem  Jacob,  et  Joseph  mortuo,  in  -4^gy- 
pto  multipHcati  sunt  filii  Israel  nimis,  et  suri-exit 
alius  rex  qui  ignoravit  Joscph,  et  crepit  affligere  tl- 
lios  Israel  in  aedificatione  urbium,  Phiton  et  Rames- 
ses.  Vidit  autem  Deus  laborem  eorum,  et  clamorem 
eiaudivit,  et  misit  Moysem  et  Aaron ,  et  eduxit  de 
terra  .^gypti,  deoem  plagis  i^gypto  flagellata. 


pulo  divisit.  Josue  successit  Othoniel ;  hic  liberavit 
Israel  de  manu  Cusamzachaim  regis  Mesopotamiae, 
et  quievit  terra  quadraginta  annis.  Post  hunc  fuit 
Aoth  de  stii^pe  Gemini,  qui  utraque  manu  utebatur 
pro  dextra.  Hic  liberavit  Israel  de  manu  Eglon  regis 
Moab.  Cum  enim  ferret  munera  populi  Israel  regi 
Eglon,  cui  tunc  populis  ille  serviebat,  sociis  cum 
revertcretur  dimissis,  reversus  ad  Eglon,  secreto 
eum  iiiterfecit,  et  congregato  populo  suo  Moab  ex- 
pugnavit,  et  Israel  liberavit.  Post  cujus  mortem  De- 
bora  [Delbora]  cum  Barach  perrexit  ad  pugnam 
contra  Sisaram  principem  Jabim  Asor,  et  pertermit 
DommusSisaramcoramBarach,etdesilivitdecurru 
suo,  et  fugiens  pervemX  biA  VetA^TSxjcwv.  \^^  >3C!l.wv^ 


319 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


220 


Hab«r  Gynsei ;  quse  cum  operuisset  eum  pallio,  tuUl  A  autcm  Saule  ascendit  in  Ilebron,  ot  regnavit  super 

clavum,  et  defixit  in  ejus  tempora,  et  mortuus  ftst. 

Post  Deboram  surrexit  Gedeon,  qui  liberavit  Israel 

de  manu  Madiam,  et  percussit  Oreb,  et  Zeb,  et  Ze- 

bee,  et  Salmana.  Porro  deindc,  mortuo  Gedeone, 

Abimelech  fibus  Jerol)aal,  quoni  peperit  ei  concu- 

bina  ejus  de  Sichem,  interfecit  omncs  fratres  suos 

septuaginta  viros,  exccpto  niinimo  Jonatha,  qui  eva- 

sit.  Conslitueruntque  viri  Sichem  principem  Abi- 

melech.  Post  ha3c  misit  Deus  spiritum  pessimum 

inter  Abimelech  et  viros  Sichem,  et  ipse  multos  il- 

lis  interfecit,  et  tandem  fragmine  moke,  quod  jecit 

mulier  super  caput  ejus,  excerebratus  inleriit.  Post 

hunc  surrexit  Thola ,  ct  post  Tholam  Jair,  et  posl 

Jair  Jephle.  Denique  Jephte  liberavit  Israel  de  manu 


tribum  Juda.  Deinde  post  mortem  Abner  rcgnavit 
super  omnem  Israel.  Gad  Nathan  ct  Asath  prophe- 
taverunt.  Porro  tempus,  quo  regnavit  David,  quadia- 
ginta  anni  sunt.  Post  David  regnavit  Salomon  filius 
ejui^.  Hic  a^dificavit  templum  Domini ;  qui  bonum 
quidem  initium,  sed  iinem  ha])iiit  nonbonum,  quia 
deos  coluit  abenos.  Unde  iiatus  Dominus  scidit 
regnum  de  niaiui  filii  ejus  Roboam,  et  tradidit  illud 
servo  ejus  Jeroboam.  Gum  enim  postularet  populus 
ut  allevaret  jugum  patris  sui,  respondit  ei  dure. 
Gonstitueruntquc  decjem  tribus  regem  sibi  Jeroboam 
niium  Nabath.  Porro  Jeroboam  populum  idolorum 
cultu  contaminavit.  Gucurrit  autem  regnum  Israel 
l>er  annos  trccenlos  et  quadraginta ,  et  per  reges 


filiorum  Ammon.  Gumque  iret  ad  bellum,  vovit  Deo       decem  novem,  quorum  ista  suntnomina:  Jeroboam, 


quod  ei  immolaret  quod  sibi  primum  revertenti  oc- 
curreret,  si  victoriam  obtineret.  Revertentique  oc- 
currit  ei  unica  filia  sua,  quam  immolavit,  et  vo- 
tum  quod  fecerat  implevit.  Post  Jcphte  judex  fuit 
Abessen ;  et  post  hunc  Ahialon  [Achialon] ,  et  post 
Abdon  [Labdon] :  et  post  hunc  Samson.  Hic  leonem 
interfecit,  uxorem  de  Thamnata  accepit,  segetes 
Philisthinorum  caudis  vulpium  junctis  facibus  ac- 
censis,  succendit,  mille  viros  mandibula  asini  stra- 
vit.  Portas  Gaza?  super  monlem  portavit  Tandem 
autem  Dalihe  mulieri  quod  in  capillis  tantam  forti- 
tudinem  haberct,  aperuit,  elipsa  rasis  capillis  ejus. 


Nadab,  Baasa,  Ela,  Jamri,  Amri,  Acha,  Ochozias, 
Joram,  Mieu,  Johath,  Joas,  Jeroboam,  Zacharias, 
Sellum,  Manahen,  Faceia,  Facee,  Ozee.  In  diebus 
Ozee  regis  Israel,  et  in  diebus  Ezechia^  regis  Juda 
transtulitSalmanasa;*  rex  Assyriorum  decem  tribus, 
et  posuit  in  urbibus  Medorum ,  et  introduxit  Gu.seos 
in  Samariam.  Isti  sunt  Samaritani ,  quibus  non 
coutebantur  Judaji.  Igitur  post  Salomoneni  regnavit 
iii  Juda3a  Hoboam  :  et  post  Hoboam  Abia.  Hic  am- 
bulavit  in  peccatis  pati*is  sui.  Post  Abiam  regnavit 
Asa ;  cor  autem  Asa  erat  rectum  cum  Deo,  ct  bellum 
habuit  cum  Baasa  rege  Israel,  quo  moituo  regnavit 
Josaphat.HicfecitquodrectumfuitcoramDomino,et 


Philistheeis  eum  Iradidit,  qui  eruentes  oculos  ejus 

molere  eum  fecerunt.  Gumque  crevissent  capilli  p  perrexil  ad  bellum  cum  Achaz  contra  regem  Syrite. 

Philistajis  convivia  celebrantibus       IlisdiebusprophetavitElias. PostJosaphalregnavit 


ejus,  et  coram 

luderet,  concussis  columnis  domus,  eos  qui  in  ea 
erant  occidit,  et  ipse  occubuit.  Samson  successit 
Heli,  sub  quo  Samuel  propheta  claruit,  arca  foD<leris 
capitur,  et  Ophni  et  Phinees  sacerdotis  filii  occidun- 
tur.  Denique  Heli,  audito  quod  capta  esset  arca  Do- 
mini,  cecidit  retrorsum  de  sella,  et  fractis  cervici- 
bus  mortuus  est.  Etpercussit  Dominus  Philisthaios 
in  secretiori  parte  natium,  et  nascebantur  in  agris 
mures,  qua  plaga  coacli  remiceruntarcam  Dei ;  Heli 
autem  successit  Samuel. 

Gap.  IX.  Historia  a  Saule  usquo  ad  ad  Ezochiain. 

Gum  autem  senuissct  Saumcl  petiemnt  filii  Israel 

regem.  Quod  Domino  displicuit ;  dedit  eis  tamen  re- 


Joram,  ambulavitque  in  viis  regum  Israel.  In  die- 
bus  illis  rccessit  Edom,  ne  esset  sub  Juda,  tunc 
recessit  et  Lobna,  et  dormivit  Joram  cum  patribus 
suis,  et  regnavit  Azarias  filius  Athalise  pro  eo. 
Desccndit  aulem  Azarias  invisere  Joram  regeni 
Israel,  quem  vulnei^averunt  Syri,  et  occidit  ambos 
Iheu.  Porro  Atbalia  fuit  filia  Amri  regis  Israel,  qui, 
videns  esse  mortuum  filium  suum,  interfecit  omne 
semen  regium.  Tulit  autem  soror  Azariai  Joas  filium 
Azariic,  et  servavit  eum  sex  annis,  quibus  regnavit 
Athalia  super  terram.  Anno  vero  septimo  convoca- 
vit  Joiada  sacerdos  centuriones,  et  osteadit  eis  fi- 
lium  regis,  constitueruntque  regcm,  et  Athnliani 
gemSaulem  filium  Gis,  qui  bonum  habens  initium  ^  interfecerunt.  In  diebus  illis  v^  1  lit  rex  Syriee  pu- 


defendit  Israel,  sed  finem  malum  habuit,  quia  Do- 
mino  in  bello  quod  fecit  contra  Amalec  inobediens 
fuit.  Reprobatus  itaque,  a  spiritu  malo  vexabatur. 
Unctus  est  autem  David  pro  eo  in  regem.  Post  ha*c 
ductus  est  David  in  domum  Saulis,  et  quandocunque 
arripiebal  spiritus  Domini  malus  Saulem,  psallebat 
David  cithara  et  levius  habebat.  Postquam  autem 
David  percussit  Philisthamm,  amovit  eum  Saul  a  se, 
et  fecit  eum  tribunum  super  mille  viros.  Jonathas 
vero  filius  Saulis,  dilexit  David  quasi  animam  suam. 
Gumque  Saul  ipsum  David  suspectum  haberet  de 
regno,  teiendit  ei  multas  insidias  ut  interficeret 
eum,  sed  non  tradidit  eum  Dominus  in  manus  ejus. 
Penique  David  fugit  ad  Achis  regem  Geih.  Mortuo 


gnare  contra  Jcrusalem,  dc(l*l([ue  ei  Joas  ea  qua? 
obtulerant  patres  ejus  in  thesauros  Domini,  et  re- 
ccssit :  denique  servi  Joas  inierfecerunt  eum,  et 
regnavit  Amasis  lilius  ejus  pro  eo.  Iste  provocavit 
i^gem  Joas  a«l  bellum,  ei  fugit  Amasias,  ei  ascendit 
Joras  rex  Isracl  in  Jerusalem,  et  tulit  inde  aui-um 
ct  vasa  aurea  quaj  inventa  fuerunt  in  domo  Domini. 
Faciacstautemconjuraiio  contra  Amasiam,etinlei^ 
fectus  est  in  I-^chis,  ei  regnaviiOzias  filius  ejus  pro 
eo.Pori'0,instante  insigni  soIemnitate,induit  se  Ozias 
vesle  sacerdotali,  et  intravit  iu  tcmplum  oblaiurus 
incensum,  siaiimque  lepra  percussus  est ;  unde  post- 
modum  extra  urbem  vitam  exegit  privatam,  Joatha 
filio  ejuB  regni  negotia  procurante.Olympias  aOree- 


221 


EXCERPTIONUM  PRIORUM  UBER  PRIMUS. 


22i 


eis  instituilur.  Morluo  deinde  Ozia  regnavit  Joathas  A 
filius  ejus  pro  eo  ;  sediflcavit  autem  Joathas  portam 
domus  Domini,  quae  speciosa  vocabatur.  Romulus 
naseitur.  Defuncto  Joatha  regnavit  Achas  filius  ejus 
pro  eo.  In  diebus  illis  ascendit  Rasim  rex  SyriaB,  et 
Facee  filius  Romelifie  ad  pra?liandum  contra  Jerusa- 
lem,  elconduxit  AchasTeglafalasar  regem  Assyiio- 
rum,  qui  interfecit  Rasim,  et  liberavit  Achas, 
Roma  conditur.  Mortuus  estautem  Achas,  et  regna- 
vit  Ezechias  fiJius  ejus  pro  eo. 

Cap.  X.  Historia  ab  Ezccbias  usque  ad  reditnm  de 

Babylonia. 

In  diebus  Ezechiae  conatus  est  Sennaoherib  trans- 
ferre  Judam,  sed  non  permisit  eum  Dominus ;  per- 
cussitautemincastrife  Assyriorumcentum  octoginta  ^ 
millia  virorum.  Posl  hsec  interfecerunt  ipsum  Sen- 
nacherib  filii  sui  in  templo  Dei  sui.  PostEzechiam 
regnavit  Manasses  filius  ejus,  fecitquemalum  juxta 
ritum  Gentium,  el  adoravitomnem  militiam  cocli ;  et 
traduxit  filium  suum  per  ignem,  et  fecit  malum 
super  omnes  reges,  qui  fuerunt  anle  eum  in  Jeru- 
salem.Locutusque  est  Dominus  per  manus  servorum 
suorum  Prophetarum  dicens  :  Quia  fecit  Manasses 
abominationes  istas,  delebo  Jerusalem,  et  tradam 
eam  in  manus  inimicorum  ejus.  Mortuo  Manasse, 
regnavit  Amon  filius  ejus  pro  eo.  Hic  ambulavil  in 
via  patris  sui,  et  interfecerunt  eumjservi  sui.  Re- 
gnavitque  Josias  pro  eo.  Ambulavitque  Josias  invia 
David  patris  sui,  et  non  declinavit  ab  ea  ad  dexte- 
ram  neque  ad  sinistram,  et  fecit  mundari  tomplum  ^ 
et  celebrari  Phasi  quale  non  fuit  a  diebus  Judicum 
usque  ad  tempus  illud.  Dcstruxit  quoque  altare 
quod  fecerat  Jeroboam  in  Uethel,  et  combussit  in  eo 
ossa  sacerdotum  qui  obtulerant  super  illud  incen- 
sum.Veiiimtamen  non  estaversus  Dominusafurore 
suo,  quem  locutus  est  contra  Judam.  Josias  denique 
congressus  cum  Nechar  rege  /Egypti  occisus  est  in 
cainpo  Magendo,  et  regnavit  Joatham  tribus  mensi- 
bus,  quibus  expletis  memoratus  Necharcoepit  eum 
et  duxit  in  ^^Zgyptum,  et  constituit  regem  pro  eo 
Eliaehim  filium  Josise,  quem  vocavit  Joachim.  Con- 
demnavit  etiam  Judam  centum  talentis  argenli,  et 
talento  auri.  Annoque  Joachim  undecimo  venit  Na- 
buchodonosor  in  Jerusalem,  el  exegit  ab  eo  Iribu- 
tum,  quod  ^gyptiorum  regi  solvere  8olebat,»quod  D 
ille  tribus  annis  reddere  non  erubuit,  tertio  anno 
audiens  ^Egyptios  contra  Rabyloniam  dimicaturos 
solvere  distulit,  unde  sicut  rebellem  eum  Nabucho- 
donosor  interfecit,  ct  ad  tria  millia  viros  de  Juda 
captivos  duxit,  et  constituil  pro  eo  regem  Joachim 
qui  Jechonias  nominnl ur.Quem  Jechoniani  non  nuil- 
tisinterjectisdiebusu!)seditNabuchodonosor,  elvc- 
nientem  sibi  obviani  cuin  matre  et  quibusdam  de 
populo  cepit,  et  duxit  in  Rabyloncm,  et  constiluit 
pro  eo  Sedeohiam  p.itruum  cjus.  Sed  et  hic  Sodc- 
chias  non  multo  post  contra  Nabuchodonosor  rc- 
bellare  coepit,  et  tunc  secundo  reversus  Nabucho- 
donosor  duxit  euni  in  Rabyloniam  caplivum,  et 
murum  civitatisevertit,  et  templumexussit,  et  vasa 


sancta  asportavit,  et  posuit  in  templo  Dei  sui.  Vi- 
xilque  Nabuchodonosor  post  eversionem  templi  vi- 
ginti  quinque  annis.  Et  hoc  recedenle,  regnavit 
Evilmerodach :  el  post  hunc  Labosordac,  et  post  hunc 
Egesar,  et  post  hunc  Rallhasar,  quo  regnante  com- 
pleti  sunt  anni  septuaginta  quibus  prophetaverat 
Jeremias  Judteoruin  captivitatem  esse  solvendam. 
Igitur  his  diebus  Gyrus  Dabyloniam  expugnavit,  e* 
Judtcorumcaptivilatem  relaxavit,  sicutscriptum  est 
in  libro  Esdne  Propbcleo  In  anno  primo  Cyri  regis 
Persarum,  ut  impleretur  verbum  Jeremiae,  susoi- 
tavit  Dominus  spiritumCyri  regis  Persarum,  ettra- 
duxit  vocem  in  universo  regno  suo  per  scripturam 
dicens.  Omniaregna  niundi  dedit  mibi  Deuscosli,  et 
ipse  pricccpit  mibi,  ut  icdificarcmci  domum  in  Je- 
rusahm,  (juisquis  in  vobis  cst  do  univcrso  popuJo 
ejus,  sil  Dominus  Dcus  cum  eo,  et  uscendat, 
Cap.  XI.  Historia  a  Cyro  usquo  ad  Judam  Alacba^ 

biCum. 
Cyrus  igitur  relaxata  Hebra?oium  captivitate, 
ferme  quinquaginta  hominum  millia  regredi  in  Ju- 
dneam  permisit.  Josedech  quoque  de  genere  Aaron 
sacerdotem,  qui  fuit  cum  patribus  abductus,  redire 
mandavit,  ut  ritus  veteris  solemnitas  per  assueti 
sacerdotis  scientiam  reformaretur.  Cujus  fidelis 
Jesus  post  eum  populum  rexit.  Itaque  per  summos 
sacerdotes  post  reversionem  de  Rabylone  rerum 
summa  %ebatur.  Illi  autem  qui  venerunt  de  Raby- 
lone  statim  fundaverunt  templum,  et  fundato  tem- 
plo  obtulerunt  sacrificium,  steteruntque  sacerdotes 
in  ornatu  suo  et  Levitic,  et  laudabant  Deumlsra6l, 
et  facta  est  hetitia  magna  in  populo.  Mortuodeinde 
Cyro  rege  Persarum  detulerunt  Samaritce  accusatio- 
nem  adversus  Juda  6s  adfilium  eju8,qui  Cambyses, 
et  Assuerus,  et  Artaxerces  estnominatus.Intermis- 
sumestigituropus,donecconsummaretursubDario 
anno  secundo  regni  ejus.  Et  hujus  Darii  anno  se- 
cundo  obtinente  Zorobabel  duce,  completa  est  sedi- 
ficatio  templi,  quadragesimo  sexto  anno  postquam 
ccepit  jedificari.  IJnde  Juda»i  Domino  Evangelico 
sermone  dixisse  r^^evxiviinv.Quadragintaet  sex  an^ 
nisivdificatum  csl  tcmpbim  2S///</,etc.Dario  successit 
Xerces  filiusejus.  Cujus  regni  anno  septimo  Esdras 
scriba  legis  Dci,  ascendit  de  Rabylone  ;  qui  ^gypti 
referens  ad  temphim  Doniini  pecunias  sacras,  ar- 
genti  talenta  sexcenta  quinquaginta,  et  vasa  argen- 
lca  talentorum  centum,  el  vasa  aurea  talentorum 
viginti,  qui  et  celebravit  solemnitatem  scenophe- 
giorum.  RemeaviletiamNehemias  ipsiusregis  pin- 
cerna  do  Susis  castro,  anno  ejusdem  vigesimo  qui 
nunos  civitalis  resedificavit.  Praefatus  eliam  Esdras 
Ribliothcfam  VeterisTestamenti,  post  incensamle- 
gem  a  Chalda^is  divino  affiatus  spiritu,  reparavit; 
cuncla  le(,ns,  ac  prophetarum  volumina,  quse  fue- 
runt  a  geulibus  corrupta,  corrcxit,  totumque  Ve- 
tus  Teslaincntum  in  viginti  duos  hbros  constituit, 
ut  tot  libri  essent  in  lege,  quot  habentur  et  litteree. 
Nehemias  quoque  misit  nepotes  sacerdotum  illo- 
rum  qui,  in  transmigrationes'o.c\\\m\%\^ft^\\i^\5\.^^ 


223 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


224 


sicco  sei^vaverant.  Al  illi  non  invenerunt  ignem  sed 

aquam  crassam  quam  jussit  Nehemias  aspergi  super 

ligna  et  holocausta,  et  accensus  est  ignis  ex  aqua 

illa,   et    mirati    suut    omnes   Tabernaculum    vero 

foederis,  et  arca,  et  allare  incensi,  quae  Jeremias 

propheta   in  monte  Aharim  absoondit,  in   eodem 

monte  sunt  usque  in  prnF^sentem  diem.  Porro  Jesu, 

successit  Joachim  ct  Joachim  He^iasib,  et  Heliasib 

Judas,   et  Judae  Joannes,  et  Joanni   Jaddus,    de- 

nique  Jaddi  temporibus  Alcxander  Magnus  regem 

aggressus  est  Persarum  expugnare,  mandavitque 

Jaddo  ut  fidelitatem,  quam  Dario  regi  Persarum 

promiserat,  et  eo  usque  servaverat,  ipsi  deinceps 

observarct.  ResponditJaddusseDariofidemjurasse 

etquod  hoc  ipse  p;  leret  donec  ille  viveret,  nequa- 

quam  facere  posse.Undeiralus  Alexandercommina- 

tus  est  quod  urbem  Jerusalem  subverteret.  Extimuit 

itaque  Jaddus,  et  convocato  clero  et  populointimavit 

eis  rem.  Oblatum  est  sacrificium,  etpreces  fusae  ad 

Dominum.  Quibus  peractis  pontifex  omnes  dimisit 

et  ipse  solus  remansit,  statimque  sopore  depressus 

viditvisionem,dictumqueestipsi:iVe^i/3i^a5i4/eA'an- 

drmny  sed  indiwris  voste  sacra,  et  sacerdotes  indu" 

enturstolissuis,  ehcum  veneritexibitis,  etsuscipie- 

tis  eum  cum  honore ;  nihil  enim  vobis  mali  facturus 

est  Alexander.  Interea  Magnus  Alexander  magnis 

viribus  Jerosolyman  proborabat.  Cumque  appropin- 

quaret  civitati,  exivit  pontifex  cum  omni  populo  et 

clero.  Putabant  Alexandrini,  quod  eos  statim  inter- 

ficeret,  et  urbem  deleret.  Sed  cum  vidissetsummum 

pontificem  salutavit,  miratique  sunt  omnes  Alexan- 

dri  milites  vehementer.  Cumque  regem  de  hac  re 

interrogare  dubitarent,  unus,  qui  iili  erat  CBcteris 

familior  interrogavit  eum,  dicens:  Quare  rexistmn 

preo  omnihus  salutasti?  Hespondit  rex :  Cum  essem 

adhuc  in  terra  mea  vidi  istum  in  somnis  dicentem 

mihi  quod  regnum  possem  obtinere  Persarum,  ideo 

cum  eum prtV  omnibus  salutavi.  SnmmvLS  itaqupon- 

tifex  cum  pompa  cleri,  et  frequentia  populi  regem 

ad  templum  deduxit,  obiatumque  est  pro  eo  sacri- 

ficium.  Denique  recedens  Alexander  promisit  quod 
locum  illum  deinceps  diligeret,  honoraret  et  exalta- 

ret.  Porro  Jaddo  successit  Onias,  et  Oniae  Simon, 

justus  et  Simoni  justo  Eleazarus.Iste  misit  septua- 

ginla  interpretes  Ptolemaeo  Philadelpho,  qui  secun- 

dus  post  Alexandrum  regnavit  in  .^^igypto.  Eleazaro 

successit  Manasses,  et  Manassse  Onias,  et  Onia?  Si- 

mon,  et  Simoni  Onias  (cui  frater  Jesus)qui  et  Jason 

eripere  sacerdotium  cupiens,  coepit  Judaicae  legis 

jura  non  in  occulto  violare,  sed  palam  omnibus  de- 

struere,  quasi  sacerdotium  quod  afTectabat  aliter 

quam  scelere  consequi  non  valeret.  Ausus  est  enim 

sub  ipsa  templi  arce  gymnasium  construere,  et  opti- 

mos  quosque  Epheborum  in  lupanaribus  ponere, 

eosque  quierant  Jerosolymis,  Antiochenosscribere. 

Sed  hoc  impii,  et  non  sacerdotis  Jasonis  nefarium 

et  inauditum  scelus  uUio  divina  consecuta  est.  In 

leges  quippe  divinas  impie  agere  non  cedit  impune : 

Ulide  post  triennium  ipse  Jason,  (jui  jura  violaverat 


B 


^  Dei,  et  proprium  germanum  captivaverat,jussu  re- 

gis  Antiochi  expulsus  in  Amanitidem  estregionem 

et  Menelaus  quidam  detribuBenjaminsacerdotium 

obtinuit.  Unde  hujus  Menelai  factione  Onias  pius 

pontifex  interemptus  est  per  quemdam  regis  suffe- 

ctum    Andronicum,  et  non  multo  post  Menelaus 

mortuusest,  sacerdotio  suocedente  fratre  ejus  Lysi- 

macho.  Sed  cum  nec  sic  malis  desisteret,  tandem 

dejectus  He  turri  quinquaginta  cubitorum  infelicem 

exhalavit  animp.m.  Lysimachus  quoque  jam  mullo 

templi  auro  exportalo  plebeio  concursu  secus  oera- 

rium  lapidatus  interiit.  Post  haec  Antiochus  rexSy  rire 

ascendens  Jerosolymamintravitinsanctuariumcum 

superbia,  et  tulit  altare  aureum  et  candelabrum , 

mensam  propositionis,  et  velum,  et  cretera  templi 

ornamenta*et  abiit.  Demum  vero  proecepit  omnibus 

regni  sui  gentibus,  ut  esset  unus  populus,  etprohi- 

buit  in  templo  Domini  fieri  holocausta,  et  Juda^os 

escis  coinquinari  immundis. 

Gap.  XII.  Historia  ab  Juda  Machabfoo   usque  ad 

Christum. 

In  illis  diebus  Judas  Machabaous  secessarat  in  de- 

sertum,  et  ibi  inter  feras  vitam  cumsuisagebat,  ne 

pai*ticeps  esset  coinquinationis.  Sed  quamvis  pauci 

essent,  qui  cum  eo  erant,  ita  tamen  duces  regis 

Antiochi  bellis   contriverunt,  ut  et  templum  quod 

erat  Jerosolymis  recuperarent,  et  leges,  quae  abo- 

lendiE  erant,  eorum  felici  peilinacia  restituerentur 

Mortuo  denique  Antiocho  regnavit  Demetrius,  ad 

Q  quem  accessit  sceleratissimus  Alchimus,  et  coopit 
regem  infiammare  adversus  Judam  ;  dicebat  enim 
regi :  Judas  et  qui  cum  eo  sunt  bella  nutriunt,  noc 
pbtiuntur  regnum  esse  quietum.  Unde  ego  fraudalus 
parentum  gloria(dicoaufom  summosarordnfi<i)  voni 
ad  teprimum  quidem  utilitatibus  regis  fidem  scr  vans 
sccundootiam  civibus  consulturus.  Tunc  misit  rex 
Jerosolymam  Nicanorem,  ut  et  Judam  comprehen- 
deret,  et  Alchimum  summum  sacerdotem  constitue- 
ret.  Alchimus  autem,  belluse  animum  gerens,  cum 
venisset  Jerosolymam,  jussit  destrui  muros  domus 
sanctse  interioris.  Sed  horum  criminum  poenas  mi- 
ser  diuvitare  non  potuit.  Subito  enim  obtusum  est 
os  ejus,  et  loqui  non  potuit.  Sed  dissolutus  paralysi 
miserabiliter  expiravit.  Sicque  deficientibus  sacer- 

D  dotibus  de  genere  Aaron  et  Juda  Machabseo  pro 
patrise  legibusdecertante  s<»  lcbellica  jamdefuncto 
Jonathas  frater  ejusadeplvis  cstprincipatumJudteo- 
rum,  simulque  sacerdotium.  Porro  gesta  Judre  el 
fratrum  ejus  quia  multa  sunt  valde,,  et  in  libris  Ma- 
chabaeorum  scripta  continentur,  nolui  praesenti  bre- 
vitati  inserere.  Jonathse  vero  Simon  fi*ater  ejus 
successit.PostSimonemautempervenitsacerdotiuui 
ad  Joannem  filium  ejus,  qui  adversum  Hircanos  di- 
micans  Hircani  nomen  accepit.  Joanni  Hircano  suc- 
cessit  Aristobolus.  AristoboUis  autem  factus  estrex 
et  sacerdos,  et  Aristobolo  successil  rex  pariter  et 
sacerdosAlexander.Alexanderveromoriensreliquit 
superstites  filios  duos,  Aristobolum  et  Hircanum. 
Deddonecac^olescerentpueri  Alexandram  conjugem 


^s 


EXCERPTlONtlM  PRIORUM  LlBEll  QUlNTtS. 


226 


suam  temperamento  regali  prjeesse  voluil,  simul  A. 
arbitram  statuens  cuinam  potissimum  illorum  sum- 
mum  sacerdotium  committeret.  Ilhi  Hircanum  patri 
in  sacerdotio  substituit  propter  senioris  oetatis  prjp- 
rogativam,  Aristobolo  fratri  nihil  publicorum  com- 
mittons  ofliciorum.  Post  Alexandrte  mortem  Ai-is- 
tobolus  invasil  regnum,  et  demum  Ilircanus  sa- 
cerdotium  ei  dimisit.  Postea  vcro  idem  Hircnnus 
excitatus  ab  Antipatro,  patre  Ilerodis,  primum  ad 
Arabise  regem  se  contulit  facti  popnitens,  ac  demum 
Pompeio  Homanorum  duci,  qui  in  Syriam  Tigranem 
regem  debellaturus  advenerat,  queiimoniam  detulit. 
Qua  occasione  idem  Pompeins  consul  Romanorum 
urbem  Jerosolymam  expugnavit,  et  templum  pol- 
luit,et  Aristobolum  pontiOcem  vinctum  cum  liberis  B 
Homam  misit.  Hircano  vero  pontiAcatum  reliquit, 
et  memoratum  Antipatrum  procuratorem  totius 
regni  constituit.  Sicque  deinceps  gens  Judseorum 
tributaria  Homano  facta  est  imperio,  et  ita,  sicut 
dictum  est,  Hircanus  et  Arislobolus  fratres  inter 
se  dimicantes  primi  occasionem  prsebuere  Homanis 
ut  Judaeam  invaderent. 

Cap.  XHI.  Dn  Herode  et  genera  qjus, 
Praedicti  Hircani  pontificis  tempore  quidam  la- 
tninculi  ab  Jerosolymis  egressi  circa  Ascalonem 
prsedas  egerunt,  ubi  inter  cajteros  captivos  Antipater 
quidam  juvenis  cujusdam  Herodis  genere  Idumsei, 
qui  ia  Ascalone  templi  Apollinis  sacerdos  exstitit, 
filius,  Jerosolymam  captivus  ductus  est.  Hic  itaque  Q 
Antipater  in  domo  Hircani  aliquot  annis  serviens, 
industria  ac  probitate  spectabilis  ehlem  Hircano 
domino  suo  gratiosus  exstitit,  in  tantum  ut  ei  uni- 
versam  domum  regendam  committeret.  Antipater 
autem  antiquae  gratise  nonimmemorergaHircanum 
benignus    exstitit,  tantaque  modestia   injunctum 


officium  exercuit,  ut  tam  Juda^is  quam  Homanis 
complaceret.  Genuit  autem  filium  Herodem  nomine, 
qui  post  mortem  patris,  tum  mcrilo  propriae  vir- 
tutis,  tum  ctiam  gratia  palerna)  devolionis,  a  Ho- 
mnnis  coronnm  ncccpit.  Qui  cum  irropsisset  contra 
jus,  ct  fas  Judaica}  gentis  in  honorem  indebitum, 
cocpit  in  sncerdotium  indignissimos  et  ignobiles 
quosque  substiluerc ,  quos  ei  voluntas  aut  casus 
dedisset.  Vestem  quoque  summi  ponlificis  occlusam 
sub  suo  tencl)at  signnculo,  nec  unquam  ejus  usum 
potestatemve  permisit  pontificibus  sui  temporis,  et 
ut  suam  sobolem  regio  Juda^orum  generi  commis- 
ceret  abjecta  uxore  Doside,  quam  privatus  accepe- 
rat,  copulavit  sibi  Mariannan  regis  Aristoboli 
filiam,  et  Hircani  summi  pontificis  Judseorum 
neptem.  Sed  hujus  mulieris  expetita  societas,  sicut 
post  declarabitur,  ejus  potentiam  potius  inclinabit 
quam  extulit,  et  domesticis  afTecit  doloribus.  Nam 
dum  sequiturnobilitatem,  inciditin  perturbationem, 
quasi  domus  propria  non  conveniret.  Verum  unc- 
tione  legitima  Judaicse  gentis  cessante,  imminebat 
secundum  sermonem  propheticum  expectatio  gen- 
tium  Dominu  noster  Jesus  Christus,  qui  verus  rex 
et  sacerdos  de  regum  atque  pontificum  genere 
carncm  assumens,  venit  mundo  salutarem  afferens 
fidem,  in  qua  populum  genlilem  atque  Judaicum 
sanctificando  sibi  connecteret  el  uniret.  Natus  est 
sua  ordinatissima  distributione  anno  memorati 
regis  Herodis  tricesimo  primo,  qui  est  secundum 
Hebreeos  ab  origne  mundi  annus  quater  millesimus 
nongentesimus  et  quinquagesimus  primus.  Porro 
sicut  bcatus  Maximus  in  sermone  de  Pascha  testa* 
tur,  et  quemadmodum  Grseci  calculatores  compu- 
tant,  est  quinquies  millesimus  quadringentesimus 
septimus. 


LIBER    QUINTUS 

Tractat  de  regnis  mundi  a  tempore  quo  post  diluvium  exorta  sunt,  usquequo  in  potestatem 
Romanorum  devcnerunt,  continens  capita  21  adnotatiunculis  domini  Thomoe  Garzonii^ 
theologi. 


Cap.  1.  De  rcgius  mundi.  D 

Modo  narrabo  quomodo  ab  initio  regna  mundi 
cucurrerunt  uque  ad  adveutum  Ghristi.  Post  dilu- 
vium  quatuor  primum  in  humano  genere  excel- 
lentia  regna  exorta  sunt.  Scytharum  ab  aquilone, 
ubi  TanuSy  Assyriorum  ab  oriente,  ubi  Belus. 
ifCgyptiorum  a  meridie,  ubi  Mineus.  Sicyoniorum 
ab  occidente,  ubi  ^gialeus,  primi  regnaverunt. 
Sed  de  regno  Scytharum,  et  de  regno  Sicyoniorum 
rara  in  Scripturis  memoria  flt,  eo  (juod  regnum 


Scytharum  longe  remotum  fuit,  et  regnum  Sicyo- 
niorum  cito  decidit. 

Cap.  II.  Dc  rcgno  Scytbnrum. 

Scytharum  igitur  gens  antiquissima  sub  septen- 
trione  posita,  non  minus  illustria  principia  quam 
imperia  habuit,  nec  virorum  magis  quam  femina- 
rum  virtutibus  claruit.  Scythtc  per  incultas  solitu- 
dines  eiTare  soliti  non  agrum  exercent,  sed  uxores 
et  liberos  secum  in  plaustiis  vehunt,  coriis  im'« 
brem  et  hiemis  asperitatem  e\lUa\A^^^xtE>K^NA.^ 


227 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMAtlCA. 


228 


pecora  secum  pertrahunt.  Lacte  et  melle  vescun-  A  tum,  ab  anno  septimo  regis  Ozise  usque  ad  annum 


tur;  gens  lnborib\is  et  bellis  aspei-n,  vires  corpo- 
rum  immensre.  Scytharnm  rcgnum  sub  Hagan  pu- 
tatur  exortum(34). 

-  Cap.  111.  De  rerjno  Assyrionwi. 
Assynorum  regnum  sub  Belo  primo  rege  exorlum, 
ab  anno  vicesimo  quinto  Sarug  proavi  Abrase  usque 
ad  annum  septimum  Ozise  regis  Judee  cucurrit.  Alii 
a  Nino  filio  Beli  regnum  Assyriorum  inchoant,  pro- 
pter  hoc  quod  sub  eo  primum  in  exteras  gentes 
dilatatum  est.  Post  moiHem  Nini,  Semiramis  uxor 
ejus  timens  committere  regnum  Nino  fiiio  suo,  quia 
infra  regnandi  annos  erat,  nec  ipsa  ausa  regnum 
tractare,  fiiium  in  thalamo  sedere  fecit,  et  quia 
similis  erat  filio,  induta  veste  virili,  sexum  mentita, 
finxit  pro  femina  puerum,  pro  uxore  Nini  filium,  et 
Bic  regnum  tenuit,  et  multum  dilatavit,  et  quam- 
plurima  viriliter  egit.  Adulto  filio  regnum  ei  tradi- 
dit,  et  tandem  accensa  in  concupiscentiam  cjus, 
eum  ad  turpem  coitum  compulit ;  unde  tempore 
postmodum,  dolore  correptus,  eam  interfecil.  Cucur- 
rit  autem  regnum  Assyriorum  per  annos  mille  tre- 
centos  et  duos,  et  per  reges  tringinta  septem  usque 
ad  Sardanapalum ,  postquam  ad  Medos  translatum 
est.  Reges  Assyriorum  hi  fuerunt :  Belus ,  Ninus , 
Semiramis,  Zameis  qui  et  Ninias,  Arius,  Aralius, 
Xerxes  qui  et  Baleus,  Armamilres,  Belochus,  Ba- 
leus,  Altadas,  Mamintus,  Machaleus,  Sparreus,  Ma- 
milius,  Sparretus,  Ascatades,  Amintes,  Belochus, 
Bellopares,  Lamprides,  Sosares,  Lampares,  Famas, 
Sosarinus,  Mitraeus,  Tautories,  Theutheus,Tineus, 
Pergilius,  Eupales,  Laosthenes,  Piorithiades,  OlTra- 
teus,  OITratenes,  Acrazepes,  Thonos,  Conolores,  qui 
Gr»ce  dicitur  Sardanapalus.  Porro  isti  sunt  reges 
qui  post  Sardanapalum  in  Assyria  regnasse  credun- 
tur,  sicut  refert  divina  historia  :  Ful,  Teglat,  Fala- 
sar,  Saimanasar,  Sennacherib.  Caeterum  pra^fatus 
Sardanapalus  fuit  vir  muliere  corruplior.  Semper 
enim  inter  feminarum  conturbernia  versabatur,  ad 
quem  admitti  cum  die  quadam  pra^fectus  Medis  Ar- 
bastus,  qui  et  Arbaces  vocabatur,  obtinuisset,  in- 
venit  eum  inter  scortorum  greges  purpuram  colo 
nentem,  et  inter  viigines   pensa  dividenlem.  Quo 
viso  reversus  ad  socios,  quae  viderit  refert,  negat 


B 


decimum  nonumniigralionis  Babyloniscucurritper 
annos  ducentos  ct  quinquaginla  octo,  et  reges  oclo 
quorumista  suntnomma  :  Arbaces,  Sosarinus,  Me- 
dus,  Cardiceas,  Diocles  Phaartes  |Phraortes],  Arsa- 
ces,  .\styages.  UeniqueCyrus  nepos  Astyagis,  cum 
adolcvisset  Astyagi  bellum  indixit  et  facta  congres- 
sione  exercitum  ejus  fudit,  et  ipsum  Astyagencepit 
sed  nihil  ei  preeter  regnum  abstulit.  Itaque  Cyrus 
iste  dignitatem  Medorum  ad  Persas  transtulit. 

Cap.  V.  De  regiio  Persarum. 

Begnum  Persarum  sub  Cyro  primo  rege  exortum 
cucurrit  per  annos  ducentos  decem  et  octo,  et  per 
reges   quatuordecim,   quorum    ista  sunt  nomina  : 
Cyrus,  Cambyses,  Fratres  magi,  Danius,  Xerxes, 
Artabanus,  Artaxerxes  qui  et  Longimanus,  Xerxes 
secundus,Sogdianus,Dariusnothus,Artaxerxesqui 
et  Mnemon,  Arlaxerces  qui  et  Ochus,  Arses  Ochi 
filius,  Darius  Arsynii.  Cyrus  itaque  Pei^arum  rex 
primus  apud  Persas  educatus  postquam  monarchiam 
obtinuit,  Syriam,  Scythiamque  totam  sibi  subjuga- 
vit.  Quibus  patratis,  Babyloniam  obsedit,  urbem 
tunc  cit^teeris  cunctis  urbibus  fortiorem.  Hujusenim 
ambitus  circumveniebatur   [circumibalur]   stadiis 
quadringantis  et  octoginta  sex.  Erat.in  campi  plani- 
tie  sita,  et  castrorum  facie  mcenibus  paribus  per 
quadrum  disposita.   Murorum  enim  latitudo  erat 
cubitorum  quinquaginta,  habens  altitudinem  quater 
tantum.    A   fronte  murorum  erant  centem  portae 
aereae.  Per  medium  autem  hujus  Euphrates  fluvius 
transcurrebat,  et  extrinsecus  per  circuitum  fossa 
late  patens  vice  amnis  circumfiuebat.  Arx  autem, 
quse  intus  eminebat,  fuit  lurris  illa,  quae  post  dilu- 
vium  a  Nemrod  gigante  coepit  aedificari.  Advenerat 
illuc  Croesus  rex  Lydorum,  ut  auxiliaretur  Babylo- 
niis,  et  cum  septimum  decimum  Balthasar  comples- 
set  regni  sui  annum,  irritam  putans  prophetiam 
Jeremiue  qua  prsedixeratad  annum  septuagesimum 
captivitatem  Judaeorum  esse  solvendam,  exhiberi 
fecit  in  mensa  sua  vasa  sacraj  templi  Domini,  et 
contra  jus  et  fas  bibit  in  eis,  sed  hujus  criminis  poe- 
nas  confestim  luit;  nam  antequam  illuceret  exstin- 
ctus  est,  et  Cro^sus  rex  cum  aliis  regibus  multis, 


se  illi  prorsus  parere  posse,  qui  se  malit  esse  femi-  t\  qui  illuc  convenerant  fugit,  sicque  Cyrus  urbem 


nam  quam  virum,  moxque  lit  conjuratio  Medorum 
contra  Assyrios,  et  indicitur  bellum  Sardanapalo. 
At  Sardanapalus  cum  resistere  tot  rebellanlibus  non 
valeret,  in  regiam  se  recepit,  ubi  accensa  pyra  se, 
suasque  divilias  igne  concrcmavit.  Sicque  regnum 
Assyriorum  ad  Medos  translatum  est  (35). 
Cap.  IV.  Dc  retjno  Mcdoruin. 
Begnum  Mcdorum  sub  Arbace  primo  rege  cxor- 

(34)  Ut  Scytharum  regnum  quibus  constiterit  na- 
tionibus,  percipiatur,  breviter  Scythiaj  populi  sunt 
adnotandi,  quos  Joannes  Hunter  in  suis  Cosmoara- 
phioB  radimcntis,  fuisse  declarat :  Moschos,  Anma- 
Bpos,  Agathyrses,  Basilides,  Bolxolanos,  Hamaxo- 
bites,  Basternas,  Tauricos,  Getas,  Nomades,  Goor- 
Ifiasy  Axiacas,  Thyssagetas  et  tielonos. 


inlravit.  Posl  haec  Cyrus  regem  Lydorum  Croosum 
expugnavit,  et  regnum  ejus  obtinuit.  Deinde  Scythis 
bellum  intulit,  ubi  eum  Tomyris  [Tamaris]  regina 
insidiis  compositis  interfecit;  regina  enim  ubi  Cy- 
rum  adesse  compererat,  filium  suum  cum  exercitu 
ad  persequendum  eum  destinavit.  Sed  Cyus  Scy- 
thiam  ingressus,  vinum  et  epulas  prseparavit,  astu- 
que  quasi  territus  statim  epulas  dereliquit.  At  illi 

(35)  Ilegnum  Chaldeorum,  siveAssyriorum,  quod 
dicitiir  Babylonicum,  initium  sumpsit  ab  eedifica- 
tione  turris  Habel,  ut  dicit  Berosus  Chaldseus  anno 
ab  universali  aquarum  inundatione  centesimo  trige- 
simo  primo.  Omnes  regesejus,  et  regni  mutationes 
pulchre  describuntur  a  Joanna  Lucido  in  suis  ClkrO' 
uicis,  libro  iv  in  principio,  quem  videre  fas  est. 


iss 


.  EXCERPTIONUN  PRIORUM  UBER  QITINTUS. 


236 


TvnieDtes,  et  castfa  Cyri  grandi  apparatu  rcferta  A  in  annum  nonum  OnisB  poniiflciSy  qui  et  Menelaus 


inTenientes  procumbunt,  quasi  ad  epulas  invitnti. 
Statimque  revertente  Oyro  pariter  obtruncantur. 
Toniyris  autem  regina  simulavit  difHdentiam  dc- 
f^peratione  cladis  illata^,  el  hostcm  victoria  super- 
bum  ad  se  evocat,sicque  in  valle  insidiis  compositis 
ducenta  Pei*sarum  millia  subita  irruptione  delevit. 
Qaibus  pairatis,  jussit  Cyri  caput  amputari,  et  in 
utrenn  humano  sanguine  plenum  inferii,  ita  in- 
quiens :  Satia  lesnngiiine,  quem  sitisti.  Hegnavilquc 
Cambyses^qui  est  Artaxerces  et  Assuerus  dictus  cst, 
filius  ejus  pro  eo.  Porro  Cambyses  -'Egyptum  sub- 
JQgavit,  opus  templi  inhibuit,  ipse  secundus  Nnbu- 
chodonosor  a  Judceis  appeliatur,  ct  sub  eo  quod  in 


dictus  est,  cucurrit  per  annos  scxentos  cl  triginta 
sex,  ct  per  reges  tiigintanovem.  Ante  Alexandrum 
isti  fucrunt  regcs :  Craneus,  Crcnus,  Tyriminas,  Per- 
diccas,  Argus,  Philippus,  Kuropus,  Alcctas,  Amyn- 
tns,  Alexander  Magnus.  Igilur  Magnus  Aloxander, 
cum  vicesimum  a'tatis  ageret  annum,  regnum  ad- 
orsus  est  expugnarc  Persarum,  habens  in  exercitu 
peditum  triginta  millia,  et  equiium  quatuor  millia 
quingentos.  Et  horum  agminum  ordines  nemo  nisi 
sexagenarius  duxit,  utsi  principia  castrorum  cerne- 
res,  senatumie  cernere  non  miiitias  duces  existi- 
mares.  Nemo  denique  iliorum  in  pnelio  fugam,  sed 
victoriam  cogitavit,  nec  in  pedibus  cuiquam  spes, 


Judit  histona  continetur  factum  esse  putatur,  quo  ^  sed  in  lacertis  fuit.  Porro  rex  Darius  fiducia  virium, 


decedcnte  regnaverunt  duo  magi.  Et  iis  interemptis 
Darius,  Antipatri  filiuSy  rex  est  constituius,  qui  Cyri 
regis  filiam  in  matrimonium  suscepit,  et  regalibus 
Duptiis  regnum  sibi  Rrmavit,  ita  ut  non  tam  in  ex- 
traneum  regnum  translatum,  quam  infainiliamCyri 
videretur  reversum.  Gui  successit  Xerxes,  qui  in 
exercitu  suo  septingenia  millia  armaiorum,  et  de 
auxiliis  trecenta  millia  Greeciam  expugnaturus  legi- 
tur  habuisse.  Naves  etiam  rostratas  mille  ducentas 
et  onerarias  ad  tria  millia ;  sed  tanto  agmini  dux 
defuit,  nam  semper  in  prselio  postremus,  ei  in  fuga 
piimus  Xerxes  apparuit.  Unde  ante  experimentum 
belli  opibus  magnis  fretus,  montes  in  planum  ex- 
aequabat,  et  maria  pontibus  onerabat,  ei  immensas 


non  hostcm  a  finibus  Persarum  arcere,  sed  intra 
regni  sinum  recipere  gloriosius  ratus,  flumen  Eu- 
phralem,  et  montem  Cilicise  murum  illum  sine  im- 
pedimento  transire  permisit,  ac  demum  in  campis 
Adrasti  dirigii  aciem  adversus  eum.  Habuit  iiaque 
Darius  in  ea  congressione  sexcenta  millia  miliium. 
Sed  tam  numerosus  execrciius  mox  terga  veriit, 
superatus  non  minus  Alcxandri  arte,  quam  Mace- 
donum  virtute.  Magna  ca)des  Persarum  in  eo  prae- 
lio  fuii;  de  exercitu  vero  Alexandri  novem  tantum 
cecidere  pedites,  ei  cenium  viginii  equiies.  Post 
hanc  vicioriam  major  pars  Asiae  staiim  ad  Alexan- 
drum  defecii.  Denique  plurima  gessii  bella  cum  prae- 
fectis  Darii,  quos  jam  non  iam  armis  quam  nominis 


aquarum  voraginespermeabiles  faciebai,  sed  ubi  ad  Q  sui  terrorre  superavit.  Jam  enim  mililes  Alexandri 


angustias,  Thermopylarum  pei*venit,  qua  iniroitus 
Grseciam  patet,  iurpiter  est  devictus,  ei  cum  deinde 
fuisset  terrestri  navalique  prselio  superaius,  etiam 
Buis  contemptui  esse  coepii.  Deficienie  itaque  quoti- 
die  regia  in  eo  majesiate,  Aiiabanus  pra^fecius  ejus 
eum  interfecii.  Ariabano  Ariaxerxes,  qui  ei  Longi- 
manus,  successii.  Ipseesi  Assuei  us,  sub  quofacium 
est  quod  in  Esiher  hisioria  coniineiur.  Porro  Arta- 
xerxi  Longimano  successit  Xei-xes,  secundus,  et 
Xcrxi  secundo  Sogdianus,  ei  Sogdiano  Dnrius  no- 
thus.  Deniquepost  ha;c  yEgyptus  a  Persis  reccssit, 
et  proprios  reges  habere  coepii.  Dario  notho  succes- 
sit  Artaxerxes qui  eiMnenon,  ct  posthuncArtaxer- 
xes  qni  el  Ochus.  Posl  haBC  Ochus  Nechao  v4£gypti 


Persicum  aurum,  ei  iotius  Orieniis  opes  quasi  suam 
prsedam  ducebant,  nec  belii  periculorumque,  sed 
deviiiarummeminerant.  Posthaecauiem  Darius  cum 
quadringentis  millibus  pediium,  et  centum  millibus 
equitum  in  aciem  procedii.  Occurrit  ei  Alexander, 
et  commiiiitur  praelium  ingentibus  animis.  In  eo 
prielio  ulerque  rex  vulneratur,  ei  iandiu  tamen 
anceps  fuit  quoad  fugeret  Darius.  Exinde  magna 
coedes  Persarum  secuia  esi,  csesa  enim  sunt  sexa- 
ginia  millia  ei  unum  peditum,  et  equitum  decem 
millia,  capta  quadraginta  millia.  E  Macedenibus 
cecidere  pediles  centum  ei  iriginta,  et  equiies 
cenlum  quadraginta.  In  casiris  Persarum  mulium 
auri  ei  caeterarum  opum  inventum  est^  et  inier  ca- 


rcge  in  /Ethiopiam  pulso,  ^l^^gyptum  recupcravit,  D  sirorum  capiivos  capta  esi  Darii  mater,  et  uxor, 


et  exinde  usque  ad  Alexnndrum  Mugnum  Persoe  in 
^gypto  regnaveruni,  sic  Ochus,  Atses  0?hi  filius, 
Darius  Ai^sis  filius,  Alcxander  Magnus.  Sed  ante- 
quam  ad  Persicum  bellum,  et  gesta  Alexnndri  nar- 
randaaccedam,  priusoitum  regni  Macedonia3  in  qua 
primum  ipse  Alexander  regnavii,  paucis  expedire 
curabo  (36). 

Gap.  VI.  Do  regno  Macedonum, 

Regnum  Macedonum  sub  Cranao  primoregeex- 
ortum  ad  anno  tertio  decimoOzise  regis  Judce  usquo} 

% 

(86)  Post  Sardanapalum  coBpit  Medorum  et  Per- 
Barum  monarchia  bipartita  inter  Medos  et  Babylo- 
nios.  Deinde  renita  luit  sub  primo  Cyro,  et  Dario, 


ejusdemque  soror,  et  duae  Darii  filine,  quarum  re- 
demplionem,  obiata  etiam  dimidia  regni  parie,  Da- 
rius  non  obtinuii.  Illas  tamen  Alexander  haben 
apud  se  ut  rcginas  praecepii,  filiabus  non  sordidius 
matrimonium  dignitate  pairis  sperare  jussit.  Post 
ha)c  autem  Darius  in  gratiam  victoris  Alexandri 
aureis  vincitur  catenis  a  cognatis  suis.  Et  vinctus 
pariter  cum  Persarum  ragno  vitam  finivit.  Cujus 
corpus  Alexander  more  regio  sepelivit.  Sicque  Per- 
sarum  regnum  cessii  in  poiestatam  Macedonum, 
postquam  steterai  per  annos  ducenios  iriginia  unum 

Quomodoautem  coQperit,  et  subsecutafueritdivisio, 
habes  disiincte,  et  aifluse  ex  Joanne  Lucido  lib.  ly 
CLrouicorum,  cap.  2. 


231 


APPENDI^  AD  HtJGONIS  OPfilRA  DOGMATICA. 


232 


Interea  vero  Tyrum  norentissimam  urbem  Ale- 
xander  expugnavit,  el  Alexandriam  super  amnem 
Tanaim  {edificavit,  et  Indiam  expetiit,  ut  ultimo 
Oceani  limho  imperii  sui  fines  lcrminaret.  Ubi  cum 
Poro  ipsius  gcntis  rcge  forlissimo  cquo  veclussin- 
gularicertamincdimicavit,  scd  occiso  dejeclus  equo 
concureu  satellilum  suorum  mortem  evasit.  Sub- 
nctis  deinde  omnibus  Orientis  gentibus  usque  ad 
flbmen  Indum  et  ad  Occeanum,  staluit  remeare  re- 
trorsum.  Verum,  cum  Darium  regem  annisduntaxat 
quinque  supervixisset,  et  Babyloniam  reversus 
fuisset,  suorum  insidiis  in  eadem  urbe,  in  ipso  seta- 
tis  et  victoriarum  flore,  vitam  veneno  finivit,  vituB 
videlicet  suse  anno  tricesimo  secundo,  regni  vero 
sui  duodecimo.  Quo  defuncto  successores  ejus  or- 
bem  universum,  qui  Macedonum  viribus  subactus 
fuerat,  inter  se  partiti  sunt,  sed  postea  varia  bello- 
rum  sorte  confligentes  ad  paucos  potestas  collecta 
est.  Prima  partitio  talis  fuit  :  Ptolomseus  accepit 
i^igyptum,  Africam,  Arabiam ;  Laius  Militenus  Sy- 
%  riam,  Philotas  Giliciam,  Philo  Illiricos,  Acropatus 
Mediam  majorem,  Sother  Mediam  minorem.  Schy- 
nus  Suzanianam  genlem,  Antigonus  Philippi  Phry- 
giam  majorem,  Nearclius  Lyciam  et  Pamphiliam, 
Gassander  Gariam,  Menander  Lydiam,  Leonatus 
Phrygiam  minorem,  Lysimachus  Thraciam  et  Pon- 
tum,  Eumenus  Gappadociam  Petaphlagoniam,  Se- 
leucus  summam  castrorum,  Gassander  Antipatri 
stipatores  et  salellites  regis,  Traxiles  Seres  inter 
Hydaspem  et  Indum,  Phiton  Agenoris  colonias  in 
Indis  conditas,  Oxiarches  Parapamenos  in  ftne 
Caucasi,  Subitores  Aracusios  et  Ghedros,  Stalanor 
Drancheos  et  Areos,  Amyntas  Alhrianos,  Sicheu- 
Bita  SogdianoS;  Ganor  Parthos,  Philippus  Hircanos, 
Frataphanes  Armenios,  Tlepolemus  Persas,  Peu- 
cestes  Babylonios,  Arthous  Pelassos,  Archesilaus, 
Mesopotamiam.  Post  haBC,  ut  supra,  dictum  est,  ad 
paucos  potestas  collecta  est.  Et  Philippus  quidem, 
qui  et  Prideus  dictus  est,  tandem  obtinuit  Macedo- 
iiiam,Seleucus  yriam,  Antigonus  A  siam  minorem, 
Ptolemaeus  Lagi  fllius  ^gyptum.  Isti  sunt  igitur 
reges  qui  post  Alexandrum  Magnum  in  Mecedonia 
regnaverunt,  Philippus  qui  et  Prideus,  Gassander, 
Antigonu%et  Alexander  Gassandri  filii,  Demetrius, 
Pyrrhus,  Lysimachus,  Ptolomseus  (^leraunos,  Me- 
leagrus,  Antipater,Sosthenes,  Antigonus,  Philippus, 
Perses.  Post  haec  flnitum  est  regnum  MacedoniH3. 
Romauienim,  interfecto  Persa,  Macedones,  Illyrios 
et  Galatas  liberos  esse  jusserunt  (37). 

Gap.  VII.  De  regnis  Syriso, 

Porro  isti  sunt  reges  Syrite,  qui  post  Alexandrum 
Magnum  in  ea  regnaverunt  :  Seleucus,  Nicanor, 
Antiochus  Solher,  Antiochus  Theos,  Seleucus  Gal- 
linicus,  Seleucus  Gerannos.  Antiochus  iste  relaxavit 
Bacerdotes  et  scribas,  et  cantores  templi  Domini  a 

\^1)  De  monarchia  Alexandri  Macedonis  propria, 
6t  de  regibus  post  eum  sequentibud  in  Asia  et 
6yria,  nonaulla  notatu  digna  excerpere  potes  ex 
^oanne  Liucido.  libro  Chronicorum  ({uaii0|  capitulo 


A  tributis,  et  a  regio  vectigali,  et  ab  illis  oneribus 
multis.  Post  hunc  regnavit  Seleucus  Philopator  fl- 
lius  ejus;  iste  est  Seleucus,  qui  Heliodorum  Jero- 
solymam  misit  ad  spoliandum  ajrarium,  quod  erat 
intemplo  Domini.  Sed  lleliodoms,  divino  corrcptus 
judicio,  infccto  negotio  ad  regem  est  reversus.  De- 
nique  Seleucus  successorem  reliquit  Antiochum 
fralrem  suum,  qui  Epiphanes,  id  est  illustris,  no- 
bilis  sive  prteclarus  est  appeliatus.  Iste  est  Antio- 
chus,  qui  radix  peccati  in  principio  primi  libri  Maclia- 
bfeorum  nominatur,  qui  tot  abominationes  fecit  in 
Jerusalem.  Quo  mortuo  regnavit  Antiochus  Eupa- 
tor  filius  ejus  annis  duobus.  Et  post  hunc  Deme- 
trius  Seleuci  fllius  egressus  ab  urbe  Homa  venit  in 
Syriam,  in  regnum  videlicet  patris  sui.  Gujas  ad- 

B  venlum  comperto  exercitus,  qui  cum  Antiocho  Epi- 
phane  fuerat,  ejusdem  Antiochi  fllium,  hoc  est 
Antiochum  Eupatorem,  qui  jam  regnare  coeperat, 
interfecit ;  sicque  Demelrius  Seleuci  tilius ,  qui  et 
Sother  diclus  esl,regnum  obtinuit.  Alexandervero 
filius  Antiochi  Eupatoris  cum  venisset,  exercitum 
collegit ,  oppressoque  Demetrio  regnum  recepit. 
Posl,  Demetrius  fllius  Demetrii,  fugato  Alexandro, 
potestalem  ad  se  revocavit.  Deinde  Triphon  quidem 
parvum  Alexandri  ejusdem  fllium  Antiochum  ado- 
lescentem,  quem  nutriendum  acceperat,  occidit, 
sed  illo  tandem  oppresso  regnum  in  progenie  Se- 
leuci  permansit.  Porro  Demetrio  Antiochus  Gyprius 
successit,  et  huic  Antiocho  Antiochus  Gyzicenus, 
et  Antiocho  Gyziceno  Philippus.  Tertio  decimo  anno 

^  post  mortem  Alexandri  Magni  Seleucus  in  Syria 
regnare  ccepit,  in  Asiam  autem  quadragesimo.  Gu- 
cuiritque  regnum  usque  ad  pr^fatum  Philippum 
per  regcs  decem  septem,  etannos  ducentosviginti. 
Post  hajc  Syria  in  dilionem  Uomanorum  venit.  An- 
tiochus  enim  in  Parthos  fugiens  Pompeio  se  tradi- 
dit,  postquam  Philippus  captus  est  a  Gabino. 

Gap.  VIII.  De  rogno  Asiw. 

In  Asia  minore  post  Alexandrum  Magnum  regna- 
vit  Antigonus  annis  decem  novem.  Post  hunc  autem 
regnavit  DemetriusPoliorcetes  decem  septem  annis. 
Post  hunc  Demetrius  Seleuco  regi  Syrifle  se  tradi- 
dit,  et  regnavit  Seleucus  in  Asia  et  Syria.  His  igi- 
tur  breviter  exsecutis,ad  sequentia  transeamus.Sed 
priusquam  de  Ptolomseo  Lagi  fllio,  qui  post  Alexau- 
drum  Magnumin^Egypto  regnavit,  dicaiii,  exordium 
regni  ^gypti,  cujus  supra  memini,cursumqueejus 
,  usque  ad  hasc  tempora  paucis  expedire  curabo  (38). 

Cap.  IX.  De  rogno  ^gypti. 

Quidam  in  ^Egypto  primum  deos  sive  heroas 
quosdam  regnasse  ferunt  sic  :  Festus  primus  annis 
sexcenlis  octoginta.  Sol  secundus  septuaginta  se- 
ptem.  Sosinosiros  tertius  trecentis  viginti.  Oronto- 
liarchus  quartus  decem  octo.  Tiphon  quintus  qua 

terlio. 

(38)  Quse  hic  Hugo  noster  pertractat,  apud  Joan- 
nem  Lucidum,  libro  et  capituio  praedictis^  annotare 
poteris. 


D 


m 


fiXCERPTIONUM  t^tUOtltJM  UBEtl  QtJINttJS. 


234 


draginU  quuique.  Post  hsec  Mirtheorum  regna  sic.  ^  occupavit,  et  ibi  ab  invicem  separati  sunt,  quorum 


Procaanubes  annis  octogiata  tribus .  Apion  sexaginta 
septem.  Vara  autem  narraiio  habet  quod  a  nativi- 
tate  A.braflB  sexia  decima  dynastia ,  quam  i^^jgyptii 
summam  potestatem  vocant,Thebaeorum  apud  yEgy- 
ptios  inilium  accepit,  currens  per  annos  centum 
nonaginia.  Quindecimenim  dynasti»inregno  .'Egy- 
ptiorum  jam  transactsB  fuerant,  et  sextadecima  ut 
diximuSy  qua  Thebsei  regnabant  exorta  est.  Dy- 
nastia  igitur  decima  sexta,  regnaverunt  Thebeei 
annis  eentum  nonaginta.  Dynastia  decima  septima, 
pastores  octo.  Dynastia  decima  octava  Diapolitano- 
rum  Amasis  primus.  Hic  fuii  tempore  famis,  sexio 
anno  ejus  regnarc  incipiens,  Chebron  secundus,  Me- 
nophis,  MephereSy  MifiTar,  Mutosis,  Teutemosis, 


ad  centum  millia  Delphos  adeuntes  Gracorum  gla- 
diis  perieruut.  Alia  vero  cenium  milia  in  Italia  reman- 
serunty  Ticinumque,  Mediolanum,  Oergamum,  et 
Brixiam  constiiucntes,  Cisalpinae  Gallise  nomen  de- 
derunt.  Unde  Gallia  Transalpina,  quee  ultra  Alpes 
respeetu  Italise  habetur,  et  Gallia  Cisalpina,  quae 
cis  Alpes  est,  vocitatur.  Et  hsec  de  Brenno,  Gallis, 
et  Gallis  pauca  dixisse  sufficiat.  Porro  Ocho  suc- 
cessit  Arxes  iilius  ejus,  et  Arxi  Darius  Arxis  fllius, 
et  Dario,  ut  supradictum  est,  Alexander  Magnus, 
cujus  imperii  anno  septimo  i^gyptus  in  potestatem 
Grsecorum  veuit.  Post  Alexandrum  denique  Ma- 
gnum  regnavit  Ptolemeeus  Lagi  fllius  in  Alexandria 
/Egypti. 


Amenophis,  Ortus,  Achencheres,  Achoris,  Eben-  B  ^,^^   ^  ^^  ^^^^^  ^gyptiorum  post  Alexandrum 


cres,  hic  submersus  est.  Acherres,  Cherres,  Ar- 
meus  qui  et  Danaus ,  Ramesses  qui  et  ^gyptus , 
Menophis.  Dynastia  decima  nona,  Zetus,  Rampses, 
Amenophis,  Ammenephus,  Thuores,  qui  ei  Polybus, 
Ad  hunc  Menelaus  cum  Helena  post  excidiumTroja- 
norum  divertit.  Dynastia  vigesima,  Diapolitanorum. 
Dynastia  vigesima  prima,  Sinendis,  Psusennes, 
Nefercheres,  Amenophis,  Osochor,  Psinaces,  Psu- 
sennes. 

Dynastia  vigesima  secunda  Sesonchosis,  Osor- 
toB,  Tacelosis.  Dynastia  vigesima  tertia  Petubas, 
Orsochon,  Psannios.  Dynastiavigesimaquarta,  Bo- 
choris.Dynastia  vigesima  quinta  Sabachon,  ^thios. 


Magnum. 

Sciendum  auiem  quod  omnes  reges  ^gypti  com- 
muni  vocabulo  primum  Pharaones  sunt  dicti,  ab 
Alexandro  vero  magno  usque  ad  Qeopatram  Pto- 
lemeei  sive  Lagidae ;  a  Ptolemaeo  Lagida  Lagi  iilio. 
Cucurrit  itaque  regnum  Alexandrise  usque  ad  Octa- 
vianum  [Octavium]  Augustum  per  reges  duodecim, 
quorum  ista  sunt  nomina :  Holemaeus  Lagida.  Iste 
Jerusalem  dolo  cepit,  et  Judseos  captivavit.  Ptole- 
mseus  Philadelphus.  Iste  Vetus  Testamentum  de  He- 
brseo  in  Grcecum  transferri  fecit,  et  Judseorum 
captivitatem  relaxavit.  Ptolemeeus  Evergetes,  Pto- 


Sobicus ,  Taracus,  iCthiops.   Dynastia  vigesima  Q  lemaeus  Philopator,  Ptolemseus  Epiphanes,  Ptole- 


sexta,  Merres,  i^thiops,  Stephinatis,  Neheompos, 
Nechao  Psammeticus,  Nechao  secundus,  qui  et  Ne- 
cepsos,  Psammites,  qui  et  Psammeticus,  Vafres, 
Amasi^.  Dynastia  vigesima  septima  Persarum  annis 
pentam  et  undecim.  (^^mbyses,  fratres  magi,  Da- 
rlu^ ,  Xerses  Darii  filius ,  Artabanus ,  Artaxerses , 
Xerses  secundus,  Sogdianus,  Darius  nothus.  Post 
hsec  Egyptus  a  Persis  recessit,  et  proprios  reges 
habere  coepit,  sicut  subjectum  est.  Dynastia  vige- 
sima  octava,  Amarcheus,  Saites.  Dynastia  vigesima 
nona,  Nephrites,  Achoris,  Psammites,  Nephrites, 
Nectanebas.  Post  heec  Artaxerses  qui  et  Ochus, 
Nectabo  rege  ^gypti  in  >Ethiopiam  pulso,  ^gy- 
ptum  obtinuit,  et  ex  inde~  usque  ad  Alexandrum 


moeus  Philometor.  Piolemoeus  Evergetes  Ptole- 
meusPhiscon,quiet  Sother.  PtoIema3us  Alexander, 
Ptolemeus  qui  a  matre  dejectus  est ,  Ptolemasus  Dio- 
nysius,  Cleopatra.  Post  hsec  ^^gyptus  in  potestatem 
Romanorum  venit,  cujus  regnum  semper  mollitiem 
est  secutum,  et  tandem  in  femina  prostratum,  cujus 
llnem  inferius  explicabo  (39). 

Cap.  W.  De  regno  Sicyoniorum. 

Regnum  Sicyoniorum,  sub  ^gialeo  primo  rege 
exortum,  ab  anno  vigesimo  quarto  Nachor  avi  Abree 
usqueinannum  decimum  septimumHeli  sacerdotis 
et  judicis  Israel,cucurritperannos  noningentos  sex- 
agintaetunum,  etper  reges  triginia  unum,  quorum 


Magnum  Persae  dynastiam  -<4igypti  tenuerunt  ab  D  isiasunlnomina:  iCgialeus,Europs,  Felchim,Apis, 

Telon ,  i^igiorus ,  Thurimachus,  Leucippus,  Me- 
saspus,  Eratus,  Plemeus,  Orthopolis,  Maraihias,  Ma- 
ratus,  Echireus,  Chorax,  Epopeus,  Laomedon,  Si- 
chon,  Polibus,  Inachus,  Phestus,  Adrastus,  Poly- 
phides  Pelasgus,  Zeuxipus.  Post  hsec  sacerdotes 
Carnii  prsefuerunt  annis  viginti  octo,  quorum  ista 
sunt  nomina :  Archelaus,  Antomidus,  Mecludutus, 


anno  decimo  septimo  Ochi  usque  ad  septimum 
Alexandri :  et  nunc  ^Cgyptus  in  potestatem  Grseco- 
rum  venit.  Hac  prfleterea  tempestate ,  qua  praefa- 
tas  Ochus  in  Perside  regnavit  et  in  ^^gypto,  Bi*en- 
nus,  qui  apud  urbem  Senonensem  regnabat,  cum 
trecentis  millibus  Gallorum  in  Italiam  venit ,  et  eam 
usqne  ad  Senogalliam  supra  mare  Adriaticum  sitam 

(d9)  ^gyptiorum  regnum  eo  tempore  coepit  quo 
et  regnum  Chaldseorum ,  hoc  est  anno  centesimo, 
trigesimo  primo  a  Noatico  diluvio,  ut  ex  Beroso  ac- 
cepimus.  ^gyptus  autem  ab  ^""^gypto  rege  ulfimum 
nomen  accepit,  ut  ait  Manethon  sacerdos  Ogyptius 
in  8i^>plemento  Temporum.  Prius  enim  oceana  et 
Nilea  f  teste  Diodoro  Siculo  in  primo  libro  ;  postea 
vero  Aeria  dicebatur,  ut  ait  Eusebius  in  libro  De  tem- 

Patrol.  CLXXVII. 


poribus.  Quin  etiam  ab  Osyris  nomine,  et  cognomine 
Osyriana  ab  i4!Lgyptiis,  etMyzreia  ab  Hebreeis  au- 
ctore  Moyse  dicta  fuit.  Ultimo  autem  vocata  est 
i4Cgyptus,  ut  dictum  est,  ab  i£gypto  fratre  Danai, 
qui  dicebatur  Ramesses.  Heec  ex  Joanne  Lucido,  li- 
bro  Chronicorum  v.  cap.  primo,  apud  quem  non- 
nulla  alia  ad  propositum  noiatu  digna  comperire 
potes. 


23S 


ApPENDIX  AD  HtUGONtS  OPERA  DOGMATlCA. 


236 


Heuneus,  Theonaus,  Amphicius,  Caridus.  Post  heec 
finitum  est  regnum  Sicyoniorum  (40). 

Cap.  U.  De  regno  Argivormn. 

Reghum  Argivorum  sub  Inacho  primo  rege  exor- 
tum,  usque  ad  novissimum  Acrisium  cucurrit  per 
annos  quingentos  quadraginta  quatuor  ab  anno 
primo  Jacob  patriarchae  usque  ad  annum  duodeci- 
mum  Deborse  et  Barach  judicum  Israel.  Reges  igi- 
tur  Argivorum  sunt  Inachus,  Phoroneus,  Apis,  Ar- 
gus,  Griasus,  Phorbas,  Triopas,  Crotopus,  Sthele- 
nu8,Danaus,Lynche8,  Abas,  Proetus,  Acrisius.  Post 
h»c  in  Mycenas  imperium  est  translatum.  Persens, 
Acrisio  non  sponte  interfecto,  migravit  ab  Argis. 
Reges  Mycenarum  sunt  Perseus,  Stheienus,  Eari- 
sleus  Stheleni  filius,  Alreus  et  Thyestes,  Aga- 
memnon,  Egystus,  Orestes,  Thisamenus,  Pcutihis, 
Gometes  (41). 

('ai*.  XII 1.  Dc  rcgno  Athenicnsium 

Regnum  Atheniensium  a  Cecrope  rege  prinio 
exortum,  ab  anno  vicesimo  secundo  Moysi,  hoc  est 
quadrngesimo  quinto  ante  egressionem  Israel  de 
y£gypto  usque  in  annum  vigesimum  nonum  Ma- 
nassee  regis  Juda,  cucuriit  per  annos  noningentos 
quinquaginta  tres.  Reges  igitur  sunt,  Cecrops,  Cra- 
naus,  Amphiction,  Ericthonius,  Pandion,  cujus 
filice  Progne  et  Philomena,  Erictheur,  Cecrops 
Ericthei,  Pandion  Cecropis,  yEgeus  Pandionis,  The- 
seusyEgei,  Menesteus,  DemophoonThesei,Oxintes, 
Aphicitas,  Thimotes,  Melanthus,  Codrus  Melanthi. 
Hucusque  reges  ;  poslheec  autem  principes  sunt 
eonstituti,  quorum  singuli  principatum  usque  ad 
finem  vilee  tenuerunt,  Medrus  Codri,  Accastus,  Ar- 
ehippus,Theusippus,  Phorbas,  Mezades,  Diognetus, 
Pheredus,  Ariphron,Thespieus,  Agamestor,  i4icshi- 
lus,  Almeon,  Carops,  yEsimedes,  Elidicus,  Hippo- 
menes,  I^ocrates,  Absander,  Eurixias.  Post  hiec 
annui  priucipes  Athenis  constituti  sunt  novem  ex- 
nobiiihus  civitatis  (42). 

Cap.  XIV.  De  rcgno  Laccdwwoniornin, 

Regnum  Lacedaemonioinim  sub  Eurystheo  priino 
rege  exortum,  ab  anno  septimo  Samuelis  judieis 
Israel  usque  in  annum  quadragesimum  nonum  Ozia3 
regis  Juda,  cucurrit  per  annos  trccentos  viginti 
quinque,  et  reges  novem,  quorum  ista  sunt  nomina : 

(40)  Ilegnum  Sicyoniorum  in  Grsecia,  juxla  Eu- 
sebium  Ue  temporiljus,  initium  habuit  aate  nativi- 
tatem  Abrahae  annis  septuagiuta  tribus,  videiicel 
anno  S-2  Beli,  et  duravit  annis  nongentis  sexagiiita, 
et  uno  leliquos  ejus  progressus  es.  Joane  Lucido, 
lib.  VI.  Clionicorum,  cap.  4,  educcre  poteris. 

(41)  Mox  ortis  Esau  et  Jacob,  anno  secundo  Ba- 
lei  Xersis  octavi  regis  Assyrioruui,  initium  habuit 
regnuni  Argivorum,  ut  couiputat  Eusebius.  (3om- 
pulalio  reguui  el  temporum  ipsorum  cernilur  bre- 
viler  apud  Joaunem  Ducidum,  libro  ('hronicorum 
VI,  cap.  v. 

[Ai)  Alheniensium  regnum,  ul  ait  Berosus  in  v.  li- 
bro,  ctepit  anno  quarto  bpareti  XVII  regis  Assyrio- 
rum  qui  luit  aunus  primus  Jasii  regis  Eutruri»,  et 
XXX  Ori  regis  -<4iigypti.  Quorum  i*eges  quot  annis 
regnaverunl,  ex  Eusebio  cHcit.  Joannes  Lucidus , 


A  Eurystheus,  Agis,  Echestratus,  Labores,  Doristeus 
Agesilaus,  Archilaus,  Thelectus,  Alcamenes  (43). 

Cap.  XV.  Dc  rcgno  Corinthiornm. 
Regnum  Corinthiorum  sub  Alethe  primo  rege 
exortum,  ab  anno  octavo  Samuelis  judicis  Isracl 
usque  in  annum  primum  Joatham  filii  Oziae,  cucur- 
rit  per  annos  trecentos  viginti.  Reges  fuerunt  : 
Alethes,  Trion,  Agilaus,  Primiras,  Bacis,  Ageias, 
Eudemus,  Aristomedes ,  Agemon ,  Alexander  The- 
lestes,  Pritanis  (44). 

Cap.  XVI.  Dc  regno  Lydorum. 
Regnum  Lydorum  sub  Ardiso  primo  rege  exor- 
tum,  ab  anno  quadragesimo  octavo  Oziae  regis  Ju- 
da,  usque  in  annum  quadragesimum  tertium  trans- 
B  migrationis  cucurrit  per  annos  trecentos  triginta,  et 
per  reges  novem,  quorum  ista  sunt  nomiua  :  Ar- 
disus,  Aliattes,  Meles,  Candauies,  Giges,  Ardis, 
Sagdiates,  Aliattes,  Croesus.  Post  hsec  subversuni 
est  regnum  Lydorum  a  Persis.  Croesus  namque  Ly- 
dorum  rex  cum  Medi  et  Persae  Babylonem  obside- 
rent,  contra  eos  Chaldseis  auxilium  tulit,  propter 
quod  postea  subversa  Babylone  a  Cyro  re^e  Pei*sa- 
rum  bello  oppetitur  et  superatur.  Sicque  regnum 
Lydorum  in  Persarum  ditionem  transiit  (45). 

Cap.  XVII.  De  reguo  Parthorum, 
Parthi  postquam  a  Seleuco  rege  defecerunt,  pro- 
prios  reges  habere  coeperunt,  quorum  ista  8unt 
nomina  :  Prsaces,  Arsaces,  Ariapacius,  Phrahates, 
Mithridates ,  Ahrahates ,  Artabanus ,  Mitridates  , 
C  Orodes.  llis  temporibus,  Crassus,  Romanum  asse- 
cutus  consuiatum,  per  Mesopotamiam  tendeus  in 
Parthiam,  Euphratem  fluvium,  contra  foedus  Lu- 
cuili  et  Pompeii,  consulum  Romanorum,  transivit, 
et  Carras  usque  pervenit,  ubi  a  Parthis  circumven- 
tus  exercitum  amisit ,  et  ipse  est  extinctus.  Porro 
Orodi  successit  Pacorus,  et  Pacoro  Mithridales 
magnus,  et  Miihridati  magno  Pharnaces  iilius  ejus. 
Hic  est  Pharnaces,  qui  iubello  Pharsalico  Poinpeio 
auxilium  tulit,  quem  post  mortem  T^ompeii  Julius 
Cesar  in  Ponto  devicit. 

Cap.  XV III.  Dc  rcgno  NumidicR, 

Reges  Numidia?,  sunt  Gala  :  Masinissa,  Mycipsa, 
Adherbal,  Hiempsal,  Jugurtha. 

*^  (4.1)  Regnum  Laceda^moniorum  inCoepit,  secuu- 
duui  Eusebium,  anno  quarto  Dercisi  trigesimi  primi 
legis  Assyriorum.  Aiiqui  tamen  dicunt  id  ca*- 
pisse  prius  annis  duobus,  quod  magis  computationi 
nostrie,  ait  Lucidus,  convenit.  Tunc  enim  erat 
Lxxvui  annus  vigesimue  dynastito  y4^gyptiorum,  et 
sexlus  annus  /Eneui  Sylvii,  regis  I^atiuorum,  nec 
non  et  duodecimus  annus  Saulis  regis  Hebraiorum. 
Reges  Lacedaemoniorum  apud  cumdem  habes  e.\ 
Eusebio. 

(44)  Eodem  tempore  incccpit  regnum  Corinthio- 
rum,  quo  et  regnum  Lacedffimoniorum ,  juxta  Eu- 
sebium.  Et  reges  eorum  fuerunt  numero  duodecim. 
Jonn.  Lucidus,  lib.  vi,  cnp.  10. 

(4)  Regnum  Lydorura,  juxta  Eusebiam,  mox 
incaopit,  post  flnem  regni  Corinthiorum ,  hoc  est 
nnnis  duobus  ante  primam  Olympindera.  Joannes 
Lucidus,  lib.  vi.  Chron.,  c,  13. 


23t 


EXCERPtlONtJN  PRIORUM  LIBER  QtllNTtJS. 


S38 


Cap.  XIX.  De  regibus  Babyloiuw.  A 

Heges  Babylonie?  sunt  Merodach,  Baladam,  Na- 
buchodonosor  Nabuchodonosor,  Evilmerodach, 
Egesar,  Labosordach,  Balthasar.  Isti  sunt  reges 
Chaldseorum,  qui,  quamvis  gestis  fuerint  insignes, 
in  numero  tamen  rcgum  illustrium  non  compu- 
tantur. 

Cap.  XX.  Do  regno  Latinorum. 

Regnnm  Latinorum  sub  Jano,  ut  dicunt,  primo 
rege  exortum  ab  anno  septuagesimo  sexto  Aoth 
Judicis  Israel  nsquc  in  annum  octavum  Darii  regis, 
qui  est  octogesimus  post  transmigrationem  Baby- 
loniSy  decimus  post  reversionem,  quartus  post  in- 
staurationem  templi,  cucurrit  per  annos  octingcu-  n 
tos  viginti  et  novem,  et  reges  Latinos  sex,  Albanos 
quatuoitlecim,  Romanos  scptem  usque  ad  Tarqui- 
nium  superbum.  Ueges  Latini  fuerunt  Janus^  Sa- 
tumuSy  PicuSy  Faunus,  Latinus,  ^neas.  Albani, 
Ascanius,  Silvius  Posthumus  Mnedd  filius,  Silvius, 
iEneas,  Silvius  Latinus,  SilviusEpithus,SilviusCa- 
piSy  Silvius  Capetus,  Silvius  Tyberinus,  Silvius 
Agrippa,SiIviusAremuIus,SilviusAventinus,SiIvius 
Procas,  Silvius  AmuUus,  Romani,  Romulus,  Numa 
PompiliuB,  Tullus  Hostilius.  Ancus  Martius,  Tar- 
qamius  Priscus,  Servius  Tarquinius,  superbus.Post 
heCy  expulsis  aburbe  regibus  per  Brutum,  consules 
rempublicam  tractabantusquead  lulium  (la^sarem, 
.  hoe  est,  usque  ad  annum  visesimum  Hircani  regis 
et  sacerdotis  Judseorum  per  annos  quadringentos  p 
sexaginta  duos  sic.  Bi*utus  post  expulsos  reges 
primus  consul  sub  anno  primo,  deinde  decem  viri 
eonstituti  sunt  anno  40.  Camilius  consul  anno  136. 
Qaintius  dictator  anno  148.  Papirius  consul  anno 
188.  Manlius,  et  Regulus  anno  248.  Publicius  Cor. 
nelius  Scipio  anno  292.  Fabius  Maximus  dictator 
anno  2d8.  Lucius  i4i^milius  Paulus.  Terentius  Varro 
anno  299.  Levinus  et  Marcellus  anno  304.  Claudius 
Nero  et  Marcus  Livius  Salinator  anno  305.  Scipio 
Africanus  major  anno  311.  Scipio  Africanus  minor 
anno  d64.  Scipio  Nasica  anno  391.  Posthumus  et 
Metelluss  anno  393.  Marius  etCenseusMallius  anno 
401.  Sylla  anno  422.  Marcus  Tullius  Cicero  anno 
469.  PompeiuSy  Crassus  anno  451.  Csesar  solus  im- 
perat  anno  462.  Istos  de  temporibus  consulum  ex-  j) 
cerpsimus,  ex  eo  quo  reges  expulsi  sunt  usque  ad 
Julium  CfiBsarem  singulos  annos  suos  et  tempora 
quibus  p9st  reges  rempublicam  tractabant  adnotau- 
tes»  et  eos  magis  signavimus,  quorum  temporibus, 
vel  ab  ipBis  vel  ab  aliis  aliqua  magna  gesta  refe- 
runtur,  verbi  gratia  temporibus  Papirii  consulis  ea 
quae  de  Alexandro  Magno  scripta  sunt.  Temporibus 
Hclpionum,  bella  punica.  Temporibus  Marii  Jugur- 
thinnin-  Temporibus  CiceroniSyCatilinarium.Primus 
itaque  Romanorum  monarcha  Julius  Csesar  exstititi 
eujus  ^esta  paucia  expediam  (46). 


Cap.  XXI.  De  Julio  Cadsare  primo  impcratorc 
BomanOy  et  Pompcio  Magao. 

Julius  itaque  Csesar  Gallorum  gentem  ferocissi- 
mam  multis  praeliis  expugnavit.  Navibus  denique  in 
Britaniam  transvectus,  Homanum  imperium  uUra 
terraB  limitem  dilatavit,  mare  videlicet  Occanum, 
quod  totum  intra  decennium  consummavit.  Quo 
transacto,  decerni  sibi  a  senatu  Homano  postulavit 
alterum  consulatum;  contradictum  est  a  Marcello 
ter  consule,  adnitente  Pompeio.  Deinde  decretum 
est  a  senatu,  ne  in  Urbem  niai  dimisso  venirct 
exercitu.  Quod  Gaesar  gravitef  tulit,  et  contractis 
undique  viribus,  Homam  hostiliter  contendit,  et 
Hubicone  fluvio  transmisso,  Ariminium  cepit,  et 
Havennam  se  contulit.  At  Pompeius,  et  omnis  Ro- 
manorum  senatus,  ci^escentibus  (.laesaris  viribus 
ti-epidi,  tanquam  Italia  pulsi  Greeciam  adierunt,  Dyr- 
rachium  gei-endi  belli  sedem  eligentes.Ceesar  autem, 
cum  jam  adversus  Pompeii  duces  multa  peregisset 
certamina ,  tandem  Homam  intravit ,  et  ex  serario 
publico  fractis  januis  pecuniam  tulit ,  quam  suis 
militibus  erogavit.  Interea  vero  apud  Dyrrachium 
multi  i-eges  Orientis  ad  Pompeium  cum  auxiliis 
devenere  :  quod  audiens  Csesar,  agmine  comparato, 
per  Epirum  in  Thessaliam  venit.  Pompeius  octo- 
ginta  et  octo  cohortes  ordine  triplici  collocavil, 
fueruntque  in  exercitu  ejus  peditum  quadraginta 
millia,  et  equites  in  sinislro  cornu  sexcenti ,  et  in 
dextro  quingenti.  Inter  quos  ei-ant  reges  mulli,  se- 
natoresque  et  equites  Homani  plurimi.  Conti-a  C»- 
sar  similiter  octoginta  cohortes  triplici  ordinavit 
dispositione.  In  exercitu  Caesaris  fuere  minus  quam 
triginta  millia  peditum,  et  equites  mille;  sed  dum 
utrinque  certaretur,  tandemuniversus  Pompeiifugit 
exercitus.  Caesa  sunt  in  eo  praelio  Pompeianorum 
duodecim  millia,  et  centuriones  triginta  quatuor. 
Pompeius  fugiens  onerariam  navim  nactus,  in 
Asiam  propeiavit,  et  inde  per  Tyrum  in ^gyptum 
transiit.  Ibique  statim  ut  littus  altigit,  jussu  Ptole- 
ma;i  adolescentis,  in  gratiam Cesaiis  victoris,  occi- 
sus  est.  Pompeio  inlerfecto,  Caesar,  Syriam  perva- 
gatus.  Alexandriam  venit,  ubi  Alexandrinis  petenti- 

buspneftttumPtolemseumadolescentemAIexandri» 
regno  douavit ;  qui  tamen  illico  contra  Cflesarem 
rebellavit,  et  bellum  instruxit.  In  quo  bello  refe- 
runtur  cajsa  hominum  viginti  millia,  et  duodecim 
millia  septuaginta  navibus  dedita.  Unde  territus 
Ptolemaius  scapham  ascendit  ut  fugeret,  sedmultis 
post  oam  in  eamdem  scapham  insilientibus  mersus, 
necatusque  est.  Cujusdum  corpus  ad  littus  devolu- 
tum  fuisset,  indicio  lorieaj  aurece  cognitum  fuit, 
quem  cum  Ciesar  Alexandriam  praemisisset,  Alexa  n 
drinos  desperatione  ad  deditionem  coegit.  Quibus 
patratis  rursus  regnum  ^gypti  Cleopatr»  dedit. 
Demum  vero  Syriam  pervagalus,  Charnacem  in 
Ponto  devicit.  Indeque  Romam  secundo  regressus 


(461  H»c  omnia  dilfusius  habes  apud  Joannem      ^^  Paulus  Manut  us,  in  tabulis  quibusdam  copiosi^ 
Lttciaum  lib,  m  Cbroxucorumi  c.  3 ;  sed  Robortelus,      dederant. 


^89 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMAtlCA. 


24U 


dictator  et  consut  est  nppellatus  deinde  in  Africam 
transiens,  onines  magni  Pompeii  duces  atque  ne- 
potes  debellavit.  Ponflixit  apud  mundam  civitatem 
adversum  Pompeii  duces,  I^abienum  atque  Aocium 
Varrum^  et  superavit.  Sed  et  filiam  Pompei  Pom- 
peiam,  Faustum,  et  Syilam,  Affranium  et  Petreium 
interfecit.  Cato  vero  apud  Ulicam  sese  interemit. 
Indeque  reversus  Homam,  rerum  summam  ac  po- 
testatem  solus  sibi  prsBSumpsit,  quam  Greeoi  mo- 
narchiam  vocant;  sed  dum  ibi  reipublicsB  statum 
contra  morem  malorum  clementer  instaurat,  aucto- 
ribus  Bruto  et  OaBsio,  in  curia  viginti  quatuor  vul- 


A  neribus  confossus  interiil,  postannos  tres  et  menses 
sex  quam  imperare  incoeperat.  In  hac  conjuratioue 
ducentos  sexaginta  eonscios  fuisse  ferunt.  Roma- 
nus  vero  pepulus  dolore  stimulatus  capitolium  cuin 
auctoribus  c«;dis  incendcre  voluit.  Apud  quos  etiam 
post  modum  memorabilis  faotus  est,  ut  omncs  post 
illum  imperatores,  (ia^sares  nuncupeutur.  Breviter 
itaque  ortus,  cursus  et  occasus  regnorum  mundi, 
quse  a  tempore,  quo  post  dihivium  disseininatiim 
est  genus  humanum  super  terram,  exstiterunt, 
usque  ad  tempus  liircani  pontificis,  declaravi  (47). 


(41)  Quse  de  CaBsare  acPompeio,  tum  in  laudem,  gessit.  Quamplurima  in  Suctonio  de  Csesare,  et  de 
tum  in  opprobriam  dici  possunt,  Plutarchus  accura-  ambolus  in  Appiano,  et  ceeteris  BomaniB  Hisloriai 
tissimus  scriptor  in  vitis  corum,  studiosissime  di-  B  scriptoribus,  annotari  possunt. 


LIBER  SEXTUS. 

Tractat  de  imperatoribus  Romanis,  a  nativitate  Christi,  id  est  Octavio,  usque  ad 

Trajanum;  continet  capita  tredecim. 


Cap.  I.  De  concordia  hgitur  pnjDcedcntiam  et 

sequentium, 

Dcinceps  eonabor  regnorum  ac  regum  seriem» 
et  nomina  simili  ordine,  quomodo  ab  incarnatione 
Verbi  usque  ad  tempora  nostra  cucurrerunt  expli- 
care.  Lineam  namque  computationis  qua  praesentis 
saecui  cursum  metimur,  in  geminas  partifi  sumus 
partes;  superiorem  ejus  partem  ab  exordio  saeculi 
nsquead  incarnationem  Verbi  porrigentes;  subterio- 
Tem  atque  posteriorem  ab  incarnatione  Verbi  de- 
orsum  ad  nos  usque  extendimus.  Post  tcmpora 
consulum  monarchae  in  Romana  republica  imperium 
obtinueinint,  primo  Julio  Caesare  corripiente  impe- 
rium,  repetitusqueest  Homse  mos  uni  parendi,anno 
ab  Urbecondita  septingentesimovigesimosccundo, 
abexactisvero  regibus  quingentesimo  octogesimo; 
pro  rego,  impei*atore ,  vel  sacratiore  nomine  post 
Augusto  appellato. 

Cap.  II.  De  Oetaviano  secundo  monarcha  cl  de 

nativitate  Christi, 

Secumlus  Romanorummonarcha,interfecto  Julio 
Csesare,  Octavianus  [Octavius]  exstitit.  Hic  Illyricum 
et  Pannoniam  orcupavit,  et  Sioamhros,  ct  Artures 
Ilispanio?  populos  superavit,  et  moribus  informavit. 
Norici,  Dalmatoe,  Mocsi,  Bosphorani,Thraces,  Daci, 
Sarmatup,  ducum  ejus  sunt  superati  virtute.  Sed 
antequam  regni  monarchiam  obtinuissel  ipse,  Au- 
gustus  Italiam,  et  Galliam,  et  Hispaniam,  Ahtonius 
vero  AsiamPontumquepossidebal.  Porro  Antonius, 
cum  essel  socer  ejus,  repudiata  Augusti  sorore, 
Oeopatram  ^^igypti  reginam  sibi  copulavit,  et  Au- 
gusto  bellum  indixit.Sedubi  ventumestadprselium, 
Antonius  imperatorem  sustinerenon  valens,  propria 
manu  ^e  interfecit,  Cleopatra  vero  admotis  sibi  ser- 


pentibus  morte  sopita  est.  Tunc  Augustus,  potituii 

Alexandria  urbe  opulentissima,  Romamtriumphan» 

ingressusest.Quibuspatratis,Parthi  inclyti  nominis 

gloria  territi,  Romana  signa  qfuse  Crasso  interfecto 

dirupuerant,  et  ultro  reddiderunt,  et  obsidibus  dalis 

fcedus  ab  eo  suscipere  meruerunt.  Ad  hunc  quoque 

Indi,  Garamantcs,  i4^thiopes   legatos   cum   donis 

miserunt.  Venit  ad  eum  et  Herodes  rex  Judese  de- 

posito  diademate,  et  insignibus  regni  sequestratis, 

eo  quod  fuisset  de  amicis  Antonii.  Venit,  inquam, 

humili  habitu,  scd  regia  mente.  Cumque  coram  im- 

peratore  fidem,  quam  xntonio  servaverat,  elegan- 

tissimc  perorasset,  Ceesar  fidem  et  bonitatem  ad- 

miratus  in  homine  :  Salve,  inquit,   et  nunc  magis 

utore  regnotuu,  quoniam  non  invidemus  virtutibus, 

scd  delectamur.  Et  hajc  dicens,  imposuit  coronam 

capili  ejus,  ampliavitque  rcgnum  ejus  dans  ei  Gad- 

daram  et  Hyponam,  Samariam  et  Hoppen,  Tunnm 

quoiiueStratonis.ExquibusHerodesTurrimquoquc 

T\  Slratonis  aulicis  oedificiis  venustavit,  et  C^ajsaream 

jussil  appellan.  Paratis  igitur  omnibus  per  univer- 

sum  orbem  regionibus  :  Kxiit  rdictum  a  C'Vsaro 

Auguslo,  ut  descrihoretur  universus  orbis.  Hwc  de- 

scriptio  prima  facfa  est  a  prseside  Syrioi  Cyrino. 

Ascondit  uutem  Josoph  a  Nazareth  Galihoio  in  Be- 

thlehom  Juda,  coquod  esset  de  fannlia  David,  ut 

profiteretur  et  ipse cum  Maria  desponsata  sihi nxore 

privgnnnte  (Luc.  n).  Anno  igitur  impeni  Octavinni 

Augusti  quadragesimo  secundo,  regni  Herodis  tri- 

gesimo  primo.  Olympiadis  centesim»  nonagesimae 

tertiae,  cum  per  orbem  terrarum  flrmissima  pax" 

vigeret,  Jesus  Christus  Filius  Dei  in  Bethlehem  Judfle 

nascitur  secundum  fideles  promissiones.  In  cujus 

ortu  angeli  exsultantes  cecinerunt :  Gloriu  in  excelsis 


EXCERPTIONUM  PRIORUM  LIBER  SEXTUS. 


24d 


o  iera  pax  hominibus  bonie  volaniatis(  Lncu). 
uoque  venerunt  ab  Oriente  adorare  eum, 
tes  ei  munero,  aurum,  thus  et  niyrrham 
ii).  Herodes  autem  maia  suspieione  perter- 
iccidit  omnes  pueros,  sperans  inter  coseta- 
ihristum  interlicore.  Prseterea  agebatur  fu- 
Herodes  suspicione  niula  per  multa  flagitia, 
^nobilis  videretur,  copulavit  sibi  Mariannem 
»oli  filiam.  Deinde  copulavit  sibi  novem  mu- 
sed  inter  omnes  poilebat  Marianne  excelien- 
gratia  decoris,  undediiigel>al  eamHerodes, 
iosam,  volebat.  Verum  in  Mariannoni  scena 
ii  contexitur,  quod  Antonio  imaginem  suam 
sset,  ut  pulchriludine  sua  perstrictam  exci- 
se  viri  uonsobriam  mentem:  quodaudiens 
;s  jussit  eam  intertici.  Sed  non  muito  post 
est  fucti  pounitcntia.  Itaque  Marianne  illi 
ct  vidcri  vidobatur,  et  intordum  consistcre 
i  et  eonfabulari.  Addebuntur  illi  stimuli  ab 
iii  ei  a  liliorum  insidiis  cavendumdenuntia- 
».sereutes  quod  ultriccs  matorni  exitii  manus 
armarent.  Taudemi^itur  ad  urbem  Sebasten 
der,  et  Aristobolus  (sic  cuiin  vocati  sunt) 
liy  pntris  imperio  slrunguluti  sunt.  Fecit  oc- 
ini  Antiputrum  filium  suum  Herodes.  Deui- 
>rbo  intercutaneo  depressus  ieeto  deeubuit 
em  morle  pessima  vitam  tinivit.  Successit 
lerodi  Archelaus  filius  ejuSyinajestate  qui- 
linor,  scd  viliis  non  inferior.  Florebant  per 
impus  Uomae  Yirgilius,  Saliustius,  Terentius 
i8,Livius,Hortciisius.PorroAugustus(iiBsar 
L  recipiendas  amicitias  parcus,  sed  ad  reti- 
constantissimus.  Fuit  mitis,  gratus,  civilis 
ii  lepidi,  corpore  toto  puicher,  scd  ocuiis 
Auxit  llomam  edificiis  multis,  iilo  glorians 
Urbem  invcni  laioriiiam;  relinqao  marmo- 
Nolte  moi-bo  obiit,  et  Tiberium  suum  privi- 
sibi  successorem  reliquit. 

ii^AP.  Hi.  De  Ciaudio  Tibcrio  Caesare. 


dius  Tiberius  ad  impenum  sublimatus,  im- 
.  circiter  viginti  duos  anuos.  Iste  tantae  mo- 
fuit  primum,  ut  diceret  boni  pastoris  esse 
londere,  non  dcglubere.  Apudhunc  denique 
pchelaus  de  insolontia  nccusatus  Viennflli 
urbem  exsiliorelegntuscst,  et  ad  minuendam 
fudnici  potestatemfratres  Arrhclai  tetrai-chaj 
mstituti,  I.ysanias,  Philippus,Herodes.  Anno 
duodecimo  Tiberii  Caesaris  Pilatus,  JudeB» 
»cst  de8ignatus./l/2/70<7ue  quintodecimo  Tibe- 
arisprocurante  Ponlio  PilnloJudoeam  et  prae- 
tliis  Herodis  regionos  sibi  commissas  procu- 
18,  fHctumest  vnrbum  Domini  super  Joannem 
"ito  filium  in  descrto,  Et  venit  in  omnem  regio- 
rdanis,  prwdicnns  baplismum  in  remissionem 
orum  (Luc.  iii).  Kodem  anno  Dominus  noster 
;%nstus  evangelicam  doctrinam  inchoavit,  et 
•im  apostolos elegit.  Deinde  olegit  septunginta 
iscipulos.  Herodes  aulem  tetrarcha  abstulit 
(lio  Philippo  uxorem  suam  Herodiadem.  Cum 


A  que  argueret  eum  Joannes  Baptista.  vinxit  eum, 
trusitque  in  carcerem,  ac  demum  fecit  eum  decohari 
apud  castellum  quod  Macheronta  dicitur.  Porro, 
eodem  anno  quo  cnpite  coesus  est  .sanctus  Joannes 
passus  e8t  Dominus  noster  Jesus  Christus,  et  resur- 
rexit  tertia  die.  Mos  autem  erat  Romanis  antiqui- 
tus  ut  provinciarum  jndices,  si  quid  novi  in  illis  quas 
regebant  provinciis  contigisset,  senatui  scripto  nun- 
tiarent.  Pilatus^rgo  scripsitepistolamaSlTiberium 
de  his  quse  in  Dominum  nostrum  Jesum  Christum 
perpetrata  fueront,  significans  ei  quod  ipse  esset 
vere  Salvator  mundi.  Tunc  Tiberius  cum  suffiragio 
magni  favoris  retulit  epistolam  ad  senatum  postulans 
ut  Christus  Deus  haberetur.  Porro  senatus  Ghristura 

P^  reeusavit,  indignans  quod  non  sibi  secundum  mo- 
rem  prius  epistola  delata  fuisset.  Ab  illa  itaque  die 
ccepit  immutari  laudatissimapriusCfesaris  modestia 
in  pcenam  contradictoris  senatus.  Interea  apostoli- 
Jerosoiymis  Matthiam  ordinaverunt  {Act,  i),  ac 
demtim  septem  diaconos,  quorum  ista  sunt  nomina : 
Stephanus,  Philippus,  Procorus,  Nicanor,  Timon 
Parmena,  etNioolausAntioohenus  {Act.yi)  Abhoc 
orta  est  hsBresis  Nicolaitarum.  Per  idem  tempus 
Phiiippus  descendens  in  Samariam  prcedicavit  ibi 
verbum  Dei,  et  crediderunt  multi.  Sed  et  Simon 
Magus,  qui  eamdem  urbem  magicis  artibus  demen- 
taverat.  baptizatus  est.  Cunque  pervenissent  illuc 
Petrus  et  Joannes,  et  Simon  videret  per  manus 
corum  impositionem  Spiritum  sanctum  dari  cre- 

C  dentibus,  obtuliteispecuniam,  postulansutsibi  ista 
potestas  conoederetur,  sed  verbis  Petri  graviter 
confutatus  abscessit.  Circa  hos  denique  dies  Paulus 
ApostoluB  eligitur,  et  Stephanus  Jerosolymis  lapi- 
datur,  ei  Jacobus  Alpheei  patriarcha  constituitur. 
Apostoli  quoque,  cum  jam  Judaea  verbum  Dei  repu- 
lisset,  singuias  provincias  adierunt.  Petrus  Gappa- 
dociam  et  Antiochiam,  Joannes  Asiam,  Paulus 
Grueciam,  Andrseas  Achaiam,  Matthseusif^thiopiam 
Philippus  Scythiam,  Simon  et  Judas  Persidem, 
Bartholomnsus  Indiam  minorem,  Thomas  Indiam 
inajorem.  l^orro  iili,  qui  ad  lldem  convei^tebantur, 
discipuli,  non  Christiani  vocabantur.  Sed  florentis- 
siina  apud  Antiocliiam  Ecclesia  congregata,  prima 
cospit  credentes  in  Nhristum  Christianos  appellare. 

D  Prwterea  C&esar.  cum  jam  suos  et  extitineos  pariter 
puniret,  resolutis  in  urbe  Uoma  iniiitise  artibus, 
Armenia  a  l^arthis,  Mcesia  a  Dacis,  Pannonia  a  Sar- 
matis,  Gallia  a  finitimis  gentibus  dirept»  sunt. 
Demum   vero   iusidiis   Caii    Caligulse   exstinctus 

est. 

Cap.  IV.  Do  Caio  Caligula, 

Tradidit  igitnr  Caius  Caligula  imperator  creatus 
regnum  Judeeoe  Agripp»  Herodi,  fllio  Aristoholifllii 
Herodis  magni  et  Mariannes.  Tradidit  igitur  ill* 
Caius  Philippi,  Lysaniw,  et  Herodis  tetrarcharum 
tetrarchias,  et  Herodem  inceslum  una  cum  Hero- 
dindc  in  Hispnnias  oeterno  damnavit  exsilio.  Filiam 
quoqueHerodiadis,  quee  in  decollatione  sancti  Joan- 
nis  saltaverat,  yivam  terwi  de|^UiU^\«  ?t«wik  ^>««sss. 


243 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


244 


Pilatus  non  remansit  impunitus,  sed  a[md  Viennam  A 
exsulans  propria  manu  se  interfecit.  Hac  proeterea 
tempestate  Matthaeus  Evangelium  scripsit.  Interea 
Gsesar  profectus  quacrere  hostem  viribus  otiosis, 
Germaniam  Galliamque  percurrens,  Bellinum  Bri- 
tannorum  regis  Hlium  in  deditionem  suscepit.  Et 
sic  est  Romam  reversus.  His  quoque  diebus  JudsBi 
apud  Alexandriam  commota  seditione,  ca^de  pro- 
fligatiy  exponendarum  querelarum  causa  Philonem 
quemdam  eloquentissimum  adCcesarem  mittunt.Sed 

CfBsar  sprevit  ejus  legationem.  Demum  vero  jussit 
templum  quod  erat  Jerosolymis  profanari,  et  se 
ut  Deum  adorari.  Obscenitate  denique  morum  suo- 
rum  omnibus  odibilis  factus,  a  prsetorianis  militi- 
bus  est  occisus.  n 

Cap.  V.  De  Clandio  Caligulm  pattuo. 

Claudiusitaque  Tiberius,  Caligulse  patruus,  impe- 
ratorcreatus  est.  Hic  in  Britanniam  transvectns  pai- 
tem  illius  insulflB  in  deditionem  suscepit,  et  Orcades 
insnlas  Romano  imperio  adjeeit ;  sicque  Romamlre- 
versusfilio  suoBritannicinomen  imposuit.  Hisdie- 
bu8  misit prmfatus  Horodes  rex  manus  ut  affligerei 
quosdam  de  Ecclesia;  occidit  autem  Jacobum  fratrem 
Joannis  gladio,  et  apprebendit  Petrum,  et  misit  eum 
in  carcerem,  ut  produceret  eum  post  Pascha  po- 
pulo  (Aet.  xii);  sed  non  permisit  hoc  divina  pro- 
videntia.  Herodes  denique  cum  spectacula  in  hono- 
rem  Gnsaris  celebraret,  et  a  popuk>  pro  splendore 
deauratarum  vestium  acclamaretur  Deus  et  non 
homo,  in  superbiam  elatus  ab  angelo  percussus  est  C 
et  concepta  inflrmitate  mortuus  est.  Et  successit  ei 
Agrippa  fllius  ejus.  Igitur  primus  alienigenarum 
apud  Judseos  regnavit  Herodes  magnus.  Post  hunc 
Archelaus  filius  ejus,  et  post  hunc  Herodes  tetrarcha 
frater  Archelai.Post  huncquoque  Agrippa  Horodes 
filius  Aristoboli,etnovissime  Agrippa  filius  AgrippsB 
Herodis.  Hic  usque  ad  extrema  templi  excidia  per- 
duravit  Romanis  semper  amicus,  et  ab  illa  Judno- 
rum  seditione  tutissimus.  Hoc  quoque  tempore  Pe- 
tnis  Romam  adiit,  et  Marcus  evangelium  scripsit. 
Verum  CJaudius  Ceesar  Britannicum  filium  suum 
exsortem  imperii  fecit,  et  Neronem  fili»  su»  Octo- 
vianae  maritum  sibi  successorem  reliquit. 

Cap.  VI.  De  Norone. 

Nero  igitur  Romanum  consecutus  imperium  quin-  D 
quennio  valde  molestus  exstitit,  et  imperii  sui  anno 
secundo  Festum  Judaeee  prsefecit  apud  quem  Paulus, 
causa  dicta,  vinctus  Romamdirigituretibidemper 
biennium  in  libera  custodia  retinetur.Inde  post  rela- 
xatus  Hispanias  adiit,  scd  inde  Romam  reversus 
iterum  tenetur  et  ligatur.  Per  idem  quoque  tempus 
Fealo  JudadflB  procuratori  successit  Albinus,  et  Al- 
biao,  Florus.  Florus  autem  iste,  presente  Bernice 
[Beronice]  regis  Agrippse  sorore,  honorabiles  viros 
Judeeos  Jerosolymis  in  die  solemni  flagellis  verbe- 
ravit,  et  patibulis  fixit.  Quod  non  ferentes  Juda^i 
contra  Romanos  rebellare  coeperunt,  ad  quos  do- 
mandos  mittitur  a  CsBsare  Vespasianus  magister 
militie  cum  Tito  ftlio.  Circa  hos  dies  denique  Si- 


mon  Magus  populum  Romanum  ita  dementare  cocpit 
ut  ante  missis  imaginibus  suis  adorareturutDeus. 
Sed  eum  Petrus  adolescentem  propinquum  CaBsaris 
quem  Simon  magicis  artibus  suscitare  non  valehnt 
in  nomine  Jesu  Christi  suscitasset,  confusus  Simon 
ofTensum  se  dixit  a  Galilseis,  relicturumque  se  urbein 
minatur,  et  diem  quo  supernis  sedibus  inveheretiir 
pollicetur.  Cum  volaret,  orantc  Petro,  corruit,  el 
confractus  mortuus  est.  Sed  Nero  Ccesar  super  hiec 
indignatus  jussit  comprehendi  Petrum,  cumque  fle- 
tibus  fidelium  victus,  urbem  se  egressurum  promi- 
sisset  Petrus,  vidit  occurentem  sibi  Christum  Do- 
minum,etcum  adorans  ait :  Domine,  quo  vadis  fCui 
Dominus,  Venio,  inqfuit,  Romam  iterum  crucifigi. 
Intellexit  igitur  Petrus  hoc  dictum  de  passione  sua, 
et  reversus  et  tentus  crucifixus  est.  Paulus  quoque 
apostolus  capite  ccecus  est.  CsBterum  tempore  Nero- 
ne  Evangelium  a  Luca  seribitur,  et  Jacobus  patri- 
archa  Jerosolymis  pertica  fullonis  excerebratur. 
Porro  Ccesar  Nero  hostis  justitiae,  primus  perseeu- 
tionem  in  Christianos  excitavit.  Matrem  quoque 
suam,  sorrorem,  uxorem  et  omnes  propinquos  suos 
pene  interimit.  Oecidit  poetam  Lucanum,  et  Sene- 
cam  prseceptorem  suum.  Sed  cum  hsec  et  multa 
alia  mala  faceret,  Galba  in  Hispania  imperator  est 
creatus,  Nero  autem  desertus  ab  omnibus  ab  Urbe 
fugit,  et  seipsum  interfecit.  Per  idem  tempus  flo- 
ruerunt  Romse  poetsB  Lucanus,  Ovidius,  Satirici 
Juvenalis  et  Persius,  et  Seneca  tragieus,  et  alter 
philosophus,  Musonius,  atque  Plutarchus. 
Cap.  VII.  De  Galba  Csesare. 

Galba  po^t  mortem  Neronis  Romam  veniens  im- 
peravit  mensibus  sex,  et  diebus  totidem  et  adopta- 
vit  sibi  Pisonem  adolescentem,  sed  hos  ambos 
Otho  in  medio  foro  interfecit  et  imperium  invasit. 

Cap.  VIII.  De  Othone. 

Otho  itaque  imperavit  mensibus  tribus,  contra 
quem  Vitellius  Lueio  Vitellio  tortio  consule  natus, 
dimieavit.  SedOtho,  se  suosque  vinei  in  prielio  vi- 
dens,  seipsum  interfecit. 

Cap.  IX.  De  VitcIIio. 

Vitellius  igilarimperiumadeptus  imperavit  men- 
sibus  octo.  Interea  Vespasianus  provinciam  Judaicee 
getttis  debellabat.  Convalescente  itaque  in  exercitu 
rumore  civilium  bellorum  de  nece  Galbee  et  Othonis 
et  imperioVitelii,  quipostalios  quasi  fsex  recederat 
viri  yeteris  militiae  et  duces  Vespasianum  quasi  na- 
turum  ad  consulendum  et  ad  praeliandum  validum, 
invitumimperatorem  creant.  Tunc  Vespasianus  cum 
Tito  filio  suo  Judsea  egressus  Alexandriam  ingredi 
festinavit.  Sciebat  namque  illic  esse  maximasvires 
reipublic8e,ubi  compositis  rebus  erga  se  prospei^ 
Antiochiam  estreversus.  Indeque  Mutiano  ducead 
Itoliam  prsemisso,  ipse  per  Cappadoeiam  et  Phr^'- 
giam  iter  direxit.  Vitellius  itaque  sinistro  excitatus 
nuntio  Cecinnae  duci  exercitus  sui  summam  periculi 
committit.  Porro  Cecinna  Roma  progressus,  ut  va- 
lioam  manum  adventare  cognovit,convocatis  centu- 
rionibus.  suadet  desistere  belloeo  quod  gloriaimpe- 


EXCERPTIONUM  PRIORUM  UBER  SEXTUS. 


246 


ratons  proeponderaret.  Sed  dum  Gecinna  moras 
invertit,  dux  paHis  advei*sie  Antonius  nomine  ei 
«K*carrit,  et  conserto  prselio  eum  superavit.  Quod  ubi 
Vitellius  eomperit,  primum  molitus  est  imperium 
Jeponere,  sed  postea  animatus  a  quibusdam  Sabi- 
Du:ii  Vcspasiani  fratrem  nihil  muli  suspieantem  in- 
terfecit.  Post  diem  alterum  adest  Antonius,  occur- 
ritur  ex  adverso,  trinoque  circa  urbem  congressu 
habito,  fusi  et  csesi  sunt  Vitelliani.  Delicientibas 
itaque  Vitellianis ,  Vitellius  in  cellulam  quamdam 
se  intrusit,  indeque  tui^piter  protractus  ad  forum 
(Jucitur,  et  occiditur  et  demum  in  Tiberim  tractus, 
communi  carnit  sepultura. 

C.\p.  X.  De  Vcspusiauo  et  destnictione  Jerosoly^ 

nwnun, 
Vespasianus  igitur  ad  imperium  sublimatus  anno 
Incarnationis  Dominico;  septungesimo  primo,  impe- 
ravit  annis  novem ,  mensibus  undecim ,  diebus  vi- 
^nuti.  Interea  cam  apud  Judseos  cornipta  essent  jura 
ieg-is,  ct  violata  religio,  deseruit  eos  divina  Provi- 
dentia,  et  iion  solum  urgebant  IWmani,  sed  et  ipsi 
iuter  sc  domestieis  seditionibus  laburabant.  Omnis 
seditionis  erant  duo  principes ,  quorum  unus  erat 
qaidani  Joannes,  vir  levis,  populi  lues,  doli  calli- 
dus,  faliendi  artifex,  qui  fallaciam  virtutem  putaret, 
elegantise  ducei^et  charissimos  cireumvenii*e.  Alter 
erat  Simon,  non  dispar  crudelitate,  quamvis  infe- 
rior  opum  quantitate.  Porro  Titus  exseculor  Irium- 
phi  paterni  cum  valida  manu  ub  Alexandria  ad  ob- 
sidionem  Jerosolymorum  est  reversus.  Obsedit  eam 
igitur  die  solemni  Paschw ,  quo  frequens  eo  turba 
Judieorum  convenerat  justo  Dei  judicio,  ut  qui  in 
die  PaschsB  Salvatorem  nostrum  interemerant,  in 
ipso  veiut  in  uno  carcere  conclusi ,  feralis  pcBnsB 
exitium,  quod  merebantur,  excipereut.  Denique  oo- 
hortati  suiit  factionum  viri  conspirantibus  studiis 
patriain  defendere.  Joanues  in  castro  cui  nomen 
Antouia  pra;liahatur.  Simou  ad  Jounnis  sepulcrum 
viceni  tuendie  urbis  suscepit.  Judteis  itaque  auda- 
ciam  desperatio  dabat ;  Hemanis  glorii»  cupiditas 
virtutem  addebat.  Titus  monebat  niillifem  consilio 
pugnai-e,  et  eam  solam  dicebat  virtutem  cui  comes 
easet  proyidentia.  Csesi  sunt  itaque  multi  mortales. 
Arietibus  autem  quatientibus,  paulatim  cadebat  mu- 
1118,  et  soluta  parte  prima  murorum  Judiei  ad  mu- 
iuiQ  secundum  conceeserunt.  Fugieutibusergo  Ju- 
dasis,  Homani  introierunt  et  murum  exterioi*em 
diruerunt.  Ei*at  civitas  plen^  horroris.  Ubique  lu- 
ctus,  iibique  pavor,  clamor  mulierum,  ejulatus  se- 
num,  inorientium  gemitus,  viventium  desperatio. 
Deniqae  Caisar  admovere  arietem  ad  murum  secun- 
dunijubet.TandemqueviinsistentisCsesanssoIutus 
est  murus  secundus.  Unus  murus  supererat,  hic  est 
tertius,  cum  jam  Titus  temperare  militem  jubet, 
suadet  Judceis  ne  se  incendiis  urbis  invol  verent ;  quae 
jam  armis  teneretur,  se  veniam  pi*a3stiturum ,  si 
modo  vel  sibi  vel  patrise  consulerent.  Igitur  triduo 
expleto,  quia  nihil  a  Judusis  paciiicuiii  aflerebatur, 
Titus  moenia  aggreditur.  Interea  clausis  infuderat  se 


^  mirabilis  famos.  Itaque  jaminoccultismandebantin- 
cocta  cibaria,  misei'abilis  esca,  lacrymabilis  cibus, 
parentes  filiis,  iiliique  parentibus  de  ipsis  faucibus 
cibum  eruerant.  Sed  quid  opus  etiam  pondus  hujus 
famis  explicare  ?  Cum  ibi  gestum  sit  facimus,  quale 
nec  apud  Graecos,  nec  apud  Barbaros  ullus  accepit 
auditus.  Manebat  in  civitate  mulier  queedam  infelix, 
quee  infantem  suum  necavit,  assavit  et  cemedit.  Sed 
dum  assaretur  nidor  incensi  ad  principes  seditionis 
pei*venit,  quem  famo  cogente  secuti,  hospitium  mu- 
lieris  ingressi  sunt.  Compertum  est  itaque  quod  fac- 
tuin  fuerat.  Replevit  continuo  totam  urbem  tanti 
sceleris  nefas,  et  unusquisque  ante  oculos  positum 
parricidalis  convivii  cibum  perhorrescebat.  Sed  et 
plerique  horrore  perterriti,  ad  hostem  confugerunt, 

^  Quo  comperto,  Caesar  exsecratus  infelicis  terrae  con- 
tagium,  manusque  elevans  ad  cselum,  talia  protesta- 
batur:  Ad  Jwllnm  quidonif  ocommilitones,  vonimus, 
sed  ad  vorsus  honnnes  belluis  crudeliores  decorta- 
mus.  Ferio  diligunt  fetus  suos,  quos  etiam  in  famo 
nutriunl,  Hoc  est  ultra  omnem  acerbitatem,  ut  mem- 
hra  quoBfjenuit  mater  devoret.  Ab  hoc  contagio  ms 
tihi  mundus  absolvo,  quoecunque  in  coelo potestas  es, 
Scis  enim  quod  pacem  frequenter  obtuli.  0  infelix 
civitas,  in  qua  talis  officiua  taleque  ministerium  est! 
Operiant  eam  ruinoB  suoe,et  abscondant  hiyas  mundi 
contagium,  ne  sol  videat,  et  nestellarum  spectetglo- 
hus,  au,  maculentur  aurarum  spiracula.  Tbyestoeas 
dapes  fabulam  putabanius,  ftagitium  videmus.  cer- 

.^  uimus  veritatem  tragoediis  atrociorem.  Maturis  igi' 
tur  bellum  eonficiamus,  et  exeamus  terram  exsecra- 
bilem  et  perniciosam.  Et  his  dictis  admovere  muro 
arietes  jubet.  Evoluto  igltur  biennio  postquam  ob- 
sessa  est  civitas,victor  Titus  machinis  et  aliis  belli- 
cis  instrumentis  muros  ejus  irrupit,  non  tamen  sine 
suorumsanguine.  Ruptomuro,  solito  terribilior  in- 
crepuit  sonitustuba3.  Titus  audito  fragore  muri,  et 
clangore  tubse  exercitum  suum  jubet  ad  arma  concur- 
rei^e  Et  jam  hostesirruerant,  jain  cunctaturbaverant, 
fiunt  vulnera  super  vulnera,  gladius  obtunditur  ferri 
rigore.  Cerneres  sanguine  tanquam  lluvio  inundari 
terram :  ubique  strages,  ubique  luctus,  ubique  peri- 
culum,  ubique  clamor,  ubique  desperatio.  Verum 
nocte  superveniente  uterque  requievit  exercitus. 

D  Mane  facto  pnecepit  Coisar  januas  templi  argento 
opertas  succendi.  Volebat  autem  Titus  templum  re- 
servare,  sed  cum  principes  dicerent  radices  i*ebel- 
lionis  funditus  evertendas,  quidam  de  Romanis  ad- 
movit  ignem  portse  templi,  qu»  vocabatur  Speciosay 
et  liquefactus  auri  rigor  lignum  nudavit ,  ao  deinde 
furor  ignis  ingrediens  in  penetrabilia  templi  sese 
proripuit.  Flamma  jam  depascebat  templi  conclavia, 
et  accurrit  Titus  cupiens  cujusmodi  sedes  essent 
inspicere,  cujus  gratia  motus  prsecellentiorem  fuisse 
operibus  templorum  suorum  fatebatur,  et  quia  tam 
honestum  non  nisi  summi  Dei  domicilium  credere- 
tur.  Mirabalur  saxorum  magnitudinem,  metalli  nito- 
rem,  venustatem  operis,  gratiam  pulchritudinis.  In-  ^ 
terea  unus  ex  sacerdotibus  sese  dedit,etqu8edam 


247 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


248 


vasalucernasduas,  mensas,  crateras,  phialas  aureas 
et peripetasmata  templi.  Fhinesquoque  custos  gazo- 
phylacii  comprehensus,  ostendit  sacerdotum  purpu- 
ram  multam,  coccum,  et  cinnamomum,  et  thymia- 
mata,  et  aromata,  et  vasa,  et  vestem  sacratam 
summi  pontillcis.  Denique  Joannes  Tito  se  tradidit, 
et  Simon  a  Hufo  Terentio  comprehensus,  Tito  est 
prsesentatus.  Ck)ncremata  est  igitur  civitas,  etmurus 
ad  solum  usque  dejectus.  Denique  Vespasiamus  et 
Titus  magnificum  dc  JudsBis  reportantes  triumphum 
Roman  ingressi  sunt,  et  continuo  in  toto  Romano- 
rum  regno  pacem  pronuntiaverunt.  Itaque  Vespa- 
sianum  respublica  Homana  fato  quodam  ne  penitus 
rueret  assecuta  est.  Verum  anno  vitse  su®  septua- 
gesimo  seriis  joca,  quibus  delectabatur,  admiscens 
interiit.  Namcum  ventris  eluvie  fessus  suiTCxisset: 
Stantem^  ait,  imperatorem  excedere  terris  decet. 
Sicque  exanimatus  est,  cui  successit  Titus  filius 
ejus. 

Gap.  XI.  De  Tito  Vespasiani  Blio, 
Titus  ad  imperium  sumptus  inperavit  annis  duo- 
bus.  Hic  fuit  omni  genere  virtutum  mirabilis,  et 
morum  imperialium  floribus  adomatus.  Qui  in  tan- 
tum  facundissimus  fuit,  ut  causas  Latino  poemate 
peroraret,  tragoedias  Greece  componeret.Verum  as- 
sumptffi  dominationis  decurso  biennio  cum  ingenti 
suorum  luctu  apud  Sabinos  exanimatus  est  febre. 


A  Gap.  XII .  De  Domiiiano. 

DomitianuSyTitifraterjunior,  imperavit  annisquin 
decim,  et  mensibus  sex.IsteCattos  etOermanos  devi- 
city  et  Homse  multa  aBdiilcia  construxit.  Ipse  aodiiica- 
vittemplum  Pantheon,  quod  nunc  in  honorem  om- 
nium  sanctorumestconsecratum.  Domitianusaulein 
atrox  factus  multos  iilustres  viros  occidit,  mullos  i\\ 
exsilium  misit.  Inter  quos  et  Joannem  apostolum  in 
Pathmos  insulam  relegavit  exsilio.  Poito  Domitiani 
temporibus  Glemens  papa  in  Galliam  viros  ad  prse- 
dicandum  destinavit :  L  ugdunensibus  Photinum , 
Narbonse  Paulum,  Turonis  Gratianum,  (^lenomanis 
Julianum.Verum  Domitianus  cum  crudeliter  popu- 
lum  in  urbe  Flaviarum,  exercitum  foris  hostes 

n  caederent,  a  senatu  interfectus  est,  corpusque  ejus 
caruit  sepultura. 

Gap.  XIII.  De  Nerva. 
Nerva  ad  imperium  sublimatus  primo  edicto  suo 
cunctos  exules  revocavit,  quos  Domitianus  exsilio 
damnaverat.  Unde  et  beatus  Joannes  Ephesum 
rediit.  Porro  per  Asiam  pullulaveinint  htereses  mul- 
ite  Gerinthi,  et  Ebionis,  et  altorum  qui  negant  Ghris- 
tum  in  carne  venisse.  Quos  apostolus  Antichristos 
vocat.  Igitur  contra  eorum  pravitatemprsefatus  apo&- 
tolus  rogatu  multorum  scripsit  Evangelium.  Deni- 
que  Nerva  Gsesar  reipublic»  multumconsuluit,  dum 
Trajanum  virum  sti^^nuum  sibi  in  liUum  adoptavit. 


LIBER  SEPTIMUS 

Tractat  de  imperatoribus  a  Trajano  usque  ad  Constaniinum  Magnum ;  continet  capitula 

viginti  tria. 


Gap.  I.  De  Trajano  Csesare. 

Trajanus  igitur,  genere  Hispanus,  apud  Agrippi- 
nam  urbem  insignia  imperii  suscepit.  Moxque  Ger- 
maniam,  et  trans  Danubium  gentesmultas  superavit, 
et  nationes  trans  Tigrim  et  Euphratem  in  provincias 
redegity  et  usque  ad  Jndiee  fines  post  Alexandrum 
Magnum  accessit.  Erat  ei  domi  sanctitas,  et  in 
armis  fortitudo.  Hujus  temporibus  Joannes  apo- 
stolus  requievit.  Ejusque  temporibus  ebulliente  per- 
secuttoney  Glemens  papa  in  mare  preecipitatus  est, 
Simon  fiUns  Gleophse  crucifixus,  Ignatius  bestus 
traditus  et  papa  Alexander  martyrio  coronatus.  Ve- 
rum  Plinius  secundus ,  orator  et  historiographus , 
scripsit  imperatori,  preeter  confessionem  Ghristi  et 
honesta  conventicula,  Ghristianos  nihil  contrarium 
Romanis  legibus  facere ,  moxque  Dei  nutu  G^esar 
temperavit  edictum.  Hic  Gsesar  Trajanus  denique 
apud  Seleuciam,  Isauriee  urbem,  profluvio  ventris 
exstinctus  est. 

Gap.  II.  De  /Elio  Adriano. 

JEVms  Adrianus,  imperium  adeptus,  imperavit 
annis  viginU  uno.  Hic  erat  musicus,  geometra  pi- 


C  ctor,  fictorque  ex  aere,  atque  facetus,  id  est  acerrimus 
ad  provocandum,  et  respondendum  serio,  joco,  ma- 
ledictis.  Hic  edoctus  p^  Quadratum  et  Aristidem 
scripsit  epistolam  ad  Minutium  proconsulem  Asi» 
nemini  licere  Ghristianum  sine  criminis  objectione 
etprobationedamnare.  Judaeos  denique,provinciam 
Palestinam  quondamsuam  depopulantes,  uUimacfle* 
•  deperdomuit,etJerosolymamre8edificavit,et  i£Iiam 
de  suo  nomine  appellavit.  Gujus  opera  factum  est  ut 
loca  sancta  Dominicse  passionis,  et  resurrectionis 
quodam  extra  urbem  jacentia,  nunc  urbis  muro  sep- 
tentrionali  circumdentur.  Denique  preecepit  ne  quis 
Judaeus  eam  intraret,  Ghristianis  tantum  urbe  per^ 
missa.  Floruit  per  idem  tempus  Aquila  orator,  et 

p.  Aquila  interpres. 

Gap.  III.  De  Aniouio  Pio. 
Antonius  Pius  proinde,  ab  Adriano  adoptatus  in 
flUum,  imperium  est  adeptus.  Hunc  Justinus  phiio- 
sophus  benignum  erga  Ghristianos  reddidit.  Porro 
Antonius  ita  tranquillus  exstitit,  ut  merito  Pius  sit 
cvppellatus.  Erat  autem  carens  gloriatione  et  osten- 
tatione.  Ad  hunc  Indi,  Bactriani  et  Hircani  legatos 


249 


EXCERPTIONUM  PRIORUM  UBER  SEPTIMUS. 


250 


miserunt,  jusiiiia  tanti  imperatoris  comperta.  A 
Decessit  autem  anno  imperii  sni  vigesimo  secundo. 
Floruerunt  per  idem  tempus  Galenus  insignis  me- 
dicus,  et  Justinusmartyr,  ctJustinus  philosophus. 
()ap.  l\  Dc  Marco  AiireJio  et  Aurelio  Commodo, 
Marcus  Aurclius  Antonius  imperium  consecutus, 
imperavit  annis  novemdecim,  mensibus  undecim. 
Ascivit  autem  ad  imperii  partem  Aurelium  (^om- 
modum  propinquum  suum.  Hi  ambo  de  Parthis 
triumphaverunt.  Hac  praeterea  tempestate  quarta 
persecutio  in  Ghristtanos  distiliavit.  Verum  perse- 
cutionem  lues  magna  est  secuta,  que  multas  pro- 
vineias  vastavit,  maxime  Italiam.  Ab  armis  denique 
nulla  usquam  quies,  sed  per  omnem  Orientem 
Illyrieum,  Italiam,  Galliam,  bella  fervebant.  Sed 
Aurelius  Gommodus  dum  cum  fratre  veheretur  in  ^ 
vehiculo ,  morbo ,  quem  Graeci  apoplexian  vocant , 
safTocatus  est.  Marcus  autem  Antonius  novis  condi- 
tionibus  severiores  leges  temperavit.  His  denique 
diebus  Marcomani ,  Quali ,  Vandali ,  Sarmata; ,  et 
omnes  pene  GermanisB  populi  Quadorum  ftnibus 
exercitum  Homanum  circumvallavernnt.  Coarctatus 
igitur  Romanus  exercitus  siti  et  hostis  periculoin 
preces  effusus,  ad  invocationem  nominis  Christi 
lantum  inde  pluviee  obtinuit,  ut  largissime  refice- 
retur.  Barbari  vero  fulminum  ictibus  perterriti ,  in 
fagam  versi  sunt.  Floruerunt  per  idem  tempus 
Hegesippus  historiographus,  et  Theodotion  inter- 
pres.  Pneterea  imperator  in  Pannonia  constitutus 
obiit,  cui  BuccessitLucius  Aurelius  Commodus  fllius  p 
ejus. 

(Up.  y  .De  L,  Aurelio  Commodo, 

Aurelius  Commodus  imperavit  annis  tredecim. 
Hic  luxuriee  deditus  occidit  plurimos  senatorum. 
Imperatoris  flagitia  urbis  poena  subsecuta  est. 
Nam  Capitolium  fulmine  ictum  est,  quod  Romanam 
bibliothecam  concremavit.  His  diebus  facta  est 
qaaestio  de  Vaschate,  ut  de  celebrato  concilio  apud 
('«saream  Pala^stinse  statutum  fuit  ut  in  die  Do- 
minico  celebretur.  Porro  Commodus  cunctis  in- 
commodus,  in  domo  Vestali  strangulatus  intenit. 
Cap.  VI  De  jEUo  Pertinace, 

yClius  Pcrtinax  a  senatu  imperator  creatus,  im- 
peravit  mensibus  sex ,  quibus  vix  expletis,  Juliani 
jortsperiti  scelere  in  palatio  interfectus  est.  D 

Cap.  VII.  De  Jnliano. 

Julianus  imperavit   mensibus  septcm.  Is  apud 
pontem  Milvium   civili  bello  exstinctus  est.  His 
temporibus  Africanus  historiographus  floruit. 
Cap.  Vlll.  Do  Sevcro  Coesare. 

Severus  igitur  iinperator  creatus,  natura  saevus, 
multis  pncliis  lacessitus,  fortissimequidem,  sed  la- 
boriosissime  i*empuldicamrexit.  Hic  Phesceninum, 
qui  in  A^gypto  et  Asia  nd  tyrannidem  aspiraverat, 
interfecit.  Judseos  et  Samaritas  coercuit.  Parthos 
et  Arabes  superavit,  el  Claudium  Albinum,  qui  se 
in  Gallia  Ceesarem  fecerat,  occidit :  et  insulam  Bri- 
tanniam  magnis  prteliis  recepit.  Vorum  hic  quin- 
tam  persecutionem  in  Christianos  excitavit.  Porro 


apud  Eboracum  obiit,  etreliquit  filios  Bassianum 
et  Getam.  Floruit  his  temporibus  Symmachus  in- 
terpres. 

Cap.  IX.  De  Aurelio  Antonino  Bassiano. 

Aurelius  Antoninus  Bassianus,  Severi  fllius,  im- 
perium  odeptus,  imperavit  annis  septem  :  hic  fuit 
libidine  intemporantior  patre,  qui  etiam  novercam 
suam  duxit  uxorem.  His  temporibus  Symmachus 
hnercticus  prsedicabat  Christum  ex  Joseph  semine 
esse  natum  et  legem  Judaico  ritu  custodiendam. 
CsesardeniqueAurelius  AntoninusBassianuscontra 
Parthos  egressus  apud  Edissam  occisus  est ,  cui  suc- 
ccssit  nulla  voluntate  senatus  Macer  Macrinus,  pa- 
latii  pra*fectus. 

Cap.  X.  De  Macro  Macvino. 

Macer  igitur  Macrinus  post  Antonium  invasit  im- 
perium,  sed  emenso  anno  interfectus  est. 
Cap.  XI.  De  Marco  Aurelio Antonino. 

Marcus  igitur  Aurclius  AntoninusGabalus  imperio 
potitus  nullam  sui ,  nisi  obscocnitatis  memoriam 
dereliquit.  Hic  tumuUu  militari  Romse  exorto  cum 
matre  interfectus  est. 

Cap.  XII.  De  Alexandro  Mammea. 

Alexander  Mammeas,  senatusetmilitum  voluntate 
imperium  adeptus,  in  Persas  expeditione  commota, 
Xerxem  eorum  regem  victor  oppressit.Cujus  mater 
Mammea  Christiana  Originem  audire  curavit.  His 
quoque  temporibus  TibuHius  et  Valerianus  cum 
Ceecilia  virgine  Romas  martyrizati  sunt.  Porro  Ale- 
xander  apud  Maguntiacum  a  Maximo  fllio  interfec- 
tus  est. 

Cap.  XIII.  De  Maximo  Julio, 

Maximus  Julius,  qui  etMaximinus,  imperiumasse 
cutus,  propter  Mammeam  et  Christianain  Alexandri- 
familiam,  persecutionem  in  sacerdotes  et  clericos 
excitavit.  Anno  autem  imperii  sui  tertio  a  Pupeieno 
tyranno  Aquileise  interfectus  est.  Pupeienus  quoque 
cum  imperium  cum  Balbino  fratre  suo  usurparet, 
ambo  in  palatio  coesi  sunt. 

Cap.  XIV.  De  Gordiano. 

Gordianus,  Homanum  sublimatus  in  regnum, 
postquam  adversus  Parthos  feliciter  dimicasset 
suorum  fraude  super  Euphratem  interfectus  est. 
Floruit  hac  tempestate  Africonus  vir  inter  eccle- 
siasticos  scriptores  nominatissimus ,  Porphyrius 
quoque  phisosophus. 
Cap.  XV.  De  Phitippo  qui  ct  M.  Julius  et  ejus  fflio. 

Philippus  qui  etMarcus  Julius  diciturappellatus, 
imperator  constitutus,  anno  ab  Incarnatione  Do- 
miniducentesimotrigesimoscptimoimperavitannis 
septem.  Hic  Philippum  filium  suum  sui  consortem 
fecit  imperii,  et  primus  imperatorum  Romanorum 
exstitit  (ihristianus.  Verum  ambo  imperatores  fi-au- 
de  Decii  circumventi  sunt  et  occisi. 

CkP.  XVI.  De  Decio. 

Decius,Romanumpostquam  invasitimperium,  ad 
prosequendos  Christianos,  unus  post  Neronem  fe 
ralia  dispersit  edicta.  Denique  non  possumus  evol- 
vere  quantae  multitudines  hac  persecutione  furent^ 


361 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


2S2 


consumptce  sunt.  Hac  praterea  tempestate  Novatus  A  hiereticus  imlignn  de  Christo  sentions  priedicabat 

hseresim  condidit,  qui  dioebat  lapsorum  in  persc- 

cutione   fralrum  pa^nitentiam  non   suspicicndam. 

Porro  Decius,  non  totisduobus  annisexpletis,  cum 

filio  suo  in  mcdio  barbaroiiim  interfcctus  est. 

Cap.  XVII.  De  GaJJo  Hostiliano,  et  VoJusiano  iiJio 
ojnSf  ct  ^EniiljHno  tyrannn, 

Gallus  Hoslilianus  cum  Volusiano  filio  suo  impe- 

rium  adeptus,  cum  floreret  in  inilio,  sanctos  viros, 

qui  pro  pace  regni  ejus  supplicabant,  persequi  ccb- 

pit.  Sed  exoila  persecutione,  exorta  estetiam  ultio 

violati  nominis  Christiani.Nam  nulla  ferre  provincia 

Romana,  nulla  civitas,  nulla  domus  fuit,  quse  pes- 

tilentia  evacuata  non  sit.  Hac  igitur  sola  pernicie 

insignes  Gallus  et  Volusianus  dum  contra  ^Emilia- 


eum  hominem  communis  naturae  fuisse,  et  de  tcrra 

initium  sumpsisse.  Verum  Claudio  imperatore  de- 

functo,  Quintilius  frater  ejus  ab  exercitu  est  elec- 

tus,  et  in  solio  sublimalus,  sed  septimo  die  imperii 

sui  interfectus  occubuit. 

(^AP.  XX.  De  AuroJio,  sou  AureJiano,  ei  Tacito,  et 
FJoriano  iniiivrutoribus. 

Aurollus,  vir  industria;  militaris  experientissimus 

imperium  adeptus,  Gothorum  gentem  diris  pr«eli(s 

profligavit,  ditionemque  Romanam  antiquisterminis 

stabilivit,  et  Syriam  totam  et  receptam  sibi  vindica- 

vit.  His  diebus  apud  Antiochiam  celebre  est  conci- 

lium  aggregatum,  in  quo  prasfatus  Paulus  convictus 

et  damnatus  est.  Verum  cuni  exire  do  domo  Eccle- 


num  novis  rcbus  studentem  civile  bellum  moliun-  B  siic  noUet,  interpoUatus  est  Aurelianus,  qui  oum  vi 


tur,  occisi  sunt.  ^Kmilianus  quoque  tertio  mense 
invasoe  tyrannidis  exstinctus  est.  Porro  circa  hos 
dies  Origines  defunctus  est. 

Cap.  XVIII.  De  \aJeriano,  et  Gaiiono. 
Valerianus  ab  exercitu  in  Rhetia  imperator  creatus 
est.  AssumpsitautemOalienumquemdam  nomine  ia 
consortem  imperii.  Porro  Valerianus  ila  primum 
sanctos  Dei  venerabatur,  utdomusejus  Dei  esse  Ec- 
clesia  ci^ederetui'.  Sed  depravatus  postmodum  per 
quemdam  magum,  fidem  Christinianorumdetestari 
coBpit.Octavus  denique  a  Nerone,  adigi  per  tormenta 
ChristianosadidoIoIatriamjussit.Verumpersecutio- 
nishujus  non  est  impunitale  gavisus.Nampostquam 
Christianos  interfici  jussit,  subito  solutae  barbarce 
gentes  laxatis  habenis  fines  Homanorum  ingrediun- 
tur.  Greecia  et  Macedonia,  Pontus  et  Asia  Gotho- 
rum  invasione  perduntur.Germani  Ravennam  usque 
perveniunt.  Alemanni  Gallias  ingrediuntur.  Quadi  et 
SarmatsB  Pannoniam  depopulantur.  Parthi  Mesopo- 
tamiam  auferunt.  Posthumius  in  Gallia  tyrannidem 
invasit,  quam  decem  annos  tenuit.  Sed  postea  suo- 
rum  seditione  militum  peremptus  est.  Ad  extremum 
vero  Valerianus  a  rege  Persarum  Sapore  captus, 
donec  vixit,  hanc  infamis  afficii  poenam  tulit,  ut  ac- 
clivis  humi,  non  manu,  sed  dorso  regem  ascensu- 
rum  in  equum  attolleret.  At  Galienus,  tam  claro  Dei 
judicio  territus.  solus  rerum  summam  assecutus 
lenius  agere  coepit,  et  pacem  Ecclesiis  condonavit. 


publica  pnecepit  expelli.  Nondum  enim  erat  Aure- 
lianus  pravis  depravatus  consiliis,  quibus  procossu 
temporis  bonum  propositum  mutavit.  Sed  cum  pio- 
rum  sanguinem  impiissimus  funderet  Aui^elianus 
inter  Constantinopolim  et  Heracliam  diviuitus  est 
exstinctus.  Quo  defuncto  Tacitus  impcravit  mensi- 
bus  sex.  Et  hoc  in  Ponto  interfecto,  Florianus  Ho- 
manum  adeptus  est  imperium.  Qui  et  ipse  imperii 
sui  tertio  mense  apud  Tarsum  est  occisus. 

CjiP,  XXI.  Dv  ProJjo. 

Probus,  denique,8ortitus  imperium,Galliasjam- 
dudum  a  barbaris  occupatas,  per  multn  bella  tan- 
dem  deletis  hostibus  Iiberavit.Egitduo  civilia  bella 
unum  in  oriente,  quo  Saturnum  tyrannum  oppressit 
et  alterum  quo  Proculum  et  Bonosum  apud  Agrip- 
pinam  coloniam  interfecit.  Hac  praeterea  tempestato 
quidam  Manes,  genere  Perses,  acer  ingenio,  vita 
et  moribus  barbarus,  Paraclitum  se  nominabat.  Ab 
hoc  difTusa  est  haeresis  Manichseorum.  Hic  assere- 
bat  duo  esse  principia,  unum  boni,  et  allerum  mali 
Porro  Probus  imperator  apud  Sarmium  militari  tu- 
multu  necatus  est. 
G\p.  XXII.  De  Caro  iXarboneusiy  vt   yumeriano. 

Carus  Narbonensis  potitus  imperio,  cum  filios 
suos  duos  consortes  regni  fecisset,  ad  bellum  Par- 
thicum  profectus,  in  castris  fulmine  ictus  interiit. 
Numerianus  vero,  qui  cum  patre  profectus  fuerat, 
inde  rediens  Apri  soceri  sui  frande  necatus  est. 

ximiano  iuiperar 


Statimque  ira  Dei  in  misericordiam  versa  est ;  et  jj  Qj^p.  XX HI.  De  J)iocietiano  rf  MtxiDii 
iCmilianus  tyrannus,  cum  apud  Maguntiacum  res  torihw^. 

Dioclelianus  igitur  ab  cxercitu  imperator  clectus 
Numerianoperempto,anno  lucarnationis  Dominioae 
ducentesimo  scptuagesimo  sexto,  impeiMivit  annis 
ferme  viginti.  Hic   impcrator  factus  Aprum  Nume- 


novas  moliretur,  occisus  est;  et  Marius,  qui  in 
Galliis  Posthumi  post  morlem  imperium  invaserat, 
interfectus  est:  et  Victorinus,  Csesar  a  Gallis  crea- 
tus,  oppressus  est.  In  Oriente  quoque  per  Odena- 
tumvicti  PersaB,  et  defensa  Syria,  etrecepta  etiam 
Mesopo^mia.  Denique  Galienus  imperator  Claudio 
succedente  defunctus  est. 

Cap.  XIX.  De  CJaudio  et  QuintiJio. 
Claudius,  vir  strenuus  et  moribus  probus,  impe- 
rator  creatus,  Gothos,  jam  perannos  quindecimllly- 
ricum  Macedoniamque  vastantes,  magna  strage  co- 
ercuit.  Unde  illi  incuria  clypeusaureuss,  etstatua 
^imulequestriserectaest.His  diebusPauIus  quidam 


riani  interfectorem  mauu  sua  interfecit,  etCarinum 
Numeriani  fratrem  apud  Dalmatiam  occidit.  His  dic- 
bus  Amandus  et  Eliandus  in  Gallia,  collecta  rusti- 
corum  manu,  perniciosos  tumultus  excitaverunt. 
llnde  Diocletianus  Maximianum  Herculeum  Caesa- 
rem  elegit,  et  in  Galliam  destinavit,  qui  facile  rusti- 
cam  manum  viilute  militari  compescuil :  sed  in  ipso 
itinere  Thebcea  legio  Ileduno  loco  Gallifc  a  Ganno 
sub  praefato  Maximiano  pro  Christo  libenter  occu- 


258 


EXCBRPTIONnM  TRIOBUM  UBER  OCTAVUS. 


254 


buit.  Anno  antem  deoimo  nono  imperii  Diocletiani,  A. 
dum  prosperis  incrementis  Ek;cl9sia  Dei  per  univer- 
sum  orbem  dilataretur  et  cresceret,  subito  persccu- 
tionis  turbo  increpuit.  Et  baec  persecutio  eousque 
flagravit,  ut  eliam  Oceani  limbam  transiret,  et  semel 
ctepta  rabies  usque  ad  septimum  Constantini  Ma^ni 
annum  fer\'ere  non  cessavit.  Hac  prseterea  tempe- 
state  octodecim  millia  martjTum  passi  sunt  intra 
Roman.  Sed  dum  ista  geruntur,  graves  per  omnes 
fines  Bomani  imperii  rebellionum  fragores  concre- 
puernnt :  (^^rausio  reliellante  in  Britannia,  et  Achil- 
leo  in  ^Egypto,  cum  et  Quinquagentiani  Africam 
infestarent,  et  Narseus  rex  Persarum  Orienlem 
bello  premeret.  Quo  periculo  motus  Diocletianus 
Maximianum  Herculeum  ex  Gajsare  fecit  Augus-  3 
tum  ;  Cunstantium  vero,  et  Maximianum  Galerium 
C^iesares  elegit.  Porro  Garrausius  fraudo  Alecti 
gocii  sui  est  occisus.  Alectus  per  Asclepiadotum 
prwfectum  est  oppressus.  Alemanni  quoque,  qui  ot 
ipsi  rebellaverunt,  per  Gonstantium  Gjesarem  sunt 
devicti.  Et  Quinquagentiani  per  Maximianum  Au- 
gustum  sunt  edomiti.  Diocletianus  apud  Alcxan- 
driam  interfecit  Achilleum.  Maximianus  Galerius 
bino  cum  Narseo  congressu  habito,  tertius  viclus 
auAigit  sed  iterum  in  hostem  reversus  magnis  eum 
viribus  superavit.  Denique  Diocletianus  ab  invito 


exegit  Maximiano,  ut  simul  imperium  deponerent, 
ac  junioribus  substtiutis,  ipsi  in  privato  habitu  conse- 
nescerent.  Itaque  sub  unadie  Diocletianus  apud  Ni- 
comediam,  Maximianus  apud  Mcdiolanum  purpu- 
ram  deposuerunt.  Tunc  Galerius  Maximianus,  et 
Gonstautius  Augusti,  in  duas  procurationes,  Orien- 
tis  scilicet  et  Occidentis,  Homanum  imperium  primi 
diviserunt,  etGaleriusMaximianus  Hliricum,  Asiam 
et  Orientem.  Constantius  vero  Galliam  Hispaniam- 
que  possidebat.  Maximianus  autem  gravissimam 
persecutionem  in  Ghristianos  excitavit.  At  Ganstan- 
tius  mitius  se  agebat,  et  cultores  Ghristi  venerationi 
habebat.  llnde  Dei  gratia  matui*a  prasdictorum  sub- 
secutii  est  perditio  tyrannorum.  Nam  Herculeus  Ma- 
ximianus  imperium,  quod  abjecerat,  iterum  arripere 
volens,  a  Gonstantino  nondum  imperatore  MassiliflB 
extinctus  est.  Galerius  autem  Augustus  Severum 
Gaesarem  ad  Italiam  cum  exercitu  misit.  Ubi  cum 
Urberapossideret,  militum  suorum  scelere  desertus 
et  proditus,  Bavennse  exstinctus  est.  Diocletianus 
quoque,  sicut  jam  dictum  est,  regia  dignitate  depo- 
sita,  Salonse  defunctus  est.  Gonstantius  denique  stre- 
nuissimus  imperator  Eboraci  deficiens,  anno  impe- 
rii  sui  deoimo  quinto,  ordinavit  Licinium  Gsesarem 

Hispaniarum,etGonstantinumfiliumsuumG8esarem 
Galliarum. 


OiBER  OCTAVUS 

Tractat  de  imperatoribus  a  Constatino  Magno  usque  ad  Zenonem  ;  continet  capitula  XIV 


Cap.  I.  De  Constantino  inquam  Magno,  ^ 

Gonstantinus  igiturMagnus,Gonstantii  moderatis- 
simi,  et  egregii  principisflHus,  inBritannia  Dei  nutu 
imperator  constitutus^imperavit  annis  triginta  duo- 
bus.  In  Orientis  autem  partibus  regnabat  Maximia- 
nus  Galerius  adhuc  Augustus ;  Bomse  autem  a  prsc- 
torianis  militibus  Maxentius,  Maximiani  Herculei 
filius,  imperator  erat  constitutus ;  qui  postea  in  tanta 
fece  vitiorum  versabatur,  nt  nihil  diri  facinoris  ab 
ejus  vita  vel  actibus  essetalienum.  Igiturcum  septi- 
mum  annum  in  imperio  suo  perageretGonstantinus, 
adversus  Maxentium  conspirante  secum  collega  suo 
Licinio  bellum  paravit.  Et  cum  multa  de  imminentis 
belli  necessitate  perli^actaiet,  vidit  per  soporeni  in 
c<bIo  signum  sanctio  crucis  totou,  id  est  Thau^  et  an-  t^ 
gelos  sibi  assistentes,  ct  dicentes ;  In  hocsifjno  vin- 
cr.v.  Et  evigilans  signuin,  ((uod  viderat,  in  vexillo  dc- 
pinxit  militari,  et  cum  non  procul  a  ponte  Milvio  cas- 
traposnissct,  Maxentius  furia  instigatusabUrbe  per 
pontem  navigiis  compositum  egressus,  hostiliter  ei 
occurrit.  Gumque  uti-inque  acriter  pugnaretui*,  et 
exercitns  Maxentii  virtute  sanct^e  crucis  prosterne- 
retur,ad  Urbem  fugiendo  remeare  volens  Maxentius„ 
pontem  quem  diximus  navigiis  compositum,  as- 


cendit,  et  continuo  subsedere  naves ,  et  ipse  lapsu 
equi,inprofundoaIveidemersus  interiit.Tunc  Gonb 
tantinus  Bomam  triumphans  ingreditur  et  ita  totius 
Occidentis  imperium,  cum  ad  Gonstantinum,  tum 
ad  Licinium  pervenit.  Tamen  adhuc  regnabat  in 
Orientibus  partibus  Maximianus,  vir  impius,  et 
mente  ferox,  quem  Licinius  Boma  digressus  expu- 
gnare  paravit.  Et  cum  jam  ferro  Licinii  cecidisset 
exercitus  Maximiani,  pai^s  quce  supererat  Licinio  se 
subdidit,  et  Maximianus  turpiter  fugit.  Verum  dum 
reparasset  exercitum,  et  secundo  vellet  cum  hoste 
confligere ,  dolore  internorum  viscerum  correptus 
est,  ac  demum  luminibus  moibo  amissis  vivendi  fl- 
neni  fecit.  Interea  Gonstantinus  valida  squaloris 
lepra  perfunditus,  et  cum  a  medicia  curari  non  pos- 
set,  sacerdotes  (^apitolii  dixerunt  illi  debere  ^m 
piscinain  in  Gapitolio,  et  impleri  sanguine  innocen- 
tum,  et  calente  eo  lotum  posse  sanari.  Sed  aggrega- 
tis  innocentibus,  dum  pius  princeps  matrum  lacry- 
mas  vidit,  et  ejulatum  audivit,  illico  facinus  exhor- 
ruit,  et  propitiatus  earum  pueros  jussit  restitui  ma- 
tribus  suis.  Transacta  autem  die,  apparuerunt  ei  in 
somnis  apostoli  Petrus  et  Paulus  dicentesei  utadvo- 
caret  de  monte  Soracte  Sylvestrum  pai^am^  <V^>^ 


2i>5 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  D0GMATIC5A. 


256 


ipse  ei  ostenderet  piscinam,  in  qua  lavaretur  et  sa- 
naretur.  Advocatus  itaque  papa  fldeai  Christi  illi 
exponit,  et  credentem  baplizavit,  et  egrediens  de 
fonte  Gonstantinus  lepra  corpore  et  anima)  pariler 
est  curatus.  Constantinus  igitur  Magnus  Christia- 
nuseilectus,  pertotum  Uomanumimperium,pu))Iico 
praecepit  ediclo  ut  lempla  idoiorum  clauderentur  et 
Ecclesise  aedificarentur.  Denique  incredibile  est  me- 
moratu  quam  brevi  ejus  studio  sancta  late  per  totum 
orbem  creverit  Ecclesia.  Porro  Licinius  invidia  sti- 
mulatus  dissidium  moliebatur,  hoc  in  querelam  re- 
vocans,  quod  non  ita  pro  se  sicut  pro  Gonstantino 
Christiani  soiemnibus  orationibus  excubarent.  Sed 
postquam  intclligit  molimina  sua  parum  prodesse, 
manifeste  imperatori  bellum  indixit.  Factaque  con- 
grcssione,  in  Bithynia  circa  ChrysopoUm  victus  est 
Licinius  et  comprehensus,  atque  apud  Thessaioni- 
cam  capite  truncatus.  Sicque  Constantinus  Dei  nutu 
soliditatem  Uomaniimperiisolusobtinuit.  Posl  huec 
ffiditicavit  Constantinus  Byzantiam  maritimam  ur- 
bem,  vocavitque  Gonslantinopolim  de  nomine  suo  ; 
Urbem  vero  Uomam  cum  palatio  suo,  quod  I^tera- 
nense  dicitur,  concessit  aposlolis  Pelro  et  Paulo,  et 
sancto  papae  Sylvestro,  et  Conslantinopolim  impe- 
rialem  sedcm  constituit;  diguitate  lamen  Uomani 
imperatoresappellatisuntsuceessoresusqueadtem- 
pus  illud,  quo  Uomanum  impcrium  ad  reges  Franco- 
rum  translatiim  est.  Postea  enim  ]i,  qui  apudCons- 
tantinopolim  imperabant,  Grsecorum  potius  impera- 
tores  sunt  vocati.  Exinde  namque  series  temporum 
per  reges  Francorum  supputalur,  Porro  Constanti- 
nus  eancivit  ut  omnia  quue  ad  ecclesiasticum  ordi- 
nempertineant,  Uomani  episcopi  judicio  dispositio- 
nem  accipiant.  Helena  quoque  mater  ejus  magnifi- 
centia  singularis,  divinis  admonita  visionibus,  Jero- 
solymam  petiit,  lignum  Dominicae  crucis  exquisivit, 
et  miriflce  per  moiiui  cujusdam  ad  vitam  revocatio- 
nem  invenit.  Sed  et  Const^intinus  prohibuit  lata  lege 
crucis  supplicium,  quod  apud  Uomanos  erat  in  usu, 
et  figuratione  solidorum  illud  jussit  inscribi.  Erat 
per  idem  tempus  apuU  Antiochiam  hicreticus  quidani 
presbyter,  nomine  Arius,  qui  prscdicabat  Filium  in 
divinis  creaturam  esse,  et  Spiritum  sanctum  ab  eo 
creatum.  Addebat  etiam  ({uod  erat  tempus  qnando 
Filius  ipse  non  erat.  Quod  audiensConstaniinus  coa- 
dunari  fecit  synodum  apud  Nicodam  Uythinia;  urbem 
anno  Incarnationts  Dominicie  trecentesimo  decimo 
sexto,  eonveneruntque  eo  trecenti  decem  novemepi- 
scopi.  In  qua  synodo  deiinitum  est  Filium  Patri  esse 
consub8tantialem,et  Arius  damnatus  est,  et  ab  Eccle- 
sia  segregatus.  F'loruit  per  idem  tempus  inter  cae- 
teros  anachoritas  seu  eremicolas  Panutius  in  ^gY' 
pto  homo  Dei.  Sanctus  quoque  Evurtius  Uomanas 
Ecclesise  subdiaconus,  qui  in  Galliam  perquirendo- 
rum  germanomm  suorum  causa  tunc  forte  venerat, 
in  Ecclesia  Aurelianorum  coram  clero  et  omni  po- 
pulo  tei*tio  per  columbam  demissam  cselitus,  qui  in 
episcopum  eligeretur,  designatus,  eidem  Ecclesiie 
poniifex  consecraiur,  Porro  seepe  nominatus  Con- 


A  stantinus  anno  a^ttitis  sme  sexagesimo  quinto  de- 
functus  est.  Qui  donec  vixit  habitum  suum  gemmis, 
et  caput  suum  perpeluo  exornavit  diademato.  Nu- 
trivit  praeterea  semper  bonas  artes ,  sed  praecipuo 
litterainim  studia,  legebat  et  ipse,  scribebat,  et  mc- 
ditabatur.  Cui  successerunt  tres  ftiii  sui,  Constanti- 
nus  Uomse,  Conslantius  Con  4antinopoli,  Gouslan.^ 
Antiochia^.  Isti  sunt  autOiii  qui  post  Constantinum 
Maguum  dtvlso  imperio  Uomas  et  Constantinopoli 
regnaverunt.  Uomae  Constantinus,  Julianus  Aposta- 
ta;  Uoma)  et  Constantinopoli  Jovinianus.  Uomte  et 
t  ionstantinopoli  Valentinianus,  Gratianus,  Theodo- 
sius.  UomseetConstantinopoli  IIonorius,VaIentinia- 
nus,Maximianus,  Avitus,  Majoranus,  Athemius,01y- 
brius,Glycerius,  Nepos,  Augustulus,Odoacer,Theo- 

^  dericus,  Athalaricus,  Theodoadus,  et  Vitigis,TotiIa. 
Constanlinopoli  Constantinus,  Julianus  Appostata. 
Constantinopoli  et  Uom^|VaIcns,  Valentinianus, 
Theodosius.  Conslantinopoli  et  Uomaj  Arcadius, 
Theodosius,  Martianus,  Leo  primus,  Leo  secundus^, 
Zenon,  Anastasins,  Justinus,  Justinianus. 
Cai*.  II.  De  ConslautiOf  Conslaiitino  ct  Constnnto 

fratrihus. 
Constanlius  igitur,  post  patris  obitum  Uoinanum 
adeptus  imperium,  imperavit  annis  viginti  quatuor. 
Hic,  ut  factus  est  imperator,  depravatus  est  per  ne- 
cessarios  suos  a  caiiiolica  fide;  cujus  pncsidio  fulti 
Arianorun^episcopi  prosperitatem  Ecclcsiae  domes- 
tica  turbatione  vastaverunt,  et  plerosque  ratholi- 

p  cos  viros  sibi  viriliter  pro  fidei  justitia  resislentcs 
exsiliodamnaverunt.DeniqueConstantinusConstan- 
tinopolitanus  Augustus  in  suburbio  Nicomedisc  de- 
funclus  esl.  Constans  quoque  frater  ejus,  dum  se 
intolerandis  vitiis  tradidisset,  Magnetii  lyranni  dolo 
necatusest.  Mortuo  veroConslante,  advocavit  Con- 
stantius  Augustus  Julianum  quemdam  nepotein  Ma- 
gni  Constantini,  et  constituit  eum  Ca^sarem  Gallia- 
rum.  Julianus  itaque  factus  Caisar  devicit  Gallos 
mira  felicitate,  et  cum  militibus  essetgratus,  appella- 
tus  est  ab  eisAugustus.Quo  nomine  spretoConstantio 
Auguslo,  Italiam  ctlllyricumpervasit.Quod  audiens 
C^onstantius  expeditione  l)elli  Pai  thici  derelicta,  vc- 
nit  contra  illum.  Sed  in  itinere  defunctus  est  anno 
vita;  suee  quadragesimo  quinto.  Quo  defuncto,  Julia- 
nus  Constantinopolim  veuicn  f  tctus  est  imperator. 
Hac  pra3terea  tempestate  r.:  la  c.<l  ha^resis  Anthro- 
pomori>liilarum.  Cujus  auctor  Andes  quidam  exs- 
titit,  qui  dixit  formam  habcre  divinitatem,  et  corpo- 
ris  partibus  Deum  esse  distinctum,  quod  catholica; 
contrarium  est  doctrinas. 

Cap.  III.  De  Jnlinno  Aposlata. 
Julianus  igitur  Apostata,  factus  imperator,  rese- 
ravit  templa  gentilium,  et  factus  est  Christianorum 
caeteris  persecutoribus  callidior  persecutor.  Porro 
militias  cingulum,  et  procurationem  provinciarum, 
officium  juris  dicendi,  Christianis  non  deberecom- 
mitti  dicebat,  utpotequibus  lexpropria  gladio  uii  ve- 
tuisset.  Undemilitibus  publico  postmodumpra^cepit 
edicto,  ut  aut  idolis  sacrificarent,  aut  militite  cede- 


D 


i&t 


EXCERPTlONtJM  t^RiORUNf  LtBEft  OCtAVlJS. 


dS8 


rent.  Veruxn  quidam  catholiciofncium  militiae  quam  A 
fldero  zelo  Dei  deserere  malueruut.  Peridem  tempus 
Valenlinianus,  qui  postea  faotus  esl  imperator,  ze- 
luin,  qucm  proprietate  habuit,  non  celavil.  Quadani 
nainque  clie  dum  tomplum  ingrederetur  Augustus, 
et  minister  aqua  ingredientes  aspergeret,  Valenti- 
nianus,  videns  guttam  unam  in  chlamyde  sua,  pu- 
gno  ministrum  percussit,  dicens  se  illa  aspersione 
potius  maeulatum  quam  mundatum.  Quod  cernens 
Julianns,  jussiteum  in  custodiam  recipi,  ac  demu  ii 
ad  eremum  destinari.  Sed  ouni  annus  et  pauci  per- 
transissent  dies,  ille  pro  mercede  confessionis  im- 
penum  i*ecipit.  Denique  Julianus,  impudenterbapti- 
sma  diluenssanguinesacrificiorumjCunctafaciebat 
quibusd;emones  placari  solent.  Ipsequoquein  .\lha- 
nasium  persecutionem  fecit ,  sed  eu  n  Dei  nutu  ** 
coniprehendere  nequivit.  His  pnetei  ea  diebus  passi 
sunt  Romie  Joannes  et  Paulus  martyres  Christi,  sed 
et  apud  Sebasten  Palajstinee  urbem  sancti  Joannis 
BaptistODsepuIciiimpopuluspaganorumfunostisma- 
nibus  eiFregit,  et  ejusdem  martyris  reliquias  con- 
cremavit,  et  pulveri  immistas  per  agros  sparsit. 
Adruerctamen  quidamperegrini  de  Jerosolymis,  qui 
pauca  ossa  incendio  furtim  subtraxere,  et  secum 
redeuntes  devexere.  Denique  Julianus  ad  bellum 
Parthicum  profecturus,  amplius  elTienata  rabie  in 
Christi  cultores  desaevii^e  coepit.  Sed  cum  a  Ctesi- 
phonte  ca.stra  movisset,et  jam  pugnaturus  exercitum 
ordinaret,  incertum  a  quo  ventre  sauciatus,  punitur 
et  dum  moreretur,  coepit  Christum  Deum  blaspho-  ^ 
mare,  dicens :  Vicisti,  Gnlikee,  vicisti.  Atque  in  his 
verbis  scelestus  exspii  avit. 

Cap.  IV.  De  Jovinno. 
Jovianus  imperium  consecutus  imperavit  mensibus 
octo,qui  cumviolenterpost  Juliani  necem  a  militi- 
bus  ad  imperium  traheretur,  dixit  non  se  velle  pa- 
ganis  hominibus  imperarc,  cum  ipso  essetChristia- 
nu8.(*.umque  vox  omniuin  pruclamasset,  dicentium 
se  quoque  esse  Christianos,  suscepit  imperium. 
Pepigitque  foedus  cum  Sapore  rege  «>rsarum,  et 
Nisibim  oppidum,partemque  superioris  Mesopota- 
mifieeiconcessit.MoxquePersarumrexforumvenali- 
um  rerum  illi  in  deseiio'pra?parari  fecit.Et  ita  Jovinia- 
mis  de  medio  hostium  Romanum  cxercitum  cduxit 
illiesum.  Verum  cum  ad  lllyricum  per  Galatiam  re-  Q 
mearet,  in  quoddam  cubiculuin  novuin  scse  rece- 
pit,  ubi  calore  prunarum,  et  nidore  parietnm  nupcr 
calce  illitorum  pinegravatus  et  suffocatus,  octavo 
mense  imperii  sui  vitam  finivit.  Et  tain  pia  ntque 
tam  Iseta  principiamors  imtnatura  oorrupit. 
Cap.  V.  De  Valenliniauo  Mu<jno, 
Valentinianus  Magnus,  cujus  supra  meminimus, 
voluntate  militum  apud  Nicienam  url)em  imperatory 
creatus,  imperavit  annis  undecim.  Iste  Valentem 
fratrem  suum  sibi  in  consortium  regni  assumpsit, 
e(  sibi  quidem  occiduas  retinuit,  fratri  vero  suo 
orientales  partes  regendas  concessit.  Verum  Va- 
lens  conJQgis  suab  seductus  est  alloquio  in  haeresim 
Arianomm,  cnin  esset  ante  fide  Catholicus  et  se 


cundo  baptisatus  est  ab  Eudoxio  episcopo  Ariano 
qui  Constantinopolitnnte  urbis  tabemacula  tenere 
videbatur.Qiii  ipso  baptismate  jurejurando  obliga- 
vit  miserum  Valentem,  ul  in  impietate  permaneret 
et  contrana  sapientes  expelleret.  Sed  malignam  in- 
soctationein  diu  texit,  nee  vivente  fratre  voluntati 
potestateniadmiscuit,  illius  auctoritate  compressus. 
His  diebus  Auxentius  Ariani  dogmatis  assertorqui 
Mediolunensium  diu  tonuerat  prsesulatum,  serode- 
functus  est.  (iui  Ambrosius  adhuc  cathecumenus 
vir  consularis  per  vocem  infnntis  in  concione  desi- 
gnatus  subrogatur.  Interea  Valentinianus,  Christi 
cullor  Saxonum  gentem  virtule  terribilem  oppres- 
sit,  et  Alanos  adeo  contrivlt,  ut  eam  Meotidas  pa- 
luces  expetere  compelleret.  Sed  rursus  eos  illuc 
insecutus,  dum  situ  et  difncultatc  locorum  impedi- 
retur,Trojanos,  qui  Sicambriam  inhabitabant,  sibi 
in  auxiliuin  evocavit.  Quibus  decennio  tnbuta,  si 
auxiliarentur,  indulsit.  Qua  promissione  animati, 
cum  essent  locorum  gnari,  eos  facile  a  palude  per- 
turbaverunt.  Quorum  virtutem  admiratus  Augus- 
tus,  Francos  a  ferocitate  eos  appellavit.  Quorum 
originem  vel  successionem  inferiuslatiusexplicabo 
Floruit  per  idem  tempus  sanctus  Martinus  Turo- 
nensium  episcopus.  Denique  Valentinianus  Augus- 
tus  anno  regni  sui  undecimo  apud  Brigitionem  op- 
pidum  defunctus  est.  Quo  vita  privato,  mi  itcs  Ita- 
lise  assumentes  Valentinianum  iilium  ejus  quam 
tenerrimum  ,  ad  imperium  provexerunt ,  fratre 
ejus  Gratiano  superstite  et  Valente  eorum  avun- 
culo. 

Cap.  VI.  De  VaJente. 

Valensergo,  Deo  odibilis  imperator,  post  deces- 
sum  fratris  cum  nepotibus  suis  Gratiano  et  Valen- 
tiniano  minore  imperavit  annis  quatuordecim.Porro 
Juslina,  hujus  Valentiniani  mater,  Ariana,  mali- 
gnam  sectain,  quam  Valentiniano  manto  suo  vi- 
vente  celaverat,  eo  defuncto  detexit,  et  orthodoxos 
laedere  coopit.  Tentavit  denique  sanctum  Ambro- 
sium  in  exsilium  mittere.  Sed  dum  ille  in.Iicto  re- 
ginse  exire  de  Ecclesia  nollet,  coepit  Justina  popu- 
lum  adversus  eum  inflammare.  Sed  et  populo  tanta 
crga  Ambrosium  fuit  observantia  et  in  charitate 
perseveranlia,  ut  animas  quam  episcopum  mallent 
amittere.  Unde  illa  sibi  injuriam  factain  existimnta 
apud  filium  coepit  conqueri.  Tunc  adolescentulus, 
qucrimonia  matris  imflammatus,  excrcitum  misit 
qui  ecclesiam  obsideret,  ul  eam  nemo  catholicus 
ingrederetur.  Scd  omnipotens  Deus  corda  militum 
ad  ecclesiie  munimentuin  convertit ;  egredi  quidem 
non  sinebant,  ingredi  vero  non  prohibebant.  Am- 
brosius  vero  cum  orthodoxis,  qui  intra  Ecclesiam 
tenebantur  inclusi,  jejuniis  et  continuis  vigillis 
Deo  vacabal.  Qua  occasione  vigilise,  hymni  etanti- 
phonse  in  Ecclesia  Mediolanensi  primum  cooperunt 
celebrari,  cujus  celebritatis  consuetudo  inde  per 
omnes  provincias  emanavit. 

Sed  dum  heec  in  Italia  geruntur,  ^\alens,  Deo  odi-« 
bilis  imperator  in  Orientis  pai-tibus  crudeli  preece^U 


259 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


^ 


edicto,  ut  monachi  militareni,  et  nolenVes  jussit  in- 
terAci.  Qua  persecutioneTurente,  multa  sanctorum 
agmina  monachorum  pro  Christo  csesa  referuntur. 
£t  cumpene  omnes  Orientis  Ecclesias  pastore  nu- 
dasset,  in  Caesaream  Cappadociee  venit,  ubi  Basi- 
lium  Magnum  ejusdem  urbis  episcopum  et  per  se 
et  per  praefectum  suum  promissis  et  tcrroribus  ad 
Arianam  perfidiam  tentavit  inclinare.  Sed  cum  eum 
a  rectitudine  iidei  flectere  non  valeret,  in  exsilium 
eum  mittere  decrevit.  (!^umque  legem,  quam  de  ejus 
exsilio  scribi  prfficeperat,  manu  propria  roborare 
voluisset,  tertio  in  manibus  ejus  calamus  est  con- 
fractus.  Tunc  ejus  animo  terrore  completo,  amba- 
bus  manibus  chartam  rupit.  Verum  anno  imperii 
Valentis  decimo  tertio,  quatuor  Scythiae  gentes,  id 
est  Gothi,  Hypogothi,  Gippedes,  et  Vandali  una 
liogua  utentes,  et  nihil  aliud  nisi  tantum  nomen 
mutantes,  bipartito  agmine  Danubium  transierunt. 
Siquidem  gens  Hunnorum  eos  ab  antiquis  eorum 
sedibus  expulerat.  Prseerant  his  gentibus  duo  du- 
ces,  Frigidernus  et  Athalicus.  Qui  cum  inter  se 
dissiderent  ac  bello  deseevirent,  AthalicusadValen- 
tem  confugium  fecit«  Valens  autem  memorato  Atha- 
lico  advorsus  Frigidernum  auxilium  tulit.  Itaque 
Valentis  Augusti  fretus  auxilio  Frigidernum  Atha- 
licus  superavit.  Cujus  beneficii  gratia  Gothi  simpli- 
ces  poposcerunt,  ut  eis  episcopi,  a  quibus  regulam 
fidei  discerent,  mitterontur.  Tunc  Va^ens  usus  ma- 
ligna  pravitate  doctores  Ariani  dogmatis  misit  eis, 
a  quibus  prima  rudimenta  fidei  susceperunt.  Sed  et 
Vulfida  quidam  eorum  episcopus,  cujus  episcopi 
verba  quasi  leges  immobiles  conservabant,  Gothi- 
cas  litteras  adinvenit,  et  utrumque  Testamentum  in 
linguam  propriam  transtulit  et  secundum  Ariano- 
rum  sectam  depravavit.  IpsideniqueGothipostmo- 
dicum  intervallum  avaritia  Maximi  ducis  fame  com- 
pulsi,  a  Valente  defecerunt,  et  per  Thraciam  sese 
difTuderunt.  Contra  quos  Valens  egressus  de  Antio- 
chia  belium  instructissimum  paravit.  Ubi  statim 
primo  congressionis  impelu,  conturbat«e  equitum 
turmse  nuda  peditum  deseruere  prsesidia.  Moxque 
legiones  corundem  peditum  equitatu  hostiumundi- 
que  cinctse,  sagittarum  nubibus  obrutse  perierunt. 
Ipse  vero  imperator  sauciatus  cum  in  cujusdam 
villulse  casa  lateret  absconditus,  ab  insequentibus 
hostibus  deprehensus,  subjecto  igne  casse  con- 
sumptus  est  decimo  quinto  imperii  sui  unno. 
Cap.  V II.  Do  Grntiano  et  Valentiuiano, 

Gratianus,  Valentiniani  fiiius,  Valente  defuncto 
imperavit  cum  fratre  suo  Juniore  Valentiniano  annis 
Bex.  (ste  fuit  vir  et  catholicus,  etmodestus,  etadmo- 
dum  litteratus,  parcus  quoque  cibi,  et  libidinis 
victor.  Sed  cum  exercitum  suum  negligeret,  et 
Romanis  militibus  paucos  ex  Alanis,  quos  aurosibi 
devinxerat,  anteferret,  in  Africse  partibus  Firmus 
quidam  excitatis  erga  se  Maurorum  gentibus  pur- 
puram  sumpsit,  et  Africam  et  Mauntaniam  deva- 
etare  coepit.  Coesaraugustam  etiam  Hispaniae  civi- 
tatem  nobilissimam  dolo  captam  barbaris  in  pr»- 


A  dam  dedit.  Quod  audiens  Gratianus  Augustus,  et 
considerans  afflictum  et  desolatum  reipublicse  sta- 
tum,  accersivit  ab  Hispania  Theodosium  virum  mo- 
ribus  et  astate  maturum,  et  militia  strenuum.  Istc 
siquidemnuper,  a  Valentiniano  Magno  ad  Hispaniam 
destinatus,  efTusas  Maurorum  gentesper  Africam  et 
Mauritaniam  multis  praeliis  edomuerat.  Hunc  igitur 
virum  propria  virtute  noiuinatissimum  Gratianus 
contra  F^irmum  ordinavit  imperatorem.  Theodosius 
autem,  mox  ut  factus  est  imperator,  subactis  bar- 
barorum  gentibus  in  Oriente ,  Thraciam ,  ab  omni 
bellorum  strepitu  hberavit.  Sed  et  Gratianus  Hun- 
nos  et  Gothos  magnis  prseliis  superavit ,  et  urbem 
Constantinopolim  victor  intravit.  Interea  vero  in 
Britannise  partibus  Maximus  quidam,  vir  strenuus 

B  et  imperio  dignus,  sinon  contra  rempublicam  aspi- 
rassety  tyi*annidem  arripuit.  Cujus  prwfectus  An- 
dragatus  Gratianum  doio  et  insidiis  interfecit.  At 
Valentinianus,  fratris  ncce  comperta,  fugit  in  lUy- 
ricum,  dicens  quod  hoc  malum  matris  causa,  quae 
Ariana  erat,sustineret.Theodosius  vero  Archandium 
suum  filium  apud  Constantinopolim  imperatorem 
relinquens,  ad  vindictam  Gratiani  properavit.  £t 
dum  ad  Italiam  venit,  occurrit  ei  Valentinianus 
Quem  Theodosius  paterna  pietate  suscepit,  ac  de- 
mum  Alpes  transmeavit,  et  Maximum  coepit  et  oc- 
cidit.  Andragatus  vero,  Maximi  nece  comperta 
prsecipitem  sese  inundasdedit.  IgiturVaientinianus 
Junior  in  regno  constitutus,    exstincto    Maximo 

p  ejusdem  filio  victo,  quem  imperatorem  Gallis  Maxi- 
mus  reliqueraty  ipse  in  Gallias  se  recepit,  ubi  cum 
tranquillam  rempublicam  in  pace  ageret ,  apud 
\  iennam  dolo  Arbogastis  comitis  sui,  ut  ferunt, 
strangulatus  est.  Mortuo  igitur  Valentiniano  Au- 
gusto,  Arbogastes  Eugeniumtyraunum  moximpe- 
ratorem  creure  ausus  est.  Lcgit  itaque  hominem, 
cui  cingulum  imperatoris  imponeret  ipse  aucturus 
imperium.  Moxque  vir  ille  auimo  barbarus  cum 
filio  manu,  audacia,  potentiaque  nimius,  contraxit 
iunumeras  copias  vel  Homanorum  praesidiis  vel 
auxiltis  bai^barorum  alibi  sibi  potestate,  alibi  vero 
cognatione  subnixas. 

Cap.  VIII.  De  Theodosio  Magno. 
Theodosius  igitur  Magnus,  Gratiano  imperatore 

T)  defuncto,  imperavit  annis  quindecim.  Porro,  sicut 
dictum  est,interfectoJunioreVaIentiniano,Eugenius 
et  Arbogastes  instructas  acies  campis  expedierant 
et  Alpium  alta  lutcra,  imperviosque  transitus  prae- 
missis  callide  insidiis  occupaverant,  etsi  numero 
vel  viribus  impares,  sola  tamen  belli  positione 
victores.  At  vero  Theodosius  in  summis  Alpibus 
constitutus,  expers  somni  ac  cibi,  sciens  quod  de- 
stitutus  a  suis,  nesciensquod  claususalieniSy  Domi- 
num  Christum  solus  solum  qui  possit  omnia,  cor- 
pore  humi  fusus,  mente  coelo  fixus  orabat.  Deinde 
autem  postquam  insomnem  noctem  precum  coati- 
nuatione  trensegit,  et  testes,  quas  in  precum  prwsi- 
dii  coelestis  appenderat,  lacry marum  laounas  reliqvit 
fiduoialiter  arma  corripuit.  Solusque  sciens  se  essi 


^l 


EXCERPTIONUM  PRIORUM  LTBfiR  OCTAVtJS. 


262 


non  solumy  signum  crucis  prttjlio  dedii,  ac  se  in  A  cessit  Athanulphus  ejus  propinquus,  qui  et  ipse 


bellum,  etiam  si  ncmo  sequeretur,  victor  immisit 
futurus.  Prima  sahitis  via  cxstitit  Arbitiohostilium 
partium  comcs.  Qui  cum  ignarum  imperatorcm 
eircumpositis  excepisset  insidiis,  oonversus  ad  re- 
verentiom  piwsentis  Augusli,  eum  non  solum  peri- 
culo  liberavit,  verum  etiam  instruxit  auxilio.  At  ubi 
ad  contigua  miscendse  pugna;  spntia  perventum  est, 
magnus  turbo  vcntorum  in  ora  hostium  iiTuit.  fe- 
rebanturque  per  acrem  spicula  nostrorum,  atque 
ultra  mensuram  humani  ictus  per  inane  deportata 
nusquam  cadere,  priusqunm  impingerent,  sineban- 
tur:  el  quse  ipsi  vehementer  intorsernnt  exccpta 
venti  impetu  supinaln  retroi*sum,  ipsos  infeliciter 
conngebnnt.  Prospexit  itnque  sibi  humanae  con- 
scientite  pavor.  Nam  continuo  sese,  pnrva  suorum 
maiiu  fusa,  victori  Theodosio  hostilis  prostrnvit 
exercitus,  Eugeniusquecaptusatqueintcrfectus  est. 
Arbr>gafHes  vero  sua  scse  innnu  pcrcussit.  Sicqiie 
horum  duorum  sanguinc  bellum  civile  rcstinctum 
est.  Dcnique  fidelissimus  imperator  contra  errorem 
gentilium  insurgens,  eum  funditus  evertere  cura- 
vit.  Lege  igitur  lata  preecepit  idolorum  templa  solo 
tenud  everti.  Nam  usque  ad  ejus  tempora  ad  aras 
idolorum  ignis  accendebatur,  et  libamina  atque 
sacrificia  ofiTerebantur.  Sed  hsec  omna  Theodosius, 
catholicus  imperator,  exstii*pare  radioitus  impera- 
▼it,  evellit,  corripuit  et  condemnavit.  Porro  Theo- 
dosius    imperator  bene  jnm  tranquilln    republica 


B 


Romam  irrupit.  In  qua  irruptione  Placidiam  Theo- 
dosii  niinm ;  Arcadii  et  Honorii  germanum,  capti- 
vam  abduxit,  el  cnm  sibi  mntrimonio  copulavit. 
Quod  postmodum  reipuljlicje  valde  profuit.  Nam 
idcm  Athanulphus  satis  dcmum  (idcliter  Augusto 
Honono  mililavit.  Arcndius  vero  imperntor  post- 
quam  cum  pntre  Theodosio  tredecim  nnnis,  et  cum 
fratre  Honorio  ([uatuordecim  impcrassot,  relicto 
Theodosio  octo  nnnorum  filio  defunctus  est.  Sub 
qiio  orta  est  hseresis  Priscillianistarum,  qua  qui 
involvuntur,  astruere  conantur  fatalibus  stellis  ho- 
mines  colligntos.  Pelagianaquoquehoeresis,  quaqui 
polluuntur,  dcstruere  conanlur  orationes  quas  facit 
Ecclesia  pro  fidelibus. 

Cap.  X.  De  Houorio  et  Tlwoilosio  juniore  impera* 

toribus. 

Honorius  igitur  imperator  Arcadio  defuncto  im- 

peravit  anuis  sexdecim  cum  Theodosio  nepote  suo  ; 

sed  Honorius,  sicut  jam  dictum  est,  pai-tes  regebat 

Hesperia;,  Theodosio  vero  Arcadii  filio  subjacebant 

orientales  provincise.  Porro  Athanulphus  rex  Go- 

thorum,  cujussupra  meminimus,  apud  Barcinonam, 

HispanioD  urbem,  dolo  suorum  occisus  est,  cui  Se^ 

gericus  successit,  qui  pacem  optimam  cum  Honorio 

imperatore  constituit,  et  Placidiam  ejus  sororem 

secum  honeste  habitam  ei  restituit.  Honorius  autem 

illam  Constantiuo  comiti  desponsavit,  et  eum  apud 

Ravennam  imperatorem  ordinavit.  His  vero  dfebus 


apud  Mediolanum  segritudinem  incurrit.  Qua  in- p  Luciano  venerubili  presbytero  rovelatum  est  corpus 

j  •^A^  A  1*  A*  *  *  A  ^*^  A  L  •  L^  i  l_  •  r^  1*4  •   J 


gravescente  quietem  naturalis  mortis  invcnit  anno 
regni  sui  decimo  sexto,  vitae  vero  suse  quadrage- 
simo.  Floruit  per  idem  tempus  Hieronymus  presby- 
ter,  post  septuaginta  divinse  legis  interpres. 

Cap.  IX.  De  Arcadio  et  Honorio  principibus, 

Arcadius  imperator  Theodosio  pntre  dcfuncto, 
potitus  imperio  cum  Honorio  fralre  suo  imperavit 
anuis  ti^decim.  Verum  Arcadius  imparabat  inpar- 
tibus  Orientis,  et  Honorius  in  partibus  Occidentis. 
Utriusque  tamen  cura  palutii  duobus  potentissimis 
viris  credila  manebat,  Rufino  et  Sliliconi.  Porro 
milites,  qui  contra  Eugenium    tyrnnnum  vivcnte 
Theodosioimpemtoreprofecti  fuernnt,  cum  prsefato 
RufinoprincipeConstantinopolim  rcversi  sunt.Qui- 
husdumsecundumconsuetudinem  nd  portns  occur-  D 
risset  imperntor,  statim  mililes  prrofjitum  Runnum 
interemerunt ;   ernt   enim    suspectus   imperntori , 
quasi  qui  tyrannidem  possct  nssumore.  Pncfcctus 
nufcm  Stilico  comes  Golhos,  Alnnos,    Vandnlos, 
atque  Burgundiones  in  nrmnsoIlicilnnsGnllias  bello 
pulsare  coepit,  spcrans  sub  liao  necessitate  Eleuthe- 
rio    fiiio  suo  posse  Romanum  imperium  trndere. 
Quod  ubi  imperatori  Honorio  patefactum  est,  jus- 
sit  eum  intcrfici.  Occisus  cst  quoque  in  illis  diebus 
Eleutherius  filius  cjus.  His  itaque  transactis  rex 
Gothorum  Romam  obsedit,  et  ceepit,  dato  prius 
pnecepto,  ut  si  qui  in  loca  sancta  confugissent,  1i- 
beri  et  inviolati  persisterent.  Et  non  multo  post 
AlariciiB,  ({ui  et  Athalaricus  defunctus  est.  Cui  suc* 


protomartyris  Stephani.  Floruit  quoque  per  idem 
tempus  Auguslinus  Hipponensis  Ecclesie  episco- 
pus,  doctoi  que  egregius.  Vorum  Honorius  transactis 
decem  annis,  quibus  cum  Arcadio  fratre  suo  impe- 
raverat,  et  aliis  quindecim,  quibus  imperaverat  cum 
Theodosio  nepole  suo  rcbus  humanis  cxcessit.  Quo 
defuncto,  Joanucs  quidam  tyrnnnus  Hcsperise  invasit 
imperium.  Sed  hunc.Ardaburcus  patricius,  a  Theo- 
dosio  inissus,  intra  Ravennaminterfecit.Assumpsit- 
que  Theodosius  Valentinianum  puerum  supradictae 
Placidiae,  et  Constantini  filium,  et  coronavit  cum, 
et  cum  matre  sua  Placidia  ad  Italiam  destinavit, 
illumque  imperatoi^em,  et  Placidiam  designavit  Au- 
gustam. 

Cap.  XI.  Do  Tbeodosio  juniore  ot  Vnlentiniano 

principibus. 

Theodosius  igitur  junior  imperavit  cum  Valenti- 
ninno  nnnis  viginti  uno.  Pcr  idcm  teinpusgensSaxO'* 
num  ad  Rritanniam  tribuslongis  navil)U8app1icuit, 
et  tutam  penc  iiisulam  ab  oricntuli  pnrte  usque  ad 
occidentalem  occupavit.  Tunc  etiam  quoniam  Pela- 
giuna  ha^resis  Anglorum  maculaveral  fidem,  Gal- 
licani  cpiscopi  Germanum  Anlissiodoi:etum,  et  Lu- 
pum  Trecassionorum  insignes  episcopos  ad  eam- 
dem  hffiresimexstirpandam  direxerunt.  Eo  quoque 
temporeEudoxia,Theodosii  filia,  Valentiniani  uxor, 
imperatrix  attulit  catenas,  quibns  quondam  ab  He- 
rode  sanctus  Petrus  ligatus  fuit.  His  etiam  diebus 
in  urbe  Constantinopolitana  quidaoiQ^v^^^^f^^^v 


263 


Ai>t>ENDtX  AD  HtiGONtS  OPEiRA  t)0(JMAtlCA. 


264 


8toriu8  nomine,  eloquentia  saeculari  praeditus,  con-  A 
tra  catholicam  dogmatizavit  fidem,  sanctam  Ma- 
riam  non  esse  Dei  genilricem,  et  hominem  purum 
de  ea  natum,  sed  postea  homini  Deum  fuisse  per- 
mistum.  Unde  collecta  est  Ephesi  tertia  sancta  syn- 
odus,  papa  Ccelestino  jubente.  Convenerunt  patres 
ducenti,  et  ibi  Nestorius  est  damnatus,  et  anathe- 
matizatuSy  et  firmatum  ut  beata  Maria  Theotocos, 
8eoT^»o«,  id  est  Mater  Dei  appelletur.  Floruit  per 
idem  tempus  sanctus  Mamertus  Viennensium  epi- 
scopus,  qui  tres  dies  Rogationum  instituit.  Verum 
Theodosius  AugustusConstantinopoliest  defunctus 
anno  imperii  sui  quadragesimo  secundo. 


Cap.  XII.  De  Marliano  et  Valentiniano  imperato- 

ribus. 


B 


Martianus  igitur,  ad  imperium  assumptus,  impe- 
ravit  cum  Valentiniano  annis  sex.  Iste  cum  Parthis 
et  Vandalis  Romanum  infestantibus  regnum,pacem 
constituit.  Horum  quoque  imperatorum,  Marciani 
scilicet  et  Valentiniani,  temporibus  celebrata  est 
.  Chalcedoniae  quarta  sancta  synodus  universalis 
Bexcentorum  triginta  reverendorum  episcoporum, 
sancti  papse  Leonis  industria  congregata.  Ibi  Euthi- 
ces  hsereticus  cum  Dioscoro  Alexandrino  episcopo 
abdicatus  est,  et  damnatus.  Interea  Valentinianus 
imperator  factione  Heraclii  spadonis  Agerium  pa- 
tricium  interfecit.  Sed  non  multo  post,  idem  Va- 
lentinianus  a  satellitibus  Agerii  dolo  Maximini  co- 
mitis  palatii  est  occisus,  et  mox  idem  Maximinus 
ejus  invasit  imperium,  ejusque  uxdrem  in  suum  n 
conjugium  transire  coegit.  Verum  hac  incontinen- 
tianon  est  din  gavisus.  Nam  postalterum  mensem 
a  famuUs  regis  membratim  dilaniatus,  et  in  Tibe- 
rim  est  projectus.  Post  cujus  moi-tem  Romani 
Avitum  Caesarem  creaverunt.  Porro  Martianus 
sexto  imperii  sui  anno,  et  sexto  pariter  mense  de- 
fiinctus  est. 

Cap.  XIII.  De  Leone  magno. 

Leo  Magnus  post  mortem  Martiani  assecutus  im- 
perium,  imperavit  annis  sexdecim.  Cujus  primo 
anno  Hesperiarum  imperator  Avitus,  intra  Gallias 
ftb  exercitu  suo  spretus  et  derelietus,  ad  Italiam  re- 
meavit,  et  postpaucos  dies,  honore  dignitatisdepo- 
sito,  Flacentinorum  ordinatur  episcopus.Eodemque 
anno  Majoranus  a  Romanis  militibus  apud  Raven-  D 
nam  Caesar  Italiae  est  ordinatus.  Qui  quidem  ad 


Hispanias  abiit,  et  inde  contra  suos  ad  Carthaginem 
transire  proposuit,  sedpenitus  spe  sua  fruslratus, 
ad  Italiam  est  regressus,  ubi  tertio  prinoipatus  sui 
anno  vix  expleto  decessit.  Tunc  Leo  imperator  Ar- 
themium  Csesarem  in  Italiam  destinavit.  Qui  ubi 
Romam  attigit,  Ricemerem  generum  suum  conti-a 
Planos  direxit,  et  per  eum  multitudinem  Planorum 
fugavit,  et  regem  eorum  Beorgicum  primo  certami- 
nis  impetu  superatum  interemit.  Sed  non  multo  post 
idem  Arthemius,  ipsius  Ricemeris  fraude  interem- 
ptus,  regnum  reliquit  Olybrio.  Olybrius  vero  non 
mense  octavo  transacto  sui  principatus  finem  vita^ 
dedit.  Quodefuncto,  Glycerius  ejus  sibi  prsesumpsit 
imperium.  Verum  anno  vix  expleto.  Nepos  quidam 
nomine  eum  e  regno  ejiciens  episcopum  ordinari 
fecit,  et  sibi  regnum  rapuit.  Tantas  varietates  mu- 
tationesque  Romanorum  principum  cernens  Theo- 
doricus,  Visigothorum  rex,  Avernorum  accupavit 
civitatem,  contra  quem  Nepos  Csesarab  Italia  Ore- 
stem  militisB  suse  magistrum  prodiremandavit.  Ore- 
stes  autem  ubi  cum  exercitu  Ravennam  venit,  Au- 
gustulum  imperatorem  filium  suum  creavit.  Quod 
audieas  Nepos,  preesidio  nudus  ad  Dalmatas  fugit, 
ubi  et  privatus  defecit.  Augustulo  vero  in  Ravenna 
degente,  Odoacer  Totilingorum  rex,  habens  secum 
Perulos  diversarumque  auxiliarios  gentium,  Ita- 
liam  occupavit.  Qui  et  Orestem  interfecit,  et  fUium 
ejus  Augustulum  de  regno  pulsum  in  I^ucullano 
Campanise  castello  exsilii  poena  damnavit.  Sicque 
Hesperium  Romanse  gentis  regnum,  quod  septin- 
geutesimo  nono  urbis  ccnditae  anno  primus  Augu- 
storum  Octavius  [Octavianus]  Augustus  obtinuit» 
in  hoc  Augustulo  dignitatis  suae  privilegium  perdi- 
dit,  et  in  manus  regum  exterarum  gentium  tan- 
dem  collapsum  corruit.  Memoratus  denique  Visi- 
gothorum  rex  Theodoricus,  Illyricum  et  partem 
magnam  Italise  occupavil.  Porro  Leo  Orientis  ira- 
perator  Zenonem  generum  suum  magistinim  totius 
Orientis  fecit,  et  Basilicum  fratrem  Berinse  Augustte 
magistrum  instituit  Thracise,  Leonem  vero  iilium 
suum  coronavit  Augustum. 

Cap.  XIV.  De  Leone  secundo,  Basilico  et  Zenone, 

Leo  secundus,  post  patris  obitum,  imperavit  anno 
uno;  quo  defuncto  Basilicus  frater  Berinae  ab  au- 
licis  militibus  acclamatur  Augustus ,  sed  Zeno  de- 
mum  factus  est  imperator. 


LIBER  NONUS 

Tractat  de  imperatoribus  a  Zonone  usque  ad  Carolum  Magnum  ;  continens  capitula  viginti  tria. 


Cap.  I.  De  Zeaone 

Zenon  igitur  sumpto   diademate  imperavit  an« 
ms  duobus  cum  Basilico,  et  quindecim  solus.  Porro 


Zeno  iste  Enothion  composuit  contra  fidem  eccle- 
siasticam.  Theodoricum  quoque  Visigothorum  re- 
gem  ad  se  venire  feoit,  eique  curam  palatii  eu 


EXCfiRPTlONtJM  PRlORtM  LlBER  NONUS. 


^ 


lavit,  et  non  post  multos  dies  patriciatus  A  elegantissimecomposueratyidemtyrannusexsiliipoc- 

na  damnavityCtin  territorioMediolancnsi  jugulari  fe- 
cit.  Hac  tamen  iinmanis  soevitiae  impunilateTheode- 
ricus  nequaquam  est  gavisus.  Nam  non  multo  post 
horribili  et  inopinata  morte  pollutam  pcccatis  ani- 
mam  exhalavit.  Quam  eliam  quidam  solitarius  apud 
Liparem  manens  insulam  corporeis  oculis  vidit  in 
ollam  Vulcani  demergi,  ubi  mare  sicut  cacabus  fei*^ 
vescit  ab  igne.  Theoderico  vero  regi  Mhalaricus 
nepos  ejus  succcssit,  et  Athalarico  Theodoaldus. 
Porro  Longobardis  adhuc  in  Pannonia  consistenti- 
bus  praeerat  Alboinus  filius  Aldoini,  qui  non  multo 
post  ipsam  Longobardomm  gentem  in  Italiam  intro- 
duxit.  Interca  vero  Justinus,  christianissimus  Au- 
gustus,  contra  Parthos  feliciter  dimicavit,et  tandem 
cum  rege  eoram  foedus  firmissimum  stabilivit.  Qui 
etiam  dum  deficeret,  Justinianum  suuin  ex  sororc 
nepotem  sibi  designavit  successorem. 

Cap,  l\,  De  Justiniano  Magno. 
Justinianus  igitur  magnus  asseculus  imperium, 
imperavit  annis  triginta  octo,  el  diebus  undecim. 
Iste  de  multis  gentibus  triumphavit.  Nam  seplimo 
imperii  anno  facta  sunl  Vandalica  bellay  et  recepit 
Belisarius  Africam,  et  favente  Deo  eo  perrexit  magna 
cumceleritate,  infldeles  Vandalos  superavityettolam 
tandem  Africam  prius  avulsain,  ad  antiqua^  rei- 
publicse  corpus  revocav!l.  Uex  quippe  Vandalorum 
Getimer  cum  imperium  Belisarii  ferre  uequiret  ad 
Maurusios  fugit.  Sed  eum  ibi  Belisarius  ceieriterin- 

n  tempus  sanctus  Remigius  Remorum  Ar-  ^  secutus  comprehcndit,  el  argentca  vinctum  catena 


erum  eum  insignitumad  partesltalise  desti- 
10  dum  pervenisset,  Odoacrum  Herulorum 
iriis  successibus  debellavit,  et  regno  tan- 
irbatum  interfecit.  Dcmum  autem  regnum 
t)i  preesumpsit  et  usurpavit.  Quod  ut  sibi 
sr  confirmaret ,  filias  suas  vicinis  regibus 
t,  dans  unam  Gothorum  regi  Alarico,  alte- 
i  Burgundorum  Sigismundo,  neptem  vero 
iit  regi  ThuringorumHermenfrido,  et  soro- 
01  Vandalorum  regi  Transemundo,  Clodo- 
]ae  regis  Francorum  filiam  suo  conjunxit 
Qio.Sessionem  denique  suam  Ravennse  con- 
lomo  Arianaa  secla),  et  bcstialem  contra  Ca- 
gerens  in  animo  crudelitatem.  Per  idem 
facta  est  inventio  cryptae  sancti  Michaelis 
eliin  monte  Gargano.  Mortuo  autemZenone 
•,  quidam  Anastasius  assumptus  ab  Augusta- 
>r  simul,  et  Augustae  maritus  cunctis  inno- 

Cap.  II.  De  Anastasio, 
asius  igitur  purpuram  sumens  imperavit 
ginti.  Istc  ab  Acatio  depravalus  Constanti- 
QO  episcopo,  favebat  haereticis,  et  Catholi- 
{cquebatur.  Misit  autem  ad  eum  Hormisda 
aerabilis  corripiens  eum  ab  errore  suo.  Sed 
per  legatuin  ipsius  mandavit  Anastasius  : 
ere  volumus,  non  Jubevi,  Sed  cum  in  sua 
ret  perfidia,  ictu  fulminis  interiit.  Floruit 


B 


lopus. 

Cap.  III.  De  Justino  Seniore, 
lus  igitur  christianissimus  imperator  Ana- 
erfido  succedens  in  regno,  anno  incarna- 
ominicae  quingentesimo  et  undecimo,  impe- 
inis  viginti  tribus.  Ad  hunc  misit  Hormisda 
»ilis  papa  ab  urbe  rcgia  sanctum  Germanum 
am  episcopum,  et  Joannem  et  Claudinum 
eros,  Felicem  quoque  et  Dioscorum  diaco- 
CDon  et  Petrum  notarium  suum,  ut  episco- 
.08  Anastasius  pro  catholica  exsulare  fece- 
f  ad  proprias  revocaret  Ecclesias.  Quos  om- 
Q  grandi  laetitia  suscepit  clementissimus  im- 
.  et  remisit  honorabiliter.  Post  Hormisdam 


secum  adduxit,  et  de  oo  (ilonstantinopoli  triumpha- 
vit.Et  nonmullo  post  Justinianus  Augusluseuindem 
Belisarium  ad  Italiamdestinavit.  Quo  Belisarius  ve- 
niens  primo  accessu  Siciliam  pervasit,  et  Neapolim 
obsedit,  et  expugnavil,  et  exspoliavit.  Quod  ubi  rex 
Ilaliae  Theodoaldus  audivit,  Vitigem  sui  exercitus 
ducem  contra  euin  destinavit.  Sed  postquam  Vitigis 
(Jlampaniam  est  ingressus ,  et  rex  ab  exercitu  ost 
creatus,  expedilionem  solvit  et  retro  reineavit.Hunc 
sprelo  TheodoaIdo,elprimacoiijuge  rcpudiata,  Ma- 
thesuentem  [MathesuntemJ  Theoderici  rcgis  neptem 
sibi  matrimonio  junxit.  Sed  dum  novisnuptiis  delc- 
ctatur,  Belisarius  Romam  ingreditur,  et  cum  gaudio 
suscipitur.  Confestimque  vicina  occupavit  loca  lio- 


foannes  calhedramascenditapostolicam.Qui  D  mam,  oppidorumquepraesidiaiquibussine  dilatione 


ad  eumdem  principem  venit,  Denique  dum 
atinopolim  pervenisset,  et  ibidem  vir  Dei  ho- 
)  ab  imperatore,  et  ab  omni  fere  ejusdem 
)Opulo  susceptus  fuisset,  mox  in  eorum  con- 
ad  portain,  quae  Aurea  vocilatur,  roganli  ca;- 
en  indulsit.  Demum  vero  impetratis  pro  qui- 
at,  Ravonnam  remeavit.  Ubi  ssepe  nominatus 
is  Theodericus  zelo  et  invidia,  quod  audie- 
1  ab  Augusto  honorifice  susceptum  atque 
im  ,  cum  comitibus  ejus  tenuit ,  et  carceris 
me  peremit ,  Symmacum  quoque  patricium 
sit.  Sed  et  Boetium  consularem  virum  summas 
itifle,  qui  dialecticam,  arithmeticam,  atque 
iM  scro  sermone  nobilitaverat,  et  alioa  libellos 

Patrol.  CLXXVIL 


patratis  Vitigisrex  Romam  aggregitur,  camque  per 
annum  integruin  obsidione  circumdat.  Verum  tan- 
dem  Belisarius  machinas  ejus  igne  consumpsit,  et 
inde  eum  exturbatum  usque  ad  Ariniiuum  cfTugavit, 
et  non  multis  diebus  interjectis ,  apud  Ravennam 
inclusum  in  deditionem  suscepit,  eumque  cum  uxore 
sua,  et  opibus  palatii  Constantinopolim  deportavit. 
Sicque  Justinianusorthodoxus  Auguslus  brevi  tem- 
poris  intervallo  de  daabus  validis  gentibus  per  ma- 
num  Belisarii  ducis  inclyli  nobililer  triumphavit. 
Porro  post  Belisarii  ducis  discessum,  Golhi  qui 
trans  Padum  et  in  Liguria  consistebant,  contra  Ro- 
manos  rebellantes  Totilam,  qui  ct  Bajola  dicitur, 
sibi  regem  creaverunt.  Qui  contra  RQoukiv^^^  %i«t^^ 


26t 


At>PEtoik  Ad  iiUGONls  6p£ra  bOGMAtlCA. 


^ 


dimicans,  eorum  vires  multis  vicibus  fregit  ac  8u-  A  viveret  numquam  detexeret,  et  Neapolim  secedens 


poravit.  Coruscabat  per  idem  tempus  in  Italia ,  vir 
Domini  gratia  Benedictus,  et  nomine.  Ad  quem 
cum  prsefatus  Totila  causa  perscrutandi  an  spiritum 
prophetise  haberet,  venisset,  prsenuntiavit  ei  idem 
Domini  vir  quse  ei  ventura  erant,  dicens  :  Afulta 
mala  facis,  luuUaque  focisti ;  jBnn  aliquando  ab  ini- 
quitate  conquiesce,  et  quidemHomam  ingressurus  es, 
mare  transiturus  es,  novem  annis  regnabis,  decimo 
morieris.  Igiturnon  multo  post  dum  maretransiens, 
Siciliam  depopulatus  fuisset,  et  inde  reversus  Ho- 
mam  cinxisset,  atque  cepisset,  tota  ferme  nocte 
8U0S  tubis  clangere  praBcepit,  ut  Romani  a  Gothis 
sesequibuscumque  modis  occuIei^nt.Capta  estigitur 
Roma  a  praefato  Totila  rege  anno  xxi  Justintani  Au- 
gusti.  Quod  audiens  Justinianus,  Narsetem  virum  B 
sapientem  ordinavit  patricium  Romanorum,  et  misit 
eum  ad  Italiam.  Quo  dum  pervenisset,  regem  Toti- 
lam  superavit,  et  secundum  Patris  Benedicti  pro- 
phetiam  Totila  mortuus  est.  Per  idem  tempus  facta 
est  mortalitas  apud  Byzantium  magna.  Qua  de  causa 
eodem  anno  celebrari  solemnitas  coBpit  sanctoB  Dei 
genilricis  Marise  puriflcationis  ipsius  secunda  die 
Februarii  mensis,  et  cessavil  mortalitas  illa.  Et  heec 
solemnitas  unavTi!  hypante  Domini  Greece  solet  no- 
minari,  eo  quod  hac  ipsa  die  allato  in  templum  Do- 
mino  Simeon  et  Anna  ei  obviam  venerunt,  hypan- 
tao  OTcavidiu)  enim  Grsece  idem  est  quod  obviam  eo 
/70/}ori5' (/ra/ia. PosthsecautemJustinianusAugustus 
trigesimo  imperii  sui  anno  ab  Anthimo  seductus 


Longobardis  mandavit,  ut  paupertina  Pannonise  ru- 
ra,  quse  incolebant,  desererent,  et  ad  Italiae  fertile 
solum  possidendum  confluerent.  Quod  audiens  Al- 
boinus  rex  Longobardorum,  in  Italiam  commeavit 
cum  multitudine  magna  Longobardorum  ,  anno  ab 
Incarnatione  Domini  quingentesimo  septuagesimo 
octavo.  Deinde  Mediolanum  ingressus  est;  et  intra 
breve  spatium  temporis  sibi  pene  totam,  prseter  Ro- 
mam  et  Ravennam,subjecit  Italiam.Proinde  Justinus 
imperator  octavo  imperii  sui  anno  pedibus  ccepit 
infirmari^qua  de  re  assumens  comitem  excubitorem 
Tiberium,  adoptavit  eum  in  iilium,  et  successorem 
suum  illum  declaravit. 

Gap.  VI.  De  Tiberio  imperatore  i. 
Tiberius  igitur  Romanorum  quinquagesimus  im- 
perator,imperium  sumensanno  incarnationis  divinaa 
quingentesimo  octogesimo  secundo^imperavitannis 
tribus,  et  decem  mensibus,  et  novem  diebus.  Hic 
fuit  vircatholicus  et  religiosus.  Unde  multas  in  CjOu- 
stantinopolitana  urbe  renovavit  ecclesias.  Hic  etiam 
terram  Persarum  intravit,  et  eos  potentissime  de- 
bellavit,  indeque  regrediens  tantam  molem  prsedse 
cum  elephantismultis  adduxit,  uthumanse  cupiditati 
crederetur  posse  sufflcere.  Cseterum  idemTiberius 
Augustus,  ubi  sibi  finem  vitae  imminere  prsevicliti 
elegit  ad  imperium  quemdam  virum  genere  Cappa- 
docem,  strenuum  ac  sapientissimum,  qui  Mauritius 
nuncupatus  est.  Cui  tiliam  suam  Constantiam  oma- 
tam  reddidit  regalibus  ornamentis,  dicens  :  Sit  tibi 


episcopo  CQjpit  declinare  a  cathoUca  fide.  Et  dum  a  C  imperium  meum  cum  hac  pueJIa  conccssum,  Utere 

crrjo  feJioitor  eo,  ct  Jiabe  inmcnte  incessanter  wqui- 
tatem  etjustitiam  pnecipua  optimi  imperatoris  esse 
insignia.  Quod  postquam  dixit,  spiritum  exhalavit. 
Tiberio  vero  defuncto,  Mauritius  purpura  indutus 
et  diademate  coronatus  ad  circum  processit,  et  ac- 
clamatis  sibi  laudibus,  et  largitis  secundum  morem 
muneribus,  primus  ex  Grsecorum  gente  Romano 
potitus  est  imperio. 

Gap.  VII.  De  Mauritio  imperatore  ex  Grsocis primo 

apud  Homanos. 

Mauritius  igitur  genere  Cappadox,  Romanum  as- 
secutus  imperium,  Hunnos  magna  superavit  indu- 
stria.  Hac  prseterea  tempestate  sanctus  Gregorius 


divinis  mamiatis  aurem  cordis  avertit,  justo  Dei  Ju- 
dicio  amenliam  incurrit.  Unde  accersito  viro  Chri- 
stianissimo  Justino,  curopalatem  eum  constituit,  et 
ei  totius  curamimperiidelegavit.Quodcum  fecisset, 
decessit  iniperii  suiannotrigesimooctavo,  etmense 
septimo.  Floruit  his  temporibus  in  urbe  regia  Pri- 
scianus  grammaticus,  et  Homse  quidam  subdiaconus 
Arator  nomine,quiapostoIorumActaversibushcxa- 
metris  decantavit  jperoravit]. 

Gap.  V.  De  Justino  Juniore. 

Justinus  itaque  Junior  gcnere  Thrax,  ex  curopa- 
late  factus  imporalor,  anno  incarnationis  Dominicae 
quingenlesimo  septuagesimo  sccundo,  imperavit 


annisduodecim,  mensibusdecem,  etdiebus  viginti.  q  septiformem  litaniam  propter  pestilentiam ,  quam 


Cujus  tcmporibusNarses  Homanorum  patritius,  cu- 
jus  supra  meminimus,  cum  ab  incursu  diversorum 
hostium  totam  quietam  reddidisset  Ilaliam,pro  ma- 
gnis  benliciis  magnampertuIitinvidiamaHomanis, 
^la  ut  iu  urbemregiam  Justino  mandarent  dicentes 
quod  melius  orat  HomanisGolhis  servire  quamGrae- 
cis,  ubi  Narses  eunuchus  imperat  et  dominaturpro 
sua  libidine.  Quibus  sermonibus  commotus  impera- 
tor,  Longinum  praefectum  suum  Narsetis  loco  sub- 
stituit.  Sed  et  Augusta  Sophia  hanc  Narseti  manda- 
vit  contumeliam ,  ut  Constantinopolim  remearet, 
cum  puellis  suis  in  gynaeceo  feminarum  lanarum 
pensa  di^deret.  Ad  quee  verba  Narses  dicitur  re- 
spandisse  eam  se  ei  telam  orditurumy  quami  dum 


inguinariam  vocabant,  instiluit,  et  celeriter  est  po- 
pulus  liberatus.  Septiformis  litania  ideo  dicta  est, 
quod  omnis  populus  septiformiter  fuit  divisus.  In 
primo  choro  fuit  omnis  clerus ;  in  secundo,  omnes 
abbates  cum  monachis  suis ;  in  tertio,  omnes  abba- 
tissse  cum  congregationibus  suis ;  in  quarto,  omnes 
infantes;  in  quintO|  omnes  laici;  in  sexto,  omnes 
viduse ;  in  septimo,  omnes  conjugatae.  Is  etiam  san- 
ctus  Gregorius  Augustinum,  Melitum  et  Joannem 
cum  aliispluribus  misit  in  Britanniam,  ut  Anglorum 
gentem  ad  fidem  convei*terent  Christi.  Quamgentem 
preefatorum  labore  virorum  Deo  lucrifecit.  Porro 
Mauritius  Augustus  dum  esset  vir  Deum  timenSi 
malebat  in  hoo  seeculo  faoinorum  suorum  oorporalt 


EXCERPTIONUM  PRIORUM  LIBER  NONUS. 


270 


(0  yindictam  persolvere,  quam  tormentis  A  droes  cepit  Damascumy  et  vastavit  Jerosolymam, 


tlibos  cruciari :  quod  cum  jugiter  in  suis  ora- 
1  Dominumprecareturmeruit  exaudiri.  Qua- 
que  nocte  cum  in  stratu  suo  quiesceret,  vi- 
somnum  ante  «eneam  se  astare  Salvatoris 
1,  quee  erat  ante  palatiiportam,exquaemissa 
ad  eum  dicens :  Date  MaurUiumj  et  tenentes 
judiciarii  ministri  exhibuerunt  ei.  Tunc  ait 
Salvatoris  imago  :  Ubi  vis  reddam  iibi  mala 
}ruisti  ?  hic  an  in  futuro  ssoculo  ?  £t  ille  : 
\or  hominum,  Domine,  hic  potius  quam  in 
nc  jussit  divina  vox  tradi  illum,  et  Constan- 
U8  uxorem,  et  omnem  eorum  cognationem 
militi.  Expergefactus  vero  misit  ad  accer- 
1  Philippicum  generum  suum.  C^ui  sibi  assi- 


et  venerabilia  loca,  qu»  erant  in  ea,  conflagravit, 
et  populorum  copias  captivavit  una  cum  patriarcha 
ejusdem  urbis  Zacharia,  et  preliosum  Ghrisii  cru- 
cis  lignum  secum  in  Persidem  asportavit.  Igitur 
Heraclius  prsetores  PosdrosB  Sarabbagam  et  Saba- 
sam,  Sain  et  Razatem  superavit,  et  multas  cepit  mu- 
nitiones.  Denique  Posdroes  ab  eo  captus  est,  et  in 
carcerem  missus,  ubi  et  mortuus  est.  His  itaque 
transactis  Heraclius  Byzantium  est  reversus,  ha- 
bens  secum  sanctum  Dominice  crucis  lignum. 
Deinde  larga  militibus  prsemia  donavit  et  paululum 
recreatus  revexit  Jerosolymam  lignum  sanct»  cru- 
ci8;plurimas  Deo  pro  tantis  triumphis  referensgra- 
tias.  Verum  per  idem  tempus  Cyrus  Alexandrinus 


ixit  Mauritius  :  Scis  inter  agmina  nostra  ali"  ^  episcopus,etSergiu8  Constantinopoleos  patriarcha 


iliiem^ nomine Phocam?  Cui  ille :  Scio unum. 
3rator  :  Ci{jus  est  qualitatis  ?  Qui  ait :  JuvO' 
WDS,  et  temerarius.  Tunc  referensPhilippico 
us  somnium  suum  glorificabat  magniflce 
>ro  hujusmodi  revelatione.  Post  hsec  autem 
us  Augustus ,  in  hostili  terra  positus ,  cum 
8U0S  ferro  et  rapinis  abstinere  compelleret 
.en  eis  consueta  stipendialargiretur,  Phocam 
coeperunt,  ut  imperii  regnum  super  eos  acci- 
Quibus  ssepe  nominatus  Phocas  obediens, 
Q  purpuram  sumpsit.  Quod  audiens  Mauri- 
.mo  dissolutus,  rebus  adversum  se  fluctuan- 
essit,  et  in  quamdam  silvam  mari  contiguam 


Monotheliiarum  hseresim  prsedicabant.  A  quibus  de- 
pravatus  Heraclius  Augustus  aberravit  a  catholica 
ftde.  Unde  divino  judicio  Agareni,  qui  et  Sarraceni 
dicuntur,  Hummaro  duce  imperium  ejus  coeperunt 
lacerare.  Hac  prseterea  tempestate  Sarraceni,  qui 
etTurci  dicuntur,  Mahumete  pseudopropheta  duca- 
tum  eis  pr»8bentey  a  suis  sedibus  exierunt,  Hera- 
cliique  imperium  devastare  coeperunt.  Porro  Mahu- 
met  iste  Sarracenorum  et  Arabum  princeps,  et  speu- 
dopropheta  fuit  de  genere  Ismael  ftlii  Abrahse. 
Heraclius  denique  Augustus  imperii  sui  anno  trice- 
simo  primo  defunctus  est.  Imperavitque  post  ejus 
decessum  Heraclius  Constantinus  filius  ejus  men- 


in  qua  cum  uxore  et  quinque  ftliis  jussu  p  sibus  quatuor.  Quibus  vix  expletis  veneno  sublatus 


Cse8ari8  mteremptus  est. 

Cap.  VIII.  De  Phoca. 
•M  ergo  propria  temeritate  Romanum  inva- 
nperium  imperavit  annis  octo.  Hic  ut  factus 
perator  Leuntiam  uxorem  suam  coronavit 
tam.  Imperii  denique  hujus  anno  secundo  ve- 
lls  papa  Gregorius  ex  hac  luce  migravit.  Cu- 

locum  ad  apostolatus  ofQcium  Sabinus  est 
tos,  et  Sabino  subrogatns  est  Bonifacius  ter- 
t  Bonifacio  tertio  Bonifacius  quartus.  Quo  ro- 
statuit  (41*)  memoratus  Augustus  sedem  Ro- 

et  apostolicae  Ecclesise  caput  esse  omnium 
liarum.Namantea  ICccIesia  Constantinopolita- 
mam  se  omnium  scribebat  Ecclesiaiiim.  Im- 
it  quoque  ipse  papa  Bonifacius  a  prsefato 
f^edari  Ecclesise  Christitemplum  Romse,  quod 
iquis  Pantheon  vocabotur.  Porro  Phocas  cum 
iter  in  suos  desaeviret  domesticos,  Heraclii 
)  patricii  Jussuperemptusest,  qui  post  hujus 
i  sibi  rempublicam  vindicavit. 
Cap.  IX.  De  HoracJio.. 
aclius  igitur  Romanum  assecutus  imperium 
[ncamationis  Dominicse  615,  imperavit  annis 
la.Hic  invenit  valde  dissolutam  rempublicam, 
ritam.Siquidem  Europam  vehementer  avares 
rerant.  Hujus  etiam  diebus  rex  Persarum  Cos* 

)  Statuit,  id  est  declaravit,  contra  petulantiam 
ilnm  Constinopolitanorum ;  non  enim  hoo 
enlarein  partem  pertinebat,  et  omnes  Romam 


D 


est  propinato  a  noverca  sua  Martina.  Sicque  eo  de- 
functo  imperavit  Hdraclonas  frater  ejus  pro  eo  cum 
matre  sua  Mailina. 

AP.  X.  De  HeracJona. 

Heraclonas  igitur  Heraclii  ftlius  imperavit  cum 
matre  sua  Martina  mensibus  sex.  Imperii  hujus 
tempore  Machinas  Arabum  admiraldus  missus  ab 
Hummaro  cepit  Ca)sarem  Palaestinee,  et  occidit  in  ea 
septem  millia  hominum.  Et  eodem  anno  repulit  se- 
natus  Heraclonam  cum  matre  sua  Martina,  et  lin- 
gua  Martinae  rescisa,  et  Heraclonse  naso  resciso 
provexit  ad  imperium  Constantem  filium  Heraclii 
Constantini,  nepotem  Heraclii. 
Cap.  XI.  De  Constante  Constantini  HoracJii  fdio. 

Constans  igitur  Heraclii  Constantini  fllius  nepos 
Heraclii  Augusti,  apud  Byzantium  Romano  potitus 
imperio  anno  Incarnationis  divinae  644,  imperavit 
annis  viginti  sex.  Hic  etiamin  Monothelitarum  hae- 
resim  incidit,  sicut  et  avus  ejus  Heraclius  Augustus 
suggerenteei  venenum  pcrfldioe  Paulo  (^onstantino- 
politanse  urbis  episcopo,qui  Pyrrho  successit  in  epis^ 
copatu.MuItos  etiam  orthodoxorum  verberibus  et  ex- 
siliis  condemna  vit  eo  quod  ha^resi  suse  nullatenus  ac- 
quiescere  vellent.Propterquod  cumapudByzantium 
pene  omnibus  esset  exosus,  ad  Italiam  navigavit, 
volensillameta  potestateLongobardorumeruere  et 

pontiflces  aPetrousque  ad  Bonifaciumprimariaper* 
8tant6  lUncti  sunt.  Vide  de  hac  in  re  inter  caeteros 
Melchiorem  Canum, 


271 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


272 


ibialiquantulummanere.Egressusigiturderegiaur- 
bc  venit  AthenaSyibique  mare  transiensBeneventano- 
rum  ilnes  invasit.  Sed  ejus  exercitum  Grimoaldus 
ejusdem  dux  provinciee  foi-titer  attrivit.  Igitur  cer- 
nens  Augustus,  quod  nihil  contra  Longobardos  pro- 
ficeret,  ilomam  perrexit,  cui  sexto  ab  urbe  milliario 
Julianus  papa  reverenter  occurrit,  et  eum  ad  beati 
Petri  limina  cum  magna  populi  perduxit  frequentia. 
Quo  cum  pervenisset  obtulit  sancto  Petro  pallium 
optimum  auro  textum.Et  cum  in  urbe  jam  per  duo- 
decim  dies  recedisset,  magnatactus  cupiditate  varia 
ornamentorum  genera  ex  cere  et  marmore,  quibus 
urbs  decorabatur,  in  Tiberim  vexit,  uteaConstan- 
tinopolim  ferret,  inter  quee  basilicam  sanctae  Dei 
genitricis  Mariaa,  et  omnium  martyrum ,  quoe  Pan- 
theon  antiquitus  vocabatur,  sereis  tegulis  discoope- 
ruit.  Quibus  patratis,  statuit   remeare  retroi^um. 
Igitur  a  l^oma  digressus  ad  Siciliam  navigavit.  Ubi 
cum  quodam  die  secretius  in  balneo  lavaretur,  a 
suis  intcriicitur.  Post  cujusdecessummilites  assu- 
mentes  Mezentium  quemdam  Armenium  sibi  crea- 
veruut  imperatorem,  sed  non  post  multos    dies 
Constantinns  Constantis  Augusti  defuncti  iilius  cum 
multo  illucveniensnavigio,  et  imperialem  purpuram 
Bumpsit,  et.Mezentium  cum  interfectoribus  patris 
sui  morte  pessima  condemnavit. 

Cap.  XII  De  Constautino  Constantis  Cilio, 
Constantinus  igitur  Constantis  filius  post  patris 
interitum,  cjus  obtinens  imperium  anno  Incarnatio- 
nis  Christi  G80,  imperavit  annis  sexdecim.  Hic  fuit 
vir  iide  catholicus,  modestus.  Sapienti  quoque  usus 
consilio,  cum  Arabibus  quiDamascumiuhabitabant, 
et  cum  Bulgaribus  pacem  firmissimamiixit;  restau- 
ravit  etiam  ecelesias,  quae  fuerant  dirutae  a  tempo- 
ribus  lieraclii  proavi  sui.Insurrexitpraiterea  contra 
Monothelitus,  satagens  eorumopiniones  subvertere 
qui  unam  tantum  in  Domino  nostro  Jesu  Christo 
naturatu  esse  opinabantur  ac  pruQdicabant.  Mortuo 
deniquo  apud  urbem  regiam  Constantino  ortho- 
doxo  Aujj^usio,  filius  ejus  Justinianus  imperii  mode- 
ramina  guhernanda  haeredilario  Jure  susccpit. 

Cap.  XIII.  De  Justiniano, 
Jusinianust  itaque  patri  suo  succedens  in  regno 
anno  Incarnationis  divinae  696,  imperavit  annis 
decem.  Hic  cum  esset  quasi  annorum  sexdecim 
puerili  usus  temeritate,  pacem  quam  pater  ejus  cum 
Abimelech  Arabum  principe  fixcrat,  solvit,  pacem 
cum  Dulguribus  pcrturbaus  et  ea  qua^  a  patre  suo 
ordinabiiitcrfuerant  facta.  Rcnovavit  eiiam  Marcia- 
nitaruui  excrcitum,  quo  imperium  suum  ab  impetu 
Arabum  tuebatur.  Quibus  repressis,  pace  et  quiete 
potitus  cst  Arabumprincipatususque  in  prsesentem 
diem.  Et  ex  tunc  liberius  barbari  Romaniam  depo- 
pulaveruct.  Porro  posthaic  JustinianuscontraScla- 
vos  periexit,  et  multos  ex  eis  prostravit.  Sed  dum 
inde  reverteretur  preepeditus  a  Bulgaribus  in  arcto 
clausuree  cum  proprii  populi  ceede  et  vulneratione 
vix  praevaluit  remeare.  Sustinuit  prceterea  Stepha- 
jdum  Persam,  sacellarium  suum,  virum  crudelem. 


A  acpe88imum,quiplures,reipublic9e  principes  gravi- 
ter  afligebat.  Quique  matrem  ipsius  Augusti  Anas- 
tasiam  absente  eopraesumpsit  more  pueri  flagellare 
Quse  res  maxime  fecit  exosum  cunctis  principibus 
et  domesticis  suis.  Insurrexit  ergo  adversum  eum 
Leontius  patritius,  conspirante  secum  Gallinico 
patriarcha,  etcarceribus  reseratis,  solutisquomultis 
retrusis,  qui  sex  vel  octo  annis  in  vinculis  delenti 
fuerant,  quorum  plures  milites  erant  cum  eis, 
exivit  in  forum,  moxque  Justinianum  naribus  am- 
putatis  ad  Chersonam  exsilio  relegavit ;  deinde  prae- 
fatorum  armis  munitus  virorum,  augustalem  arri- 
puit  dignitatem. 

Cap.  XIV.  De  Leontio  imperatore. 
P  Leontius  igitur,  anno  Incarnationis  Domini  700 
imperium  sumens,  imperavit  annis  tribus.  Imperii 
hujus  anno  tertio  Arabes  Africam  debellabant.  Con- 
tra  quos  direxit  Joannem  patritium  cum  stolo  co- 
pioso.  Qui  cum  (^arthaginem  pervenisset;  Arabes 
in  fugam  convertit,  et  ibidem  hiemavit.  Demum  ad 
imporatorem  regressus  est,  volens  ab  eo  deposcere 
stolum  majorem.  Sed  exercitus,  qui  in  Africa  re- 
manserat,  absente  Joanne  patricio,  elegit  quemdam 
Absimarum,  quem  et  nominavit  Tibcrium,  et  crea- 
vit  imperatorem.  Absimarus  autem,  sumpto  stolo 
qui  secum  erat,  navigavit  ad  urbem,  el  sine  mora 
introivit  in  eam  per  murum  Blachernarum,  et  ap- 
prehendens  Leontium  exsilio  relegavit. 

Cap.  XV.  De  Absiniaro  seu  Tiberio, 
(3  Absimarus  igitur  qui  et  Tiberius  nominatur,  im- 
peravit  annis  circilcr  septem.Iste  Philippicum  flhum 
Nicephori  in  exsilium  relegavit  qui  assercbat  in 
somnis  se  vidisse  quod  caput  suum  obumbrarctur 
abaquila,eoquodsomnium  hujusmodi  ipsumrcgem 
futuium  designare  videbatur.  Porro  imperaute  Ab- 
simaro  Justinianus  degcns  in  Chersonu  cocpit  mani- 
fesiie  populo,  quod  esset  ilerum  suuui  ucceplurus 
imperium,  pracdicare.  Qua  de  re  loci  iucola)  Augusti 
zelo  permoti,  propter  hujusmodi  opinionem  para- 
bant  eum  quasi  regis  insidiatorem  iuterlicerc ,  vel 
compreheusum  ad  cum  dirigere.  SeJ  cum  hoc  idem 
Justinianus  sensissct,  fugit ;  et  Turcorum  chagano 
se  prucsentavit.  Chaganus  autcm  illum  cum  honore 
suscepit,  et  tradidit  ei  uxorem  geruiuuuui  suam. 
D  Indeque  navigavit  ad  Terebellum  Bulgariae  re- 
gem,  qui  et  ipse  ei  auxilium  tulit,  et  suo  imperio 
restituit. 

Cap.  XVI  Item  de  Justiniano  restitulo,  et  ejus 

St'vvitia, 

Justinianus  autcm  imperavit  secundo  annis  sex 

Qui  ut  impeiium   recepit,    omnes   qui   eum  ante 

expulerant  interfecit ;  et  Absimarum,   in   circum 

deductum  ct   multis    injuriis    fatigatum,  jugulari 

praecepit.  SedetGalllinicumpatriarcham  erutisocu- 

lis  Homam  destinavit,  et  Pyrrhumabbateminlocum 

ejus  prorexit.  Innumerabilem  denique  civium  mul- 

titudinem  interfecit.  Statuitque  Personam  ubi  exsu- 

lans  degerat  subvertere,  et  colligens  omnes  naves 

quas  habere  potuit,  dromoneS;  scilicet  trieres^  SC" 


I 


173 


EXCERPTIONUM  PRIORUM  UBER  TERTIUS. 


274 


phaSy  chimseras,  et  linthres  usque  ad  Ghelandriam  A 
eas  destinavit,  preecipiens  omnes  ibidem  habitantes 
ioterfici  a  minimo  usque  ad  maximum.  Quo  cum 
pervcnissent  Maurittus  patricius,  et  Elias  spatarius 
secundum  imperatoris  jussionem  omnes  intei*fece- 
runt,  exceptis  infantibus.  Tuduinum  civitatis  prin- 
cipem  cum  aliis  quadraginta  principibus  ad  impe- 
ratorem  miserunt,  et  alios  septem  ejusdem  civitatis 
primores  igni  in  ligneis  verubus  applicantes  assa- 
verunt.  Deinde  Justinianus  misit  alium  stolum 
inense  Oclobri ,  praecipiens  ut  omnes  pueri ,  qui 
reservati  fuerant,  morti  traderentur.  Sed  ille  stolus 
pene  totus  in  pelago  est  demcrsus,  et  perieriunt  ibi 
hominum  millia  septuagiuta  tria.  Quibus  agnitis 
Justinianus  furens  adhuc  magna  crudelitate  misit 
iterum  alium  stolum,  jubens  arari,  et  ad  pavi-  ** 
mentum  illidi  totam  civitatem.  Quod  audientes 
homines  alius  provincise  assumpserunt  Philippi- 
cum,  qui  illic  exsuIabat,etimperatoremcreaverunt. 
Deinde  Philippicus  Gonstantinopolim  veniens  Jus- 
tinianum  Augustum,  et  Tiberium  filium  ejus  pariter 
interfecit. 

Cap.  XVII.  De  Philippico  Bardavio, 

Philippicus  igitur  qui  ct  Bardavius  nominatur, 
creatus  apud  Personam  imperator  anno  divinse 
iQcarnalionis  722  imperavit  anno  uno  et  dimidiato. 
Iste  cum  esset  haereticus  Gyrum  Gonstantinopoli- 
tanum  episcopnm  exsilio  relegavil,  et  posuitin  eam- 
dem  sedem  quemdam  sui  sensus  pseudoepiscopum, 
nomine  Joannem  monachum.  Ipse  etiam  l^hilippicus  p 
Romam  Gonstantino  papt»  pravi  dogmatis  litteras 
destinavit,  quas  vir  sanctus  consilio  Homani  populi 
respuit,  et  praecepit  ne  ejus  nomen  in  chartis  pone- 
i-etur,  aut  percussura  solidorum  ejus  rcciperetur, 
aut  ad  missarum  solemnia  recitaretur.  Et  cum 
imperasset  Pilippicus  uno  anno,  et  dimidio  anni, 
msurrexit  contra  eum  Anastasius,  qui  et  illum 
oculis  privavit,  et  ab  imperiali  dignitate  deposito 
sibi  ejus  vindicavit  imperium.  Apud  Italiam  vero 
Ariperto  mortuo  regnavit  Luitprandus  filius  ejus. 
Gap.  XVIII.  De  Anastasio  Arthoinio, 

Anastasius  igitur  qui  et  Arthemius  dictus  est, 
imperavit  annis  tribus  et  sex  m6|hU>us.  Iste  cum 
esset  vir  catholicus  litteras  Gonstantino  papod  per 
Scholasticum  patricium  exarchum  Italise  destinavit,  ^ 
quibus  se  fautorem  catholicao  fidei,  et  sancti  sexti 
concilii  praedicatorem  esse  declaravit.  Post  hsBC 
autem  classem  in  Alexandriam  conlra  Sarracenos 
direxit.  Omnis  exercitus  ad  aliud  versus  consilium 
ab  itinere  medio  ad  Gonstantinopolitanam  urbem 
regressusTheodosiumoithodoxumviruminquirens 
imperatorem  elegit,  et  coactum  imperiali  solio  subli- 
niavit.  Theodosius  vero  Anastasium  apud  urbem 
Nicseam  gravi  prselio  superavit,  eumquepostmodum 
presbyteFum  fleri  jussit. 

Gap.  XIX.  De  Theodosio. 

Theodosius  igitur  Anastasio  defuncto  imperavit 
anno  uno.  Quo  linito,  adversus  eum  insurrexit  Leo 
quidam  vir  potentissimus ,  qui  eum  quidem  ab 


imperiali  vertice  deposuit,  sed  indemnatum  abire 
permisit.  Ipse  vero,  postmodum  clericus  factus, 
residuum  vitse  transegit  in  pace. 

Gap.  XX.  De  Leone. 

Leo  igitur  anno  incarnationis  Domini  nostri 
Jesu  Ghristi  727,  Romano  potitus  imperio  imperavit 
annis  xxiv,  Hujus  in  diebus  gens  Sarracenorum  Gon- 
stantinopolim  hostiliter  circumdedit  fere  per  trien- 
nium.  Sed  civibus  multa  precum  instantia  Deum 
deprecantibus,tandem  fugam  gens  inefficax  ampuit, 
et  postmodum  dum  per  altum  mare  navigaret,  subi- 
tanea  tempestate  submersa  periit.  Porro  Leo  Au- 
gustus  anno  imperiisuioctavoomnes  sanctas  ima- 
gines  destrui  prsecepit.  Maximo  enim  odio  illas 
abominabatur,  et  omnes  virtutiferas  sanctorum 
reliquias.  Post  haec  rex  Italiae  Luitprandus  audiens 
quod  Sarraceni,  depopulata  Sardinia,  loca  illa  foedas- 
sent ,  ubi  ossa  beali  Augustini  Hipponensium  epi- 
scopi  requiescebant,  quae  propter  vastationem  bar- 
barorum  olim  eo  translata ,  et  honorificc  tumulata 
erant,  misit  illuc,  et  dato  pretio  accepit,  et  transtu- 
lit  ea  Ticinum  ibique  in  monasterio,  quod  Gella 
Aurea  vocatur,  recondidit.  Postea  Gonstantinopoli 
factus  est  terroemotus  magnus,  et  corruerunt  eccle- 
si8B  muIlFe,  et  exstinctus  estpopulus  multus.  Eodem 
anno  mortuus  est  Leo  imperator,  animo)  simul  et  cor- 
poris  morte ;  et  fit  imperii  ejus,  et  impietatis  pariter 
successor  Gonstantinus  filius  ejus,  cumessetannus 
a  conditione  mundi  secundum  Romanos  sexies  mil- 
lesimus  ducentesimus  quadragesimus  ,  sed  secun- 
dum  computationem  -^Egyptiorum  et  Alexandrino- 
rum  sexies  millesimus  ducentesimus  et  tricesimus 
secundus. 

Gap.  XXI.  De  Constantino  impio. 

Gonstantinus  igitur,  persecutor  legum  a  patribus 
traditai*um,imperium  sumens,  imperavitannisxxxiv 
mensibusque  n  et  dicbus  xxvi.  Hic  onmi  vitse  suae 
tempore  magicis  maleficiis  et  cruentis  sacrificiis,  et 
luxuriis  semper  operam  dedit,  et  multi  clerici,  ac 
monachi,  et^religiosi  laici  sub  eo  propter  rectam 
periclitati  sunt  fidem,  habebat  etiam  sibi  consen- 
tientem  in  omnibus  propter  amorem  terrehi  princi- 
patus  Anastasium  Gonstantinopoleos  falsi  nominis 
patriarcham,  unde  divinitus  indignatio  venit  in  ci- 
ves  ejusdem  urbis,  admonensimpium  imperatorem, 
ut  se  cohiberet  ab  insania,  qua  flagrabat.  Sed  ille 
ut  Pharao  quondam  inemendatus  permansit.  Venit 
quippe  pestilens  mors  incipiens  a  Sicilia  et  Galabria 
in  regiamurbem,  et  ita  eam  devastavit,  utetin  ipsa 
plures  domus  integrse  claudereutur,  eo  quod  non 
esset  qui  eas  inhabitaret,  ferebantur  etiam  in  plau- 
stris  ad  sepeliendum  cadaveramortuorum.  Peridem 
tempus  et  stellse  de  coelo  cadentes  apparuerunt,  ita 
ut  omnes  id  videntes  iinem  saoculi  instare  putarent. 
Interea  Gonstantinus  nefandissimus  imperator  con- 
tra  Bulgares  pergens  horribilem  infirmitatem  incur- 
rit,  qua  et  defunctus  est,  non  minus  quam  Diocletia- 
nus  sanguine  martyrum  plenus.  Gui  successit  Leo 
quartus  filius  ejus. 


275 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


276 


Gap.  XXII.  De  Jeone, 

Leo  igitar  anno  Nativitatis  Christi  780  potitus  im- 
perio,   imporavit   annos   quinque.    Cui  successit 
Constantinus  vir  christianissimus  filius  ejus. 
Cap.  XXIII.  De  Constantino  imperatore  et  Irene 

matre  ejus, 

(i^onstantinus  igitur  cum  matre  sua  Irene  Roma- 
num  sortitus  imperium  anno  incarnationis  divince 
786  imperavit  annis  decem.  Hic  facta  pace  cum 
Arabibus  per  Stauratium  patritium  de  Sclavis  trium- 
phavit.  Hac  prseterea  tempestate  direxit  Irene 
sacellarium  suum  ad  Carolum  regem  Francorum , 
ut  filiam  suam  nuptam  traderet  imperatori  Con- 
stantino  filio  suo,  sed  hoc  postmodum  irritum  fecit. 
Nam  anno  imperii  Constantini  et  Irenes  decimo 
excitavit  diabolus  livorem  discordise  interipsam  Ire- 
nem  et  filium  ejus  imperatorem,  et  sepsit  eum  cu- 
stodia,  imperavitque  annis  quinque.  Quibus  expletis, 
Armeniorum  fi^etus  auxiUo  fiUus  ejusrursus  recepit 
imperium.  Quod  ubi  resumpsit,  mox  Stauratium  pa- 
tricium,  et  Heticium  protospatarium  matris  susb 
amicos,  omnesque  simul  spadones  ejus  domesticos 
in  exsiUum  misit.  Ipsam  tamen  locavit  cum  af- 
fluentia  copiosa  in  palatio  EleutherU,  quod  ipsa  aedifl- 
caverat,  et  in  quo  pecunias  multas  absconderat. 
Postmodum  vero  movit  exercitum  suum  adversus 
Bulgares ;  sed  victus  ab  eis  redUt  ad  urbem  muUis 
amissis.-  Qua  de  re  quidam  principum  contra  eum 
indignati,  Nicephorum  fiUum  proavi  sui  Constantini 
parabant  imperatorem  facere.  Qud  ut  comperit 
Constantinus,  eumdem  statim  Nicephorum,  et  fra- 
trem  ejus  Christophorum  linguis  piivavit.  Alexium 


A  quoque,  patricium  Armeniorum,  luminibus  orbavit. 
Sed  et  uxorcm  suam ,  nomine  Mariam ,  monacham 
fieri  coegit,  et  Theodoram  cubiculariam  suam  coro- 
navit  Augustam.  Interea  vere  Irene  munenbus  et 
possessionibus  ccepit  sibi  consiliare  duces,  et  prin- 
cipes  regni,  ita  ut  a  suis  domesticis  Augustus  se- 
cundo  comprehenderetur.  Consiliarii  namque  mntris 
ejus  eum  oculis  privaverunt  tam  nequiter  ut  statim 
'  cruciatum  mors  sequeretur.  Sicque  secundo  impe- 
ravit  Irene ,  uno  fere  quinquennio.  Sub  hoo  tempore 
imperium  Romanum  ad  reges  Francorum  transla- 
tum  est,  Carolo  Magno  filio  Pippini  primo  impera- 
tore  facto.  In  Constantinopoli  vero  regnum  Grce- 
corum  permansit,  et  post  Irenem  Nicephorus  im- 

T>  perium  arripuit.  Post  (^onstantinum  Magnum  sedes 
quidem  imperii  apud  Constantinopolim  erat,  pro 
eo  quod  ipse  pUssimus  et  christianissimus  impe- 
rator  privilegiumRomanse  sedis  beato  Petro  prin- 
cipi  apostolorum,  ejusque  vicem  tenentibus  in  per- 
petuum  relinquens  apud  eamdem  sibi  urbem  sedem 
imperialem  statuerat ;  dignitate  tamen  Romani  im- 
peratores  appellati  sunt  usque  ad  illud  tempus  quo 
Romanum  imperium  ad  reges  Francorum  transla- 
tum  est.  Postea  enim  ii  qui  apud  Constantinopolim 
imperabant,  solo  imperii  nomine  retento  Graeco- 
rum  potius  imperatores  appellati  sunt.  Exinde 
autem  series  temporum  per  reges  Francorum 
supputatur.  Verum  priusquam  imperium  Caroli 
Magni   describamus,  pauca  de  origine  et  regno 

C  Francorum  perstringere  libet,  ne  tantse  gentis  pri- 
mordia  vel  gesta  penitus  silentio  videamur  tran- 
sire. 


LIBER    DEGIMUS 

Tractat  de  gente  et  regibus  Francorum  ab  origine  Francorum  usque  ad  Carolum  magnum ;  et 
post  a  Carolo  Magno  usque  ad  Caroli  Simplicis  successores ;  continet  capitula  decem. 


Cap.  I.  De  origine  Francorum. 
Franci  ab  origineTrojani,  post  eversionem  Trojse, 
Priamo  quodam  duce  inde  regressi  juxta  Thraciam 
super  Danubii  ripas  consederunt,  sedificantesque  ibi 
civitatemTocavernnteam  Sicambriam,  manserunt- 
que  ibidem  usque  ad  tempora  Valentiniani  impera- 
toris,  a  quo  sunt  inde  expulsi,  eo  quod  tributa  Ro^ 
manis  juxta  morem  cseterarum  gentium  solvere  re- 
cusarent.  Egressi  inde  Marcomiro,  Sunnone,  etGen- 
nebaldo  ducibus  venerunt  et  habitaverunt  circa 
ripam  Rheni  in  confinio  Germanise  et  Alemanise. 
Quos  cum  Valentinianus  multis  postmodum  prseUis 
attentasset,  nec  vincere  potuisset,  proprio  eos  no- 
mine  Francos  quasi  furnicos,  id  est  feroces  appella- 
vit.  Ab  illo  tempore  in  tantum  virtus  Francorum 
excrevit,  ut  totam  tandem  Germaniam  et  Galliam 
usque  ad  juga  Pyrencei  et  ullra  subjugarent.  Alii 
Francos  aquodam  Francione  appellatos  volunt.  Di- 


cunt  namque  quod  post  excidium  Trojee  multitudo 
magna  inde  filfPns,  ac  deinde  in  duos  populos  se 
dividens,  altera  pars  Francionem  quemdamsupra  se 
D  regem  constituerit ,  altera  Turcum  [Teucrum]  no- 
mine  secuta  fuerit ,  atque  ex  eo  duospopulos  sum- 
pto  nomine  Francos  et  Turcos  [Teucros]  usque  ho- 
die  vocari. 

(jap.  II.  De  gente  Francorum,  et  de  regibua  eorum. 

Francorum  itaque  gens  Marcomiro  mortuo  Pha- 
ramundum  sibi  regem  constituit.  Pharamundo  dein- 
deClodio  successit,  qui  Oameracum  cepit,  et  inde 
Romanos  ejiciens,  usque  adSononam  fluvium  dila- 
tavit  limitem  suse  dominationis.  Post  Glodionem 
regnavit  Meroveus,  a  quo  Merovingi  vocabantur, 
qui  nunc  Franci  dicuntur.  Post  Meroveum  regnavit 
Ghildericus,  et  posl  Childericum  Clodoveus.  Porro 
ClodoTeus  Clotildem,    christianissimam  puellam 


277 


EXCERPTIONUM  PRIORUM  UBER  DEC3IMUS. 


278 


el  valde  speciosam  Childerici  quondamBurgundise  A.  doveus,  Deo  favente,  palratis  etlonge,  latequeFran- 


ducis  filiam,  duxit  uxorem. 

(l\p.  III.  De  Clodoveo  rege. 
Interim  vero  coopit  regnum  dilatari  Francorum 
et  prsefatus  rex  Clodoveus  («hilderici  filius  a  beato 
Remigio  Remorumarchiepiscopo  tali  occasione  vo- 
luU  baptizari.  Dum  quadam  die  contra  Alemannos 
confligeret,  et  ejus  graviter  csederetur  exercitus 
elevatis  oculis  in  ctelum  dixit  :  0  Domine  Jesu 
Chrisle,  quem  Clolildis  uxor  mea  colit  et  adorat 
tuam  opem  devotus  efQagitoet  si  mihi  victoriam  de^ 
deris  in  hoc  certamine,  spondeo  tibi  quod  deinceps 
eredam  in  te,  et  taptizabor  in  nomine  ^uo.Quodcum 
dixisset  Alemanni  in  fugam  acti  sunt,  et  rex  Clodo- 


corum  regno  dilatato,  obiitanno  regni  sui  tricesimo 
setatis  vero  suaD  quadragesimo  quinto,  relinquens 
quatuor  fllios  regni  sui  haeredes.  Qui  patri  succe- 
dentes  regnum  Francorum  inter  se  diviserunt.  Et 
Theodericus  quidem  sedem  regni  sui  sortitus  est 
Metis,  Clodomirus  Aurelianis,  Clotarius  Suessione 
Childebertus  vero  Parisiis. 

Cap.  IV.  De  niiis  Clodovei. 

Tres  itaque  Clodovei  filii,  (ilodomirus,  Childeber- 

tusatque  Clotarius,  sibi  invicem  foBderati,  et  regni 

sui  fines  dilatare  cupientes,  Burgundiae  regnum  in- 

grediuntur,  et  Sigismundum  fratremque  ejus  Gotma- 

^rum  preelio  agressi  sunt.  Statimque  in  ipso  primo 


veus  cum  triumpho  remeavit  ad  prapria.  Tunc  ac-  ^  belli  impeiu  Sigismundus  a  Clodomiro  capitur,  et 


cersito  sancto  Remigio  episcopo,  quce  Deo  voverat 
fideliter  adimplevit,  et  baptizatus  est  cum  gente 
sua,  regni  sui  anno  decimo  quinto.  Porro  Clodo- 
veu8,  ampHficare  cupiens  regnum  suum,  invasit 
Aquitani»  regnum,  quod  rex  Alaricus  obtinebat.  Et 
cum  transisset  Ligeris  alveum,  Turonos  ad  Sancti 
Martini  basilicam  divertil.  Quam  cum  intraret,  inso- 
nuit  in  choro  vox  spallenlium  dicens  :  Prwcinxisti 
me,  Domine,  virtute  {PsaL  xvii),  etc.  Qua  voce  au- 
dita  Isetior  efTectus,  et  Deo  gratias  agens  inceptum 
tenuit  iter.  Et  cum  fluvium,  cui  Vigenna  nomen  est 
transire  vellet,  et  vadum  non  inveniret,  eo  quod 
auctus  fluvius  exundasset,  cervasubito  per  eundem 
iluvium  transiens  vadum  ei  ostendit.  Deinde  Alarico 
occurrit  decimo  milltario  ab  urbe  Pictavensi,  ubi  ' 
ambo  congressi  invicem  pugnaverunt.  Sed  tandem 
Alaricus  ibidemconfossus  occiditur,  etejus  exerci- 
tus  huc  illucque  dispergitur.  Qua  patrata  victoria 
in  illo  anno  Clodoveus  Burdegalis  hiemavit,  sed 
recedente  hiemali  rigore  et  succedente  vernali  tem- 
pore  Oolosam  caput  regni   Gothorum   petiit,   et 
expugnavit;  et  inde  thesauros  Alarici  auferens  ad 
Engolismum  properavit/ In  cujus  adventu  murus 
urbis  divino  nutu  sponte  corruit,  et  advenienti  regi 
patens  iter  praebuit.  Inde  Turonicam  pervenit  ad 
urbem,  ubidum  fessum  recrearet  exercitum,  susce- 
pit  litteras  Anastasii  Imperatoris,  quibus  illum  de- 
signabat  RomansB  reipublicse  consulem,  etAugus- 


Aurelianos  perducitur,  ibique  perimilur,  ot  in  pu- 
teum  projicitur.  Non  multo  tamen  post  inde  eleva- 
tur,  et  in  monasterium,  quod  in  loco  Aguino  sancto 
construxerat  Mauritio,  sociisque  ejus  honorifice  se- 
pelitur.  Demumquoquenonmultis  diebus  transactis 
supra  nominati  fratres  Burgundiam  repetentesGot- 
marum  Sigismundi  fratrem  itenim  adoriuntur.  Sed 
in  illa  expeditioneClodomirus  interficitur.  Succes- 
serunt  que  ei  tres  fllii  ejus  Guntrannus,  Gerbaldus 
et  dUodoaldus.  Reliqui  vero  ChildebertusatqueCIo- 
tarius  Gotmarum  apud  Augustodunum  obsidentes 
interfecerunt,  et  totam  Burgundiam  in  suam  po- 
testatem  redegerunt.  Theodericus  autem  memorati 
Clodovei  filius  major  cum  frati-e  suo  Clotario,  et 
filio  Theoberto  Thuringorum  fines  ingreditur,  et  fu- 
gato  Hermenfrido,  regnum  ejus  insuam  redegit  po- 
testatem.  Clotarius  vero  inde  rediens  Radegundem 
Bertarii  regis  filiam,  Hermenfridi,  neptem,  secum 
obduxit,  eteamsibi  legitimo  matrimonio  copulavit. 
Sed  illa  post  tempus  modicum  relicto  maritali  toro 
intra  Pictavensem  urbem  vestem  suscepit  religiosam 
in  qua  perseverans,  cursum  vitas  laudabiliter  con- 
summavit.  Porro  memorati  Theoderici  filius,  no- 
mine  Theodebertus,  cum  bellator  strenuissimus  es- 
set,  adhuc  patre  superstite  Italiam  penetravit,  et 
eam  ab  Alpibus  usque  ad  maritimorum  confinia  lo- 
corum  sibi  tributariam  fecit.  Et  dum  inde  rediret, 
ducem  exercitus  sui  nomine  Bucellenum,  ad  perva- 


tum.  (^od  gratanter  suscipiens,  statim  consulari  D  d^^^^^in  Siciliam  et  reliqua  ItaliaB  loca,  qu8B  non 


irabea  indutus,  ab  illa  die  consul  simul  et  Augustus 
meruit  appellari.  Et  inde  Parisios  revertens,  pro 
tantis  honoribus  et  beneficiis  a  Deo  sibi  collatis 
regalemibidem  ecclesiam  sedificavit,  quam  sanctis 
apostolisPetroetPauIo  consecrari  prseCepit.  Postea 
vero  industria  filii  sui  Theoderici  Lemovicenses, 
Rutenos,  C^4qi*cos,  Avemos,  necnon  et  jreliquas 
AquitanisB  gentes  seu  provincias  a  Rhodano  fluvio 
nsque  ad  Ligenis  alveura,  et  item  a  Pyrenaeis  mon- 
tibus  nsque  ad  Oceanum  totum,  videlicet  Alarici 
regnum,  suo  copulavit  regno.  Almaricus  quoque 
Alarici  filius  ei  cessit  invltus,  et  ab  Aquitania  in 
Hispaniam  migravit.IgiturGothis  Arianis  abAqui- 
tania  pulsis,  Franci  catholici  ipsa  melioris  regulam 
religionis  et  fidei  continuo  repIeverunt.His  rex  Clo- 


adierat,  dereliquit.  Sed  et  iterum  memorati  fratres 
(ihildebertus  ac  Clotarius,  a  Gallia  prodeuntes 
Hispaniam  intraverunt ;  quam  graviter  devastantes 
magnam  auri  copiam  cum  stola  sancti  martyris 
Vincentiiindesecum  detulerunt.  Verum  Theoderico 
successerunt  Theodebertus  et  Theobaldus.Tandem 
<que  monarchia  ad  Clotarium  revertitur.  Qui  post- 
quam  sexaginta  annis  Suessionis  regnaverat,  de- 
functus  est  relinquens  quatuor  filios  sibi  successores 
C^hilpericum  Suessionis,  dlarebertum  Parisiorum, 
Guntrannum  Aurelianis,  Slgisbertum  Metis. 

Cap.  V.  Defiliis  Clotarii,  et  quibusdam  aliisregibus 
Sigisbertus  autem  uxorem  accepit  Brunchildem 
[Brunechildem]  Lemingildi  Hispaniae  regis  filiauL. 
Ghilpericua  ^eto  iT%X^t  e^xv&^  ^xosl  ^^<&^\\^^^\:^x^^^\ 


279 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


280 


vanus,  multas  habuituxores.  InterquashabuitFre- 
delgundem  satis  quidcm  speciosam,  sed  pessimis 
arlibus  opulentam,  quas  memoratum  Chilpericum 
suis  voluptatibus  tenebat  astrictum.  Ha3c  cum  Lan- 
drico  comite  palatii  solebat  misceri.  Quod  Chilperi- 
cus  tandem  persensit.  At  illa  ubi  sibi  periculum 
imminere  sensit,    usa  calliditato  feminea  crimen 
majori  crimine  paral  obtegere,  et  redeunti  a  venatu 
suo  marito  stiuit  insidias.  Nam  equo  descendens 
Chilpericus,  dum  a  propriis  snteliilibus  excipitur 
duobus  cultris  transfossus  occiditur.  Successil  ta- 
men  ei  filius  ejus  Clotarius.  Ante  haec  prsefatus  rex 
Sigisbertus  Clotarii  regis  Francorum  filius  est  oc- 
cisus.  Cujus  regnum  Childebertus  filius  ejus  cum 
matrc  Brunechilde  regendum  suscepit.Et  non  multo 
post  Guntrannus  (ihilperici  germanus  defunctus  est 
Qui  regnum  suum  rcliquit  nepoti  suo  modo  dicto 
Childeberto.  Childebertus  quoque  cum  viginti  tros 
annis  regnasset  in  Austrasia,  et  quatuor  in  Burgun- 
dia,decessitduossibirelinquensher(Edes(llios.Quo- 
rum  unus,  cui  nomen  Theodobertus  erat,  regnum 
Austrasiorum  regebat,  etTheodericus  regnumGun- 
tranni  gubernabat.VerumTheoberto  et  Theoderico 
varia  sorte  defunctis,Clotarius  regnum  Francorum 
obtinuit.  Clotarius  veroBrunechildem  reginamequo 
indomito  alligatam  judicantibus  Francis  pro  diver- 
sis  pravitatibus  suis  disrumpi  praecepit.  Poito  Clo- 
tario  Dagobertus  successit.  Qui  cum  se  ad  moi*tem 
urgeri  conspicerct,  concessitregnum  Austrasiaefilio 
suo  Sigisberto,  regnum  vero  Neustria;  Clodoveo.  In- 
ter  Rhenum  et  Mosam  est  Austrasia  ;  inter  Mosam 
et  Ligerem  Neustria,  quasi   nova    Austria,    quae 
nunc   Franconia  et  Francia  appellatur.  Post  haec 
Clodoveus  deficiens  duos  filios  suos  sibi  reliquit 
successores,  Clotarium  inNeustria,  Childericum  in 
Austrasia.  Quorum  Clotarius  post  annos  tres  as- 
sumpti  principatus  regnum  cum  vita  perdidit.  Quo 
vita  privato  successit  ei  frater  ejus  Theodericus. 
Verum  hunc  post  modicum  tempus  Franci  de  regno 
depellunt,  et  Ebroinus  regioe  aula3  propositum  Lu- 
ponioMonasterio  intrudunt,  cum  ejus  nequitiasultra 
tolerare    nequirent,  deinde  assumentes  Theoderici 
fratrem  Childericum  sibi  statuerunt  regem ;  sed  non 
multo  post  Childericus  interficitur,  et  Theodericus 
in  regnum  revocatur.  Quod  audiens  Ebroinus  mo- 
nachali  qua  induebatur  veste  deposita,  emonasterio 
egreditur,  et  undique  circa  se  viribus  aggregatis, 
iterum  major  regise  domus  efficitur,  etcontra  viros 
qui  auleBpreefueruntregiai  Childerici  regis  tempo- 
ribus,  et  maxime  contra  Leodogarium  Heduensem 
episcopum  saeviens  iIlumcomprehendit,etpostmul- 
tatormentorum  genera  decollari  prtecepit.  Dcfuncto 
viero  Ebroino  Pippinus  filius  Anchesigili  dominari 
8ub  regibus  coepit  in  Austrasia.  Qui  ex  uxore  Ple- 
trudeduos  filios  habuit  Drogum  et  Grimoaldum.  Sed 
ex  concubina  genuitCarolumTuditem.  Porro  The- 
oderico  successit  Clodoveus  filius  ejus,  et  Glodo- 
veo  Clhildebertus,  et  Childeberto  Dagobertus  filius 
ejus.  Hac  denique  tempestate  coeperunt  reges  Fran- 


A  corum  a  solito  vigore  deficere,  et  regni  negotia 
per  majores  aulae  regiae  administrare,  id  est  per 
dapiferum,  comestabulum,  et  camerarium.Post  hoec 
mortuus  est  Pippinus,  et  sucessit  ei  Carolus  Tudi- 
tes  filius  ejus.  Qui  Tulites  a  majoribus  fBbronim 
malleis,  quibus  tundi  et  exteuuari  massa  solcty  ap- 
pellabatur.  Qui  major  auloe  regiee  factus  sub  Da- 
goberto  minore  satisstrenue  cum  Sarracenis  pugna- 
vit.  Nam  praecedenti  tempore  Sarraceni  ex  Aft4ca 
transfretantes  in  Hispaniam,  eam  subjugaverunt ; 
indeque  Dagoberti  temporibus  cum  uxoribus  et 
pueris  erumpentes,  Aquitaniam  Gallia  provinciam 
invaserunt,  et  usque  ad  Septimaniee  et  Viennensis 
provinciaefines,  quoeque  depopulantes  pervenerunt. 

r^  Sed  hos  Carolus  Tudites  duobus  magnis  prseliis,  uno 
in  Aquitania,  et  altero  juxta  Narbonem  ita  devicit, 
ut  in  Hispaniam  eos  redire  compelleret.  In  quo 
bello  trecenta  Sarracenorem  millia  interfecit.  Iste 
est  Carolus  Tudites,  qui  propter  assiduitatam  bel- 
lorum  res  ecclesiasticas  laicis  tradidit,  pugnavit 
etiam  contra  Saxones  et  Bavaros  [Bavarios],  quos 
cum  magna  difficultate  superavit.  Pugnavit  et  cum 
Heudone  Aquitanorum  duce,  et  Ranfredum  comitem 
regalis  palatii  e  palatio  expulit.  Sed  unam  ei  tantum 
civitatem,  hoc  est  Andegavensem  concessit.  Porro 
Dagoberto  regi  Fi^ancorum  successit  Theodoricus 
filius  ejus.  Carolus  quoque  Tutides  defunctus  est. 
Et  obtinuerunt  principatum  ejus  filii  ejus,  Carolus 

p  MagnusatquePippinus.  Praefato  denique  Dagoberto 
decedente  regnavit  pro  eo  Theodoricus  filius  ejus 
et  Theodorico'  successit  Childericus,  quem  et  Hil- 
dericum  vocant.  De  quo  cum  esset  vir  inutilis  ao 
remissus,  Pippinus  major  aulae  regise  studuit  per 
legatos  Zachariam  Romanumantistiteminterrogare 
dicens,  an  ille  deberet  esse  rex  Francioe  qui,  otio, 
deditus,  solo  nomine  regio  contentus  erat.  Cuipon- 
tifex  remandavit  illum  debere  appellari  regem  qui 
bene  regeret  rempublicam.  Qua  responsione  Franci 
animati  Hilderico  in  monasterium  detruso,  et  mo- 
nachali  tunica  palliato,  Pippinum  sibi  regem  consti- 
tuerunt.  Mortuo  proinde  Pippino  anno  regni  sui  de- 
cimo  quinto,  Carolus  et  C*arolomannus,  filii  ejus 
regnum  obtinuerunt.QuorumCarolusinNoviomensi 
urbe  suscepil  regiamcoranam,  et  frater  ejus  Carolo- 
mannus  Suessione.  Sed  Carolomannus,  transacto 
biennio  quo  sublimatus  est  in  regnum,  vita  deces- 
sit.  Et  uxor  ejus,  et  filii  ejus  ad  Desiderium  Lon- 
gobardorum  regem  nulla  vi  compulsi  fugerunf. 
Sicque  totiusregni  Francorum  monarchiam  Carolut 
solus  obtinuit. 

Cap.  VI.  De  regno  Caroli  Magni. 
Carolus  primo  regni  sui  anno  Aquitaniam  in- 
gressus  ducem  Hunoldum,  qui  post  VV^aifarii  mor- 
tem  eam  provinciam  sibi  retinere  parabat,  aggres- 
sus  est ;  quem  etiam  Vasconiam  petere  compulit. 
Sed  Corolus  Vascorum  duci  Lupo  mandavit  ut 
perfugam  reddat,  et  nisi  hoc  mature  faciat  bello  se 
eum  expetiturum.  Lupus  vero,  saniori  usus  consi- 
lio,  non  solum  Hunoldum  reddidit,  veruvi  etiam 


D 


381 


EXCERPTIONUM  PRIORUM  LIBER  DECIMUS. 


382 


seipsum  cum  provincia,  cui  prseerat,  ejus  po- 
testati  promisit.  Porro  dum  ad  Carolum  siout 
dictum  est  Francorum  ex  integro  pervenisset 
regnum,  legatus  Homanse  Ecclesite  nomine  Petrus, 
ab  Adriano  pontifiee  missus  ad  eumdem  glorio- 
sum  regem  Carolum  venit,  postulans  ab  eo  auxi- 
lium  contra  Longobardorum  regem  Desiderium, 
qui  more  patris  sui  Astulphi  Romanam  inquietavit 
EkMslesiam.  Cui  Carolus  obediens  bellum  contra 
Desiderium  magna  virium  copia  prfleparavit,  et 
pe^  montem  Cenisium  Italiam  intravit,  et  forti 
robore  Ticinum  nunc  Papiam  ItaHee  civitatem  cir- 
cumdedit,  ubi  Desiderium  regem  cepit,  et  in  exsi- 
Hum  misit.  Prseterea  filium  Desiderii  Adalgisum  a 
regno  patrio  efTugavit,  et  subactse  Italise  filium 
8uam  Pipinum  regem  constituit.  Quo  in  Italia 
composito  negotio  Saxonicum  bellum  arripuit. 
Saxones  autem  ita  sunt  viiiute  ejus  pcrdomiti  et 
emoUiti,  ut  decem  millia  hominum  ex  eis  cum  uxo- 
ribus  et  parvulis  sublata  transtulerit ,  et  per  Gal> 
liam  et  Germaniam  muUimoda  divisione  distri- 
buerit.  Talique  tandem  conditione  bellum  constat 
esse  finitum  ,  ut,  abjecto  daemonum  cultu,  Chris- 
ttancB  fidei  sacramenta  susciperent,  et  Francis 
nniti  onus  cum  eis  populus  efflcerentur.  Interim 
tamen  dum  hoc  bellum  gererelur,  dispositis  per 
loca  congrua  praesidiis,  Hispaniam  est  ingressus. 
Saltuque  Pyrenaei  montis  superato,  et  omnibus, 
qusB  adierat,  oppidis  atque  castellis  in  dcditio- 
nem  susceptis,  reversus  est.  Sed  dum  inde  rediret 
in  ipso  Pyrensei  jugo  Vasconum  perfidiam  est  ex- 
pertus.  Nam  cum  agmine  longo  ut  loci  et  augu- 
stiarumsitis  exigebatporrectus  iret  exercitus,  Vas- 
eones  in  sinu  montis  insidiis  collocatis,  extremam 
partem  agminis  invaserunt,  et  in  subjectam  val- 
lem  dejecerunt. 

Consertoque  cum  eis  praelio,  omnes  quos  invene- 
runt  interfecerunt.  In  quo  proL*Iio  Eggibardus,  re- 
gise  mensae  praepositus,  Anselmus  comes  palatii,  et 
Rolandus  prsefectus  limitis  Britannici  cum  aliis 
compluribus  interfecti  sunt.  Ex  quibus  Rolandus 
Blavis  casteiro  deportatus  et  sepultus.  His  quoque 
diebus  magnus  rex  Francorum  Carolus  ab  Hispa- 
nia  reversus  reperit  conjugem  Hildegardam  ge- 
minam  edisse  prolem.  Post  hiec  Carolus  subjugatis 
^farbonensibus  in  Franciam  regressus  est,  et  non 
post  multum  temporis  ad  Capuam  Campanise  ur- 
bem  per  Italiam  perrexit,  et  inde  rediens  Beneven- 
tanis  bellum  indixit.  Verum  dux  Provinciae,  Arngi- 
8U8  nomine,  ferocitafem  regis  ferre  non  preevalens, 
filios  suos,  Romoaldum  etGrimoaldum,  obsldes  ci 
pro  conservanda  fulelitnte  transmisit.  Et  ilerum 
post  haec  Orolus  Magnus  ad  Galliam  reversus.  Da- 
joaricum  denique  bellum  est  exorlum,  et  celeriter 
consummatum.  Sed  et  Snaevis  bellum  est  illntum, 
Dani  vero  Suaevis  erant  confaederati.  Sed  hos  om- 
nes  una  tantum  expeditione  edomuit  C^rolus.  Hun- 
nos  quoque  et  Avares  bello  aggrossus  est.  Quod 
bellum  intra  octavum,  ex  quo  coeptum  fuerat,  an- 


A  num  feliciter  consummatum  est.  Totam  prseterea 
Frisiam  atque  Britanniam  suo  dominatui  subju- 
gavit. 

Cap.  VII.  Quomodo  CaroJus  Miignus  factus  est 

imperator. 

Romse  denique  Adriano  papae  subrogatus  ^est 
Leo.  Praefati  vero  Adriani  papae  cognati  Romse  com- 
moventes  populum  contra  Leonem  papam  tenue- 
runt,  et  excaecaverunl  eum  ;  non  tamen  lumen  ejus 
penitus  extinguere  potuerunt.  At  ille  confugit  ad 
Carolum  regem  Francorura ,  qui  ultus  est  eum ,  et 
restituit  in  sedem  suam.  Leo  vero  coronavit  eum 
in  templo  Sancti  Petri  imperatorem,  circumdans 
eum  imperatoria  veste.  Tuncque  ipsi  acclamatum 
'^  est  ab  omni  populo  Romanorum  :  CaroJa  Augusto 
a  Deo  coronato,  magno,  pacifico  imperatori  vita  et 
victoria, 

Cap   VIII.  De  iwporio  CaroJi  Magni. 

Carolus  igitur  magnus  ex  rege  Francorum  factus 
imperator  Romanorum,  anno  Incarnationis  Domi- 
nicae  septingentesimo  octogesimo  quarto ,  impera- 
vit  annis  rirciter  quadraginta  septem.  Hic  suscepta 
sicut  superius  dictum  est  et  ordinata  republica  in- 
choavit  opera  plurima  ad  imperii  dignitatem,  inter 
quae  videntur  essepriecipua,  basilica  Sanctae  Mariae 
Aquisgraili ,  et  pons  apud  Maguntiacum  in  Rheno 
quingentorum    passuum    longitudinis.    Praecipue 

Q  aedes  sacras  in  toto  regno  suo  ubicunque  collapsas 
reperit  pontificibus,  ad  quorum  curam  pertinebantut 
restaurarentur,  adhibens  cui-am  per  legatos  impe- 
ravit,  ut  imperata  perficerentur.  Pra^cipue  vero 
Romanam  Ecclesiam  defendebat,  et  suis  opibus 
exornabat.  Religionem  christianam  summa  pietate 
semper  excoluit,  et  ecclesiam  mane  et  vespere,  et 
nocturnis  horis ,  et  sacrificii  tempore  impiger  fre- 
quentavit.  (^irca  pauperes  quoque  maxima  liberar 
litate  prspditus  erat,  ut  qui  non  solum  in  regno  suo, 
verum  etiam  in  transmarinis  regionibus  illis  sub- 
veniebat ,  et  in  Syriam ,  i^gyptum ,  et  Africam ,  et 
Jerosolymam,  et  Alexandriam,  atque  Carthaginem 
pecunias  multas  mittere  satagebat.  Legebantur  ei 
historiae,  ct  res  gestae.   Delectabatur  et  in  libris 

D  sancti  Augustini,  praecipue  in  iis,  qui  De  civitate 
Dei  titulum  habent.  Habuit  praeterea  tros  filios, 
Carolum,  Pippinum,  cl  Ludovicum.  Verum  tandem 
magnificus  imperator  Carolus  cum  finem  sibi  vitae 
cerneret  imminere,  Lndovico  filio  suo  coronam  im- 
perialem  dereliquit.  Decessit  autem  anno  vitae  suae 
septuagesimo  secundo,  regni  vero  sui  quadrage- 
simo  septimo ,  et  Incarnationis  Christi  octingente- 
simo  docimo  quarto ,  indietione  quarta ,  quinto 
Kalendns  Februarii.  Sepultus  estautemin  ecclesia 
BeatiT3  Mnriae  Aquisgrani.  Eodem  quoque  tempore 
claruit  /Egidius  sanctus  confessor  praecipuus,  na- 
tione  Graecus,  qui  Dei  nutu  veniens  ad  Gallias,  in 
provincia  cui  Septimania  nomen  est,  eremitican^ 
duxit  vitam. 


283 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


284 


Oap.  IX.  De  Liidovico  piOf  et  quibnsdam  aJiis     A 

regibus, 

Ludovicus  denique  pius  Magni  <'.aroIi  imperatoris 
filius,  post  patris  obitum  Romanum  obtinens  impe- 
rium,  anno  Incarnationis  Dominicsc  octingentesimo 
decimo  quarto',  imperavit  annis  ferme  viginti  sep- 
tem.  Hic  fuit  vir  clementissimaj  naturae.  Unde  cum, 
juxta  suorum  lenitatem  morum,  rempublicam  dis- 
poneret,  tulit  fmem  multis  adversitatibus  plenum, 
tam  a  liberis  quam  regni  proceribus  crudeliter 
impugnatus.  Fuit  eliam  proeceptorum  Domini  fer- 
ventissimus  executor,  et  legis  sanctae  strenuissi- 
mus  propugnator.  Ipsius  denique  tempore  coepe- 
runt  deponi  ab  episeopis  et  clericis  baltei  gemmis 
^  onerati,  et  SBBCularia  ornamenta.  Genuit  etiam  ipse  B 
serenissimus  imperator  filios  tres  ex  Hermengarda 
prima  uxore  sua,  Lotharium,  Pippinum,  atque 
Ludovicum  :  et  ex  secunda  nomine  Judith  ("aro- 
lum  regem  Francorum.  Porro  Lotharius  impera- 
toris  primogenilus,  dum  esset  a  patre  benignis- 
simo  rex  super  Ilaliam  constitutus,  Romam  venit, 
et  sancto  Paschae  die  in  Ecclesia  Sancti  Petri  a 
Paschali  papa  coronam  cum  nomine  suscepit  Au- 
gusti.  Verum  Lotharius  iste  postea  patrem  suum 
Ludovicum  comprehendit,  et  apud  Sancti  Medardi 
monasterium  custodiri  mandavit.  Uxorem  quoque 
ipsius  Judith  exsilio  relegavit,  et  Carolum,  quem 
ex  ea  Ludovicus  gcnuerat,  castro  Privinse  com- 
mendavit.  Sed  non  mulo  post  Francise  principes 
imperatorem  Ludovicum  a  custodia  liberaverunt ,  ^ 
et  patri  Lotharium  filium  reconciliaverunt.  Post 
hsec  vero  clementissimus  imperator  inter  quatuor 
8U08  filios  suum  divisit  imperium,  et  Lothario 
quidem  Italiam,  Ludovico  autom  Germaniam  atque 
Saxoniam,  Pippino  Aquitaniam,  Carolo  vero  Fran- 
ciam  delegavit  atque  Burgundiam.  Sed  Lotharius 
hanc  imperii  divisionem  non  aequanimiter  tulit,  et 
totum  imperium  sibi  subjicere  tentavit.  Quod  ut 
pater  comperit,  illico  adversus  eum  iter  arripuit. 
Sed  in  ipso  itinere  adversa  comprehensus  valetu- 
dine,  diem  claudit  extremam.  Post  cujus  obitum 
quatuor  ejus  filii  apud  Fontanidum  campum  atroci- 
ter  inter  se  dimicaverunt.  In  quo  bello  Franciae, 
Italise,  Aquitaniae,  Alemanise,  Saxoniae,  Burgun-  -. 
dieeque  omnes  pene  milites  matuisvulneribus  sese 
occidere.  Victoriam  tamen  Carolus  Calvus  obtinuit. 
Floruit  etiam  his  temporibus  Theodulfus,  Floria- 
censium  abbas  et  Aurelianensium  episcopus.  Qui 
cum  insimulatus  multis  criminibus  apud  imperato- 
rem  Ludovicum  fuisset,  Andegavos  est  exsilio  re- 
legatus.  Ubi  dum  custodia  teneretur,  contigit  ut 
eodem  die  Palmarum  veniret  jam  dictus  impera- 
tor.  Et  dum  secus  domum,  qua  custodiebatur  idem 
Theodulfus,  processio  pertransiret,  facto  silentio 
prspsente  imperatore  illos  pulcherrimos  versus, 
qui  nunc  usque  per  Galliam  in  eadem  solemnitate 
psalluntur,  a  se  editos  per  fenestram  decantavit, 
(piorum  hoc  est  exordium.  Gloria,  Jaus,  et  Jionor 


tibi  sit,  Bex  Christe  Redemptor,  Quibus  verbis 
imperator  emollitus,  mox  eum  a  vinculis  absolvi 
prsecepit ,  et  priori  gratia  condonavit.  Floiniit  quo- 
que  per  idem  tempus  Rabanus.  Porro  Lotharius 
post  patris  obitum  non  multis  diebus  evolutis  ad- 
versa  valetudine  correptus,  monachus  factus  est, 
relinquens  Ludovico  filio  suo  Italici  dignitatem 
imperii.  Carolus  vero  Franciam,  Burgundiam,  et 
Aquitaniam  obinuit  solus.  Ludovico  autem  in  Ita- 
lia  successit  Lotharius,  et  Lothario  Hugo.  Isti  sunt 
quoque,  qui  post  Ludovicum  imperaverunt  in  Ale- 
mania,  Ludovicus,  Carolus,  Arnulfus,  Ludovicus, 
Conradus,  Henricus,  Otho,  Otho,  Otho,  Henricus, 
Conradus,  Henricus,  Henricus,  Luiterus.  Verum 
(^*arolo  Calvo  successit  Ludovicus,  Gallus,  et  huic 
Carolomannus,  et  Carolomanno  Ludovicus  et  Lu- 
dovico  Carolus  Simplex. 

Cap.  X.  De  gente  NortJimanorum  ^  et  successori- 

bus  CaroJi  SimpJicis, 

Hac  prcetei  ea  tempestate  regnante  Carolo  Sim- 
plice,  Northmani,  origine  Dani,  duce  quodam,  Rol- 
lone  nomine,  a  Scythia  inferiori  egressi,  atque  per 
Oceanum  vecli,  cum  saepenumero  ante,  tam  Genna- 
niam  quam  Galliam  more  piratico  pcr  eadem  Oceani 
littora  excurrentes  infestassent;  tandem  egressi, 
Galliam,  qua  parte  Britanniam  respicit,  pervaserunt, 
civitatemque  in  ea  Rothomagum  occupantes,  usque 
in  hanc  diem  Northmanniam  de  suo  nomine  vocave- 
runt.  Northmanni  enim  lingua  barbara,  quasi  viri 
septentrioneles  dicti  sunt,  eo  quod  primum  ab  illa 
mundi  parte  venerant.  (^arolus  autem  rex  Franco- 
rum,  inito  cum  eis  foedere,  filiam  suam  Rolloni 
uxorem  dedit,  eamque  terram,  quse  nunc  North- 
mannia  vocatur  concessit.  Qui  scilicet  Rollo  ba- 
ptizatus,  Roberti  nomen  accepit.  Atque  exinde  gens 
Northmannorum  Chridto  credens  fidei  subjectaest 
Postquam  autem  Northmanni  in  ea,  quam  perva- 
serant,  parte  Franciee  confirmati  sunt,  etiam  ultra 
manus  extendere  conati  sunt.  Guillelmus  siquidem 
Nothus,  dux  Northmanniae ,  Angliam  sibi  subju- 
gavit.  Alii  autem  progressi,  Apuliam,  Calabriam, 
Siciliamque  occupavere.  Carolo  denique  Simplici 
successit  Robertus ,  qui  fuit  alienus  a  regno , 
regnavitque  annis  duobus,  ei  Roberto  successit 
Radulfus  alienus,  regnavitquetredecimannis.  Po8t 
hoc  reductum  est  regnum,  regnavitque  Ludovicus 
filius  (Jlaroli,  cui  successit,  Lotharius,  et  Lothario 
Ludovicus ,  et  Ludovico  (^rolus  frater  ejus ,  qui 
regnavit  anno  dimidiato.  Post  hoc  translatum  est 
regnum  ad  Hugonem.  Porro  Hugoni  successit 
Robertus.  Iste  Robeilus  fuit  vir  bonus,  et  fide 
catholicus,  qui  sanctam  Ecclesiam,et  ecclesiasticos 
viros  semper  studuit  honorare  et  exaltare.  Hic 
etiam  condidit  Ecclesiam,  prsecipuoC  hristi  confes- 
sori  quem  multum  diligebat,  et  summo  venerabatur 
honore  Aviano  in  civitatis  Aurelianensis  suburbio. 
Post  hunc  fuerunt  isti  Henricus,  Philippus,  Ludo- 
vicus  Grossus,  Ludovicus  Junior,  et  Philippus. 


DE  UNIONE  CORPORIS  ET  SPIRITUS. 


286 


xeerptionum  pars  ii  exstat  supra  in  Appendiee  ad  opera  exegetiea  :  pars  iit ,  sermonibua 

eentum  eonstans,  in  Appendiee  aa  opera  mystiea.) 


DE  DNIONE  CORPORIS  ET  SPIRITUS. 


10  Datum  est  ex  carne  caro  est,  et  quod  natum  A.  conscendas.    Sunt  igiiur  in  hoc   mundi  corpore 


?x  spiritu  spirilus  est  {Joan.  iii).  Si  nihil  inter 
itum  et  corpus  medium  esset-,  neque  spirilus 
corpore,  neque  corpus  cum  spiritu  conve- 
potuisset.  Multum  autem  distat  inter  corpus 
»iritum;  longe  sunt  a  se  duo  ha)c.  Est  ergo 
iam  quo  ascendit  corpus,  ut  appropinquet 
tui,  et  rursum  quiddam  quo  descendit  spiritus, 
»propinquet  corpori.  Id  quo  ascendit  corpus, 
s  corpore  est :  et  iterumidquo  desceuditspiritus 
ius  est  spiritu.  Sed  et  ipsa  corpora  non  om- 
Bjusdem  qualitatis  sunt,  sed  facta  sunt  alia 
riora,  alia  inferiora,  alia  suprema ,  et  cor- 
im  naturam  pene  transcendentia.  Similiter  et 


quatuor  elementa  propriis  qualitatibus  distincta,  id 
est  terra,  aqua,  ignis,  aer.  Sed  ex  his  primum,  id 
est  terra  sola  per  se  immobilis  est,  quia  moveri  non 
potest,  nisi  extrinsecus  impellatur.  Reliqua  tria 
mobilia  sunt,  quia  per  se  moventur  sine  impulsu 
extrinseco.  Hoc  tamen  interest  quod  aqua  teneri 
potest,  ut  non  moveatur,  aer  et  ignis  non  possunt. 
Rursum  aer  ad  statum  teneri  non  potest,  ad  preesen- 
tiam  potest.  Ignis  vero  nec  ad  statum  tenetur,  ut 
non  moveatur,  nec  ad  praesentiam,  ut  non  elabatur, 
Qu8BCumque  ergo  extrinsecus  sive  ad  praesentiam, 
sive  ad  statum  teneri  possunt,  extrinsecus  etiam 
moveri  possunt,  vel  ut  moveantur,  si  immobilia 


tuum  sunt  alii  superiores,   alii  inferiores,  alii  g  sunt,velutamplius  moveantur,siminus  sunt.  Solus 


li,  et  pene  infra  spiritualem  naturam  prolapsiy 
hunc  modum  intima  cum  summis  copulentur. 
ndit  Moyses  in  montem ,  et  Deus  descendit  in 
«m.  Nisi  ergo^oyses  ascendisset  et  Deus  de- 
iisset,  non  convenissent  in  unum.  Magna  sunt 
8  omnibus  sacramenta.  Ascendit  corpus,  et 
endit  spiritus.  Ascendit  spiritus  ,  et  descendit 
I.  Quo  ascendit  corpus ,  superius  est  corpore. 
iescendit  spiritus,  inferius  est  spiritu.  Rursum 
ascendit  spiritus,  superius  spiritu  :  et  quo 
BnditDeus,inferiu8Deo.Corpussensuascendit, 
tas  sensualitate  descendit.  Item  spiritus  ascen- 
^ontemplatione,  Deus  descendit  revelatione. 
•phania  est  in  revelatione,  intelligentia  in  con- 


ignis  sicut  teneri  non  potest,  sic  etiam  extrinsecus 
moveri  non  potest,  in  se  omnem  motum  habens  et 
ex«e. 

In  his  ergo  quatuor  qusecumque  magis  sensui  su- 
bjacent,  magis  corpora  dicuntur  :  quse  vero  a  sensu 
plus  longe  sunt,  magis  a  natura  corporum  recedunt, 
et  ad  naturam  spirituum  accedunt.  Hinc  est  quod 
ipse  aer,  quia  prse  sui  subtilitate  videri  non  potest, 
spiritus  appellatur,  cum  corpus  sit  quoniam  in  ea 
qua  parte  sensum  corporis  excedit,  tantum  spirituali 
naturse  appropinquat,  ut  in  appellatione  etiam  nomen 
illius  usurpet.  Sed  ignis  qui  ipso  aere  longe  subti- 
lior  est  et  mobilior,  et  non  sicut  aer,  extrinsecus 
terrena  corpora  afflando  movet,  sed  interius  vege- 


laiione,  imaginatio  in  sensualitate,  in  sensu  C  tando   viviflcat,    magis  proprie   vocatur  spiritus. 


amentum  sensualitatis,  et  origo  imaginationis. 
scalam  Jacob,in  terra  stabat,et  summitas  ejus 
Biangebat.  Terra  corpus,  coelum  Deus.  Ascen- 
animi  contemplatione  ab  inflmis  ad  smmma.  A 
>Te  ad  spiritum,  mediante  sensu  et  sensualitate. 
Iriiu  ad  Deum,  mediante  contemplatione  et 
aiione.  Dominus  autem  scalse  innititur,  ut  ad 
a  suprema  inclinentur.  Ascendamus  igitur  et 
eonsideratione,  quantum  possumus,  quia  etsi 
I  non  possumus,  forte  aliquid  possumus.  Si 
lumus  angeli  volantes,  tamen  sumus  homines 
ilantes.  Angeli  scala  non  indigent  qui  volant 
a  contemplatione ;  sed  homines  qui  repunt, 
li  amplius,  ambulant  humana  ratione.  Ego  non 


Sed  hic  spiritus,  id  est  ignis  alius  est  in  iis  corpo- 
ribus,  quae  tantum  vegetat,  non  sensiflcat;  alius  in 
iis  quee  et  vegetat  et  sensiflcat.  Vegetat  enim 
queedam,  non  sensiflcat  sicut  arbores  et  plantas,  e^ 
universa  in  terra  germinantia ;  quaedam  autem 
vegetat  et  sensiflcat,  sicut  bruta  animantia  omnia, 
in  quibus  qusedam  sunt  quae  sensum  tantum  ha- 
bent,  imaginationem  non  habent;  qusedam  quee 
sensum  et  imaginationem  habent.  Gum  itaque  sen- 
siflcari  majus  sit  quam  vegetari  tantum,  constai 
profecto  hanc  vim  subtiliorem  esse  ubi  sensum 
prsestat,  quam  illic  ubi  solam  vegetationem  conferi. 
Ubi  aufem  magis  subtilis  est,  quodammodo  magis 


spiritus  est,  quia  in  eo  quo  magis  incorporeaa 
angelos  scalam  qusesivisse  propter  se,  sed  ut  ^  natursB  approximat,  nomen  pariter  et  proprietatem 
nesdocerentquidfaeeredebeantipsi.Ascensus  illius  usurpat;  non  tamen  propriee,  quia  in  eo 
b  jnfimis  ad  suprema.  Pone  ergo  primum  qu»  ipso  quod  spiritus  dicitur,  corporese  naturie  pro- 
a  suni,  ui  ab  illis  insipiens  ordine  ad  superiora      prieiatem  neq;\xaq\im  enL<^%^<&T^  ^^tk:^\^*^^x£(  ^  \^ 


287 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


288 


firmum  vero  ei  maxime  corpus  est  illud  quod 
per  se  omnino  moveri  non  potest.  Post  hoc  proxi- 
mum  et  minus  corpus  est  illud  quod  per  se  qui- 
dem  moveri  polest,  et  lamen  extra  se  ad  statum 
cohiberi  potest.  Deindc  sequitur  illiid  quod  in 
natura  corporis  jam  spiritus  noinen  sortitur;  quod 
per  se  moveri  potest  et  extra  se  quamvis  ad  pne- 
sentiam,  ad  statum  tamen  teneri  non  potesl,  quod 
non  videtur  cl  semper  movelur.  Sunimum  est 
corpus  et  spirituali  naturie  proximum,  quod  pcr 
se  semper  moveri  habet,  extra  nunquam  oohiberi 
habct;  quod  quidem,  in  quanlum  sensum  praestal» 
imitatur  rationalem  vitam,  in  quantum  imagina- 
tionem,  format  vital^m  sapienliam.  Nihil  autem 
in  corpore  altius,  vel  spirituali  naturfe  vicinius  esse 
potest  quam  id  ubi  post  sensum  el  supra  sensum 
vis  imaginandi  concipitur.  Quod  quidem,  in  tan- 
tum  sublime  est,  ut  quidquid  supra  illud  est,  aliud 
Jion  sit  quam  ratio.  Ipsa  utique  vis  ignea,  qua) 
extrinsecus  formata  sensus  dicitur,  eadem  forma 
usque  ad  intimum  traducta  imaginatio  vocatur. 
Forma  namque  rei  sensibilis  per  radios  visionis 
foris  concepta,  operante  natura,  ad  oculos  usque 
retrahitur,  atque  ab  eisdom  suscepta  visio  nomi- 
natur.  Deinde  per  septom  oculonim  tunicas  et 
tres  humores  transiens,  novissime  purifirata  et 
collata  introrsum  ad  cerebrum  usque  Iraducitur, 
et  imaginatio  efficitur.  Postea  eadem  iniaginatio 
ab  anteriore  parte  capitis  ad  mediam  transiens; 
ipsam  animae  rationalis  substantiam  conlingit,  et 
excitat  discretionem,  in  tantum  jam  purificata  et 
subtilis  effecta,  ut  ipsi  spiritui  immediate  conjun- 
gatur;  veraciter  tamen  naturam  corporis  retinens 
et  proprielatem,  ut  constet  quod  scriptum  est : 
Quod  natum  est  ox  carne  cnro  est  {Joan.  iii). 
Sicut  enim  de  spiritu  corpus  non  nascitur,  sic 
etiam  de  corpore  spiritus  non  procreatur.  Quamvis 
enim  corpus  usque  ad  spiritum  sublimetur,  et 
spiritus  usque  ad  corpus  humilietur,  nec  spiri- 
tus  tamen  in  corpus,  nec  corpus  in  spiritum 
transmutatur.  Sed  quod  nalmn  est  ox  carno  cnro  est^ 
etquod  natum  esl  ex  spiritu  spiritus  est.{Ibid. )Tnmen 
quodsummumestincorpore,propinquumoslspiritui, 
et  in  ipso  vis  imaginandi  fundatur,  supra  quam  est 
ratio.  Quod  enim  imaginatio  extra  substantiam 
animaB  rationalis  sit,  argumentum  cst  quod  bruta 
animalia  vim  imaginandi  habere  probantur,  quaB 
rationem  omnino  non  habent. 

Est  itaque  imaginatio  similitudo  sensus,  in  summo 
corporalis  spiritus,  et  in  imo  rationalis  coi^ora- 
lem  informans  et  rationalem  contingens.  Sensus 
namque  sive  per  visum,  sive  per  auditum,  sive 
per  olfactum ,  sive  per  gustum ,  sive  per  tac- 
tum ,  extrinsecus  corpus  contingcns  formatur, 
ipsamque  formam  ex  corporis  cantactu  conce- 
ptam  intrinsecus  reducens  per  meatus  singulis 
sensibus  emittendis  et  revocandis  introrsum  di- 
spositos  ad  cellam  phantasticam  colligit,  eamque 
iUi  parti  puriori  corporei  spiritus  imprimens  ima- 


A  ginationem  facit.  Quoo  quidem  imaginatio  in  brutis 
animalibus  phantasticani  cellam  non  transcen- 
dit;  in  rationalibus  autem  usque  ad  rationalem 
progreditur,  ubi  ipsam  incorpoream  animse  substan- 
tiam  contingit,  et  excitat  discretionem.  Ergo  imagi- 
natio  nihil  aliud  est  quam  similitudo  corporis,  per 
sensus  quidem  corporeos  o\  corporum  contactu 
concepta  extrinsecus,  atquc  per  eosdem  sensus  in- 
trovsum  ad  i>artem  puriorem  corporei  spirilus  re- 
ducta  ,  eique  impressa.  Haec  autem  in  rationalibus 
purior  fit,  ubi  ad  rationalem  ct  incorpoream  animne 
substantiam  contingendam  defecatur;  tamen  illic 
quoque  extra  subslantiam  illius  manons,  quia  simi- 
litudo  corporis  est  et  fundatur  in  eorpore.  Rationa- 

-.  lis  autem  substantia  corporea  lux  est ;  imaginatio 
vcro,  inquantum  corporis  imago  est,  umbra  est. 
Et  idcirco  postquain  imaginalio  usquc  ad  rationem 
ascendit,  quasi  umbra  in  lucemveniens,  et  luci  su- 
pervenicns,  inquanlum  ad  eamvenit,  manifestatur, 
et  circuinscril)itu'';  inquanlum  illi  supervenit,  ob- 
nubilat  cam,  et  ubumbrat,  et  involvit,  et  contegit. 
Et  siquidem  ratio  ipsa  sola  contemplatione  eam  su- 
sceperit  quasi  veslimentum,  ei  est  ipsa  imaginatio 
exlra  eam,  et  circa  eam  quo  facile  exui  et  spoliari 
possit.  Si  vcro  eliam  delectatione  illi  adhaiserit, 
quasi  pellis  ei  (it  ipsa  imaginatio,  ila  ut  non  sine 
dolore  exui  possit,  cui  cum  amore  inhsesit.  Hinc  est 
quod  animte  coiporibusexutoe,  corporalibus  adhuc 
passionibus  teneii  possunt,  quia  videliceta  corru- 

Q  ptione  corporaliuni  aflectionum  nondum  mundataj 
sunt.  Habetnamque  et  ipse  spiritus  quamdamin  sua 
natura  mutabilitatem,  secundum  quam  corpori  vivifi- 
cando  appropinquat,  in  qua  illa  spiritualis  et  incorpo- 
reasubstanlianonnihiIsuaepuritatisdeponit,etquasi 
quamdam  grossioi  i  proprietate  corpori  assumendo 
occurrit.  Quae  quidam  coaptatio,  si  secundum  solam 
naturam  fit,  mutationom  habet,  corruptionem  non 
habct.  Sin  autem  vitiosa  est,  in  hoc  ipso  puriorem 
naturam  corrumpil,  quod  cam  ad  consortium  igno- 
bilioris  terniinos  natura»  transire  compellil.  Et  hoc 
vitium  quanto  altius  animrc  in  corpore  manenti  in- 
haeserit,  tanto  difficilius  a  corpore  discedentem  de- 
serit :  etnon  tollitur  passio,  etiam  cum  tollitur  causa 
passionis.  Ipsa  quippe  anima,   inquantum  delecta- 

D  tionecorporisafficitur  quasiq.M  nUimcorpuIentiam 
trahens,  in  eadom  phanta^-i  s  imaginationum  cor- 
poralium  deforir.atur,eisde!nqueaItc  impressi  etiam 
soluta  corpore  non  exuitur.  Quie  vcro  in  hac  vita  se 
ab  ejusmodi  ffeculontia  mundare  studuerint,  hinc 
exeuntes  quia  niliil  corporenm  sccum  trahunt,  a 
corporali  passione  immunes  persistunt  Sic  itaque 
ab  infimis  et  extremis  corporibus  sursum  usque 
spiritum  incorporeum,  quaedam  progressio  est  per 
sen.sumet  imaginationem;  quaj  duo  in  spiritu  cor- 
poreo  sunt.  Postca  in  spiritu  incorporeo  proxima 
post  corpus  est  afTectio  imaginaria,  qua  anima  ex 
corporis  conjunctione  afficitur,  suprd  quam  est  ra- 
tio  in  imaginationem  agens.  Deinde  ratio  pura  supra 
imaginationem,  inqua  ratione  supremum  est  anima) 


DE  UNIONE  CORPORIS  ET  SPIRITtJS. 


l^ 


ore  sursum.  Quando  autcmab  animasursum  A 
Deum«  prima  est  intelligenlia,  qua3  estratio 
3riori  formata,  quia  ralioni  concurrens  con- 
ir  priesentia  divina,  qua)  sursum  informans 
m  facit  sapientinm,sive  intelligetitiam,  sicut 
.atiodcorsum  informans  rationczn,  scientiam 

do  acrmo  Dei  unus  est,  scilicet  verbum  in" 
atam  ;item  vivus^  ef/icax,  pcuotrabiJis,  etc, 
lomodo  onwia  nuda  et  aperta  sint  Dco  ;  et  do 
rdotiu  Christi. 

el  locutus  est  Deus  (PsaL  lxi),  quia  unum 

n  genuit,  per  quod  omnia  fecit.  Hoc  verbum 

moejus.  Unus  est  ergo  sermo  Dei,  quia  unum 

bum  Dei.  Et  ideo  vcre  unus,  quia  uniusunus 

ntentias   muUipliccs  non  complectitur ;  sed  B 

simplici  verbo  consummatur.  Quare  ergo 
in  psalmo  :  UtjnstHicerisin  scrnionibus  tuis 
l).  Et  alibi  :  Vivilica  mc  ul  custodiam  sor- 
iuos{PsaL  cxvni).  Si  enini  ve.e  sermo  Dei 
•editur,  quomodo  multi  sermones  ejus  dicun- 
1  sciondum  est  quod  aliter  perhominum  ora 
r  Deus,  alifer  per  semctipsum.  Nam  quod 
1  hominibus  per  homines  loquitur,  hoc  fere 
et  Veteris  et  Novi  Testamcnti  scriptura 
r.  Loquitur  ergo  Deus  per  homines,  lo- 
per  se,  multos  sermones  per  homincs, 
)ersemetipsum.  Sed  quoscumque  perhomi- 
a  protulit,  iste  unus  in  oinnibus  illis  fuit,  et 
in  isto  uno  unum  sunt,  qui  sine  isto  quolibet 
1  tempore  prolali  esscnonpossunt.  Videa-  C 
go  magnum  sacramentum,  vcrbum  Dei  hu- 
^arne  vestitum,  semel  visibile  apparuit,  et 
uotidie  idem  ii)sum  huiiiano  voce  conditum 
venit.  Et  quamvis  aliter  per  rarnem,  alque 
er  voccm  hunianain  liominibus  innotcscat, 
1  modo  tamcn  hic  inlclligen^In  cst  vox  Verbi 
i)i  caro  Dei.  Huinanilat.jiu  Christi  mali  quo- 
increduli  non  solum  vidcre,  sedetiam  occi- 
>taerunt  ;  et  adhuc  quotidie  sermoncm  Dei 
idiunt  ct  contemnunt.  Et  quemadmoduin  ilti 
im  occidere  non  pr;csumeient,  si  Deum  co- 
re  potuissent)  ita  quoquo  isti  ncquaquam 
livina  audita  respuerent,  si  virtutein  eorum 

sapore  gustare  valercnt.  Sermo  igitur  Dei 

«t,  quia  vita  in  eo  est.  In  eo  quod  foris  au-  D 

ixcitat,  id  quod  inlus  est  cor  viviiloat.  In  eo 

luribus  illabitur,  id  quod  cordi  inspiratur. 

3ris  est  transit,  quod  intus  cst  inutabililatem 

ipit.Qaod  foris  dccursus  verborum  explicat, 

eritas  incommutabilis  diclat.  IVopterca,  in- 

vlum  et  tcrru  transihunt,  vcrba  aulom  moa 

n8ibuni{Luc.  xxi).  Ubi  uliquenon  Iransibunt 

asitoria  non  sunt,  quiasiout  in  mullis  unum 

i  uon  dividilur,  ita  inulla  in  uno  verbo  non 

ur. 

itaque  de  sermono  Dei  breviter  explicatis, 

postoli  verba  inspiciamus :  Vivus  es/inquit, 

D0i  et  efHcax  el  penetrabilior  omni  gladio 

i  (Hebr, iy),\iy\xSf  quia  non  mutatur;  effieax, 


quia  non  deficit ;  penetrabilis,  quia  non  fallitur 
Non  mutatur  in  promisso,  non  deficit  in  facto,  non 
fallitur  in  judicio.Promissio  ejus  oblivione  non  mo- 
ritur,  nec  intentione  mutatur.  Operatio  ejus  difA- 
cultate  non  vincitur.  Judicium  ejus  ambiguitate  non 
fallitur.  Veraciter  promittit,  fortiter  facit,  subtiliter 
discernit.  Vivus  est  sermo  Dei  ut  credas,  efAcax,  ut 
speres,  penetrabilior  ut  timeas.  Vivus  est  in  prcB- 
ceptis  et  prohibitionibus,  efficax,  in  promissis  et 
comminationibus,  penetrabilior,  in  judiciis  etdam- 
nationibus.  Sed  quia  veritas  prumissorum,  et  omni- 
potentia  operum  ejus  credenda  potius  quam  discu- 
tienda  sunt,  quo)  sitsubtilitas  judiciorum  ejus  con- 
sidevemns. Pcnotrabilior,  inqmi cst  sermoDeiomni 
gladio  ancipiti,  Ancepsest  gladius,  qui  ex  ambabus 
partibus  incidit,  qui  cum  infigitur  penetrans  ex 
utraque  parte  secundo  viam  sibi  aperit,  hic  tamen 
nou  nisi  carnem  incidit ;  scd  Dei  gladius  utrinque 
secat,  quia  potest  animam  ct  corpus  pcrdere  in  ge^ 
hennam  ignis  (Matth.  \).  Sive  in  judiciis  utrinque 
sccat,  quia  utrumque  dijudicat,  incidit,  et  discernit. 
Sequitur :  Pertingcns  usquc  ad  divisionem  animeo  ao 
spiritua  {Hebr.  iv).  In  unoquoque  homine  tria  sunt 
caro,  spiritus,  et  meus.  Ad  carnem  pertinet  delecta- 
tio,ad  spiritum  cogitatio,  admentem  discretio.  De- 
lectatio  est  serpens,  cogltatio  Eva,  discrelio  Adam. 
In  dclectatione  est  superfluitatisconcupiscentia.  In 
cognitione  est  necessitatis  providentia.  In  discre- 
tione  est  veritatissententia.  Delectatioprovidentiam 
obtentu  necessilatis  ad  supcrlluitatem  prsecipitat. 
iVovidentia  rationem  per  compassionem  inferioria 
inclinata  sententia  veritatis.  Prima  divisio  est  inter 
serpentem  et  Evam,  hoc  est  inter  carnalitatem  sive 
animam,  vel  animalitatcm  et  spiritum,  inter  delecta- 
tionem  et  cogllationcin,  intor  supcrriuitatem  et 
necessitatem.  Sccun.la  divisio  est  inler  Evam  et 
Adam,inter  cogitationem  et  intentionem,  vel  discre- 
tio  iuter  pi-udentiam  carnis  et  sententiam  veritatis. 
Sermo  etiam  Dei  quasi  inlcr  animam  et  spiritum 
dividit,  quando  sacrum  eloquium  nobis,  quce  inter 
carnalia  et  spiritualia  desideria  repugnantia  habea- 
tur  ostendit.Sequitur :  Compagum  quuque  ol  nudul' 
larum  {Ibid.),  id  est  etiam  usque  ad  divisionem 
compagum  et  medullarum  peiiingit  ipsc  sermo  Dei. 
Quid  vera  per  compages  et  medullas  accipere  de 
beamus,  explanatur  cum  subdilur :  Cngilationum  et 
intcntionum  f  j7>it/.;.(3ompages  sunt  cogitationes,me- 
dullie  intentiones.  Primum  foris  sunt  opem  quasi 
cutis,  deindc  delectatio  quasi  caro,  deinde  cogita- 
tioncs  quasi  ossa,  dcindc  intentio  quasi  medulla. 
Sicut  cutis  carnein  tcgit,  sic  opera  delectationem,  et 
sicutossacarnemfuleiunt,siccogitatiouesdesideria 
pascunt ;  et  sicut  medullo)  ossibus  intcriores  sunt 
sicincogitationibus  intentiones  latent.  Cogitationes 
etiam  compages  vocantur,  quia  quodammodo  ita 
desideria  adinvicem  copulant  sicut  compages  mem- 
brorum  artus  ligaut.  Oompago  enim  vmculum  est 
quod  medium  est,  et  extrema  conjungit.  Et  simili- 
ter  cogitationesy  quia  et  ex  desideriis  nascuntur,  et 


2di 


APPENDIX  AD  HUGONlS  OPfiftA  DOGMATlCA. 


m 


desideria  generant  quodammodo,  et  heec  nutriendo 
et  illa  gignendo  utraque  ad  invicem  ligant.  Quasi 
enim  pi*fficedentibus  sequentia  connectunt,  quia  de 
illis  et  ipsse,  et  illas  de  ipsis  prodeunt.  Quod  vero 
desideria  cogitationes  gignere  diximus,  nemini  qui 
seipsum  cognoscit,  ignotum  esse  potest,  quia  illius 
profecto  ssepius  in  cogitatione  volvimur,cujus  amore 
plus  affecti  sumus.  Unde  etiam  Dominus  in  Evan- 
gelio  dicit :  Ubi  est  thesaurus  tuus,  ibi  est  cor  tuum 
{Matth.vi),  Ac  si  diceret :  Ubi  est  desiderium  tuum 
ibi  est  et  cor  tuum,  id  est  ubi  est  alTectio  tua,  ibi 
est  et  cogitatio  tua.  Rursus  quod  cogitationes  desi- 
deria  generent  Psalmista  ostendit  dicens  :  In  me- 
ditatione  mea  exardescet  ignis  (Psal.  xxxviii).Quia 
cujus  rei  cogitatio  animo  frequenter  insederit  illius 
amor  acrior  in  corde  exardescit.  (Jlonvenienter  igi- 
tur  per  medullas,  quse  in  corpore  magis  secretee 
suntet  reconditse,  intentiones  accipimus,  quse  quasi 
cogitationum  nostrarum  meduUae  sunt,  quia  in  co- 
gitatione  cordis  latet  intentio  cogitationis.  Qua  dum 
subtiliter  discutimus,  quasi  ad  inleriora  ossium 
penetramus. 

Liquetergoquodrectecompages,  cogitationes,  et 
medulloe  dicantur  intentiones.  Superest  inquirere 
quomodo  sermo  Dei  usque  ad  divisionem  eorum 
pertingat.  Prima  divisio  est  inter  animam  et  spiri- 
tum,  hoc  est  inter  voluptates  carnales  et  spiritua- 
les.  Secunda  divisio  est  inter  compages,;  id  est 
cogitationes  carnales  et  spirituales.  Primum  enim 
discernuntur  voluptates,  et  utrum  bono  an  malo  de- 
siderio  afiectussitanimus.QusB  discretioideo  prima 
est,  quia  facilius  quisque  sua  desideria  dijudicare 
potest ;  deinde  sequitur  discretio  cogitationum  quas 
magis  est  occulta,  et  diflicilius  comprehenditur. 
Quia  enim  ex  pravis  desideriis  bonae  nonunquam 
cogitationes  oriuntur,  et  rursus  ex  bonis  desideriis 
pravse  cogitationes  prodeunt :  non  facile  est  cogita- 
tionumqualitatem  discernere  vel  discutere,  cum  non 
solumexprsecedentibusdesideriis,  dequibus  oriun- 
tur,  sed  etiam  ex  subsequentibus  quce  ipsse  gignunt 
eas  opporteat  judicare.  Sed  ut  apertius  videatur 
qualiter  ex  pravis  desideriis  bonse,  et  ex  bonis  de- 
sideriis  prava^  cogitationes  nascantur,  exemplo 
monstretur.Nemoest  qui  desiderium  rapinoB  nesciat 
malum  esse,  sedaliquando  ex  desiderio  rapiendi  na- 
scitur  desiderium  occidendi,et  scBpe  ex  desiderio  oo- 
cidendinasciturhorror  homicidii.Dumergoexmalo 
desiderio  cogitatio  bonorum  gigncns  alTectum  prodit 
quasiin  radice  malasurculusbonus  dulcem  fructum 
facit.Similiter  aliquando  ex  bono  dessiderio  mala  co- 
gitatio  nascitur,  ut  nonnumquam  pollutionemcarnis 
abominando,  turpitudinem  carnalis  concupiscentise 
cogilare  incipimus,  et  ex  ipsa  nostra  cogitatione  ad 
deleclationem  illicitam  innammamur,  et  quasi  de 
puro  fonte  aqua  manare  incoeperat,  sed  paulatim 
defluens  in  sentinam  turpitudinis  ibat.  Aliquando 
autem  cogitationes  etex  bonis  desideriis  prodeunt 
etbonadesideriagignunt,  vel  exmalis  ortaesimiliter 
naala  proferunt.  In  qua  ambiguitate  quia  difficilius 


B 


A  veritasdiscemi  potest,  benepostdivisionemanimse 
ac  spiritus,  id  est  carnalium  et  spiritualium  volun- 
tatum,  divisio  compagum,  id  est  cogitationum  bo- 
narum  et  malarum,  quasi  perplexior  etdifAcilior  est 
posita.  Postremo,  quia  discretio  intentionum  iis 
omnibus  secretior  esse  cognoscitur,  merito  in  ex- 
tremo  medullarum  quoque  divisio  subditur.  Haec 
autem  omnia  sermo  Dei  dijudicando  penetrat,  quia 
ille  qui  per  sapientiam  suam  intus  secreta  nostra 
subtiliter  intelligendo  discemit  foris  per  doctrinam 
suam  utiliter  nos  illuminando  eadem  intelligere  fa- 
cit.Quta  igitur  vivus  est  sermo  Dei,  credamus  eum 
vcra  promittere ;  quia  efHcax  est,  speremus  eum 
promissa  perficere ;  quia  penetrabilis  est,  et  falli 
non  potest,  offendisse  eum  poeniteamus,  et  de  reli- 
quo  timeamus  ofTendere.  Ipse  enim  et  voluntates 
nostras  intelligit,  et  cogitationes  videt,  et  intentio- 
nes  comprehendit.  Sequitur  : 

Non  est  ulla  creatura  in visibilis  coram  ipso  {Hebr^ 
iv).  Oculus  Dei  et  longinqua  capit,  quia  ubique  pra- 
sens  est,  et  intima,  quia  in  omnibus  est,  et  subtilia. 
qui  perspicax  est,  et  maxima  comprehendit,  quia 
omnia  in  ipso  sunt.  Hac  prosequitur  dicens :  Omnia 
sunt  in  conspoctu  qjus  nuda  (ibid),  quia  in  ipso  sunt 
omnia  et  aperta  (Ibidj^  quia  ipse  est  in  omnibus, 
vel  nuda  creatura  dicitur,  nuda  actio  vel  cogitatio, 
vel  intentio  humana.  Quidam  est  oculus,  qui  foris 
est  et  non  intus,sicut  ocuIuscarnis;quidamintusest 
ad  aliquid,  et  ad  aliquid  foriS;  ut  oculus  cordis ;  et 

^  quidam  oculus,  qui  intus  est  tantum  et  non  foris,  ut 
oculus  Dei.  Oculus  carnis  videt  tantum  extima  cor 
porum,  et  oculus  mentis  extima  cordium.  Oculus 
Dei  intima  videt.  Oculus  cordis  ad  oculum  carnis 
intus  est,ad  oculum  Dei  foris.Et  sicut  oculus  carnis 
non  capit  quaecapit  oculus  cordis,  sic  oculus  cordis 
non  capit  quse  capitoculus  Dei;  sed  oculus  Deica- 
pit  qua3  capit  ocuius  cordis.  Igitur  oculus  carnis 
tantuin  capit  extima  corporum.  Oculus  cordis  et  ex- 
tima  et  intima  corporum  sed  tantum  extima  cor- 
dium.  Oculus  vero  Dei  extima  simul  et  intima  non 
solum  corporum,  sed  etiam  cordium  capit.  Ergo  non 
est  ulla  creatura  invisibilis  coram  eo.  Omnia  autem 
sunt  nuda  et  aperta  coram  eo.  Ab  oculis  nostris  te- 
guntur  saepe  etiam  quee  visibilia  sunt:  quse  invisibi- 

Q  lia  sunt  clauduntur.  Actio  visibilis  est  intentio  in- 
visibilis  est.  Sed  actiones  hominum  licet  in  sua  na- 
tura  visibiles  sint,  multis  tamen  modis  teguntur  ab 
oculis  notris,  ne  videantur.  Intentio  autem  videri 
non  potest,  etiamsi  ipsa  actio  videatur.  Igitur  oculis 
Dei  omnia  sunt  nuda,  qui  ipse  omnes  actiones  ho- 
minuin  videt  ubicumque  iiant,quia  non  sunt  tenebr» 
el  non  est  umbra  morti,  ubi  abscandantur  qui  ope- 
rantur  malum;  nec  operimentum  tegit,  nec  velamen 
protegit,  nec  paries  intercludit,  nec  caligo  abscondit 
nos  ab  oculis  ejus.  Ergo  omnia  sunt  nuda,  quia 
ipse  videt  omne  quod  agitur;  omnia  aperta  quia 
ipse  videt  qua  intentione  agatur.  Sequitur  ; 

Ad  quem  aobis  sermo  (Jbid,),  id  est  ad  Deum  vel 
ad  sermonem  ejus,  subauditur  vel  est|  vel  erit,  vel 


29d 


OE  UNIONE  CORPOIlIS  ET  SPlRlTuS. 


2d4 


esse  debet  senno.  Primum  fit  sermo  Dei  ad  nos ,  A  supor  Christum,  tunc  quasi  ad  pontificatum  electus 

est.  Quando  in  monte  dictum  est,  tunc  quasi  pon- 
tifex  est  ordinaius  et  veste  indutus  glorise.  Postea 
in  tertia  voce  quce  ad  eum  venit  de  coelo,  dicens  : 
Et  clarificavif  ei  itcrum  clariihabo  (Joanwii)^^^' 
probatus  et  conOrmatus  est  in  dignitaie  sua,  sicut 
Aaron  post  ordinationem,  quia  quosdam  semulos  et 
suo  sacerdoiio  derogantes  habuit,  a  Deo  probatus 
est  et  confirmatus.  In  monte  vestcm  gloriee  in  ordi- 
nationemaccepit;  inresurrectionead  oiTerendas  pro 
nobis preces Deum indut. Omnis  nam jueponlifex ex 
hominibus  assumptus  pro  hominibus  constituiiur  in 
his  qucesnni  ad  Doum,  ui  offeratoblationes  ei  sacri" 
ficia  pro  peccaiis  (Hebr.  v.)  Duplex  esse  debet  as- 
sumptio  eorum  qui  prsaficiuntury  scilicet  ut  primum 
intus  per  gratiam  assumantur  ad  excellentiam  vir- 
tutis,  postmodum  foris  per  obedientiam  vocentur  ad 
excellentiam  dignitatis.  Alii  assumuntur  intus,  et 
non  foris  sicutboni  subjecti.  Alii  assumunturforis 
et  non  intus  sicut  mali  prselati,  alii  foris  et  intus 
sicut  boni  praelati,  alii  nec  foris  nec  intus  sicuft 
mali  subjecti.  Sequitur  : 

Pro  hominibus  constiiuitur  in  his  quae  sunt  ad 
Deum  (ibid),  Dicitur  in  Evangelio  ;  Heddiie  quad 
sunt  Cwsaris  Cwsari,  ei  quse  suntDei  Deo  (Lucxx), 
Sicut  Csesar  hnbet  prsefectos  suos  ad  populum  qui 
exigant  ea  quse  Csesaris  sunt,  sic  et  Deus  habetprse- 
fectos  suos  ad  populum  suum,  qui  ea  quse  Dei  sunt 
requirant.  Et  sicul  priefecti  Csesaris  legatione  po- 


postea  sermo  noster  ad  Deum.  Duobus  autera  modis 
fit  sermo  Dei  ad  nos,  interius  et  exterius.  Interius 
per  inspirationem  exterius  per  praedicationem.  Item 
per  inspirationem  duobus  modis,  per  naturam  et 
per  gratiam.  Per  naturam,  quando  conditis  inspirat 
eognitionem  boni ;  per  gratiam ,  quando  reparatis 
suggerit  amorem  boni.  Duobus  etiam  modis  fit  no- 
ster  sermo  ad  ipsum,  vcl  consulendo  rationem,  vel 
reddcndo  rationem.  Si  modo  rationem  ex  voluntate 
consulere  ad  faciendum  nolumus,  tunc  ex  necessi- 
tate  de  factis  rationem  reddemus  :  sicut  iu  Apoca- 
lypsi  dicuntur  libri  aperti,  et  deindc  liber  alius 
apertus  qui  est  vitse ,  postea  judicatos  mortuos  ex 
iis  quse  scripta  erant  in  libris  {Apoc,  xx).  Libri  suut 
corda  hommum.  Liber  vitoe  est  sapientia.  Dei  libri 
aperiuntur,  quando  manifesta  sunt  secreta  cordium. 
Liber  vitse  aperietur,  quando  unicuique  luce  inte- 
riori  manifeste  patescet  omne  quod  faciendum  est. 
Et  mortui  ex  his  quse  in  libris  sunt,  non  qure  in  li- 
bro,  judicantur,  quia  peccatores  ex  suis  operibus 
judicabuntur.  Libri  nostri  ad  librum  Dei  scripti 
sunt,  quia  corda  nostra  ad  similitudinem  sapientiue 
Dei  condita  sunt  sicut  dicitur  :  Signatum  est  super 
noslumen  vultus  tui,  Domine(PsaJ,  ivj.  Adhuc  scribi 
debent  libri  nostri  secundum  exemplar  libri  vitse, 
sicut  dicit  Apostolus :  Esioie  imitaiores  Chrisii  sicut 
Slii  charissimi  (Ephes,  v).  Etsi  scripti  non  sunt, 
saltem  corrigendi  sunt.  Conferamus  itaque  libros 


B 


nostros  cum  hoc  libro,  ut  si  quid  nliter  habuerint,  ^  puh  funguntur  ad  intercedendum,  et  legatione  Cee- 


corrigantur,  ne  in  iili  ultima  coUatione)  si  quidpiam 
aliter  inventi  fuerint  habentes ,  abjiciantur.  Sic  in- 
telligi  potesty  ad  quem,  id  est  sermonem  est  nobis 
sermo.  Vel  aliter,  ad  quem  est  nobis  sermo.  Lo- 
quamar  ad  Christum  de  nobis,  ut  ipse  ad  Patrem 
loquatur  pro  nobis ,  quia  pontifex  est ,  ut  conferat 
Deo  vota  populi,  et  magnus.  Mngnus  secundum 
divinitatem,  quia  Filius  Dei ;  magnus  secundum 
humanitatem,  quia  penetrat  coelos.  Accedamus  ergo 
cum  fiducia  ad  thronum  gratio;  ejus,  id  est  ad  ipsum 
in  quo  regnat  gratia.  Gratia  autem  in  eo  duobus 
modis  regnat,  quia  nec  in  eo  malitia  est,  quse  afie- 
ctum  gratiae  impediat  quin  vclit,  nec  in  nobis  mi- 


saris  ad  populum  ad  imperandum,  sic  et  p^^aefecti 
Dei,  id  est  prselati  in  Ecclesia  legatione  populi  fun- 
guntur  ad  Deum  utobsecrent,  sive  legatione  Dei  ad 
populum  utjubeant.  Aliud  estenim  officiumprselati 
inquantum  est  legatus  populi  ad  Deum,  et  aliud  est 
in  quantum  legatus  Dei  ad  populum.  In  illo  officio 
quo  estjlegatus  populi  erga  Deum,  devotionem  exhi- 
bere  debet,  ut  eum  oblationibus  et  sacrificio  spiri- 
tuali  precibusque  placatum  reddat.  In  eo  officio  quo 
est  legatus  Dei  ad  populum,  ad  ipsum  pertinet  igno- 
rantes  docere,  peccantes  corrigere.  De  illo  officio  in 
quo  est  legatus  populi  ad  Deum  dictum  est,  ut  ofic- 
rat  sacrificia  et  oblationes  pro  peccatis.  De  illo  offi- 


seria  quin  possit.  Accedamus  ergo  cum  fiducia,  quo-  D  cio  in  quo  est  legatus  Dci  ad  populum,  dictum  est 


niam  et  officium  ejus  est  ut  pro  nobis  oret,  quia 
pontifex  constitutus ;  et  mentum  ipsius  ut  impetret, 
quia  justus.  Denique  libenter  compaiietur,  quia  et 
ipse  propter  nos  infirmitatibus  circumdatus  est. 
Constitutus  est,  quia  a  Deo.  Non  enim  ipse  se  con- 
stituit,  sed  Deus  illum  glorificavlt,  qui  dixit :  Filius 
meua  es  tu  :  ego  hodie  genui  te  (PsaL  ii ;  Matih,  ii, 
XVII :  Marc.  ix).  Quando  in  baptismo  hoc  dictum  est 


ui  sciat  compati  lis  qui  ignorani  el  errani  Quoniam 
ei  ipse  circumdatus  cst  intirmiiaie  {Hebr,\),  Quidam 
sunt  qui  se  in  infirmitate  esse  cognoscunt,  sed  cir- 
cumdaios  infirmitate  non  putant,  hi  videlicet  qui  in 
quibusdam  actionibus  suis  fortes  se  esse  conside- 
rnnt.  Qui  vero  in  omnibus  suis  se  infirmari  cons- 
piciunt,  inquantumad  existimationemsuamundique 
infirmitaie  circumdati  sunt. 


^ 


At>PENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMAflCA. 


APOLOGIA  DE  VERBO  INCARNATO 

AUCTORE,  UT  VIDETUR, 


JOANJNE  CORNUBIENSI, 


C0NTIN£N8 


Objectiones  contra  eos  qui  dicunt  Christum  non  esse  aliquid  secundum  quod  est  homo. 


Fides  est  certitudo  rerum  invisibHium  ad  religich 
nem  pertinentium,  supra  opinionem  et  infra  scien- 
tiam  constituta,  Ex  hac  iidei  assignatione  patet  quod 
non  licet  dubitare,  vel  opinari  circa  fidei  articulos. 
Ubi  enim  est  opino,  non  est  certitudo,  ubi  vero  non 
est  certitudo,  non  est  lides.  In  naturalibus  opinio- 
nibus  vel  poeticis  existimationibus,  vel  in  allegori- 
ciSyVel  tropologicis  sententiis,  licet  diversas  senten- 
tias  promere.  Carca  fidem  non  licet  non  solum  aliud 
constituere,  sed  nec  de  ipsa  veritale  ad  modicum 
dubitare ;  sed  oportet  firmiter  ipsam  pr ofiteri .  Unde 
in  Symbolo  Athanisii :  Hwc  est  fides  catholica, 
quam  nisi  quisque  fideliter  firmiterque  crediderit, 
salvus  esso  non  poterit.  Si  autem  de  nullo  fidei  arti- 
culo  licet  diversa  opinari,  maxiine  do  illo  qui  ca^te- 
ris  est  principalior,  cui  caeteri  tanquam  fundamento 
innituntur,  qui  in  his  verbis  exprimitur.  Verbum 
caro  factum  est  (Joan,  i),  id  est  homo  constans  ex 
came  et  anima.  Unde  Augustinus :  Firmissimo  tene, 
et  nullatenus  dubita  ipsum  quieeternaliter  natus  est 
de  Patre,  esse  illum  qui  essentialiter  conceptus  est 
et  natus  de  Virgine,  unius  naturw  cum  matre.  Ecce 
Augustinus  prohibet  dubitare,  et  jubet  firmissime 
tenere  inl^hristoduas  esse  naturas,  divinam  scilicet, 
secundum  quam  dicit :  Ego  et  Pater  unum  sumus 
(Joan.  x);  et  humanam,  secundum  quam  dicit :  Pa- 
ter  major  me  cst  (Joan,  xivj. 

QUifiSTio  I.  Qusero  igitur  ab  his  qui  dicunt  Chri- 
stum  non  esse  aliquid  in  eo  quod  est  homo,  quid  per 
me  significetur  cum  dicitur :  Patcr  major  me  est,  an 
quod  est  (^hristus  :  an  quod  non  est  Christus  ?  Si 
dicatur  aliquid  quod  non  est  (^ihristus  per  me  signi- 
ficari  in  tali  loco,  consequens  est  ut  Christus  dicat 
se  esse  aliquid  quod  ipse  non  est;  quod  non  conve- 
nit  veritati.  Item  si  aliquid  per  me  ibi  significatur 
quod  est  Christus,  illud  cst  vel  substantia  increata 
vel  creata.  Scd  nulla  substantia  increata  major  est 
Pater.  Sin  autem  substantia  creata  est,  vel  est  ra- 
tionalis,  vel  irrationalis.  Sed  substantia  irrationalis 
esse  non  potest.  Ergo  est  substantia  rationalis.  Et 
sic  vel  angelica,  vel  humana ;  sed  angelica  non  est, 
ergo  humana.  Oportet  itaque  ibi  significari  substan- 
tiam  creatam  et  rationalem,  et  humanam,  id  est  ho- 
minem  constantem  ex  anima  et  carne.  Unde  Augu- 
Btinus  dicit  quod  pars,  cum  dicitur :  Verbum  oaro 


A  factum  est,  ponitur prototo,  scilicet  caro  pro  homine. 
Necessario  ergo  homo  est  aliquod  totum,  cujus  pars 
sitcaro,  et  illud  totum  sit  Christus.  Unde  idem  dicit : 
Deus  in  aeternam  personam  divinitatis  temporalem 
accepit  substantiam  carnis,  Quid  est  in  personam 
acccpit,  nisi  personaliter  sibi  univit,  id  est  ut  quod 
assumptum  est,  una  esset  cum  assumente  persona  ? 
)Jnde  in  libro  De  agone  christiano  :  Incommutabilis 
veritas  per  spiritum  animam,  et  per  animam  corpus 
suscipions  totum  hominem  assumptum  liberavit,  In 
eodem :  Non  eos  audiamus  qui  sic  dicunt  ab  oeterna 
sapientia  susceptum  hominem,  qui  deVirgine  nalus 
esty  quomodo  et  alii  homines  ab  ea  sapientes  Gunt. 
Aliud  est  enim  sapientem  tantum  fieri  per  sapientiam 
Dei ;  et  aliud  est  ipsam  personam  suscipere  sapien- 

"  tiee  Dei.  Audis  quod  homo  ille  personam  suscepit 
sapientise  Dei.  Unde  et  per  gratiam  homo  transivit  in 
Deum,  non  naturse  versibilitate,  sed  Dei  dignatione 
mirabiliter  asaumptus  in  unitatem  personae.  Qua- 
propter  et  aliler  sapicns  homo  ille,  qui  personam  sa- 
pientia^  gerit,  aliter  alii.  Unde  Augustinus  super 
Epistolam  ad  Galatas  :  Pcr  fidem  induendo  Chris- 
tum,  omnesfiunt  filii,  non  natura,  sicut  unicusFi- 
lius,  qui  sapientia  Dei  est,  Neque  proe  potentia  et 
singularitate  susceptionisad  habendam  naturaliter, 
et  agendam  personam  sapientiae,  sicut  ipse  mediator 
^  unum  cum  ipsa  suscipiente  Sapientia. 

QuiEST.  II.  Quaero   item   quomodo    Augustinus 
dicat  susceptum  hominem  ad  habendam  naturaliter 

p  personam  Sapientise  Patris,  cum  alibi  dicat  quod  in 
unitate  persona;  assumptus  homo  ille  gratias  est, 
non  naturae?  Solutio.  Naturale  duobusmodis  dicitur; 
et  quod  est  de  substantia  rei ,  et  quod  est  origi- 
nale,  id  est  ab  origine  creationis  suse  datum.  Unde 
quia  homo  assumptus  ex  quo  fuit,  persona  divina 
f uit ,  non  tamen  per  naturam ,  sed  per  gratiam  ; 
quodammodo  naturale  estei  essepersonam  Dei,  sed 
hocnaturalenon  excludit  gratiam.  Unde  Augustinus 
in  Enchiridio :  In  naturw  Iiumaua)  susceptione  facta 
est  quodam  modo  ipsa  gratia  illi  Iiomini  naturalis, 
Nam  ex  quo  homo  esse  csepit,  non  aliud  esse  coepit 
quam  filius,  et  hic  unicus,  ut  quemadmodum  una  est 
persona,  anima  rationalis  et  caro ;  ita  una  persona 
Deus  et  homo.  Filius  tribus  modis  dicitur,  adoptione, 
ut  nos  per  fidem ;  susceptione  ut  mediator,  scilioet 
homo  assumptus;  natui^a  ut  Verbum,  quod  eadem 


DB  V£RBO  INGARNATO. 


^ 


est  cuoi  Patre,  non  pai^cma  :  el  eiwiefE  A  mnvcL   Sed  aHa  est  anixna  Christi,  et  alia  anima 

Virginis.  Unde  si  idcm  esl  natura  humana  quod 
aniina  est  eorpus,  si  non  sunt  ejusdem  anlnue  ct 
oamiSt  nec  ejosdem  sunt  naturte,  vel  si  cjusdcm 
aiuit  nalur»;  nec  tamen  sunt  ejusdem  caruis  ct 
animflB,  aliud  intelligitur  per  aatui^am,  aliud  pcr 
animam  et  carnem.  Notandum  autem  quod  natura 
humana  tripliciler  accipitur,  scilicet  pro  forma  su))- 
aUntiaU,  qu»  huiu&nitas  dicitur,  et  pro  re  existcnii 
in  tali  proprietatp,  acilicet  pro  ilio  composito  ex  oor- 
pore  et  aaima,  quod  quandoque  hoc  nomine  huuia- 
niiaa  significatur.  Dicitur  etiau  quandoque  huniana 
natura  oorpus  ei  anima.  Veinim  est  ergo  Christum 
asaumpsisso  corpua  et  animam ,  et  illud  composi- 


im  Mediatore  non  substantia.  Unde  Au- 
I  libro  De  Trinitate  :  Cuin  fdius  ait  Deus 
ia  tamea  sabstantia  Deus,  alia  suhstauUa 

III.  Quieritur  an  suhstantia  humana  in 
adoranda.  ^luiio, Dignitatis  potestas  non 
ium  huinilitasaJoratur,  ut  dicit  Hilarius. 
mus.Terra  adoratur  a  Verbo  Deiassum- 
wmo  catnem  ejus  manducat ,  nisi  ptius 
inon  tamen  propter  ipsam,  sed  propter 
'/nr.DicitauctoritasquodCreator  est  crea- 
)8tinans  prtedestinatus,  infect\is  fhctus ; 
ndum  naturam  htimanam  intelligendum 


do  adPalrewuwuinetPatrem  vostrum,  »  *«*"»'  «' '""f  ^'""''"''  "'•"'°**  humauilatem.  Uuin 
eumetDeam  veslrnm  (Joan.  xx).  SiChri-  "  •"'*■»  ^  ^»™"  »'»  a88umpto,  non  potest  negaii, 


tal!quasubstantiacrcata,nonhabetDeum, 
n  creatura)  Dous  est;  sed  ipse  dicit  se 
imnecessario,ergoestaliquid  quod  habet 
Ci*eatorem.  Dicitur  alibi  quod  tanta  est 
is  et  Dei,  quod  totum  est  Deus,  totuin  est 
jtiid  per  hominem  signiOcatur  cum  dici- 
est  homo?  Quid  est  quod  sequitur  quod 
stantiis  hominisf  Si  cnim  sic  intelligitur, 
bmo,  id  est  habet  homincm.  Sic  potest 
1  est  caro,  id  est  habet  caiiiem.  Augusti- 
iper  Joannemyquod/i7i{/t/  est  Verbum  Dei, 
mo.  Quid  hic  pcr  ho.ninem  signiBcatur? 
I  quidam  opinantur,  hic  per  hominem 


cum  non  solum  corpuaet  anima  sint  assunipta^  sed 
etiam  omnes  proprietates  assumpteB  sint. 

QUiBST.  IV.  Ideo  queero  ab  iis  qui  dicunt  quod  in 
Christo  non  est  aliquid  quod  sit  homo,  quid  sit  sub- 
jectum  humanitati  huic  formtB.  Non  enim  dcitas 
potest  ei  esse  subjecta,  nec  caro  nec  anima.  Quid 
ergo?  8i  nihil  est  constitutum  ex  corpore  et  anima 
Chriati,  quod  sit  Christus,  in  quo  quasi  in  subjecto 
possit  ease  humanitas,  necessano  igitur  Christus 
est  quoddam  totum  constans  ex  anima  et  corpore ; 
vel  non  habet  hanc  formam  humanitutcm.  «lonti- 
temur  itaque  in  Chinsto  duarum  Kubstantiarum 
unionem,  non  rautationem,  vel  versibilitatem,  vel 


a>0 intelligitur,  el  non  aliquid  cdmposi-  C  peimistionem,  vel  confusionem. 


lobus  dicere  deberet,  aliud  est  verbum 
mnt  homo,  cuih  per  hominem  plura,  et 
signiflcetur.  Augustinus  dicit  alibi  super 
^d.Co\ossen8es:HomoexceJlentiusassum» 
fiam  gcrit  sapientiic,  Si  igitur  id  quod  est 
a  non  est  persona,  ut  volunt  quidam,  nec 

gerit  sapientise,  quomodo  ergo  audent 
minem  assumptum  personam  esse?  cum 
9  hic  dicat  auctoritas :  Quidcscendit,  id  est 
ui  asc.endit(Ephes,  iv),  id  est  homo.  Dicit 
sitor  quod  deitasethumanitassunteadem 
Jnde  Leo  papa :  MirahiUor  nobisfU  iuDeo 

quampotentia ;  et  difficihus  capitur  a  no- 
ttis  di  vinse  exinanitio  quam  ser  vilis  formio 


QuiVST.  V.  Dicit  llilarius  in  nono  libro  De  Trini- 
tate :  quod  homini  acquirebatur  ut  Deus  essel,  Quacro 
igitur  quis  sitiste  homo,  cui  acquiritur  ut  Deus  sit? 
Nunquid  animae  vel  carni?  Non  utiquc,  sed  hoinini 
constanti  ex  utroquc.  Idem  in  octavo  libix)  Dc  Tri- 
nitate  :  Nescit  plane  vitam  suam,  nescit,  qui  ipsum 
Jesum,  ut  vorum  Deum,  ita  vorum  hominem  ignorut, 
Si  enim  non  est  id  quod  est  homo ,  non  est  honio ; 
et  si  non  est  homo ,  non  est  verus  hoino.  Quanla 
ergo  est  temeritas,  negarc  Christum  aliquem  ho- 
minem  esse;  et  tamen  ipsum  veruin  hominem 
prsedicare!  Augustinus  dicit  super  Domine  rcfu- 
gium  {PsiL  lxxxix)  :  Quod  Christus  incwpit  essc 
quod  uon  erat,  servata  suhstantiarum  proprielalc. 


ivectio.  Et  post :  Licet  aliud  sit  Creator,  et  1)  Q^o^  ^rat  creabile  mansit  creabile ;  et  quod  increa- 


iura,  in  unam  tamen  personam  concurrit 
naturw  proprietas,  Omnia  quoe  Deisunt  et 
mul  humanitas  explevit  ct  deitas.  Legitur 
»tus  sicuti  est  homousios  [b(iootfai(K|  Patri, 
nousios  [bu.006910;]  matri.  Sed  si  Christus 
quod  cst  homo ,  sed  tantum  id  quod  est 
lil  quod  est  consubstantiale  matri,  est 
le  fllio,  et  e  diverso,  ergo  non  cst  ei  con- 
lis,  cum  nullum  habcat  substantiale  cum 
iine. '  Sed  dicent  forsitan  :  Christus  ideo 
9  {^(ioo^aioc]  matri  dicitur,  quia  ejusdem 
I  cum  matre.  Et  e^o  quaero  quid  per  natu- 
ttBin  inleliigant,  cum  dicitur,  Christus  est 
faUira  ottm  matre.  Dicanl  eorpos  et  ani- 


bile,  increabile  :  et  quod  mortalo,  mortale  :  et  quod 
immortale,  immortale.  Utrumque  una  immortulis 
tamen  persona,  et  vere  immortalis.  l.nde  Isidorus 
in  libro  De  sunimo  bomo  ait :  Humanilus  a  Chrislo 
suscepta  alia  persona  est  in  Trinitate,  Cui  consonat 
illud  quod  Augustinus  dicit  in  secundo  libro  De 
Trinitate.  Forma  suscepti  liominispersona  Filii  est^ 
Quid  apertius?  Quomodo  ergo  audes  dicere  quod 
nihii  quod  est,  assumptum  est  persona  Filii?  liedi 
ad  eor  taam,  et  animadverte  veritatem.  Quis  sit 
qui  i^oitur  attende.  Uecole  quod  periculum  ani- 
miB  tufB  inoarris,   si  negaveris  tam  manifestam 
veritatam.  Memorare  «tiam  quod  homo,  qui  negavi\^ 
GhriBtum  ease  alicnaidf  «\\  Ylotcwq^  «\  \^^^  \^Vx>\> 


VAJROL.  CLXXnj 


Vi 


299 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


300 


decepi.  Ct  utinam  solus  deceptus,  alios  non  dece- 

pisset!  Si  nondum  credis  prsedictis  auctoritatibus, 

audi  quid  Augustinus  dicat  in  eodem  libro  :  //u/nd- 

nain  illnm  formam  exMaria  virgine  Trinilasoperata 

eslf  sed  Filii  solius  persona  est,  Idem  in  terti6  de- 

cimo  de  Trinitate.  Haniana  natura  Deo  Verbo  copu- 

lata  estf  ita  ui  cuni  ipso  fieret  una  persona,  Nota  quod 

in  hujusmodi  locis  humanitas  vel  forma  servi,  vel 

natura  humana,  non  significat  corpus  et  animam. 

vel  illnm  proprietatem;  quae  proprie  et  secudum 

usum  loquendi  dicitur  humanitas,  sed  rem  existen- 

tcm  in  tah  proprietate  notat.  Firmiter  ergo  tenen- 

dumquod  nomine  humanitatis  quandoque  id  quodest 

homo  significatur.  NoH  ergo  mirari  quod  humanitas 

dicta  est  persona,  eum  nomine  hnmanitatis  homo 

assumptus  significeturintaliloco.Hilarius  inoctavo 

libro  de  Trinitate  sic  ait :  Deo  est  proprium  fuisse 

aliud  qiiam  mancbat;  nec  tamen  non  esse  xpiod  man^ 

serat.  Hilarius  dicit  quod  Deus  est  aliud  q\^am  fuitf 

mancns  quod  fuit,  Et  quia  nulli  creaturse  hocpotest 

covenire,  ut  maneat  simul  quod  est,  et  aliud  iiat, 

dicit  hoc  proprium  Deo  esse,  aliud  esse  quam  fuit, 

et  manere  quod  fuit.  Dic  ergo  quomqdo  preesumis 

dicere  quod  Christus  non  est  aliquid  quod  non 

fuerit  ab  seterno.  Ecce  plures  auctoritates  habemus, 

quod  Christus  factus  est  aliquid  quod  non  fuit. 

Qua'S0  ut  saltem  unam  auctoritatem  ostendas  quaa 

dicat  quod  Peus  non  est  aliquid  in  eoquodesthomo, 

vel  quod  non  factus  sit  aHquid  quando  factus  est 

homo. 

Nunc  ponendsesunt  objectiones  quorumdam  con- 
tra  nos  :  Si  Deus  essenlialiter  est  homo,  vel  homo 
est  Deus,  tunc  sic  Deus  assumpsisset  hominem  in 
sexu  muliebri,  et  mulier  esset  Deus^  et  Deus  esset 
mulicr.  Sed  potuit  Deus  in  talf  sexu  assumpsisse 
hominem,  ergo  potuit  Deus  esse  mulicr.  Solutio. 
Auguslinus  dicit  :  Qui  essentialitor  natus  est  de 
Putro,  cst  cssentialitor  ille  qui  conceptus  et  nalus  est 
do  Virfjine.  Ideoque  fateor  quod  Deus  semper  po- 
tuit,  polost  el  potcril  utroque  sexu  assumpsisse 
homincai.  Utinam  te  videres  ubi  te  video,  qui  htec 
obiieis.  Taim  igitur  uterquesexus  erat  rcdimendus, 
decena  fnil  ut  scxus  honorabihor  assumeretur,  et 
de  fcmina,  ut  sic  ulerque  sexus  ad  redemptionem 
pertinere  oslenderetur.  Unde  Augustinus  de  Sym- 
bolo  fulei  :  Illa  dispensatio  utrumquc  sexum  bono- 
rarif  ot  ad  curam  pertinere  monstravit,  Nonsolum 
quem  susccpilf  sed  pcr  quam  suscepit  virum  ge- 
rcndo,  do  fcniina  nascendo. 

Qu/fisT.  VI.  Quaero  ab  iis  qui  dicunt  nihil  esse 
composiUim  ex  anima  et  carne  Christi,  quomodo 
sexus  stt  assumptus.  Non  enim  in  carn»  vel  anima 
estaliquis  sexus  sed  in  solo  toto  ex  duabus  paiUbus 
constituto.  Decuit  quateiiiarium  divinum  conpleri. 
Fecit  enim  Deus  primum  hominem  sine  complexione 
sexuum.  Feminam  vero  prodaxitdevii*o.Ex  maritali 
vero  admistione  formavit  utrunque.  Restabat  quar- 
tum  ut  quasi  vicem  femina  redderet  viro :  quod 


B 


A  completum  est,  dum  contra  rationem,  et  supra  na- 
turam  peperit  virgo. 

Objicitur.  Si  Deus  potuit  assumere  mulierem, 
ergo  multer  potuit  esse  Deus.  Sohitio.  Non  sequitur. 
Sicut  nonsequitur.  Deus  potest  dehomine  facere  la- 
pidem  ergo  homopotestfierilapis.Deusenimpotest 
impossibiIia,nec  tamen  impossibilia  sunt  possibilia. 
Item  objicitur.  Si  illa  substantia  qu»  Verbo  unita  est, 
coepit  esse  Deus,  et  econtrario  Deus  c^pit  esse  illa, 
qusedam  substantia  est  Deus  qu^  non  semper  fuit 
Deus,  et  qua^dam  substantia  est  Deus  quse  non  est 
divina  substantia,  et  Deus  est  aliquid  quod  non  sem- 
per  AMt.  Adduntque  :  Si  homo  assumptus  est  per- 
sona,  ergo  veL  tertia  in  Tri^itate,  veL  «lia ;  sed  non 
alia,  ergo  tertia  in  Trinitate,  et^sic  Deus.  Solutio. 
hoc  ipso  se  probant  non  esse  C^tholicos  cum  id  quod 
totauctoritatibus.probatur,habentp^oinconvenienti. 
Nonne  Isidorus  dicit  quod  bumanitas  e  Cbristo 
suscepta  est  iertia  pcrsona  in  Trinitate?  Et  Hilanus 
asserit  quod  proprium  est  Deo  fuisse  aliud  quam  ma^ 
nebatf  nec  tamcn  noa  esse  quod  m$nserat,Ei  Augu- 
stiuus :  Creator  lernporum  inveatus  est  in  iempore  : 
etiam  ipse  faclus,  Et  alibi  :  Homo  recens.  sed  non 
Deus  recens,  Hoc  est  inconveniens  quod  nos  ado- 
ramus.  Haec  est  abusio,  per  quam  redempti  sumus, 
Scio  ubi  tenentur  oculi  tui  qui  habes  pro  inconve- 
nienti,  quod  Deus  sit  aliquid  quod  non  iemper  fuit, 
quia  non  capis  modum  illum,  quo  aliqaid  dicitur 
es^e  aliud,  propter  ineffabilem  unionem.  In  hoc 

^  enim  quod  Deus  homini  secundum  pienitudinem  se 
infudit,  et  omnia  sua  illi  attulit,  et  omnia  quas  ho- 
minis  erant  in  se  suscepit,  vere  dicitur  et  est  Deus 
homo,  et  homo  Deus.  Homo  est  Deus  non  per  natu- 
ram,  sed  per  gratiam,  non  adoptionis,  sed  per  gra- 
tiam  unionis  sive  susceptionis.  Deus  est  homo  per 
dignationem.  Cum  ergo  Deum  hominem,  vel  homi- 
nem  Deum  priedicamus,  .non  naturas  in  naturam 
versibilitatem  signiiicamus,  sed  natursB  utriusque 
mutuam  omnimodam  participatiqnem.  Notandum 
esse  quosdam  quibus  non  videtui*  esse  ai'gumentum. 
Ula  substantia  Deo  unitaest  Deusergo  queedam  sub- 
stantia  qua;  non  semper  fuit.  Ut  \r^  hoc  simili  ap- 
paret.  Candela  lucet,  ergo  qusedam  substantia  qu» 
non  est  ignis  lucet ,  cum  ignis  e^  se,  candela  ex 

^  igne  luceat.  Est  alia  similitudo  :  Hic  homo  factus 
est  ad  imaginem  Dei,  ergo  quaedam  substantia  qu» 
non  est  animal  vel  angelus,  non  sequitur.  Sic  Ver- 
bum  per  se  Deus  est,  sicut  ignis  lucet,  homo  vero 
Deus  ex  Verbo,  sicut  jcandela  lucet  ex  igne,  et  ho- 
mo  est  imago  ex  anima.  MuIIo  tamen  modo  negan- 
dum  substantiam  unitam  Verbo  Dei,  esse  Filium 
Dei,  sed,  ut  jam  dictum  est,  homo  per  gratiam  Deus 
est,  Verbum  est  per  naturam  Deus. 

Qui£ST.  VII.  Si  nondum  credis,  audi  adhuc  verba 
Veritatis  super  Lucapi,  ubi  scriptum  est :  Hic  erit 
magaus  (Luc,  i).  Legitur  quod  potentiam,  quamDei 
Filius  naturaliter  habet,  homo  acceptiirus  erat  ex 
tempore,  ut  una  sit  pe^^ona  Deua  est  bomo.  Quero 
quid  per  bominom  signiAcatur  ^«t  cuoi  dicitur  homo 


DE  VERBO  mcARNArO. 


302 


rus,  etc,  an  substantiadivina,  an  humana;  A  dor  divinitatis  se  infudit  luferuio  humanitatis, 


im- 


iine  divinse  nil  datum  est  ex  tempore,  ergo 
e.Et  sic  substantia  humana  habet  potentiam 
ilius  Dei  habet  per  naturam ;  ergo  homo  ha- 
lipentlam,  elsic  eat  omnipotens,  et  sic  Deus 
»8epro&tetar,diqens :  Data  est  mihiomuis  po- 
a  cmh  et  ia  terra  (Matth.xxyiii).  Cui  data  est 
lotestas.  Audi  expositorem  super  eumdem  lo- 
[oc  non  de  coiBterna  Patri  divinitate,  sed  de 
ita  humanitate.  Quidquid  dicas  de  Christo, 
lios  credoChristo  dese  quamtibi.Nonne  con- 
iGhristo  dumnegasquod  ille  afQnnat?  Vide 
lOd  tua  expositio  contraria  estChristoetortho- 
f^lribus.  Tu  dicis  quod  homo  assumptus  noo 


nus  lumen  cedit  majori,  id  est  homo  ass\imi)liis 
trahit  suam  personantiam  ex  Verbo,  ct  dicitur,  el 
est  persona  una  cum  illo  ex  eadem  personantia 
quam  habuit  Verbum  al)  teterno.  lJnaqua?quo  orea- 
tura  rationalis  ex  hoc  dicitur  persona  quod  haljcl 
excellentius,  quia  ergo  splcndor  divinitatis  iucom- 
parabiliter  excellentior  est  luccrna  humanitatis, 
merito  ex  eo  homo  est  persona.  Unde  scriptum  esl 
Natura  naiuram  aon  consumil,  sed  personu  porso- 
nam,  quia  aomen  juris  est,  Ha3c  diligenter  intucre, 
lector,  et  intelliges  quare  homo  dicalur  in  pcrso- 
nam,  npn  in  naturam  assumptus,  ct  quaro  Ver])um 
dicatur  assumpsisse  naturam,  non  pcrsonam  Ideo 
lOiQipotentiam.  Ei  ipse  dicit :  Data  eat  mihi  ^  enim  homo  assumptus  est  in  personam  diviiiam, 
patestas.  Vnde  Apostolus  :  Jn  quo  inba*}iiai  quia  factus  est  particeps  divini  luminis,  ut  per  ip- 
phnitudo  divinitatia  corporaliter{CoIosQ.ii),      sum  ab  omnibus  discerneretur  sicut  Vcrbum.  Xon 

in  naturam,  iicet  pcrsona  divina  sit  divina  natura, 
quia  hoc  esset  mutain  et  converti  in  eam.  Verbum 
vero  ideo  naturam  hominis  non  personani  ussum- 
psit,  iieet  id  quod  est  assumptum  sit  persona,  quia 
non  trahit  personaiitatem,  vel  personantiam  ex  co 
quod  est  assumptum,  habens  mullo  digniorcm  pei'- 
sonaoti^m  ex  natura  divinitatis.  Sicut  lampas  in 
nocte  dicitur  lumem  Ecclesioe,  in  die  vero  solis  ma- 
jore  splendoi^e  superveniente,  jam  lampas  non  dici- 
tur  lumen  Ecclesiae,  sed  potius  lumen  solis.  Sic 
homo  persona  quideui  esset  ex  sua  rationalitate,  si 
non  esaet  assumptus.  Nunc  ul  jam  dictum  est  ex  co 


B.  dijudica.  Quid  est  illud  ;  In  quo  inhabiiat 
phaitudo  divinitatis?  Nunquid  Verbum  Dei 
rgo  addit  corporalitcr  ?  Hilarius  in  octavo 
-V«ra  fides  esl  neque  Deum  ignorare  quod 
ui,  aeque  caraem  igaorare  quod  Verbum  sit. 
i  qoid  nomine  carnis  signilicetur.  Audi  Au- 
UID.  Verbum  caro  factam  est,  id  esi,  homo  pars 
topoaitur.  Cui  consenat  illud  in  Joanne  :  Po- 
fmdedit  eijudiciumfacere,  quia  filius  homi" 
i  {Joaa.  v).  In  hujusmodi  qu89  Deo  convenire 
OMQnt,8oient  sic  exponere.  Hoc  accepit  per- 
leoOBdum  niituram  humanam.  Intelligis  qu» 


Si  persona  non  est  aliqoid  secundum  huma-  q  quod  in  ea  dignius  est,  id  cst  in  lumine  divino  cst 


persona.  Qui  non  videt  hoc  qua^rat  a  Domino  intel- 
lectum.  Hujus  rei  in  creaturis  expressam  non  inve- 
nio  simiiitudinem.  Nihil  enim  manens  ([uod  cst  po- 
test  aiiud  lleri;  quod  soli  Dco  est  proprium,  ut  di- 
cit  Hilarius.  Qualiter  tamen  spiendor  Verbi  sc  in- 
fundat  hominiy  ut  eum  illuminet,  licet  a  Vci-bo  non 
]*ecedat,  potest  qualicumque  similitudine  ostendi. 
Splendor  siquidem  ignis,  vel  calor,  candelu3  vel  car- 
boni  accedity  nec  ab  igue  reccdit  sed  simul  in  igne 
et  in  candela  est.  Sed  in  igneper  naturam,  in  cau- 
delaex  accidenti.Major  tainen  est  uniointer  Deum 
et  hou^inem.Unde  Verbum  coufert  hominiut  sitcum 
illo  non  uua  substantia,  sed  uua  pcrsoua.  lude  est 
quod  aliud  est  Deus,  aliud  homo,  sed  non  alius 


n  ut  tu  asseris,  quomodo  persona  accepit  ali- 
lecundum  eam  ?  Item  dicitui*  tibu  Si  natura 
[la  hoc  non  accepit,  ergo  nec  persona  secun- 
Mm,  sicut  corpuft  tuum  non  est  album,  ergo 
es  albus  secundiim  corpus.  Vel,  si  anima  non 
tionalis,  nec  tu  es  rationalis  secundum  eam. 
ideiidum  quidem  est  quod  persona  accepit  po- 
Diy  quam  habet  naturaliter  secundum  huma- 
m,  et  ipse  homo  accepit  eam,  et  sio  inipso  ipsa 
na.  Et  quod  sic  sit  intelligendum,  declarant 
actoritates.  Unde  Hilai'ius  dicit :  Non  est  igno- 
m  carnem  osse  Verbum,  et  huxnaniiati  daia 
alaia  potestas  in  ecelo  et  in  terra.  Assignent, 
«unt,  quid  sit  illud  qui  data  est  omnis  potestas 
indi  quod  vocatur  Filius  Altissimi;  quod  tem-  D  Deus,  alius  homo,  sed  unus  el  idcm  Deus  et  homo 


irelationereferturad  matrem.  Nonenimeeterna 
uie  filius  dicitur  matris.  Quomodo  iilius  ma- 
li  nihil  habet  esse  ex  mntre  f  Nunquid  dicen- 
«t  aliquis  ducere  originem  ex  ove,  quia  ejus 
I  inde  est?  Si  ergoChristus  non  estaliquidex 
ney  sed  ejus  vestis  inde  est»  quomodo  est  fiUus 
nis?  Sicut  ergo  verbum  lucis  est  per  so  homo 
nptuh  ex  Verbo,  sic  Verbum  per  se  persona 
homo  vero  personantiam  ut  aic  loquar  habet 
irbo. 

i  dicet  aliquis  :  Nonne  homo  assumptus  per- 
,  et  eseety  si  non  essetunitus  Verbo?  Solutio. 
tquidem  persona,et  haberet  suam  personantiam 
lli  mtionalitftle,  Nonc  vero  ex  quo  totus  splen- 


sicut  multce  auctoritates  manifeste  ostcndunt.  Ve- 
luti  corpus  et  anima  unus  homo  et  una  persona 
sunt,  licet  aliud  sit  corpus,  elaliud  anima.Christus 
itaque  gemina  est  substuntia,  scilicet  divina  ct  hu- 
mana,  tamen  non  nisi  una  persona  quiu  utraque 
substantia  una  persona. 

Cum  igitur  Christo  sit  substantia  humana,  nuu- 
quid  est  concedendum  quod  sit  creatura,  cum  om- 
nis  homositcreatura?  Solutio.  Non  esl  simpliciter 
concedendum  quod  Christus  sit  creatura,  nisi  ad- 
datur  secundum  hominem.  Nonno  concedimus  sim- 
pliciter  quod  Christus  est  homo  ?  Quare  ergo  non 
similiter  conceditur  quod  sit  creatuim?  Solutio. 
Ideo  sinedeterminatione  usussanctce  Ecclc&Usi.  vxs^^x 


303 


APPENDIX  AD  HUOONlS  GPEftA  DOGMATICA. 


^ 


'ilconcedere  simpliciterChristumesse  crea-  A  gendumest  quoddicit  Ambrosius  C/iistuni  rron  esfie 


consuev 

turain,  ne  secundum  utramque  naturam  hoc  intelli- 
galur,  ne  videatur  consentire  perfidi»  Arianae,  quae 
dicebat  Christum  tantum  esse  creaturam,  cum  fides 
calholica  dicat  eum  esse  et  Greatorem  secundum 
divinam  naturam,  et  creaturam  secandam  huma- 
nam  substantiam.  Teneergo  firmiter  Verbum  assu- 
inens  naturaliter  esse  Deum,  assamptam  vero  sub- 
stantiam  naturaliter  esse  creaturam,  et  propter 
inefiabilemunionem,  etmirificaa  suseeptionis  sacra- 
mentum,  ut  Verbum  sit  homo,  ethomo  Deus  incon- 
fusa  et  ineonversa  utraque  perseverante  substantia. 
l'nde  Hilarius  in  quinto  Ubro  de  Trinitate :  Ex  vir- 
lulo  polvntis  uaturo)  est,  cum  in  eo  quod  essct  nia- 
novcty  tiunen  quod  non  erat  esse  posset,  Moneo  ut 


vanitati  sabjectuw,  et  ideo  creaturis  non  esse  non 
merandamquiacreataraomnis  vanitati  subjeeiaest. 
Nunquid  quia  Chrfstus  esf  homo,  et  omnis  homof 
mendax,  ergo  d^ristus  mendflx?MalladtcttnfQr  gc-i 
neraliier  de  homine,  non  1ameB*de  homine  Ghristo 
quia  Ron  est  purus  homo,  sed  Mqs  et  homo.  Au- 
gustinus  dicit :  Non  est  crealara  per  qttem  facta  est 
omnis  oreatari.  Eicce  negtit  Christuitf  esse  creatQ- 
ram  :  quod  contrariuilh  videtur  prttdietis.  SolQtro. 
Non  ei^t  creatura  per  quM,  efel',  id  est  \6.  ht  Chrisio 
per  quod  facta  ^t  omnis  creattil«',  non  est  ereatUni 
sed  creatrix  esfennrtta.  AgitdnitR  d^persooit  ^ctin- 
dum  dfvinam  naturain.  Ifem  dieif  Htfarius :  Nain  est 
aiiud  Slius  hominiSf  et  aliad  l*YHns  Dei ;  et  nos  dict»- 


his  qua>  in  Scripturis  sanctis  leguntur,  fidei  assen-  "  mus  et  eredimas  qaod  atittd  litias  est  hominis,  et 


sum  adhibcas.  Nec  tibi  mirum  videatur,  sinondum 
omnia  ad  plenum  intelligas.  Hccole  quod  fides  non 
habel  mcritum,  cui  ratio  humana  preebet  experi- 
mentum.  Solet  ignorantia  naturalium  amplius  an- 
gere  quosdam,  quam  ignorantia  credendorum.  Ut 
imago  in  speculo  quid  sit,  aut  quomodo  habeat  esse 
Quomodo  idem  fons  sit  modo  heec  aqua,  modo  illa. 
Quomodo  diversas  voces  sint  idem  nomen.  Amice, 
si  hiec  levia  et  quasi  puerilia  non  capis :  qua  f^onte 
inefiabile  incarnationis  sacramentum  attentare  pr»- 
sumis  ?  Noli  ergo  sic  argumentari  circa  Christum. 
Si  Christiis  est  quwdam  substantia  simplex  vel  in 


aliud  Fitius  Dei.  Quid  ergo  ?  Contrarii  sumas  Hila- 
rio?  Solutio.  Frequentibus  quidem  his  tenninafioni- 
bus  signiflcafio  est  substantile.  Interdum  famen  in 
neutrali  licef  raro  signifieatur  persona.  Sensus  est 
Ergo  non  est  alius  filius  homtnis,  ef  aliusPiliusDei 
id  esf  non  esf  alius  filius  hominis,  ef  alius  Fiitus 
Dei,  sed  unus  et  idem.  Unde  Augusfinutf  de  tribus 
personis  loquens  aif :  Et  htec  tria  anam.  Ef  alibi  di- 
cit  quod  Mediatoripse  aadm  sit  cum  ipsa  saseipierite 
Sapientia»  Quibus  Torbis  subsfanfiarum  diff^rentia 
non  confunditur,  sed  unio  personalis  pmdicalur. 
Hilarius  famen  non  aif :  Non  esf  aliud  Verlmm,  aliud 


creata,  ergo  non  est  qusedam  composita  vel  creata,  -  homo ;  sed  hoc  neufrum  esf  aliud  quffte  GhristUs.Ef 
cuui  sil  utrumque,  licet  non  secundum  idem.  t.iUr  ^  Au^stimis  dicit  :  Hemo'  iHe  non-e^t  factns  atiud 
nou  sic  ai*gumentaris?  In  diebus  carnis  suse  fuit       quam  Dei  fitius,  id  est  non  eet  facfus  aliquid  quod 


niorlalis,  ergo  tunc  non  fuil  immortalis.  Vel  sic. 
Tunc  fuit  passibilis,  ergo  tUnc  non  fuit  impassibi- 

lis. 

Dicet  aliquis  mihi :  Arianumte  video,  qnia  dicis 
Christum  esse  creaturam.  Diligentius  ergo  intuea- 
mur  an  verum  sit.  Arius  dicebat  Christum  esse 
puram  creaturam,  non  a  Patre  consubstantialiter 
genilum,  sed  lantum  creaturam,  ideoque  Patre  ini- 
norem  et  posteriorem:  affirmans  quidem  Christum 
esse  Deuia,  non  quidem  per  naturam,  sed  fantum 
per  adoplionem.  Nunc  qutero  an  Hieronymus  idem 
senserit  quod  Arius  cum  dicat :  Audacter  proclamvh 
niusC/trisltim  Gssecreaturani.  Et  Hilarius  qui  dicit : 


non  sitDei  Filius.  Quidqurd  enim^estpersona  divi<i» 
essentiee,  non  esf  aliud  quam  ipsa  persona  licef 
aliud  sit  quam  nafura  divina.  Und»  Hieronymus  : 
Verbum  Deus,  est  non  caro  assampta.  Quibus  verbis 
non  naturse  ad  personam,  sed  natur»  ad  naturam 
ostenditur  difierantia.  Si  autem  per  camem  pai*s 
nontotum  intelligitur  constat  quod  Verbum  non  est 
caro.  Sed  per  camem  totus  homo  significafu^  ta- 
men  uf  ait  Ambrosius  atiud  est  quod  est  assamptam 
et  atiudestquod  assnmpsit.  Alioquin  Christus  sin6n 
est  aliquid  secundum  quod  est  homo  ipse  non 
est  aliquid  secundum  quod  esf  matri  homousios 
[^t&oo^toc],   vel  seeuildum  idem  est   homousios 


(Juid  ost  quod  nonfuit?  Aut  Apostolus  qui  aif :  Qeii  ^  [6(Aoo6«to{]y  Fafri  et   matri.    Hilarius  alibi  seipsum 


iidotis  osl  oi  quifecit  iIJum{Hebr.ni).  Efalibidicit: 
(Jui iiwtus  ex  soniincDavid  secaudum  carnem(l\om 
i).  Kl  Augustinus  qui  asserit  divinam  substantiam 
immutiihilom,  et  croaturam  mutabiJem,  secundam 
quani  Christus  omnia  pertuJit  qum  Scnptara  de  eo 
rocotit.  Tametsi  ergo  haereticus  etCathoIicus  eadem 
verba  habenl  in  ore,  non  est  consequens  uf  idem 
sensus  sil  in  corde  utriusque.  Veluti  nonsequitur :  Si 
abqua  pai  ticipant  eodem  nomine,  quod  ideo  etiam 
re  nominis,  ut  Deus  et  idolum,  nomineDei,  non  fa- 
men  eadem  deitate  participant.  Quod  ergo  scripfum 
est:  Qui  dixerit  CJiristam  esseereataram,  anathema 
sit,  intelligendum  esf  puram,  uf  Arius  intelligebaf 
\el  dicebat.  Secundum  eamdem  rafionem  infdli- 


exponit  dicens  :  Naturoin  Dei  in  virtale  resurrec- 
tionis  intelliffe,  dispensationem  hominis  in  tnorie 
eognosce.  Et  cum  sint  ntraqae  sais  gesta  naturis, 
anum  tamen  Cliristum  Jesum  eum  memento  esse 
qai  utrumqae  est.  Non  dixissef  utrumque  de  una 
natura,  neque  unus  de  duabus  personis.  Utrumque 
nonadmititnatui*arum  singularifatem,  unus  exoludit 
personarum  pluralitatem. 

Dicunf  quidam  quod  sicut  non  est  alius  Filius 
Dei,  et  alius  iilius  hominis,  sic  non  est  aliud  Filtus 
Dei,  et  aliud  filius  hominis,  Sed  si  hoc  esf,  ergo 
sicuf  esf  indiffereas  persona,  siic  in^Ufferens  esf 
nafura. 

Diounf  quidam  quod  quando  Verbum  caro  fliefan 


DE  V^RBO  INCARNATO. 


S06 


lum  est  quoddam  totum  compositum  ex  Groa- 
)reatura,  sciliGet  di  vinitate  et  cai*ae  et  anima. 
mpositum  est  creatura,  quia  non  semper  fuit, 

compositi  pai*$  divinitas,  ergo  Grcator  est 
Jusdam  creaturae*.  Sed  quid  absurdius,  imo 
isius  ?  Item  omne  totum  majus  est  qualibet 
te;  ergo  si  divinitas  est  pars  alicujus,  opor- 
d  aliquid  sit  majus  ipsa  divinitate.  Vel  si 
;  major  omni  re,  ergo  major  est  eo  cujus 
t,  pt  sic  ipsa  legeui,  et  j^us  totalitatis  suo  toti 
vel  totum  suum  illa  circumscribit.  Item  si 
B  est  pars  integralis,  ubicunque  ipsa  est  et 
otum ;  sed  ipsa  est  ubique  ergo  et  suum 
ibjque  est.  Itom  nuUa  pars  integralis  prcedi- 
)  suo  toto.  Krgo  si  Christus  esset  quoddam 
:ujus  pars  esset  Deus  vel  deitas,  nullo  modo 
Ihristus  Deus,  cum  nullum  totum  sit  sua 
ulto  ergo  melius  sacra  Scriptui-a  dixit  per- 
1  unionem  esse  inter  Deum  et  hominem ;  vel 
Bumptum  et  assumens  Verbum,.quam  inte- 
oonstitutionem  vel  pomposilionem. 
dum  est  plura  genera  esse  compositionis. 
aim  domus  componitur  ex  suis  partibus,  ali- 
s.ex  aqna  et  farina,  aliter  statua  ex  materia 
«,,  aliter  species  ex  genere  et  differentia, 
lomo  ex  carne  et  auima.  -Dicuntur  etiam 
|iie  unita  composita,  ut  cum  legitur  quod 
ai»  est  oomposita  ex  duabus  naturis,  quod 
atelligendum.  Duee  natura^  sunt  unit»  in  una 

sine  versibilitate  et  confusione.  Sicut  ergo 
irboni  infunditur,  non  tamen  partialiter  ei 
%  ut  ex  igne  et  ex  carbone  aliquod  totum 
ti4r,  quod  non  sic  ignis  vel  carl>o,  sic  Ver- 
mini  unitur,  non  tamen  aliquod  to!4im  inde 
y.quod  non  sit  homovel  verbum. 
T.  VIII.  QusBro  a  te  qui  negas  aliquid  quod 
omptum^esse  Filium  Dei,  quid  dicas  esse 
U>rahcB?  illudne,  ad  cujus  adventum  praedi- 
liolus  legis  statfim,  d  ioens  quod  lex  disposita 
Banu  Mediatoris ,  donec  veniret  semen  oui 
HB|m  eui^t^Geiat,  lu.)  NunqaiAseinen  Abrahse 
oo^  non  est  ex  Abraham?  Deus  Pater  non 
quod  ipse  est  genuit,  i<I  -est  Deus  Deum. 
go  genuit  Abraham  homo,  nisi  id  quod  est 
iinAatitree  prolem?  Quod  semen  venturum 
apdo  promissio  faota  est  Abrahte.  Hoc  ergo 
luid.est,  si  id  quod  est  assumptum,  homo 
rMunquid  homo  non  homiaom  genuit? 
T.  IX.  Quaera  an  Ghristus  sit  aliquid  quod 
io  Virgine  sit  de  Abraham,  id  est  homo.de 
^oreatura  de  creatura?  Mediator  Dei  et  /lo- 
Bst  Ciiristusy  Jesus  (I  Tim,  ii).  Medium  non 
qpd  nisi  int^r.extrema.  Qusero  igitur  quid 
medium  et  qu«e  sint  extrema.  llabes  unum 
emis,  ubi  legitur,  Medialor  Dei;  alterum 
et  liomiaum.  Queero  quid  sit  medium.  Audi 
um  :  Homo  Clu'i,^tus  Jesus  (ibid,).  Non  ait 
i,  quia  pon  est  mediator  in  eo  quod  est  Deus, 
m  4e  extremis.  Si  ergo  id  quod  est  assump- 


A  tum,  non  est  Ghristus,  nec  est  mediator.  Quid  ergo? 
Dic  quee  sint  illa  tria  quorum  duo  sunt  extrema  et 
tertium  mediator.  Deus  enim  et  homines  reconci- 
liati,  duo  sunt  extrema.  Mediator  autem  quid  erit  ? 
Audi  saltem  quid  super  hoc  dicat  Apostolus :  Homo 
Cliristus  Jesus,  quem  nobis  conjungit  nalurarum 
commvmio,  Deo  autem  cum  sociat  unius  et  ejus- 
dem  personae  unio,  non  integralis,  Deo  indigna 
compositio.  Quod  autem  Deus  non  sit  pars  hujus 
personae,  Augustinus  dicit  his  verbis  :  Clirislus  vst 
persoaa  geaiiaw  substaatia,  aoa  taatea  pars  hi^jus 
Deus  est.  Haec  dictio  totum  qnandoque  vim  collec- 
tivam  partium  inte^lium  habet,  ut  cum  dicilur 
totus  homo  creatusesta  Deo,  videlicet  quailibct  pars 
hominis,  anima  et  caro,  forma  et  campago  partimn, 

"  creatione  Dei  existit.  Quandoque  per  eamdem  vo- 
cem  flt  omnis  compositionis  exclusio.  Ut  cum  dici- 
tur,  totus  Deus  est  ubique  essentialiter ,  quibus 
verbis  partes  habere  negatur.  Si  enim  diversitatc 
partium  occuparet  diversitatem  lacorum,  uon  cssct 
ubique  totus.  Sensus  hic  est :  Deus  ubique  esttotus, 
id  est  nusquam  de  ejus  essentia  quidquam  abest. 
Quandoque  totum  signiiicat,  non  totaliter  unitorum 
consoiiium.  Ut  cum  unionem  animse  et  corporis 
totum  dicimus,  vel  carbonem  ignitum.  Baptismus 
etiam  ex  duobus  constare  dicitur,  elementis  scilicet 
et  verbo  vitse ;  et  sacramentum  Eucharistiae  ex 
specie  visibiU,  et  coi*pore  et  sanguine  Ghristi.  Sic 
Ghristum  dicimus  quasi  totum,  quantum  ad  divini- 

C  tatem  et  humanitatem,  quia  hae  duse  naturee  in  una 
persona  sunt  sociat«e,  sicut  elementum  et  verbuni 
in  baptismo,  et  species  visibilis  et  caro  Ghristi  in 
altaris  sacramento  sibi  sociantur.  Multum  tamcn 
differenter,  quia  incomprehensibilis  est  concretio, 
qua  uniuntur  Deus  et  homo.  In  nullis  prsedictis  unitis 
altei^um  dicitur  de  altero.  Quia  nec  ignis  carbo,  ncc 
carbo  ignis.  Visibiiis  species  non  est  caro  Ghristi^ 
nec  caro  anima,  et  e  converso.  Sed  in  Ghristi  pcr- 
sona  ineilabilis  invenitur  oonvertentia.  Nam  et  Dcus 
homo,  et  homo  Deus ;  et  totum  Deus,  et  totum 
homo.  Quid  est  totum?  Ghristus.  Sicut  enim  animu; 
et  corporis  consortium  vocatur  hoino,  sic  humanic 
et  divinse  naturie  peraonalis  concretio  dicitur  Ghris- 
tus,  etiam  sic  quasi  quoddam  totum  quantum  ad 

^  duas  unitas  in  Gliristo  naturas.  Nec  tamen  cst 
eadem  prsedicandi  in  homine  reciprocatio,  quia  dua^ 
rationales  et  personse  capaces  non  sunt  unitse  in  eo 
substanti».  In  Ghristo  ergo  vel  ejus  sacramentis 
non  est  partialis  integritatis  vulgaris  compositio. 
Dicunt  quidam  quod  ex  anima  et  carne  (Jlhristi 
nihil  est.compositum,  sicut  nec  ex  duabus  naturis. 
Unde.coosequenter  adjungunt  quod  nihil  quod  cst 
homo,  est  Deus,  vel  tertia  persona  in  Trinitate. 
Nos  credimus  et  conBtemur  utrumque,  quod  ex 
carne  at  anima  Ghristi  sit  quoddam  compositum,  ct 
quod  illud  sit  Deus,  et  tertia  in  Trinitate  persona 
per  gratiam,  non  per  naturam ;  quod  prius  denion- 
sti*andum  est  authenticis  testimoniis,  et  deindo 
];ationibus.  Hoc  autem  in  ]griuu^^a\ft\3kji>asfiL^^\.v^^'5i^ 


307 


APPENDIX  AD  HU60NIS  OPERA  DCK5MATICA. 


doe 


neo  canonica  Scriptura,  sed  nec  sanctorum  Patrum  A. 
hoc  dicit  quod  ex  duobus  pra»dictis  non  sit  aliqua 
composita  substantia.  Quomodo  ergo  audes  praedi- 
care  quod  nuli  auctoritate  potest  probari  ?  Dic  tu 
ipse,  si  potcs,  quis  sactorum  sit  usus  his  verbis  : 
C.hristus  nihil  est  in  eo  quod  est  homo,  vel  nihil 
constat  ex  anima  et  carne  Christi,  vel  nihil  quod 
eslhonio  est  Deus,vel  teiiia  persona  in  Trinitate? 
Fatetur  tamen  nobiscum  Deum  esse  hominem,  et 
hominem  esse  Deum. 

Qii.KST.  X.  Qunero  ergo  quid  sit  res  hujus  nominis 
homo  V  Nonne  res  constans  ex  anima  et  carne?  Quo- 
modo  nominis  rem  negant,  et  ipsum  nomen  sine  re 
sua  Dco  tribuunt  ?  Non  enim  corpus  purum  et  anima 
nuda  est  honio,  sed  corpus  animatum  vel  anima 
hnbons  carnem.  Cum  igitur  anima  Ghristi  per  omnia  B 
vegetet  corpus  suuni,  et  vivere  faciat,  sicut  anima 
mea  corpns  meum,  imo  multo  excellentius,  quo- 
modo  ex  conjunctione  corporis  mei  et  anima;  mece 
habet  esse  verus  homo,  et  ex  anima  et  corpore  illo 
sanctissimo  non  habct  esse  verus  homo?  Si  ergo 
nihil  habet  esse  ex  illis  duobus,  ut  quidam  dicunt, 
non  fuit  in  Christo  animae  et  corporis  similis  csete- 
ris  hominibus  concrelio.  Contra  quos  dicit  Hilarius 
in  nono  libro :  Cum  iiatus  sit  Christus  lege  hominuin, 
non  tamen  concoplus,  hahens  in  se  etiam  constitutio- 
nem  humamc  conditionis  in  origine,  Intueamur  igitur 
qutp  sit  constitutio  hominis  in  nobis,  et  hanc  creda- 
mus  cum  Hilaria  esse  in  Christo.  Idem  in  eodem  : 
Christum  non  amhigimusesseDeum  Verbum,  Neque 
rursiis  fjJium  hominis  cxanima  ct  corporeconstitisse  0 
ignoramus.  Fiducialiler  ergo  credamus  quod  sic 
affirmat  Hilarius,  cui  cdnsonat  quod  Augustinus 
dixit,  exponens  illud  :  Et  Verhum  caro  facium  est, 
Asserit  enim  quod  pars  pro  toto  ponitur,  Quse  pars 
pro  toto  ?  Caro  pro  homine.  Oportet  ergo  hominem 
esse  quoddam  totum ,  cujus  pars  sit  caro.  De  hoc 
eodem  jam  superius  dictum  est.  Sed  et  alia  quse  jam 
dicta  sunt.non  est  superfluum  repetere  in  testimo- 
nium  veritatis.  His  consentit  Hieronymus  :  Ipsum 
JJoi  Filium  dicimus  in  fine  seoculorum  perfectum  ho- 
mincm  nostrw  naturBo  suscepisscSi  igiturnihil  est 
ex  anima  et  came  Christi,  quod  perfectum  dicit  sus- 
ceptum  hominem?  Nonne  Athanasius  in  Symbolo 
deChvisio: PerfectusDeus, perfectushomoexanima  ' 
rationali  et  humana  carnc suhsistens? Si  adhuc  post  t\ 
tanta  testimonia  veritatis  dubitas,  audi  Hieronymum 
dicentem :  Anathematizamus  ApoIIinarem  et  ejus 
consimiles,  qui  dicunt  hominem  '  assumptum  his 
proptor  quos  assumptus  est  fuisse  dissimilenu  Dic, 
quieso,  quid  anima  tua  agat  in  corpore  tuo,  quantum 
ad  naturalia,  quod  anima  Christi  non  faciat  in  cor- 
pore  suo?DicitaIiquis:  Exanima  etcorpore  hujus 
hominis  consistit  qusedam  persona ,  qnae  non  est 
Filius  Dei.  Nonne  igitur  ex  anima  et  came  Christi 
est  qua?dam  persona  qua3  non  sit  Filius  Dei?  Solutio. 
Concedendum  est  quod  id  quod  est  compositum  ex 
persona,  non  tamen  a  natura  suscepta  contrahit 
suain  personalem  dilTerentiam,  sed  a  Verbo  Dei  cui 


unitur.  Hinc  diciitius  quod  homo  asstimptus  est  in 
personam  Verbi,  66d  Verbum  non  assumpsit  perso- 
nam  hominis ,  quia  non  SHperius  ab  inferiori ,  sed 
infenus  a  superiori  persona  dicitnr.  Recole  quce 
dicta  sunt  de  perisona  in  prsecedentibus. 

QujcST.  XI.  Si  Christus  non  est  altquid  eonstans 
ex  corpore  et  anima,  qusero  quid  ftieril  in  eo  capax 
eorum  quae  in  Evangelio  de  eo  dicuntur.  I^gitur 
enim  quod  jejunavit,  comedit,  sddit,  stetit,  dormi- 
vit,  vigilavit,  quievit,  itinere  fessus  ftiSt,  flevit,  in- 
fremuit,  ingemuit,  supei-  roare  ambulavit.  Tallum 
ergo  capax  fnit  substantia  an  non  substantia,  creata 
an  increata,  animata  an  inanimata?  Nemo  dicat  has 
appellationes  nudas  fuisse  in  Cristo.  Ut  enim  Hiia- 
rius  dicit  in  sexto,  proprietates  nomina  seqaantur, 
Nonne  ergo  insanise  est  prdfessioni  nominum  de- 
trahere  veritatem  proprietBtum?Quid  igitur  mortis 
capax  fuit,  assumens  an  assuni!)ptiim?  Mortuus  est 
homo  ille.  Nunquid  more  soiito  sic  expones :  Homo 
ille,  id  est  habens  hominem  mortutis  est?  Hic  non 
licet  procedere.  Absit^enim  ut  mortuamsitVerbum 
quod  hominem  assumpsit,  quia  fons  vitsB  non  arait  1 
Cum  enim  legitur !  Dominus  ghrito  truciffxas  est, 
et  vita  in  ligno  moritur,  solum  id  quod  assum- 
ptum  est,  morti  subjectum  esse  debet  intellig^.  Sed 
anima  mort  non  potest,  ergo  vel  corpus,  vel  aliquid 
constitutum  ex  anima  et  corpore  mortuum  est,  sed 
corpus  quod  non  est  rationis  capax  nunquam  vixit 
vita  humana,  quomodo  ergo  mortuum  eo  genere 
mortis  qno  homines  moriuntur? 

Qu;tiST.  XH.  Qusero  quid  in  Christo  subjectum 
fuit  sensibilitati?  Non  enim  anima  fhit  sendibilis, 
nec  caro,  quia  quod  non  est  animal,  non  est  sensi« 
bile.  Si  ergo  inCUiristo  non  fbit  aliquod  eompositum 
ex  anima  et  carae,  nec  vere  Christas  fkiit  sensibilis» 
nec  mortalis,  et  sie  nec  vere  mortuus.  Item :  Nonne 
perceptibilis  erat  disciplinse ,  vel  visibilis?  Si  ista 
ei  conveniunt,  quomodo  non  erat  td  qtrod  ecft  homo? 
Vel  si  h«ec  speeies  homo  non  pnfedicatur  de  eo, 
quomodo  ejus  proprium  potest  ei  convenire  ?  Nun- 
quid  dicet  aliqfiSiis  quod  potuit  Cliristus  flere,  sed 
non  ridere?  Si  ergo  ea  dicuntur  deChristo,  quee 
soH  substanti»  ex  anima  et  carne  constitutae  habent 
convefiire,  quis  audet  negare  ipsum  esse  siibstan- 
tiam  ex  corpore  et  anima  constitotam?  Non  est 
auditum  a  saeculo  esse  aliquam  animam  qus  cum 
corpore  personam  sive  hominem  non  constituerit. 
In  hoc  enim  differt  anima  ab  ahgelo.  Cum  igitur 
anima  Christi  sit  spiritus,  nec  angelus,  naturalis 
conditio  exigit  ut  cum  corpore  aHquara  substanliam 
constituat.  Dominus  dicit  loquens  Judfleis :  Soivite 
templum  hcfc,  et  in  triduo  excitabo  illud  (Jottn,  ii). 
Queero  igitur  cujus  rei  ftierit  illa  solutio?  De  cArae 
enim  scriptum  est:  Non  dabis  aanctam  tuum  videre 
corrnptioaein  (Psal.  xv).  Ergo  necessario  separatio 
illa  fuit  animee  et  carnis.  Divinitas  enim  a  neutro 
separata  est.  Sed  quomodo  mors  secuta  est  divor- 
tium,  cum  non  erant  unita  ad  aliquid  vivens  consti- 
tuendum.  Dicit  Joannes  :  Hoc  autem  dicebttt  de  tem 


DE  VERBO  INCARNATO. 


310 


rporis  sui  (Joan,  iij.  Quod  non  est  intelligen-  ^  homo,  preedicatur  habere  carnein  et  aniniani,  non 

substantia  constans  ex  came  et  aninia.  Secundum 
opinionem  eorum  ergo  in  hoc  non  sunt  similcs,  sed 
vaJde.dissimiJes.  Si  qua  ergo  est  ibi  similitudo, 
secundum  solam  nominis  aequivoci  appellationcm 
intelligitur.  Sed  hsec  modica  vel  nulla  est  simili- 
tudo,  cum  Christus  non  sit  idem  quod  homo,  nec 
etiam  vestitus  aliquid  quod  sit  homo ,  ncc  eo  niodo 
participat  carne  et  anima  quo  csBteri.  Dicit  ApostoIuR 
in  Epistolaad  Hebreos  quod  Christus  similiter  nobis 
carne  ei  sanguine,  id  est  anima  participavit,  ubi 
dixit :  Quiapueri  communioH  vevuni  carni  ot  saw^nini 
et  ipseparticiparit  similitcrcisdom  {Ilebr.  ii),  id  cst 
erat  homo  constans  ex  anima  et  carno,  ut  dicit  ex- 


ijaasi  in  se  fuerit  caro  dissoluta,  quia,  ut  jam 
n  est,  Hon  vidit  corruptionem.  In  quo  ergo 
la  dissolutio?  Vel  quod  subjectum  fuit  disso- 
i  ?  Non  invenies  quid  ,  nisi  dicas  aliquod 
ositum  ex  corpore  et  anima.  Conjuncta  ergo 
vivendo  quse  dissoluta  sunt  moriendo,  etani- 
tvum  et  spirans  templum  quod  mori  potuit,  et 
te  excitari,  animal  vivum  et  spirans  templum, 
0  dixerat  egoin  triduo  e^citabo  illud.  (k)nce- 
[lobiscum  quod  Christus  est  homo ;  non  enim 
Dutatione  intellectus  audent  mutare  et  verba. 
[uidem  sic  intelligimus,  imo  omnes  eatholici 
)xerunt.  Christus  est  homo,  id  est  substantia 


constans  ex  corpore  et  anima.  Ipsi  sic  ex-  -^  positor.  Et  alibi  super  Epistola  i  ad  Timotheum  ubi 


it :  Christus  est  homo ,  id  est  habens  homi- 

B8T.  XIII.  Cua3ro  ergo  an  Christus  et  Enoch 
lomines?  Si  Christus  non  e^t  bomo  eadem 
lcatione  qua  aliquis  ex  nobis,  quomodo  frater 
*  est  ?  Petvus  homo  erat,  non  hominem  habe- 
iiristus  homo  erat,  id  est  hominem  habebat, 
exponunt.  Nunquid  igitur  licet  pluraliter  in- 
Ergo  Chistus  ei  Petrus  homines  erant  ?  Item : 
i  passibilis  et  iportalis  erat  siout  unus  ex  nobis? 
:o  passibile  potest  nobis  et  iili  in  eadem  aigni- 
ne  convenire,  quai*e  non  homo  ?  Quare  potius 
iimus  accidentia  nobis  et  illi  esse  communia, 
esse  hominem  ?tNunquid  convenit  nobiscum 


legitur :  Jiegi  swculorum  {I  Tim,  i),  dicit  expositor 
quod  homo  assumptus  non  semper  fuit  Rex  sa3culo- 
rum,  sed  in  tempore  coapit  esso  Hex  sa>culorum. 
Videat  hfcc  quilibet  ndclis,  et  judicet  an  Scripturte 
manifeste  dicant  quod  Christus  sit  id  quod  est  homo, 
ut  sic  nobiscum  habeat  veram  frateruitatem,  et  nou 
fictam  humanitatem.  Item  dicit  idem  Apostolus : 
Angolos  nusquam  appreliendit,  scd  semcn  Ahrahoi 
appreadit  (Hehr.  ii),  id  est  in  unitatem  personse  uni- 
vit.  Unde  dehuit  fratrihusper  omnia  similari ( ihid. ), 
sed  in  nuUo  substantiali  nobis  similis  est,  si  non  cst 
id  quod  esl  homo,  quomodo  ergo  per  omnia  fratri 
assimilatus  ?  Agnosce  saltem  quod  ipse  Apostolus 
aliter  sentit  quam  tu  de  Christo.  Vel  i^espondc,  si 
identalibus,  et  non  in  substantialibus  ?  Au-  q  potes.  Si  (^hristus  per  omnia  assimilatur  fratribus, 


us  dicit  quod  habitus  est  hominis  susceptio 
vestis  quw  noa  mntai  quod  yestiiur,  In  quo 
multi  gloriantur.  Non  ait  tamen  Augustinus 
lomo  susceptus  est  vestis  verbi  assumentis, 
asi.  Et  in  quo  consistat  similitudo  ostendit  di- 
uod  non  mutat  quod  vestitur.  Quibus  verbis 
liud  vult  ostendere,  nisi  hoc  quod  in  suscep- 
lominis  non  est.  mutatum  vel  conversum  in 
/erbum  Dei.  ^eus  enim  factus  est  homo,  ut 
iriptura,  non  conversione  divinitatis  in  carne, 
wmptione.  iion  ergo  qui  inventus  est  utalius 
earuit  veritate  humanae  natura?.  Nunquid 
aliqua  sic  unitur  homini,  ut  vestis  appellatio 
it  in  vestitum ,  ut  homo  dicatur  vestis ,  vel 


ergo  in  substantialibus  genere  et  specie,  et  nliis 
substantialibus  et  omnibus  naturalibus.  Vidcatur  nn 
sententia  apostolica,  velis,  nolis,  tc  couvincat  qui 
dicis :  Ho^c  species  homo  non  convenit  (Jlhristo.  Itcm 
quid  magis  naturale  est  homini  quam  constare  ex 
carne  et  anima,  cum  sit  esse  animalis  secundum 
prudentiamJiujuss8BcuIi;necnaturse  humanse  capax 
est,  cui  talis  compositio  non  coinpetit.  Si  ergo  non 
convenit  Christo  hoc  sine  quo  nullus  potcst  essc 
homo,  quoinodo  peromnia  fratribusassimilatur?Si 
hominis  tibi  simili  cpntingeret  dissidium,  nunquid 
amplius  tibi  similis  diceretur?  Si  ergo  Christus  non 
constat  ex  corpore  et  anima ,  quomodo  per  omnia 
fratribus  assimilatur?  Ergo  aut  coniitere  Christum 


m  naturse  cujus  vestis  ?  Sicut  Deus  est  homo  D  plenum  hominem  nostree  naturae  per  omnia  parti- 


dem  natur»  cum  homine  ? 
ST.  XIV.  Ciuero  quid  sit  ille  habitus  qui  pric- 
de  Verbo,  cum  dicitur :  Deus  est  homo  se- 
n  'istos.  Habere  enim  animam  et  camem 
atury  ut  dicunt.  Elst  accidens,  an  substantia, 
lid  quod  non  est  hoc  vel  illud,  respondeant. 
lim  potest  dici  quod  nihil,  cum  eo  Christus 
ilis  aliis  hominibus.  Petrus  est  id  quod  est 
non  habet  hominom ,  Christus  non  est  id 
it  homo.  In  quo  orgo  similes?  Quomodo  ergo 
?  Dieent  forsitan :  In  hoc  similes  sunt,  quod 
)  habet  carnem  et  animam.  Sed  Petrus,  cum 
esse  homo,  prsedicatur  substantia  constans 
le  et  anima.  (Jlum  vero  Christus  dicitur  esse 


cipem,,et  ei^  anima  et  carne  constantem,  aut  nega 
ipsum  per  omnia  nobis  prseter  peccatum  assimilari. 
In  quo  nihil  depressum,  sed  aliquid  est  erectum,  qui 
soluspotuitcreaturse  suae  illabi  sineulladiminutiono 
suae  Bubst^ntio).  Omnia  enim  qua;  Dei  sunt  per 
naturam  sunt,  et  hominis  per  gratiam,  et  omnia  quo; 
hominis  sunt  per  naturam,  etiam  Dei  sunt  per  di- 
gnationem.  Inde  estquod  Deus  homo  et  homo  Deus 
verissime  prsedicatur,  et  Deus  propter  humanitatem 
suam,  et  homo  Deus  propter  divinitatem  suam ;  et 
persona  eadem  estutriusque,  sicut  Augustinusdicit: 
Christum  esse  id  quod  est  Deus,  et  esse  id  quod  ost 
homo.  Quodetnoscredimus  et  confitemur,  quia  hcec 
est  iides  communis  omnium  sanctormn.  Per  id,  in- 


311 


APPENDIX  AO  HUOONTS  OPSRA  DOGMATICA 


312 


quit  y  quod  Verbum  est ,  «•qualis  est  Palri :  per  id 
quod  est  homo,  major  est  Pater.  Si  ChriBtus  noti  est 
id  quod  est  homo,  quomodo  Apostolus  eum  annu- 
merat  hominibus  dicens  :  Faatus  est  primua  homo 
Adam  in  animam  viventem  seeundushomo  [novissi- 
mus  A  dam\  in  spiritum  vi vificantem  ? (I,  Cor,  xv. )  Et: 
Primus  homo  de  terra  terrenus;  et  seeundns  /tomo 
de  ccelo  ciBlostis  (ibidXVnie  siChristus  non  esset 
id  quod  est  homo,  non  diceretur  secundus  homo  vel 
novissimus  rcspectu  primi.  Veluli  nemo  dicit  de  non 
veste :  Hjbc  vestis  est  prima,  hic  vestitus  esl  vestis 
novissima.  Si  ergo  primus  homo  verus  homo  fuit, 
secundus  homo  quomodo  non  estid  quod  est  homo, 
sed  habens  hominem?  Aufer  omnem  ordinem  inter 
illos ,  et  ille  non  dicetur  primus,  neo  iste  novissi- 
mus.  Si  enim  tantum  haberet  materiam  primi  homi- 
nis,  et  non  esset  aliqua  subst&ntia  coostahs  ex  carne 
et  anima,  quomodo  esset  de  eadem  materia  de  qua 
primus  homo?  Nunquid  est  purpurdtus,  et  hsec  pur- 
pura  possunt  dici  de  eadem  materia  f  -Quodi  Chisto 
fuit  animale,  nunquid  anima  caruit?  an  animale 
fuit  et  non  sensibile?  Nonne  si  sentire  non  potuit, 
animale  non  fuit !  Non  enim  animale  Aiit  quod  cu- 
juslibet  sensus  expers  fliit.  Vide  ergo,  si  Christus 
sentire  potuit,  quia  aliquod  animale  et  sensibile 
fuit,  et  sic  substantia  constans  ex  abima  et  oame 
fuit. 

Qu^.sT.  XV.  Qusero  ergo  an  aiiimale  quod  ftiit 
Christus,  fuerit  rationale,  an  nbh  rationale  ?  Sed  ir- 
rationale  esse  non  potuit ,  quod  bruta  anima  non 
vixit;  fuit  ergo  rationale  et  mortale  q[tiod  in  Christo 
prius  ftiit  animale,  nunc  vero  spiritdale.  Quod  pro- 
bat  talis  connumeratio  :  Primus  homo  de  terra  ier- 
ronus ;  secunduo  de  coelo  ccelestis  (/  Cor,  ^v).  Si  ergo 
secundus  homo  non  esset  id  quod  est  homo,  nullo 
modo  connumeraretur  cum  primo  homine.  Quis 
enim  sic  connuhierat :  primus  homo  Adam,  secnn- 
dus  homo  Gabricl?  Solent  his  et  hujusmodi  respon- 
dere  diceiites.  Ideo  dictus  est  Christus  esse  htimanee 
naturre,  quia  indus  est  carne  et  anima.  Nunquid 
natura  vestis  dicetur  esse  vestiti :  Qualis  coelestis, 
tales  ccelestes  (ibid,)^  ut  dicit  Apostolus.  Uniformts 
uaturee  identitatem  postulat  relatio,  quam  facit  Apos- 
tolus  per  talis  iet  qualis.  Et  alibi  dicit :  Sicut  porta^ 
vimus  imaginem  terreni,  portemhsimaffiti^m  caeles- 
tis(ibid,).  Qtils  est  iste  coele^tis?  Nonne  hortio  Verbo 
Dei  unitus,  qui  dictus  6st  o^restis,  quia^sftfpi^  leg^ 
humanam  de  ^ancto  Spiritu  ^Otic^tlis  e^t?  Didit 
Augustinus  in'h)[)tnilia  De  symbolo  vffy^c  ftit  natttra 
hominis  qui  factus  (fx  Virtjine,  qaoe  nattira  fdit  V/r- 
(jfiniscx  qua  Christus  formatXis  et  tiatusf  est,  qnem- 
admodnm  ejusdem  tiaturoe  est  ctim-PalYe  secandiim 
divinittitem, 

QiT,«8T.  XVI.  Qusero  quid  ejosdem  natur»  slt  cum 
matre,  si  aliquishomo  non  consistet  ex  anima  ^t 
carne  Ohristi.  Item  si  caro  '  et  ahitila  fh  ChHsto 
uninntur  dissimiliter  caeterorum  hominum,  quo- 
modo  similis  est  matri  ?  Duhi  qtta  idem  est  huYnani- 
tate  sictit  cum  Patreidiem  eit  delfate.'Di<iit  Hilarfns 


A.  in  n  libr.  De  Trinitate  qnod  Christus  voluit  se  esse 
oorporeum, . 

Qu.«ST.  XVIL  Quaero  q\iid  fllnd  corporeum  fuerit 
vel  sit  quod  Hilarius  confftetur  Chistum  fUisse ,  si 
non  esthomo^constans  ex  anima  et  canie  ?  Nunquid 
mavis  Christum  membra  corporis  humani  haberc 
quam  verum  esse  homin^m.  Pro  Isaac  oblntns  est 
anes,  Viva  hostia ;  pro43hristo  vero  secundum  doita- 
tem  pagsibili  quid  est  oblatum  ?  Nunqnid  sola  caro, 
et  non  potius  consortium  animfie  et  carnis,  id  est 
homo  ?  Non  est  auditum  ut  quod  non  est  homo,  ve- 
ru»  homo  diceretur  agnus  paschalis  qui  Christum 
flgurahat ;  erat  aliquid,  et  Chrtstus  secundum  huma- 
nitatem  nihfl  ei*at  ?  Figura  aliquid  erat ,  ipsa  vcro 

n  veritas  nihil  erat?  N<m  enim  deiti^tis,  sed  humanita- 
tis  aries-vel  agnus  illeilgura,  sed  humanitas  nihil 
est,  sed  aliqua  secundum  dogma  novitatis.  Si  igitur, 
homo  nssumptus  non  unum,  sed  aliqua  fuit,  nec 
Christus  aliquid  obtulit,  sed  duo :  Ecclesia  conflte- 
tur  duas  naturas  in  Christo  unitas. 

QuAsT.  XVni.  Qujero  quid  perduas  naturas  de- 
beamus  intelligere.  Oportet  per  duas  naturas  intelli- 
gere  aut  duas  subtahtias ,  aut  piH)prietates  essen- 
tiarum,  aut  unam  substantiam  et  unalh  proprietatem. 
Quin  autem  aftera  natura  «it  di^ina  usia,  nemo  est 
qui  ambigat,  quee  non  est  ex  ^ompositis,  ut  in  ea 
aliud  sit  quod  habet,  et  aliud  quod  habetur?  Nihil 
est  enim  in  Deo  quod  non  sit  Deus ;  qu»  enim  possit 
partium  vei  formee  ad  substantiam  adesse  concretio, 

C  a  ^QO  creata  consistit  omnis  forma  omnisque  com- 
pago?  Quid  igitur  per  alteram  naturam  Intelligitur 
substantia  anproprietas  ?  Forsitan  more  solitodices. 
Non  unum  'aliquid ,  sed  plura  per  altetnm  naturam 
intelligi,  scilicot  animam  et  eorpus. 

QuAEST.  XIX.  Queero,  si  DeUs  crearet  nunc  ani- 
mam  et  carnemnonunitasadaliqtiid  constituendum, 
utrtim  tma  natura  nominarentur,  an  una  substantia? 
Qhid  plura  ?  Rectius  Christus  sic  triplicis  substantise 
quam  getYiinee  dieeretur;  nec  aliquod  corporeum 
erit  cohtra  Hilarinm.Neque^ubstantiahumanitatis 
ex  anima  et  came  contineretur  contra  Hieronymum. 
Neque  alidiendi  sunt  Augustinns  c^  Hilarihs  qui 
dicunt :  Aliud  Verbum,  aliud  homo,  s€d'non  alius 
Aliud  est  enim  esse,  aliud  hfibere.  Hoc  est  Vei^bum 

D  vitee,  de  quo -Joannes  dicit :  Quid  audivimus  et  vidi- 
mus,  et  manus  nostrse  contr^ctaverunt  (L  4oan,  i). 
Non  sohim  audiebathr,  quia  (5t  pcrtema  vox  audita 
e^i(Matth,  ni),  sed  etiam  visus  et  manibus  con- 
trectattis.  Negabis  visibile^tpalpAbilequod  Joannes 
conflfeitur  ^e  contredasse  ?  Aliudest  enim  rein  in- 
dufh^ti'  tahget^e,  aliud  est  ipsum  indumentum.  Sed 
Joahhesdicit  se  in  ipsmn  Verbum  horvm  effectus 
explevisse  sensiium.  Si  potes,  detiHiheheefc  Chridto, 
et  ^ohfer  ea  iiulnmento:  Quid  me  dicia  bonam? 
nemo  bonus  nisi  linus  Deus  (Marc.  x).  Eo  tendit  ne- 
gantls  intehtio,  ut  quem  verum  homihem  videbat  et 
bonum  magistrtim  nomitmbat,  Deum  quoque  crede- 
ret.  Qui  singlilariter  et  incomparabiliter  congruit 
ap^pellatio  bonitatis.  Ego  prinvipium  qui  et  loqnor 


318 


DE  VERBO  IFCARNATO. 


314 


vobis  (Joan.  viii).  In  principio  verum  Deum  esse 
intellige ;  in  oo  quod  dicit  qui  ei  loquor  vobiSf  verum 
hominemagnosce.Dicitpropheta  :  Post  biecin  terra 
visus  est  et  inter  liomincs  conversatus  est  bomo 
[Vulg.  omit./ro/wo](/?a/7/c/i.fii)  :qui8  cognoscet  illum? 
Quomodo  ergo  audes  negare  ipsum  esse  veruni  ho- 
minem  vel  id  qtiod  est  homo?  cum  Spiritus  sanctus 
perprophetamasseratverumhominemsuperterram 
visum  et  inter  alios  homines  conversatum  :  Humi^ 
liabam  injejunio  animam  meam,  et  oratio  mca  in 
sinu  meo  convcrletur  (PsaL  xxxiv).  Cujus  est  htec 
vox?  Hominis  assumpti,  qui  orat  non  alium,  sed 
sibi  personaliter  unitum,  ut  dicit  expositor. 

Ckinstat  igitur  quod  persona  non  est  unita  perso- 
nse,  nee  habens  hominem  est  sibi  unitum.  Quis  crgo 
orat?  quis  eSt  oranti  personaliter  unitus?  Homo 
assaitiptus  loquebatur  ad  Verbum  sibi  unitum.  Hic 
est  homo  qui  vivet  et  non  videbit  mortem,  ei  eruet 
aniniam  suam  de  manu  inferi  (Psal,  lxxxviii).  Cen- 
turio  ille  magnus  dicit  :  Vere  Fiiius  Dei  erat  bomo 
iste  (Marc,  xv).  Quid,  quseso,  demonstrnbat?  Quid 
Filium  Dei  prsedicabat?  Nonne  illum  hominem  as- 
sumptum?  Nam  ut  dicit  Hilarius  creaturam  illam 
FiliuAi  Dei  profltebatur.  Augustinus  dicit  quod  as- 
sumplus  esi  bomo  iJIe  in  unitatcm  persome,  ut  qui 
suscepit  et  quod  suscepit  una  essct  persona,  Quid 
apertius?  Aiunt  tamen  sic  exponendum  :  Utrumque 
est  Christus  et  una  persona ,  quia  in  utraque  una 
persona  et  unus  Christus  subsistit.  Ita  etiam  susce- 
ptum  :  Una  est  persona  cum  suscipiente  quia  susce- 
ptum  suscipienti  est  unitum  in  unitatem  personoB,  id 
est  ita  quod  unitas  personse  permansit.  Hoc  dicentes 
negant  acquisitum  esse  bomini  assumpto  ut  sit  Deus^ 
quod  Hilarius  dicit  Sed  hoc  est  ut  aiunthominem  as- 
sumptum  esse,  in  personam  assumentem  personam 
non  esse  divisam :  sed  permanssisse  unam  in  incar- 
natione  quemadmodum  et  ante.  Fatentur  Christum 
esse  in  utroque  unde  oportet  esse  duo  in  utroque : 
quorum  assignent  Christum  personaliter  esse,  vel 
damnent  Augustinum  qui  ut  diversa  quod  assumpsit 
et  quod  assumptum  est  commemorat.  Si  Christus 
suscepto  tantum  hoc  contulit  ut  in  eo  una  persona 
sit,  Qon  tamen  iilud  sit  persona,  quid  aliud  accepit 
illud  unitum  quam  quselibet  et  creatura?  quee  est 
creatura  in  qua  non  sit  essentialiter  illa  persona  ? 
Nonne  animam  et  corpus  assumpsit  et  humani  cor- 
pons  partes,  ut  inanus  et  pedes?  Nun({ujd  diceret 
singulum  horum  personaliter<3hristumassumpsissc, 
eo  qaod  hiec  assumendo  una  persona  esse  non  desiit  ? 
Nonne  Spiritus  snn^tus  ici  eelumbii,  vel  in  lingnis 
igneis  apparens  permansit  una  et  eadem  persona 
qu«  fuit  prius?  Nefas  est  tamen  dicere  Spiritum 
sanctumea  personaliter  assumpsisse.Item  :  Quid  est 
hominem  in  eamdem  personam  uniri,  nisi  unam  et 
eamdem  personam  iieri?A  nidem  putas  in  personam 
assumi,  et  in  personam  uniri?  Membra  humnni 
corporis  Christus  snscepit,  an  singuln  iii  unitatem 
personce  nssumpsit?Nonestmanus  mea  spiritui  meo 
personaliter  unita,   nec   animam   habere  dicitur^ 


A  quamvis  sit  in  ea,  quia  sicut  ceeteriepartes  animata 
esl.  Nota  quod  homo  est  corpus  habens  animam 
rationalem,  vel  nnima  rationalis  hnbens  corpus. 

Si  homincm  illum  Virgo  peperisset  non  unitum 
Verbo  nonne  persona  esset?  Solutio.  Pei^sona  esset 
quidem,  sed  humnna,  a  sua  rationalitate  trahens 
personaiitntem,  qui  nunc  sacramento  unionis  factus 
divina  cst  persoua.  Si  pei-sona  assumens  non  esset 
id  quodassumpsit,sedassumptumassumenti8  indu*- 
mentum  tantum  et  veslis  esset,  our  pro  solo  indu- 
menlo  Filius  diceretur  palre  minor?  jltem.  Moysi 
Cfeterisque  snnctis  in  mullis  formis  apparuit,  non 
tamen  propter  illas  formns  minoratus  est  angelis. 
Oportet  ergo  essediflerentiam  interhanc  incarnatio- 

n  nem  et  illas  apparitiones.  Ha.'C  enim  non  fuit  indu- 
mentalis,  sed  potius  pcrsonalis.  IiI»B  vero  tautum 
indumentales,  non  personnles.  Unde  nusquamPater 
major  Spiritus  sancto  vel  Spirilus  sanctus  Patre  mi- 
nor,  ut  dicatur,  legitur,  quia  non  sit  assumpta  est 
oreatura  in  qua  appareret  Spirilus  sanctus  sicut  as- 
sumptus  est  Filius  hominis  in  qua  formea  peroona 
Verbi  praesentarelur,  ut  non  haberet  Verbum  Dei 
sicut  cajteri  sapientes,  sed  ut  Verbum  ipsum  esset. 
Aliud  est  Vcrbum  in  bomiuo,  aliud  Verbum  bomo, 
Ilis  verbis  Augustinus  manifeste  exprimithoc  quod 
credimus  de  Verbi  incarnatione.  Dicit  enim  lilium 
hominis  esse  assumptum.  Velis,  nolis,  oportet  ut 
concedas  quod  hoc  quod  Verbum  assumpsit  est 
filius  hominis.  Dic,  quseso,  quid  est  hoc  quod  est 

Q  assumptum,  et  quod  est  filius  hominis?  Vide  saltem 
nunc  tot  documentis  edoctus  quod  aliquid  quod  est 
homo  constat  ex  anima  et  carne  Christi.  Igitur  si  id 
quodestassumptum  estfilius  hominis,  necessarium 
est  ut  sit  et  Filius  Dei,  vel  Filius  Dei  non  sit  fllius 
Virginis.  Absit  autem  ut  Verbum  et  id  quod  est  as- 
sumptum  non  sit  fllius  Virginis  :  cum  de,  utroque 
dicat  auctoritas  quod  filius  est  Virginis.  Itemattende 
quod  dicit  Augustinus  quod  assumptus  est  fUius  ho* 
minis,  non  ut  haberet  tantum,  sed  ut  esset  ipsum 
Verbum.  Ait  enim  :  Aliud  est  Verbum  in  bowine, 
aliud  Verbum  bomo,  Dicit  CJiristus :  Ascendo  ad  P«- 
trem  meum  et  ad  Patrem  vestrum,  ad  Deum  meum 
et  ad  Deum  vestrum  (Joan.  xx).  Si  igitur  Christus 
non  est  nisi  id  quod  fuit  ab  eeterno,  dic  quomodo  ha- 

D  bet  Deum.  Nil  enim  Deum  hnbet  nisi  id  quod  est  ali- 
quid  creatum.  Dicit  alibi  idem  Christus  :  Nemo  tollit 

•  atumam  moim  a  me,  sad  etjo  pono  cam  a  me  (Joan. 
x").  Verbum  a  se  animam  non  scpnravil.  Ex  quo 
enim  Deus  factus  homo  animam  non  deposuit,  nec 
c^iam  desiit  secundum  quosdam  esse  homo;  anima 
quoque  sibi  absentari  non  potuit :  ergo  a  carne  se- 
parata  est  necessario.  Sed  quse  fuit  in  carne  sepa- 
ratio,  nisi  eam  corpori  sociaverit  vitalis  unio?  Ipse 
ergo  homo  assumptus  animam  deposuit,  dum  carni 
sensualis  vegetatio  abscessit.  Solutum  est  ergocon- 
sorlium  quo  fiebat  homo  ex  anima  et  carne,  ui^ione 
Verbi  ad  utrumque  perseverante.  Caro  igitur  spo- 
liata  est  anima,  vel  anima  carne :  quoe  duo  in  hora 
resurrectionis sibi  sociata  sunt.  Unde Scvv^iwv^^^S^ 


315 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


316 


Ghristum  factum  hominem  denno.  In  quo  nil  aliud  A  efncienseursitrationalis.Quandoquesignifloatunde 


inteltigitur  quam  carnis  et  animse  iterata  conjunctio. 
Sicut  etiam  illud  beati  Job  :  Exspectabo  usqucquo 
iterUim  fiain  [donec  venia  in  mnnu  meii\  (Joh,  xiv). 
Dicit  Augustinus :  Si  quisdixeritalque  crediderit 
hominem  Jesum  Cliristum  a  Filio  Dei  non  fuisse 
susceplumf  anathema  sit.  Cui  consonat  illud  Bedse : 
Pereat  de  terra  memoria  eorum  qui  Christum  Deum 
ethominem  esse  vcrum  denegant.  Eademigitursub- 
stantia  et  facta  est  et  praedestinata  :  ab  leterno  pree- 
destinatft,  et  facta  in  tempore.  Et  gerit  ergo  homo 
untversa  quee  Dei  sunt,  habetque  Deus  et  gerit 
omnia  quee  hominis  sunt  preeter    peccatum. 

Hincest  quod  ildei  profitetur  religio  vera  esse  de 
Christo  utriusque  gesta  substantii»  et  utriusque  ve- 


aliquid  contingit,  est  quasi  materiale,  ut  cum  dicit : 
Homo  est  rationalis  secundum  animam,  vel  visibilis 
secundum  corpiis.  Neutrum  autem  diceretur  si 
anima  non  esset  rationalis  vel  corpus  visibile. 
Quandoque  sccundum  innuit  tenorem  vel  qualitatem 
rei  ex  persona,  ut  cum  dicitnr:  Secundum  Luc^m 
vel  Marcum  est  hoc  Evangelium.  Cui  aliquantulum 
accedit  quod  secundum  conscientiam  quis  dicitur 
judicare  vel  loqui.  Quandoque  significatur  per  se- 
cundum  velut  in  quOj  ut  cum  dicitur :  Haec  dictio  est 
hujus  proprietatis  secundum  hanc  vocem,  vel  illius 
secundum  illiam. 

Qu.EST.  XX.  Qusero  ergo  quid  per  secundum  si- 
gnificetur,  cum  dicitur,  (Zhristus  secundum  humani- 


ritatem  substantiae.  Inde  est  ut  infectus  dicatur  se-  **  tatemestpr8edestinatus.Respondentquodsec(/n(/ui7i 

unitatis  person»  expressivum  est.  Ideo  quaeroquo- 
modo  unitas  personae  exprimitur  hac  voce  secunduniy 
cum  dicitur,  Christus  est  praedestinatus  secundum  id 
quod  est  assumptum,  si  id  quod  est  assumptum  non 
est  una  persona  cum  illo  ?  Augustinus  loquens  de 
assumpto  et  assumentc  dicit :  Utrumque  uon  duo, 
sed  unus  est  Christus  :  qui  secundum  id  quod  homo 
quidem  estpnedestinatus,  ut  sitFiiius  non  adoptivus, 
sed  sit  Filius  naturalis,  non  per  naturam  sed  per 
gratiam,  non  adoptionis  sed  unionis.  Apparet  itaque 
in  capite  nostro  fons  gratioe,  Itam  enim  quilibet  fidelis 
fit  pereamdemgratiamChrislianus,  sicuthomo  ille 
per  gratiam  r.hristus.  Idem  alibi :   Qui  fecit  homi- 


cundum  divinitatem,  factus  secundumhumanitatem, 
ut  diclt  Apostolus  de  Christo  loquens :  Qui  prwdesti- 
natusest  Filius Dei in  virtute  (Rom.  i).Quidestenim 
preedestinatio?  In  tempore  gratise  conferendae  praepa- 
ratio,'seu  salvandorum  praeelectio.  Quid  igilur  beate 
vivere  potens  praedestinatum  fuit  in  Christo  ?  Quod 
enim  semper  fuit  praedestinationi  subesse  nonpotest. 
Dicent  forsitan  hominis  animam  esse  pracdestinatam. 
Sed  cur  eam  animam  hominis  dicent  quae  nunquam 
aliquem  hominom  cum  carne  constituit  ?  Ilem  non 
ait  Apostolus  de  Filio  Dei  cujus  anima  est  praedesti- 
nata,  sed  qui  prxdestinatus  est.  Relatio  oogit  eum- 
dem  Dei  Filium  etpraedestinatum  intelligi.  Hic  ab  eis 


respondetur  esse  prwdestinatum  Filium  Dei,  non  q  nem  ilhim  talem  ut  nnmquam  hahuerit  voluntatem 
tamen  secundum  id  quod  assumpsit,  sed  secundum      malam  nec  hahiturus  sit,  ipse  fecit  in  memhris  ejus 

ex  mala  volutatem  honam.  In  libro  De  Trinitate 
idem  dicit  :  Ille  fecit  noscrederein  Christum^  qui 
nobis  fecit  in  quem  credimur  r.hri8tum.  Ille  facit 
in  hominihus  principium  fidei  qui  iecit  hominem 
pricipem  MeietperCectorem  Jesum.  Cui  igitur  dili- 
genterinspicientiquae  praemissa  sunt  dubitare  U- 
cebit  exanima  Christi  et  carne  hommem  cjuemdam 
subsistei^e,  qui  praedestinationis  et  aliorum  qua; 
praedicta  sunt  valeat  esse  capax  ?  Moneo,  lector,  ut 
praedicta  sub  uno  rationis  mtuitu  congreges,  et  vi- 
debis  homini  esse  collatum  ut  sit  personna  divinae 
substantioB,  et  quod  manens  Deus  quod  erat  sit 
homo  factus  quod  non  erat. 


id  quod  assumptum  est.  Haec  verba  sana  sunt ;  et 
utinam  horum  verborumintellectum  snnum  habe- 
rentl  Responde,  quaeso,  si  Christus  nihil  est  quod 
sit  assumptum,  quomodo  ipse  sit  praedestinatus  se- 
cundum  id  quod  est  assumptum  ?  vel  si  id  quod  est 
asBumptum  non  est  praedestinatum,  quomodo  Chri- 
stus  secundum  id  quod  est  assumptum  est  praedesti- 
natus?  Si  autem  dixeris  quod  id  quod  cstassum- 
ptum  est  praedestinatum,  opportet  te  nobiscum  con- 
cedere  quod  id  quod  est  assumptum  est  Filius  Dei. 
Dictio  haec  secundum,  quandoque  indicat  causam, 
ut  cum  dicitur  quis  rationalis  secundum  rationali- 
tatem,  eo  quod  qualitas  illa  sit  causa  formaliter 


DE  VKRBO   IINCARNATO 

COLLATIOiNES  SEU  DISPUTATIONES  TRES 


COLLATIO  I. 


De  triplici  nilentio,  in  quorum  secundo  agitur  de 

incarnatione  Verhi. 

Deum  medium[quietum]oiIentium  tenerentomnia 
(Sap.  xviii).  Tria  sunt  silentia.  Primuni  silentium 
est  ignorantia  languoris.  Secundum  silentium  est 


D  desperatio  curationis.  Tortium  silentium  est  adeptio 


sanitatis,  Primum  silentium  fuil  ante  legem.  Se- 
cundum  inter  legem  et  gi*atiam.  Tertium  erit  posl 
hanc  vitam.  Primum  silentium  fuit,  quando  homo 
non  agnovit  morbum  suum ;  et  idcirco  siluit,  nec 
quaerebat  remedium.  Sed  postquam  lex  subintravit 


317 


DE  VERBO  ING4RNAT0 


318 


et  ostendit  languidis  vulnera  sua,  statim  ruptum  est  A  gicut  vita  tmmorialis  sursum.  Iter  sursnm  est  in 


silentium,  et  coeperunt  mox  oDgri  salutem  qunrere; 
sed  quia  per  opera  legis,  ubi  salus  non  e«t,  sanari 
volebant,  quod  queerebant  non  potuerunt  mvenire 
Tandem  igitur  considerans  homo  per  legem  neminem 
juslificari  posse,  quasi  post  diuturnos  clamores 
fatigatus  et  jam  desperans  rursum  loqui  cessavitet, 
subsecutum  est  secundum  silentium.  Tunc  ergo 
omnipotens  Verbum  Dei  Patris  in  camem  veniens 
rupit  silentium,  locutum  est  pacem,  dedit  gratiam, 
proposuit  misericordiam,  promisit  veniam ;  et  coepe- 
runt  segri  ourrere  ad  medicum,  et  quasi  magnis 
clamoribus  sic  pura  flde  cordis  et  vera  confessione 
oris  flagitare  remedium.  Hoc  itaque  in  praesenti  vita 


coelis,  iter  deorsum  est  in  inferis.  Itor  medium  est 
stadium  vitse  preesentis,  quod  nasoMido  intramns 
vivenduperounmus,  moriendo  eximus.QuanAoergo 
nox  in  suo  cursu  medium  iter  habuit  nisi  quando 
mors  universos,  quosin  stadio  vitse  prsesentis  repe*' 
rit,  secum  ad  inferos  traxit,  et  nemo  adhuc  morta- 
lium  ad  vitam  immortalem  ascendere  potuit?  Vel 
per  noctem  accipere  possumus  peccatum  :  quee  vi- 
delicet  nox  ab  originali  peccato  coepit,  etper  actua- 
lia  cuourrit.  Quando  ergo  post  originalem  prsevari- 
cationem  primum  prsBvaricatione  naturalis  legis,  ao 
deinde,  scriptm  legis  prsevaricatione  succedente, 
peccatum  ad  summum  incrementum  venerat,  quasi 


hac  agitur,  ut  homo  per  gratiam  Dei  sanitatem  re-  »  nox  in  suo  cursu  medium  iter  habebat;  sed  ista 


cipiat.  Sed  cum  plenam  sanitatem  receperit,  et  ad 
illam  felicitatem  venturse  immortalitatis  perductus 
fuerit,  non  erit  amplius  quod  petat ;  et  tunc  seque- 
tur  tertium  illud  beatum  silentium  quod  nunquam 
finem  habebit.  Inter  primum  et  medium  silentium 
multa  verba  sonuerunt,  inter  medium  et  ultimum 
silentium  sonat  unum  verbum.  Multa  verba  fuerunt 
multiplicia  legis  mandata,  quseper  Moysen  dataest. 
Uonm  verbum  est  una  Dei  gratia,  quae  per  Jesum 
Christum  facta  est,  vel  potius  ifise  Jesus  Ghristus. 
Moyses  famulus  Dei  multa  verbaetmultos  sermones 
protiilit.  Deus  Pater  unum  verbum,  unumque  ser- 
monem  misit.  Sed  sermones  Moysi  omnipotentes 
non  fheruttt,  quia  quod  dicebant  facere  non  potue- 


noXfVera  luce  apparente,  mox  deorsum  vergere  cob- 
pit ;  et  nunc  quasi  quadam  alterna  mutuationo  pau- 
ktim  decrescens  elongat  quousque  lux  crescendo 
ad  plenam  diem  perveniat. Vide  ergo  ordinatisimum 
divinsB  dispensationis  consilium.  Quando  omnis  re- 
cuperandae  salutis  spes  perierat,  et  mors  omnia 
secum  deorsum  rapiebat,  peccatum  ad  summum 
veneraty  tunc  omnipotens  sermo  liberandis  mittitur 
ut  amplius  divinse  gratiae  munus  commendetur. 
Venii,  inquit.  Quis  ?  Unde  ?  Quo  ?  Sermo  AIti8simt\ 
Verbum  Dei,  unicus  Patris,  rex,  Alius  regis,  de 
consensu  Patris,adtoIerantiam  passionis.  Deeequa- 
litate  majestatis  ad  patibulum  crucis,  de  sede  re- 
gali  ad  officinam  peccati,  de  lumine  coeli  usque  ad 


runt :  et  ideo  tandem  quandoque  in  promissione  Q  tenebrasinfemi.  Sednunquidideoregnumperdidit? 


deficiendo  siluerunt.  Et  tunc  omnipotens  Sermo 
venit,  qui  non  solnm  dixit,  sed  qu»cumque  dixit, 
imo  qosecumqiie  voluit  fecit.  Iste  sermo,  istud  Ver- 
bnm  adhuc  loquitur,  quandiu  in  fldelibus  suis  pro- 
mieiones  suas  operatur.  Sed  cum  promissa  imple- 
verit  tUBC  quasi  loqui  cessabit.  Cum  autem  promissa 
impleta  fuerint,  quia  amplius  quod  petatur  nihil 
deerit,  felix  in  sempiternnm  silentium  erit. 

Dam  ergo  medium  sihniinm  tenerent  omnia,  Bene 
omnitt,  hoc  est  non  solUm  iUi  qui  in  petitione  despe- 
rabMt,  sed  et  illa  quse  in  promissione  defecerant.  et 
nox  in  sao  cursumediam  interhaberet»  Noxin  sacra 
Seriptura  altquandopro  diabolo,aliquando  oro  mem- 
bris  ejusy  id  est  pro  peocatoribus  inquis,  aliquando 
pro  peecato,  aliquando  pro  prsesanti  vita  accipitur.  D 
P^r  noctem  ergo  in  hoc  loco,  moHalis  hujus  vitoe 
fluxus  signatur,  sicut  per  diem  alibi  claritas  vitse 
perpetase,  Prsesens  ergo  vita  nox  est,  vita  vero 
futura  dies.  Nox  ista  habet  vesperam,  dies  illa  ha- 
bet  auroram.  Vespera  praesentis  noctis  ftiit  inclinatio 
nnius  diei,  aurora  iUius  diei  inclinatio  prsesentis 
Sflecnli.  Vespera  hnjus  noctis  ftiitex  quo  Adam  pec- 
cavit,  Donec  accepta  senfentia  mortis  a  paradiso 
pulsns  in  tenebras  hujus  mundi  exiit.  Aurora  se- 
quenlis  diei  est  a  resurrectione  Christi  usque  in 
finem  seeculi.  Ergo  vita  ista  nox  est.  Sed  quis  est 
cursus  vitae  hujus  ?  Videnmus  quo  currat.  Per  mor- 
talitatem  currit  in  moriem.  Per  mortem  currit  in 
damnationem>  Igitur  vita  mortalis  deorsum  currit 


Imo  eos  qui  servi  erant  peccati  liberans  u^que  ad 
conregnandum  sibi  sublimavit.  Et  ideo  foriassis  a 
regalibus  sedibns  venitf  quia  in  domo  Patria  ejus 
mansiones  muItoB^suntfJoan,  xiv),  etregnabunt  cum 
illo  in  aeternum  oum  acceperint  regnum  quod  para- 
tum  est  ab  initio  seeculi.  Unicus  enim  regis  erat, 
solus  regnum  habuit,  sed  quia  ad  conregnandum 
sibi  fratres  adoptare  venit,non  jam  a  sede  regali  sed 
a  sedibus  reffalibusyeniTe  dehuit  quia  regnum  ad  quo 
vooanturelecti  Dei  prteparatum  est  ab  initio  saeculi. 

COLLATIO  11. 

Quod  Verbum,  dumcaro  factum  est,  naturam  assuuh' 
psit;  non  personam,  et  quod  unapersona  estassu" 
mens  et  assumptum, 

Verbum  caro  /iictum  est  (Joann,  i).  Quod  verbum 

Det  quod  et  Dens  est?  verbum  enim  hominis  non 

est  homOy  sed  verbum  Dei  Deus  est.  Sicut  verbum 

cordis  cor  esl,  et  de  corde  verbum  exit,  et  non  est 

aliud  verbum  cordis  quam  ipsum  cor,  sie  verbum 

Dei  aliudesse  non  potestquam  Deus.  Sapientia  est 

verbum  cordis;  qu»  de  corde  nascitur,  et  a  oorde 

non  separatur.  Ipsum  cor  sapientia  est,  et  de  eorde 

ipso  sapientia  est,  et  una  sapientia  cor  et  sapientia 

sua.  Sic  Deus  sapientia  est,  et  de  ipso  Deo  sapientia 

est,  ei  est  una  sapientia  Deus  et  sapientia  sua. 

Sapientia  Dei  verbumDei  est.  Ipsum  Verbum  caro, 

factum  est.  Quid  est  caroj?  Home.  Factum  est  caro 

factum  est  homo.    Quomodo  factum   est   homo  ? 

Assumendo  hominem.  Verbum  quippe  homiu.e«v 


m 


APPENDIX  AB  HUfiONIS  OPERA  DOGMATICA. 


SSO 


assumpsit  n^turam,  non  pei^nam.  Non  enim  as-  A  jta  personam  osse  non  4iahait.  Sed  dices  :  Quare 

ergo  assumptus  esse  dicitur,  si  persona  assumpta 
non  dicJttir,  oum  illud  rattonalis  naturae  quod  as- 
sumptum  Gst,  ante  ipsam  unionem  nec  homo  nec 
persona  fuit,  ifuia  extra  unionem  per  se  nuaquam 
fuit,  quoniam  assumptum  ost  ex  quo  foitt  Sed 
considera  quia  id  rationnlis  naturse  quod  assum- 
ptum  est  ex  eo  quod  fuit  homo,  id  est  humana 
natura,  esse  habuit.  Quia  ergo  assumptum  est  in 
eo  quod  fuit,  ex  quo  homo  fuit,  ideo  homo  assum- 
ptus  est.  )^d  enim  assumptum  est  quod  homo  fuit  in 
eo  et  ex  eo  quod  assumptum  est,  quia  antcm  id  quod 
assumptum  est  rationalis  naturas  ex  eo  quod  fuit 
persona  non  fuit,  quia  per  se  non  fuit ;  sed  ex  eo 
quod  assumptumestunitumest,  et  exeoquod  uni- 


fiumpsit  hominem  personam,  aed  assumpsit  homi- 
oem  in  personam.  Inteilige  quod  dico.  Firma  cst 
fldes  catholica;  Verbum  persona  assumpsit  homi- 
nem  non  personam,  sed  naturam.  Quare  non  dici- 
mus  pei^sonam  assumptam,  sicut  dicimus  pei-sonam 
assumentem?  Ne  duas  persouas  prcedioemus  in 
Christo,  et  ne  quaternitatem  inducere  videamur, 
et  confundatur  Trinitatis  confessio.  Propterea  dici- 
mus  hominem  nnturam,  non  personam,  assumptum 
a  Verbo.  Quid  est  homo?  Anima  et  corpus.  Pro- 
pterea  homo  assumptus  est,  quia  anima  et  corpus 
assumptum  est.  Propterea  persona  aasumpta  non 
est,  quia  animaet  corpus  antequam  Verbo  uniren- 
tur  in  personam,  non  erant  inter  se  unita  ad  per- 


sonam.  Ideirco  quia  assumpta  non  sunt,  unitanon  ^  tumest,  una  cum  VeHiounientepersona  est.ldcirco 


sunty  assumpta  persona^  quia  vero  in  eo  quod  as- 
sumpta  sunt  unita  sunt,  in  poi^sonam  assumpta 
sunt.  Sed  dices :  Si  anima  et  corpus  antequam  uni- 
renturVerbo,  ideo  persona  non  erant,  quia  interse 
unita  non  erant,  nonoe  tamen  anima  etiam  sola  per 
se  persona  erat,  inquantum  spiritus  rationalis  erat? 
Si  autem  anima  etiam  sola  persona  erat  inquantum 
spiritus  rationalis  erat,  quomodo  persona  non  as> 
sumpta  est  quando  anima  rationalis  assumpta  est? 
Sed  sicut  auima  rationalis  et  caro  ideo  non  sunt 
assumpta  persona,  qui  anto  assumptionem  non 
habuerunt  unionem  ;  sed  assumpta  in  poi-sonam, 
quia  ex  eo  unita  sunt  quod  asaumpta  sunt,  sic  ct 


persona  assumpta  non  dicitur,  sed  natura,    quia 

quod  assuraptum  est  ex  eo  quod  fuit,  et  natura  et 

homo,  id  est  natura  humana  esse  habuit ;  persona 

autem  non  ex  eo  quod  fuit,  quia  illud  per  se  nun- 

quam  fuit,  sed  ex  eo  quod  Verbum  person»  unitum 

est,  esse  eoepit.  Propterea  homo  assumptus  est,  id 

est  humana  natura,  non  persona. 

OOLLATIO.  III. 

De  incarnationo  Verhi  et  inyslerio  ejm  reapectu 

nuntii  et  Virgiuis, 

Onmia  per  sapientiam  Dei  facta  sunt;  ad  ipsam 

autem  sapientiam  facta  non  sunt,  nisi  illa  solum 

qua^  sapientia  frui  possunt.  H«ec  autem  suntratione 


anima  rationalis  ideo  assumpta"  non  est  persona,  -,  utentia ,  et  intelligentiam  sensumque  percipiendi 
quia  ante  unionem  Verbi  sicutper  se  esse  non  ha-      honi  malique  fugiendi  hobentia.  Quorum  para  sur 


buit,  ita  persoua  esse  non  habuit.  Ex  quo  enim  cce- 
pit,  uniri  csepit ;  et  ex  quo  fuit,  uniia  fuit.  Ex  quo 
autem  unita  fuit,  una  cum  eo  cui  uniebatur  pei*8ona 
fuit.  Vide  quid  sequitur.  Si  ex  quo  fuit  unita  fuit : 
et  ex  quo  unita  fuit  persona  fuit,  ergo  ex  quo  fuit 
peraona  fuit?  ^i  autem  ex  quo  fuit  persona  fuit, 
quomodo  persona  assumpta  non  est  quce  persona 
fuit,  quando  assumpta  est?  Sed  considera.  Non  te 
perturbet  sermonis  inyolucrum  :  fides  qufleritur. 
Sermo  multa  perturbat.  Intende  tibi.  Ex  quo  fuit 
persona  fuit,  quia  ex  quo  fuit  unita  fuit.  Quare 
ergo  non  dicimus  personam  assumptam  ?  Intende. 
Quando   assumebatur,    uniebatur.  Ex   quo  codpit 


sum  erat  condita  in  angelis,  pars  deorsum  in  homi- 
nibus  ordinata.*  Igitur  homo  non  solumfper  sapien- 
tiam  Dei  faotus  erat  ut  esset,  sed  etiam  ad  sapien- 
tiam  Dei  factus  erat  ut  beate  esset,  ut  HUi  videUcet 
frueretur  eo  sensuquo  sapientia  percipi  poteat.Sed 
quia  peccando  sensum  amisit  quo  sapieniia  frui  de- 
buisset,  oblitus  est  ipse  comedei*e  panem  suimi,  et 
refectionem  illam  qua  vivunt  animas  in  corporelem 
commutavit  deloctationom.  Terrenis  igitur  et  oor- 
poimlibus  sonsu  et  alTectu  immersuSt  uon  potuit  &e 
ad  spiritualiqm  co^itationem  sive  amoi*em  erigere 
sed  sola  ea  quae  carnis  eunt  sapieus,  af  iritualium, 
jucunditatem  non  agnovift.  Ipsa  autem  Dei  sapieatia 


uniri  ccopit  et  ex  quo   uniri  ccepit  persoaa  eese  n  noluit  amittere  hominem  quL  prqpler  ipsam  Cactus 


coepit ,  non .  tamen  inquantum  erat ,  sed  inquan- 
tum  unita  erat.  Si  per  se  aliquando  esse  ha- 
buisset,  ex  se  personahabuisset.Quiaautemsem- 
per  unita  .fuit,  semper  una  eum  iilo  cui  uniebatur 
persona  fuit.  Ideo  nondicimushominempersonam 
assumptam  esse,  aed  assumptttmiessehominem  in 
personam,  quiathumana  natura  in  Christo  ex  eo 
quod  fuit  pei-sona  non  fuit,  quia  per  se  non  fuit 
Sed  ex  eo  qood  unita  fuit,  tina  cum  illo.cui  unieba- 
iur,  persona  fiiit.  Persona  enim  notat  discretionem 
Propterea  quod  per  se  personafuit,  ex  sepersona 
non  fuit.  Idcirco  non  est  assumpta  persona,  sed 
natura,  quia  quod  assumptumest  rationalis  natur» 
sicut  extra  assumptionem  per  se  esse  non  habult. 


fueraU  Et  cum  ipsa  suisum  esset,  ille,  deor- 
sum,  venit  ubi  ille  erat,  ut  eum  revocaret  ad  se 
unde  ceciderat.  Factum  est  Verbuu  earo  ut-homo 
inlerhomines  esset,  q4ii  Deus  eratsupra  homines. 
Et  versus  est  panis  ille  ia  lac,  ut  a  parvulis.sumi 
possit.  Sapientia  sui-sum  panis  erat,  et  eademips^ 
sapientia  deorsum  lao  erat.  In  divimtate  panis,  in 
humanitate  lac.  Sic  enim  parvuli  sensu  per  lao  hu- 
manitatis  nutriti  sunt,  et  roborati  sunt  ad  panem 
divinitatis,  ut  idem  ipse  utrobique  reflcerot,  et  re- 
flcicndo  languidos  ad  incorruptionem  reporaret. 
Dedit  ergo  i-eparandisad  incorruptionemalimentum 
incorruptionis.Parvulus  quidem  immaculatam  oar- 
nem  quam  sumpsit  de  Virgine  matre,  perfectis  au- 


m 


DE  VERBO  fNCARNATO 


9Zi 


tem  incorniptibilem   divinilafeih  qiinm  habuit  de  A  omnes  fllios  hominum.  Primum  gratia  super  eam, 

postea  gratia  in  ea :  deinde  gimtia  ex  ea.  Super  eam, 
ad  umbrationem;  in  ea,  ad  ferunditaiem ;  ex  ea, 
ad  salvationem.  Venit  enim  gratia  ut  humaihim 
naturam  visitnrot,  et  intravit  ad  eam  unde  exierat. 
Per  feminnm  enim  exiernt,  et  per  feminam  intravit. 
Et  venit  gratia  primum  in  ipsam,  deinde  descendit 
in  illud  quod  ernt  ex  ipsa,  et  sumpsit  de  carne 
Vjrginif  ^atfrnm ,  h09(iam  pro  nnttirn ,  quam  libe- 
i*ilin  pK)>  libeMindis  olTerfet,  ut  prius  in  ipsam  totum 
erTundcret,  quod  per  ipsnm  post  modum  redemptis 
omnibus  exhiheret. 

Ideo  grntia  plcnn ,  de  qun  ortus  cst  fons  gratise. 
El  ideo,  o  Virgo  gratiosa,  totum  nobts  quodammodo 


a^terno  Patre.  Istis  ut  interim  non  deficerent  in 
via,  illis  ut  postea  perfieerentur  in  patria.  Istis  ad 
ronsoiotionem,  illis  ad  glorifioationem.  Propter  hoc 
ergo  Dei  Filius  pro  redemptione  hominum  homo 
factus  est,  ut  caro  pcr  cnrnem  libcrarctur,  et  generi 
humano  de  suo  sumeretur  pretium  redcmptionis, 
quatenus  inde  remedium  Oeret,  unde  vitium  con- 
tractum  fuerat,  et  in  eodem  mo»stmretiir -^  petitia 
medici  et  justitin  redempti^  qoaado^e  iud^dt  sA» 
nnndo  invenitur  remedium,  et  pretium  redimendo. 
Quia  vero  n  corruptione  libcrandum  erat,  idcirco 
])retium  redemptionis  incorruptum  esse  debuerat. 
Propterea  mater  Virgo  electa  est  ut  de  mnnda  im- 


maculatus  naeceretur,  ut  sicut  in  coolo  Deus  habuil  „  est  a  te,  quod  pcr  per  illum  nobis  esC  qui  natus 


Patrem  immortalem  eeternusY  sic  in  terra  'haberet 
matrem  Virgiaem  incorruptus.  Igitur  in  coelo  qualis 
Puter  talis  Filius,  et  in  teri*a  qualis  ninter  talis  lilius 
In  coelo  cum  Patre  «eternus  et  immonsus,  in  terra 
cam  matre  immaculntus  et  mansuetus.  In  coelo  cum 
Patre  incoriniptus  et  subllmis,  in  terra  cxun  mati^ 
virg^  ei  humilis.  In  ccbIo  imago  Patris,  in  terra  imi- 
tator  matris.  Mater  virgo  erat,  et  in  humilitate 
exsultabat.  Filius  Virginis  virgo  humilitatem  com- 
meudabat.  Talis  ergo  Agnus,  qualis  mater  Agni ;  ex 
munda  mundus,  ex  Virgineincorruptus,-Per  Virgi-* 
nem  veniens  ad  tios  :  per  virginitotem  prsecedens 
nos.  Per  ineorruptionem  vcnicns  ut  pecoatum  tolle- 
ret,  per  tirguutatem  pitecedens  ut  virtutem  demon- 


est  ex  tc.  Gratia  plena,  intantum  plena ,  ut  ex  iuo 
redundante,  totus  hauriert  mutidus.  Si  enim  prm/en- 
tes  virgines  oleum  aceeperunt  in  vasis  sais  cum 
lampttdHyns  (Matth.  xxy);  tu,  prudentissima  Virgo, 
et  Virgo  virginnm,  non  unum  tantam  vas  habuisti 
oleo  gratice  repletum,  quo  lampadem  tuam  inexstin-^ 
guibiliter  ardentem  nutrii*es,  sed  alind  gestasti  vm 
redundans  et  indeftciens,  ex  quo  efTusK)  eleo  mise- 
ricordite  omnicm  lampades  illuminm*es,  et  vasa 
omnium  usque  ad  summnm  et  perfectum  impleres, 
et  in  lllo  nihil  minueres.  Prudens  ergo  fuisti  ut  tibi 
provideres,  nee  timida  ut  aliis  subvenires.  Nec  dixi«^ 
sti :  Ne  forie  non  suf/ieiat  mihie^  vohisfibid,),  sed 
sciens  quod  sufnceret  ct  tibi  et  nobis,  sufflcienter 


straret.  Veniens  ut  oonferret  remedium,  prsecedens  q  retinuisti  etsufflcientertribuisti.  Lumen  inlampade 


ttt  daret  exemplum.  Non  enim  potuit  arbor  bona 
malum  fructum  facere,  sicut  arbor  mala  fructum 
bonum  fa^ero  non  poiest(Matth,\i\\  Lucw),  Quo- 
niam  omnis  arbor  ex  fructu  suo  cognoscitur,  radix 
integi^a,  et  ramus  incorruptus. 

Hujus  ergo  advcntus  Gubriel  nuntius  missus  est, 
ut  novam  incarne  Filri  Dei  nativitatem  pra*dicaret, 
in  qua  forlna  servi,  domino  sociata,  hostem  po* 
■tenter  devicit.  Fortis  in  illo,  non  tamen  violenta 
ad  inferendam  injunam,  sed  efticax  ad  justitiam 
obtinendam.  Propterea  Gabriel  missus  est,  quod 
foriitudo  Dei  interpi*etatur,  quin  ipsam  etiam  inflr- 
mitatis  fortitudo  fuit,  (fuoniam  in  en  superatus  est 
iniaiieus,  et  capta  preda  n  violouto  i-cducta  est.  Tres 


fuit  in  came  virginites ;  oleum  in  vase  in  corde  hu- 
militas.  Et  erat  aliud  vas  humanitac  Verbi  in  utero 
tuo  gratice  plena ,  ex  cujus  plenltudine  tu  qnoque 
accepisti  et  lumen  virginitatis  in  carne  et  oleum 
humilitatis  in  corde.  Posten  atitem  partu  intemerato 
nobis  propinanis  ipsum  indeflciens  trfbuisti,  ut  ex 
illius  plenitudine  elTundcrctur,  quo  et  Inmpades  no- 
stra?  exstinctec  illuminnrenlur  et  vasa  vacua  reple- 
rentur.  Si  gratiu)  plena  fuisti,  cum'de  terra  camis 
tu(o  fons  gratice  erupit :  ut  mannret  super  omnem 
terrnm,  et  irrignrct  aridam,  et  sterilem  fecundai*et. 
Ex  hac  plenitudine  grntite  et  illn  acceperat  qnce  sCc- 
rilis  coneepernt,  quse  et  Virginem  fccundnm  ad  se 
venientem  ngnovit  et  dixit :  Unde  wihi  hoc,  ui  ve- 


enim  perieraut,  et  subsecutus  est  qunKus,  scilicet  D  nint  mnicr  Domiai mci  ad  wc?{Luc,  i.)  Bene  mater 


Uedemptor  eorum.*  Primus  sine  mnsculo  et  sine 
femina ;  secundus  de  masculo,  sine  fcminn;  tertius 
de  masculo  et  femina;  quartus  sine  masculo  de 
femina.  Adnm  quippe  nec  de  masculo  nec  de  femina 
crat;  Rva  autem  de  masculo  sinc  femina :  qui  autem 
de  illie  erant,  de  masculo  simul  et  de  femina  erant. 
Et  eeciilerunt  primi  masculus  et  feminn,  et  per  eos 
qui  post  eos  erant  omnes  de  musculo  et  fcmina. 
£t  quia  primus  auctor  culp»  dejectus  est  a  femina, 
uuctorem  gratio)  sine  masculo  concepit  et  peperit 
feminii,  ut  idem  sexus  initium  gretisa  esset,  qui 
peceati  Origo  exetiterat.  Propterea  ait :  Avo,  gra$ia, 
plenat  Domiaus  teoam  (Lue.  t)t  Vere  enim  Maria 
.^tia  pl0n«  ftiU|  per  quam  gratia  deacenM  euper 


Domini,  quia  in  forma  servi  Dominus  majestatis  ad- 
venit.  Qui  enim  natus  est  homo,  iilem  erat  et  Deus. 
Ex  eo  quod  assumptus  est,  fllius  Virginis;  ex  eo 
autem  quod  assumpsit,  Filius  majestntis.  Idem  ta- 
menetflliusVirginis,etFiruismnjestntis.  Etpropter* 
en  qui  nssumptus  est  homo,  naturalis  est  Filios 
Dei,  propter  eum  qui  nssumpsit;  verus  est  filiua 
hominis,  propter  eum  quem  assumpsit.  Nemo  igitur 
dicat  Ghristum  Filium  adoptivum,  cum  naturalis  ait 
Filius,  quoniam  quem  assumpsit  homo,  et  qui  as* 
sumpsit  Deus,  non  duo  fllii  sunt,  sed  unue  est  Filiuii 
Deu8  et  homo ,  Jesue  Christue.  Ideo  mat^  DomiAi 
est  quffi  genuit  formam  servi ,  quia  in  forma  sertl 
erat  majestas  Domini,.  et  unus  cum  fQraA.'^^sc<v^ 


8123 


APPENDIX  AD  HtJGONlS  OPERA  DOGMATICA. 


324 


majestate  Domini.  Bene  ergo  mairem  Domini  sui  A  mei  ad  me  :  Et  beala  quw  credidisti,  quoniam  per- 
vocat  quse  Deum  credidit  esse  ipsum  qui  homo  con-  Scieatur  in  te  omnia  quie  dicta  sunt  tibi  a  Domino. 
ceptus  fueratyet  portabatur  in  utero  Virginis  se-  Tunc  ait  Maria:  MagniScat  anima  mea  Dominum 
cundum  carnem,  qui  deitate  sua  onmia  portabat.  (ibid»).  De  quo  ante  aliegorias  in  Evangelium  Lucsb 
Ideo  ait :  Unde  hoc  mihi,  ut  veniat  mater  Domini      explicatio  posita  esi. 


DE    FILU  JEPHTHE. 


De  filia  Jephthe,  quod  eam  pater  in  holocauioma 
obtulit  Deo ,  quoniam  in  bello  voverat,  si  vicisset, 
eum  se  in  holocautoma  oblaturum  qui  sibi  de  domo 
exiens  primus  oecurrisset,quod  cum  vovisset,  vicit, 
.  et  occurrente  sibi  filia,  quod  voverat  reddidit,  solet 
esse  magna  et  ad  judicandum  difAcillima  qunstio, 
quibuadam  quid  sibi  hoc  velit  nosse  oupientibus 
et  pie  quaerentibus,  quibusdam  vere  qui  Scripturis 
hic  sanctis  imperita  impietate  adversantur  hoc 
maxime  in  crimen  vocantibus  quod  legis  et  prophe- 
tarum  Deus  etiam  humanis  sacrificiis  fueritdelec- 
tatus.  Quorum  calumniis  sic  primitus  respondemus 
ut  Deum  legis  et  prophetarunif  atque,  ut  expressius 
dicam ,  Deum  Abraham ,  et  Deiim  Isaac,  et  Deum 
Jacob  nec  illa  sacriflcia  delectaverint,  ubi  pecorum 
holocausta  ofTerebantur,  sed  quod  «ignificativa  fue- 
rint  et  qusedam  umbre  futurorum ,  eum  res  ipsas 
nobis  quse  his  sacrificiis  significabantur  commen- 
dare  voluisse.  Fuisse  autem  etiam  istam  utilem 
causam  cur  iUa  mntarentur,  nec  modo  non  juberen- 
tur  ofTerri,  imo  prohiberentur,  ne  vere  secundum 
camalem  affectum  talibus  Deum  delectari  putare- 
mus.  Sed  utrum  etiam  humanis  sacriflciis  slgnificari 
.futura  opportuerit  merito  quseritur.  Neque  mortes 
hominum  quanquam  mortuorum,  in  hac  oausa  ex- 
horrescere  et  formidcure  deberemus,  si  illi  qui  hsec 
de  ce  fieri  gratanter  aociperent  in  aBtemam  i*emu- 
nerationem  commendarentur  Deo.  Sed,  si  hoc  ve- 
jrum  esset,  hoc  genus  sacrificiorum  Deo  non  displi- 
ceret.  Displicere  autem  Deo  satis  evidenter  eadem 
Seriptura  testatur.  Nam,  cum  omnia  primogenita 
sibi  dicari  et  sua  esse  voluerit  atque  preeceperit , 
redimi  tantum  a  se  voluit  primogenita  hominum, 
ne  immolandos  Deo  crederent  filios  suos  quos  natos 
iprimitus  suscepissent.  Deinde  hoc  apertias  ita  lo- 
quitur,  quod  humana  holocausta  sic  Deus  impro- 
bet  ut  prohibeat  detestans  ea  in  aliis  gentibuA,  et 
,populo  suo  precipiens  ne  audeat  imitari.  Attende, 
inquit,  tibi  ipsi :  Ne  sequaris  gentes,  postquam  ex- 
terminatw  fuerint  a  facie  tua,  ne  exquiras  deoseorum 
dicens ;  Quemadmodum  faciunl  geatea  diis  suis.  fa- 
oiam  et  ego.  Non  facies  ita  Domiao  Deo  tuo.  Abomi- 
namenta  enim  quce  Dominus  odit^  feceruat  diia  suis 
quoaiam  et  &lios  suas  et  Moaoomburunt  igai,  (Deut. 

xii). 
Quid  evidentius  ostendi  potest  hi9  iMuielf»  Scri- 


pturte  testimoniis  (ut  alia  hujuscemodi  omittamus) 
quam  Dominum  a  quo  haBO  Scriptura  humano  ge- 

B  neri  atlgibuta  est,  non  solum  non  diligere,  verum 
etiam  odisse  ialia  sacrificia  in  quibos  homines  im- 
molantur  ?  Ilia  plane  diligii  et  corooai,  oum  quisque 
f  jusius  iniquitatem  paiiens  usque  ad  mortem  pro 
veritate  decertat,  vel  ab  inimicis,  quos  pro  justitia 
offendii,  occidiiur,  retribuens  eis  bona  pro  malis, 
id  esi  pro  odio  dileoiionem.  Taldm  dicit  Dominus 
sanguinem  justum  a  sanguine  Abelf  asque  ad  san- 
guinem  Zachariso  (Matth.  xxui).  Procipue  autem 
quod  sanguinem  fudit  ipse  pro  nobiS;  %i  saorifioium 
seipsum  obtulii  Deo ,  sic  utique  obtulii,  ui  ab  ini- 
micis  pro  justitia  oceideretur.  Hunc  imtiaia  multa 
martyrum  milia  usque  ad  moriem  pro  veriiate  cer- 
taruni,  et  ab  inimicis  seevieniibtts  iramolaia  sunt. 
De  quibus  dicit  Schptura :  Tanquam  aurum  in  for- 

^  aaceproba  vit  eo3,et  sicut  hohcausli  hosiiam  accepit 
iJJes  (Sap.  iii).  Unde  et  Aposiolus  dicii :  Ego  eaini 
jam  immolor  (Philipp.  ii).  Sed  non  sic  Jephihe  de 
filia  fecii  holocautoma  Domino,  sed  sicui  prsece- 
ptum  fuerat  pecora  ofTerri,  ei  prohibitum  fuerat 
homines  immoiari.  Magis  hoc  illi  simile  videtur 
quod  fecit  Abraham,  quod  Dominus  specialiier  fieri 
preecepit  non  generali  lege.  Ui  ialia  sibi  sacrificia 
fiereni  aliquando  mandavii,  imo  etiam  fieri  prohi- 
buit.  Distai  itaque  hoc  quod  iecii  Jephihe  a  facto 
Abrahae,  quoniam  ipse  jussus  obtulit  filium,  iste 
autem  fecit  quod  ei  lege  vetabaiur  et  nullo  speciali 
jubebatur  impetio.  Deinde  non  solum  in  sua  4ege 
postea,  verum  etiam  tunc  Dominus  in  ipso  Abrahas  . 

j^  filio,  talibus  sacrificiis  quam  nondeleciai*etur  osten- 
dit,  cum  pairem  cujus  fidem  jubendo  probaverat,  a 
filii  tamen  interfeciione  prokibuit,  ei  arietera,  quo 
sacrificium  licite  secundum  veterum  congruentiam 
iemporibus  consuetam  complereiur,  apposuii.  Si 
auiem  hoc  quempiam  movei .  quomcdo  pie  credi- 
derit  Abraham  Deumialibus  sacrificiis  delectari,  si 
hflBc  illicite  ofTeruntur  Deo ;  ei  ideo  recte  putant 
credidisse  etiam  Jephthe  quod  iale  sacrificium  Deo 
possei  esse  acceptum,  primo  consideret  aliud  esse 
uliro  vovere,  aliud  jubenii  obiemperare ;  non  enim, 
81  aliquid  prraier  morem  in  domo  a  Dmino  insiitu- 
iura  servo  jubetur,  atque  id  laudabiii  obedientia 
faoii.  Ideo  non  est  pleciendus,  si  hoc  sponie  pre- 
•umptirit.  Oeinde  babebal  quod  oredevei  Abnham 


325 


t)fi  FlLlA  JfiPrtTHE 


326 


ut  propter  divinum   impcrium  non  parceret  filio,  A  Etideohujuscemodipatri  poonamfuisseretributami 


non  credens  Deum  tules  victimas  libenter  accipere, 
sed  hoc  tfum  propterea  jussisse  ut  resuscitaret  oc- 
cisum,  et  huic  aliquid  tanquam  Deus  sapiens  de- 
monstraret,  Nnm  hoc  de  illo  etiam  in  Epistola  legi- 
tui*  ^se  inscrifoitur  ad  Hsebrdeos,  et  (ides  ejus,  quia 
hoc  de  Deo  crediderit;  quod  posset  filium  ejus  su- 
scitaret,  laudatur  (Hebr.  xi),  Iste  vero,  ei  Deo  non 
jabente  neque  poscente,  et  contra  legitimum  ejus 
prseceptum  ultro  sacrificium  vovit  humanum.  Sicut 
enim scriptum  est ;  Et  vovit  Jephthe  votum  Doinino 
et  dixit :  Si  traditione  tradiderismihi  /iliosAmmon, 
quicunqne  exierit  de  janius  domusma[}e,  inobvianm 
mihi,  in  revertendo  me  a  filiis  Ammon  in  pace,  offe- 
ram  eam  hoJocausloma  Domino  iJudic.  xi). 


ne  impunitum  talis  voti  relinqueretur  exemplum, 
neve  magnum  aliquid  se  vovere  Deo  putarent  ho- 
mines  cum  victimas  humanas  voverent,  et  (Quod 
est  horribilius)  flliorum,  aut  non  vera  sed  potius 
simulata  eadem  vota  essent,  cum  velut  exemplo 
Abrahse  sperarent  qui  vovissent,  Deum  prohibitu- 
rtim  talia  vota  compleri. 

Possemus,  inquam,  hoc  dicere  nisi  ab  ista  sen- 
tentia  duo  nos  praecipue  divinarum  Scripturarum 
testimoniarevocarent,  ut  hanc  rem  gestam  in  libris, 
tant»  auctoritatis  memorise  commendatam  diligen- 
tius  (quantum  Dominus  adjuvat)  et  cautius  per- 
scrutemur,  neinullam  partem  judicium  telnerarium 
proferamus.  Unum,  quod  in  Epistola  ad  Hebrffios 


NoQ  utique  his  verbis  pecus  aliquod  vovit  quod  B  iste  Jephthe  inter  tales  commemoratur,  ut  cum  cul- 


secuiulum.Iegem  holocautoma  posset  ofTeret.  Ne- 
que  enim  esl  aut  fuit  consuetudinis  ut  redeuntibus 
eum  victoria  de  bello  ducibus  pecora  occurrerent, 
QoBiitum  autem  attinet  ad  muta  animalia,  canes 
solent  dominis  blando  famulatu  alludentes  currere 
obviam ;  de  quibus  ille  in  suo  voto  cogitare  non 
posset,  ne  Wk  injuria  Dei  aliquid  non  solum  illici- 
tiun  verum  etiam  contemptibile  et  secudum  legem 
inunondam  vovisse  videretur.  Nec  ait.  Quodcunque 
exieritde  januis  domus  mesB  obviam  mihi,  ofTeram 
iUnd  holooautoma.  sed  ait :  Quicunque  exierit  ob- 
yiam  mihi,  offeram  eum%  Ubi  procul  dubio  mihil 
aliad  quam  hominem  cogitavit ;  non  tamen  fortasse 


pare  vereamur  :  Ubi  scriptum  est,  Et  quid  adhuo 
dicam  :  deficiet  enim  me  tampus  enarrandi;  de  Gem 
deon,  Barach,  Samson,  Jepiithe  et  Davidet  Samuel 
et  prophetis,  qui periidem  devicerunt  regna,  opc* 
rantesjustitiam,  consecuti  suntpromissiones  (Hebr, 
II).  A.lterum,  quod  ubi  de  illo  ista  narrantur,  quod 
tale  voverit  et  impleverit  votum,  prsBmisit  Scrip* 
tura  dicens  :  Et  factus  est  super  Jephthe  Spiritua 
Domini  et  circuiens  Galaad  et  Manasse ,  transiit 
speculam  Galaad;  et  de  specula  Galaad  trans&lioa 
Ammon,  et  vovit  Jephthe  votum  Domino  {Judic» 
u)y  et  csetera  ad  ipsum  votum  pertinentiay  ut  omnia 
quse  deinceps  fiacta  sunt   tanquam   opera  spiritus 


unicam  filiam,   quanquam  itlam  in   tanta   patema  p  Domini  qui  super  eum  factus  est  intelligenda   vi- 


gloria  quis  posset  anteire,  nisi  forie  uxor  ?  Nam 
qood  non  dixit,  quiecunque,  sed  quicunque  exierit 
de  jannia  domus  mese  (ibid.),  solet  Scriptura  pro 
quolibet  sexu  masculinuin  genus  ponere,  sicut  de 
Abraham  dictumest,  surgens  a  mortuo  (Gen.  xxiii), 
eum  ejns  uxor  moi-tua  fuisset.  (juia  ergo  de  hoc  voto 
atque  facto  nihil  videtur  Scriptura  judicasse,  sicut 
de  Abraham)  quando  fiiinm  jussus  obtulit,  apertis- 
•ime  judicavit,  sedtantummodoscriptum  reliquisse 
legentibus  judicandum,  quemadmodupi   de    facto 
4udm  fihi  Jacob  quando  ad  nurum  quidem  nescius 
intravit,  veram  quantum  in  ipso  fuit  fornicatus  fuit 
quia  meratricem  putavit,  neque  approbavit,   hoc 
8eriptura  neque  reprobavit,  sed  justitia  ct  Dei  lege 


deantur.  Ista  testimonia  nos   compellunt  qu»rere 

potius  cur  factum  sit,  quam   facile  improbare  cur 

factum  sit.  Sed  primo  illud  ad  quod  ex  Epistola  qu8B 

ad  Hebrseos  est  cum  memoravi,  inter  illos  laudabi- 

les  viros,  qui  ibidem  commemorantur  non  solum 

est  Jephthe,  verum  etiam  Gedeon,  de  quo  similiter 

Scripturadicit :  SpiritusDomiui  confortavit  Gedeon 

(Judic,  i\)f  et  tamen  ejus  factum  quod  de  illo  ope- 

ratus  est  ephod,  et  foruicatus  est  post  illud  omnis 

Israel  :  et  factum  est  domui  Gedeon  in  scandalum 

non  solum  laudarenonpossumus,  verumetiamquia 

Scriptura  hinc  apertissime  indicavit  reprobare  mi« 

nime  dubitamus.  Nec  tamen  ex  hoc  ulla  fit  injuria 

Spiritui  Domini,  qui  eum  confortavit  ut  hostes  po- 


consuitaexistimandum  pensandumque  dimisit,  Quia  -q  puli  ejus  tanta  facililatc  superaret. 


ergo  de  ieto  Jephthe  facto  in  neulram  partem  sen- 
tentiam  Scriptura  Dei  protulit,  ut  noster  sensus  in 
judicando  exei*cetur,  possemus  jam  dicere  Deo 
displicuisse  tale  votum  et  ad  illam  perductum  fuisse 
vindictamutpotissimum  filiaunica  occurreret.  Quod 
81  eperasset  atque  voluisset,  non  continuo,  ut  eam 
vidit,  scidisset  vestimenta  suta  atque  dixisse :  Hou 
me^  tilia  fimpedisti  me :  in  offendicuJum  facta  es  in 
oculis  meia  (Jadic,  xi),  Deinde  quod  sexaginta  die- 
mmtam  longa  dilatione  datafllisesuee,  Dominus  eum 
ab  UTiicflB  charissimeeque  nece  non  prohibuerit,  si- 
cul  prohibuit  Abraham,  doneo  perficiendo  quodvo- 
'  Teratecipsdm  percoteret  oii>itate  gravissima.  Deum 
aatem  neqoaquam  hominis  immoiatione  placaret| 


Cur  ergo  inter  eos  commemoratur  qui  per  fidem 
vicerunt  regna,  operuti  sunt  justitiam  (Hebr.  xi). 
nisi  quia  sancta  Scriptura  quorum  fidem  atque 
justitiam  veraciter  laudat  non  hinc  impeditur  co- 
rum  etiam  peccata  (si  qua  novit,  et  oportere  judi« 
cal)  notare  veraciter.  Nam  et  in  eo  quod  idem  Ge« 
deon  signum  petens  tentavit  in  vellerey  nescio 
utrum  non  fuerit  transgressus  prseceptum  quo  sri- 
ptum  est ;  Non  tentabis  Dominum  Deum  tuum 
(Matth.  iv)  Verumetiamin  ejus  tentatione  Dominus 
quod  praenuntiare  voiebat  ostendit,  in  compluto 
scilicet  vellere  et  area  tota  circumquaque  aicca, 
figurare  primum  populum  Israel  ubi  erant  sancti 
selecti  tanquam  pluvia  spirituali^  «.^  \^%N«^  ^^\fic^ 


327 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


328 


pluta  area  sicco  vellere   figurare   Ecclesiam   tote  A  mirabilem  providentiam  pertinere.  Si  quis   autem 

orbe  difTusam,  habentem  non  in   veliere   tanquam 

in   velamine,   sed  in  aperto,  coolestemgratiam,  illo 

priore  populo  velut  ab  ejusdem  gratise  rore  siccato 

atque  alienato.  Nec  tamen  frustra   intor    iideles 

et  operantes  justitiam,  propter  bonam  fidclemque 

vitam  in  qua  eum  credendum  est  esse  defunctum. 

tale  in  Epistola  ad  Habr<£08  meiniit  testimonium. 

Utrum  autem  quia  postea  quam  dictum  est;  factus 

est  super  Jephthe  Spiritus  Domini,  ea  secuta  sunt 

ut  votum  illud  voveret,  et   quod  voverat  redderet, 

Spiritui  Domini  omnia   deputanda  sint,    ut  perin- 

de   habeatur  hoc   sacrificium,   tanquam  id  Dom- 

mus  sicut  Abrahse  fieri  Jusserit,  non  facile   dixe- 

rim.    cum  utique  de  Gedeon   possit    hsec  olTerri 


dicit  scientem  omnia  fecisse  et  dixisse  Gedeon;  ex 
revelatione  prophetica,  ut  pereum  taliasigna  mon- 
strarentur,  nec  df  fecisse  a  fide,  et  quod  ei  promise- 
ral  Dominus  credidisse,  sed  auctione  prophettcaJn 
vellere  voluisse  tentare.  atque  ita  illius  tentationem 
fuisse  inculpabiiem,  sicut  dolum  Jacob,  et  illud 
quod  Dominus  ait :  Non  irascatur  indignatio  tua  ia 
me,  non  ideo  dixisse  quod  iram  e^w  timeret,  sed 
quod  eum  confideret  non  irasci^  cum  ea  faceret 
quoe  Spiritu  ejus  dictante  faeienda  esee  tanquani 
propheta  sciret,  audiendus  videatur,  dummodo  fliud 
quo  de  facto  ephod  Scriptura  ipsa  culpavit,  quod- 
libet  significet,  non  audeatexcusareapeccato.  Nam 
ct  illud  quod  trecenti  viri   ad  signum  cruciB  ipso 


differentia,  quia  post  peccatum  quod  fecit,  quandp  ^  numero  pertinentes,    hydrias  fictiles  acceperunt. 

eisque  ardentes  facuias  incluserumt,  quibuahydriis 
fractis  repente  lumijia  numerose   micantia  tantam 


fecit  ephod,  nulla  est  ejus  commemorata  prosperi- 
tas,  postea  vero  quam  Jephthe  votum  vovit,  illa  est 
insignis  ejus  victoria  consecuta,  propter  quam  adi- 
piscendam  voverat,  et  qua  adepta,  quod  voverat 
solvit.Rursusenim  considerandum  est  quod  Gedeon 
etsi  non  postea  quam  fecit  ei)hod,  tamen  postea 
quam  tentavit  Dominum  (quod  ulique  est  peccatum) 
magnas  strages  hostibus  csesis  atque  superatis  fe- 
cit,  ac  populo  salutemacquisivit,  Sic  enimscriptum 
es^  :  Non  irascatur  indignatio  tua  in  me;  et  tentabo 
adhuc  semel  iu  velJere  (Judic,\i),  Iramquippe  Dei 
metuebat,  quia  novarat  se  tcntando  peccare,  quod 
Deus  in  lege  sua  manifestissime  prohibet.  Hoc  ta- 


hostium  mutitudinem  terruerunt,  tanquam  ex  suo 
arbitrio  videtur  fecisse  Gedeon.  Non  enim  Scriptura 
dicit  Dominum  admonuisse  ut  hoc  facerat,ettamen 
tam  grande  signum  quis  ejus  auimo  atque  consilio 
faciendum,  nisi  Dominus  inspiravit  qui  pif9(iguravit 
sanctos  suos  thesaurum  evangelici  luminis  vasie 
fictilibus  habituros  ?  Unde  dicit  Apostolus  :  Hahe* 
mus  thesaurum  istumin  vasisHctihbus(UCor,vw). 
Quibus  in  passionibus  martyrii  tanquam  vasculis 
tractis,  major  eorum  glorice  fulgor  emicuit,  que 
impiosevangelicsB  pranlicationis  inimicosinopinata 


men  ejus  peccatum  et   mirabiiis   signi   evidentia  ^  iliis  Christi  clarilalo  superavit, 

M  *<*  *A1*1  1**  ^^^  t^  *  A. 


et  magna  victorise  prosperitas  libecationisquo  po- 
puli  consecuta  est.  Jam  enim  Deus  slatuerat  affiicto 
populo  subvenire,  atque  hujus  ducis  quem  ad  hoc 
opus  assumpserat  utebatur  animo  non  solum  fideli 
et  pio,  verumetiam  sub  deficiente  et  delinquente,  et 
ad  praenuntianda  quee  volcbat,  et  ad  complenda  quas 
dixerat. 

Non  enim  per  istos  tantum  qui  etiamsi  pecca- 
verunt  inter  justos  tamen  nairantur;  sed  etiam  per 
ipsum  Saulem,  omni  modo  rcprobatum,  multa  Deus 
populo  suo  priostitit :  in  quem  insilivit  etiam  Spiri- 
tus  Domiui  et  prophetavit  (/  Jleg,  x)  ;  non  cum 
juste  ageret,  scd  cumin  virum  sanctum  David  in- 
nocentemque  seeviret.   Agit  enini  Spiritus  Domini 


Seu  ergo  per  scientesseupernesciente8,pr»di- 
cationem  prtefigurationemque  futuroinim  spiritus 
Domini  propheticis  temporibus  operatus  eet,  non 
ideo  peccata  eorumdicendnmest  non  fuisse  peccata, 
quia  et  Deus,  qui  ct  malis  nostri  bene  .  uti  novit, 
etiam  ipsis  eorum  peccatis  usus  estad  significanda 
quae  voiuit.  Proinde,  si  pix)pterea  peccatum  non 
fuit,  sive  cujuslibetnecishuiuanadySive  etiamparrt- 
cidale  sacriiicium  vei  vovere  vel  reddere  :  quia 
magnum  aiiquid  et  spiiiluaie  significavit,.  frustra 
Deus  temporalia  prohibuit,  et  se  odissetestatusest, 
quoniam  et  illa  quae  fieri  jussit,  utique  ad  aliquam 
significationem  rerum  spiritualium  magnarumque 
referuntui'.  Cui  ergo  iliaprohil>eret,quandoquidem 


et  per  bonos  et  per  malos,  et  per   scientes  ct  ne-  £)  poterant  propter  eamdem  earumdem  i^erum  signi- 


scientes,  quod  agendum  novit  et  statuit ;  qui  etaim 
pcr  Caipham  acerrimum  Domini  persecutorem  (ne- 
scientem  quid  dixerit)  insigncm  protulerit  prophe- 
tiam,  quod  oporteret  Christum  mori  pro  gcnte 
{Joan.  xi).  Quis  enim  egit,  nisi  Sriritus  Domini, 
curans  pronuntiare  venlura,  ut  judici  Gedeon.  vo- 
lenti  tentare  Dominum  et  noncredenti  quod  fuerat 
ei  per  manum  ejus  dc  salute  popuh  iocutus,  hoc 
potisflimum  de  velere  compluto  postmodum  sicco, 
et  de  arca  primum  sicca  postea  rigata,  veniret  in 
montem,  ut  subdeficienti  a  fide  infirmitati  ejus  de- 
lictoque  deputetur.  Quod  vei*o  etiam  tali  ejus  animo 
ac  hoc  quod  generi  humano  significari  oportebat, 
usus  est  Deus  ad  ejusinteiligatui^misericordiamet 


ficationem,  proptor  quam  etista  iicite  fiebant,  ni- 
hilominus  licite  fieri;  nisi  neo  tale  aliquid  signi- 
iicantia,  qualo  expedit  credera,  humana  Deo  sacri- 
iicia  placuerunt,  quando  nou  pro  justitia  quisque 
ab  inimicis,  quia  recte  vivere  voluit,  vel  peccare 
noluit  interimitur,  sec  homo  ab  homine  tanquam 
electa  hostia  more  pecoins  immolatur  ?  Quid  si  (ait 
aliquis)  quoniam  pecorum  victimie  jam  eo  ipso  quo 
fueiant  usitatse,  quainvis  et  ipsa  ea  recte  intelligen- 
tibus  ad  significationem  spiritualium  referuntm*, 
minus  tamen  faciebant  intentos  ad  magnum  sacra- 
mentum  Christi  et  EcdesieB  i^uirendum  ;  pro- 
pterea  Deue  re  iosigni  et  inopinata  volens  quasi 
dormientes  hominum  animos  excitaro,  eomogis  quo 


OB  FILIA  IfiPHTHE 


m 


ibi  sacriflcia  offerri   vetnerat,  -  CHravit    sibi  .  «t  urget  qaodaminodo  iste  sacrarnm  ScriptttraTum 


kU  «lN[uid  ^fferendum  «t  ipM  «dmiiralio  ma- 
^igneret  quseKiion»m,  et  magna  queestie  ad 
iiUndum  magmim  mysterium  studium  pire 
erigeret  :  pie  vero  perscrutans  niens  ho- 
altitudinem  prophetise,  velut  hamo  piscem 
um  Christum  de  profundo  Scriplumrum   le- 

*,  no6  rationi  et  considerationi  non  obsistimus, 
a  est  quaestio  de  animo  voventis,  aliade  pro- 
ia  Dei  qualicunque  animo  ejus  bene  ntentis. 
>brem  si  Spiritus  Domini  qui  factus  est  super 
16,  uthoc  voveret  omninoprfBcepit(quodqui. 
criptura  non  aperuit)  tamen  si  hoc  ille  preeci- 
jas  non  licet  jussa  contemnei^e,  non  solum  in- 


locns,  cog^ta^e  quem^am  potentem  virtute ;  talis 
enim  dicitnr  #eplithe,  quod  nomen  hiterpretatur 
^tpai-iem,  Dominus  aut«m  Christos,  sicut  indicat 
Evangelium,  discipulis  suis  aperuit  sensum  ut  in- 
telligerent  Scripturas  (Luc,  xxiv).  Hunc  Jephthe 
fratres  ejus  reprobaverunf,  et  de  patema  damo 
expulerunt,  objicientes  ei  quod  essetRliusfomica- 
riee,  tanquam  ipsi  essent  de  uxoi*e  legitima  nati. 
Hoc  etiam  egerunt  advei-sus  Dominum  principes 
sacerdotum  et  Scribee  et  Pharissei,  qui  de  legis 
observatione  gloHari  videbantrrr,  tanquam  iile 
solveret  legem,  et  ideo  veluti  non  esset  legitimus 
fllius.  Eit  quoniam  de  sancta  quidem  Virgine  eorpus 
assumpserat,  quod  fidelibus  notum  est,  tamen  ejus 


tta  culpanda  non  est,  verum  etiam  obedientia  p^  mater,   quantum   ad  gentem  peiiinet,  etram  flla 


ida  est.  Hoc  enim  si  se  homo  interimat  (quod 
humana  voluntate  atque  consilio  facere  nefas 
»rafecto  intelligendum  est  obedienter  ficri 
quam  sceleste,  si  divinitus  jussum  est,  De 
iiaestione  in  libro  i  De  civitate  Dei  satis  dispu- 
est.  Si  autcm  Jephthe  humanum  secutuserro- 
lomanum  sacriflcium  vovendum  putavit,  ejus 
n  peccatum  de  unica  filta  jure  punitum  est  , 
itiam  ipse  verbis  suis  satis  videtur  ostendere 
t :  Hen  me,  filia  !  impedisli  me,  in  oiTendicu- 
leta  es  tu  inoccuUs  meis (Judic,  xi) ;  discissis 
teetimentis  suis.  Vcrumtamen  etiam  hic  ejus 
habet  aliquam  laudem  Rdei,  qua  Deum  ti- 
iit  quod  voverat  redderet.  Nec  divini  in  se 


Judaica  Synagoga  dici  potest.  Revolvat  qui  voluerit 
propheticos  libros,  et  videat  quoties  et  quanta  vei^i 
severitate  atque  indignatione  Domini  iHa  gen^  velut 
inpudica  mu^ier  de  suis  fornicationibus  arguatur. 
Undc  est  etiam  iHudinhocIibrorecentissimum,vel 
cum  post  Ephod  quod  fecit  Gedeon,  omnis  Israel 
legitur  fornicatus,  vel  quod  abierunt  post  deos 
gentium  quibus  erant  circumdati,  Unde  in  illos 
divina  ira  commota  est,  ut  per  annos  octodecim 
contererentur  a  filiis  Ammon.  Sed  nunqpiid  non  ex 
eadem  gente  Israel  etiam  illi  nati  erant  sacerdotes 
et  Scribseet  Pharisaei,  quos  ineisdiximus  prseflgu- 
ratos,  qui  Jephthe  tanquam  isti  Dominum  Christum 
veluti  non  legitimum  filium  persecuti  expulerunt  ? 


.sententiam  declinavit  ;  sive  sperans    Deum  q  Sed  in  eo  similitudo  adumbrata  est,  quod   isti,    ut 


liturum,  sicut  fecit  Abrahee,  sive  ejus  volun- 

etiam    non   prohibentis   intellectam  facere 

quam  contemnere  statuens.  Quanquam  et 

erito  queeri  potest  utrum  verius    intelligitur 

)eum  nolle  Aeri,  et  in  eo  potius  Deo  si  non 

obediretur,  quoniam  hocse  noHe  et  in  Abrahee 

rl  in  legitima  prohibitione  monstraverat.  Ve- 

men  si  propterea  Jephthe   non  faceret,    sibi 

i  in  unica  pepercisse,  quam  Dei  voluntatem 

18  esse  videretur,  Magis  ergo  intellexit  in  eo 

■ibi  filia  occurrit,   ultorem  Deum,   justseque 

se    fideliter  subdidit,  timens  sseviorem  tan- 

de  tergiversatione  vindictam.  Credebat  enim 

et  virginis  animam  fllise  bene  recipi,  quod  non 


dixi,  veluti  legis  observatores  eum  qui  contra  pree- 
cepta  legis  facere  videbatur  tanquam  legitimi  non 
legitimum  vere  sibi  visi  sunt  ejecisse.  Secundum 
hoc  enim  plebs  illa  dicta  est  fomicari,  quod  legia 
preecepta  non  servans  tanquam  viro  non  exhibeat 
fidem,  Sic  autem  scriptum  est  de  Jephthe  ;  Et 
cre  verunt  Rlii  uxoris  et  ejecerunt  Jephthe(Judic.  xi) 
Verbum  quod  positum  est  creverunt^  signfficat  in 
flgura  preevaluerunt.  Quod  in  Judseis  impletum  est, 
qui  praevaluerunt  iiifirmitati  Christi,  quia  ita  vo- 
luit  utabeis  qpiee  oportebat  in  passione  perferrct. 
Sicut  hoc  idem  significans  Jacob  prsevaluit  angelo 
cum  quo,  ut  ipsum  portenderet,  luctabatur.  Dixe- 
runt  ergo  ad  Jephthe  :  Non  lisereditabis  in  domopa^ 


im  voverat  immolandam,  sed  voto   et  volun-  D  tris  nostri  quoniam  filius  mulieris  fornicarise  es  tn 


m  restiterat  patris,  et  Dei  fuerat  secuta  judi- 
Mors  enim  sicut  nec  sibi  a  quoquam  nec  cui 
■ponte  inferenda  est,  ita  Deo  jubente,  recu- 
.  non  est,  6ujus  constitutione  quocunque  tem- 
nibeunda  est,  Nec  quisquis  eam  perpeti  de- 
t,  ut  omnino  evitetur,  sed  tantummodo  ut 
Gitar  laborat. 

%c  jam  quid  Spiritus  Domini,  sive  per  nescien- 
ephthe,  sive  per  scientem,  sive  per  ejus  im- 
inliam,  sive  per  prudentiam,siveperobedien- 
sive  pei  offensionen,  sive,  per  fidem  in  hac 
fla  presfiguraverit,  quantum  Deus  adjuvat,  <re- 
Inreviter  etpandftRHn.  Admonetealm  nos 

Patrou  CLXXVII. 


(ibid.),  Tanqpiam  dicerent  quod  EvangeHum  loquitur : 
Non  est  iste  homo  a  Deo  qui  sic  soJvit  Sabbatum 
{Joan,  ix),  Se  autem  jactantes  velut  lcgitimos  filios 
Domino  dixerunt :  Nos  ex  fornicatione  non  sumus 
nati ;  unum  Patrem  habemus  Deum  {Joan,  viii).  Et 
ftigit  Jephthe  a  facie  fratrum  suorum  et  habitavitin 
terra  77ro/»(t/e/(/ic.xi).Fugitquoniam  se  quantusesset 
abscondit.  Si  enim  cognovissent,  nunquamDominum 
gloritB  crucidxissent  {ICor.  u),  Fugit  quoniam  mo- 
rientis  inflrmitatem  viderunt,  virtutem  autem  resur- 
gentis  non  viderunt.  Habitavit  autem  in  terrabona. 
vel  utexpressius  dicamus,  opima.Quod  enim  Grfisce 
argiilhon  (1^^]  dicitor,  4ioc  IMvsa  o^vmnxDL  ^^v*^ 


331 


APPENDIX  Ai)  HtiGONiS  OPEiRA  DOGMATICA. 


3^2 


tur.  1(1  autein  intcrpretatur  Thob,  ubi  mihi  intelli- 
genda  videtur  ejus  a  mortuis  resurrectio.  Nam  qu» 
terra  magis  opima  quam  terrenum  corpus  excellen- 
tia  immortalitatis  et  incorruptionis  indutum  ?  Quod 
autem  dicitur  de  Jephthe,  quod  posteaquam  fugiens 
a  facie  fratrum  suorum  habitavit  in  terra  Thob,  col- 
ligebanturadeum  viri  latrones,  etambulabant  cum 
ipso  (Judic,  xi).  Quanquam  et  anle  pnssionem  obje- 
ctum  fuerit  Domino,  quod  cum  publicanis  etpecca- 
toribus  manducaret,  quando  respondit  non  esse  ne- 
cessarium  sauis  medicum  sed  segrotis  ;  et  inler 
iniquos  deputatus  est,  quando  inter  latrones  erucili- 
xus  est,  et  unum  ex  eis  de  cruce  in  paradisum  Irans- 
tulit,  tamcn  posteaquam  resurrexit  et  esse  cccpit 
secundum  id  quodsupra  exposuimus  in  terra  Thob, 
collecti  sunt  ad  illum  scelerati  homines  propterre- 
missionem  peccatorum,  qui  cum  illo  ambulabant, 
quiasecundum  ejuspraeceptumvivebantNeque  hoc 
fieri  desinit  usque  nunc  et  dcinceps,  quousque  ad 
eum  confugient  mali  ut  justidcet  impios,  quoniam 
ad  eum  convertantur,  et  discant  iniqui  vias  ejus. 

Jam  iilud  quod  hi  qui  abjecerant  Jephthe  (erat 
enim  Galaadites)  conversi  suntad  eum,  et  quaesive- 
runt  eum  per  quein  liberarentur  ab  iniinicis  suis 
(ibid.)y  quam  prseclara  prieligui^atione  significat, 
quodquiadjecei^untChristum,  ad  eum  rursus  con- 
versi  in  illo  reperiunt  salutem,  sive  illi  intelligantur 
quos  Petrus  apostolus  cum  de  ipso  scelere  arguisset, 
sicut  in  Actibus  apostolorum  legitur,  et  hortatus 
esset  ut  ad  cum  quem  fuerant  perseculi  converte- 
rentur,  compimcti  sunt  corde,  et  nb  illo  quam  a  se 
alienaveranl  desiderarunt  salutem.  Quid  est  autem 
liberari  ab  inimicis,  nisi  a  poccatis  "?  Sic  autem  illis 
ait  :  Agito  pjDnitcntiam,  et  bapiztour  unu  squisque 
vestrum  in  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi,  et 
remittentur  vobis poccata  vestra  (Ac,  ii).  Siveilla 
potius  significetur  quas  in  fine  speratur  novatio  gentis 
Israel.  Magis  quippe  id  videtur  apparere  in  co  quod 
dicitur  :  Et  faclum  est  post  dies,  quod  utique  post 
tempus  significat,  et  per  hoc  significat  non  iilud  inlel- 
ligendum  quod  recenti  passione  Domini  factum  est, 
sedpostca  futurum  est.Quovidetur  etiam  id  pertinere 
quod  seniores  Galaad  veneruntad  Jephthe,  utper  ae- 
tatem  senilem  posterioraetnovissimatemporaacci- 
piendasint.  InterpretaturautemGalaad  abjiciens  si- 
\e  reveJatio.Quovum  utrumque  satis  huic  rei  con- 
gruit,quia  primum  Dominum  JesumChristum  abje- 
cerunt,  eisque  postea  revelabitur.Quod  vero  contra 
filiosAmmonduxquierebatur  Jephthe,  quibus  victis 
liberarentur  qui  eo  duce  adversus  illos  debeliare  cu- 
piebant,  quoniam  interpretatur  Ammon  filius  popuJi 
mei  sive  popuJus  moeroriSy  profecto  aut  illi  signifi- 
cantur  inimici  qui  ex  ipsa  gente  perseverantes  in 
infidelitate  praedicti  sunt,  aut  omnino  gehennae  prae- 
destinati,  ubi  eritfletus  et  stridor  dentium,  tanquam 
populo  mceroris.  Quanquam  populus  maeroris  non 
inconvenienter  et  diabolus  et  angeli  ejus  intelligan- 
tur,  sive  quia  aeternam  miseriam  eis  quos  decipiunt 
acquirunt,  sive  quia  et  ipsi  «ternaenuseri»  deputati 


A  sunt.  Eleganter  sane  ad  exprimendem  muito  eviden- 
tius  prophetiam  Jephthe  respondit  senioribusCiala- 
ad :  Nonne  vos  odio  Jiabuistis  me,  et  ejecistis  me  de 
domopatrismei,  et  emisistis  me  a  vobis? el  quid  est 
quod  venistisquandotribuJatiestis?(Judic.  xi.)  Inde 
aliquid  figuratum  est in  Joseph  quem fratres  venden- 
tes  abjecerunt,  et,  cum  fame  Iribularentur,  ad  ejus 
opem  misericordiamque  conversi  sunt.  Hic  vero 
multo  amplius  elucet  significatio  futorurum,  quod 
non  ipsi  prorsus  fratres  qui  ejecerunt  Jephlhe  ad 
eum  venerunt;  sed  Galaad  senioresprouniversoillo 
populo  supplicantes,  sicut  eadem  gens  dicitur  Israel, 
sive  in  eis  qui  tunc  fuerunt,  Christumque  reproba- 
verunt,  sive  in  eis  qui  ad  ejus  opem  postea  reversi 
sunt.  Populo  enim  dicitur  inimico,  sive  in  majori- 

B  bus  sive  in  posteris  suis  longa  odia  trahenti  atque 
servanti,  tandemque  converso  in  eis  qui  tunc  con- 
vertendi  sunt :  A-one  vos  odio  babuislis  me  et  ejeci- 
stis  nie  de  domo  patris  mei  ?  Hoc  enim  eis  visuin  est 
qui  pei*secuti  sunt,  quod  ejecerunt  Christum  dc 
domo  David,  in  qua  regni  non  erit  linis  {Iaic.  i). 

Et  dixerunt  seuiores  GaJaad  ad  JephJie:  Non  sic 
modo  veninius  ad  te(Jud.  xi),  tanquam  dicerent  Ju- 
d»i  conversi  ad  Christum :  Tunc  venimus  ut  perse- 
queremur.  Profitentur  etiam  adversus  inimicos  eum 
futurum  sibi  caput.  Respondet  etiam  ille  qui  eorum 
vicerit  inimicos,  quod  erit  eis  in  principem,  quod 
Gedeon  noluit,  cum  idlsraelitae  voluissent.  li^pon- 
dit  quippe  illis :  Princeps  vesorDominus  erit  (ibid. ) 
Rex  enim  noininc  pnncipis  significatur  quem  non- 

^  dum  habebat  gens  illa  tempore  judicum.  Coeperunt 
autem  habere  Saulem,  et  deinde  alios  successores 
ejus  qui  in  libris  Regum  leguntur.  Nam  in  Deutero- 
nomio  cum  eis  praecipitur  qualem  debeant  habere 
regem,  si  hoc  eis  placuerit,  non  ibi  rex,  sed  princeps 
appellatur  sed  quia  iste  Jephthe  illum  figurabat  qui 
verus  est  Rex,  quod  etiam  in  titulo  scriptum  fuit, 
qui  cruci  ejus  afflxus  est,  quem  Pilatus  delere  vel 
emendare  ausus  non  est,  ideo  credendum  est  esse 
dictum  :  Ero  vobis  in  principem  {ibid.).  Itli  autem 
dixerunt :  Eris  nobis  in  caput  {ibid.)^  quoniam  caput 
viri  r^hristus,  et  ipse  est  caput  corporis  Eeciesia^. 
Denique  postea  quam  eos  liberavit  Jephthe  ab  om- 
nibus  inimicis,  non  eis  factus  estrex,  utintelligere- 

D  mus  illud  quod  dictum  est  ad  prophetiam  potius  per- 
tinuisse  de  Christo,  qunmad  ipsum  proprie  Jephthe, 
de  quoScriptura  narrationem  itaconeludit :  Etjudi- 
cn  vit  Jephthe  IsraeJ  sex  anniSy  el  niortuusest  JepJi- 
ihe  GaJaadites,  et  sepuJtus  in  civitate  sua  GaJaad 
(Judic.  xii).  Judicavit  ergo  Israel  sicut  caeteri  judi- 
ces  ;  non  ibi  regnavit  ut  princeps,  sicut  ii  qui  in  re- 
gnorum  volumine  continentur.  Jam  vero  quod  postea 
quam  eis  idem  Jephthe  eonstitulus  est,  misit  nuntios 
ad  hostes  primumpacis  verbaportante8,iilud  osten- 
ditur  quod  ait  Apostolus,  in  quo  Christus  loqueba- 
tur :  SiUeripotest,  quod  ex  vobis  esl  cum  omaibus 
Jiominibus  pacem  habentes  {Rom,  xii).  Verbapon*o 
ipsa  que  mandavit  Jephthe  omnia  pertractare,  ni- 
mis  longum  eat  festinantibus  ad  alia  nobia.  Viden* 


m 


DE  FILIA  JEPHtHE 


334 


tur  tamen  mihi  sic  intelligenda  quanlum  attinet  ad  A  Nam  cujus  alterius  typum  gerebat  etiam  illa  mulier 


significationem  futurorum,  ut  in  eis  adverlalur  do- 
ctrina  Christi.  Admonetnos  queniad  modum  sit  am- 
bulandum,  hoc  est  vivendum  inter  eos  qui  non  sc~ 
cundum  propositum  vocati  sunt  (Hom.  viii).  Novit 
enim  Dominus  qui  sunl  ejus  (//  Tim.  ii).  Jam  vero 
quod  eum  esset  debellaturus  inimicos,  factus  est 
supcr  eum  Spirilus  Domini ,  significatur  Spiritus 
sanctus  impertitus  membris  Christi.  Quod  autem 
pertransiitOalaad  et  Manasse,  etlransiit  speluncam 
Galaad  ad  trans  filios  Ammon,  proticientia  signifi- 
cantur  membra  Christi  ad  victoriam  de  inimicis 
i-eporlandam.  Galaadquippe  inlerprctalur  abjiciens, 
et  Manasse  necessilas.  Trauscendendi  sunt  ergo  a 
proficientibusabjicientes,idestcontemnentes,trans- 
eunda  et  necessitas,  ne  forte  cum  transierit  qui  pro- 
ficit  cedat  terrentibus.  Transeunda  etiam  specula 
Galaad;  qu»  Galaad  etiam  revoJatio  interpretatur. 
Est  autem  specula  altitudo  ad  aspiciendum  vel  de- 
spiciendum,  id  est  desuper  aspiciendum.  Specula 
itaque  Galaad  congruenter  mihi  videtur  significare 
superbiam  revelationis.  Undedicitapostolus  :  Et  in 
magnitudine  revelalionum  ne  extollar  (llCor.  xii). 
Ergo  et  ipsa  transeunda  est,  id  est  non  est  in  ea 
manendum ,  propter  cedendi  periculum.  His  per- 
transitis,  facile  superantur  inimici;  quod  significat 
dicendo  :  Et  ab  specula  Galaad  transiit  ad  filios  Am- 
mon  {Judic.  xii),  de  quibus  inimicis  jum  supradictum 
est  :  El  vovit  Jepbthe  votum^  et  dixit  :  Si  tradi^ 


B 


cui  post  tactam  fimbriam  suam  sanatse,  ait  Dominus : 
Filia  lides  tua  salvam  tefecit,  vade  inpace  (Luc. 
viii).  Et  certe  unde  nuUus  ambigit,  discipulos  suos 
ipsc  sponsi  filios  appcllavit,  seapertissime  judicans 
sponsum.  Non  possunt,  inquit,  jejunare  filii  sponsi 
quandiu  cum  illis  est  sponsus  [Mattb.  ix).  Holocau- 
stonia  ergo  erit  Ecclesia,  quam  virginem  castam  15. 
Apostolus  appellat,  quando  in  resurrectione  mor- 
tuorum  fiet  in  universa  quod  scriptum  est :  Absor- 
pta  est  mors  in  victoria  (/  Cor.  xv).Tunc  tradet  re- 
gnum  Deo  et  Patri.  Quod  regnum  ipsa  Ecclesia  est, 
cujus  figuram  vovens  illc  gestabal.  Sed  quoniam 
tunc  fiet  cum  complela  fuerit  sexta  tetas  sasculi, 
ideo  sexaginta  dicrum  ad  deplorandam  virginitatem 
dilatio  postulata  est.  Ex  omnibus  quippe  setatibus 
Ecclesia  congregatur.  Quarum  prima  est  ab  Adam 
usquc  addiluvium,  sccunda  adiluvio  usquead  Abra- 
ham,  tertia  ab  Abraham  usque  ad  David,  quarta 
a  David  usque  ad  transmigrationem  in  Dabyloniam, 
quinta  ab  hac  transmigratione  usque  ad  Virginis 
partum,  sexta  inde  usque  in  hujus  saeculi  finem. 
Per  quas  sex  setates  tanquam  per  sexaginta  dies 
flevit  sancta  virgo  virginalia  sua,  quia  licet  virgina- 
lia,  tamen  fuerant  peccata  dcflenda,  propter  quae 
universa  ipsa  virgo  toto  orbe  difl^usa  quotidie  dicit: 
Dimitte  nobisdebita  nostra  [Matth.  vi).  Eosdem  au- 
tem  sexaginta  dies,  duos  menses  maluit  appellare, 
quantum  existimo  propter  duos  homines,  unum  per 


tione  tradideris  mini  filios  Ammon  in  manu  mea  :  et  p  quem  resurredtio  mortuorum  :  propter  quos  etiam 

•  •  **«f*  *ff  ff*  ^i^      1  nn  j  4  1  *  A  /^  1  t*  *  j      * 


erit  quicunque  exierit  dejanuisdomus  meaj  obviam 
mihi,  in  re  vertendome  a  filiis  Ammon  inpace  et  erit, 
offeram  eum  nolocaustoma  Domino{Judic.  xi).Quem- 
Hbet  in  hoc  loco  cogitaverit  Jephthe  secundum  co- 
gitationem  humanam,  non  videtur  unicam  filiam 
cogitasse.  Alioquin  non  diceret  euin  illam  cerneret 
occurrlsse :  Heu  filia  mi,  impedisti  meyinoffendicu' 
lum  facta  in  oculis  meis  (ibid.j  Impedisti  enim  ita 
dictum  est,  tanquam  se  ad  hoc  impeditum  judicave- 
rit  ne  illud  quod  cogitarat  implerel.  Sed  qucm  po- 
tuit  cogitare  primitus  occurentem,  qui  liberos  alios 
non  habebat  ?  An  conjugem  cogitavit  :  et  ut  hoc 
fieret  Deus  noluit,  et  ut  non  relinqueret  impunitum, 
ne  quis  deinceps  id  auderet;  et  ut  magna  providen- 


duo  Testamenta  dicuntur.  Quod  vero  factum  est  in 
pricceplo  in  Israel :  Ex  diebus  in  dies  conveniebant 
lamentari  flliam  JephteGalaaditidem  quaternos  dies 
in  anno  {Judic.  xii);  non  puto  significare  aliquid 
post  impletum  holocaustoina ,  quod  erit  in  vita 
seterna,  sed  prajterita  tcmpora  Ecclesia?,  in  quibus 
erant  beati  lugentes.  Quatriduo  autem  figurata  est 
ejus  universitas  propter  quatuor  partes  orbis,  per 
quas  longe  lateque  difTusa  est :  Ad  historiaa  vero 
proprietatem  non  arbitror  hoc  decrevisse  IsraelitaS| 
nisi  quia  intelligebat  in  ea  re  judicium  Dei  magis  ad 
percutiendum  palrem  fuisse  depromptum,  ne  tale 
sacrificium  deinceps  ullusvovereauderet.  Namqua- 
re  luctus  et  lamentatio  decerneretur,  si  votum  illud 


tia  ex  hoc  quoque  ipso  quod  accidit  sacramentum  jy  Isetitise  fuit  ?   Sic   autem   et   illud    quod   populus 


Ecclesiae  figuraret? 

Ex  utroque  igitur  prophetia  coaptata  est,  cx  eo 
quodvovcns  cogitavit,  etexeoquod  nolenti  contigit. 
Si  enim  conjugem  cogitavit,  conjux  Christi  Eccle- 
sia  est :  Propterea  relinquet  homo  patrem  et  matrem 
et  adhserebit  uxori  suw,  et  erunt  duo  in  carne  una 
(Gen.  ii).  Sacramentum  hocmagnum  est,  inquit  Apo- 
tolu8,0^o  autem  dico  in  Christo  otin  EccIesia(Ephe8 
v).  Sed  quia  hujus  Jephthe  conjux  virgo  esse  non 
potuit  in  eo  quod  filia  potius  occurrit,  et  inulta  non 
remansit,  prohibitum  sacrificium,  voventis  audacia, . 
et  virginitas  Ecclesifie  figurata  est.  Nec  abhorret  a 
Yeroquod  filiie  nomioe  eadem  significatur  Ecclesia. 


Ephrem  postea  ab  eodem  Jephthe  debellatus  est,  ad 
Judicium  Dei  quod  erit  in  fine  referendum  est,  sicut 
ipse  Dominus  dicit :  Eos  qui  noluerunt  me  regnare 
sibiy  adducite  huc  et  interfwite  coram  mo(Judic.  xii. 
Nec  ibi  quadraginta  duo  millia  vacanti  numcro  com- 
memorati  sunt.  Sicut  enim  illi  duo  menses  propter 
sexaginta  dies  senarium  numcrum  sex  a^tatum  signi 
ficant,  ita  et  ibi  sexies  septenarius  ductus  hoc  idem 
flgurat,  quantuni  ad  sex  »tates  soeculi  pertinet.  Se- 
xies  etenimseplem,  quadraginta  duo  sunt.^Necfini- 
stra  et  ipse  Jephthe  sex  aunis  populum  judicavit 
(ibid,). 


335 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


336 


SPEGULUM  DE  MYSTEHIIS  EGLESIiE. 


PROLOGUS. 
De  sacramenlis  ecclesiaslicis,  ut  tractarem,  eo- 
rumque  mysticam  dulcedinem  vobis  exponerem, 
vestra  ro^^avit  dileclio.  i^>\im  aulem  libentius,  quia 
facilius  et  audentius,  logicas  quam  theologicas,  jurc 
consuetudinis,  revolvam  sententias  dubitare  ccepi, 
an  contradicere,  an  potius  scribere  mallem.  Mox 
vero  illud  recolens  quod  omne  l)onum  communica- 
tum  pulclirius  elucescit,  cum  communicalur,  con- 
sequenter  stylum  ad  scribendum  converti,  ejus  in- 
vocato  auxilio,  qui  uporit  ct  neiiio  claudit,  clnudit 
ct  ncino  apcrit  (Apoc,  ni).  Desideratum  ilaque  libel- 
lum  interno  fluentem  nectare,  vehit  favum  mellis, 
vestrae  propinavi  intelligentiai,  quem  quia  in  eo 
speculari  licet  quid  mystice  representent  singula 


quam  aliis  pi  a?dicenf ,  virtulil)us  se  a  somno  pei'cati 
excitantes,  corpus  suum  castigant.  Tnde  Aposloliis: 
Castif/o  carpus  nwum  ot  in  sorvitutcm  rcdiijo  (/  Cor. 
ix).  Hi  etiam  vertunt  se  contra  ventum,  quando  in- 
crepando  et  arguendo  contra  rebelles  fortiter  dinii- 
cant  vel  resistunt,  ne  lupo  veniente  quandoque  fii- 
gisse  arguantur.  Virga  ferrea  in  qua  gallus  sedet 
rectum  leprresentat  sermonem  pra^dicantis,  ut  non 
loquatur  ex  spiritu  hominis,  sed  Dei  secundum 
Scripluras,  juxla  illud  :»SV  (juis  loquitur  quusi  snr- 
moncs  Dci  (I  Prtr.  i\).  Quod  virga  est  supra  pcr 
crucem  posila  innuit  sermonem  Scripturarum  per 
crucem  consummatum  osse  et  confirmatum.  Tndo 
ait  Dominus  in  passione  :  Consumniaium  cst  (Joan, 
xix).  Et  titulus  ejus  super  eum  indelebilitcr  scriptus 


in  Ecclesia,  Speculum  Ecclesise  inscribi   placuit.  ^  est.  Tholus,  super  quem  ciuxponitur,  perfectionem 

per  rotunditatem  significat,  quoniam  perfecte  et 
inviolate  fides  catholica  praedicanda  est  et  tenenda. 
Quam  nisi  quisquc  intcgram  inviolntamquc  snrvn- 
vcrit,  absquc  duhio  in  aytcrnum  pcril)it.\e\  \ho]\is 
mundum  significat  pretio  crucis  redemptum  ;  pro- 
pter  quod  crux  ponitur  super  ipsum.  Gallus  supra 
crucem  positus  significat  quod  hoc  debet  pranlica- 
tor  astruere  quod  Christus  per  crucem  suam  rede- 
mit  mundum.  Pinnaculum  turris ,  menlem  vel 
vilam  prwlati  quoe  lendit  ad  alta,  representat. 
Campanaj  quarum  sonoritate  populus  ad  eccle- 
siam  convocatur,  pra^dicatoies  mysticant,  qui  quia 
ad  multa  sunt  necessarii ,  multis  designantur  vo- 
cabulis.  Plectrum  quod  ex  utraque  parte  sonum 


Cap.  pniMUM.  De  EccJcsia. 
Ecclesia  igitur,  in  quam  populus  convenit  ad  lau- 
dandum  Deum,  significat  Ecclesiam  sanctam  Ca- 
tholicam,  qufe  construitur  in  cadis  vivis  ex  lapidibus 
Hsecestdomus  Domini  firmiler  a^dificata.  Angularis 
fundamentum  lapis  Christus  missus  est.  Super  hoc 
autem,  non  prjeter  hoc,  fundamentum  est  apostolo- 
rumetprophelarum,  sicutscriptum  est:  Fundamcnta 
qjus  in  montihus  snnctis.  (Psal.  lxxxvi).  Superedifi- 
cati  parieles,  Juda^i  sunt  et  gentiles  de  quatuor 
mundi  partibus  venientes  ad  Christum.  Omnes  lapi- 
des  expoliti  sunt  et  quadrati,  id  est  sancli,  mundi 
atque  firmi.  Qui  per  manus  summi  artificis  dispo- 
nuntur  permansuri.  Quorum  quidam  feruntur  et 


non  ferunt,  utsimplicioresinEcclesia.  Allii  feruntur  d  elicit,  lingua  i>ra>dicatoris  est,  (luauitrumquoTesla 

el  ferunt,  ut  medii.  Alii  tantum  ferunt  et  non  ferun- 

tur,  nisi  a  solo  Christo,   qui  cst  singulare  funda- 

mentum.  In  hoc  enim  oedificio  quanto  quis  dilferen- 

tius  excellit,  tanlo  humilior  plus  wdificii  sublevat. 

Omnes  una  charitas  more  cajmenti  conjungit,  dum 

vivi  lapides  pacis  compage  ligantur.  Turres  aulem 

prsedicatores  sunt  et  prailati  Ecclesite,  qui  sunt  mu- 

nimcnta  et  defensio  ejus.  L'nde  sponsus  ad  sponsam 

in  Canticis  canticorum  sic  loquitur :  CoJIum  tuum 

sicut  turris  David,   ccdiflcata  cum  propugnaculis 

(Cant.  iv).  Gallus  qui  superpositus  est  pra^dicatores 

repriesentat.  Gallus  enim,  noctis  profund»  pervigil, 

horas  ejus  dividit  cantu,  dormientes  excitat,  diem 


menlum  resonare  facit,  Lignum,  unde  pcndet  cam- 
pana,  crucem  significat ;  ligatura,  charitatem,  pcr 
quam  charitalcni  pra'dicalorcruci  astrictus  gloria- 
tur,  juxta  illud  :  Mihi  autom  nhsit  qJorinri  nisi  in 
crucc  Domini  nostri  Josu  Clirisli !  {Gnl.  vi.)  Chorda 
vita  est  et  humilitas  pnedicatoris.  Unde  Apostohis : 
quipropteralios  condescendit :  Sivc  oxccdimus pro- 
ptor  Dcum,  sivo  condcscondimus  proptcr  nos  (// 
Cor.  w)  Annuli  in  fune,  perseverantia  vel  corona 
prfcmii. 

Fenestrce  ecclesiie  vitrcje  Sciiptura^  sunt  divinje, 
qua)  ventum  et  pluviam  repellunt,  id  est  nociva  pro- 
hibent ;  et  dum  claritatem  veri  solis  in  Ecclesiam 


appropinquantem  pr^cinit;  sed  priusseipsum  ver-  _^  per  diem  transmittunt,  inhabitantcs  illuminant.  Ha? 


bere  alarum  ad  cantandum  excitat.  Notatc  singula 
mystice  ;  non  enim  est  hic  quidquam  otiosum.  Dor- 
mientes  sunt  filii  hujus  sa^culi  in  peccatis  jacentes; 
I^Uus,  chorus  pra?latorum  qui  districte  prsedicant, 
dormientes  excitant,  ut  abjiciantopei»a  tenebrarum, 
clamantes  :  Vae  dormientibus !  Exsurge,  qui  dormis. 
Lucem  venturam  preenuntiant  dum  diem  judicii  et 
futuram  gloriam  prsedicant,  Prudenter  autem  ante 


intus  latiores  sunt,  quia  mysticus  sensus  amplior 
est  etpraicellitlittcrali.  Has  frequentant  prfedicato- 
res,  qui  ut  nuhcs  volant  ct  qtiasi  columhu)  ad  fcno- 
stras  suas  (Isai.  lx).  Item  per  fenestras  quinque 
sensus  corporis  significatur,  qui  extra  stricti  esso 
debent,  ne  vanitantes  hauriant,  et  intus  patere  ad 
bona  spiritualia.  Ostium  Christus  est,  unde  in  Evan. 
gelio ;  Ego  sum  ostinm,  dicit  Dominus  {Joan,  x).  Co- 


SPECULUM  ECCLESI^. 


338 


doctores  sunt,  qui  templurn  Dei  per  doetri- 
cutthronuni  Dei  et  evangeiistte,  spirilualiter 
nt.  Hi  pro  sonorilate eloquii  divini,  argenleae 
V  cohimuLe,  juxfa  illud  in  canticis  cantico- 
oJumnus  fccil  arifonlonsidaiit.  m)  Ueclina- 
ntemplalivos  designanl,  in  quihus  Dcus  sine 
requiescit.  Qui  quia  summam  divinitatem 
•nte  vittC  chiritatem  contemplantur,  auro 
antur.  l'nde  in  iiricdictisiianticisdictumest: 
torium  focit  nurcnm  iihidj.Tl^na  sunt  quae 
lifer  su})levant.  Ijcquearia  quie  ornant  vel 
,1,  de  quihus,  quia  per  vitia  non  putrescunt 
tm  {j^lorialur  ('anticis  sponsa  dicens  :  Ti(jna 
m  noslrarnm  oodrina,  Inqnoaria  cupressina 
i.)  Deus  enim  sihi  Kcclesiam  conslruxit 
:  lapidihus  elh<,'nis  inq)ulrihilihus,  juxta  il- 
'vculum  focit  sihi  rox  Salomon  de  lignis  Li- 
nt.  iM),  id  esf  Cdiristus  dc  sanctis  castitate 
is.CancclIus  humilior  reliquo  corpore  eccle- 
ilicat  quanta  humihtas  deheatesse  in  clero 
ud  :  Quanlo  major  os,  tanlum  humiJia  tc  in 
t  iEccli.  ni).  Allare  ('hristum  signilicat, 
>  nullum  munus  Palri  olTerlur  acceptahile. 
cclesia  ad  Patrem  orationes  solet  (hrigere 
•istum.  Veslimenfa,  quihus  altare  ornatur 
icti,  de  quihus  propheta  ad  Deum  loquitur 

His  omnihus  sicul  vosiinionto  vostioris. 
0.  Gradus,  quihus  ascendilur  ad  altare, 
liter  demonslrant  apostrdos  et  martyres 
qui  pro  amore  ejus  sanguinemsuumfude- 
onsa  in  Canticis  canticorum  vocat  asconsum 
lun  (Cant.  iii).  Quindecim  quoque  virtutes 
mtur,  quue  per  quindecim  gradus  quihus 
batur  in  templumSalornonis,  significantur ; 
)pheta  in  ciuindecim  psalmis  conlinue  de- 
mtur,  quas  vir  heatus  ascensiones  in  corde 
josuit.  Hanc  vidit  Jacoh  scalam  :  summitas 
bIos  tangehal.  Luminai^ia  ecclesioe  sunt  illi 
doctrina  fulget  Ecclesia  ut  sol  et  kma.  Qui- 
j  Domini  dicitur.  Vos  esti  hix  mundi  (Matth. 
)onorum  operum  exempla.  Unde  ipse  ad- 
ait  :  lAiceat  Jux  vostra  corani  Iiominihus 

Ecclesia  intus  ornatur  festive,  non  extra 
r  innuit  quod  omnis  gloria  ejus  ah  intus  est 
im  sit  exterius  despicabihs,  in  anima  tamen 
ies  Dei  est  radiat,  unde  dicit  :  Nigra  sum 
nosa  (Cant.  i).  Hinc  dicit ;  Ktcnim  Imredi- 
pnoclara  est  mihi  Psal.  u).  Hoc  propheta 
rans  ait :  Domine,  dilexidecorcm  domustuoe 
\ hnhitationisgloria}  tuco.  (Psal.  xxvj.  Quam 
iter  exornant  fides,  spes,  charitas.  Crux 
alis  in  medio  Ecclesiae  ponitur,  eo  quod  in 
ordis  Ecclesia  Uedemptorem  suum  diligit, 
ia  charitate  constravit  propter  filias  Jerusa- 
am  ut  signum  victoriae  videntes,  dicant 
\i  dicant  singuli  :  Ave,  salus  totius  sapculi, 
xlutifera.  Quare  ne  tradatur  unquam  obli- 
rca  nos  Dei  dilectio,  qui  utservumredime- 


B 


A.  ret,  Filium  unicum  tradidit ;  hoc  signo  armat  se 
Ecclesia  in  pectore  et  fronte,  significans  crucis  my- 
sterium  corde  credendum  et  manifeste  ore  confiten- 
dum.  (iUJus  in  .Egypto  figura  pra?cessit.  Dumautem 
signamus  nos  a  fronte  deorsum,  deinde  a  sinistra  ad 
dexteram,  illud  exprimimus  mystcrium,  quod  Deus 
inclinavit  coolos  et  descendit,  ut  doceret  prseferre 
Bcterna  temporalibus.  Per  hoc  autem  signum  con- 
funditurcivitasdiaboh.  TriumphatEcclesia  terribi- 
lisutcastrorum  aciesordinata  (Cant.  vi].  TerribiJis 
est  inquit  Jocus  iste ;  non  est  hic  aliud  nisi  domus 
Domini  (Gcn.  xxviiij.  Dequadicitur  :  VexiJJaregis 
prodeunt,  fulget  crucis  mysterinm.  Quamfrequen- 
tant  agmina  coelica.  De  qua  scriptum  est  :  Vidi 
civilatem  sanctam  Jerusalemnovam  descendentem 
deca3lo(Apoc.  xii.)  Ecclesia  enim  hic  militat,  in  pa- 
tria  regnat  :  pars  peregrinatur,  et  pars  gloriatur. 
Qufe  peregrinatur,  ascendens  de  exsilio  per  deser- 
tum  suspirat  ad  patriam,  desuper  flumina  Babylo- 
nis  ad  supernam  Jerusalem,  quse  assidue  videns  pa- 
ccm,  fostum  agit  continuum.  Urbsbeata  JerusaJem, 
diclapacis  visio.  Quam  gloriosum  regnum ;  GJoriosa 
dicta  sunt  de  te,  civitas  Dei  (Psal.  lxviii).  Cujus 
custodes  cives  suntcoelorum,  exercitus  angelorum 
cum  claro  senatu  apostolorum,  prophetse  cum  pa- 
triarchis,  purpurata  martyrum  agmina,flores  virgi- 
nei,  vernens  chorus  confessorum,  etuniversahscir- 
cumdata  varietate  sanctorum  societas,  casta  gene- 
tatio  cum    claritate.    Hanc  tanquam  admirandam 

p  cceli  curiam  mirifice  adornat  gemina  illa  singularis 
et  incomparabilis,  quse  materet  Virgo.  Nec primam 
similem  visa  est,  nec  hahere  sequentem.  De  visione 
autem  ipsius  regis  quanta  sit  omnium  admiratio, 
et  voces  in  laudes  ejus  consonse,  solis  illis  notum 
est  qui  inter  eos  interesse  meruerunt,  et  mysterium 
Trinitatis,  et  gloriam  Christi  videre,  cui  astant  an- 
gelorum  chori,  in  quem  angeli  desiderant  semper 
conspicere.  Ad  hunc  regem  immortalem  videndum 
facie  ad  faciem  praeparat  se  prsesens  Ecclesia ;  et 
dum  hic  agit  festa  temporaHa,patria3  su®  festivaet 
Qcterna  recolitgaudia,  ubi  sponsus  angelicis  lauda- 
tur  organis.  Omnesque  sancti  diein  magnae  festivi- 
tatis  quam  fecit  Dominus  continue  celebrantes,  in 
epithalamiis  laudare  non  cessant  Sponsum  immor- 

P  talem,  speciosum  forma  prae  fihis  hominum,  qui 
Ecclesiam  sibi  gratuita  elegit  clementia.De,  qua  ut 
ab  ceterno  prseviderat,  ait :  Iho  ad  montem  myrrhm 
etad  coJIes Libani,  etJoquar sponsoB  meoe  (Cant.iw). 
Pro  qua  exsultavit  ut  gigasadcurrendam  viam(PsaJ. 
xvii) :  dum  factus  eslegressus  ejusapatre,  regres- 
sus  ejus  ad  Patrem  :  excursus  usque  ad  inferos, 
recursus  ad  sedemDei,ut  omnes  electos  a  principio 
usque  ad  finem  mundi  unum  regnum  in  visione 
summaa  Trinitatis  faciat,  in  qua  gloriatur  unus  per 
cuncta  ssBcuIa  Deus. 

Op.  n.  De  dedicatione  EccIesioB. 
Quanto  aqtem  studio  et  amore  Christus  sibi  spon- 
sam  omat  et  preparat  ad  coelestem  dedicationem, 
per  temporalem  Ecclesiee  dedicatlQaem.  qil  ^«."cV.^ 


339 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


340 


Bignificaliir.  Ponlifex  cnim  ler  circuit  ecclesiam  A 
dedicandam,  aspergens  cam  aqua  benedicta,  clero 
etpopulo  sequente.  Interim  extrinsecus,  et  intrinse- 
cus  duodecim,  ardent  luminaria.  Quotiesad  portam 
venitur,propter  mysterium  causam  episcopus  percu- 
tit  superliminare  virgapasloralidicens:  ToUitopor' 
taSy  principcSy  vostrus,  otelevninini,  portic  (ctorna- 
les,  ctintroibit  nox(jIoriic(PsaL  xxin)  Diaconus  res- 
poncle1:QM/s  cstistoI{cxgIorifc(lhicL)Cui  pontifex : 
Dominus  virtutum  ipso  ost  Uok gloriic  ?(Ibid. ) Tei-tia 
vicereserato  ostio  iiitrat  cum  clero  etpopulodicens. 
Pax  huic  domui.  Deinde  cajtera  peragit  quae  ad 
dedicationem  pertinent.  Quae  autem  hic  fiunt  visi- 
biliter,  omnia  in  anima  per  invisibilem  virtutem 
Deus  operatur,  quie  verum  templum  Dei  est,  ubi 
fides  fundamentum  facit,  spes  erigil,  charitas  con-  B 
summat.  Ipsa  etiam  Ecclisia  catholica,  una  ex 
multislapidibus  adunata,  templum  Dei  e.st,quia  multa 
templa  unum  templum,  quoiiim  unus  Dominus  et 
una  fides.  Domus  ergo  dedicanda  eslanimasancti- 
ficanda;  aqua,  pocnitentia;  sal,  sapientia ;  trina  asper- 
sio,trinaimmersio  baptizandi;luminaria  duodecim, 
totidem  apostoH  crucis  mysterium  praed  icantes;  pon- 
tifex,  Ghristus ;  virga  ejus.  potestas :  trina  percussio, 
coelestium,  terrestrium  et  infernorum  dominatio ; 
ut  trina  rerum  machina  flectat  genu  jam  subdita ) 
interrogatio  inclusi,  ignorantia,  populi ;  apertio 
ostii,  evacuatio  peccati.  Pontifex  intrans  pacem 
domui  precatur ;  et  Gristus  ingrediens  mundum 
pacem  inter  Deum  et  homines  facit.  Deinde  pro-  (* 
stratus  pro  sanctificatione  Dominum  orat:  et  Ghri- 
stus  humiliatus  ad  passionem  pro  discipulis  et 
credituris  hominibus  orabat  dicens  :  Pater.  san- 
ctifica  oosid^voritate,  (Joan.  xvii).  Surgens  non  salu- 
tat,  sed  orat  tantum,  quia  nonestapplaudendumiis 
quinondumsanctificati  sunl,sed  proipsis  orandum. 
Descriptio  alphabeti  in  pavimento  est  simplex  do- 
ctrina  fidei  in  corde  humano.  Versus  a  sinistro  an- 
gulo  orientis  ductus  in  dextram  occidentis,  etalter 
a  dextro  orientis  in  sinistrum  occidentis,  crucem 
exprimuntetcollectionemutriusquepopulirigurant, 
juxta  illud  quod  Jacob  cancellatis  manibus  filios 
Joseph  benedixit  (Gon,  xlviii).  Licet  enim  ab 
oriente  transiens  Ghristus,  tamen  in  sinistra  reli- 
quit  Judeeos,  quia  infideles,  et  venit  ad  gentes  :  ^ 
quibus  licetftiissentinoccidente  dat  essein  dexte- 
ra,  et  tandem  a  gentibus  in  dextera  positis  orientis 
transiens  visitabit  Judseos  in*8inistro  angulo  occi- 
dentis,  quos  constat  esse  deteriores  quam  prius 
gentiles  invenerit.  Gambucaqua  scribitur  mysticat 
ministerium  doctorum,  quo  facta  est  conversio 
gentium  et  perficienda  Judeeorum.  Quod  deinde 
stansante  altareDeuminadjutoriuminvocat,  signifi- 
cat  eos  qui  percepta  fide ad  pugnam  se prseparant.  Et 
quia  adhucsuntin  certamine,  quasi  intersuspiria, 
nondum  alleluia  adjungitur.  Post  hoc  aqua  benedi- 
citur  cum  sale  et  cinere,  etiam  addito  vino  aquae 
misto.  Aqua  est  populus,  sal  doctriiia,  einis  me- 
moria  passionis  Ghristi.  Vinum  aquae  mistumf^hri- 


stusDeus  ethomo,vinumdivinitas,  aquahunianitas, 
Sic  populus  sanctificaturdoctrina  fidei  et  inemoria 
passionis  junctus  suo  capiti  Deo  et  hoi^iini.  l^nde 
altare  et  Ecclesia  interius  aspergilur,  ut  inlus, 
sicutextra,  spirilualis  Ecclesia  sanctifirnnda  osten- 
datur.  Aspersorium  de  hyssopo  humilitas  est,  qua 
aspersamundaturEccIesiacathoIica.  Giicuit  asper- 
gendo  quasi  lustrans  et  curam  omnibus  impen- 
dens.  Interim  cantatur  :  Exsurgnt  Dous  ot  dissi- 
pentur.  (PsaL  lwu),  etc.  Hesponsorium  ejus  cum 
antiphona  quam  sequitur  alia  :  Qui  hnbitat  in  ad- 
jutorio  Altissinii  (Psal.  xc).  Et  ponlifex  cantat  : 
Domusmoa  domusorationisvocabitur  (Matth.  xxi). 
Eii\em :  Xarabo nomon  tuum  fratribus  mois(PsaI. 
XXI).  Et  quia  sine  Deo  nullum  opus  proficit,  in 
consummatione  orat  ut  exaudiantur  l)eneficia  ibi 
ingredientes  petituri.  Hisfactis  venit  ad  altare  can- 
tans  :  Introiho  ad  altarQ  Doi  (PsaLxiAi),  cum  psal- 
mo  toto,  etc,  ct  quod  remansit  de  aqua  ad  basim 
allaris  eiTundit,  commitlens  Deo  quod  excedit  vircs 
humanas  in  tanto  sacramento.  Dehinc  altare  linteo 
extergitur.  Altare  (Zhristus  est,  linteum  cai^o  ejus 
tunsionibus  passionis  ad  candorem  et  gloriam  im- 
mortalitatis  perducta.  Hinc  pontifex  oflert  super 
altare  thus  in  modum  cruois  accensum  in  medio 
altaris,  et  per  quatuor  angulOs  ejus  crucem  facit 
de  oleo  sanctificato.  Deinceps  cruces  tres  per  sin- 
gulos  parietesEcclesias  deeodemoleochrismantui*, 
et  sic  peracta  consecratione  altare  albo  velamine 
operilur.  Incensum,  orationes,  oIeum,gratiam  spi- 
ritus  sancli  demonstrat.  (^ujus  plenitudo  :  sicut  un- 
guentum  iu  capito  quod  doscondit  in  barbam,  barbam 
AaroniPsal.  cxxxn),descenditin  apostolos  eorum- 
que  discipulos  :  qui  crucis  mysterium  per  quatuor 
climata  mundi  Domino  cooperente  prjedicaverunt, 
Album  velamen  immoilalitatis  mysticat  l%titiam  : 
de  qua  Filius  exsultat  Patri  dicens  :  Concidisti  sac- 
cum  moum  ot  circumdodisti  moJoetitiaiPsnl.  xxwwj 
Gap.  III.  De  ofticiis  Horum  canonivnrum. 
Esdras  prophetapopulum  Israeliticum  reversura 
a  captivitate  Habylonis  doouit  laudare  Deum  quater 
in  nocte  et  quater  in  die,  quia  propheta  David 
septies  in  die  laudem  se  dixisse  Domino,  et  me- 
dia  noctc  ad  confitendum  Domino  surrexisse  in- 
dicat.  Octo  igitur  horas  sancti  Patres  prai  ca^teris 
ad  laudandum  Deum  elogerunt.  Mediam  scilioot 
noctem,  dilioulum,  primam,  tertiam,  sextam,  nonain, 
vesperas,  completorium.  Quia  dignum  est  ut  homo 
qui  corpus  gerit  ex  quatuor  elomenlis,  quater  re- 
spectu  noctis,  etquaterrespectudiei;  per  diem  na- 
turalem  Deum  plaoare  sibi  satagat,  et  cum  omui 
temporelaudandussit  Dcus,potissimuminpra3di>'tis 
horis  laudatur  ab  Eoclesia,  in  quibus  opera  prie 
caeteris  insignia  dignatus  est  facere.  Noote  enim 
media  natus  est  de  Virgine,  diluoulo  surrexit,  hora 
prima  mulieribus  ab  angelis  annuntiata  est  resur- 
rectio,  hora  tertia  Spintus  sanctus  inflammavit 
apostolos,  hora  sexta  crucifixus  est  Dominus , 
scilicet   mundi    Hedemptor  ,    hora    nona    emisit 


SPECULUM  ECCLESIiE 


342 


n  pro  sahilem  mundi,  In  vespens  comme-  **• 
us  adventum  Domini  in  mundi  vespere.  In 
toiio  completum  crit  gaudium  sanctorum 
jenernlis  retrihutionis.  Merito  ergo  media 
icut  perprophetammonemur,  surgendumcst, 
tm  modinm  silenlium  tonerenl  omnia  (Sap. 
exorlm  ost  lumen  in  tonohris  (PsaL  cxi),  id 
iristus,  ut  illuniinaret  sedentes  in  tenebris 
).  Tempore  noctis  natus  est  de  Virgine.  In 
»io  officii  hujus  horce  quin  somno  priusdomi- 
^onticuimus.  dicitur  :  Domino  labia  mea  ape- 
*8a\.  v),  quia,  nonest  Jaus  speciosa  inorepeC' 

(EccL  xY),nisi  ipse  laudem  sui  labia  ape- 
^etur,  Deinde  divinum  invocamus  auxilium : 
gloriflcamus  Deum  in  Trinitatepersonarum,  ^ 
temaliterei  est  glorin.  Sequitur  invitatorium 
ce,  per  quod  mater  Ecclesia  invitat  omnes 
llud :  Ventte  filiif  audite  mo  (Prov,  vin). 
utemhoc  inEpiphaniaprsetermittitur,ideo  est 
aagi  primitiaB  gentium  a  nuUo  invitati,  juxta 
Nemo  nos  conduxil  {Matth,  xx,  venerunt 
cocli  adorare.  Et  nota  quod  humilisvoxpre- 
p,  sed  convenienter  ad  invitatorium  exal- 
[(uia  Ecclesia  secreto  quasi  clauso  ostio 
Dcum  propter  se ;  sed  manifeste  propter 
itascendat  ardorproximos.  Sequiturhymnus, 
.  laus  Dei  cum  cantico,  vcl  vox  humana  in 
I  Dei  metrice  compositn,  quia  post  invitatio- 
ulti  consequenter  laudanl  Deum  cum  Isctitia. 
Uud :  Audivit  et  Iwtaia  est  Sion  (PsaL  xcvi).  (j 
ea  psalmi,  qui  opera  signiflcant,  sequntur, 
{im,  vel,  novem,  quatenus  per  duodecim, 
loctis  a  negotio   perambulante   in   tenebris 

defendamur  virtute  et  novem  ordinibus  an- 
tn  mereamur  conjungi  illisque  sociatos  nos 
iiorum  festa  agimus,  monstremus.  Per  hoc 
]UodinDominicis  noctibus  duodecimpsalmos 
10  nocturno  canimus,  numerum  patriarcha- 

prophetarum  atque  apostolorum  memorire 
indamus.  Et  quod  quatuor  psalmos  una  glo- 
one  Trinitatis  copulnmus,  eos  signiflcat  in 
le  Trinitatis  quatuor  virtntes  cardinales   ha- 

etaliis  exempln  monstrasse,  scilicet  pru- 
n,  justitinm,  fortitudinem,  temperantiam. 
salmi  alternatim  cantnntur,  innuit  alternam  D 
rum  ad  beno  operandum  cohorlationem.  An- 
le  charitatem  expriment,  quae  numerum 
irum  habenl  propter  causas  supradictns  dc 
8.  In  non  fcsti  dicbus  duodecim  psalmos 
18  pro  singulis  horis  noctis  in  quibus  Deo 
ndum  est,  et  sex  antiphonis  binos  psalmos 
indo,  quia  charitas  necessaria  per  sex  aetates 
)ei  et  proximicomjungit.  Quod  ab  uno  singu- 

incipitur  antiphona  et  a  caeteris  communiter 
ur  signiflcat  quod  Deus  priordilexit  nos,  el 
ectioniejuscouimuniicrresponderodebemus. 
M  in  flne  lequitur  ineffabile  gaudium.  Post 
08  et  antiphonas  exclamatur  Versus  acuta 
id  cxcitandos  animos,  nec  in  operevelcogita- 


tione  in  amore  divino  quandoque  pigritemur,  et  ut 
vertamus  nos  ad  orientem  et  toto  corpore  ad  Deum. 
Sequitur  Dominica  Oratio  ad  mundata  corda  et 
coi^pora  nostra,  et  cum  communi  assensu  terminata 
propter  sanctorum  communionem.  Lecturusdicens 
vicario  (ihristi  ijubOf  Domive,  bevedierCj  principa- 
tum  Ecclesiad  innuit,  et  quam  larga  potestas  bene- 
dicendi  illi  tradita  sit,  cui  jubere  datum  est,  Quod 
autem  sacerdos,  orat  ut  Dominus  benedicat,  sapien- 
ter  per  Ghristum  benedicit,  qui  totius  fons  est  be- 
nedictionis.  Acceptabenedictione,  singulas  lectio- 
nes  singula  sequntur  responsoria.  I^ctionibus  ita- 
que  preedicamus,  Responsoria  sunt  bona  opera. 
IJnde  sic  pulchre  dicuntur,  quia  per  ea  responde- 
mus,  Pulchreenim  respondetpreedicationi  quiquod 
audivit  impiet  opere.  Numerus  istorum  idem  gerit 
mysterium  quod  numerus  psalmorum.  Tres  turbse 
Lectionum  et  reSponsoriorum  notant  sanctos  trium 
tempoinim  participare  gloria  Dominicte  resurre- 
ctionis  ;  quse  nocte  Dominicali  vel  festiva  ad  memo- 
riam  reducitur.  Ternarius  numerus  in  singulis 
Noctumis,  fidem  Trinitatis  designat  in  Iribus  tem- 
poribus;  quatoi'narius  apud  monachos  stabilitatem 
quadratam  et  evangelicam  in  sanctis  exprimit,  vel 
quadruplicem  sensum  Scripturanim  propter  qua- 
drigas  Aminadab.  id  est  historinlem,  allegoricum, 
tropologicum  et  anagogicum.  Ut  Jerusalem  intel- 
ligitur  civitas  terrena,  etEccIesia,  etquaelibet  fldelis 
anima,  et  superna  patria, 

Sequitur  alta  voce :  Te  Devm  lavdamvs  ;  per 
quod  monstratur  quam  manifestc  et  miriflce  laudat 
Ecclesia  Deum  in  tempore  giatiee.  Deinde  sacerdos 
per  versum  exhoKatur  ut  in  laude  Dei  permaneant. 
Sequitur  matiiunale  offlcium,  de  quo  propheta  : 
ad  te  de  Juce  vijiJo,  Deus  (PsaJ.  lxii).  Per  hoc 
offlciumrecolimus  populum  Israeliticum  in  flgura 
nostri  mare  Hubnimtransisse  et,  hostibus  submer- 
sis,  Domino  laudes  cecinisso  :  quod  in  vigilia  ma- 
tutina  Exodus  monstrat  factum  fuisse  {Exod.  xiv) 
In  hocetiam  Dominicam  recolimus  rcsurrectionem, 
et  no8trampronuniiamusfuturam,in  initio  claritatis 
secunduB  stolae.  Undo  hoc  offlcium  praeidictis  de 
causis  plenum  est  laudibus.  In  principio  hujus  di- 
vinum  invocamus  auxilium,  deinde  gloriflcamus 
Deum,  summffl  Trinitatisfldemconfltentcs,quseest 
fundamontum  totius  boni  operis.  In  hnc  Hora  quasi 
quinque  psalmos  ad  muniendum  quinque  sensus 
corporis  canimus.  Mystice  etiam  per  priinum  psal- 
mum  primitiva  Ecclesia  de  Judseis  designatur  ; 
per  secundum,  secundaria  de  gentibus  ;  per 
tertium,  qui  alius  psalmus  sub  uno  conjungi- 
tur  GJoria  Patri,  mysterialiter  innuitur  quod  uter- 
que  populus  in  fine  mundi  sub  una  fide  confitebitur ; 
per  quartum  quem  pueri  in  camino  ignis  cantave- 
runt,  figurntur  Antichristi  tribulatio,  quam  uter- 
que  populus  pro  flde  Chrisii  patietur,  Pcr  trcs  psal- 
mos  Laudis  qui  quasi  unus  sub  una  GJoria  demum 
conjunguntur  tres  ordines  Ecclesiaa,  quosJob,  Noe, 
Daniel  exprimunt,  cum  sponso  Ek^clesi»  in  laujde 


34a 


APPENDIX  AD  HUGONIB  OPEHA  DOGMATICA 


d44 


epiihalaBaica  gloinose  regnaturi  signifieaiilar.  Vel 
ocio  psalmi  exprimuat  octo  ordines  qui  per  hap- 
tismuA  ia  Ecclesia  sieut  oeto  animce  per  dilu- 
vium.  ia  arca  salvaatur.  Primus  notaturperprimum 
psalmum,  prima  Ecclesia  aedificala  per  apostolos 
conversans  in  Judeea  ;  secundus  per  secundum,  de 
Judaismo  transiens  ad  gentes,  apostolis  praedican- 
tilNAS  ubique  ;  tertius.  eredens  gentilitas  ;  quartus 
resipiscens  isk  Juda^a,  Sed  tertius  et  quartus  sub 
una  giioria  junguntur  ;  quia  gentiles  et  JodsBi  in 
unitateyi  fidei  conjunguntur  ante  quam  veniat  per- 
seeutio  Antichristi.  Sub  quo  quintus  ordo  bene- 
dioit  Deum  sieut  pueri  in  fornace.  Sextus  et  septi- 
mu8  et  ociavus  collecti  ex  AfricaetAsia  etEuropa, 
post  Ai^tichjrisium  pace  fruentur.  Unde  ires  ultimi 
psalmi  fiuunt  I/audibus,qui  sub  una  dicuntur07oWa 
ei  conjunguntur,  quia  illi  ires  ordines  simul  eruni 
et  pariier  glorificabuntur,  Post  psalmos  fit  exhor- 
tatio,  per  Gapiiulum,  ne  defieiamus  ia  via.  cui 
chorus  asseniiens  Hymnum  resonat.  iiursus  quoque 
exeitati  perprophetiam  ZacharisBDeumbenedicimus, 
recolentes  quod  fecii  redemptionem  sicut  k>cutua 
esi  per  os  sanctorum,  et  juravii  ad  Abraham  pa- 
trem  nostrum. 

Interim  sacerdos  cum  thuiibulo  incenaat  altare. 
Thuribulum  est  cor  hominis.  ignis  charitas»  incen- 
sum  oratio,  quae  suaviter  Deo  redolet  cum  per 
ignem  divini  flagrescit  amoris.  Unde  propheta  : 
Dirigaturoratio  mea  sicut  ineensam  in  eonspectu  tuo 
(Paalcxh).  Queelibet  antiphona  chantatem  expri- 
mit,  sine  qua  opera  quas  per  psalmos  significantur, 
non  prosunt.  Quod  autem  antiphona  ante  psalmum 
incoepta,  post  psalmum  decantatur  integre,  signi- 
ficat  quod  charitas  hic  initiata  post  hanc  vitam  con- 
sumnabitur  seternaliter,  et  hoc  erit  in  Isetitia  ine- 
narrabili.  UndePneumasubjnngitur:  quodineffhbile 
gaudium  setemae  vit«e  indioat.  Quod  tantum  est 
quod.  dum  hic  preegusiatur,  nec  penitus  exprimi 
nec  penitus  taceri  potest.  Unde  Ecclesia  verbis  de- 
nusais  ^bilando  cum  Pneumate  in  admirationem 
prosilit.  ac  si  dicat :  Quae  vox,  quae  poterit  lingua 
retexere  ?  Hic  enim  verba  non  sufficiunt,  necintel- 
lectua^  nec  tamen  amor  sinit  tacere.  Sic  itaque  Rc- 
clesiapneumaiizando  expressius  quadammodo  (mi- 
rum  loqpior)  aine  verbis  quam  per  verba  innuit  quan- 
tum  sit  gaudium  coeli,  ubi  verba  cessabunt,  cum 
omnes  omnia  acient.  Post  Pneuma  sequitur  Oratio, 
ut  actio  nostta  qu9&per  Deum  incipit,  per  ipsum 
finiatmr.  Quod  autem  in  fine  voce  pueriH  dicitur  : 
Benedicamus  Domine^  signiAcat  quod  omnts  laus 
nestrapuerilis  est  ad  oomparationem  Dei  ^fuem  lauda- 
muB,  etquod  quidquid  hio  dici  polest  minus  esl 
a  lattde  Dei.  Ac  si  dicat  Ecclesia  ;  Ijavdamus,  sed. 
laodandlo  non  sufftcimus,  quia  supereminentia  Det 
eloqvium  nost  rum  superat  et  intellectum,  quia  ac- 
cedei  komo  ad  oeraJ$umf  etexaltabitur  Deua  (Psal, 
Lxiii).  Unde  ab  omnibus  eonaequenter  Dee  gratias 
dioitur,  qvia  pHcet,  ut pium  eat,  in  kude  Deisuperari 

Horee  autran  Primie  ofilieium  merilo  colebram»», 


.  quiamulteribuavenientibus,  orto  jam  sole,  ad  mo- 
numentum,  angeli  annuntiaverunt  Christum  surre- 
xisse.  Et  quia  hffic  hora  initium  est  diei,  in  ea  lau- 
damus  Deum,  quia  dedit  nobis  noctem  cum  salutc 
transire.  Invocato  ergo  divino  auxilio,  etglorificata 
Trinitate  personarum,  ut  dignum  est,  Hymnun  Deo 
jam  lucis  orto  sidere^  reddimus.  Deinde  in  hac 
Prima  Hora  quotidie  quinque  psalmos  canimus,  iit 
quinque  sensus  nostri  divinitus  per  diem  munian- 
tur.  His  adjingimus  expositionem  catholicse  fidei  ex 
eo  quod  hsec  est  victoria  quso  vincit  mundum,  fides 
nostra  (/  Joan.  v),  et  dypeus  inexpugnabilis  con- 
tra  antiquum  hostem,  unde  Petrus  Cui,  inquit  re- 
resistite Iortesinfide)IPetr.  v).  Inhac  Hora  dicilur 
Dominica  Oratio,  in  qua  septem  petitiones  sunt  ad 

B  habenda  septem  dona  Spiritus  sancti,  per  quee  me- 
reamur  septem  virtutes  quibus  a  septem  vitiis  libe- 
rati  ad  septem  perveniamus  beatitudines.  Deinde 
per  Symbolum  fidei  coutra  omnia  adversa  arman- 
tur,  qui  per  I>ominicam  Orationem  mundatur.  In  hac 
etiam  hora  fit  communis  confessio,  ut  mundemur  a 
peccatis  venialibus,  sine  quibus  communisvita  non 
facile  ducitur  :  Et  preces  muHiplicantur,  ut  per 
diem  a  malis  imminentibus  defendamur. 

Horae  autem  Tertiae  officium  celebratur  quia  in 
tali  horaSpiritus  sanctus  apostolosinflammavit. 

In  Sexta  celebratur  officium  in  commemoratio- 
nem  ilhus  rei  quod  in  ea  crucifixus  est  Redemptor 

^  mundi. 

In  Nona,  quiatuncemisitspiritum.  Ineademenim 

^  hora  mori  voluit  pix)  homine  in  qua  homo  expulsus 
est  de  paradiso,  et  in  eadem  die  hominem  per  li- 
gnum  relimere  placuerat  quae  eum  per  lignum  hostis 
deceperat:  Ars  utartem  faIIeret,Et  medelam  ferret 
inde,  Hostis  unde  Icaserat^  In  his  tribus  horis  et  in 
cgeteris  p.imum  invocamus  divinum  auxilium  (utin 
omni  bono  opere  faciendum  est),  sanctamque  glori- 
ficamus  TrinitatemethymnumDeo  reddim'JS,Psal- 
mos  qui  opei*a  significant,  cum  trina  glorificatione 
Trinitatis  canimus,  quia  in  fide  Trinitatis  operari 
oportet.  Per  antiphonas,  quaechantatem  exprimunt 
psalmos  conjungimus,  quia  per  charitatem  opera 
nostra  cenfinnare  debemus,  etin  ea  manere,  sicut 
Apostolus  ail:  Incharitale  radicati  et  fundatiEphes 

Daii).   Et   iterum  lOmnia  opera  vestra  in  charitate 

fiant  (/  Cor,  xvi).Per  Capitula  significatur  exhor- 

tatio  bon  operis,  per  Hesponsoria  bonum  opus,  per 

Versus  fructus  bonioperis.  UndeetPneuma  habet. 

In  Oratione  concluditur  servitium,  ut  divina  gratia 

quse  actiones  nostras  praecedit  ipsa  subsequatur. 

Succedunt  Vespem,  in  quibus  commemoramus 

adventum  Domini,  Vergenle  mundi  vespere,  In  hac 

Hora,  quia  finis  est  dieietpropinquanocti,  quinque 

psalinos  canimus,  ut  quidquid  in  die  per  quinque 

sensus  veniaHter  offendimus,  hacpsalmodia  dimit- 

tatur  poenitentibus,  et  inde  sensus  nostri  per  no- 

ctem  in  beneplacito  Dei    custodientur.   Alternatio 

psallendi,  est  sanctorum  admonitio.  Antiphonae,  ut 

dietum  eat,  charitatem  significant.  Per  capitulum 


SPECULUM  EGCLESIiG 


34A 


ar  exhortatio  spiritualis,  ut  in  bono  persevere- 
LJnde  Apostolus :  Hortanmr  vos  ne  in  vaccuum 
m  Dei  recipiatis  (II  Cor,  vi).  Ilesponsorium 
bonum  significat,  per  quod  probamus  nos 
•«L  exhortationi ,  et  quod  de  opere  bono  lau- 
.8  est  Deus.  Sequitur  Hymnus ,  ut  demus 
>lum  proximis,  deinde  dicto  Versu  ad  excitan- 
limos  Hymnus  beatse  Dei  Gcnitricis  cum  An- 
M  canitur,  in  quo  cxemplo  humilitatis  ejus  re- 
aiur,  et  Filii  Dei  inoarnatio,  \)evq\\amdcposuit 
68  de  sedOy  et  exaltavit  humiles  (Luc.  i),  ad 
liam  reducitur,  ut  fidei  nostrfle  excitetur  devo- 
terim  autem,  juxta  quod  Dominus  Moysi  prse- 
incensaturaltare,per  quod  fragrantia  oratio- 
iristo  placere  monstratur.  Postea  decantata 
ionacumPneumate,sequiturOratio:  et  puerili 
lenedicamus  Z>oi/2i/io,propter  causas  pinetactas 
sime  succeditt^^ompletorium  ;  per  quod  signi- 
rgaudium,  quod  (completo  electorum  numero) 
ebit  Deus  sanctis  suis  in  die  genei-alis  resur- 
Qis.  In  hac  ultima  Hora  dicitur:  (^ouvorto  nos^ 
wlutaris  nostor,  ad  lioc  insinuandum  quod , 
mnem  perfectionem  quse  hic  habori  potcst  ubi 
en*amus,  orandum  est  ut  amplius  convertat 
eu8  ab  errore.  Quod  Propheta  considerans  in 
lalmi  moraliter  ait :  Erra  vi  sicut  ovis  quw  pe- 
^saL  cxviu).  In  hac  Hora,  secundum  quatuor 
nta  corporis  nostri  in  quo  srope  ofTendimus, 
^r  psalmos  ad  placandum  Deum  dicimus.  In 
iam  Hora  non  prtecedit  Capitulum  Ilymnum, 
od  typice  monstratur  quod  illi  in  quibus  com- 
Bunt  significata  pra^cedentium  laudc  prawe- 
dxhortationem.  Nec  tamen  Capitulum  prceter- 
ir,  quia  hic  semper  est  utilis  exhortatio.  Dein- 
itur  Versus  acuta  voce  cum  Pneumatc;  unde 
ti  et  memores  facti  ineffabilis  gaudii,  quod  erit 
8  laboris  nostri,  canticum  justi  Simeonis  cani- 
liexemplo  ejus  invenientos  pacem,  mereamur 
1  videre,  quod  est  Christus.  Postoa  Dominica 
•ne  et  Symbolo  munimus  nos  propter  nootur- 
nores :  etalterna  confessionemundamur,juxta 
ConGtemini  alterutrumpeccata  vostra  (Jac,  v) 
itamur,nedemusi'e<7uie//i  temporibu^  nostris^ 
inveniamus  locum  iJomino  {PsaL  cxxxi).  Nec 
gus  Horae  offlcium  complemus  precibus  et  ora- 
juxta  apostolum :  (Jrate pro  invicem  ut  salve- 
/«c.v).  Mysticepreceshumilitatemsignilicant, 
I  flne  esse  debet ;  quia  sicut  in  principio  ipsa 
Mria  est,  ad  quod  significandum  humilliina 
servitium  inohoatur,  sio  in  consummatione 
ihumilitas  monstranda  est  contra  superbiam, 
im  ceciderunt  oinnes  qui  operantur  iniquita- 
Unde  hac  lue  nonnunquam  rosa  vertitur  in 
cein. 

SI18  orientem  orainus,  licet  Deus  sit  ubique, 
nagnitudinis  non  est  finis,  memores  quod  ipse, 
t  aplendor  luois  ceternac,  illuminavit  sedentes 
sbris,  qiiando  visitavit  nos  oriens  ex  alto.  Ge- 
»Glere  in  Ecclesia  cordis  contritionem  insinuat 


A  et  quod  Ghristo  omne  genu  flectitur  :  nec  unum 
tantum,  sed  utrumqueflectimus,nc  Judseis  assimi- 
lemur.  In  die  Dominica  et  in  paschali  tempore  pro 
reverentia  Dominica)  ressurectionis  non  licet  genu- 
flectere, sed stantes orare  debemus,  inclinato capite, 
ut  devotffi  mulieres  ad  monumentum,  ubi  pro  re- 
verentiacorporisDomini  seinclinaverunt.  Tria  qu8B 
fiunt  in  percussione  pectoris^id  est  pectuSySonus,ma- 
nuSySignificantquodpoenitendumestdeiisqmemen- 
te,  voce,opere  peccavinus.Cum  psalmis  diurni  officii 
duodeoios  dioilur  GJoria  Patri  ot  FiJio  et  Spiritui 
saiic/o,perduodecimhorasdici,*etduodeciespulsan- 
turoampanse.  Inprima  hora  semel,  etin  ultima  hora 
semeI,quiaabunoDeus  omnia,ct  ideinunuseritom- 

p.  nia  in  omnibus.Sed  in  tertia  sonatur  ter,  pro  secunda 
el  tertia  etquarta  hora,etsimiIiterinsextaprotribus, 
id  ostseptima,ootava,etnona:ad  Vesperas  vero  mul- 
tiplioiter,  quia  in  tempore  gratioe  multiplioata  est 
praedicatio  apostolorum.  Item  ad  matutinas  ssepe, 
quia  stepe  exolamandum  est :  Exsurge  qui  dormis. 
Divinum  oflicium  in  his  celebratur  horis,  in  quibus 
exisse  oommemoratur  paterfamilias  oonducere  ope- 
rarios  in  vineam  suam.  Item  nocturnale  tempus  est 
ab  Adam  usque  ad  Noe;  matutinale,  inter  Noe  et 
Abraham.  Prima  inter  Abraham  et  Moysen;  tertia, 
inter  Moysen  et  David;sexta,  inler  David  et  adventum 
Domini ;  noiia,  a  primo  adventu  usqueadadventum 
quanto  venturus  est  reddens  vicem  pro  abditis.  F*er 
Vesperas  autem  Sabbatum,  id  est  requies  inlelligi- 

p  tur  animarum  post  exitum  e  corporibus  usque  ad 
diem  judicii.  Per  Completorium  veroad  memoriam 
reducimus  completum  numerum,  et  consummatum 
gaudium  sanctorum  quod  complebitur  in  die  magnae 
festivitatis,  quando  benedioti  regnum  percipient. 
Ties  enim  dies  antc  Pascha  tropologiam  Scriptura- 
rum  demonstrant.  Quorum  priinus  est  dics  poeni- 
tentiae,  seoundusdies  justitice,  tertiusdies  relribu-» 
tionis,  in  quo  fit  consummatio.  Unde  Dominus  in 
Evangelio:  Ilorlie  et  cras  ejioio  dwmonia^  et  sanitates 
pevficio  ;  et  tertia  die  consummor  (Luc.  xiii).  Dies 
poenitentiae  significatur  per  diem  in  quo  Dominus 
passus  est ;  dies  justitae,  per  diem  in  quo  in  sepul- 
cro  jacuit ;  dies  retributionnis,  qer  diem  in  quo  re- 
surrexit  Dominus.  Poenitentia  Domini  cruciat,  justi- 

j)  tia  tranquillat,  remunei^tio  leetiticat.  Item  hi  tres 
dies  per  vigilias  et  festi vitates  et  octavas  sanctorum 
intelliguntur,  et  iterum  per  quinquagesinum  psal- 
num  et  centesimum,  et  oentesimum  quinquagesi- 
mum.  Quinquagesimus  enim  poenitentiam  loquitur, 
oentesimus  justitiam,  ceutesimus  quinquagesimus 
laudem  Dei  in  sanctis  ejus,  quando,  completo  eorum 
numero,  inagnse  festivitatis  completorium  celebra- 
bitur  in  seternum.  Ad  hsec  oantus  in  Ecclesia  cceli 
leetitiam  significat,  de  qua  exsultant  sancti  in  Do- 
mino.  Voces  autem  graves  etacut«e  et  superacut» 
innuunt  tribus  modis  prsedicandum  esse  tribus  or- 
dinibus  Ecclesi^e,  propter  tricesimum  et  sexagesi- 
mum  et  centesimum  fructum,  vel  juxta  tria  volu-% 
mina  Salomonis.  ProceaBvo^«lN\^^\^^^'«N««^'^'^ 


347 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


348 


triam.  Procedensaquabenedicla  est  munditia  vitae. 
Luminarin  opera  misericordiae,  juxla  illiid  :  Sint 
lumhi  vcstri  procciiwCi,  vt  hwernni  ardentosiinm' 
nibus  veslris  (Lue.  xu).  Scquitur  crux,  signum 
triumphale,  quia  mundi  et  factores  legis  crucifigunt 
carnem  et  triumphant.  Dcinde  ad  leg^endum  Evan- 
gelium  fertur  pulvinar,  et  lextus  evangclicus,  Pul- 
vinar  est  suavifns  el  dulcedo  in  mandatis  Domini. 
IJnde  prophela  :  Parasti  in  dulcedino  tua  paupcri 
{PsaJ.  Lxvii).  Et  item  :  Qunm  dulcia  fuucihus  meis 
eloquia  tua !  ( Psal.  cxviii ).  Evangelium  vero 
esl  praccedentium  contirmalio.  Lecto  Evangelio, 
textus  reportatatur  superpulvinar,  quia  Ecclesia,  ut 
audivit  Evangelium,  suaviter  in  corde  suscepit,  et 
leetata  ost  juxla  iUud :  Audivit  et  hctatn  est  Sion 
(Psal.  xcvi).  Fit  alihi :  Anima  nwa  liquefacta  est^  g 
ut  dilectus  locutus  cst  [Cant.  v). 

Cap.  IV.  De  scrvitio  totius  anni. 
In  principio  Septuagesimce  incipit  Ecclesia  servi- 
tium  totius  anni,et  legitur  Pentateuchus.  Septuage- 
sima  enim  tempus  captivitatis  nostrtie  designat  de 
qua  ad  Jerusalem  mystice  redire  debemus,  ut  per 
llebrseos  olim  de  Habylone  exeuntes  figuratum  est. 
IJt  ergo  memores  sint  caplivitatis  su»  qui  sursum 
tendunt,  legitur  primum  de  Adam,  qui  in  principio 
mundi  factus  est,  et  do  ejeotione  ejus  de  paradiso, 
deinde  de  diluvio,  et  quomodo  Abraham  exiit  de 
tei  ra  sua,  et  de  hujusmodi  laboribus,  ad  exemplum 
patientiae.  Et  sicut  olim  Hebrsei  captivi  durti  in 
Babylonem  in  tristitia  fuerunt  fere  usque  ad  finem 
septuaginta  dierum,  tacentur  voces  laetitice,  gemi-  C 
tum  cum  utroque  habentes  irriguo,  ut  in  die  re- 
surrectionis  multiplicalis  civibus  festivius  gaudeat 
Ecclesia.  In  sabbato  paschali  pro  Dominica  resur- 
rectione  unum  canimus  AIIeluia,et  quia  hic  non  est 
gaudium  nisi  in  labore,  sequitur  Tractus.  In  octava 
autem,  hoc  est  in  Sabbato  in  Albis  duplex  canitur 
AUeluia  quia  in  die  judicii  plenum  erit  gaudium,  et 
pro  Dominica  et  nostra  resurrectione,  et  quia  du- 
plici  stola  justi  fulgebunt.  Quindecim  autem  dicbus 
ante    Pascha   legitur   Jeremias,    quia    passionem 
Domini  aperte  prwsignavit.  Ab  octavis  Paschflc,  vi- 
ginti  diebus  Apocalypsis  legitur  et  cantatur  propter 
mysteria  passionis  et  resurrectionis,  quse  Joanni 
revelata   sunt,  et  apostoli   priedicaverunt.  Deinde 
usquead  Ascensionem  Domini,  Epistolae  canonico)  D 
leguntur  et  Actus  apostolorum,etcantatur  depsal- 
mis  quia  et  Dayid  prophctavit  de  passione  et  resur- 
rectione  et  ascensione,  et  apostoli   pra^dicaverunt 
quae  a  Domino  didicerant  usque   ad   ascensionem 
ejus  corpornli  fruentes  prsesentia.  Inter  Ascensio- 
nem  et  Pentecosten  cantatur  de  festo  quia  discipuli 
sursumsublevati,  Patris  promissaexspectabantmu- 
nera.  Post  Pentecosten  usque  ad  Kalendas  Augusti 
legunturlibri  Regum,et  cantatur /)^(/$  omnium(\\x\h 
sicut  Saul,  Samuel,  David,  et  alii  pro  lege  Dei  pu- 
gnaverunt,  sic  nos  postquam   accepimus    donum 
Spiritus  sancti  in  baptismate  et  virtute  pugnare  de- 
bemus  contra  d8emone8,formati,nati,nutriti,  armati. 


A  Kalendis  Augusti  usque  ad  Kalendas  Septembris 
legitur  et  cantatur  de  Sapientia  quia  Augustussex- 
tus  est  niensis,  et  in  scxta  aptate,  quia  Dominus  ve- 
nit,  debemus  propter  ejus  pricsentiamsapientervi- 
vere,  quoniam  iuler  nos  Sapientia  ipsa  aiidita  est 
quce  ex  ore  Altissimi  prodiit.  Rursum  mensis  iste 
calidus  est  et  medius  nnni  et  in  media  potate,  ubi 
quisquc  ab  nestu  vitiorum  plus  accenditur,  plus 
succurrere  Sapientia  debet.  In  Septembri  legitur 
et  cantatur  de  Job,  Tobia,  Esdra,  Judith  et  Esthcr, 
quia  hi  adversa  patienter  sustinuerunt  ct  Ecclesia 
in  fine  mundi  adversaomnia  pro  Domino  tolerabit. 
A  Kalendis  Octobris  usque  ail  Novembrem  Macha- 
bnRorum  libri  leguntur;  et  cantantur  inde  respon- 
soria  quia  iste  octavusmensis  Inetitiamresurrectio- 
iiis  myslical,  quia  sicut  Juda^i  finilisproBliis  et  restau- 
rnto  templo,  in  hymnis  et  confessionibus  benedice- 
bant  Dominum,  sic  in  gloria  resurrectionis  et  ma- 
gna3  festivitatis,  destructis  diaboli  praeliis,  sancti 
et  justi  in  Dornino  festivi  gaudebunt,  juxta  illud  : 
Beati qui hahitant  in  donio  tuUy  Domine (Psal.  Lxxxni 
A  Kalendis  nutem  Novembris  usque  ad  adventum 
Domini  leguntur  et  cantantur  Ezechiel,  Daniel,  et 
duodecim  prophetae  cum  Responsorio  :  Vidi  Domi- 
num.  Esechiei  enim  vidit  quatuor  animalia  in  figura 
quatuorEvangelistarum,  qui  nativitatem,passionem 
resurrectionem  Domini,  et  ascensionem  docuerunt, 
quorum  quisque  ex  principali  intentione  propriam 
formam  meruit.  Daniel  quoque  Ghristum  venturum 
prophetavit  dicens :  Aspicieham  in  visu  noctis,  et 
ecce  Filius  bominis  veuit  (Dan.  vii). 

Similiter  ct  alii  prophetje  praedixeinint  Christum 
venturum  et  imo  isti  ante  odventum  ejus  leguntur, 
quiaclariusadventumejuspra^dixerunt.Ab  Advenlu 
Domini  usque  ad  Natalemejus,  legitur  Isaias  quia, 
quanto  de  Christo  ur])anius  et  apertius  prophetavit, 
tanto  nativitati  ejus  legitur  vicinius.  Quare  autem 
in  nativitate  de  eadem  nativitate  legntur  et  cnntctur, 
res  manifesta  est.  Tantum  enimgaudium  eotenipore 
spiritualiter  preedicandum  et  cielitus  dcmonstran- 
dum  agnoscitur.  Prima  vero  missa  in  nocte  Natalis 
Domini  celabrata,tempus  ante  legemMoysi  typice  de- 
signat.  Secunda,  qua)  urora  apparente  celebratur, 
tempus  scripta)  legis  et  prophclarum  ad  meraoriam 
revocat  quia  per  legem  et  pi  Uijhetas  lux  do  Ghristo 
velut  diei  nuntia  mundo  apparuit.  Tertia  vero,  quoe 
in  media  diei  clnritate  festivius  celebratur,  ad  lem- 
pus  referfur  gratije,  in  quo  desccnditlux  magna  de 
CJ»*lo  quiv  illuminat  omnem  bominem  venientem  in 
bune  mnndum  (Joan.  i).  Deinde  in  singulis  festis 
eadem  de  causa  legitur  et  canitur.  Ab  octavis  autem 
Epiphaniic  usque  ad  Septuagesimam  canitur  de 
psalmis,  et  leguntur  Epistolae  Pauli,  quia  post  legem 
prophetia,  et  post  Evangelium  Scriptura  apostolica 
ad  id  quod  audivimus  intonando  commovet.  Item  a 
Septuagesima,usquead  Pascha  repnesentat  tempus 
ab  Adam  usque  ad  Moysog,  in  quo  mors  regnavil. 
Unde  quia  tunc  culpa  contraria  justitiae  commemo- 
ratur,  Gloria  in  excelsis  Deo  (Luc,  n)  siletur,  quod 


3« 


SPECULUM  ECCLESIiE 


350 


in  testimonium  pacis  auditum  ost  quando  vorilas  dc 
ierra  orta  estjustUia  de  codhprospexit  ( Psal,  lxxxi  v) 
Et  quia  poena  in  quam  homo  cecidit  per  cnlpam, 
ad  memoriam  per  Scripturas  reducitur,  Alleluia 
eantus  laetitia?  tacetur.  Abadventu  usque  ad  Nata- 
lem  Domini,  a  Moyse  usque  ad  Christum  tempus  est 
in  quopeccatum  rcgnavit,  non  propterignorantiam 
ul  mors  prius,  sed  propter  infirmitatem  carnis.  In 
hoc  Alleluia  canitur,  quia  patres  sub  legc  fucrunt, 
sed  Gloria  in  excelsis  Deo  silelur,  quod  est  signum 
paeis  et  justitiee,  quam  lex  dare  non  potuit.  Tempus 
a  primo  adventu  usque  ad  secundum,  est  inter  Pen- 
tecosten  et  Adventum  Domini.  In  hoc  cantat  F^cclesia 
Alleluia  in  spe  resurrectionis,  et  Gloria  in  excolsis 
DcOy  pro  justitia  reddita,  Quotidie  canit  Allcluia, 
quia  spes  ejus  iirmatur.  Gloria  in  oxcelsisDeOy  non 
quotidicsed  tantum  infestis,  quia  quotidie  oITendit. 
Sed  in  fide  tamen,  id  est  in  dic  quam  fecit  Dominus, 
semper  tenet  justitiam,  quia  sempcr  in  fide,  et  non 
semper  inoperibus  laudat.  Quartumtempusestinter 
Pascha  et  Pentecosten  et  statum  seterna»  felicitatis 
signiticat,  in  quo  Gloria  in  excclsis  quotidie  canitur 
et  duplex  Alleluia  ;  januas  Ecclesia)  etiam  puldice 
paenitentibus  aperimus,  genua  non  flectimus  sed  ad 
quid  hoc  cernimus  si  mysterium  nonintelligimus? 
G loria  in  excelaisXjinc  caniiuVy  quia  in  resurrectiono 
justitia,  id  est  charitas  perficietur,  et  pax  plene 
dabitur.  Duplex  dicitur  Alleluia,  propter  duplicem 
stolam  in  Albis,  quia  gloria  incorruptionis  erimus 
vestiti.  Poenitentibus  Ecclesise  janua  aporitur,  quia 
nullius  peccati  improperium  tunc  erit,  quia  totum 
absorptum  erit  a  gloria.  Stantes  oramus,  quia  tunc 
non  erit  pro  quo  flectantur  genua,  sed  domus  Dei 
replebitur  gloria.  Sed  quid  est  quod  non  canimus 
in  privatisferiis,  Gloria  in  excelsis  Deo^  nec  duo 
Alleluia  nisi  quod  nonduiphabemus  perfcctam  justi- 
tiam  nec  gloriam  quam  exspectamus  ?  Tamen  sim- 
plex  Alleluia  canitur,  qua  Ecclesia  jam  primam  re- 
snrrectionem  habet.  Unde  semper  Alleluia  canitur 
exeepta  Septuagesima.  Quia  igitur  hoc  tempus  fl- 
giirn  est  tanti  gaudii,  in  Dominicis  et  festis  hoc 
cantat  Ecclesia.  Sed  quia  nondum  sumus  in  illoin 
privafis  feriis  tacet.  Ergo  per  Quatuor  Tempora 
variatur  status  Ecclesiaj.  Primum  culpam  intulit, 
secundum  detexit,  tertium  eam  delevit  per  justitiam 
sed  reservavit  pocnani,  cfuartum  perflciet  justiliam  Ot 
absorbebit  poenam.  Primum  fuit  culpje  et  pocna5, 
sccundum  poensB  et  prophetifle,  tertium  pcenfe  et  gra- 
tiae,  qOartum  grntia;  ef  gloriae.  Posterusordoanni, 
in  signiflcationc  mysticat  in  resurrectione  primos 
novissimos ;  similifor  in  quibusdam  qua?  in  festo 
fiunt  cireumcisionis.  Inter  hwc  autem  multa,  quee 
licet  minima  videantur,  magno  tamen  fiunt  myste- 
rio,  prff*termittiinus,  quia  ad  aliaquse  proposuimus 
festinamus. 

(Up.  V.  Da  ordinibus  clericorum. 
Scquftur  ut  videamus  de  septem  ordinibus  cleri- 
corum,  qui  sunt  septem  giadus  Ecelesifle  per  quos 
qui  elerieus  estascendens  effteitur  ostiarius,Ieclor, 


B 


A  exorcista,acoIythus,  subdiaconus,  diaconus,  sacer- 
dos.  Primus  ergo  gradus  est  ostiariorum,  quorum 
est  discernere  quos  ab  ecclesia  juste  repellant,  et 
quos  ad  eam  digne  recipianl.  Ad  istos  etiam  perti- 
nct  res  ecclesia)  fldeliter  cuslodire  ;  unde  elavcs 
eeelesia;  eis  ti^aduntur,  cum  ordinanfur.  Postea  pro- 
moventur  ad  offlcium  lectorum ;  ad  quos  pertinet 
Icgere  in  ecclesia  prophetias  etapostolicasScriptu- 
ras.  Istis,  cum  ordinantur,  traditur  codex  divinarum 
lectionum,  et  dicitur  eis :  Accipitectcstote  verhiDei 
rolHtores,  habituri,  si  beno  iwplo  voritis  officiumpar' 
tom  cumiisquifidelitorministra  voruntDomino,  Unde 
qui  ad  hunc  gradumprovehitur,  litternrumsciehtia 
dcbe(  resplendere.  Tertio  loco  promoventurad  ordi- 
nem  exorcistarum.  uthabeant  imperium  super  dco- 
monesejiciendos.  Hos  decet  mundum  spiritum  ha* 
bere  qui  debent  immundis  imperare.  Hi,  cum  ordi- 
nantur  accipiunt  librum  exorcismorum,  et  dicitur 
eis :  Accipite  et  hahotepotestatem  imponendimanum 
super  onorgumonos,  Cum  autem  ordinantur  acolythi 
accipiunlcandclabrumcumcereo,ut  sciant  se  man- 
eipatos  ad  succendendum  etdeferendum  luminaria. 
Aecipunt  etiam  urceolum  ad  infundendum  aquam 
in  ealicem,  in  quoccnsecrandum  est  corpus  Christi. 
Quinto  loeo  ordinantur  subdiaconi,  qui  ministerio 
altaris  npproximanl;  quorumest  portare  vasa  cor- 
poris  et  sanguinis  Christi.  Undo  lex  continenti» 
imponitur  illis,  juxla  illud  :  Mundamini  qui  fertis 
vasa  Domini  (Isa.  mi).  Cum  enim  spiritnalis  radius 

Q  luminis  eastitns  sit  in  clericis,  est  tamen  castitas 
quasipropria  virfus  eorum,  qui  aceedunt  ad  hostres 
summos  ordines,  qui  per  antonomasiam,  id  est  per 
excellentiam,  jam  sacri  ordines  appellantur.  Subdia- 
coni  autem  ministrant  offlciis  levitarum.  Ad  horum 
offlcium  periinet  corporalia  et  substratoria  levare  vel 
lavare.  Illi,  cum  ordinantur,  accipiunt  patenametca- 
licem  de  manu  episeopi ;  de  manu  veroarchidiaconi 
urceolum  et  aquam  in  eodem,  et  manutergium  ac- 
eipiunt,  ([uibus  sacerdos  et  levita  mundare  manus 
debent  tractaturi  Dominica  sacramenta. 

Sexto  loco  succedunt  diaconi  non  sine  mysterio 
senarii,  qui  numorus  perfectionem  signifleat.  Hic 
ordo  in  Veteri  Testamento  a  tribu  Levi  sumpsit 
exordium,  et  in  Novo  Testamento  ab  apostolis  con- 

D  flrmatus,  quandoapostoliseptenvirosSpiritusancto 
plenos  ad  hoc  offlcium  elegerunt  (Act.  vi).  Unde  san- 
eti  decreverunt,  ut  in  omni  matrc  Ecelesia  septem 
diaconi  in  celobrationo  circa  altare  missse  assiste- 
rent,  propter  septem  dona  Spiritus  sancti.  Hi  in 
Apoealypsi  dicuntur  septem  angeli  tuba  canentes, 
quia  illorum  est  alta  mysteria  Dei  inspiratione  in- 
tenta  foris  resonaro.  Hidicunturseptemcandelabi^a 
aurea,  quia  eorum  est  lucem  Evangelii  aliis  osten- 
dere.  Hi  sunt  septem  tonitrua,  quia  torribiliter  to- 
naro  debent  :  Omnis  arbor  quie  non  fccit  fructmn 
bonum  excidetur,  et  in  ignem  mittetur(Matth,  xxxi). 
Isti  in  modum  prseconis  manifeste  admonent  ad 
orandum  ;  et  ad  genu  flectcndum.  Isti  evnngelizant, 
et  sacramenta  corporis  et  sanguinis  Domini  disden- 


361 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


352 


sant.  Non  licet  sacerdolibus  calicem  Domini  tollere  A  quotidie  spiritaliter  agit.  Unde  in  Evangelio,  Ego 

nisi  tradaiur  eis  a  diacono.  Cum  autom  ordinantur 

levita)  (quod  licite   fieri  potest  a  viginti  annis  et 

8upra)accipiuntorariumsuper  sinistrum  humerum: 

ut  intelligant  se  accepisse  Dei  jugum  quo  premant 

omnia  qutB  ad  mundum  pertinent,  quo?  significan- 

tur  per  sinistrum  humerum.  Accipiunt  eliam  tex- 

tum  Evangeliorum,  ul  inlelligant  se  esse  pncrones 

Evangelii. 

Sequilur  ordo  presbyterorum,  qui  a  filiis  Aaron 
sumpsit  cxordium.  Dum  isti  atriginta  annis  et  su- 
pra  o:*dinantur  (episcopo  cos  benodicente,  et  ma- 
nus  super  capita  eorum  tenente)  onines  presbyteri , 
qui  cum  eo  sunt  prioseiilcs,  manum  cum  episcopole- 
vantes  super  eos  Spiritum  sanctum  invocant.  Post 


sum  ostiaiu,  dicit  Dominus  (Joan.  \.)  Lectorem  vero 
se  ostcndit  cum  in  medio  seniorum  librum  Isaise 
aperiens  dislincte  legit  ad  inlelligcndum.  Exorci- 
stam  se  indicavit,  ejiciens  dicmonia  ;  acolythum, 
dicens :  Ego  sum  lux  mnndi  (Jonn.  vni).  Subdiaco- 
num,  quando  lavit  pedes  discipulorum  ;  diaconum, 
quando  coi  i)iis  et  sanguinem  suum  propriis  manibus 
dispensavit  discipulis,  et  iterum  quando  eos  ad 
orandum  horlatus  est,  dicens  :  Vigiluto  ot  oratr 
{Matth.  xxvi).  Verum  sacerdotem  se  monstravit 
quando  panem  et  vinum  in  corpus  et  sanguincm 
suum  commntavit,  ot  ut  in  memoriam  sute  passionis 
idem  facerent  discipulis  injunxit.  Et  iterum  mani- 
festius  hoc  implcvit  oflicium  quando  ipse  idcm  sa- 


invocatonemaccipiuntstolamsupcrutiumquehume-  "^  cordos  ei  hostia  scipsum  in  ara  crunis  obtulit  Palri. 


rum,  ut  inielligani  se  debere  esse  munitos  per  arma 
justitise  a  dextris  et  a  sinistris,  ul  nec  eos  adversa 
frangant,  nec  prospera  extollant.  Accipiunt  et  cali- 
cem  cum  vino  de  manu  episcopi ,  et  patenam  cum 
hostia:  ut  intelligant  se  habere  potestatem  offerendi 
Deo  hostiasplacabiles,  corpusscilicetetsanguinem 
(ibrisii.  Magna  dignitas,  mira  potestas,  excelsum  ct 
expavendum  officium!  IIoc  ordine  non  esl  alius  excel- 
sior  in  Ecclosia.  Episcopis  tamen  supcraddita  eslor- 
dinaiio  clericorurn,  basillicarumdedicatio,  chrisnia- 
tis  consecratio,  ])cr  manus impositionem  confirmatio 
et  geueralis  super  populuin  benedictio  ne  si  eadem 
potestas  aucioritatis  in  omnibus  et  ab  omnibus  habe- 


Et  adhuc  gloriosius  implet,  dum  sedens  ad  dexterani 
Potris,  interpellat  pro  nobis.  Et  sic  qua»  in  ccclis  ei 
in  terris  suni  pacificans,  soli  polique  patriam  unain 
facit  rempublicaai. 

CiAi*.   VI.   I)()   vcstimentis  sacris. 

Post  ha^c  de  vcslimentis  sacerdotalibus  breviter 
dicamus  et  primum  commemoranda  sunt  Veteris 
Teslamenii  qua»  fuerunt :  dufe  tunicee,  bissina  et 
hyacinlhina,  zona,  feminalia,  superhumeralo,  mitra 
(qua)  alio  nomine  cidaris  veltiara  dicitur),  et  lami- 
na  aurea,  cjua3  supra  mitram  ante  faciem  ponebatur. 
Zona  autem  et  superhumerale,  variata  erant  (jua- 


retur,obedientiamdissolverelet  scandalum  genera-  Q  tuor  coloribus,  bysso,  purpura,  hyacintho,  croco, 


ret.  Qui  aulem  seplem  ordinibus  exaltantur  spirita- 
liter,  ipsa  officia  implere  debent.  Q\ii  igitur  infidelem 
convertit,  vel  fldem  docet  catholicam,  ei  sic  spirita- 
liter  in  ecclesiam  introducit,vel  juste  per  excommu- 
nicationemexpellit,  ostiariorum  impletofficium.Qui 
autem  male  viventes  in  Ecclesia  docendo  corrigit,  et 
minores  instruii  juxta  Scripturas  autheniicas,  lector 
est  spiritahier.  Qui  vero  orationibus  suis  aliquem  a 
viiiisliberatdial)0lici8,  officium  exorcistae  celebrai. 
Qui  lucem  boni  operis  aliis  ministrat,  spiritaliter 
acolythus  est.  Qui  ianta)  munditia^  est  quod  exemplo 
ejuset  consilio,  cseteri  sordibus  criminumlavantur, 
officium  subdiaconi  impletet  possidct.  Qui  corpuset 
sanguinemChristidiscretedispensatdigneaccipien- 


per  quos  quatuor  clementa  significantur.  In  super- 
humerali  aulem  erant  insculpia  nomina  duodecim 
patriarcharum,  in  duobus  preliosis  lapidibus,  sex  in 
uno,  el  sex  in  altero.  In  rationali  autem  erani  duo- 
decim  lapides,  duodecim  patriarcharum  similitcr 
nomina  in  se  sculpta  habentes.  In  lamina  aurea  in- 
sculpium  erai  nomen  Dei,  quod  vocant -IlebruM , 
inefrabile.  Sacerdotes  autem  Novi  Tcstamenii  non 
utuntur  his  omnibus  ornamentis,  quia  non  utunlur 
nisi  una  tunica  pra^ter  ponlifices  :  amictum  etiam 
habent  in  loco  superhumeralis  et  rationalis,  quia 
ei  nunc  superhumerale  appellari  solet.  Nulli  au- 
teni  lamina  aurea  utuntur  modo,  quia  quod  olini 
in  illa,  nunc  in  signo  crucis  i!>nnstraiur.  11  enim 


iibus,  vel  ad  oranduin  et  vigilandum  exemplo  sui  ©  dicii  Uieronymus,  sanguis  Evaugelii  pretiosior  est 


alios  hortatur,  diaconi  gerit  officium.  Qui  autem 
corpus  et  sanguinem  Domini  digne  consecrat,  offi- 
cium  sacerdotis  spiritaliter  perficit.  Sacerdotes 
successoressuntseptuagintaduorumdiscipulorum, 
episcopi  autem  aposiolorum.  F^piscopus  interpreta- 
tur  superintvndens^  sacerdos  dans  sacra,  diaconus 
minisler,  subdiaconus  suhminister,  acolythus  cero- 
ferarius,  exorcista  conjurator.  Quod  auteui  lector  a 
Jegendo,  vel  ostiarius  ab  ostio  dicatur,  non  ignorat 
lingua  Latina.  Nunc  autem  videndum  est  quod  om- 
nes  habentes  hos  gradus  praetactos  spiritaliter  vi- 
carii  sunt  episcopi,  qui  in  se  haec  oflieia  complevit. 
Ostiarium  enim  se  montravit  esse ,  quando  ejecit 
^mentes  et  vendentes  de  templo.  Quq4  in  Ecclesia 


auro  legis.  Zona  autcm  nuuc  omnes  uiuntur  sacer- 
dotes,  et  slola,  qua  vetus  sacerdotiuin  non  uiobatur, 
ut  illud  implcant  Evangelicum :  Toilite  jugum  mc- 
um  supcr  vos{Matth.  xi).  Quod  aulcm  zona,  et  su- 
perhumerale  nuiic  tot  coloribus  non  variantur,  nec 
illi  lapides  solent  poni  in  superhumerali  nil  rcfert, 
cum  Ghristiana  religio  veritati  serviens  idem  mys- 
tice  rebus  couipendiosis  facit,  quod  vetus  observa- 
tio  sumptuosis. 

Nunc  vero  quid  significeni  vestimenta  NoviTesla- 
menti,  breviter  dicamus.  Alba,  id  est,  tunica  illa 
quw  Graece  poderis  [jrc^ijpi;|,  hoc  est  talaris  di- 
citur,  significat  munditiam  in  anima.  Zona  castita- 
tem  in  corpore,,  quod  ad  temperantiam  pertineL 


S53 


SPfiCtfLUM  ECCLESI^: 


354 


Siiperhumerale  quod  hebraice  dicilur  ephod,  jusli- 
tiam,  Hationale  (]no(l  Orfeci  X6>mo  appellnnt,  sa- 
pientiain  Hesignal,  utriusque  typuin  aniictus  conti- 
net  :  unde  et  humeros  protegit  etpeclus.  Stola  qua3 
alio  nomine  orariuin  di<utur,  in  prosperis  etadver- 
sis  fortiludinem  si^^nificat,  sine^iua  csolera?  virtutes 
expujrnantur,  et  mininic  coronnntur.  Ijongitudo 
stola*  nota  porseveranliam,  idein  quod  lunicainhoc 
quod  ipsa  talaris  est,  hoc  est  in  pntientia  tandem 
animas  possidori,  quod  ad  fojtitiidinem  pertinet, 
Ouodstola  autem  cum  zona  colligpitur,  innuit  quod 
viHutesvirtutil^usadunanlnr.  llissupradictis  casula 
apponitur;  quaj  alio  nomine  plnnela  vel  infuladici- 
tur.  Haec  charilatem  exprimit,  quje  loco  prudentite 
ponitur,  quia  plenitudo  lej,'is  est  dilectio.  Manipula 
qua}  in  sinistra  ponitur  ante  tergum  oculos,  signi- 
licat  vigilantiam  per  quam  acidia  {(luic  sa»pe  mcn- 
tihus  accidit,  et  post  supradictas  virtutes  subrepit 
sa.»pe  removcnda  est  el  abstergenda  ab  oculis  iTitionis 
sive  anima».  Dalmatica  ctiam  qua  utuntur  levitac, 
latilud!ne  sui  idem  significat  ([uod  casula,  id  est 
charitatem.  Per  duas  lineas  coccineas,  quibusipsa 
ante  et  retro  a  summo  usque  deorsum  decoratur^ 
utriusque  Testamenti  pnedicatio  Dei  et  proxim. 
dilccliofiguratur,  Duodecimflmbriae  linearum  utrin- 
que  duodecim  charitatis  ramos  exprimunt,  quos 
Apostolus  enumerat,  dicens  :  Clifiritas  pnlions  csly 
henigna  ost,  Charitnsnou  ammlaliir,  iion  agitperpo- 
ram,  non  inflatur  non  ost  anihitiosa,  non  quijerit  quo) 
sua  sunt,  non  irritatur,  non  cofjitat  mahin)y  non  gau- 
rlet  snper iniquitate congaudet  aulem  vorilati.Omnin 
sufTerty  omnia  crodit,  omnia  sperat  oninia  sustincr, 
Charitas  nunguam  o.\cidit{l  Cor,  xiii).  Teitia  linea 
qu£e  inter  duas  est  ct  tribus  fimbriis  ante  et  retro 
insi«j^nilur,  charitatem,  fideTrinitatiscondecoratam, 
demonstrat.  Per  fimbrias  in  sinislro  latcre,  sollici- 
tudo  vitiB  activa?  circa  plurimaintellijjritur  :  per  dex- 
trum  latus,  quod  caret  tlmbriis,  contemplatio  coele- 
stium  sine  multitudine pciturba*tionum.  Quod autem 
pontifices  utuntur  duabus  tunicis  prajter  poderem, 
qua  ca?teri  communilcr  uVuntur  monslrat  quod  pro- 
prium  est  ipsorum  scientiamliabereduorumTesta- 
mentorum,  ut  sciant  de  thesauro  suo  profeirenova 
et  vetem.  Propter  hoc  eliam  unafiuteque  ex  tribus 
tunicis  typum  gerit  proprium.  Poderis'enim  inhoc 
«[uod  byssma  est  vel  linea,  munditiain  indicat.  Quia 
sicut  bysso  vel  lino  candor,  qui  non  per  naturam 
esl,  contingit  per  exercitium  abluendi,  ita  mundi- 
tiam  quam  natuia  non  administiat,  sancti  per  in- 
duslriam,  juvante  Spiritus  sancti  gratia,  acquirunt, 
Cnm  per  exercitiumbonorum  operum  corpus  macc- 
rantet  mundificant. 

Secunda  autem  tunica  serica,qucc  originemhabet 
et  traducit  ex  vermibus  qui  sine  coitu  proci*eantur, 
et  pai^vi  sunt,  castitatem  demonstrat  et  humilitatem. 
Tunicn  vero  tertia  sicut  olim  erat  hyacinthma  est ; 
et  color  ejus,  similis  lapidi  hyacintho,  qui  cetheris 
serenitatem  imitatur,  sanctos  significat  cogitantes 
et  imitantes  cselestia,  £t  merito  hoec  tunioa  hyacin* 


.  thini  est  coloris,  quia  sicut  lapis  ille  inutat  colorem 
cumaere,  (insereno  enim  aere  seitjnus  est,  et  in 
obscuropaliidus)  sic  spiritualiter  et  proprie  decel 
episcopum  gaudcre  cuin  gaudcntibus  et  flere  cum 
flentilms.  Mitraponttficis  covniculata,  duopiwtendil 
Testamenta,  quibus  ipse  expugnare  debet  hostes 
Kcclesite.  Sandalia  quibus  utunlur  episcopi  etcar- 
dinales,  intcgra  sunt  inferius,  quia  non  debent  in- 
hiare  terrenis,  el  desuper  sunt  foitita,  quia  ocnlos 
mcnlis  delicnt  apcrire  ad  ca  qua3  sursnm  sunt.  Quod 
autem  inquibusdam  locis  aperta  et  in  quibusdam 
sunt  integra,  monstratur  aperte  quod  ceelestia  sa- 
crainenta  quibusdam  sunt  revelanda,  et  quibusdam 
tegenda.  rnde  Dominusin  Kvangelio:  Vohisdatum 
est  nossc  mystorium  iJeiy  c{ptorisautem  inparabolis 

g  (Luc.  VIII),  Horum  calceamentorummysteria  consi- 
deravitjCiui  ait  :  Quam  protiosipedes  nnnuntiantium 
pacemflsai.  ui).  (.^ligoe  pontiticis  signilicant  prse- 
parare  iler  et  festinare  ad  prsedicandum.  Annulus 
autein  episcopi  est  fidei  signaculum,  quia  sicut  an- 
tiquitus  in  sigillo  annuli  nomen  regis  et  imago 
expriincbatur,  ita  in  fide  calholicanomenregis  coe- 
lestisetimagodeclaratur,verbigratia,  nomen  ejus- 
demdemonstraturcumdicitur:Z>o//i7i2ws  Pater,  D(h 
minus  Filius,  IJominusSpiritus  sanctus,  quiaDominua 
nomon  est  ilJi,  Imago  autein  ejus  ostenditur,  hoc  est 
qualis  ipse  sit,  uin  dicilur  Omnipotens  et  ^ternus 
ethis  similia,  licet  secundumproprietatemloquendi 
nulla  qualitas  vel  diversitas  in  eo  reperiatur.  Gerit 
itaque  episcopus  annulum  pro  Ecclesia,  quam  fide- 

C  ornare  debet,  et  ca^lesti  sponso  castam  exhibere 
Christo  )IICor.  xi).  Et  ut  sponsa  cantare  possit : 
A  nnulo  suo  suharrhn  vit  me  iJominus  meusJesusChrL 
stus.  Quod  annulum  episcopus  geritinmanu,  docet 
quod  lidcni  in  opere  monstrare  debeat,  Per  chiro- 
Ihecas  in  manil)us,  exempla  sauctorum,  quoeinope- 
ribus  habenda  sunl,  intelliguntur,  et  quod  opera 
ab  omni  inquinamento  munienda  sunt  naturae,  ne 
modicum  fermontum  totam  massnmcorrumpat{ICov 
V).  Baculus  pastoralis  rectitudine  sui  rectum  regi- 
mensignifical.  Quod  autem  una  pars  curva  est  al- 
teraacuta,  monstral  praeesse  subjectis  et  debellare 
rebelles.  Unde  dictum  cst  : 

Curva  trahit  mites,  pars  pungit  acuta  rebelles. 
D      Et  iteruin  : 

Curva  trahit  quos  virgaregity  pars  ultimapungii^ 
Et  iterum  : 

Attrahe per curvum,  modioroge, punge pcr  imum 
Et  item .-  Pcr  baculum  roctum  doceas,  opiscope, 
rocte  vivore,por  ferri  iloxus  propores  miscreri. 

Pallium  quod  superap  ponitur  archiepiscopis,  tor- 
quem  et  bravium  significat  quodlegitime  certantes 
accepturi  sunt,  et  disciplinam  exprimit  quase  de- 
super  induere  et  constringei*e  ad  exemplum  sub- 
ditorum  dobent.  Cloccinea  vero  planeta,  qua  in<' 
duitur  apoatolicus  quocunque  proficisoitur  pr»di«- 


355 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


356 


cando,  mai-tyrium  declaral.  Crucempraecedere  hunc 
vel  illum  significat  ei  magisconvenireiilud  :3/yyii 
autem  ahsit  gloriari  nisi  in  criice  Doniini  nostri  Jessu 
Christi  (GaL  vi).  Tonsura  capillorum  in  clericis, 
docet  omnia  superflua  esse  resecanda,  ut  libere 
possint  audire  etvidere  legemDei.Coronamonstrat 
clericos  specialiter  esse  reguum  Dei.  Quod  manus 
sacerdotumungantur  oleo,  significat  eos  habereper 
Spiritum  sanctum  virtutem  consecrandi,  et  quod 
manus  debent  esse  porrigibiles  ad  largiendum,  et 
non  aridae  et  curvoe  ad  retinendum.  Ha3c  igitur  su- 
pradicta  signa  non  sunt  ipsas  virtutes,  sed  virlutum 
insignia,  quibus  tanquam  sripturis  doceutur  utentes 
quales  esse  debeant,  Hsec  sacramenta  intelligant 
pra^Iati  Ecclesise  qui  capsarii  sunt  et  dispensatores 
socretorum  Dei.  Alioquin  cwci  sunt  et  duces  cacco- 
rum  {Matth.  v),  more  Judeorum  portantes  mysteria 
quse  non  vident  necintelligunt,  tautum  inde  habi- 
turi  quantum  capiunt  jumenta  quo)  portant  panes 
ad  usum  aliorum.  Nisi  in  hoc  sitdifTerentia,utvero 
est  quod  ipsiquibustantacommissasuntmeritopro 
negligentiis  rationem  reddituri  sunt  in  die  irte  et 
vindictte,  quando  tremebunt  cedri  paradisi,  ecquid 
faciet  virgula  deserti  ?  Nec  tamen  Deus  sacramenta 
sua  hic  deserit,  sed  complet  ea  per  minislros  licet 
indignos,  ad  salutem  corum  qui  sccundum  propo- 
aitum  vocatisunt  sancti^Uom.  vni).  Etattende  quod 
cum  sacramcntum  dicatur  sacrae  rei  signum  vel  sa- 
crumsecretum,hic  accipimussacramentapro  siguis 
Qui  ergo  porlant  sacramenta,  debent  fulgere  virtuti- 
1)U8  quae  per  sacramenta  significantur,  ut  ex  luco 
ipsorum  co^terisimiliter  illuminentur.  Eisdemeuim 
supradictis  virtutibus  suo  modo  clarere  debent  sin- 
guli,  licetfiguraliternonsintomnesinsigniti.  Potest 
enim  quilibet  in  se  spiritualiter  habere  elTectum  sacra- 
mentorumVerbi  gratia  quicunque  est  de  sorteDomini 
ut  vere  possit  dicere  :  Dominus  pars  hooreditatis 
mco)  (PsaL  xv)  ;  et  illud  ;  Ehgi  ahjectus  csse  in 
domo  Dci  (Hsaly  lxxxiii);  spiritualiterclericus  esi, 
licet  exteriore  schemate,scilicet  signo,  clericatus 
non  sit  signatus,  Hoccnim  nomen  clericus  souatin 
Grtjeco,  quod  sit  de  sorte  Domini,  hoc  est,  quod 
Dominus  sorlitus  est  eum  et  ipse  Deuin.  Ostiarius 
est  enimspiritualiter.  quicunque  alios  spiritualiter 
in  Ecclesiam  introducit,  id  est,  qui  lidem  pricdi- 
cando  docet.  Lector  est  quilibet  mores  docendo, 
exorcista  orando,  acolythus  illumiiiando,  subdia- 
couus  humilitatein  monstrando,  diaconus  alios 
exhortando,  sacordos  scipsum  hostiam  saiictam 
Deo  ofierendo.  Induat  crgo  quisque  humeros  et 
pectus  amictu  spirituali,  hoc  est  muniatse  virtule 
operum  justitise,  sanctitate  sensatorum  cogitatuum 
iudutus.  Sitque  indutus  munditia,  quo)  per  albam 
Bignificatur.*  Sit  indutus,  quantum  lieri  potest, 
utraque  tunica,  id  est  intelligeulia  ulriusque  Te- 
stamenti  et  litteree,  id  est  spirituslitleralis  et  spiri- 
talis  intelligenties.  Habeat  zonam  castitatis,  stolain 
fortitudinis,  et  plenitudinem  scientiee,  id  est  chari- 
tatem  quam  figurat  infula.  Qui  euim  sic  ornatur, 


A  habet  verum  et  regale  sacerdotium  intra  templum 
Deiquod  ipse  est. 

Manifesium  est  ergo  quod  significatasine  signifi- 
cantibus,  id  estvirtutessineexterioribus  sacramen- 
tis  quandoque  justiiicant ;  ha;c  autcmsine  illis  nihil 
penitus  prosuut,  iino  arguunt.  Simul  vero  juncta 
majus  bonum  conferre  videntur,  quia  dum  aliquid 
alicui  additur,  totum  majus  efficitur.  Sed  nunquid 
ideo  magis  bouun,  cum  non  utrunque  divisum  bo- 
num  sit  ?  Ad  quod  dicimus  quod  bonum  sit,  licet 
non  divisum,  tamen  cum  simul  sunt,  *utrumque 
bonum  est,  et  ideo  tolum  majus  esse  bonum  patet 
ut  in  exemplo  brevi  claret,  sed  excelso.  Yirginem 
Mariam  corporaliter  Christum  portare  maguum  fuit 

^  adjunclo  amore,  quod  non  esset  divisum  ;  etiam 
majus  fuit  quod  perdilectionemspirituatiter  ipsum 
portabat.  Sed  quia  utrumque  meruit  haberc  simul, 
incomparabiliter  felix  meruit  existere,  quia  su3pe 
pro  donis  exlernis  collatis  charitas  intus  magis 
flammescit  et  meritum  crescit.  Hic  si  quis  dioa 
quod  sola  charitas  est  solum  remuuerabile,  verum 
quidem  est  si  ita  intelligat  quod  sclo)  non  excludat 
alia,  sed  aliorum  coinpara:ionem  tollat,  vel  nullain 
sine  ea  el  nisi  propter  eain  remunerandam  scse, 
quoe  tanta  est  quod  nunquam  excidit  (I  Cor.  xiii), 
hoc,  est  nec  hic  nec  in  futura  vita  deest,  sed  sola 
virtutum  mauet  in  perpetuum.  Ergo  secundum  su- 
pradicta  probabiliter  dici  potestquod  multabonain 
sanctis  Deus  remunerat  prieter    charitatem,  uon 

Q  quasi  sine  charitatc,  sed  multa  quse  non  sunt  illa 
charitas.  Nunquid  enim  nos  dicemus  quod  fides  non 
habeat  meritum  ?  absit  !  ct  tamen  ipsa  non  est 
charitas  ,  sine  ea  enim  esse  potest,  sedsineeanou 
remuneratur  ;  simul  autem  cum  ea  auget  mei  ituin 
Sic  ergo  sua  cuetera  dona  remuuerat  Deus  iis  qui 
ea  cum  charitate  conservant,  ex  quibus  ipse  omnia 
cooperatur  in  bonum  {Dom.  viii)  :  et  pro  singulis 
suis  donis  sive  virtutibus  sivesacramentis  quu}  per 
charitatem  custodiuutur,  corouas  reddit  singulas, 
sola  tamen  gratia.  Heddit,  dixi  intuens  liberuai 
arbitrium  et  sola  tainen  gratia  subJunxi,cousideraus 
quod  omne  bonuni  et  desursumy  descendens  a  Patre 
luminum  {Jac,  i).  Sed  his  hactenus  in  publico 
oslensis  quasi  inplanis  convallium,  hinctranseamus 

D  ad  montem  myrrhiB  et  ad  collesliibani. 
Cap.  VII.  De  celehratione  misssD. 
Sancti  Patres  et  prophetae,  ante  adventum  Do- 
mini  suspirantes  et  prseconizautes,  pr&emiserunt 
desideria,  opera,  laudes  et  preces.  iliec  autem  iu 
Introitu  missa3  commomorantur.  Chorus  ouim  cle- 
ricorumcanentiumchorum  signiiicat  prophetarum, 
et  multitudinem  sanctorum  qui  exspectaverunt 
adventum  Domini.  Inlroitus  (qui  dicitur  officium, 
qui  per  ipsuin  inchoamus  misso)  ofliciuin)  exprimit 
desideria  exspectantium  cuin  prseconiis.  Versus 
psalmisticus  opera  et  vaticinia  ;  Gloria  Patri  laudes 
Iteratio  offidii  innuit  eos  seepe  iterasse  suspiria  de 
Christo  atque  preeconia.  Kyrie  eleieon  ter  triplica- 
tumySignificat  preces  illorum,  qui  ad  hoc  multipli*^ 


357 


SPECULUM  ECCLESIi£ 


35S 


canly  qC  gratia  summse  Triuitatis  per  adventum 
Ghristi  novies  distiactis  angelorum  agminibus  cos 
conrormaret,  Interim  autem  dum  ha)c  dicuntur  vel 
aguntut*  sacerdos  saorn  vcsle  indutus  desacrarede 
procedit,  significnns  quod  Christus  exspectatio 
gentium  sic  dpsideralus,  carne  sucrosn  ncta  assumpta 
de  Virginis  carne  incorrupta,  de  secrcto  habitaculo 
ca^lorum  egressus  est  in  mundum,  vel  dc  secreta 
sedeegressus  est,  id  est  de  virginali  ulero,  tanquuin 
sponsus  procedens  do  tlialanio  suo  {PsaL  xviii). 
Quod  ad  nativitatem  pertinet  quam  hnbet  a  matrc, 
de  alia  autem  dictum  est  :  Efjrcssus  ojus  a  Pntro, 
etc.  Duas  enim  habet  gencrutioues,  unam  oetcr- 
nam,  alteram  temporalem,  Sed  utrumque  secretam 
et  inenarrabilem,  quin  illnm  hnbet  sine  patre,  et 
haud  sine  matre,  unde  propheta :  Goucratiouein  ejus 
quis  enarrabtt ;  {Isai.Liii),  Sacerdote»n  uutem  egre- 
dientcm  pruicedunt  duo  cerofe/arii  et  portatorthu- 
ribuli,  deinde  subdiaconus  portaus  Kvangelium,  et 
dinconus  lecturus  evangcliuin.  Pei*  ceroferarios 
et  thuriferariiim  intelligimus  sanctos  qui  Novum 
prsecesserunt  Testamentum  per  subdiacouum  por- 
tantemtextumevangelicum,  etper  diaconumEvan- 
gelii  prjBconem,  sanotos  NoviTestamenti.  Per  duo 
autcm  candelabra  cum  cereis,  ardentibus,  legem 
commemoramus  et  prophetas;per  textum  evangeli- 
cum  NovumTestamentum,  UndepuichreprjBcedunt 
candelabrn,  quia  lex  et  prophetie  prsecesserunt 
legem  gratiae,  Itcrum  per  thuribuium  cor  hominis 
intellige;  per  ignem,  charitatem.  VA  in  thure,  exem- 
plum  bonorum  operum,  vel  oratlones  suavissimas 
considera.  Sicut  enim  thus  in  igne  thuribuli  sua- 
vtter  i*edoIet  et  sursum  ascondit,  ita  opus  bonum 
vel  oratio  excharitate  fragrescitultraomniabalsa- 
ma,  pigmeuta  et  thyminmatu.  Thuriferarius  autem, 
ceroferarius et  sequentcs  prajcedenS;  monstratquod 
thuris  signiticatio  co.umunis  est  sanctis  utriusque 
Testamenti.  Subdinconus  et  diaconus  priccedunt 
sacerdotem,  quia  discipuli  mihsi  sunt  nnte  Domi- 
num,  ot  adhuc  mittuntur  priedicatores,  id  est 
praelati  Ecclesiae,  pricparard  viam  Dominispiritualr 
ter  ante  fucem  ejus.  (?«um  vero  ventum  est  ante 
altare,  ponitur  Evangelium  superillud.  Allareenim 
signiftcat  Jerusalem,  ubi  pnuiuai  priedicatio  facta 
cst  primitivic  Ecclesio},  et  indc  exivit  in  publicum, 
sicut  scriptuum  est:  I)e  Siun  exihit  loXy  et  vorbum 
Domini  de  Jorusalem  {Isai,  u).  Et  nota  quotl,  facta 
generali  confessione  ut  pura  pcctora  sint  sorvien- 
tium,  sacerdos  dat  osculum,  signincans  Cliristum 
q:ii  nobis  pacem  attulit  primus.  Post  hoc  veniens 
ad  altare,  similiter  osculatur  ipsum  et  Evangelium, 
Aitare  in  hoc  loco  Judaicum  populum  signiiicat  ; 
Evangelium  gentilem,  qui  per  Evangelium  credidit. 
Utrique  enim  Christus  dedit  pacem,  quando,  lapis 
angularis  factus,  fecit  utraque  unum.  Et  nota  quod 
diaconus  vel  subdiaconus  oITert  sacerdoti  Evange- 
liumad  osculandum  ,  quia  pi*iedicatores  reconcillia- 
▼erunt  et  obtulerunt  gentes  Christo,  quibuset  ipse 
per  se  oon  pra&dioaviti  Quod  autem  sacerdos  prius 


A  dexteram  parlem  petit  altaris,  innuit  quod  Emma- 
nuel  in  lege  promissus  prius  venit  ad  Judaeos  quam 

ad  gentes.  Ju*la;i  enim  propter  legem  in  dextera 
parte  tunc  fuerunt ;  gentes  veeo  quasi  in  sinistra, 
quia  colebant  idola.  Post  hoc  veio  iinitis  supra- 
dictis,  et  choro  tacentc,  sacerdos  in  inedio  altaris 
Hymnum  incipit  angelicum,  scilicet  gloiin  in  ex- 
celsis  Deo,  signiticans  quod  cum  Deus  umbram 
legis  amplius  non  postularet,  et  dum  {quietum  me" 
dium  silontium  tonorent  omnia  (Sap,  viu),  natusest 
in  mediO;  id  est,  pro  omnibus.  Messias  quem  pro- 
phctae  pra^dixerunt ;  in  cujus  nativitate  angelus  ad 
pastorcs  ait  :  Annuntio  vobis  gaudium  magnum 
{Luo,  u).  Quod  autem  chorus  communiter  vocife- 
raiis  deindc  completHymnum,  quem  solussacerdos 

Q  prius  incoepit,  signiQcutquod  statlm  facta  est  cum 
angelo  muilitudo  ccelestis  exercitus  laudantium  et 
dicentium  ;  Gloria  in  oxcelsis  Deo  {ibid)).  Finito 
Hymno  sacerdossalutatpopulumdicens  :  Dominus 
vobiscum.  Orat  ut  Deus  sit  cum  illis.  et  in  illis 
maneat.  Hiec  autem  salutatio  in  Veteri  Testamento 
audita  est,  Per  hoc  vero  quod  ab  episcopo  dicitur 
Pax  vobiSy  daturintelligi  quod  ipse  mogis  proprie 
sit  vicarius  Christi,  qui  post  resurrectioem  pacem 
annuntians  sic  salutavit  apostolos. 

Deinde  sacerdos  oraturus  hortaturalios  utorent, 
quia  Dominus  monuit  discipulos  orare,  ei  ipse  ora- 
vit.  Epistola  quae  Orationem  sequitur,  prsedicatio-  ■ 
nciu  Joannis  Bnptistae  repraisentnt,  quin  sicut  ille 

p  praecursor  fuit  Christi,  ita  prcecedit  Epistola  Evan- 
geliuin.  Epistola  etiam  exprimit  doctrinam  septua- 
ginta  duorum  discipulorum,  qiiosDominus  misitin 
omnem  civitatem  et  in  locum  quo  erat  ipse  ventu- 
rus.  et  quibus  ait :  Mossis  multa  quidein,  operani 
autem  pauci  {Mattb.  ix).  Hesponsorium,  quod  Epi- 
stolam  sequitur.  assensumsignincatquemauditores 
monitis  pra)buerunt  pra)dicantium.  Unde  pulchre 
Hesponsorium  nominatur.  Quod  enim  per  prtedica- 
tioncm  crediderunt  juxta  vello  predicantium  re- 
sponderunt.  dum  Dcilegemsanctc  vivendocomple- 
verunt,  vel  quia  respondente  choro  cantatur.  Re- 
sponsorium  dicilur,  ct  activam  vitam  signiflcat,  in 
qua  snncti  sc  nd  invicem  cxhortnntur,  ut  ad  seter- 
nam  vitam  pervcniant.  A  quibusdam  nutem  Gra- 

D  dunle  vocntur,  vel  quin  in  grndibus  cnnitur,  vel 
propter  mysticam  significntionem,  quin  notivietiam 
viri  in  gradibus  virtutumcantant,  dum  in  viitutibus 
excelsa  faciunt  opera.  Sequitur  Alleluia,  quod  est 
Hcbraicum,  Trcs  enim  linguo)  sunt  ([ua;  inter  alias 
excellunt,  Hebra?a  propter  legem,  Grajca  propter 
sapientiam,  Latina  proptcr  regnum.  His  tribuslin- 
guis  titulusCfiristi  triumphalis  emicuit,  et  his  tri- 
bus  linguis  laus  Dei  in  Ecclesia  decantatur.  Itaque 
Allcluia  Hebrese  Iingu8ecst,et  Latine  interpretatum 
Alleluia  laudate  Domiuum.  Sed  viam  prosequamur. 
Alleluia  quod  jubilum  habet,  exprimit  gaudium  et 
amorem  credentium,  et  quanta  Isetitia  et  laus  se'- 
cuta  sit  tidem,  audita  preedicatione,  Neque  enim 
tantum  aeseneum  preebuerunt  preedicationi,  sed  ea 


359 


APPENDIX  AD  HtJGONlS  OPfiRA  DOGMATICA. 


860 


audita  lcetati  sunt.  Audivit  et  Iwlata  est  Sioiiy   et  A  quandoque  est  respectu  nostr»  miseriee:  Tractus 


cxsultaveruntfjIiwJu(]3d(Psa].xcvi),  Unde  dicunt  in 
Canticis  canticorum  \ExsuItabiinus  et  hctahimur  in 
te  )Cnnt.  i).  Etsponsa  :  Aniina  mea^  inquit,  liquo- 
facta  csty  ut  cliJcctus locutus  cst.  {Cant.  v).  signlficat 
et  Alleluia  vitam  contemplativam,  unde  mystice  in 
altiori  gradu  canitur  quam  responsorium.  Item 
Alleluia  dumpostVersumrepetitur.  significat  aeter- 
num  gaudium  quod  post  hanc  vitam  sancti  reci- 
piunt.  Unde  Alleluia  modicum  est  in  sermone,  et 
multum  in  Pneumate,  quia  gaudium  illud  majus 
est,  quam  sermone  possit  explicari,  ad  cujus  ma- 
gnitudinem  revelandam  omnislingua  modicaestet 
imperfeeta.  Quis  enim  plane  enarraret.  quod  in  cor 
hominis  non  asccndit  ?  (/  Cor.  ii.) 

Hoc  ergo  gaudium  quia  nec  penitus  verbis  expri- 
mi,  necpenitus  taceri  potest,  Ecclesiaquasidemis- 
sis  verbis  jubilando  quasiin  admirationem  prosilit, 
ac  si  dicat  :  Qua)  vox,  qua3  poterit  linguaretexere, 
etc.  Hic  enim  verba  non  sufflciunt  nec  intellectus, 
nec  tamen  amor  sinit  tacere.  Sic  ergo  Ecclesia 
pneumatizando,  dictu  mirabile,  expressius  quodam 
modo  et  melius  sine  verbis  quain  per  verba  innuit 
quantum  sit  gaudium  Dei  ubi  verba  cessabunt.  Per 
pneuma  enim,  licet  non  enarretur  quantumsitaeter- 
num  gaudium,  saltem  monstratur  ipsum  esse  ine- 
narrabile.  Quando  autemSequentia  sequitur  poste- 
rius  AUelulia  non  habet  Pneuma,  sedchorus  in  loco 
ejus  sequentiam  concinit,  qua)  idem  significat,    id 


quandoque  tangit  Isetitiam  pro  superiori  irriguo,  ut 
in  Jubilate  et  Laudato  et  quandoque  tristitiam  pro 
irriguo  inferiori,  ut  in  IJc  profundis  et  ahis  hujus- 
modi.  Et  quia  gaudium  sanctorum  non  est  plenum 
et  continuum,  sed  ssepei  nterrumpitur,  Ecclesiae 
quandoque  interponit  Tractum,  ut  in  Septuagesi- 
mali  tempore.  Et  cum  repetit  Allelulia  in  Sabbato 
paschali.  Tractus  AHeluia  sequitur,  quia  gaudium 
hicnon  expedit  sinefletu.  In  Sabbato  in  Albts,  id 
cst  in  octavis  PaschsD  dupltcatur  Alleluia,  quia  in 
setei-na  vila  perfecte  tunc  erit  gaudium,  glorificata 
carne  cumanima,  et  completaresurrectionesancto- 
rum  cum  resurrectione  Christi.  Unde  cantat  Eccle- 
B  sia.  Hwc  diesquam  fecit  Dominus  (PsaL  cxvii),etc 
Meito  itaque  Ecclesia  significans  setemum  gaudium 
ut  supra  diximus,  quandoque  gaudium  per  Alleluia 
innuit,  quandoque  in  mcerore  vivens  per  Tractum 
ingemiscit  et  plorat.  Considerans  enim  inparadiso 
divinarum  Scripturarum,  quod  per  paradisum  vir- 
tutum  adparadisum  coelestium  dixitiarum  perven- 
tura  sit,  cxsultat;  respiciens  autem  quod  adhuc  in 
valle  lacrymarum  retinetur,  etquodde  terrestripa- 
radiso  cecidit,  plorat.  Sed  de  hocgaudio  et  de  hoc 
ploratu  plenius  explicabo  divisim  in  duobus  volumi- 
nibus,  quorum  uni  erit  nomen  Paradisus,  et  altcri 
Cur  flet  qui  guudct. 

Hinc  autemadaliud  transeuntesintueamurtrans- 
itum  apostolorum  de  Judeeis  ad  gentes,  quem  per 


est  aBternse  vitae  gaudium  atque  delicias,  Unde  illa  C  hoc   commemorat  Ecclesia,   quod   Evangelium  a 

dextera  parte  ad  sinistramtransferturetibilegitur, 
Judsea  enim  respuente  verbumDei,  apostoli  trans- 
ierunt  ad  gentes,  dum  siccato  GCileonis  veliere,  ros 
irrigavit  aream.  Qui  enim  prius  dixerat;  In  viam 
gentium  ne  abicritis  (Matth.  x),  post  haec  prsecepit 
dicens  Proedicate  Evangclium  omni  crsBatunB(Afarc 
xvi).  Quia  ergo  praedicatio  pervenit  etiam  ad  illos 
qui  in  sinistra  parte  fuerant,  merito  in  sinistra  parte 
legitur  Evangelium ;  nec  tantum  in  sinistra,  sed 
etiam  advesus  aquiIonem,quimalos  significatjuxta 
illuc  iponam  sedem  meam  ad  aquilomen  (Isai  xiv)  ; 
quia  etiam  ad  tales  pervenit  prsedicatio  qui  longe 
a  calore  veri  solis  recesserant.    Vel   propter  hoc 


nova  solet  habere  verba  et  inusitata,  quia  coeli 
gaudium  socretum  est  et  iucognitum  mortalibus, 
S'el  sequentia  reternaj  vitoe  mysticat  laudes.  Unde 
dictum  est  :  Deati  qui  hahitant  in  domo  tua,  Do- 
mine,  in  swcula  swcuJorum  laudabunt  te  (Psal 
Lxxxin).  Huic  slgnificationi  pulchre  convenit  quod 
Sequentia  verba  habet  laudillua  et  cantum  dulci- 
sonum  quia  ibi  omnia  erunt  plena  laude,  et  melo- 
dia  ca)Iestis  organi  abundabit  dulciflua  Isetitia. 
Quia  sicut^  loetantium  omnium  babitatio  erit  ibi 
(Psal.  Lxxxiii),  Et  quialaudesaeternaBvitaB  humanis 
verbis  non  resonabunt,  qua>dam  Ecclesiae  mystice 
pneumatizant  Sequentiam  sine  verbis.  NuIIa   enim 


verborum  significationecessaria,ubicordasingulo- rv  potius    contra    aquilonem    legitur,    quia     aquilo 


rum  patebuntsingulis  librum  vitae  intuentibus.Trac- 
tus  autcm,  quia  gemitum  et  cantum  lacrymabilem 
exprimit,  lacrymas  sanctorum  sive  inactiva  sive  in 
contemplativa  vita  repraesentat.  Unde  Tractus  di- 
citur,  quia  sanctisuspirantesabimo  pcctorisgemi- 
tum  trahunt,  qui  licet  spe  gaudeant,  ut  monet  Alleluia 
tamen  invalle  lacrymarumhiccommorantes  habent 
irriguum  superius,  et  irriguuminferius,quod  tractus 
mysticat.Gemunt  enim  flebiiiter  pro  supern*  dilatio- 
nebeatitudinis,superfluminaBabyIonis  sedentes  pa- 
trise  sua)  memores.Iterumlacrymasfunduntpro  suis 
etaliorumexcessibus  dum  exvicinitatc  Babylonici 
fluvii  seipsos  vident  ssepe  asperso8,et  alios  penitus  im 
mersos  ipsius  fluvii  rapiditate  ferri  deor8um,Sed  quia 
hioploratusquandoqueestrespectu  supemi  gaadii^ 


ventus  frigidus  diabolum  significat,  qui  flatu 
tentationum  corda  hominum  congelat  et  infrigidat 
abamoreDei.  Unde  :abaquiIonef\nqmi,pandeturom^ 
nc  malumiJc  rem.i).Eisiionssi  inCanticis  canticorum 
Surge  inquit,  aquilo^  ot  veni,  auster  (Cant.  iw^.Hoc 
est,  recede,  maligne  spiritus,  qui  hoi*tum  meum  in- 
frigidas,  et  veni,  auster,  id  est  Spiritus  sancte, 
qui  perflans  aromatafluere  facis.  Merito  ergo  contra 
aquilomen  legitur  Evangelium,  quia  fides  quee  in 
Evangelio  continetur,  armatura  nostra  est  contra 
diabolum.  Cui,  inquit  resistite  fertes  in  Sde  (IPelr 
v).  Nunc  considera  quod  plebs  baculos  hic  deponit, 
reclinatoria  relinquit  caput  detegit,  crucem  front 
imprimit,  stans  audit)  quod  Evangelium  in  aUiori 
grada  legitar  qaam  Epiatola,  noia  siiigula,  Deponere 


361 


SPBCCLUM  ECOLeSIi£ 


a&t 


bacuios  innuit  Chriatianse  esseperfectionis,  non  vin- 
d)C€ure,  &ed  Domino  reservare  vindictam,  quia  in- 
quit  :A/i7ii  vindictam  etegoretribuain(Heb,x),  Re- 
clinatoria  relinquere,  signidcat  quod  non  debemus 
confidei^e  iapnncipibus  vel  sustantaculis  terrenis, 
quia  vanitas  vanitatmn  et  omnia  vanitas^  dicit  Ec- 
clcsiastcs(i?ce/i.  i),  subauditur  comparatione  Dei,  in 
quem  nostram  curam  jactare  debemus.  Caput  de- 
tegitur,  ut  ostendalur  quam  attente  audire  et  intelli- 
gere  verbnm  Dei  debcmus.  Signum  crucis  fronti  im- 
primitur,  ne  hostis  antiquus  superveniens  per  ziza- 
niam  hasersis  corrumpat  semen  rectoB  iidei.  Per  hoc 
quod  stantes  audimus,  gravempugnamrestare  con- 
sideritur  :  Quia  nobis  non  est  colJuctatio  adversus 
carnem  et  sauguinem,  sed  adversusprincipes  tene- 
braruin  baruni  (Epbes,  vi).  In  altiorl  gradu  iegitur 
Kvangelium  quam  Epistola,  quia  doctrina  Christi 
iongetexcellitdoctrinamapostolorum.  PostEvange- 
lium  ehoruscantatcompendium  nostr^e  iidei,  osten- 
dens  se  prsebere  assensum  verbo  Evangelii,  et  in- 
quem  vel  quid  credit.  Uectus  ordo  )  quo  rex  vocat, 
respondent  milites :  Sequimur. 

Deindesacerdossaiutatpopuiumdicens :  Dominus 
vobiscum.  Hsec  salutatio  ab  antiquo  sumpta  est  : 
Boox  enim  messores  suossic  salutavit,  etpropheta 
in  Paralipomene  Asa  regem  eteos  qui  cum  eo 
erant.  Salutat  ergo  saccrdos  populum,  et  monet 
orare,  ut  in  fide  recitata  permaneat  stabilis.  Quod 
ei  promittens  chorus.  Offertorium  succinit,  ac 
si  dicat  ;  Credo,  et  fidem  quam  confessus  sum 
opere  impiebo.  Unde  sacerdos  statim  ofTert  dona 
consecranda;  et  dehinc  munerasuapopuluSySigni- 
ficans  ofTere  seipsum  DeoGonsidei*aordinem;Evan- 
gelium  prsBcedit,  fides  sequitur,  dehinc  ofTeruntur 
munera.  Necesse  est  enim  primum  audire  verbum 
Dei.  Quis  enim  crederet  nisi  prius  audiret  ?  Quo^ 
modOf  inquity  eredent  nisi  prwdicentur  ?  (Rom,  x.) 
Deinde  qui  non  recte  credens,  munus  Deo  accepta- 
bile  ofTerre  poterit  ?  quia  sine  Me,  impossibile  est 
pJacere  Deo  (Hebr,  n).  Possumus  etiam  per  oblata 
munera  commemorare  copiosam  victimam,  quae 
oblata  est  a  populo  cum  rex  Saiomon  templum  et 
altare  Domino  sacraret.  Exemplo  illius  plebs  fidelis 
ofTert  se  etsua  dona  Domino.  Nunc  autem  diligen- 
tius  ad  hocreferamusoculos,  quodsacerdoSy  utsu- 
pra  commemoravimuSy  ofifert  dona  sacriUcanday  pa- 
nem  scilicet  et  vinum.  Utraque  typice  obtulit  Mel« 
chisedech,  utraqueChristus  dedit  discipuliscoenan- 
tibus.  Sedutraque  in  copus  et  sanguinem  cQjlXfi£sa 
sunt.  Utrum  autem  utraque  convertantur  in  utrum- 
que,saprame  est  definire.  Tutiustamen  quod  panis 
tantum  in  corpus,  et  vinum  in  sanguinem,  quam 
utrumque  in  utrumque  converteretur  dicerem,  nisi 
videretnroccurere  quod  sub  utraque  specie  utrum- 
que  Bumi  oredimus.  Sed  nec  hoc  repugnat  si 
rem  subtilius  intueamur.  Sub  specie  enim  panis 
atmmqiie  ease  potest  et  snmi,  non  quia  panis  in 
atramiiue  forsitan  transierit,  sedqoia  ubiunum  est 
corpoBeat,  et  separatum  non  eet,  necdivisim  sumi- 

Patrol.  CLXXYII, 


A  tur  et  divisee  sunt  species  sub  quibus  sumitur,  sed 
utraque  simul,  licet  divisim  loquamur  secundum 
species  diversas :  Hoc  est,  inquit,  corpus  meum,  et 
deinde :  hic  sanguis  meus, 

Sed  dicit  aliquis  :  Ei*atne  proprium  coi*pus  ip- 
sius  quod  dedit,  an  figurate  locutus  est,  ut  quando 
se  vocavit  oslium?  Proprium  quidem  erat  corpus 
ejus  et  vcrum  corpus  quod  tunc  dedit  discipuUs  et 
nunc  in  altari  sumitur  et  manducatur,  idem,  inquam 
quod  de  Virgine  natum  est  etjamimmortaleaddex- 
teramDei  est  in  gloria.Mira  res  1  Caro  qu8B  comeditur 
in  imis,  integra  manet  m  excelsis.  Ad  quid  opponis 
dialectice?  quid  hic  meditaris,  sophista  ?curargu- 
menta  hic  quseris?  hoc  est  pulverem  in  astra  spar- 
gere.  Dialectica  tua  tantum  non  ascendit.  Respice 

B  enim  et  vide  ubi  es,  et  intellige  quod  sensus  primam 
fcnct  regionem  ascendendi,  imaginatio  secundam, 
ratio  tertiam,  in  qua  dialectica  tua  didicit  ludere. 
Supra  hanc  fiSes  est  excelsior  dialectica,  qu»  noa 
est  audita  in  Chanaan  nec  visa  est  in  Themany  cui 
humana  ratio  non  prcebet  experimentum,  maxime 
cum  de  fide  Trinitatis,  veldecorporeDominiuthic 
sermo  contexitur.  Intellectum  vero  fides  transcendity 
per  quam  sancti  vident  cceli  secreta  ut  Paulus  in 
tertio  coelo,  et  Joannes  in  Apocalypsi.  Sed  intellec- 
tus  invisione  seternee  vitseperficietur,  quandovide- 
bimusDeum  facie  ad  faciem  quem  hic  contemplamur 
in  eenigmate  (/  Cor,  xni),  Nemo  hic  proterve  dis- 
putet,  sed  quod  auget  fidei  meritum  humiliterqu». 

Q  ratur,  et  quod  sine  periculo  non  discutitur,  firmiter 
credatur. 

Potest  ergo  queeri  cur  Dominus  carnem  suam  su* 
mi  voluity  nec  tantum  carnem,  sed  carnem  et  san- 
guinem,  et  quarenon  in  specie  carnisetsanguinis, 
cum  sit  caro  et  sanguis,  et  quare  sub  sacramento, 
et  utrum  sumatur tantum  caro  et  sanguis  Christi,  an 
totus  Christus,  et  si  totus  Christus,  quare  usualius 
dicamus  corpus  DominisumerequamChristum  vel 
Dominum.  VoluitergoChristus  carnem  suam  sumia 
fidelibus  ut  per  cibum  carnis  invitarctad  gustumdi- 
vinitatis  et  quod  hic  temporaliter  gerimus  setemis 
gaudiis  consequamur,  ut  hic  sit  in  medicina,  et  tibi  in 
deliciis.Utrumque  sumi  voluit,  ut  corpus  nostrum  e^ 
anima  simul  nostra  cumeo  glorificetur.ln  specie  car- 

jj^  nisetsanguinisnonsumitur,nehumanusanimus  ab- 
horreret^et  sensus  sibi  insoiitaexpaveceret,utquan« 
do,  oi*antebeato  Gregorio,  digitus  auriculariscruen* 
tatus  sanguine  in  calice  inventus  ac  ostensus  est. ' 
Sub  sacramento  et  non  sub  propria  forma  sumiturt 
ut  fides  comprobetur,  quse  est  de  iis  quse  non  viden- 
tur,  vel  quia  non  posset  mortalis  homo  intueri 
ciaritatem  quee  esset  in  corpore  Christi,  quam  ex- 
|>erti  sunt  discipuli  in  transfiguratione.  Sub  tali 
autem  sacramento  sumitur,  id  est  sub  specie  panis  . 
et  viniy  propter  hanc  similitudinem  quia  pania  cott-^ 
ffrmat,  et  vinumJadtiCicat  cor  Jwminis  (PsaJ,  Gm)et 
Christus  virtus  est  et  laetitia  hominum  et  angelo-» 
rum.  Et  licct  in  qualibet  istarum  idem  et  totum  bvl* 
matur  tamen  in  utraque  sumitur,  ad  Bignificandum 


36S 


APPENDIX  Ab  HUGONtg  6PERA  DOgMaTICA. 


364 


quod  duplexestcffectus  hujussacramenti.  Estenim  A 
redemptio  corporis  et  animse  quod  non  significaretur 
si  in  una  tantum  specie  sumeretur,  quod  licet  in 
utraque  specie  utrumque  sumatur,  non  tamen  in 
utraque  utrumque  significetur.  Sed  species  panis 
corpus  et  species  vini  sanguinem  Christi  respectu 
resurrectionis  signiflcat;  et  sumptioinutraque  spc- 
cie  simul  redemptionemcorporisetanimaesumentis 
significat.  Alibi  autem  alio  respectu  panis  et  vinum 
corpus  Christi,  quod  estEcclesia,  significant;  quia 
sicut  unus  panis  exmultis  granis,  etvinum  exmultis 
racemiSyita  una  Ecclesia  quie  typice  coipus  Christi 
ex  multis  personis  adunatur.  Hic  autem,  hoc  est  in 
sacramento  aitaris,  in  specie  panis  et  vini  verum 
corpus  et  verudsanguis  ejussubutraquespe.cieve- 
raciter  post  consecrationem  sumitur.  Licet  ergo  B 
utrumque  sit  sub  utraque  specierum  iilarum^  sub 
utraque  tamen  sumiturad  significandiim  ut  diximus 
duplicem  elTectum.  Nec  est  iteratio  saeramenti  nisi 
Becundum  eamdem  speciem  denuo  sumalur.  Quod 
autem  non  debeat  dari  intinctum,  ex  decretis  ha- 
bemus.  Et  nota  quod  non  de  quolibet  pane  iioc 
consecratur  sacramentum,  sed  tantum  de  pane  fru- 
menti  quia  ipse  de  se  dicit :  Nisi  fjranuin  /rumenti 
cadensitt  terram  mortuum  fuerity  ipsum  solunt  manet 
(Joan.  xn).  Pulchreautemse  vocatgranumfrumenti 
quia  granum  frumenti  candidum  est  interius  et  ru- 
brum  exterius.  Et  Christus  caudidus  dicitur  res- 
pectu  divinitalis,  et  rubicundus  in  carne  propter 
passionem.  Unde  sponsa  in  Canticis  canticorum  :  ^ 
Dilectus meus  candidus  et  rubicundus  (Cant  \)^  De 
hoc  rubore  vox  illa  est  admirantium  :  C><i7S  est  iste  qui 
venit  de  Edom  tinctus  vestimentis  de  Bosra  ?{Isai 
Lxin).  De  vino  autem  sanguis  Christi  consecratur,  ut 
intelligamus  quod  ipse  est  vitis  vera,  suos  vere 
IsBtificanSy  unde  sponsa  cantat :  Botrus  Cypri  dilec^ 
tas  meusmihi  in  vineis  Engaddi\Cant  i).  Etmerito 
hoc  sacramentum  consecratur  de  pan  e  frumenti  et 
vino,  in  quibus  est  principalis  refectio,  ut  intelli- 
gamus  principalem  refectionem  in  corpore  et  san- 
guine  Christi  exdivinitate,  quia  earo  Christi  est  vere 
cibus,  et  sauffuis  ejus  vero  est  potus  (Joan,  vi), 
dum  inperceptione  grati»donum  internse  eteeternsB 
refectionis  meretur  qui  communicatcorpori  Christi. 

Ad  hoc  restat  quserendum  utrum  sumatur  tantum  D 
caro  et  sanguis,  an  totusChristus.  Adquodrespon- 
deo  quod  ego  filius  a  matre  Ecclesiadidiciquodto- 
tus  Christus  sumitur  non  divisus.  Sed  quaaritur 
quareusualiterdicitursumi  corpusejus,  quasi  divi- 
simcum  in  persona  Christrtres  sint  substantise:  \er. 
bum,  caro  et  anima,  Non  est  autem  intelligendum 
divisim,  quasi  tantumiUud  quod  est  corpds  sumatur. 
Sed  dicitur  corpus  Domini  sumi,  ut  intelligatur 
ipsum  Dominum  vere  sumi,  quod  genere  loquendi 
dicimus  :  corpus  regis  ibi  fuit,  id  est  vere  rex  ibi 
fuit.  Vel  coi7>us  Domini  dicimur  sumere,  quia  cor- 
porea  substantia,  sciiicet  panis  et  viniy  non  transit 
in  substantiam  incorpoream,  sed  in  substaniiam 
corpoream,  videlicetin  corpuset  sanguinemChristi . 


Velnimio  amoris  afTectucorpusnominamus  vel  cum 
inChristo  diversse  sint  natur»,  illud  nominamus  cum 
sic  loquimur,  quod  proprie  corporis  oculis  videri 
potest.  Hoc  est  corpus.  Sed  licet  coipus  Christi 
usualiter  dicatur  sumi,  tamen  Christus  integer  su- 
mitur^  nec  pars  sub  specie  panis,  et  pars  sub  spe- 
cie  vini ;  sed  totus  hic,  et  totus  ibi,  non  pars  in 
parte,  sed  totum  in  parte.  Videtur,  parsunaetquasi 
pars  esse  vidctur,  et  totum  ibi  est.  Et  pars  altera 
videtur,  et  quasi  aitera  pars  est,  et  idem  totum  est. 
Totum  hic  et  totum  ibi,  nec  minus  in  parte  quam 
in  toto,  nec  majus  in  toto  quam  in  parte.  Et  quot- 
cunque  partes  feceris,  totum  in  singuUs  est.  Nec 
mireris  ;  opus  Dei  est.  Si  in  diversis  locis  potest 
esseunuSy  quarenon  in  singulispartibus  potestesse 
totus  ?  Utrumque  mirum  est,  sed  utrumque  verum 
est.  Nec  tamen  mirum  est  respectu  fascientis.  Quid 
enim  mirum  si  omnipotens  et  mirabilismiranda  ope- 
ratur  ?  Sed  dicis  :  Quomodo  corpus  unum  eodem 
tempore  in  diversis  locis  esse  potest  ?  Super  altare 
est  e(  in  coelo  est ;  hic  est  et  ibi  est,  et  totum  est 
ubicunque  est,  tantumque  hic  quantum  ibi,  et  in 
multis  locis  similiter  totusest.  Noii  mirari^qui  fecit 
corpus  et  locum,  utrumque  facit  in  altero  esse  ut 
vult,  et  semper  sicut  ipse  vult,  qui  sic  et  aliter  fa- 
cere  novit  et  potest,  cujiis  sapientiae  non  est  nume- 
rus,  cujus  potentia  naturis  rerum  impei-at.  Sed  tu 
miraris  quando  vides  vel  audis  quae  videre  vel  au- 
dire  nonconsuevisti.  Idcircoquandomirari  coeperis 
et  dixerit  tibi  cogitatio  tua,  quomodo  hoc  esse  po- 
test  ?  cogita  facientem  et  respice  omnipotentem,  et 
desinet  esse-mirum  quidquid  iliud  fuerit.  Et  si  forte 
mirabile  esse  non  desierit,  incredibile  tamen  non 
erit,  quia  si  factor  omnipotens  cogitatur,  non  erit 
impossibile  apud  eum  quidquid  erit. 

Sed  dicit  forsitan  cor  tuum  :  Ubi  est  corpus  Do- 
mini,  postquam  sumpsi  illud  et  mandicavi  ?  Audi 
ergo  :  Corporalem  praesentiam  Christi  queeris  ?  in 
coeloqusere.  Tecum  per  corporalem  pra^sentiam  ad 
tempus  esbC  voluit,  quandoet  quandiu  necesse  fuit 
Exhibuit  ad  tempus  praesentiam,  ut  per  illam  ad 
spiritualem  inveniendam  excitaret  et  juvaret.  Ideo 
ad  te  corporalitervenit,  utper  corporalemprsesen- 
tiam  spiritualisinveniaturqusenonauferatur.  Venit 
ad  te  corporaliter,  non  ut  hic  tecum  permaneat 
corporaliter,  sed  spiritualiter.  Sic  per  assumptam 
-carnem  occultus  venit  in  mundum,  et  secundum  cor- 
poralem  prsesentiam  cum  hominibus  conversatus 
est,  ut  ad  spiritualem  elevaretpreesentiam,  et  com- 
pleta  dispensatione  secundum  corporalem  praesen- 
tiam  recessit,  sed  secundum  spiritualem  remansit 
Unde  ait :  Ecce  ego  vobiscum  sum  usque  ad  consum- 
matioiie  sseculi  (Matth,  xxviii).  Sic  ad  te  venit 
corporaliter,  ut  tecutn  maneat  spiritualiter.  Quan- 
do  in  manibustenesejus  sacramentum,  corporaliter 
tecum  est.  Quando  ore  suscipisetquandooreman- 
ducas,  corporaliter  tecum  est.  Denique  in  visu,  in 
tactu,  in  sapore  oorporaliter  tecum  est.  Et  quandiu 
sensus  tuus  corporaliter  afficitur,ejus  pnesentia  non 


365 


dPSCtfLtm  KOCLRSlifi. 


m 


aufertarcorporalis.  Postquam  autem  senaus  corpo-  A 
nlis  in  percipiendo  deficit,  deinceps  corporalis 
Ghristi  prsesentia  non  est  quaerenda,  sed  spiritualis 
retinenda.  Dispensatio  completa  est ,  perfecta  est, 
perfectum  sacramentum  :  virtus  manet.  <^hristus  de 
ore  ad  cor  transit,  non  cibus  corporis,  sed  animse. 
Venit  ad  te  per  corporalem  priesentiam,  ut  comeda- 
tur,  non  ut  consumatur,  ut  gustetur,  non  ut  incor- 
poretur.  Sed  quando  caro  Christi,  manducatur,  non 
qui  manducatur,  sed  qui  manducat,  ei  quem  man- 
ducat  incorporaiur.  Audivit  Augustinus  de  cobIo 
(^hristum  dicentem :  Cibusgrandium  sum.  Crede  et 
manducabis  me,  non  ut  me  mutes  in  te  siout  cibum 
carnis  tuie^  sed  ut  te  muteris  in  me. 

(k>mpletaergo  sacramentali  dispensatione  sicor- 
poi*alem  prsesentiam  Christi  quaeris,  in  coelo  qusere.  q 
Ibi  quaere  ubi  prius  fuit  quam  per  sacramentum 
corporaliter  iecum  esse  inciperet,  et  unde  non  dis- 
cessit  quando  ad  te  venit.  Itaque  prudenter  discerne 
quid  in  sacramento  altaris  sensui  exhibitum  sit, 
quid  spiritui  accommodatum.ln  hoc  enim  sacramen- 
to  tria  considerantur :  Unum  quod  est  tantum  sacra- 
mentum ;  alterum  quod  est  sacramentum  et  res  sa- 
cramenti;  tertium,  quod  est  res  tantum  et  non  sa- 
ci-amentum.  Sacramentum  tantum  est  visibilis  spe- 
cies  panis  et  vini.  Sacramentum  et  res  est  corpus 
Chiisti  et  sanguis,  res  quantum  ad  speciessub  qui- 
bus  sumitur.  Sacramentum  est  alterius  rei,  quia 
signumestillius  gratise  etvirtutisquseibipercipitur, 
scilicet  unionis  et  capitis  et  membrorum.  Et  haec 
unio  res  et  non  sacramentum,  sed  vb*tus  sacra-  C 
menti,  Ecce  tria  consideravimus.  Primum  est  se- 
cundi  siguum;  secundum,  causa  tertii;  tertium, 
virtus  secundi  et  veritas  primi.  Aliud  ergo  est  spe- 
cies  qu(e  visibilis  cernitur:  aliud  veritas  corporis  et 
sanguinis  quse  invisibiiiter  creditur;  aliud  spiritalis 
gratia,  quae  cum  corpore  et  sanguine  invisibiliter  et 
spiritaliter  percipitur.  Visibilis  species  sacramen- 
tum  est  corporiset  sauguinis  Doinini ;  corpus  autem 
et  sanguis  sacramentum  invisibilis  gratise,  sine  qua 
sacramentum  non  podest.  Cum  autem  sacramen- 
tum  dupltciter  dicatur  ,  vel  sacr»  rei  signum,  vel 
sacrum  secretum,  species  panis  et  vini  sacramen- 
tum  dicitur,  hoc  est  sacrae  rei  signum,  scilicet  cor- 
poris  et  sanguinis  Domini.  Corpus  autem  et  sanguis 
Domini  sacrameutumdicitur,  quia  sacrum  secretum  |\ 
est  quod  per  visibilemspeciem  signiiicatur,  quia  sa- 
crse  rei  signum  est,  quia  signiiicat  graiiam  spirita- 
lem,  quse  dicitur  spiritalis  caiH>  Christi.  Ut  enim  di- 
cit  Hieronymus,  inteliigiiur  dupliciter  caro  Christi, 
vel  caro  quse  nata  est  de  Virgine  :  vel  caro  spirita- 
lis,  de  qua  dicit  Dominus  :  Caro  mea  vere  est  cibusj 
et  sanguis  meus  vere  estpotus;  qui  manducat  meam 
carnem  et  bibit  meum  sangninem^  in  me  manet  et  ego 
in  eo  (Joan.  vi).  Hanc  carnem  manducat  quicunque 
per  tidom  et  dilectionem  Christo  unitur  et  consecra- 
tar  et  conformatur.  Particeps  enim  fit  corporis  et 
sanguinis  Domini  spiritualiter,  lioet  non  sacramen- 
taliter,  et  hoc  Augustino  attestante,  quicunque  in 


baptismo  membrum  Christi  effieiiar.  Nec  tanto  sa- 
cramento  privatur  ille  in  quo  hoc  invenitor  quod 
sacramentum  illud  significat,  hoc  est  ipsa  efflcacia, 
quiB  virtus  sacramenti  et  caro  spiritalis  appellatur. 
ut  supra  diximus. 

Hic  perpendere  potes  quod  sicut  dupliciter  caro 
Christi  intelligitur,  ut  jam  diximus,  ita  sumptio  du- 
plex  est,  sacramentalis  et  spiritalis ,  quia  boni  at 
mali  sacramentum  sumunt,  rem  sacramenti  tantum 
boni.  Sacramentum  in  hoc  loco  corpus  Domini  ap-> 
pellamus ;  rem  sacramenti  ipsam  efiicaciam  et  gra- 
tiam  spiritualem,  quam,  ut  supra  diximus,  Hierony- 
mus  vocat  spiritualem  carnem  Christi,  quam  non 
manducant  nisi  boni.  Sacramentalis  autem  commu- 
nio  est  communis  bonis  et  malis,  quae  sine  spiritaali 
non  prodest.  Unde  Dominus  :  Caro  non prodest  quid 
quamy  spiritus  autem  vivificat  {Joan,  vi).  Ac  si  dico- 
ret :  <J^rnem  meam  sumere  non  prodest  nisi  suma- 
tur  in  gratia  spirituali.  Imo  qui  sumit  indigne  reus 
est  corporis  etsanguinisDomini(\  Cor.  xi^.Spiritalis 
autem  sumptio,  quse  vera  fide  percipitur,  sine  sacra- 
mentali,  ubi  non  est  contemptus  religionis,  sufficit. 
Qui  ergo  manducat  digne  ,  habet  sacramentum  et 
i*em  sacramenti.  Qui  credit  et  diligit,  etsi  manduca- 
re  sub  sacramento  non  possit,  rem  tamen  sacra- 
menti  habei,  et  spiritualiter  manducat,  et  veraciter 
Christo  incorporatur.  Sic  itaque  quidam  manducan- 
tes  non  manducani ,  et  quidam  non  manducantes 
manducant.  Quidam  enim  indigne  manducantes 
corpus  Domini  non  percipiunt  gratiam  spiritalem. 
Indigne  manducat  qui  in  crimine  manet  vel  irreve- 
renier  sumit  non  dijudicans  corpus  Domini.Quidam 
autem  licet  corporaliter  sumere  non  possint  tamen 
spiritualiter  manducant  spiritalem  carnem  Christi, 
hoc  estefficientiamsacramenti,  sine  qua  non  estvita 
spiritualis.  Unde  Dominus  diaii: Nisi  manducaveri' 
tis  carnem  Filiihomims  et  biberitis  ejus  sanguiDem^ 
nonhabebitis  vitam  in  vobis(Joan.  vi).Corpus  igitur 
Domini  aliis  est  ad  judicium  et  aliis  ad  salutem. 
Virtus  autem  hujus  sacramenti  nullis  ad  mortem, 
sed  omnibus  sumentibus  est  ad  salutem ;  quse  etiam 
per  communionem  sacramenti  augmentatur  quoties 
hoc  sacramentum,  id  est  corpus  Domini  percipitar. 
Hic  est  panis  vivus  qui  de  coalo  descendit;  si  quia 
manducaverit  ex hoc pane,  vivet  in SBternum(Joan. 
vi).  Igitur  cum  fide^vera  et  mundo  corde  acceden- 
dum  est  ad  hoc  tantum  sacramentum,  ad  hoc  sacra- 
mentum  et  immortale  prsesidium,  mysterium  et  li- 
bamen  agendum,  quod  est  sacramentum  sacramen- 
torum  omniasanctificans  sacramenta.  Undeper  ex- 
cellentiam  dicitur  eucharistia,  id  est  bona  gratia^ 
quia  non  tanium  in  hoc  sacramento  gratia  sumitury 
sed  eiiam  ipse  a  quo  est  omnis  gratia.  Hsbc  eucha- 
risiia  diciiur  divina,  quia  digne  sumentes  divinos  et 
pariicipes  divinitaiis  facii.  Hic  estpanis  quotidianaa 
quem  necesse  habet  quotidie  Elcclesia  sub  sacramen- 
to  sumere.  Sicut  enim  necessaria  fiiit  illa  nobia 
Chrisiiprsesentia  in  carne  olim  qua  moriposseti  ita 
necessaria  est  usque  ad  finem  mundi  ejus  pr»6entti 


36^' 


APPENDIX  AD  HVGONtS  bPEfeA  T>0GMAtl6A 


368 


; 


co  inodoquopaiiiswivusquide  scRlodescendit{ibid.)  A  PatriperChristum,  etagendasasseritesseperipsuni 

sub  quo  tremit  omnis  potestas.  Tandem  sacrat  dona 
sacranda.  Nota  singula.  Hasc  omnia  Christus  egit. 
Post  precos  venit  ad  discipulos  dicens  :  Vigilate 
ct  orate  (ihid. )  Deinde  dicit  :  Dormilo  jam  ct  re^ 
quicscit  (ibid.)  Post  hffic  oblatus  est.  Dum  jussit 
vigilare,  snlutavit,  quia  saUis  adcst  vigilnntibns. 
Dum  dixit:  Orntc^  monuitsursumcorda  habere,  quia 
non  sunt  oranda  nisi  quoe  sursum  sunt.  Dum  voeat 
ad  requiem  dicens  :  DormitCy  monet  gratias  agere. 
Qui  enim  requiescit  a  malo ,  gratus  Deo  efficitur ; 
quod  est  gratias  ei  argere.  Et  ut  digne  Deo  gratiae 
reddantur,    id  est,  ut   vita   no^tra   consonet   su- 
pernis  civibus,  orat  sacerdos  preces  nostras  nd- 
jungi  vocibus  angelorum,  qui  per  Christum  maje- 
statem  Patris  laudant,  adorant  atque  concelebmnt, 
et  ti^munt,  et  quos   tantb  mysterio  missse   cer- 
tum  est  adesse,  ubi  ima  adjunguntur  supemis  et 
homo  Deo  sociatur.  Dchinc  statim  chorus  gi*ntus 
dc   perceptis   et  de   pcrcipientis   donis  hymnum 
eantat  angelicum,  quem  coelisftis  milttia  clamare 
non  cessat.  In  quo ,    ut  in  libro  Isaie   roperitur 
(Jsa.   vi),    chorus   triplieat  Sanctus  propter  per- 
sonarum  Trinitatem,  et  semel  dicit  Dominus  sa- 
baoth,  propter   divinae   usise,    id  est,  substantiae 
unitatem.  Gratias  agit  Creatori  de  beneficiis,  cum 
dicit :  Pleni  sunt  coeli  et  terra  gloria  tua.  De  bene- 
ficiis  specialiter  redemptionis,  dum  cantat,  Benc- 
dictus  qui  venit  in  nominc  Domini.  Hic  vexillum 


manducari  possit.  Igiturquitunc  ex  sola  dilecttoiie 
exhibuit  se  talcm,   ut  lancea  perforari  posset,  et 
nunc  usque  ad  finem  swculi  se  talem  exhibet,  qui 
in  sacramcnto  manducari  possit. 
Hoc  sttcramentum  iirmamentumcstcontrahostes, 
*  de  quo  Ecciesia  in  Propheta :  Parasti  in  conspoctu 
meo  mensam  (Psal.  xxn)).  IIoc  sacramentum  viati- 
cum  est  ascendentium  de  exsilio  ad  patriam.  Hoc 
enim  signlftcabatur  per  manna  :  illud  enim  post 
transitum  maris  Rubri  filiis  Israel  datum  fuit  viati- 
cum  per  desertum  ad  lerram  promissionis.  IIoc  spi- 
ritale  pianna  Dominici  corporis  post  baptismum  da- 
tur  Chritianis,    qui   habent  potcstatem  filios  Dei 
(ieri,  ut  hoc  pane  angelico  per  descrtum  hujus  sae- 
culi  ad  terrain  viventium  perveniant.  Eumden  pa- 
nem  manducat  homo  et  angelus.  Sed  homo  adhuc  in 
medicina,  angelus  jam  in  dcliciis.  Soletautem  quoeri 
de  sacramento  utrum  Dominus  corpus  suum  mor- 
tale  dederit  discipulis  suis  ante  passionem,  an  im- 
mortale,  quod  inagis  credimus,  et  quomodo  tunc 
potuit  dare  corpus  iminorlale  cum  esset  ipse  adhuc 
mortalis?  Hi  quseri  potestquomodode  Virgine  nasci 
potuity  et  quomodo  nunc  corpus  ejus  totum  in  di- 
versis  locis  simul  esse  possit,  et  quomodo  panis 
et  vinum  in  corpus  et  sanguinem  transeat  non  per 
unionem,  sed  per  transniutationem,  et  mulla  hu- 
jusmodi  qua3  in  hoc  sacraniento  inira  videutur.  Est 
enim  secretum  hoc  saeramentuin  et  miraculis  ple- 


B 


num  et  mysterium  inscrutabite.  Undequia,  dum  de  f^  crucis  imprimiturquia  Christus  per  crucem  trium- 

j-  1*11*  ^^  1  •*  A  A       •  l^  *  •*  /^  i_  •*  « 


60  tractamus,  supra  nos  rimamur,  ad  id  quod  resi- 
duum  est  vicina  domus  advocetur.  Quod  si  nec  ipsn 
sulTecerity  igne  quod  remanet  comburatur,  hoc  tsi 
Spiritui  sancto  tradatur,  qui  omnia  subtiliter  et 
plene  intuetur,  qui  ubi  vult  et  quantum  vult  spirat 
et  erudit.  Nunc  autein  ad  hoc  rodeamus  quod  sa- 
cerdos,  ut  supra  diximus,  oiTert  dona  ad  sacrifican- 
dum,  panem  scilicet  et  vinum,  sed  et  vinosuperad- 
ditur  aqua.  Hoc  forsitan  miraris,  sed  et  hoc  ma- 
gnum  cst  sacramcntum.  Unde  labilis  homo  etmor- 
talis,  hxc  misto  vino  significat  hominem  Christo 
unitum  cum  sanguine  Christi.  Qui  separat  aquam 
negat  unionem  Christiet  Ecclcsia*.  Rursusha^c  ideo 
conjungi  debent,  quia  nihil  prodest  fons  baptism^ 


phavit,  et  nos  triumphare  facit.  Chorus  iterat 
Hosanna  in  excelsis,  ut  salvemur  corpore  et  anima 
inter  angelos.  Post  hsecsacerdos  Secretum  ineipit. 
Hoc  a  quibusdam  missa  vocatur  quia  in  primitiva 
Ecclesia  catechumeni  solebant  interesse  celebra- 
tiont  missseusque  ad  eonsecrationem ,  et  tunc  ela- 
mabat  diaconus  dicens  Catechumeni  exeant  foras. Ei 
quia  tunc  mittebantur  foras,  hoc  myslerium  missa 
vocabatur.  Secretum  autem  ideo  appellabatur  quia 
secreta  voce  peragitur.  In  primitiva  autem  Ecele- 
sia  alta  voee  proferebatur,  donec  pastores  memo- 
riter  ex  quotidiano  usu  verba  relinentes,  in  cam- 
pis  eadem  eantabant.  Sed  ipsi  divina  vindicta 
ibidem  pereussi   sunt.  Unde   Ecclesia  consuevit 


sine  sanguine  Christi,  nec  sanguis  sine  baptismo;  D  propter  reverentiam  tontum  mysterium  secreto  age- 


utrumque  de  latere  Christi  inanavit.  Qui  unum  demit 
non  imitatur  mystcrium  passionis.  Sacerdos  tantum 

• 

incocpturus  sacramentuin  orat  ut  oralio  omnium 
sibiauxilietur.  Unde  et  Ecclesia  pro  eo  oratdicens  .- 
Spiritus  sanctus  supcrvcnict  intc,ct  virtus  Altis- 
simi  obumbrabit  tibi  (Luc.  i).  Vel  illud  ;  Mittat  tibi 
Dominus  auxilium  dc  sancto,  ct  de  Sion  tueatur  te 
{PsaL  xix).  Vel  :  Sit  memor  omnis  sacrificii  tui  et 
bolocaustum  tuum  pinguc  liat  (ibid.) ;  vel  aliquid 
kujusmodi.  Post  hoc  sacerdos  secreto  orans  signi- 
licat  secretas  preces  Christi  dicentis  ;  Pater^  si  fferi 
potest,  transeat  a  me  calix  iste  (Matth.  xxvi), 

Post  preces  sacerdos  salutat  populum  sublimi 
voce,  et  mOnet  sursum  habere  corda  et  gratias  agere 


re.  Secretum  etiam  dicitur,  quia  humana.ratio  ne- 
quac[uam  plenarietantum  mysterium  eapere  potest 
Ad  quod  significandum  merito  secreta  voce  cele- 
bratur.  De  hoc  lanto  et  tam  secreto  officio 
summam  breviter  tangamus. 

Sacerdos  igilur  Seci^etum  missae  celebrans  re- 
prflesentat  ea  qure  olim  pontifex  egit,  quee  illae 
prfeflguravit.  Nunc  ergo  considerandum  est  quod 
templum  Dei  olim  divisum  erat  in  duas  partes, 
velo  interposito ;  priorem  autem  partem  illi  vo- 
cabant  sancta,  interiora  vero  sancta  sanctorum. 
Quidquid  ergo  in  officio  misssB  agitur  ante  Secre- 
tum ,  quasi  in  aede  priore  est.  Quod  autem  in 
Secreto    agitur,    intni   saoeta   sanctorum.  Erat 


QfiO 


SPEGULUM  ECCLGSIiS. 


370 


igitur  intra  8ancta8anctorum,utcanonestestaniur,  ^  amore  et  extra  coruseans  moribus  :  quod  signi- 


ara  incensi  et  arca  tesiamenti,  et  tabula  supra  ar- 
cam,  etsupra  tabulam  duo  chonibim  gloriee  mu~ 
iiio  vultu  sese  respieientia.  Hunc  inirabat  solus 
pontifex  semel  in  anno,  habens  nomina  Patrum 
in  rationali  ei  superhumerali  seripta  ferens  san- 
guinem  et  cnrbones;  quos  cum  ihymiamaie  in 
ihuribulo  orans  ponebat^  donec  fumus  obumbraret 
eum.  Dcinde  aspergebui  iabulam  et  urcam  sangui- 
ne,  post  exibat  ad  populum  ei  lavabat  vestes,  nec 
vocabatur  mundus  anic  vesperam.  Ha^c  signa 
fucrunt,  et  reccesserunt  posiqiiamvenerunisigniii- 
cata.  Prior  aides  pra^sentem  Kcclesiam  mysiicai ; 
sanciasanctorum,  cceluni ;  poniifex,  (^hrisium  ;san- 
gui8,passionem;  carbones,charitatem  Cbristi;  thuri, 


^ 


ficani  logion  ei  superhumerale. 

Hanc  igitar  nsque  5{/p/)y/ce5.Poniifexlegalisoran8 
fumo  ihymiamatis  obumbrabaiur  et  tegebatur,  ne 
paierei  alicui  dum  cremarei  incensum  ;  ei  Ghri- 
stus,  dum  Pairem  interpellai  pro  nobis,  angelorum 
transii  iniuiium,  quia  intelligi  non  potest  quan- 
tum  prseseniia  sumpise  carnis  impetrei  apud  Deum 
Pairempro  nobis.  Itemsacerdos,  dum  vicemChristi 
g^rit,  quodammodo  iegitur  et  latet,  quia  nec  co- 
gitari  nec  enarrari  potesi  quanta  virius  et  ppientta 
sii  in  verbis  in  hoc  mysieno,  quia  laiei  homines 
ei  angelos  quomodo  verba  et  mysiica  signa  crucis 
provehani  dona  oblaia.  Dum  enim  rogat  Dominum 
ui    placatus    oblationem  accipiai    et   quibusdam 


buIum,carnem.ipsiusChrisii;thuscrematum,preces  "  aliis  interposiiis  rogai,  ui  digneiur  facere  obla- 


odonfen^;  ai*a,cohortcs  cocli;  arca,Christum;secun- 
(kim  bumaniiatem ;  iabula  super  arcam,  Deum  Pa- 
ti-em ;  duo  cherubin,  duo  iesiamenia  :  quce  adinvi- 
c«ui  I  espiciuni  sese,  quia  concordani.  Vestis  quoe 
luvatur,  hominem  significat  ;  vespera ,  finem 
hominis.  Confer  ergp  qu(c  olim  iiebant  ei  quse 
(^hrisius  egit,  etrespice  quomodominisier  Ecclesiae 
illa  reprsesentat  ei  heec  peragit. 

Te  igitur  usque  in  primis.  Pontifex  olim  in- 
irahat  sancta  sanctorum  cum  sanguine  semel  in 
anno;  et  ChristuSj  per  proprium  sanffuinenifi  ntroivit 
sonwl  in  sancla,  seterna  redemptione  inventa 
ijfohr,  ix).  Sic  minister  Ecclesise  inirat  cum  san- 


tionem  henedictam,  hoc  est  ui  promoyeat  in 
melius  ascriptam,  hoc  est  sibi  propriam,  ratam^ 
hoc  est  ui  sufflciens  sii  ad  salutem,  rationabilem 
ct  acceptahilem^  hoc  esi  ui  ipse  recte  dividat 
ei  Dominum  placai^  possit,  rogai.  Ei  hoc  totum 
conferiur  in  illis  verbis  Domini  in  coena  prolatis, 
qua3  sacerdos  subjungii.  Sed  ea  diciurus  sic  prius 
incipii  :  Qui  pridie  quam  pateretur.  In  his  verbis 
sumii  ab  altari  panem  adhuc  communem,  et 
elevaium  benedicit  et  signum  crucis  imprimit,  et 
priusquam  depona  treprsesentai  verba  Domini  dum 
dicit  :  Benedixit  et  fregit,  et  quse  sequuntur. 
Postea  tollit   calicem   et    signat,   et  repreesentat 


guine    in   sancla   sanctorum,    quoties    in   mente  C  ""f  ^*   Domini  dicens  :   Et   dedit   discipulis  sais 


inenioriam  sanguinis  Christi  gorens,  hic  incipit 
niysterium ;  qui  non  soium  menie,  sed  crucis  si- 
gnaculo  passionem  Christi  retraciat,  dum  primo 
verau  crucis  signum  apponii.  Etnoia  quod  triplici 
nomine  appellat :  dona,  munera,  sacrificia.  Ideo 
dona,  quia  Deus  ea  donavit,  ui  homo  inde  susien- 
ietur;  munera,  quia  inde  homo  munerat  aucio- 
rem  ;  sacriflcia,  quia  ea  sacrificantur.  His  etiam 
tribus  nominibus  pulchre  innuitur  completum  esse 
in  hoc  sacrificio  quod  olim  triplex  spondebat  hos- 
tia  legis. 

//ipr  i/n  15  usque  Cpininun/can/es.  Regalis  pontifex. 
ingrediens  sancta  sanciorum,  orabat,  et  Christus 


dicens  :  Accipite  et  hihito  ox  hoc  omnes.  Hic  fit 
illud  insigne  miraculum.  In  his  verbis  cibus  car- 
nis  Oi  cibus  animee.  Per  hcec  verba  et  per  cru- 
cis  signaculum  novatnr  natura,  ei  panis  fit  caro 
ei  vinum  sanguis.  Unde  merito  cum  venitur  ad 
ha^c  verba  in  quibus  ianta  graiia  daiur,  sacerdos 
tollii  alie  utrumque,  significans  hunc  cibum  et 
hunc  poium  excellentiorcm  cceieris. 

Supplices  /e  rogamus  usque  Oremus.  Prseceptis. 
Poniifex,  ui  lex  jubebat,  aspergebai  el  aram  et 
exterius  sacrum  sanguine  pacifico  ;  et  Christus, 
ioiies  aspergit  Pairem  sanguine,  quoties  eum 
placai  per  caniem  assumptam.  Aram  aspergit  quan- 
diu  numerum  restaurat  angelorum.  Exterius  sa- 


antepassionemsuamoraviiseglorificari,  discipu-p^rum   aspergi^,  duffi    homines   signai ,    et   Patri 


losque  conservari.  Nunc  etiam  sedens  ad  dexte- 
ram  Pairis,  interpellai  pro  nobis.  Sic  nosier  mi- 
nister,  sequens  Aaron  ei  Christum,  pro  tota  sup- 
plicat  Ecclesia,  deindepro  pi^telaiis  ei  subdiiis. 

Communicantes  usque  Hanc  igitur.  Poniifex,  u,t 
lex  jubebat,  ihuribulum  aureum  plenum  vivis  car- 
bonibus  inira  sancta  sanciorum  secum  poriabat, 
et  Christus  carnis  suae  thuribulum  omni  viriute 
plenum  tulit  ad  asira.  liem  sacerdos  legalis  porta- 
bat  nomina  Pairum  scripia  in  rationali  et  super- 
humeraii,  et  Christus  uovii  mentc  et  actu  noinina 
sanctprum.  Nec  ^ufficit  sacerdoti  tantuiQ  verbig 
commemorare,  nisi  ipse  sancios  reprseseniei  intus 
in  amore  et  foris  in  moribus,  ui   inius  calens  sit 


Yeconciliat  quse  in  terris  sunt.  Sacerdbs  eosdem 
aspergii,  quia  per  hoc  sacrificium  placat  Deum 
ei  impeirai  veniam,  ei  sic  aspergit  super  nos. 
Nam,  cum  nos  emundat,  numerum  angmentat  su- 
peri^orum  civium.  Dum  aut^m  nominat  sublime 
altare,  commemorat  sancta  sanciorum.  Dumque 
nominibus  suis  recensei  sancios,  gerit  nomina 
>*atrum.  Sed  ut  habeat  utrumque,  scilicet  lo- 
gion  et  superhumerale,  bis  recenset  nomina.  Hoc 
juxia  principium  Canonis  ci  in  hac  parie  tropo- 
logice  fert  logion  pecius  et  superhumerale  quod 
humeros  tegebat,  dum  mores  rationabiles  imi- 
tatur  ei  opera.  Deinde  dicil  quod  Beus  per 
Christum  hwc  omnia  creat,  sancti/lcat^  vividc^ix 


871 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


37. 


benedicit,  Per  Verbum  enim  Pater  naturam  rerum 
creavit,  et  per  eumdem  Christum  mirificaty  ut 
cibus  et  potus  communis  flat  cibus  et  potus 
singularis.  Per  Verbum  utrumque  significat,  dum 
tantam  rebus  confer  gratiam,  ut  homo  qui  percipit 
sanctificetur,  vivificat,  ut  qui  digne  sumit  vivifl- 
cetur,  benedicit,  ut  qui  participat  seternam  accipiat 
benedictionem. 

Oremua.  Prwceptis  salntarihus  moniti.  Pontifex 
legalis,  regres8U8  ad  populum,  lavabat  vestes,  et 
inununduB  tamen   erat  usque  ad   vesperam.  Sic 
Christus   qui  intravit  sancta    sanctorum,  redit  ad 
Ecclesiam   compatiendo    et  auxiliendo,    et    lavat 
vestes  suas,   id  est  sanctos  mundificat,  et  tamen 
usque   ad  finem  sseculi    membris    ejus    aliqu» 
adhaerent  maculee.   Sacerdos  etiam  redit  ad  popu- 
lum;   qui  dum   rursus  alta  voce  preces   muUi- 
'  plicat,  foras  exire   videtur,    qui    precibus   velut 
aquis  vestimenta  sua,  id  est  populum,  lavat   et 
mundat,    et.  tamen     immundus    judicatur,    quia 
usque  ad  mortem  quod   lavetur  erit  in  omni  ho- 
mine,  et  in  luna  est  macula.  Oraturus  ergo  monet 
orare,   docens  quod  fiducialiter  orare   possumus 
ut  filii  patrem,  quod  ipse   Dominus  ad  orandum 
sic  informavity  dicens  :   Pater  noster  (Matth.  vr). 
Septem  ergo  petitiones  in  Dominica  Oratione  po- 
nuntur,  ut  septemdonap  mereamur  Spiritus  sancti, 
quibus   recipiamus    septem  virtutes,  per  quas  a 
septem    vitiis  liberati   ad    septem    perveniamus 
beatitudines.  Septem  enim  sunt  vitia  principalia. 
qu»  sunt  origo  omnium  malorum,  seilicet  super- 
bia,  invidia,    ira,   tristitia,   avaritia,    gula,  luxu- 
ria;   quorum   tria   expoliant   hominem,  quartum. 
exspoliatum  flagellat,  quintum  flagellatum  ejicit, 
sextum  ejectum  seducit,  sentimum  seductum  con- 
culcat:     Superbia    enim     aufert    homini    Deum, 
invidia  proximum,  ira  seipsum.   Exspoliatus  vero 
his,    qui  nec  de   suo   bono,   nec   de   alieno  pie 
laetari  velit,    cum   nihil  supersit  unde   gaudeat, 
per  tristitiam    flagellatur.  Cui   avaritia   succedit, 
qu8B  flagellatum  ejicit,   quia  interno   amisso  gau- 
dio,  foris  consolationem  quaererecompellitur.Postea 
accedit  gula,  qusB   animum   exterioribus  inhian- 
tem    ad   excessum  illicit.  Sequitllr  luxuria,  quse 
illectum  et  seductum  servituti  violenter  subjicit. 
Per  superbiam   ergo   cor  inflatur,  per    invidiam 
arescit,  per  iram   crepat,   per  tristitiam  conteri- 
tur,  et  quasi  in  pulverem   redigitur.  Per  avari- 
tiam  dispergitur,    per    gulam  inficitur   et  quasi 
humectatur,    per    luxuriam     conculcatur    et    in 
kutum  redigitur,  ut  dicere   possit    infelix  homo  : 
InSxus  sum  in  limo  profundi  (PsaL  lxviii),  qui 
ul  lutumplatearum  delebitur.  Ponitur  itaque  prima 
petitio  contra  superbiam,   quando  dicitur  :  Sancti- 
Acetur  nomen  tuum,   ut  det  nobis  timere  et  vene- 
rari  nomen  suum,   quatenus  per  humilitatem  ad 
Deum  rei^eamus,  qui  per  superbiam  recessimus. 
Huic  petitioni  datur  donum  quod  dicitur  spiritus 
^iimoris  Domini,  per  quem  ad  humilitatem  venitur, 


A  qu8B  superbiam  sanat,  utregnum  coelorum  quodsu- 
perbus  perdidit,  humilis  acquirat.  Undein  Evange- 
lio  :  Beati  pauperes  spiritu,  quoniam  ipsorum  est 
regnum  cmlorum  (Matth.  \), 

Secunda  petitio  est  contra  invidiam.  Adveniat 
regnum  tuum.  Regnum  eisalus  est  hominum.  Qui 
ergo  sic  petit,  communemsalutem  omnium  postulat, 
at  sic  invidiam  reprobat.  Huicdaturspiritus  pietatis. 
accendens  cor  ad  benignitatem  quatenus  ad  eamdem 
possessionem  terr»  viventium  perveniat  ad  quam 
alios  parvenire  desiderat,  juxta  illud  :  Beati  mites, 
quoniam  ipsi  possidebunt  terram  (Matth.  v).  TeHia 
est  contra  iramyCumdicitur:Fi/iM'o/u/2/as  tuasieut 
in  coelo  et  in  terra.  Non  enim  vult  contendere  qui 

P  sic  petit,  sed  placere  sibi  indicat  quiquid  divinPB 
placet  voluntati.  Huic  datur  spiritus  scientiee,  ut 
ipse  ad  cor  veniens  erudiat  illud  et  salubriter  com- 
pungat,  ut  sciathomomalumquodpatitur,ex  culpa; 
si  quid  aufem  boni  habuerit,  ex  misericordia  Dei 
procedere.  Per  compunctionem,  igitur,  iraet  indig- 
natio  animi  mitigatur,  et  per  hanc  viriutem,  id  est 
compunctionem  venitur  ad  veram  letitiam,  juxta 
illud  quod  dicitur :  Beati  qui  lugent,  quoniam  ipsi 
consolabuntur  (Matth.  v).  Quarta  petitio  contra  tri- 
stitiamest^quadicitur:  Panem  nostrum  quotidianum 
da  nobis  hodie.  Tristitia  est  teedium  animi  cum 
moerore ;  cum  mens  amaricata  interna  bona  non 
appetit.  Propterea  languenti  animce  hecessaria  est 
interna  refectio.  Dat  ergo  Deus  ei  spiritum  fortitu- 

Q  dinis  qui  animam  erigat,  quatenus  ad  desiderium 
SBtemee  refectionis  convalescat.  Hoc  igitur  donum 
foriitudinisaccenditcorhominisad  famem  justitiee, 
qu8B  ducit  ad.plenam  beatitudinissaturitatemetsa- 
tietatem;  Unde  dXi^iiyiv:  Beati  qui  esuriunt  etsitiunt 
Justitiam,  quionam  ipsi  8aturabuntur(ibid.)  Quinta 
petitio  est  contra  avaritiam  :  Dimitte  nobis  debita 
nostra.  Huic  petitioni  datur  spiritus  consilii  qui  do- 
eeat  libenter  misereri,  ut  misericordiam  consequa- 
mur,  juxta  illud  :  Beati  misericordes,  quoniam  ipsi 
mi8ericordiamconsequentur(ibid.)  Sexia  petitio  est 
contra  gulam  de  qua  dicitur  :  Et  ne  nos  inducas 
in  tentationem.  Huicdatur  spiritus  intelligentiep,  ut 
interna  refectio  verdi  Deiexterioremappetitum  co- 
hibeat ;  nec  corporalis  egestas  frangere,  nec  carnis 

D  illecebra  hominem  superare  possit.  Propterea  ipse 
Dominus  tentatori  dum  sibi  esurienti  fraudulentam 
suggestionemdeexterioripane  proponeret  respon- 
dit,  dicens  :  Non  in  solo  pane  vivit  homo  (Matth. 
iv).  Ut  aperte  demonsti*aret  quod  cum  mens  in- 
teriori  pane  reficitur,  parum  curat  si  foris  gulam 
ad  tempus  famem  carnis  patitur.  Datur  ergo  contra 
spiritus  intelligentiee  utilleadcorveniens  horridas 
nostrce  mentis  purgettenebras,  etnostri  oculum  in- 
terioris  hominis  adeoluminosum  efficiatet  serenum, 
ut  ad  ipsius  divinitatis  claritatem  contemplandum 
perpicax  et  mundus  inveniatur.  Ex  spiritu  enim  in- 
telligentiflB  munditia  cordis  nascitur.  Munditia  vero 
cordis  visionem  promeretur  sicut  scriptum  est:  Beati 
mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  videbunt  (Matth. 


373 


SPECULUM  GCLLESI^. 


374 


v).  Septima  petitio  est  contra  luxuriam,  cum  dici-  A  Cap.  WULDeoccutis  scripturarum  Veleris  et  Novi 


mus  :  Libera  nos  amalo,  Gonvenienterservussaxia- 
tu8  libertatem  petit  cui  daturspiritussapientfiB,  qui 
captivo  amissam  restituat  libertatem.Sapientianam- 
que  a  sapore  dicitur.  Hsec  datur  cum  mens,  gustu 
internaB  duicedinis  tacta,  totam  se  per  desiderium 
colligit  intus,  nec  jam  foris  per  carnis  voluptatem 
dissolvitur,  quia  totum  intus  possidetinquo  delec- 
tatur.  Igitur  contra  exteriorem  voiuptatem  interior 
dulcedo  opponitur,  ut  quanto  plus  illasapere  etpla- 
cere  coeperit,  tanto  liberius  et  libentius  ista  con- 
temnatur  et  tandem  in  scmetipsa  pacifica  mens,  dum 
nihil  forisappetit,  tota  peramorem  intus  requiescat. 
Sic  spiritus  sapienta?,  cor  tangens  dulcedine  sua, 


Testamenti, 
Nunc  ergo  ad  occulta  veniamus  Scripturarumy 
etiam  quia  mystico  sensu  sigillantur.  Occultae  sunt, 
et  fons  sunt  signatus  aliae,  qui  de  occultis  tractant, 
et  de  iis  quee  humanumexceduntintellectum,  utest 
mysterium  summsB  Trinitatis  et  Verbi  incarnati, 
aut  corporis  et  sanguinis  Domini.  Alise  verooccultae 
suut,  quia  de  quibusdam  tractant,  quee  licet  ex  se 
facilia  sint,  tamen  pro  brevitate  vel  difftcultate  di- 
cendiy  minus  patentintellectui.  Unde  homo  qui  veri 
cognoscendi  dcsiderio  carrere  non  potest,  crebris 
movetur  qusestionibus.  Sicut  enim  oculus  lumen 
appetit,  ita  anima  verum  videre  ut  bonum  propriam 


foris  concupiscenti;»  ardoremtemperat,  etintus  pa-  d  desidei*at  quod  cognoscere  etamareeam  facit  feli- 


cem  constituity  ut  dum  meus  tota  ad  internum  gau- 
diumcoHigitur,  plene  ac  perfecte  homo  adimaginem 
Dei  reformereturjuxta  iliud:  Deati pacifici,quoniam 
filii  Dei  vocabuntur  (ibid.)  De  hinc  rogat  ministera 
maio  liberari  interventu  sanctorum,  et  pacem  in 
diebus  nostris.  Nocet  enim  intirmis  perturbatio. 

Scquitur  mystica  fractio  panis.  In  lege  enim  ju- 
bebatur  similago  frustatim  offeri,  et  Uedemptorbe- 
nedixit  panem  et  fregit,  fractumquediscipulis  distri- 
buit.  Sacerdos  quoque  sequens  legem  et  Christum, 
panem  sacrosanctum  partitur  in  tres  partes,  qua- 
rum  unainsanguineponiturpro  illaparte  Ecclesiae, 
qu<e  adhucperegrinatur,  passionibus  exposita.  Ahae 
duae  iliis  odaptanturpartibus  Ecclesio),  quarumuna 


cem.  Sed  falliturdumquaerit  cognoscere  verum  ali- 
quod  cujus  cognitio  non  facit  beatum,  nec  adesse 
beatum  conducit.  Sunt  enim  diversa  genera  veri,  ut 
est  verum  curiositatis,  cupiditatis,  ct  iniquitatis; 
quorum  nullum  bonum  est.  Et  autem  quoddam 
genus  veri,  ut  in  cognitione  onmium  artium  libera- 
lium,  quod  quidem  honum  est,  nec  tamen  summum 
bonumest,  quiaejus  notitia  nequaquam  facitbeatum. 
Hujus  autem  veri  vere  boui  cognitionem  habendam 
sacra  ministrat  Scriptura ;  quae  docet  hominem 
seipsum  cognoscere  et  Creatorem  suum.  Se  cogno- 
scere  praeceditet  viaest ;  Creatorem  autem  perfecte 
cognocere,  patria  est ;  unum  meritum,  alterum  prae- 
mium.  Omnis  igitur  sacra  Scriptura  in  duobus  con- 


extra  vitaminigneemundatur,  etaltera  cumChristo  q  stat  Testamentis.  Utrumque  tribus  ordinibus  distin- 


jam  gloriatur,  ut  una  pars  Ecclesiae  justificetur,  et 
altera  citius  liberetur,  et  pro  tertia  gratiae  solvan- 
tur.  Sumpturus  autem  minister  Agnum  quem  lex 
pi*aenuntiavit,  petit  sibi  et  popuio  tria.  Primum  in- 
ter  eos  numei*ari  quos  pudet  secundum  carnem  vive- 
re,deinde  inregno  Deiglorilicari,posti-emo  quia  caro 
resistitspiritui,  postulatpacem  sinequanullus  justi- 
ficatur  homo.  Unde  bene  chorus  consequenter  alta 
voce  Agnus  Dei  concinit  tertio,  ad  laudem  sanctae 
Trinitatis,  quae  Agnum  Dominatorum  terrae  misit, 
Communio  quae  post  cantatur,  innuit  omnes  iideles 
corporiChristi  communicare,  quod  pro  omnibus  mi- 
nister  assumit  sacramentaliter,  ut  sibi  et  omnibus 
sumatur  spiritualiter.  His  completis  sacerdos  redit 


guitur.  Vetus  continet  legem  ct  prophetas  et  agio- 
graphos.  In  primo  ordine  quinque  sunt  volumina  : 
Pentateuchi,  Genesis.  Exodus,  Leviticus,  Numeri, 
Deuteronomium.  In  ordine  prophetarum  octo  sunt 
volumina:  liber  Josue,  liber  Judicum,liber  Samue- 
lis,  qui  est  primus  et  secundus  Regum  ;  quartos  Ma- 
lachim,  qui  interpretatur  Regum,  qui  dicitur  tertius 
et  quartus  secundum  computationem  Latinorum  ; 
quintus  Isaias,  sextus  Jeremias,  septimus  Ezechiel, 
octovus  iiber  duodecim  prophetarum,  qui  dicitur 
Thareasra.  Hi  prophetici  dicuntur  eo  quod  eorum 
sint  qui  ex  officio  prophetae  dicebantur,  licet  non 
omnes  prophetae  sint.  In  ordine  hagiographorum 
novem  sunt  volumina,  liber  Job,  liber  Psalmorum, 


ad  dexteram  partem  altaris,  signiiicans  quod  id  fine  D  Proverbia   Solomonis,  Ecclesiastes  Cantica  canti- 


mundi  Christus  redituinis  est  ad  Judaeos,  quosjam 
reprobavit,  donec  plenitudo  gentium  intraret.  Tunc 
enim  reliquisB  Israel  secumdum  Scripturas  salvae 
fient.  Sequitur  tandem  oratio  in  flne  totius  officii 
ut  gratia  quae  praevenit  subsequatur  per  Christum, 
per  quem  omnia  facta  sunt,  qui,  Dominus  omnium 
per  creationem,  factus  est  spiritualiter  noster  Do- 
imnu8,a8sumpta  humanitatisnostraenatura.  Deinde, 
salutato  populo,  admonet  ire.  Non  est  enim  seden- 
dum  vel  jacendum  in  hoc  exsilio,  sed  hinc  transe- 
undum  est  ad  patriam :  qui  missa  digna  cst  hostia, 
per  quam  fracta  §unt  tartara. 


corum,  Daniel,  Paralipomenon,  Esdras,  Esther. 
Suntpraeterea  in  VeteriTestamentsalii  libri  qui  le- 
guntur,  sedin  canone  autoritatis  non  scribunturut 
Uber  Tobiae,  et  Judith,  et  Machabaeorum,  etqui  ins- 
cribuntur  Sapientia  Salomonis,  et  Ecclesiasticus. 

Novum  autem  continet  evangelistas,  apostolos, 
Patres.  Evangelium  quator  continet  volumina  ; 
Scriptura  apostolorum  quatuor,  id  est  Epistolas 
Pauli,  Epistolas  canonicas,  Apocalypsim,  Actus  apo- 
stolorum.  Scriptura  vero  Patrum  non  habet  nume- 
rum  definitum. 

Est  autem  considerandum  quod  Scripturo  sacra 
csBteris  profundior  triplicemhabet  sensum,  histdria- 
lem,  allegoricumi  moralem ;  non  enim  tautum  iaea 


m 


APPENDIX  AD  BUGONI»  OPERA.  DOGMATICA. 


876 


▼oceSySedetiam  res  signiflcare  habent.  Per  vocum  Ai 
significationem,  historialem,  per  rerum  autem  signi- 
ficationem  intelli^mus  allegoriam  et  tropologiam. 
Nistoriaest  significatio  vocumadaes.Allegoriaest 
^ando  perfactumintelligituraUud  factum.  Sivisi- 
bile,  simplex  allegoria  est,  si  invisibile  etcoeleste 
anagoge  dicitur.  Tropologia  est  quando  perfectum 
ostenditur  allud  faciendum.  Historia  dicitur  a  Grseco 
Impib),  id  estvideOfinquiro^quiahistoriographorum 
est  res  gestas  secundum  primam  significationem  vo- 
cum  exponere.  Allegoria  quasi  alieni  loquium  dici- 
tur,  qnando  non  per  voces,  sed  per  rem  factam  alia 
res  intelligitur,  utpertransitummaris  Rubritransi- 
tns  inteHigitur  per  baptismum  ad  paradisum.  Tro- 
pplogia  diciturconversiva  locutio,dum  quod  dicitur 
lid  mores  sedificandos  convertitur,  ut  sunt  moralia.  B 
Anagoge  vero  dicitur  sursum  ductio-  Unde  anagogi- 
cuB  sensas  dicitur  qui  a  visibilibus  ducitad  invisi- 
bilia.  Ut  lux  prima  die  facta,  rem  invisibilem,  id  est 
angelicam  significat  naturam  in  principio  factam. 
Non  tamen  ubique  tam  multiplex  sensus  invenitur 
quia  quandoquesolushistorialis,  quandoque  etiam 
all^goricus,  vel  tropologicus,  vel  uterque  habetur, 
nonnunquam,  licet  raro,  anagogicus  admiscetur,  ut 
Jerusalem  intelligitur  historialiter  civitas  terrena, 
a|legorice  Ecclesia^tropologice  anima  fidelis,  anago- 
gice  coelestis  patria.  Igitur  sacra  Scriptura  cseteris 
in  hicsensibus  supurabundat.  In  libris  autem  Ethni- 
corum  voces  tantum  mediantibus  intellectibus  res 
signiftcant.  In  diviija  pagina  non  solum  intellectus 
et  res  significant^  sed  ipsae  res  alias  res  signiflcant.  C 
Unde  claret  scienliam  artium  ad  cognitionem  divi- 
i^arum  Scripturarum  valdeesse  utilem.  In  hoc  enim 
guod  in  divina  pagina  tam  rerum  quam  vocum  ne- 
cessaria  est  signiflcatio  artes  ei  subsei^viunt  dum  tri- 
vium  vocum,  quadrivium  phisicarum  rerum  admi- 
nistrat  notitiam.  Significatio  tamen  rerum  dignior 
Qst,  quia  allegoricus  sensus  acutior,  tropologicus 
Buavipr  est.  Item  voces  ex  humana,  res  ex  divina 
institutione  significant.  Sicut  enim  homo  per  voces 
f^t^rii  sicDeus  percreaturasvoluntatemsuamindi- 
catp  Est  enim  rerum  significatio  profundior  quam 
yo9.um,  quia  voces  aut  univoce  unum,  aut  »quivoce 
plurit  significant.  Sed  lequivoce  pauca,  proutab  ho- 
mine  facta  institutio,  significant.  Res  vero  multo  j) 
«lit0^  quia  tot  figuras  quot  naturas,  et  quot  habent 
proprl^tates,  tot  significationum  habent  di  versitates. 
Res  autemomnisaptsecundumexteriorem  formam 
signiScat,  ut  nix  per  albedinem ;  aut  secundum  in- 
ter^>rem  naturam  juxtaillud  :  Capilli  tui  sicntgrex 
C9prBjruai(Cant.  iv,  vi) :  proptersubtilitatemvidendi. 
Patc^t  igitur  quam  sit  necessaria  artium  scientia. 
]^9jt]iematica  enin;i  de  exterioribus  formis,  physica 
die,i^terioribus  docet  n^turis,  theorica.  Ut  autem 
breviier  utilitatem  artium  tangamus,  dicimus  quod 
pl^lo.sophia  dividitur  in  tre^  partes  vel  species,  logi- 
cam,  ethicam,  theoricam.  Logicadevocibus,  ethica 
4e  inoraiusj^  theorica  de  rebus  tractat.  Item  theorica 
8ubdiviiliurinmatkematicam,phy8icam,theologiam 


Mathematicadeinvisibilibusformisrerumvisihilium 
agit,  physica  de  invisibilibus  naturis  reruni  visihi- 
lium,  theologia  de  invisibilibus  essentiiset  earum- 
dem  naturis.  Sic  ergo  per  artes  juvamur  in  divinn 
pagina  ubi  vocum  significationem  attendinms  pro)»- 
ter  litteralem  sensum,  et  rerum  significulionem 
consideramus  ut  capiamus  mysticum  jntellectiim 
per  formam  visibilem  ubi  juvat  mathematica,  aut 
secundum  naturam  invisibilem  ubi  physica  et  the- 
ok>gia  serviunt. 

Cap.  IX.  De  materia  divinse  Scriptara), 

Est  autem  matera  divinse  Scripturse  specialiier 
opus  restaurationis,  idest  incarnatio  Verbi  cum  om- 
nibus  sacramentis  suis,  sicut  opus  creationis  mate- 
riaestphysicorumgentilium;  sed  difrerunt,quia  hoc 
insex  diebus,  et  illud  insex  perficitur  eetatibus.Divi- 
diturautemhfecmateria  in  rem  interiorem  et  spe- 
eiem  exteriorem.  Res  interior  in  veritatem  et  vir- 
tutem  ;  exterior  species  in  signum  veritatis,  et  in 
signum  virtatis.Cumenimaurisinterior  obsurdue- 
rat,  foris  locutus  est  homini  Deus  per  signa.  Signum 
autem  veritatis  aliud  in  operatione,  ut  cum  res  tro- 
pologice  significat ;  aliud  in  voce,  ut  Diliges  Donii- 
num  Deum  tuum  (Deut.  vi).  Persignum  veritatis  fi- 
des,  per  signum  virtutis  moralitas  docetur,  Res  ergo 
interior  veritas  vel  virtus  dicitur,  res  exterior  si- 
gnum.  Ut  in  sacramento  Verbi  incamati  duo  inve- 
nimuntur,  humanitas  et  divinitas :  et  in  sacramento 
corporis  Domini,  specie  exterior  signum  est,  ros 
interior  veritas  et  virtus,  id  est  corpus  Domini  et 
gratia  quam  soli  boni  percipiunt.  Itidem  autem  res 
et  signumhicinvenitur.  Omnisergo  materia  divinse 
pagin»  aut  res  autsignum  est.  Res  hic  dicunturquae 
non  habent  significare  signa  quse  habent.  Quorum 
qusedam  justificant,  quaedam  non.  Item  rerum  alite 
sunt  quibus  fruendum  est,  ut  summumbonum  ;  alice 
quibus  utendum,  quibus  adjuvamur  ;  aliee  quibus 
f^uuntur  et  utuntur  ut  homines  ct  angeli.  Friii  au- 
tem  est  amare  aliquid  propter  ipsum,  ut  in  eo  finem 
ponas.  Uti  est  quod  in  usumvenerit  reforread  ha- 
bendum  id  quod  fruendum  est,  licetfrui  et  uti  fre- 
quenter  aliter  et  improprie  accipiantur.  Virtutibus 
igitur  non  fruimur  sed  utimur,  licet  enim  ipste  sint 
amandas  et  petendee,  tamen  non  propter  se  tantum, 
sed  propter  solum  Deumfinaliter ;  quo  hic  fruuntur 
sancti  in  spe,  et  aliquando  in  rc,  quia  jam  quo- 
dammodo  habent  quo  plene  et  perfecte  fruentur  in 
futuro.  Utendum  estvirtutibus  ergoetpereas  fruen- 
dum  summa  Trinitate,  id  est  summo  et  incommu- 
tabili  bono.  Idem  de  bona  voluntate,dicimus.  Unde 
Augustinus  :  Voluntas  est  per  qnam  fruimnr,  Per 
virtutes  ergo  fruimur,  non  eis  :  nisi  forte  aliqna 
virtus  sit  Deus,  ut  charitas.  Utitur  antcm  Dous  no- 
bis,  non  ut  nos  aliis  rebus.  Miseretur  enim  nobis, 
non  ad  unam  utiliiatem  ;  nos  vero  miseremur  aliis 
ad  nostram  utilitatem* 

Cum  vero,  ut  dictum  est,  onmis  materia  sacree 
Scripterso  aut  res  sit  aut  signum,  quia  do  ocultis 
intendimus,  de  re  iuteriori   prius  ^icamus.   Et  pri- 


SPECULUM  ECCLESIiE 


37S 


do  illa  quee  Veritas  diciiur,  nec  a   qualibet  A  Inanima  enim  sicsunt,  quod  tempore  mens  pree- 

cedit,  ex  qua  est  intelleclus  ;  sequitur  gaudium 
In  Deo  simul,  quia  ab  a»terno.  Sic  i*atioper  se  inve- 
nit  Deum  esse  etunum  esse  et  trinumesse.  Scdquia 
deliilisost  nisi  juvctur,  idcircoconsuluit  crealuram 
utrum  aliquod  vestigium  Trinitatis.in  ea  reperiret : 
et  ideo  per  eam  cognovit  quod  in  se  sentiebat.  Per 
transitum  enim  rerum  cognovit  Deum  esse,  quia 
qui  transit  ab  alio  habet  initium.  Per  statum  rerum 
inf ellexit  unum  esse,  quia  ordinataL»  res  sibi  prove- 
niunt,  ut  summa  inflmis  etprima  postremisconcor- 
dent.  Itaque  pcr  unicam  concordiam  non  dubitat 
unum  esseaHiflcem.  Trinum  quoque  cognovit,quia 
per  immcnsitatem  rerum  divinam  investigavit  po- 
conprehendit  dicens :  Quod  notum  est  Drij  tentiam  ;  per  pulchritudinen,  sapientiam  ;  per  uti- 
eslumest  iii  illisUiom.  i)  Nuncautemvi<lemus   •   Ulatem,  benignitatem.  Scd  licet  contestentur   idem 

ralio  et  creatura,  hoc  tamen  interest  quod  tria  ciuro 
in  mente  rep(friuntnr,  tantum  signa  sunt  et  imago 
Trinitatis,  quasin  Deo  esl.  Tiia  vero  quro  foris  in 
crealuris  conspiciuntur,  tantum  signa  sunt,  sed  non 
imago.  Licet  enim  pcrimmensitatemcreaturfleinve- 
stigaretur  potentia  Dei,  non  tamen  immensitas  est 
potentia,  vel  pulchritudo  sapientia,  vel  ulilitas 
benignitas. 

Quse  vero  in  anima  sunt  etiam  imago  sunt,  quia 
sicul  in  mente  est  potentia,  ita  in  Deo  potentia  est, 
sed  nimis  incomparnbiliter,  cujus  in  mente  est  po- 
tentia  imago.  Item  sapientia  vel  gaudium  in  mente, 
imago  est  sapienti»  vel  gaudii  quae  in  Deosunt  sed 


summa  veritate  ipsa  juvente  incipiamus,  a 
6  umbroso  et  condenso,  qui  vocibus  signiiica- 
iim  dicitur :  Deus  est  unus  vel  trinus,  Nec  solse 
j  hanc  signilicunt  Trinitatem,  sed  res  quoque^ 
ando  Abi'aham  in  figura  summa)  Trinitatis 
mgelos  vidit  et  unum  adoravit.  In  baptismo 
ue  Christi  et  transfiguratione  ostensa  est  Trinita 
\  imaginem  anima  quodam  modo  reproesentat ; 
leus  se  manifcstavil  per  naturam  et  gratiam. 
laturam,  id  est  per  mtionem  et  creaturam  ;  per 
ftm  id  est  per  iuspirationem  et  doctrinam.  Per 
rationem  intus  juvat  rationem,  per  doctrinam 
creaturam.  Hos  quatuor  modos  Apostolusbre- 

conpr 
feslum 
tum  ratio  per  se  valuit.  Ratio  invenit   Deum 

et  unum  esse  et  trinum.  Considerans  cnim 
lemper  se   fuisse,  intelligit  se  essc   ab  alio ; 

ne  in  inflnitum  procedat,  probat  id  nunquam 
sse,  et  sit  cognocit  Deum  esse.  Iteiu  coaside- 
quod  si  plures  essent,  vel  siuguluritas  imper- 
.velpluralitassuperfluaesset,  probatunuin  esse 
inum  collectione  vei  compositione  aut  simili- 
e,  sed  esseutia,  quia  curet  partibui»',  et  identi- 
[uia  non   variatur,     et   ideo  vcre    ot  summe 

est  cssenlinliter,  Spiriius  autemcroatus  vere 
kon  summc,  unus  est  esseiitiaiiter,  non  inva- 
iitcr  ut  Deus. 


nc  autem  (lualiter  anima  rationahs  deprehen-  q  i^gg^.  verius  in  Deo.  Qiin)   enim  in  Deo  in   veritate 


euinesse  trinum  videamus.Augusti!ius,inlibro 
rinllate,  trinitatem   quandam  in  oinni  re  de- 
(trat,  ut  facilius  per  triuitates  creaturarum  ad 
Atem  Creatoris  ascendat.  Sedquia  hoclongum 
recurramus  ad  eximium  simulacrum,  id  est  ad 
em  quasest  imago'Dei,  etsicutpcr  illam  Deum 
et  unum  esse  cognoviinus,  ita  per  eamdom  tri- 
esse  intellignmus,  Anima  igitur  in  se  reperit 
idam  trinitatem,  scilicet  meinoriain,  intelligen- 
,  delectationem  vel  gaudiuni,  aut  si  dicamusna- 
emvimintelligendi  qua)  mens  appellatur,exqua 
itur  notitia,  et  ex  his  procedit  amor.  Ihec  tria 
suntinessentia,  scilicetsecundum  proprietates 
nut.  Tria  quo(iue  ad  se  invicem  referuntur,  nec 


sunt,  hic  imaginc  comparent.  Nec  tantum  per 
testimonium  crcaturo?  juvatur  judicium  rationis. 
sed  etiam  per  do<-trinam  et  inspirationem.  Cum 
autemratioinvenisset,  iit  dictum  est,  Deum  esse, 
et  unum  esse  et  trinum,  in  unitate  etiam  invenit 
seternitatem  et  immensitatem,  in  seternitate  immu- 
tabilitatem,  in  immensitate  simplicitatem,  hoc  est 
eetemitateni  sine  fempore,immensitatem,sinequan- 
titate.  ^.to-nilateni  dico  sinetempore,  quin  initium 
non  habuit.  lllud  enim  a  quo  omnia  esse  habent, 
a  nullo  esse  habet,  nec  habituiiim  est  flnem,  quia 
idem  est  ei  esse  et  idem  quod  est,  nec  uUam  recipit 
mutabilitatem.  Nullo  eniin  genere  mutabilitatis 
potest  mutari.Nec  enim  loco  velforma  vel  tempore 


n  sunt  accidentia,   scilicet  substantialiter  in  D  mutari  potest;    quibus   modis  corpora  mutantur; 

Mutatur  enim  corpus  secundum  locum,  quando  to- 
tum  delocoad  locum  transfertur  :  secundum  for- 
mam,  id  cst  dispositionem  partium,  tribus  modis 
cum  aliqua  pars  additur  vcl  aufertur  ut  aliter  sit. 
Quando  etiam  aliquis  rubet  vel  pallet,  transfertur 
sanguis,  est  mutatio  secundum  formam.  Secun- 
dumvero  tempus,  quandoresest  prius  uno  modo, 
postoa  alio.  Cum  crgo  corpora  tribusmodismuten- 
tur,  secundum  formam,secunduin  locum,secimdum. 
tempus ,  primus  infert  secundum  et  tertiam 
secundus  tertium  tantum  tertius  iuferturab  utroque 
etinfertneutrum.  Incorporaliaquoque  tribusmodis 
moventur,  cognitione,  afTectu  et  tempore.  Cogni- 
tione  tribus  modis,  per  au^nv^\iVQrav^^^\^>5!c^si^ 


a,  et  unum  in  esseiitia,quiauna  vita,  una  mens 
essentia  et  quidquidad  seipsasingula  dicunlur 
(1  simul  nonpiuraliter,  sed  singulariter  dicuntur 
iseparabilia  et  inqualia  sibi  sunt,  quia  a  singulis 
entur  oinnia  ct  totu.  Kx  hoc  enimsensuhioc  tria 
ndicuntur,quia,secundumAugustimumsubstan. 
;er  existunt  in  aiiiinu,  non  tanquam  in  subjecto, 
olor  in  corporc,  quia  ctsi  relative  dicuntur  sin- 
,  tamen  substantialitcr  sunt  in  sua  substantia. 
ssecoguocens,notitiam  tanquam  prolcm  gignit. 
ius  est  amor,  qui  ab  ipsis  procedens  utriua* 
complexio  est.  Anima  autem  ex  hoc  quod 
irit  in  se,  invcstigat  suprase  et  invenit  in  Deo 
ntiam,  sapieniiam,  gaudium,    sed  difTerenter, 


379 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


380 


nem,  et  per  euceessionem.  AfTectumutaturspiritus,   .  bulum  quod  cum  singulis  singulariter  dicatur  in 


eum  modo  tristis  sit  modo  laetus.  Sed  sive  mutetur 
cognitione  sive  afTectu,  necesse  est  ut  mutatio 
secundum  tempus  commutetur.Semper  enim  aiiquid 
sibi  prius  et  aliquid  posterius  est.  Singulse  autem 
harum  mutationum  removentura  Deo  quianecloco 
movetur,  quia  ubique  est  ;  nec  forma  quia  simplex 
essentia  partibus  caret  ;  nec  cognitio,  quia  ejus 
scientia  nec  crescit,  nec  minuitur,  nec  unum  prius 
vel  aliudposteriuscompreh^ndit.  Similiter  nec  afle- 
ctu  mutatur,  quia  suinme  bonus  nihil  contrarium 
Buee  bonitati  recipit.  Cum  igitur  Deusnullo  genere 
istorum  quatuor  mutetur,  nec  tempore  mutabitur. 
Quia  ergo  caret  principio,  et  fine,  et  mutabilitate, 
ut  dictum  est,  Deus  aeternus  est. 


summa,  non  tamen  singulariter,  sed  pluraliter  pro- 
nuntiatur.  Pluralitas  enim  vel  distinctio  persona- 
rum  non  ponit  aliquid  sed  removet,  non  unitatem 
substantise  sed  solutidinem,  negat  enim  solitudi- 
nemetsingularitatem.  Unde  Hilarius;  Pro/es5/oco/j- 
sortii  sustulit  inteUigentiam  singularitatis,  Itaque 
cum  dicimus  plures  personas,  toHimus  solitudi- 
nem  et  signifioamus  quod  Pater  nonest  solus.  Cum- 
que  tres  profitemur  personas,  praedicamus  quod 
non  tantum  una  est,  neo  tantum  duee,  sed  ti*es  si- 
mul,  Et  tres  profitemur,  quia  quidquid  de  Deo  vere 
dicitur,  ad  potontiam  ejus,  vel  sapientiam,  vel  bo- 
nitatem  refertur. 
Sed  quseri  potest,  cum  haec   tria    in  Deo  per- 


Reperit  quoque  ratio  in  Trinitat«  communionem  g  sonce  dicantur,  queere  illa  tria  in  anima  quse  sunt 


unitatis,  cosevitatem  8eternitatis,8equalitatem  immen- 
sitatis.  Et  communionem  quidem  unitatis  sine 
divisione  cosevitatem  aeternitatis  sine  successione. 
cequilitatem  immensitatis  sine  diminutione.  In 
unitate  totum,  in  immensitate  plenum,  in  eeterni- 
tate  perfectum.  Cum  autem  anima  in  Deo  trinita- 
tem  perhoc  quod  in  se  sentiebat  per  creaturas, 
per  doctrinam,  per  inspirationem  invenisset,  ut 
aliquibus  certis  et  discretis  vocabulis  de  Trinitate 
ageretur,  fidestria  quasi  propria  imposuitnomina, 
cum  qui  a  nullo  est  appellando  Patrem  ;  qui  ab  illo 
solo  est,  Filium  ;  qui  ab  utroque  est,  Spiritum 
sanctum.  Quae  vocabula  ut  quod  ajternum  est  si- 
gnificaretur  ab  humano  usu  accepta  sunt.  Sed  ne 


imago  hujus  Trinitatis,  personee  non  dicantur. 
Ad  quod  dicimus  quod,  licet  sint  substantialiter 
in  anima,  non  tamen  omni  modo  suat  idem  cum 
ea,  sed  variantur  circa  eam.  Quae  autem  in  Dio 
sunt,  non  variantur,  sed  vere  idem  sunt  cum 
Deo  in  quo  snnt,  et  unumquodque  idem  quod 
Deus,  et  Deus  cst  et  unus  Deus  et  tres  pereonse, 
quia  una  divinitas  in  tribus  est.  Sed  ecce, 
dum  investigatur  vera  et  summa  Trinitas  in 
ipsa  ejus  imagine  et  similitudine  quas  tam  pulchra 
tamque  subtilis  resplendet  inanimaapparent  mirae 
dissimilitudines.  Anima  enimvel  homo  qui propter 
hsec  tria  imago  Dei  dicitur,  non  tamenest  haectria. 
Deus  aulem  est  tres  personee,  et  hae  tres  personae 


omnimoda  inter  divina  et  humana  videretur  simili-  C  unus  Deus.  Item  homohabens  hsectriaunaestper- 


tudo,  abjecit  ut  Patrem  omnipotenlem  Filium  sa- 
pientiem  appellaret,  ne  putaretur  esse  nl  in  aliis. 
Et  quia  nullo  est,  Pater  dioilur,  quia  ibi  erat 
qui  ab  illo  erat :  et  ille  Filius,  cum  in  substan- 
tia  et  natura  idem  sit  quod  iile,  non  qui  ille.  Qui 
ab  utroque  est  Spiritus  sanctus,  qui  ab  utroque 
spiratur,  ut  autem  ait  Augustinus,  hoc  vocabulum 
persona,  fides  reperit  Catholica  ad  discretionem 
Trinitatis,  non  ut  per  id  diceretur  quid  esset,  sed 
ne  omnino  tacereturquid  esset.  Per  hocenimvoca- 
bulum,  ut  idem  dicit,  non  diversitatem  significare 
voluit,  sed  singulariiatem  noluit.  Cum  enim  fides 
plurali  numero  personas  confitetur,  non  per  hoc 
in  essentia  tria  esse  intelligit,  sed    eamdem  per- 


sonam  non  esse  declarat,  Et  hoc  est  solum  voca-  D  disputans. 


sona,  Summa  voro  Trinitas  non  est  una  persona, 
nec  tanluni  unius  personae,  sed  tres  personae,  Pater 
et  FiliuselSpiritus  sanctus.  Itemque  inanima  mens 
prsecedit  tempore,  sequitur  intellectus  et  gaudium. 
In  Deo  nil  prius  ni  posterius.  Trinitas  ergo  mentis 
qualiscunque  imago  respectu  summBP  Trinitatis 
exigua  est,  et  ex  maxima  parte  illi  dissimilis,  sed 
tamen  imago.Nec  propterhoc  tantumdicit  Augusti- 
nus  quia  sui  meminit  mens,  et  intelligit  et  diligit  se 
sed  quia  potest  meminisse  et  intelligere  et  amare 
Deum,  a  quo  facta  est.  Qui  autem  reminiscitur  per 
memoriam,  intuetur  per  intelligentiam,  amplectitur 
per  dilectionem,  hic  reperit  imaginem,  et  illum  cu- 
jus  est  imago.   Verius  enim  invenit  amans  quam 


381  DE  OFFICIIS  ECCLESIASTICIS.  —  UB.  I.  382 


DE  C^REMONIIS ,  SACRAMENTIS, 

OFFICIIS 

ET   OBSERTATIONIBUS  F  GGLESUSTIGIS , 

AUCTORE,    UT    VIDETUR 

ROBERTO   PAULULO. 


PRiEFATIO. 


Memini  dudum,  de  eecleaiaatieia  officiis  dum  parva  qucedam  ad  memorice  conaervationem 
rnihi  ipsi  aeriherem^  te,fraier  amantissimCj  quaterniuneulum  meum  extra  armorioli  clausulam 
ineaute  derelietum  inoeniftsej  et  aliqua  quce  tibi  placere  oidebantur  legisse.  Cum  autem  posiea 
ejusdem  tibifieri  copiam  scepius  postutares,  negabamy  nunc  opuseulum  inexpletum  esse  asse- 
rens,  nune  incorreetum  ;  et  utrumque  oere.  Ipsa  enim  eeclesiastica  offieia,  quious  agendis  dioina 
gratia  paroitatem  nostram  deseroire  voluit,  de  ecelesiastieis  officiis  agere  non  sinebant.  Sed 
ne  jforte  propter  dilationem  nimiam  aliquid  aliud  suspieeris,  partem  noctis  sopori  /uratus, 
feei  quod potui.  Eaque  quce  mihi  ipsi  dietaoeram  et  qucedam  alia  in  Patrum  tractatibus  invenia 
moderata  brevitate  perstrinxi,  ut  et  memoria  eoncludi  possint,  et  toedium  leeta  non  afferant. 
In  quibus  si  quid  laudabile  inveneris,  meum  nullatenus  arbiireris.  Nihil  enim  hie  meum  dixe- 
nmy  nisi  quod  in  diversis  reperta  libris,  prout  potui  breviando  transcripsij  et  quasi  paleas 
tmovens  arana  eongregavi.  Pauea  etiam,  sed  quce  nihil  serupuii  habent,  non  ingenio  meo  in- 
Dtnta  sed  ab  ore  suscepta  magistrorum,  quia  perutilia  viaebaniur  opponere  curavi,  Verbis 
^ommunibus  et  rebus  ipsis  de  quibus  agitur  cognatis  opus  explicare  eongruentius  duxij  quam 
tehismatum  oarietotibus  involvere,  et  res'per  se  fulgidas  decoLorando  verba  eolorare,  oieut 
fnim  mulier  pulcherrima  inde  pulchritudinis  suoe  amittit pretiumy  unde  turpis  sibi  umbratilem 
quamdam  pulehritudinem  in  oculis  hominum  acquirit,  slc  eolorum  rhetorieorum  cerussa  et 
jmrpurisso  eoetera  exornanturj  quoe  autem  proprium  fulgorem  habentj  eorumdem  super  induC" 
tione  fuseantur.  Si  quid  in  hoc  opusculo  vel  tnsvfficienterj  vel  non  reete  dietum  inspexeris,  tu, 
frater  eharissime,  corrigere  non  pigrileriSj  sive  cum  notula  aliqua  mihi  eorrigendum  remittere 
Tiiulos  eapitulorum  annotare  placuit  et  numeroSj  ut  quod  qucesieris  faeilius  queas  invenire. 


LIBER    PRIMUS 

DE  CONSECRATION  ECCLESIiE  ET  DE  SACRAMENTIS  ECCLESIASTICIS, 


.   INCIPIUNT  CAPITULA.  Cap.  VL  —  De  crucibus  actis,  et  de  aqua  sancti 

A  flcata  in  altari  et  in  cornibus  ejus. 

Cap.  I.  —  De  trina  circuitione  episcopi  cum  aqua  Lap.  VII.  —  De  septenaria  circuitione  episcopi 

enedicta,  et  de  luminaribus  interim  in  ecclesia  circa  altare. 

ccensis.  Cap.  VIIL —  Deresiduo  moltse  ad  basim  altaris. 

Cap.  IL  —  De  trino  accessu  episcopi  ad  ostium  Cap.  IX. — De  extersione  altaris  lineo  panno  facta. 

asilicse,  et  percussione    superliminaris,  et  aper-  Cap.  X.  —  De  unctione  altaris. 

one  ostii  in  tertia  percussione.  Cap.  XL  —  Quid  significent  altaris  velamina. 

Gap.  III.  —  De  sciiptura  duplicis  alpbabeti  tn  Cap.  XII.  —  De  sacramentis  ecclesiasticis  quee 

ivimento.  et  quibus  conveniant. 

Oap.  IV.  —  Quid  ingressus  in  basilicam  episco-  (Skp,  XIII.  —  De  baptismo  et  forma  ejus  et  effi- 

08  primo  faciat  vel  oicat.  cacia. 

C*AP.  V.  —   De  aaua  intra  basilicam  sanctificata  Cap.  XIV.  —  Quare  in  aqua  tantum  baptizetur. 

t  de  admistione  sali»  et  cineris  et  vini,  Cap.  XV.  De  respoasiQTi*^  ^V\vtL^TvvT&:^T^^*^2r^^ . 


88» 


APPENDIX  AD  HUOONIS  OPERA  DOGMATIGA. 


984 


Cap.  XVI.  —  Quid  dimittatiur  in  baptismo. 

Cap.  XVII.  —  Do  Die  scrutinii. 

Gap.  )4VIH.  —  DiaantecedentibusaDtcbaQti^mum. 

Caf.  XIX.  —  Uetrina  immersione  eLuiv^lione 
chrisn^atis. 

Gaf.  XX.  —  De  vesie  alba  et  communicaiione 
parvulorum. 

Gap.  XXI.  —  Quod  parvuli  in  aetate  congrua  pa- 
trinorum  promissione  tenentur. 

Cap.  XXII.  —  I)e  confirmatione. 

Gap.  XXI II.  — De  poenitentia. 

Gap.    XXIV.    Quare   poenitentia    solemnis    non 
iteretur. 

Gap.  XX\'.  — Qualiler  sacerdos  pecca  dimitkU. 

Gap.  XXVI.  —  De  injuste  excommunicato  utrum 
ligatus  sit. 

Gap.  XXVII.  —  De  uncti4>ne  inSriQoj^m. 

Gap.  XXVIIk  —  Do  oonjiigio. 

Gap.  XXIX.  —  De  bonis  con^ugii. 

Gap.  XXX.  — Quid  fac.t  conjugium. 

Gap.  XXXI.  —  Quid    impediant  conjugium. 

Gap.  XXXII.  —  De  ordinibus. 

Gap.  XXXIII.  —  De  ostiaris. 

Gap.  XXXIV.  —  De  lectoribus. 

('ap.  XXXV. —  De  exorcitiis. 

Gap.  XXXVI.  —Deacolythis. 

Gap.  XXX VII.  —  De  subdiaconibus. 

Gap.  XXXVIII.  —  De  diaconibus. 

Gap.  XXXVIX.  —  De  presbyteris. 

Gap.  XL.  —  De  episcopis. 

Gap.  XLI.  —  De  archiepiscopis. 

Gap.  XLII.  De  patriarchis  et  sedibus  eorum. 

Gap.  XLIII. —  De  summo  pontitice. 

Gap.  XLIV.  —  Quaro  episcopi  die  Dommica  con- 
secrentur. 

Gap.  XLV  —  De  veste  sacerdotali. 

Gap.  XLVI.  —  De  alba. 

Gap.  XLVIl.  —  De  cingulo. 

Gap.  XLVIII.  —  De  stola. 

Gap.  XLIX.  —  De  subcidgulo. 

Gap.  L.  —  De  casula. 

i  iAP.  LI.  —  De  favone. 

Gap.  LII.  —  De  veste  episcopali. 

Gap.  LIII. —  De  dalmatica. 

(>AP.  LIV.  —  De  sandaliis. 

Gap.  LV.  —  De  miii*a. 

Cap.  LVI.  —  De  chirothecis. 

CiAP.  LVII. —  Dopallio  arohiepiscopi. 

PHOLOGUS. 
Inter  (»mnes  quserentium  faciem  Dri  Jacob  occu- 
pationes,  nil  a^que  memoria  pariter  et  usu  dignum 
arbitror,  ut  ecclesiastica  sacramenta  simul  et  oftl- 
cia.  Illa  enim  de  fide  et  moribus  recte  consideratf^ 
docent  et  instruunt,  haec  rerum  auctori  pro  donis 


.  tenditur.  Sic  enim  homo  cum  baptizatur,  propter 
b'^s  pecson^^  quarum  mvi^ri^  ^st  p^ipatoium 
remissio,  ter  in  aquam  mer^i(ui;.  Por  po^t^ntiam 
autem  dimittit  Deus  quidquid  humana  perversitas 
cogitatione,  locutione,  vel  aclione  committit.  Quod 
l^ene  in  aqua  et  sale  iiguratur,  quia  et  a  sordibus 
emundaty  et  a  vitiorum  putrcdine  mentem  conser- 
vat.  Interim  in  ecclesia  locis  duodecim  luminaria 
sunt  acconsa  :  quibua  significatur  ardens  et  lucens 
apostolica  doctrina,  quae  ei  in  ecclesia  materiali 
praedicatur,  et  in  templo  non  manufacto  perSpiri- 
tum  sanctum  accenditur.  Sic  quoque  cum  taberna- 
culum  a  MoyseDoyuaoiubentecoviftRUctum  fuisset 
dedicatum,  dnodeoiai  dtiims  eadf^i^  qjipnera  obtule- 
runt,  sed  diebus  diversis  (Num.  vii),  hoc  significante 

B  Spiritu  sancto  quod  apostolica  doctrina,  quocumque 
tpmpore  predicata,  in  Eeclesia  concors  esset  et  in- 
divisa. 

Et  notandum  quod  ecclesia,  antequam  pontifex 
eam  ingrediatur,  populi,  ignorantis  Oeum  et  perti- 
diae  tenebris  inclusi,  typumgerit.  Quam  ter  circuit 
pontifex  aqua  bencdicta  admisto  sale  aspergendo, 
sicut  dictum  est,  subsequente  clero  et  populo, 
quia  sicut  leo  rugicns  diabolus  circuit^qusEfrens  qucm 
dcvoret  (I  Petr,  v),  sic  prelatus  Ecclesiae  circuii^e 
debet  qua3rens  quem  a  faucibus  leonis  illius  eripiat, 
ad  poenitentiam  udducens  et  baptizana.  Unde  et 
Petrus  ait :  Pa?niteuttam  agite,  et  haplixetur  unus- 
quisque  vestrum  (Act,  ii). 
(>AP.  U,  De  trinoaccessu  episcopiad  ostium  hasHic<v 

C  Ut  autem  ostendat  pontifex  sibi  concessam  po- 
testatem  liberandi  et  utiliter  captivandi  caplivitatem 
diaboli,  sacramenta  Ecclesiae  ministrando,  de  qua 
dictum  esi.Etportieinferi  nonpravalebunt  adversus 
eam  (Math.  xvi),  ad  singulos  circuitus  accedit  ad 
ostium  basiliciiu,  ei  superliminare  percutit  virga 
pastorali,  qu»  typum  gerit  sacerdotalis  potesiatis, 
sicut  et  illa  quam  Dominus  discipulos  ad  prtedican- 
dum  mittens  in  via  ferre  permisit.  Percutiendoque 
dicst  Antiphonam:  ToUite portas,  principes,  vestras. 
etc.  Principes  populi,  perbasilicamnon  consecra- 
tam  significati,  deemones  sunt ;  portse,  per  quas  in- 
troeunt  ad  corda  hominum,  vitia  sunt  et  prava 
opera.  Haec  imperat  tauferri  ul  eleventur  portie  per 
quotidianis  vectigalia  rependunt,  ut  ampliora  pro-  ^  quas  introitur  ad  eeternitatem,  scilicet  virtutes,  ut 


mereantur  divinac  largitatis  heneficia.  Propter  utra- 
que,  qu»  de  Scripturarum  silvis  elicere  congrua 
potuimus,  in  unum  colligere  studuit  parvitas  nostra 
et  primo  de  consecratione  ecclesi»  materialis,  quse 
saci-amentorum  nostrorum  prefert  flguram,  succin- 
ctis  agere  verbis. 

Gap.  I.  De  dedioatione. 
Dedicatio  sive  consecratio  eoclesiarum  episcopali 
dignitati  reservata  est,|sicut  et  consecratio  virginum 
et  ordinatio  clericQrum.lnprimisepiscopusadcon- 
secrandam  accedens  ecclesiam  aquani  benedicit, 
cui  et  salem  benedictum  admiscet.  Inde  ecclesiam 
ter  gyi-ando  exterius  aspergit.  In  quo  et  baptismi, 
ei  p<Bmtenti«d  comitftoiis  baptifmufn,  figurK  prce- 


introeat  Rex  gloriaD  ad  corda  hominum  ad  iidem 
venientium.  Figuram  autem  populi  praefati  gerit 
archidiacodus,  qui  intus  ad  admonitionempoiitificis 
quasi  admirans  interrogat:  Quis  est  iste  Rex  gloriie 
Post  trinam  percussionem  ostium  aperitur,  quia 
trinitatis  potestate  pars  adversa  superatur.  Ingre- 
diens  episcopus  cum  clero  et  populo  dicit  ter  :  Pax 
buic  domui :  quia  Ghristus  per  assumptionem  car- 
nis  mundum  ingrediens  ,  parietem  inimicitiarum 
destruxit,  et  pacem  inter  coelestia  et  terrestria 
reformavit.  Pontifex  ergo  basilicam  intrans,  Pax 
buic  domui  dicit,  quia  sancti  dociores  hic  inteodunt 
ut  populus  qui  a  Deo  discordaverat  per  peccata  ei 
reconcilieiuf  per  b^ononiiai  operum  exerciiia.  Ii^- 


DE  OPFfCHS  ECCLESIASTtCIS.  -  UB.  1. 


396 


18  episcopus  ecclesiam,  primo  prostratus  oral  A.      Gap.  V.  De  aqua  et  sale  et  cinere  commistis. 


lero  et  populo,  adimplens  quod  dicit  Aposto- 
bsecro  primum  omnium  fieri  orationesy  obse- 
aes,  postulationes  pro  omnibus  (I  Tim,  ii),  etc. 
Q8  ah  oratione  nondum  salutat  populum  di- 
Dominus  vobiscum^  sed  ad  orntionem  invilat 
^vellns  populus  nondum  snlutatione  pontiiicis 
i  videtur.  Magis  autem  pro  eo  quod  ab  eo  oran- 
st,  ut  postea  satutatione  dignus  hnbentur. 
Bt  quod  Dominuspreedicatoribus  suis  pruece- 
neminem  in  via  salutarent,  quod  est  ut  ho- 
i  adhuc  hominem  corde ,  non  spiritu ,  id  ost 
transitoria  et  non  spirilualia  appetentem, 
3mulceant  spe  vana. 

I.De  scriptura  duplicis  nlphabeti  m  pa  vimento 
itaque  completis,  incipit  pontifex  de  sinistro 
>  orientali  iudextrum  occidcatalem  pnvimenti 
letum  scribere,  et  dc  dextro  orientuli  in  oc- 
alemsinistrum.  Alphnbetunkrudiincntndoctri- 
clesiasticso  siguificat.  Uado  gra^ce  scribilur 
ae,  quia  hse  duu3  lingua;  in  doclriaa  CUiri- 
concordant,  et  uterque  populus  ad  rudimenta 
ocatus  est.  Quod  autem  ab  angulo  in  angulum 
llatis  lineis  scribitur,  duplici  flgurse  alludit. 
DBi  prior  est  ut  (quia  tali  forma  crux  iigura- 
octinee  evangelicaB  qua  simplices  imbuendi 
mors  Ghristi  principaliter  inseratur.  Unde 
B  Corinthiis  adhuc  rudibus  dicit :  A^on  judi- 
waliqnid  scirc  intcr  vos,  nisi  Josum  Christum 


fi 


Post  heec  benedicitur  aqua,  cui  admiscentur  sal 
et  cinis,  et  ad  ultimum  vinum.  Aqua  expiationem 
signiiicat,  quia  per  aquam  coinquinata  emundnri  et 
ablui  solent.  Expiatio  autem  peccatorum  recte  fit, 
si  adhibeatur  snl  sapientieey  qui  comiptibilia  a  oor- 
ruptione  servat.  Undc  in  lege  pracipitur :  In  omni 
sacridc  o  oiTeressal;  nec  auferesstil  ftoderis  Domini 
Dei  tui  de  sacriftcio  eJus(Levit,  ii).  Quod  est:  Nihil 
Deo  temere  oiTei^as.  llla  enim  opera  placentilli  qiise 
sale  sapientisB  suntcondita.  Cinis  verosignificat  rc- 
liquias,  id  est  memoriam  Dominicse  passionis  ; 
quam  etiam  significabat  cinis  vitulse  aspersus  ad 
expiationem  populi,  sicut  in  Deuteronomio  legilur. 
Non  est  autem  expiatio  a  peccatis  sine  flde  Domi- 
nicse  passionis.  Vel  ciiiis,  qui  decarbonibus  efficitnr 
extinctis,  mortificationem  vitiorum  significat  et 
exstinctionem.  Vinum  spiritualem  dulcedinem  si- 
gnificnt,  quia  ab  ubertate  domus  Dei  mentes  sobriue 
inebriantur,  ad  quam  per  priedicta  venitur,  sicut 
promittitur  in  figurn,  cum  vinum  post  csetera  omnia 
infunditur.  Potest  etiam  dici  quod  aqua  et  vinum 
duas  in  Christo  significant  naturas ,  quanim  fldes 
emundat  a  peccatis. 

Cap.  VI.  De  crucibus  aquse  in  altari, 

In  hac  aqua  tingit  pontifex  pollicem  suum,  et  fa- 
cit  cnicem  in  altari  quee  attongit  totam  ejus  longitu- 
dinem  et  latitudinem;  deinde  facit  cnicem  per  qua- 
tuor  cornua  altaris.  Altare  enim  Christi  figuram 


\e  erucifixum  (ICor.  ii).  Secunda  est,  ut  quiar^  prtefert ;  quod  per  quatuor  cornua  distendiiiir,  quia 

ara  alphabeti  a  sinistro   angulo  transit  ad       ~     '         ' 

im  et  ediverso^  intelligamus  per  doctrinam 

lelicam et ciucem  fnctnmquodpopulus  dignior 

i  est  indignior,  et  econtrario ,  Quod  et  in  be- 

tione  Jacob  figuratum  est,  quando  cnncellatis 

ms  dextram  posuit  super  caput  Junioris  filii 

ih,  scilicet  Ephraim ,  et  sinistram  super  caput 


iBy  scilicet  Mannsse. 

[V.  Quid  ingressus  basilicam  episcopus  primo 
dicat  vel  faciat, 

ea  quee  hactenus  nostra  explicavit  oratio , 
lia  dedicanda  nd  hoc  pracparata  est,  ut  dedicari 
t  et  debent,  id  cst  consecrnri.  Ponlifex  ergo  nd 

accedens,  ct  qiiasi  ineipions  dicit :  DeuSf  in 


Christus  in  membris  suisper  quatuormundicardi'* 
nes  dilatatur.  Dilataberis,  inquit,  usque  ad  orientem^ 
et  occidentem  etseptentrionem  etmeridiem  (Gencs, 
xxviii).  Bene  autcm  crux  de  aqua  fit,  etin  toto  et 
in  partibus,  ut  ostendatur  et  universam  Ecclesiam 
Christi  et  singul^s  Ecclesias  per  lavacrum  nqii» 
et  fidem  passiouis  a  peccatorum  sordibus  esse  miin- 
datas. 

Cap.  VII.  De  septenaria  circuitione  episcopi  cirra 

altare, 

Inde  circuit  altare  septem  vicibus  ctaspergit.  Ouo 

nuinero  significatur  plenitudo  Spiritus  sancti^id  ost 

spiritussapientioi  et  iutoIIectuSy  spiritus  consilii  ot 

fortitudinis,  spiritus  scientisB  etpiotatis  et  spirilus 


7rinm  meum  intondn  {Psal,  lxix),  elc,  absque  D  timorisDohfini{Isai,\i),  Huicenimspirituiseptiror* 


ia.  EjSt  enini  versus  ille  laboruatium  in  hnc 
et  contra  hostes  visibiles  et  invisibiles  collu- 
,um,  et  ideo  in  suum  adjutorium  Deum  invo- 
jm.  Alleluin  nutem  laus  angelorum  est,  ad  ho- 
3  per  Joannem  in  Apocalypsi  delala,  u1)i  se 
bet  vocem  aagelorum  nudisse  dicentium  alle- 
Apocxix),  Est  nutem  vox  lo^titiee  spiritualis. 

in  tempore  luctus,  scilicet  a  Scptungesima 
B  ad  Pascha,  in  Ecclosia  non  cantatur.  Pontifex 

qui  cum  subditorum  imperitia  adhuc  certat, 
huc  in  figurn  non  fidelem  Ecclesiam  ad  fidem 
^  vel  lapsos  ad  poenitentiam ,  adjutorium  qui- 
Dei  postulat,  sed  alleluia  pro  eis  non  decantat 
lorum  ealute  nondum  plene  Bpercit. 


mi  cedit  quidquid  contra  Deum  se  erigit.  Sicut  vi  in 
circuitu  seplimo  muri  Jericho  corruisse  legunlur. 
Aspergitur  aulem  aqua  hyssopo,  quae  est  herba  hU' 
milis,  purgans  pectus  et  duritiamsaxorum  racidihus 
peneti*ans.  Significat  autem  humilitatem  Christi, 
qui  superbise  nostrae  tumores  humiliando  se  Uf-que 
ad  mortem  curavit  et  duritinm  cordium  nostrorum 
suee  humilitatis  intuitu  emollivit.  Dehinc  circuilu 
totam  ecclesiam  intus  ter,  et  aqua  parietos  aspergit. 
Quse  aspersio  templi  non  manufacti  emundationem 
significat  interiorem  quae  quotidie  fit  per  veram  poe- 
nitentiam.  Sicut  enim  aspersio  aquee  exterior  signi- 
ficat  baptismi  ablutionem,  id  est  illam  quee  in  ba-' 
ptismo  ftt  peccatorum  omundationem^  bIq  UsAa^^v^^ 


387 


APPfiNDlX  AD  HtlGONlS  OPEKk  DOGMAtlCA. 


m 


eam  qu89  flt  per  veram  poenitentiam.  Ideo  autem 
ter,  quia  per  poenitentiam  dimittitur  quidquid  prava 
locutione,  cogitatione ,  vel  opere  comittitur,  sicut 
supra  dictum  est.  (^laniturautem  psalmus :  Exsurgat 
Deus^PsaL  lxvii),  cum  Antiphona,  ut  viribus  desti- 
tuantur  hostes  huic  emundationi  resistentes.  Cani- 
tur  et  Antiphona :  Qui  habitat  in  adjutorio  Altissimi 
{PsaLxc)y  innuens  nullum  a  Deo  protegi ,  nisi  eum 
qui,  de  suis  viribus  non  prsesumens,  Dei  adjutorium 
imploraverit.  His  peractis,  pontifex  ad  orationem  se 
confert,  petens  ut  omnes  qui  eamdem  domum  in- 
traverint  exauditos  se  esse  gaudeant. 
Cap.  VIII.  De  residuo  moltse  seu  moloD  ad  basim 

altaris  condendo, 
Pompleta  oratione,  convertit  se  pontifex  ad  altare 
incipiens  Antiphonam  cum  psalmo  :  Introibo  ad  al- 
tare  Dei  (PsaL  xlii).  Et  quod  remanet  de  molta 
qua  conditfie  sunt  sanctorum  reliquiae,  fundit  ad  ba- 
sim  altaris,  quia  quod  ipse  nequit,  humiliter  Deo 
committit,  et  purgationem  scilicet  subditorum  per 
aquam  intelligunt,  et  honoriflcationem  sanctorum. 
Hinc  est  quod  in  sacrificiis  Veteris  Testamenti  de 
Banguine  hostiarum  digito  sacerdotis  aspergebatur 
contra  Deum ;  vel  in  cornibus  altaris  ponebatur 
juxta  sacrificiorum  diversitatem,  et  quod  reliquum 
erat,  ad  basim  altaris  fuudebatur,  quia  sacerdotum 
est  quidquid  possunt  ad  utilitatem  gregis  sibi  com- 
missi  facei*e ;  quod  autem  vires  suas  excedit,  Do- 
mino  devotissime  commendare.  Quam  formam  sum- 
mus  Pasto  ceeteris  reliquit,  cum  passioni  appro- 
pinquans  Patridixit;  Pater^  serva  eos  quos  dedisti 
mihi  (Joan,  xvii).  Quam  Magistri  formam  secutus 
Paulus  insupremo  articulo  vitae  preesentis,  dicebat 
discipulis  suis :  Et  nunc  commendo  vos  Domino,  et 
verbo  gratice  ejus  (Act.  xx).  Hoc  autem  innuit  Anti- 
phona.  Dicit  enim  se  introiturum  ad  altare  Dei, 
videlicet  ad  illud  quod  signiflcatur  per  istud  visi- 
bile,  ad  quod  non  penetrat  oculus  carnis ,  sed  pura 
et  devota  intentio  mentis.  Et  hoc  est  quod  sequi- 
lur  :  Ad Deum  qui  ludtiticatjuvcntutem  meam  (PsaL 

XLIl). 

Cap.  IX-.  De  extersione  altaris  cuni  linco  panno. 
Postea  altare  linteo  extergitur.  Linum  enim  de 
te  rra  ortum ,  cum  magno  labore  perducitur  ad 
candorem.  Ergo  quasi  linteo  altare  non  manufa- 
ctum  extergimus ,  quando  Christum  per  angustias 
passionis  intrasse  preedicamus  in  gloriam,  et  eos 
qui  de  corpore  ipsius  sunt,  quod  est  Ecclcsia,  ad 
ejus  imitationem  invitamus.  Deinde  oiTertur  incen- 
sum,  quod  significat  orationes  sanctorum,  quia  pro 
eis  debent  orare  preelati ,  quos  ad  tolerantfam  pas- 
sionum  invitant. 
Cap.  X.  Quid  significelur  in  unctione  altaris. 
His  expletis,  pontifex  crucem  facit  de  chrismate 
in  medio  altaris;  deitide  per  quatuor  ipsius  comua, 
sicut  prius  fecerat  de  aqua  consecrata.  Et  est  ordo 
congruus,  ut  post  emundationem  per  aquam  et  post 
alia  qu8e  dicta  sunt  oleum  adhibeatur,  quia  et  san- 
cla  Ecclesia  prius  in  aqua  mundatur  baptismatis, 


A  et  sic  unctione  chrismatis  insignitur  per  manus 
pontificis.  In  qua  unctione  datur  Spiritus  sanctus  ad 
diligendum  Deum  et  proximum,  sicut  in  ea  unctione 
quse  fit  in  baptismo  datur  idem  Spiritus  ad  remis- 
sionem  peccatorum.  Ungitur  ergo  altare  et  can- 
tatur  Antiphona :  Unxitte  Dominus  oleolsetitisepne 
consortibus  tuis  (PsaL  xliv).  Ut  in  hac  unctione 
intelligamus  gratiee  plenitudinem  quee  prsecessit  in 
capite,  et  misso  Spiritu  sancto  die  Pentecostes  re- 
fulsit  in  apostolis.  De  qua  etiam  plenitudine^  teste 
Joanne,  omnes  accepimus  (Joan.  i).  Unde  consecrato 
altari  cruces  undique  chrismantur  in  parietibus. 
Cap.  XI.  Quid  sit  quod  altare  velaminibus  albis  CO' 

operitur  ? 
Pei*acta  denique  consecratione,  altare  velaminibus 

^  albis  cooperitur,  quibus  et  sacramentum  novitatis 
intelligitur  in  baptizatis,  etpeaenuntiatur  gloriafu- 
turse  incoiTuptionis ,  quse  erit  in  dedicatione  illa 
gloriosa  quee  jain  completa  in  capite ,  in  membris 
exspeciatur  adimplenda. 

Cap.  XII.  Ce  sacramentis  ecclesiasticis. 
Quoniam  de  ecclesiae  consecratione,  prout  brevi- 
tatis  ratio  poscebat,  egimus,  sub  eadem  compendii 
regula  de  eis  quee  in  Ecclesia  geruntur,  aliquid  di- 
camus.  Septein  sunt  principalia  sacramenta  quae  in 
ecclesia  ministrantur,  quorum  quinque  generalia 
sunt,  quia  ab  eis  neuter  sexus,  nulla  setas,  conditio 
nulla  excluditur,  videlicet  baptismus,  confirmatio, 
Eucharistia,  poenitentia,  unctio  infirmorum.  Duopar- 

,/t  ticularia  sunt,  eo  quod*non  ti-ibuantur  omnibus , 
sed  quibusdam  hominum,  ordines  scilicet  et  conju- 
gium.  De  his  omnibus  scribere  necessarium  duxi, 
ut  memointer  teneam  quid  in  his  acceperim,  sive 
ministrem,  si  quando  aliquod  eorum  manibus  meis 
ministrari  contingat.  Alioquin  ad  usus  aliorum  pa- 
nes  porto,  nec  gusto,  divina  tamen  gratia  sua  non 
descrente  sacramcnta.  Notandum  igitur  quod  prae- 
dicta  quinque  sacramenta  generalia  i^emedia  sunt 
contra  peccata,  et  originalia,  et  actualia.  Et  est  ba- 
ptismus  intrantium  Ecclesiam  :  confirmatio  stan- 
•tium  quasi  in  pugna,  poenitentia  lapsorum  sed  re- 
surgentium,  eucharistia  manentium  in  Ecclesia, 
unctio  exeuntium  ab  hae  vita.  Quse  quidem  remedia 
ante  legem  tiebant  per  sacrificia  :  sub  lege,  et  per 

O  circumcissionem  et  per  sacrificia.  Saci*amentum 
duobus  modis  dicitur.  Aliquando  enim  sacramen- 
tum  dicilur  sacra3  rei  signum ,  velut  in  baptismo 
exterior  ablutio,  quse  interiorem  significat  emunda- 
tionem.  Aliquando  dicitur  sacramentum  quasi  sa- 
crum  secretum ,  velut  sacramentum  incamationis 
et  hujusmodi.  Sacramentum  autem  in  tribus  con- 
sistit,  videlicet  in  factis,  in  dictis»  in  rebus.  In  re- 
bus,  ut  est  aqua  et  oleum ,  in  dictis,  ut  est  invoca- 
tio  Trinitatis  ;  in  factis,  ut  est  submersio  in  aquam 
et  insufflatio. 

Cap.  XIII.  De  baptismo» 
Primum  sacramentum  est  baptismus.  Est  enim 
quasi  janua  omnibus  atria  Ecclesiee  introeuntibus. 
Est  autem  baptismas  immersio  hominis  in  aquam. 


S8d 


DE  OFPlCIiS  KCCLESIASTiCIS.  -  LiB.  l 


390 


fiEicta  in  nomine  Trinitatis.   Baptismus  interpreta-  A  mysterium   baptismi   non  contemptus   religionip, 


tur  ablutio,  Circa  sacramentum  baptismi,  hoec  in- 
quisitione  digna  videntur  :  Quce  sit  ejus  forma,  a 
quo  sit  ministrandum,  quee  ejus  efAcacia,  et  unde, 
et  quando  incoepit.  In  baptismo  haec  forma  ser- 
vanda  cst,  ut  in  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus 
sancti  baptizetur.  Sic  enim  Magister  summus  do- 
cuitdiscipulosdicens:  Ite,  docetoomnesgentes^  bap- 
tixantes  eosin  noinine  Patris,  et  FiUi^  et  Spiritus 
sancti  ^Mott,  xxviii).  Legitur  tamen  in  Actibus 
apostolorum  apostolos  baptizasse  innomine  Christi. 
{Act.  x).  In  quo,  ut  Ambrosius  ait,  Palcr  intelligi- 
tur  a  quo  unctus  es^,  et  Filius  qui  unctus  est,  et 
Spiritus  sanctus  quo  unctus  est.  Administratio  au- 
tem  baptismi  sacerdotum  est   ex  institutione.  Ne- 


sed  ai-ticulus  neccssitatis  cxcludit.  Quibus  verbis 
solvit  Augustinus  quod  ab  adversa  parle  objectum 
est  :  Nisi  quis  renatus.  Quod  sic  intelligendum  do- 
cent  ipsa  Augustini  verba  :  Qui  renasci  contempsc* 
rit  ex  aqua  et  Spiritu,  non  intrabit  in  regnum  co- 
lorum.  Quod  autem  mai-tyrium  locum  baptismi 
suppleat,  nulli  est  dubium.  Qui  baptizati  fuerunt 
baptismo  Joanis,  rebaptizati  leguntur.  Non  enim 
erant  renati  cx  aqua  et  Spintu  sancto.  Baptizati 
autem  etiam  ab  htereticis  in  forma  a  Christo  tra- 
dita,  scilicet  cum  invocatione  Trinitatis,  non  re- 
baptizantur.  Si  pn^eter  formam  illam,  rebaptizan- 
tur,  imo  vere  baptizantur  :  quia  prius  baptizati  non 
fuerant. 


cessitate  tameninstante,  baptizarepossnntalii  alta-  "  Cap.  XIV.  De  vorbis  rustice  prolatis,  et  quare  in 


ris  ministri  ordine  servato  dignitatis,  ut  pro^sente 
diacono  subdiaconus  baptizare  non  prcesumat ;  sic 
in  e^teris.  Absentibus  altaris  ministris,  et  clcricis 
omnibus,  et  urgente  necessitate,  luicus  bRptiznre 
potest.  Si  nec  laicus  preesto  fuerit,  mulier  bapti- 
zet.  Si  nulla  alin  rcperiri  potuerit,  mater  ipsa 
haptizet.  Nec  propter  hsec  a  viro  suo  separabitur) 
quia  per  necessitatemexcusatur.  Virtutemautemet 
efficaciam  dat  baptismo,  et  baptismus  Christi,  et 
sanguis  Christi.  Ipse  enim  ad  baptismum  Joan- 
nis  accedens,  vim  regenerativam  coutulit  aquis, 
ut  efiicatiam  remissionis  haberent,  non  tamen 
ex  seipsis,  sed  ex  gratia  operante  per  sangui* 
nem  fusum  pro  peccatis.  In  cujus  iigura  quo-  C 
niam  sacrificiorum  sanguis  fundebatur  sub  lege 
etiam  ex  ipso  remissionis  efficaciam  habuisse  cre- 
ditur  :  Tempus  baptismi  incocpit  quando  dictum 
est :  Ite,  doceteomnesgentes,  baptizantea  eosin  no- 
mine  Patris,  et  FiJii  et  Spiritus  sancti,  Qui  tamen 
priusquam  praedicationem  apostolorum  audire  pos-^ 
sent  sine  baptismo  decesserunl,  nonideo  perierunt, 
postquam  autem  in  oumem  lerram  sonus  preedica- 
tionis  eorum  exivit  (PsaL  xviii),  non  salvatur  non 
solum  qui  baptizatus  non  fuerit,  ut  ait  Augustinus, 
sed  qui  nec  esse  potuerit.  De  ilUs  lamen  qui  ad 
baptismum  properant  etinterim  decedunt  qua^ritur 
utrum  salventur.  Quod  inde  videtur  quia  in  con- 
tritione  cordis  et  proposilo  confessionis  dimitun- 


aqua  tantum  Gat  baptismus. 
8i  sacerdos  sive  nlius  in  baptizando  corruptc 
proferat  verba,  ut  in  nomine  patria  et  Glia  et  spi-- 
ritu  sancta,  non  tamen  errorem  aut  hseresim  in* 
tendens,  scd  ex  ignoi*antia,  non  est  rebaptizandus. 
Ideo  non  in  vino  vel  oleo  sed  in  aqua  tantum  in- 
stilutum  esl  baptismum  celebrari,  ut  sacramentum 
cum  re  sacramcnti  convenientiam  haberet,  et  per 
visibile  sacramentum  res  invisibilis  possit  intel- 
ligi.  Ablutio  enim  exterior  emundationem  signifi- 
cat  interiorem.  Ababluendum  autem  nil  accommo- 
datius  aqua  potest  inveniri. 
Cap.  XV,  I)e  responsione  patrinorum  propuero» 

In  persona  pueri  respondent  patrini  Credof 
id  est  sacramentum  fideiaccipio,  quiahic,  sicutdicit 
Augustinus,  sacramentum  fidei  fides  appellatur. 
Quod  autcm  in  pcrsona  puori  dicunt :  Abrenuntio 
Satance,  etc,  spondcnt  puerum,  siad  annos  discre^ 
tionis  venerit,  sic  et  sic  factorum.  Per  quse  verba 
puer  obligatur  in  postcrum,  ut  nisi  sic  fecerit,  prO" 
missionis  vioIatu3  reus  habeatur.  NuIIus  baptizari 
potest  in  utero  matris,  non  enim  renasci  potest 
nondum  natus.  Quod  autem  Jeremias  et.Joannes 
in  utero  sanctificati  sunt,  in  miraculis  est  haben- 
dum  divino}  potestatis.  De  qna  tamen  sanctificatio- 
ne  diversi  diversu  sentiunt.  Nam  quia  sanctificatio 
cum  peccato  originali  non  est,  dicunt  quidam  eos 
sanctificatos  in  utcro,  idest  a  peccato  originali.mun- 


tur  peccata,  juxta  illud  :  Dixi:  Confitcbor  adversus  '^  dntos.  Mihi  sine  potioris  sententiGe  prejudicio*  vi- 

me   ii\justitiam   meam   Domino  (PsaL  xxxi),  etc. 

Verbi  gratia  :  Aliquis  contritus  est  corde,  et  con- 

fessus  iniquitatem  suam  coram  sacerdote,   habet 

etiam  dilectioncm  Dei  etproximi,  ut  Cornelius:  cur 

igltur  non  intraret   ad  nuptias  cum   vocatus  sit  et 

habeat  vestem  nuptialem  ?  Aliquihus  tamen  visum 

est  talem  non  posse  salvari,  quoniam  scriptumest: 

Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  et  Spiritu  saucto, 

non  intrabit  in  regnum  Dei  (Joan.  iii).    Hanc  au- 

tem  litem  dirimit  Augustinus,  dicens  :  Quantum  va- 

leat  sine  visibili  etiam  sacramento  baptismi,  quod 

aitApostolus:  Corde  creditur  adiiyustitiam,  oreaU' 

tem  confe88io'fit  ad  aalutem  (Hom,  x),  in  illolatrone 

deelaratum  est.  Sed  tunc  impletur  invisibiliter  cum 


detur  quod  propterfuturse  sanctitatis  signa,  in  utero 
sanctiiicati  dicuntur,  quia  nec  tunc  charitatem  ha- 
buisse  credendi  sunt,  penes  quam  totius  est  summa 
sanctificationis,  nec  charitatis  sive  alterius  gratise 
sacramentum. 

Gap.  XVI.  Quid  in  baptismo  dimittatur. 
Per  baptismum  reatus  dimiltitur,  Poena  autem 
pro.peccato  infiicta  non  tollitur  :  illa  scilicet  poena 
temporalis  quam  quotidie  in  frigore  et  sestu  et  fa- 
me  et  siti  hujusmodi  sentimus,  quse  in  nobis  ma- 
net,  ut  vita  seternaardentius  quseratura  nobis.  IUa 
<{U8e  prsecedunt  baptismum,  ut  exorcismus,  id  est 
adjuratio,  et  catechismus,  id  est  instructlo  mi- 
nuunt  diaboli  potestatem,  non  conferunt  peccato* 


391 


APPENDIX  AD  HUGONIS  DPERA  DOGMATICA. 


m 


tnm  remissionem.  QuaBclam  etiam  ibl  sunt  ad  ho- 
norem  sacramenti. 

(iAP.  XVII.  De  dio  scrutinii. 

Notandum  etiam  quod  baptizandi  in  sabhato 
paschali,  quarta  feria  quartse  bebdomodi»  Chii- 
stianee  miHtisBy  id  est  quadragesimae^  deferuntur  ad 
ecclesiam  ut  exorcizcntur  et  catechizentur.  Ideo 
autem  quarta  feria  quarta3  hebdoraadH?  hic  ofllcio 
deputata  est,  ut  qui  baptizandi  sunt,  ipso  numero 
intelligant  se  non  ad  otium^  sed  ad  Christianam 
vocari  mihtiam  ;  ac  si  quarta  eetate^  sciHcet  ju- 
ventute  quse  pugnse  est  apta,  ad  militiam  eligantur. 
Et  quia  preedicta  quarta  feria  de  fide  inquiruntur 
et  instruuntur,  ideo  dies  illa  dies  scrutinii,  et,  ofti- 
cium  illud  scrutinium,  appellatur.  Vocantur  autem 
prijedicta  die  porlectionem  quae  pra^cedit  epistolam, 
quae  et  ipsa  de  aquis  baptismi  est,  sicut  et  ordi- 
nandi  propter  simiiem  causam  quarta  feria  Qua- 
tuor  Temporum  ante  Epistoiam  vocantur  per  le- 
ctionem  quae  pertinet  ad  Spiritum  sanctum,  per 
quam  scilicet  consecranti  sunt.  Unde  et  ea  die  ve- 
niunt  de  iis  qute  ad  officium  suumperlinent  requi- 
rendi  et  examinandi. 
Cap.  XVIII.  Do  antecedentibus  ante  baptisinum, 

Sunt  ut  alia  quasdam  circa  baptizandos  consido- 
randa.  Signautur  enim  primum  in  fronte,  in  pecto- 
re,  inter  humeros,  in  auribus,  in  ore,  crucis  si- 
gnaculo,  cujus  virtule  et  omnia  sacramenta  com- 
plentur,  et  omnia  diaboli  iigmenta  frustantur. 
Sic  cum  occiderentur  primogeniti  ^gypli,  popu- 
lus  Hebrseorum,  signatis  postibiis  domorum  san- 
guine  agni  paschalis  in  lypo  Dominicse  passionis, 
salvatus  est.  Sic  etiam  apud  t^zechielem  ab  im- 
minenti  clade  Jerusalem  liberandi  prsenuntiantur 
qui  litteram  Thau  (quse  figuram  crucis  exprimit) 
in  fronlibus  haberent  insiguitam.  Postea  datur  sal 
benedictus  in  os  baptizandi,  ut  sale  sapientite  sit 
conditus.  Exsufilatur  non  quidem  creatura  Dei  in 
ipsOy  sed  diabolus  in  cujus  regno  propter  peccatum 
natus  est,  exsufflatur  ab  ipso,  id  est,  per  Spiritum 
sanctum  cujus  signum  est  flalus  exterior,  amove- 
tur,  dum  per  ea  quoe  ibi  dolel  agi,  potestas  ejus 
minoratur,  nondum  omnino  toiiitur.  Nondum  enim 
per  baptismum  renatus  est,  sed  lantum  per  crucis 
Bignum  et  ceetera  quee  circa  eum  acta  sunt  in  ute- 
ro  matris  Ecclesiae  cenceptus  et  nutritus,  ut  tan- 
dem  per  aquam  salutis  Christo  renascatur.  Deinde 
tanguntur  aures  et  nares  cum  saiiva  ;  quae,  quoniam 
a  capite  descendit,  supernam  signa  sapicntiam. 
Cujus  tactu  et  aures  cordis  aperiuntur  ad  intelli- 
gendum  verbum  Dei,  et  nares  cordis  ut  sentiant  fra- 
grantiam  unguentorumChristi,  et  dicatcor,  eam  sen- 
tiens :  lu  odore  unguentorum  tuorum  currlmus{Cant, 
i).  Hanc  formam  (^Shristus  Ecclesiee  tradidit,  quan- 
do,  muti  et  surdi  os  et  aupcs  tangens,  dixit  : 
tJpbpheta :  quod  est  adaperire  {Marc,  vu). 


B 


Cap.  XIX  De  trina  immersione  et  unctiono  chris^ 

matis, 

His  peraclis,  henedicuntur  fontes,  et  traditur 
novse  vitse  iter  aggredientibus  fldei  Symbolum ; 
quod  a  duodecim  apostolis  ordinatum  est  et  toti- 
dem  sententiis  comprehensum.  Postoa  inteiTogatur 
si  abrenuntiet  Satanse,  etc.  Et  post  trinam  respon- 
sionem  immersione  trina  baptizatur,  quia  ibi  Trini- 
tatis  virtute  et  gratia  mundatur  a  peccatis.  Dehinc 
sacro  chrisniatc  ungilur  in  vertice,  ut  intelligat  se 
promoveri  in  regem  et  sacerdotem,  non  ministerio 
quidem  sed  dignitate  sanctitatis,  secundum  illud  : 
Vos  etis  gonus  electum^  regale  sacerdotium,  gcns 
sanctUf  populus  acquisitionis,  (/  Pet,  ii).  Et  ut  a 
Christi  consortio  vocetur  Christianus,  et  seterni 
regis  sit  cohaeres,  huic  sacramento  post  aquam 
baptismi  Spiritus  sanctus  infunditur,  ut  sit  renatus 
ex  aqua  et  Spiritu  sancto,  imo  infusus  ostenditur. 
Si  quidem  Spiritus  sanctus  in  ipsa  trina  immer- 
sione  remissionem  confert  peccatorum.  Sed  nou  si- 
mul  cum  immersione  poterat  exhiberi  ejus  sacra- 
mentum. 

(^AP.  XX.  Dc  veslo  alba  et  commuuicatione  parvu- 

lorum, 

Exindc  dalur  bastizato  vestis  candida,  quse  inno- 
centiam  significat^etstolamjucunditatis  perpetuee, 
si  innocentiam  servaverit,  ei  pronuntiat.  Ad  ulti- 
mum  datur  cereus  accensus  in  manu  ejus,  quatenus 
illud  Evangelii  implere  dooeatur  iLuceatJuxvestra 
coram  hominibus,  ut  videant  opcra  vostra  bona  et 
glorificent,  non  vos,  sed  Patrem  vestrum  qui  in 
cobHs  est  (Matth, \),Ominih}xs  his  novus  homo  in  ute- 
10  matris  Ecclcsise  inchoatur,  provehitur,  consum- 
matur,  etuniversitatiEcclesiteaggregatur,  hoc  est 
corporis  Chrisli  membrum  efficitur:  Unde  si  ejus 
valetudinis  est,  sacramenta  unitatis,  id  est  corpus 
et  sanguinemChristi,acciperedebet.  Pueris  recens 
natis  idemsucramentuminspecie  sanguinis  est  mi- 
nistrandum  digito  sacerdotis,  quia  tales  naturaliter 
su^ere  possunt.  Augustinus  ad  Donifacium  contra 
hseresim  Pelagianorum:  In  Ecclesia  Salvatoris  per 
alios  parvuli  credunt  sicut  exaUisquae  inbaptismo 
dimittuntur  peccata  traxerunt.  Nec  illud  cogitetis 
eos  vitam  habere  possequi  suntexpertes  corporis 
j)  et  sanguinis  Christi,  dicente  ipso  Domino  :  i\isi 
manducaveritiscarncm  Filii  IwminiSj  et  biberitis 
ejus  sanguincmfJoan,  vi),etc.,  ergo  si  sine  periculo 
fieri  potest,JuxtaprimariamEcclesi8e  institutioncm 
sacramcntum  eucharistise  in  specie  sanguinis  est 
tradendum  pueris.  Unde  ignorantia  presbyterorum, 
adhuc  formam  retinens,  sed  non  rem,  dat  eis  loco 
sanguinis  vinum,  quod  penitus  supervacuum  arbi- 
trarer  si  sinescandalosimpliciumdimittiposset.  Si 
autem  in  reservando  sanguinem  Christi,  vel  in  mi- 
nistrando,  pueri  immineatpericulum,  potius  super- 
sedendum  videtur.  Nec  terreant  vos  praemissa  Au- 
gustini  verba.  Ipse  enim  alibi,  quasi  ea  determinans, 
dicit :  Nulli  estaliquatenus  ambigendam,tunc  unum» 
quemque  fidelium  coi*pori8  sanguinisque  Domini 


»E  OFFICHS  ECCLESIASTICIS.  -  US.  I. 


9d4 


B 


lieri,   quando    in   baptismo  membrum  A.       Cap,  \Xl\,  Quare  pcffnUenlia  Bolemnis  non 

iteretar. 
Solemnis  poenitentia,  quee  scilicet  in  publico  ex- 
tra  ecolesiam  agitur,  non  iteratur,   licet  iterentur 
crimina  propter  quie  suscipitur,  imo   iteranti  cri- 
mina,  aliud  consilium  datur.  Quod  ideo  in  Ecclesia 
videtur  constitutum,    ut   iteratio  peccatorum  post 
poenitentiam  amplius  timeatur  ;  quas  adeo  detcsta- 
bilis  est,  quod  auctorem  suum   etiam  poenitentia 
conveniente  reddit  indignum.  Inconsulto  episcopo 
non  debet  presbyter  excommunicatos  vel  publice 
pcenitentes  reconciliara,  nisi  ultima  cogat  necessi- 
tas. 
Cap.  XXV.  Qaliter  sacerdos  peccata  dimittit, 
Solus  Deus  peccata  dimittit.  Habent  tamen  aucto- 
ritates  quod  sacerdotes  peccata  dimittunt,  et  quod 
Deus  per  eos  eadimittit.  Sedsacerdotes  peccatadi- 
mittere  dicuntur,    qiia  sacramenta  ministrant,  in 
quibus  et  per  qute  peocata  auctoritate  divina  dimit' 
tuntur.  Vel  ideo  sacerdotes   peccata  dimittere  di- 
cuntur,  quia  eum  qui  pro  peccatis  suis  excommu- 
nicationis  vinculo  ligatus  fuerat  absolvunt.  In  quo 
suo  modo  peccata  dimittunt,  quaeumpropter  prse- 
cedentia  peccaia  non  ampiius  debere  vitari  osten- 
dunt.  Hetinent  autem  peccata  iterum  et   iterum  ut 
magis  evitentur,  excommunicando  :  Domino  utrum- 
que  approbante  sicut  diotum  est  apostolis  :  Quorum 
dimiseritispecata,  dimittentur  eis^  et  quorum  reti^ 
nueritiSf  retenta sunt(Joan.  xx).  Nonergo  dc  omni- 
bus  peccatis  intelligendum  videtur  secumdum  bunc 
modum  remissionis  vel  retentionis,  quod  sacerdotes 
ea  dimittant  vel  retineant,  sed  de  eis  tantum  prop- 
ter  quse  lata  est  sententia  excommunicationis.  Se- 
cundum  priorem  modum  de  omnibus  potest  intel- 
ligi. 
Cap.  XXVI.  De  injuste  excommunicato  utrum 

ligatus  sit, 
De  injuste  excommunicato  quaeritur  utrum,  apud 
Deum  ligatus  sit.  Si  enim  non  est,  quid  est  quod 
in  typo  Ecclesiee  dictum  est  Petro :  Quodcunque  liga" 
veris  super  terram,erit  ligatam  et in codlis  ?(Matth» 
xvi).  Sed  forte  solutionem  mendicans  dices  :  Quod- 
cunque  Jigaveris ^Visiesuper  terram^  eritligatumet 
in  coeJis,  Atquomododiceturinjuslededissesenten- 

\  menm  Domino,  et  tu  rcmisisti  impieta-  J)  tiam,  qui  rei  veritatem  scire  non  prsevalens  secun- 


ristiefficitur,  nec  alienariab  illius  panis 
)tiamsi  antequam  illum  panem  comedat 
dibnt^  de  hoc  sceculo  in  unitate  corporis 
stitulus  abscedat. 

Quod  parvuJi  in  anlate  congrua  patri- 
lorum  promissione  tcnontur. 
)  ad  iutcllit^ibilesannospervcnerit,  mo- 
a  presbyteris  et  ab  iis  per  quorum  vo- 
«abrenuntiavit  el  tidei  Symbolum  accepit, 
lodper  aliorum  ora  promisit  jam  studeat 
>re,  et  ore  proprio  confiteri,  et  opere 
de  Augustinus  in  sermone  habito  Domi- 
post  Pascha  :  Vos  ante  omnia  lam  viros 
las  moneo  qui  filiolos  in  baptismo  sus- 
cognoscalis  vos  fidejussores  extitisse 
i  pro  iliis.  Ideo  semper  illos  monete  ut 
'ustodiant,  justitiam  diligant,  charitatem 
c  omnibus  faciantquodsibi  fierivolunt. 
i  Symbolum  et  Dominicom  orationem  et 
lete,  et  illis  quos  excepistis  ostendite,  et 
;ctu  cos  in  Domino  diligtte. 
ZIap.  XXII.  De  con/irmatione 
aptismo  plena  sit  facta  peccatorum  re- 
id  confert  coufirmatio  ?  In  baptismo  da- 
3  ad  remissionem,  hic  vero  ad  robur. 
nim  contra  hostes  invisibiles  armamur. 
icramento  potest  homo  salvari,  si  non 
ptu  dimiserit.  Est  autem  adeo  necessa- 
icax  ut  episcopaii  diguitati  ministratio 
rata  sit,  et  ut  ab  alio  traditum,  habeatur 

aristia  in  sequentibus  dicemus  ubi  de 
atus  habebitur. 
Gap.  XXIII.  De  poenitentia 
ia  est  commissa  flere,  et  flenda  nolle 
).  Et  :  Est,  ut  dicit  Hieronymus,  secunda 
\  naufragium,  quia  si  quis  de  munditiain 
ecepta  periclitatur,  per  poenitentiam  re- 
test  et  evadere.  Utautem  poenitentia  sit 
Bunt  necessaria  :  cordiscompunctio,oris 
}t  satisfactio.  Incontritionetamcn  cordis 
onfessionein  peccata  dimitti  credendum 
rillud  :  Dixi :  Confitebor  adversum  me 


i  mei  (J*saJ.  xxxi).  Quid  igitur  prodest 
'is  confessio?  Multum.   In  cordis  enim 

dimittitur  reatus  et  «cternsedammationis 
'0  criminalibns,  sed  non  debitum  poense 
.  Deusenimmisericors  et  justus  sic  pec- 
it,  ul  ea  tamen  non  relinquat  inpunita  ; 
tem  temporalem  recipit  pro  eeterna.  llla 
acerdotis  arbitrium  habenda  docetur,ubi 

lepra  dictum  est  :  VadOy  et  ostende  te 
us  (Malt/i.  VIII,)  etc.  Quod  si  post  con- 
ontomnntur,  aut  peccata  jam  dimissa 
)Cundumquosdam)aut  peccato  ingratitu- 

dimissis  omnibus,  reus  tenetur  qui  gra- 
!ratus  invenitur. 

Patrol.  CLXXVII 


dum  audita  recte  judicavit?  Item  beatus  Gregorius 
ait  :  Sententia  pastoris  sive  justa  sive  injusta  ti- 
menda  est.  Ad  quid  ergo  timenda  est  si  non  tenet  ? 
Econtrario  videtur  quod^  sententia  injuste  lata  in 
irritum  cedat.  Dicil  enim  decretum,  causa  11  :  Si 
lata  fuerit  in  te  sententia,  depone  errorem  et  eva- 
cuata  est  sententia.  Errorem  dicit  culpam  propter 
quam  datur  sententia.  Si  ergodeposito  peccato  pro- 
pter  quod  data  est  sententia,  ipsu  evacuatur,  multo 
magis  vacua  est  ab  initio,  quee  non  propter  pecca- 
tum  ejus  qui  in  causam  ductus  fuerat,  sed  ex  odio 
sacerdotis  est  pronuntiata,  vel  sine  ordine  canonico 
vel  ex  causa  iujusta.Heectiia  namque  in  sententia 
excommunicationis  pensandasunt :  aaiinn&  ^^^S&^ 


395 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


3116 


ordo  el  causa.  (Juoruin  si  unum  pervertatur,  dicitur 
injusta,  modo  ex  animo,  modo  ex  ordine,  modo  ex 
causa.  Gum  autem  preedicta  tria  ad  sententice  ju- 
stitiam  exigantur,  videlicet  ut  animo  correclionis 
detur  non  odii,  et  ordine  canonico,  et  pro  causa  ta- 
lem  promerente  sententiam,  causa  proe  omnibus  ju- 
diciumobtinerevideturutsi  causanon  praecesserit, 
excommunicatio  vera  non  sit,  nec  apud  Deum,  te- 
neatur  ligatus,  qui  sine  culpa  sua  fuerit  excommu- 
nicatus.  Quomodo  enim  sine  culpa  potest  quis  liga- 
tus  csse  apud  Deum,  quimeritacausarum  sinefal- 
lacia  solus  examinat?  Nam  et  apud  homines  inju- 
stum  habetur,  ut  quis  sinemerito  puiiiatur.  Denique 
excommunicationis  et  absolutionis  idem  est  (quan- 
tum  ad  hoc)  judicium.  De  absolutione  autem  siclo- 
quiturbeatus  Gregorius  :  Tunc  vera  est  absolutio 
praesidenlis,  cuminterni  arbitriumsequitur judicis. 
Quod  bene  quatriduani  Lazari  iila  resurrectio  dc- 
signat,  qua  mortuum  Dominus  vocavit  et  vivilica- 
vit,  dicens  :  Lazave^  veui  foras  {Joan,  xi ),  el  post- 
modum  is  qui  vivens  fuerat  egressus,  a  discipulis 
cst  solutus.  Exqua  consideratione  nobis  intuendum 
estquodiilosnosdebemus  perpastoralemauctorita- 
temsolvere,quosauctoremnostruittintelligimusper 
suscitantem  gratiam  vivificare.Ex  hisverbis  vide- 
turnecexcommunicationem  nec  absolutionem  ve- 
ramesse,  quae  nonscquilur  summipastorissenten- 
tiam,  quo^meritacausarumexanimatnecaiiquemim- 
meritum  damnat.  xVuguslinus  in  psalmum  xxviii  : 
Praevalebit  in  te  falsum  testimonium,  sed  apud  ho- 
mines.  Nunquid  apud  Deum  valet,  ubi  causa  tua 
dicenda  est  ?  Quando  Deus  erit  judex,  alius  lestis 
quam  conscienlia  tua  non  erit.  Inter  justum  judi- 
cem  ct  conscicntiam  tuam,  noli  timere  nisi  causam 
tuam.  Uthanc  quasi  contrariarum  litem  rationum 
dissolvere  possis,  vide  quando  dictum  est  Petro  in 
Ecclesia)  :  Qiiocicunquo  Jigavcris  super  lerrnm, 
erit  ligaimn  et  in  coelis  (Matth.wj),  Invenies  hoc 
dictum  esse  in  datione  clavium  regni  caelorum.  Ac 
si  diceretDominus:  His  clavibus  utere,  etquidquid 
secundumeas  ligaveris  volsolveris,  ligatumeritvel 
solutum  erit  apud  me.  Quod  est :  Hatum  erit  apud 
me  quidquid  secundumhas  quas  tibi  doclaves  fece- 
ris.  Hee  claves,  potestas  et  discretio  intelliguntur. 
Discretio  autem  datur  ut  clavis,  quando  usus  ejus 
conceditur,  sicut  pennas  avi  dare  dicitur  qui  solvit 
ligatas.  Discretio  autem  quoidamestinre,  qua^dam 
in  operatione.  Discretio  est  in  re,  qua  sine  fallacia 
verum  a  falso  discernitur.  Discrelio  in  operationc, 
qua  ordine  judiciario  proceditur  in  causa,  et  secun- 
dum  audita  recte  judicatur.  Quod  et  sine  fallacia  ct 
cum  fallacia  fiericontingit.  Discretio  autem  qutE  hic 
clavis  dicitur,  utrumque  compleclilur.Siquis  ergo 
potestatem  excommunicandi  habens,  ea  discrete 
utatur,  ut  ordine  judiciario  procedat,  et  diligentiam 
quam  potest  adhibeat,  verum  etiamafalso  sinefal- 
laciee  nubilo  discernat,  ipseex  potestate  sibi  tradita 
ligaty  et  qui  sic  ab  eo  ligatus  est  apud  homines, 
etiam  apud  Deum  ligatus  est,  id  est  ratum  habet 


A.  Deus  quod  potestate  sua  discrete  utendo  fecit  mini- 
ster  ejus.  Et  sicut  interra  ligatus  est,  idest,ab  Ec- 
clesia  militante  separatus,  ita  etiam  a  curia  coclesti, 
ut  sicut  nullus  hominum  cum  eo  habet  coUoquium, 
ita  nullus  angelorum  ei  credatur  preestare  auxilium. 
De  eo  qui  ordine  judiciario  ligatus  est  pro  causa 
tamen  injusta,  dicimus  quod  non  est  ligatusapud 
Deum,  nisi  contumaxinveniatur,salva  tamen  Evan- 
gelii  veritatedicenlis  :  Quodcunque  Ugaveris  super 
terram,  crit  ligatum  et  in  cobHs.  Goelorum  enim  no- 
mine  pra^sens  Ecclesia  designatur.  In  qua  excom- 
municatus  habetur  et  evitatur  ut  excommunicatus, 
et  si  apud  homines  teneat  sententia,  apud  Deum 
non  tenet,  et  ideo  irritari  meretur.  Si  post  appella- 

n  tionem  ad  majorem  audientiam  fuerit  excommuni- 
catum,  non  tenet  sententia,  sed  ipso  jure  habetur 
irrita. 

(^AP.  XXVII.  l)e  uuctione  infiruiorum 
Unctio  intirmorum  ab  apostolis  est  instituta. 
Unde  Jacobus  ;  Infirmatur  quis  in  vobis  ?  indncat 
presbyteros  Ecclesiw  et  ungant  euin  oleosacro,  ei 
alleviabitDominusinfirmum;  et  siinpeccatis  fuerit^ 
dimitlenlur  ei  (c/ac.v).  Hicsacramentumestunctio, 
res  sacramenti  peccatorum  remissio.  Hoc  sacimmen- 
tum  contemnere,  damnabile  est.  Sine  contemptu 
absque  eo  decedere,  damnabile  non  est.  Hocsacra- 
mentum  ssepius  iterari  potest,  sicutet  quod  majus 
est  eucharistiee  sacramentum.  Augutinus  tamen 
dicit  sacramentum  non  esse  iterandum.  Sed  hoc  de 

Q  sacramentis  baptismi  et  confirmationis,  de  quibus 
tunc  sermo  erat,  intelligendum  est ;  vel  forte  non 
dicitur  iteratio  sacrainenti,  etsi  pro  parte  iteretur. 
Licet  enim  iteratio  iiat  quantum  ad  personam  qute 
iterum  suscipit  sacramentum,  tamennonest  itera- 
tio  quantum  ad  hostiam  vel  oleum. 

Gap.  XXVIII.  De  conjugio, 
Expeditis  his  quoe  de  quinque  sacrameutis  gene- 
ralibus  nullatenus  oportet  ignorare,  ad  duo  parti- 
cularia  accedamus.  in  quibus  licet  sacramentum 
ordinationis  dignius  sit,  de  conjugio  tamen  prius 
nos  volumus  expedire.  In  conjugioquoddam  Trini- 
tatis  vestigium  invenitur.  Est  enim  vir  principium, 
unde  mulier.  De  quibus  procedit  tertiuin,  id  est 
proles.  Institutio  conjugii  in  pai  adiso  facta  est  ante 

j^  peccatum  propter  humani  generis  propagationem, 
dicente  Domino :  Crescite et multiplicamini  (Gen.i). 
Eademconjugii  causa  manetet  inNovoTestamento. 
Sed  est  et  altei*a,  scilicet  fornicationis  evitatio,  di- 
cente  Paulo :  Propter  fornicationem  unusquisquc  Im- 
beat  uxorem  [I  Cor,  vii).  Ubi  subintelligendum  est, 
qui  legitime  uxorem  habere  potest.  Non  enimsub 
hac  universitate  includendi  suntqui  sacros  ordines 
susceperunt,  vel  continentiae  aliter  votum  fecerunt. 
Et  sciendum  quod  cum  in  Veteri  Testamento  unus- 
quisque  prseciperetur  de  tribu  sua  ducere  uxorem, 
ut  unicuique  tribui  sua  portio  terrfld  promissionis 
absque  confusione  servaretur,  in  Novo  tamen  Te- 
stamento  institutum  est  ut  quilibet  de  aliena  tribu 
ducat  uxorem,  propter  amplificationem  charitatis. 


DE  OFFICIIS  ECCLESIASTICIS 


388 


qui  non  erat  per  cognationem  nasceretur 
litatem.  Undequiex  eisderamajoribuspro- 
dt  post  septimumgradum,  possunt  conjugio 
y  quia  cx  tunc  deficit  amor  cognationis,  et 
eraonorum  cessente  et  propinquitatis  fama. 
i  tamen  sex  tantum  gradus  ponit,  quia  gra- 
mum,  scilicet  duos  fratres,  non  gradum 
,  sec  truncum. 

Cap.  XXIX.  De  bonis  conjugii, 
unt  bona  conjugii  :  Fides,  sacramentum, 
[n  flde  hic  inielligitur  fides  tori  ;  in  prole, 
olis  susceptio,  et  rcligiosa  educatio  ;  in  sa- 
0,  ut  qui  maritali  copula  juncti  sunt,  ad 
em  Christi  copulam  aspirent,  et  qui  per 
n  copulam  sunt  uqa  caro,  adha^rendo  Chri- 
[^haritatem  sint  unusspiritus.  Est  enim  ma- 
ipula,  conjunctionis  Christi  et  Ecclesise  sa- 
um,  sive  cujuslibet  fidelis  et  devotce  anima) 
risto. 

iP.  XXX.  Quid  faciat  matrimonium, 
gium  autem  facit  consensus  legitimarum 
rum  de  maritali  copula  per  verba  prsesentis 
3  expressus.  Undepost  hujusmodi  consen- 
ifri  divertere  licet,sive  ad  alterius  conju- 
inscundo,  sive  claustrum  intrando,  sive  vo- 
tinentise  faciendo,  nisi  ex  consensu  alterius 
'continentiae  voto  sese  asiringentis.  Ad  alias 
Qsire  nuptias  omnino  illiciium  est.  Quod 
incti,  cum  jam  ad  carnalem  copulam  acce- 
esset,  sponsas  suas  et  torum  nuptialem  fu- 
guntur,  hoc  post  desponsationem,  in  qua  est, 
6  futuro,  factum  esse  intelligendum  esi, 
t  prsedictum  consensum,  qui  forte  tunc  de 
adine  non  fiebat,  aut  non  prsecesserai.  Le- 
autem  personae    suni   ad    contrahendum, 

neutrum  anpedit  ordo,  aut  votum  aut 
,  aut  impossibilitas  reddendi  debitum,  aut 
),  aut  affiniias,  aut  spiriiualis  proximitas. 
ipedit  conjugium  faciendum  et  dirimit  con- 
,  quia  votum  continentiee  sacris  ordinibus 
lexum,  ut  licet  verbis  non  fiai,  nihilominus 
II  ipsa  susceptione  facium  intelligatur.  Sub- 
tU8  eiiam  inter  sacros  ordines  compuiaiur, 
»n  fiebat  antiquitus.  Voium  quoque  verbis 
om  impedit  conjugium  vel  dirimii,  non  ia- 
Buitum  ad  judicium  Ecclesioe,  nisi  fueriipu- 
quia  Ecclesia  de  occultis  non  judicat.  Con- 
idem  impedit  quia  si  liber  duxerii  ancillam, 
c  ignorasse  probaverit,  separabitur.  Si  vero 
'  hoc  fecerit,  non  separabitur.  Impossibilitas 
ii  debitum,  modo  ex  frigiditate  naiurali, 
1  maleficio  coniingit.  In  frigidiiate  naturali 
irdine  canonico  dissolvi  matrimonium.  Sed 

ad  alias  nupiias  non  ii*ansibit.  Si  frigidiia- 
igaverit  in  divortio,  et  ad  alterius  iorum 
ii,  reddetur  copulae  priori.  Si  autem  male- 
allegaverit  et  facto  divortio  ad  alia  vota 
tty  juxta  decretum  Hincmari  Remorum  ar- 
^pi  remanebit  in   secunda  copula,  nec  ad 


A.  priorem  redire  cogeiur,  sicut  qui  frigidilatemnaiu- 
ralem  in  causa  divortii  allegavit.  Ille  enim  si  facto 
divortioad  alia  vota  transierit,  reddetur  copulee 
priori.  Quare  i  quia  per  opus  sequens  judicatur 
eum  in  causa  divortii  meniitum  fuisse,  dicendo  se 
naiuraliter  frigidum  esse  ;  et  Ecclesiam,  quantum 
ad  veriiatis  cognitionem,  fuisse  deceptam.  Non 
enim  in  eo  ei*at  impossibilitas  reddenti  debitum 
ex  frigiditate  proveniens.  Ut  enim  aiunt  physici, 
calor  naturalis  semel  amissus  nunquam  redit.  In 
eo  autem  divortio  quod  propier  maleficium  impe- 
tratum  est,  per  opus  sequens  conjugii  falsitas  de- 
prehendi  non  potesi.  Fotest  enim  fieri  per  malefi- 
cium  ut  alicui  auferatur  possibiliias  cognoscendi 
isiam  manentein  eo  possibilitatecognpscendi  aliam. 

Q  Ideoque  Ecclesia  quod  de  priori  conjugio  rationa- 
biliier  factum  est,  non  rescendit.  Dicunt  taraen  qui- 
dam  in  divoriio  naturalis  frigiditaiis  ei  in  divortio 
maleficii  eamdem  regulam  esse  ienendam,  videlicet 
ut  qui  postea  vivente  compari  ad  alia  vota  transie- 
rity  ad  priorem  cognaiur  redire  copulam,  decreium- 
que  prsedicii  Remorum  archiepiscopi  Hincmari  non 
recipiunt.  In  utraque  tamen  causa,  tam  frigiditatis 
quam  maleficii,  non  passim  admittendum  esi  divor- 
iium,  sed  ordine  canonico  faciendum  ui  in  causa 
frigiditatis  naturalis  tam  vir  quam  mulier  septima 
propinquorum  manu  juret  quod  senon  eognoverunt 
carnaliter  nec  cognoscere  potueruni.  Si  autem  ma-> 
leficium  in  causa   divoi*iii  fuerit  allegatum,  prius 

Q  admonendi  sunt  ut  orationibus  et  eleemosynis  insi- 
^  staniy  et  benefaciendo  gracia  Deiprseeunie  maleficii 
vires  evacuent.  Quod  si  sic  liberari  non  potuerint, 
septima  manu  propinquorum  fidem  facere  debent, 
quod  maleficio  impediente  nec  se  cognoverunt  car- 
nali  copula  nec  cognoscere  potueruni,  et  sic  pote-> 
runtseparari  .In  hujusmodi  autem  divortiis  non  est 
faciendum  juramentum  quod  fit  in  divoriio  consan- 
guiniiatis,  quodscilicetcarnalicopulanon  sintsese 
deinceps  cognituri.  Fotest  enim  aliquis  ab  aliqua 
causa  maleficii  separari,  et  reddita  sibi  coeundi 
cum  ea  possibiliiate,  cessante  malefieio  eidem 
i*eddi.  Usque  ad  quem  propagationis  gradum  oo- 
gnatio  conjugium  impediat  ne  possit  fieri,  vel  fa- 
ctum  dirimai.  Et  quare  ?  Superius  dictum  est. 

D  Cap.  XXXI.  Quw  impediant  coiyugium, 

Aiiinitas  etiam  mairimonium  contrahendumimpe-^ 
dit,  ei  dirimit  contractum.  Sunt  autem  affiniiaiis 
tria  genera.  Primum  genus  per  primas  contrahitur 
nuptiaSy  idest  per  nuptias  quas  nullse  intereosdem 
affinitatem  procreanies  praeceduni.  Quod  autem  de 
nuptiiSy  honesiioris  gratiaexempli  dico,  de  qualibet 
carnali  copula  est  inieiligendum.  Et  heec  primi  ge- 
neris  affinitasparibuspassibus  cum  cognatione  pro- 
cedity  et  ad  eumdem  modum  usque  ad  sepiimum 
protenditur  gi*adum.  in  hoc  autem  dififerunt  quod 
cognatiototum  percurrit ;  affinitas  autempersonam 
per  quam  ipsa  est  non  excedit.  Verbi  gracia  :  Tu 
vinculo  consanguinitatis  impediente  non  potes 
ducere  in  conjugem  sororem  tuam,  nec  filius  tuus 


399 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPSRA  DOGMATICA. 


400 


filiamcjus,  nec  ncpos  tuus  neptamcju8,et  sicusque 
ad  septimum  gradum.  In  afflnitate  non  sic.  Tu  enim 
omnibus  uxoris  tu^e  eonsanguineis  es  affinis,  sed 
flilius  tuus,  sive  ncpos,  sivectiam  frater,  nulli  eorum 
propter  hoc  erit  afflnis.  Sicut  autem  tota  cognatio 
uxoris  tuBB  tibi  est  nffinis,  sic  tota  cognatio  tua 
uxori  tuffi  affinis  erit,  sed  non  ejus  cognatione, 
quia,  ut  dictum  est,  affinitas  personam  non  exce- 
dil.  Secundum  genus  affinitatis  est  quodper  secun- 
das  contrahitur  nuptias,  ejus  scilicet  qui  jam  primi 
generis  affinitate  tenebatur  affinis.  Et  hveo  aftinitas 
usque  ad  quarlum  protenditur  gradum.  Tertium 
gcnus  affinitatis  contrahitur  per  carnalem  copulam 
ejus  qui  jam  in  secundogcnere  erat  affinis.  Et  hoc 
usque  ad  secundum  solummodo  gradum  procedit. 
Haec  tria  tribus  declaremus  exemplis  :  Txoris  iues 
filius  de  alio  marito  tibi  est  affinis  affinitate  primi 
generis ;  uxor  illius  affinitate  secundi  generis ;  se- 
cundus  maritus  uxoris  filii  tuse  uxoris  tibi  tenetur 
affinitate  tertii  generis.  Hac  autem  si  quis  plenius 
nosse  desiderat,  in  libro  DecretorumGratiani,  causa 
35,  q.  3  et  4  requirat.  Proximitas  spiritualis  qu80 
compaternitas  dicitur,  similiter  matrimonium  et 
impeditet  dirimit.  Estautemcompaternitas  queedam 
directa,  sive  principalis,  queedam  emergens  sive 
accessoria.  Directa,  inter  eos  quorum  alter  alterius 
filium  aut  filiamde  sacro  fontesuscepit.  Accessoria, 
per  carnalem  contrahitur  copulam  cum  altera  talium 
personarum.  Verbi  gratia  :  Uxor  tua  suscepit  sine 
te  de  sacrofontefilium  alterius  muliens.  Ecceuxor 
tua  directa  commater  est  illius  cujus  filium  levavit. 
Tu  vero  quia  una  caro  es  cum  uxore  tua,  mediante 
ea  factus  es  ejusdeinmulieris  compater,  et  ideo  in- 
directa  sive  emergenti  sive  accessoria  compaterni- 
tate  compater  ejus  es,  nec  mortua  uxore  tua  pote- 
ris  cam  uxorem  habere.  Sicut  autem  spiritualis 
proximitas  contrahitur,  filium  cujuslibet  de  bapti- 
smate  suscipiendo,sic  etiam  efficitur,ante  episco- 
pum  ad  confirmandum  tenendo,  et  post  consigna- 
tionem  chrismatis  ligando. 

Cap.  XX XH.  De  ordinibus, 
Post  coelera  Ecclesise  saoramenta  de  ordinibus 
restat  agendum.  Seplem  igitur  sunt  ordines  mi- 
nistrantium  in  Ecclesia,  videlicetosliarii,  lectores, 
exorcistse,  acolythi,  subdiacones,  diacones,  presby- 
teri.  Nos  ergo,  frater  charissime,  qui  universos  or- 
dines  suscepimus,  omnium  eorum  ministerium  et 
significantiam  scire,  et  eis  vitam  ct  morcs  nostros 
coaptare  debemus,  ut  vita  concordet  cum  nomine, 
et  professio  appareat  in  opere.  Primum  enim  clerici 
dicimur  a  Gra?co  cleros,  quod  heereditas  sive  sors 
interprelalur,  quia  de  sorte  esse  Domini  et  solum 
Deum  in  haereditatem  accipere  elegimus.  Unde  nos 
tales  ei  exibere  debemus,  ut  de  nobis  dicere  possL 
mus :  Fiines  ceciderunl  niihi  in  prwcJaris  {psal,  xvj. 
Videamus  igitur  ne  sanctitatis  signa  inaliter  geste- 
mus,  scilicet  tonsuram,  coronam,  ornumenta  etiam 
nostris  officiis  deputata ;  sed  eis  qua^  exterius  appa- 
renty  interioradignerespondeant.  Capillos  siquidem 


.  ante  prfleeidimus,  et  ab  eis  sensum  instrumenfa 
liberamus,  ut  hoc  signo  curarum  inecebras  fre- 
quenter  redeuntes  et  cognitationes  supervacuas  a 
cordibus  nostris  resecare  discamus.  Summitatem 
capitis  in  modum  corona:'  i*adimus,  ut  mentem  qu^c 
nostrum  superius  est,  ad  superna  coiitemplandn  et 
desideranda  libei>amhabere  docenmur.  Quid  sicaf- 
fecti  sunt  et  moribus  esse  student  quales  se  debere 
esse  exterius  ostendunt,  ad  clericalis  militiio  offi- 
cia  promovendi  sunt.  Qu8B  septem  sunt  sicut  dic- 
tum  est.  Quorum  primum  est  ostiariorum.  Scien- 
dum  autem  quod  heec  omnia  de  lega)!  ritu  sumpta 
sunt,  et  ad  F>desiam  cum  quadam  imitatione 
translata. 

Gap.  XXXHK  De  ostiariis, 

o  Qui  enim  in  synagoga  janitores  vel  aeditui  dicc- 
bantur,  in  Ecclesia  osliarii  nuncupantur.  llloiHim 
officium  erat  in  lege  quod  templum  aperiebant  et 
claudebant,  mundos  recipiebanl,  et  immundos  ex- 
cludebant.  In  Ecclesia  autem  ostiarii  hoc  habent 
officium,  ut  catechumenos  baptizandos  in  eccle- 
siam  introducant,  et  poenitentes  per  episcopum  re- 
conciliatos  in  ecclesiam  recipiant. 

Gap.  XXXIV.  De  Jecloribus. 
Qui  in  templo  dicebantur  cantores,  in  Ecolesia 
lectoi*e8  dicuntur.  Eorum  officium  erat  hymnos  et 
cantica  ante  arcam  Domini  resonare.  In  ecclesia 
autem  id  officii  habent,  ut  divinas  Scripturas  reci- 
tent,  et  ad  laudem  Dei  Gradualia,  Alleluia,  et  hu- 
jusmodi  cantent. 

Q  Gap.  XXXV.  De  exorcistis, 

Exorcistee  dicunlur  quasi  adjuratores.  Hipercar- 
mina  qusedam,  quoe  Salomon  composuisse  dicilor, 
dsemonesadjurabant,  et  de  obsessis  corpoinbns  eji- 
ciebant.  Exorcistee  autem  nostri  catechizandos 
exorcizant  officio,  et  diiKmones  ejiciut,  vel  eis 
infantium  corpora  interdicunt. 

Gap.  XXXVI.  De  aooJythis 
Acolythi  quasi  ceroferarii  dicuntur.  Eorum  offi- 
cium  est  in  ecclesia,  sicut  et  in  templo,  luminaria 
accendere  et  exstinguere,  thuribulum  cum  igne 
prseparare,  in  exornatione  altaris  deservire,  uroeo 
vel  ampuUa  aquam  ministrorum  manibus  mi- 
nistrare. 

Gap.  XXXVll.  De  subdiaconibus 

D  Quia  apudHebrseosnathinnei,  idestin  humilitate 
servientes  dicebantur,  a  Graecis  hypodiacones,  a 
nobis  subdiacones,  id  est  ministri  dicuntur.  Eorum 
erat  oblata  a  populo  sacrificia  recipere,  et  aquam 
velquaelibetnecessariaad  ministeria  templideferre. 
In  ecclesiahochabentofficiumut  Epistolam  leg^nt, 
calicem  et  patenam  oum  corporali  diacono  ad  al- 
tare  offerant. 

Gap.  XXXVllI.  De  diaconibus, 
A  Levi  filio  Jacob,  Levitae,  id  est  assumpti  de- 
nominantur:  per  quos  cunctasacrificia  administra- 
bantur  sub  sacerdotibus.  Hos  Ecclesia  diacones, 
id  est,  ministros  nuncupat.  Horum  officium  est  in 
ecclesia  EvangiUum  legere,  sacrificium  in  altari 


DE  OFFICIIS  ECCLESIASTICIS.  -  LIB.  I. 


402 


B 


lere,  corpus  et  sanguinem  Domini  distri-  A 
licot  non  ubique  hoc  observetur,  licentiam 
i  populo  dare,  et,  si  necesse  esl,  prsBdicare 
izarc. 

Cap.  XXXIX.  />o  preshyteris. 

byter  dicitui-  senior ;  quod  non  ad  aetatem 

sensum  referendum  est,  quia  senectus  vene- 

esl,  non  (Uuhirna,  nec  numero  dierum  com- 

Cani  sunt  nutem  sensus  hominis.  Per  hos 

legalin  oiTerebant  sacrificia.F^orumin  Eccle- 

oflicium  inissas  celebraie,  corpus    Domini 

saje,  pra>dicare,  bnptiKare,  poDnitentes absol- 

uoituos  sepelire,   el  omnia  Ecclesice  sacra- 

episcopis  non  resorvala  administrare.  Quw- 

im  episcopali  dignitati  rcservatanon  omni- 

nt  presbyleris  concessa. 

Cap.  XL.  Do  vpiscopis, 
coporum  ordo  in  tria  dividitur:  in  episcopos, 
iiscopos,patriarchas.Episcopusdiciturquasi 
itendens,  quia  tanquam  vineae  in  Domini  in 
I  custos  residens  iustructioui  et  correctioni 
>inim  intendit.  Ilic  quoque,  quia  dignitate 
et  aliis,  pr.nesul  vocntur.  Hic  etiam  antistes, 
mfe  stans,  vcl  quasi  contra  stans  dicitur. 
lim  dicitur  conirOy  quia  hsereticis  tanquam 
ro  defensione  gregis  resistere  debet.  Idemdi- 
mtifex  quasi  pons  factus,  vel  pontem  faciens, 
let  scilicet  pontem  quo  itur  ad  atria  vitee.  Quod 
«X  in  consecratione  oleo  ungitur,  ex  lege 
im  est,  in  qua  rex  et  sacerdos  vel  propheta  « 
igebantur.  Quod  autem  benedictio  per  manus 
tionem  datur,  inde  exortum  creditur  quod 
nanus  imposuil  Jacob,  dum  eumbenedixit  et, 
moriens  duobus  filiis  Joseph,  et  Moyses  Josue 

imposuil,  dum  eum  ducem  populo  fecit,  et 
li  manus  iliis  impouebant,  quibus  Spiritum 
m  (labant.  Huic  dum  regimen  Ecclesise  com- 
r,  baculus  quasi  pastori  traditur.  In  qua  tria 
ur  quse  signiflcatione  non  carunt.  Hsbc  sunt 
itas,  virga,  cuspis.  Quorum  significationem 
eraperit  egregius  ille  versificatorepisoopus 
lanensis  versibus  his  : 
igCf  susleiUa,  siimula^  vac/a,  morbidn,  centa. 
est  pustoris :  hoc  virfja  fujnrat  honoris» 
^rum  quidam  dicit :  D 

'aho  peccanieSf  jusios  rego,  pungo  vaganies, 
jio  tripJici  servio  ponticili. 
ulus  ei  tanquam  sponsse  Ghristi  in  typo  Ec- 
,  cujus  ipse  est  caput,  traditur,  et  mitra  tan- 
sponso  et  magistro  justa  illud:  Licut  sponso 
rit  mihi  mitram,  Hujus  offlcium  est  ministros 
i8B  ordinare,  virgines  velare  baptizatos  con- 
3,  chrismaet  oleum  consecrare  ecclesias  de- 
.  vasa  et  vestes  ecclesiae  benedictione  sancti- 

rebelles  excommunicare ,  poenitentes   re- 
are. 

Cap.  XLI.  De  archiepiscopis, 
hiepiscopusquasiprinc^ps  episcoporum  dici- 
Lem  metropolitanus  nuncupatur,  quia  civitati 


praeest  qu8e  metropolis  vocatur,  id  est  mater  civita- 
tum.  Horum  officium  est  episcopos  consecrare,  con- 
gregare  concilium,  et  jura  dilapsa  reparare.  Hiprae- 
ter  cffitera  episcopalia  indumenta  palio  in  modum 
torquis  decorantur,  quia  si  recte  suum  expleverint 
officium,  eis  eeternae  remunerationis  torques  tan- 
quam  victoribus  promittitur. 

Cap.  XLIl.  De  patriarchis  et  eorum  locis. 

Patriarcha  dicitur  quasi  patrum  vel  patria}  prin- 
ceps.  Patriarchee  tantum  tres  fuisse  leguntur,  quo- 
rum  figuram  Abraham,  Isaac|et  Jacob  prsetulerunt. 
Horum  unus  in  Asia  Antiochiae  prsesedit;  alter  in 
Africa  primatum  Alexandriee  tenuit;  lertius  in  Eu- 
ropaRomaniapicisjurapossedit.Hastressedesideo 
principales  Ecclesia  constituit,  quia  ens  princeps 
apostolorum  sua  possessione  consecravit.  Duabus 
quippe  ipse  beatus  Petrus  praesedit,  scilicet  An- 
tiochense  et  Romanie:  tertiam,  scillicet  Alexandri- 
nam,  Marcus  evangelista  nomini  ejus  dedicavit. 
Postquam  vero  Nicaena  synodus  Romano  pontiflci 
hoc  contulit  privilegium,  ut  sicut  Augustus  prse  re- 
gibus  ita  ipse  prse  omnibus  episcopis  haberetur,  et 
papa  et  Pater  Patrum  vocaretur,  jus  Romani  pa- 
triarchatus  ad  Constantinopolim  transi  vit.  Quod  alise 
duee  sedes  sunt  mutatae,  causa  est  quod  loca  illa, 
meritis  exigentibus,  in  manus  paganorum  tradicta 
sunt.  Unde  Antiochenus  patriarchalus  est  ad  Jero- 
solymamtranslatus;AIexandrinusveroadAquiIeiam 
quia  huic  civitati  primum  Marcus  evangelista  prae- 
sedit,  qui  postea  Alexandriee  praefuit.  Horum  offi- 
ciumestarchiepiscopos  consecrare,  conciliaepisco- 
porum  congregare,  decreta  canonum  instaurare. 

Gap.  XLIII.  De  summo  poniifice  et  officio  ejus. 

Papa  dicitur,  quia  Pater  Patrum.  Hic  universalis 
dicitur,  quia universse  prseest  Ecclesiae.  Hic  quoque 
apostoliciis  appellatur,  quia  principis  apostolorum 
vice  ftingitur.  Hic  etiam  summus  pontifex  nuncu- 
patur,  quia  caput  est  omnium  episcoporum.  Hujus 
nomen  in  ordinatione  mutatur,  quia  Petri  nomen 
in  praelatione  Ecclesise  a  Christo  mutatum  est.  Huic 
etiam  claves  traduntur,  sicut  Petro  a  Domino  claves 
regni  caelorum  traditae  sunt,  ut  se  janitorem  regni 
coelomm  esse  cognoscat.  Ejus  officinm  est  missas 
et  divina  officia  ordinare,  canones  etiam  pro  tem- 
pore  ad  utilitatem  Ecclesiae  promulgare  vel  immu- 
tare,  Augustum  consecrare,  pallia  archiepiscopis, 
privilegia  Ecclesiis  dare  ,  totam  Ecclesiam  vice 
Christi  gubernare.  Itaque  papa  vicem  el  locum 
(>hiisti  tenet,  episcopi  apostolorum,  presbyteri  se- 
ptuaginta  duorum  discipulorum,  reliqui  ministri 
diaeonorum  ab  apostolis  constitutorum. 
Cap.  XLIV.  Quare  episcopi  die  Dominica  conse^ 

crentur, 

Papa  et  omnes  episcopi  ideo  Die  Dominica  conse- 
crantnr,  quia  apostoli,  quorum  successores  sunt  et 
vicarii,  Dominica  die  Spiritum  Sanctum,  qui  oleo 
unctionis  designatur,  acceperunt.  Oleum  quippe 
lumen  ministrat  et  vulnera  sanat,  ita  et  Spiritus 
sanctus  lumen  scentiae  dat,  et  vulnerat  peccatorum 


403 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


404 


curat.  Ideo  etiam  die  Dominica  consecrantur,  ut  se 
tum  Christo  resurrexisse  et  in  novitate  vitee  ambu- 
lare  debere  admoneantur.  Presbyteri  autemet  cae- 
teri  ministri  Ecclesise  ideo  in  Sabbato  ordinantur, 
ut  se  ab  omni  opere  servili  debere  quiesceret  et  Dei 
servitio  vacare  intelligant.  Sabbatum  enim  requies 
.  ioterpretatui .  Virgines  ideo  in  natalitiis  aposto- 
loinim  velantur,  quia  apostoli  morem  virginitatis 
primum  Ecclesite  servandum  tradiderunt,  et  vir- 
gines  apostolis  quasi  paranymphis  (^hristo  sponso 
immortali  consecrantur. 

Cap.  XLV.  De  veste  sacerdotali,  et  primo  de  hu- 

mei'ali  seu  amictu. 

HaBc  strictim  de  ministris  EcclesisB  sunt  relata, 
nunc  de  sacris  vestibus  pauca^ubjicienda  sunt.  In 
habituenim  sacerdotalinihil  esse  quod  vacetratione 
apud  veteres  quoque  constat,  sicut  beatus  Hierony- 
mus  ad  Fabiolam  testis  est:  Apud  nos  ergo  quanto 
sacerdotium  Christi  veteri  sacerdotio  dignius  est, 
tanto  in  habitu  sacerdotali  causas  probamus  haberi 
digniores.  llli  enim  sacras  vestes  secundum  colorem 
materiam,  positionemque  cujusque  ad  quatuor  ele- 
menta  mundi,  ad  duo  hemispha^ria  cooli  partesque 
zodiaci  referentes,  hoc  significare  volebant  quod 
omnia  ejus  subsunt  arbitrio,  cujus  personam  gerit 
eis  indutus  sacerdos.  Licet  nostri  et  beatus  Hiero- 
nymus  in  illis  quoque  spiritualis  intelligentise  vela 
pandere  velint,  quoniam  ergo  nec  vetera  caruerunt 
ratione,  nos  exemplaria  supergressi  ccelestium,  ipsa 
potius  in  vero  sacerdotio  coelestia  contemplemur. 
Vestessacras  a  veteri  lege  sumpsit  Ecclesia.  Hume- 
rale  quod  in  lege  ephod  a  nobis  amictus  dicitur, 
caput  et  colum  atque  humeros  (unde  et  humerale 
vocatur  (cooperit,et  vittis  duabus  pectus  stringit. 
In  humerali  igitur  spes  aeternorum  intelligitur;  do 
qua  Apostolus  :  Et  galeam  salutis,  inquit,  assumite 
(Ephes,  vi).  Caput  umictu  cooperimus,  ut  omnibus 
sensibus  quorum  plenitudo  in  capite  est,  pro  spe 
aeternorum  Deo  serviamus.  Oollum  per  quod  vox 
transit  eo  circumdamus,  ut  spe  eeternorum  ori 
nostro  ponamus  custodiam,  et  nil  nisi  quod  lau- 
dem  Dei  sonetproferamus.  Humeros  quibus  onera 
portantur  eo  velamus,  ut  jugum  Domini  patienter 
ferre  doceamur.  Vittis  humeralispectusstringimus. 
ut  in  pectore  nostro  cogitationes  iniquas  et  inutiles 
reprimamus. 

C,\p,  XLVI.  De  alba. 

Alba  quse  in  lege  tunica  linea  vel  talaris,  et  a 
Greecis  poderis  dicitur,  munditiam  vitse  designat. 
Hfiec  descendit  usque  ad  talos,  utquieaseinduunt, 
usque  in  finem  vitee  suse  munditiam  carnis  servare 
admoneantur.  Alba  et  amictus  non  nisi  de  lino 
fiunt,  quod  multiplici  labore  in  candorem  vertitur, 
quia  quse  per  hiec  duo  signantur,  magno  labore  ac- 
quiruntur  et  acquisita  custodiuntur. 

Cap.  XLVII.  De  cingulo. 

Per  cingulum,  quod  in  lege  baltheus,  k  Graecis 
zona  dicitur,  continentia  intelligitur,  qua  cor  ne 


B 


A  lasciviat  restringitur,  nebonorum  impediat  gressus 
operum. 

Cap.  XLVIII.  De  stola. 

Stola  quse  et  oraiium  dicitur,  collum  circumdat, 
per  quam  Evangelii  obedientia  signatur.  Kvd  ngclium 
quippe  est  suave  jugum  Domini;  obedentia  verc 
lorum.  Sacerdos  igitur  quasi  ad  jugum  Domini  loro 
ligatur,  dum  collum  ejus  stold  circumdatur.  Hoec 
primitus  sinistro  humero  in  ordine  diaconatus  sci- 
licet  suscipitur.  In  ordine  vero  presbytarus  non 
remota  a  sinistro  etiam  dextro  humero  applicatur, 
quia  obedientia  Evangelii  primum  in  eis  quae  ad 
activam  pertinent  vitamsuscipitur,qu8e  significatur 
per  humerumsinistrum,  ac  deindeper  dilectionem 
in  dextrum  contemplative  porrigitur.  Et  notandum 
quod  apud  antiquos  non  orarium  dicebatur  stola ; 
sed  alba,  quam  vitse  munditiam  signare  diximus, 
stola  vocabatur.  Unde :  Qui  la  verunt  stola  snas  in 
sanguino  agni  (Apoc  xxii).  Et  illud:  Habemus  sto- 
lam  primam  in  la  vacro :  et  annulum  fidei  signaculum 
Utrobique  enim  nomine  stolse  vitae  munditia  signi- 
ficabatur,  quae  inbaptismopereflusionem  sanguinis 
Christi  confertur. 

Cap.  XLIX.  De  subcingulo. 

Per  subcingulum  quod  perizoma  vel  cinctorium 
dicitur,  eleemosynarium  studium  significatur.  Hoc 
duplicatum  suspenditur,  quia  primum  animae  suae 
misereri  peccata  evitando,  deinde  proximo  necessa- 
ria  impendento  cuilibet  prcecipitur. 
Q  Cap.  L.  De  casula. 

Casula,  qute  et  planeta  dicitur,  omnibus  indumen- 
tis  superponitur,  j^r  quam  charitas  intelligitur, 
quae  omnibus  virtutibus  eminentior  creditur.  Ha?c 
super  dextrum  brachium  levatur,  ut  amici  in  Deo 
amentur ;  replicaturque  super  sinistrum,  ut  mi- 
mici  propter  Deum  diligantur. 

Cap.  LI.  De  favone. 

Ad  extremum  sacerdos  favonem  in  sinistro  bra- 
chio  ponit,  quem  et  manipulum  et  sudirium  veteres 
appellaverunt,  per  quem  olim  sudor  et  narium  sordes 
extergebantur.  Per  hoc  pcenitenta  intelligitur  qua 
quotidiani  excessus  extergendi  sunt.  In  sinistro 
brachio  portatur,  quia  in  preesenti  vita  quie  per 
smistrum  significatur,  pcenitentia  necessaria  esl. 
His  omnibus  ornamentis  sacerdos  decoralur. 
('ap.  LII.  Do  vesto  opiscopali. 

Episcopus  autem  et  his  et  aliis  quibusdam  oxor- 
natur,  scilicet  tunica,  dalmatica,  sandaliis,  mitra, 
chirotecis,  annolo,  baculo.  Et  quoniam  supeiius  de 
duobus  ultimis,  scilicet  annulo  et  baculo ,  dictum 
est  in  ordine  episcoporum,  de  cseterie  dicamus. 
Tunica  quee  strictas  habet  manicas,  et  non  usque 
ad  talos  sicut  alba,  sed  usque  ad  medium  crus  por- 
rigitur;  militem  Christi  vult  esso  liberum  et  ad 
bona  opera  expeditum. 

Cap.  LIII.  Dc  dalmatica. 

Dalmatica  a  dalmatia  provincia  dicitur,  in  qua 

primum  est  inventa.  Hac  pro  colobio  apostolorum, 

quod  erat  veslis  cucullata  sine  manicis,  utitur  Ec- 


D 


405 


DE  OFFICIIS  ECCLESIASTICIS.  —  LIB.  II. 


406 


elesia  ex  beati  Silvestri  institutione.  Haec  vestis  in  ^ 
moduin  crucis  formata,  indicat  portantem  eam  cum 
vitiis  et  concupiscentiis  debere  esse  cruciflxum.Duie 
lineee  coccinese,  sangninis  Chnsti  eiTusionem  signi- 
iicant  pro  duobus  populis  factam.  Fimbrise  quse 
quasi  qusedam  linguae  de  dalmatica  ante  et  retro 
procedunt,  sunt  verba  et  cxempla  prsedicatoris  quse 
nobis  imitanda  proponit.  Sinisirum  latus  dalmaticse 
flmbrias  habet,  quia  activa  vitaimpedita  estet  tur- 
batur  erga  plurima.  Dextrum  latus  non  habet  flm- 
brias,  quia  contemplntiva  vita  quieta  manct,  et  re- 
gina  a  dextris  stans  nihil  in  se  sinistri  habet.  Mani- 
earum  largitas  esl  datoris  hilaritas  et  largitas. 

Cap.  LIV.  Dc  samJaliis. 


Sandaliis  utuntur  episcopi^  quse  subtus  integra 
apeiiuras  habent  superius,  ut  pcr  hoc  designetur 
quod  prselatorum  afTectus ,  qui  pedum  nomine  in 
Scripturis  designantur,  a  terrenis  removendi  sunt 
et  ad  eoelestia  dirigendi. 

Gap.  LV.  De  mitra. 

Mitra  pontiflcalis  estassumptaex  usulegis.  Haec 
Graece  tiara  ei  mitra,  Latine  vero  infula  et  pileum 
appellatur.  Mitra  qu8B  caput  tegit  et  velat,  in  quo 
est  sensuum  plenitudo,  custodia  est  sensuum  ab  ille- 
cebris  mundanorum.  Duo  ejus  cornua  duorum  Te- 
stanientorum  munimeuta  signiflcant,  quibus  epis- 
copi  et  se  et  alios  contra  mundi  illecebras  munire 
debeni  ei  hostes  Christi  ventilare. 


B 


(Up.  LVI.  De  chirolhecis. 

Chirothecarum  iisus  ab  apostolis  traditus  est.  Per 
manus  operationes,  per  chirotecas  earum  occultaiio- 
nes  signantur.  Sicut  enim  aliquando  manus  chiro- 
thecis  velantur,  aliquandoextractisillis  denudantur. 
Sic  bona  opera  interdum  propter  arrogantiam  decli- 
nandam  celantur;  interdum  propter  aediflcationem 
proximis  manifesiantur.  Chirotheca}  induuntur,  cum 
hoc  impletur:  Cavetc  nejustitiam  vestram  faciatis 
coram  hominibus^  ut  videamini  ab  eis  (Matth,  vi). 
Rursus  extrahuntur,  cum  hoc  impletur :  Luceat  lux 
vestra  coram  hominibuSy  ut  videant  opera  vesira  bona 
etgloriGcentPatrein  vestrum  qui  in  ccelis  est  (Matth. 
v).         Cap.  LVII.  De  pallio  archiepicospi. 

His  omnibus  insignibus  fulget  archiepiscopus  ; 
insuper  et  palio ,  quo  a  cajteris  discernitur  episco- 
pis.  Hoc  duas  lineas  habet,  a  summo  usque  deorsum 
ante  et  retro  dependentes,  et  purpureum  sanctsB 
crueis  signaculum  prseferentes.  Hoc  est  duorumTe- 
stamentorum  doctrina  passioni  Christi  tcstimonium 
perhibens.  Circulus  circa  collum  pontiiicis  torques 
est  aurea,  qu«e  legitime  certantibuspromittitur.  Mos 
apud  veteres  fuit,  ul  legitime  certantes  coronam  in 
capite,  torquem  in  collo  acciperent.  Unde  theologia 
dives  rerum,  sed  vocabulorumpauper,  hsecnomina, 
corona,  torques,  ad  intelligendum  aiternaj  retribu- 
tionis  prsemium  stepe  transsumit.  Spinulse  quibus 
pallium  afflgitur,  stimulicharitatis  sunt,quibus  circa 
curam  subditorum  stimulatur  arciepiscopus. 


LIBER  SEGUNDUS 

DE  ECCLESIASTICIS  OFFICIIS. 


(l\p.  I.  De  Hora  Prima.  L 

Cap.  II.  Qualiter  et  ad  quid  preces  iiant. 

Cap.  III.  De  Tertia ,  et  Sexta  et  Nona. 

Cap.  IV.  Quando  preces  dicantur  ad  Horas,  et 
quando  taceantur. 

Cap.  V.  De  officio  vespei-tino. 

Cap.  VI.  Unde  coepit  Antiphonarum  usus. 

Cap.  VII.  De  Completorio. 

Cap.  VIII.  De  offtcio  nocturnali. 

Cap.  IX.  Quare  hoc  offlcium  tres  habet  distin- 
ciiones. 

Cap.  X.  De  laudibus  matutinis. 

(iAP.  XI.  De  missa  unde  sumpsit  exordium  et 
unde  augmentum. 

C;ap.  XII.  Quod  missa  tribus  linguis  celebratur 
ei  quare. 

Cap.  XIII.  Quseratio  modulizandi  in  celebraiione 
missffi. 

Cap.  XIV.  De  Introitu  missse  et  processione  mi- 
nisirorum.  D 

Cap.  XV.  De  cantico  Gloria  in  excelsis  Deo. 

Cap.  XVI.  De  Oraiione  ;  quare  Colleca  dica- 
iar. 

Cap.  XVII.  De  Epistola  et  causa  nominis  hujus. 

Cap.  XVllI.  De  Gi-aduali  sive  Responsorio,  et 
causa  uiriusque  nominis. 

Cap.  XIX.  De  Aleluia  et  Pneumatum  significa- 
iione. 


Cap.  XX.  De  missione  diaconi  ad  legendum  Evan- 
gelium. 

Caf.  XXI.  De  Symbolo  apostolorum,  quando  et 
quare  cantandum  sit. 

Cap.  XXII  .D  e  Oiferenda  et  signiflcatione  Versuum 

Cap.  XXIU.  De  oratione  Secreta,  et  quareinfine 
ejus  vox  elevelur,  et  de  patena ,  qualiter  el  a  qui- 
bus  feratur. 

Cap.  XXIV.  De  Proefatione. 

Cap.  XXV.  Summa  sententiie  totius  Canonis. 

Cap.  XXVI.  De  significatione  altaris  exterioris. 

Cap.  XX VII.  De  significatione  altaris  interioris. 

Cap.  XXVIII.  De  propitiatorio  mystico. 

("ap.  XXIX.  De  actione  prima  in  missa. 

C\p.  XXX.  De  mystieo  rationali. 

CiAP.  XXXI.  Quid  pelat  Oratio  prima3  actionis. 

Cap.  XXXll.  De  actione  secunda. 

Cap.  XXXIII.  Quid  petat  Oratio  secunde  aciionis. 

Cap.  XXXIV.  be  actione  tertia. 

Cap.  XXXV.  De  Oratione  pro  defunctis. 

Cap.  XXXVI.  De  mystico  superhumerali. 

Cap.  XXXVII.  Qiiod  signa  crucis  ultima  a  prce- 
missis  omnibus  diiTerunt  in  causa. 

Cap.  X  XX VIII.  Quid  significet  elevatio  sacramenti 

Gap.  XXXIX.  De  Oratione  Dominica,  quse  est 
Oratio  iertiae  actionis. 

Gap.  XL.  Quare  pax  datur  ante  Gommunionem. 

Gap.  XLl.  De  Communione. 


407 


APPBNWX  AD  HU60MIS  OPERA  DOGMATICA. 


408 


Cap.  I.  De  Hora  PHma.  Ar 

Exsecutis  principalibus  Eksclesia?  sacramentiS)  de 
ecclesiasticis  ofnciisadderepropositiratio  deposcit, 
et  primo  de  Horis  Canonicis.  Horas  («anonicse  dicun- 
tur  officia  constitutis  horis  regulariter  in  Ecclesia 
celebranda. 

HsD  siquidem  Oeatori  tiostro  debitse  laudes  et 
pro  ceiiis  et  magnis  ejus  b^neflciis  quasi  vectigales 
sunt  gratiarum  actiones.  InterCanonicasautem  Ho- 
ras  ea  quee  dicilur  Prima,  primum  teneat  locum.  Ab 
illanamquehoraincipiendumvidetur,  qua  paterfa- 
milias  operarios  in  vineam  suam  conduxit.  Siqui- 
dem  vinea  Domini  est  Ecclesia,  mitiisiri  sunt  ope- 
rarii.  Hi  vineam  fodiunt,  quando  naturse  nostree  g 
humilitatem  ad  memoriam  sibi  et  aliis  reducunt,  et 
humiliari  faciunt  et  se  etalios  sub  potenti  manti  Dei. 
Ipsi  enim  operarii  de  vinea  suiit.  Stercorant  autem 
vineam,  quando  propter  ampKoremfructiflcationem 
peccaia  ad  memoriam  reducnnt.  Hi  ad  imitationem 
David  qui  dicit :  Septies  in  die  luudem  dixi  tibi  (PsaL 
cxvin).  Septies  in  die  ad  confltendum  Domino  con- 
veniunt,  Hora  scilicet  Prima,  Tertia,  Sexta,  Nona, 
ad  Vesperas,  ad  Compietorium ,  et  nocte  ad  Matuti- 
na8,pro  eo  quod  scriptum  est :  Media  noete  surgebam 
ad  conGtendum  tibi  (PsaL  cxviii).  His  adjuguntur 
Laudes  Matutinee,  quse  tamen  inter  Horas  diurnas 
computantur.  Septies  itaque  in  die  conveniunt  ad 
confltendum  Domino ,  semel  in  nocte.  Conveniunt 
autem  prsedictis  horis  ad  laudandum  Deum  in  psal-  C 
mis  et  hymnis  :  et  ut  aures  divinis  lectfonibus  ac- 
eommodent.  In  omnibus  enim  etiam  divinis  Horis 
Lectiones  recitantur,  quas  nos  in  Horis  divinis  Ca- 
pitella  vocarous.  Capitella  ideo  dicuntur,  quia  distin- 
ctionis  officiorum  post  psalmodiam  capita  sunt,  id 
est  principia.  Verbi  gratia :  In  omni  die  Hora  Ter- 
tia  eadem  manet  psalmodia  et  hymnus  idem.  Post 
psalmodiam  veroaliudsequiturin  Dominicis  diebus, 
aliud  in  ferialibus,  aliud  in  festis  martyrum,  aliud 
in  festis  confessorum.  Cujus  varietatis  capitellum 
principium  tenet. 

Sed  noianduTh  qtiod  in  Prima  et  Compleiorio  nuIFa 
post  psalmodiam  esi  pro  diversitate  dierum  sive  fe- 
storum  varieias,  ut  per  hoc  insinueiur  quod  princi- 
pium  et  flnem  operum  nostrorum  firmiter  ei  incon-  D 
cusse  soli  Deo  aitribuerb  debemus. 

Sed  ad  in  unde  coepimus  reveriamur.  Mane  con- 
gregatis  ad  pascua  viteeChrisii  ovibus,  opilionosier, 
iimens  Inpnm  qui  rapiietdispergitoveSy  nihabemus 
in  Evangelio  {Jo^n.  jc),  et  non  minus  leonem  qui 
circuit  querens  quem  devoret  (IPetr,  v),  sic  incipit : 
Deus,  in  adjutorium  meum  intende :  DoMitey  ad  ad- 
juvandum  me  fefiiin^^PsaL  xxxvn).Etqii^mam  sine 
recia  fide  aliquid  Deoplaccre  impossibile  est  (Mehr. 
xi),  subjungii  ipse  pasior  cum  grege  suo  :  Glorta 
Patri,  et  Filio,  et  Spiritui  santo.  Quod  est :  Una  et 
eademcredaturesse  gloriaPairiSi  et  Filiis  et^iritiis 
sancii,  et  nunc  et  semper,  id  est  ottlni  tempore,  in 
ssecula  swcnlorumy  id  est  posl  omnia  tempora  8eler- 


naliier.  Quod  dicitur  Sfocula  sieculorum,  cirenmlo- 
cutio  8BternHtis  est. 

Sicut  enim  sseculum  annorum  dicitur  ([uo<l  «'oii- 
stai  ex  cenium  annis,  ita  sseculum  sseculorum  con- 
venienter  diceretur  sseculum  consians  ex  cenliini 
sseculis.  Sed  quoniam  totum  praesens  swcuUini  non 
ianio  tempore  creditur  duraturum,  in  eo  quod  dici- 
i\ir  per  omnia  ssccula  sieculorum,  nihil  aliud  quam 
(eierniiaiis  durabilitas  interminabilis  inielligilur. 
Sicut  erat  in  principio.  Unde  :  Clarifica  me,  Pater, 
claritato  quam  habui  priusquam  mundus  fieret  apml 
te  (Joan.  xvii). 

Deinde  sequitur  psalmus  quem  canlavit  David , 
quado  Ziphsei  voluerunt  eum  capere  et  tradeie  in 
tnanus  Saul.  Ziphsei  interpretantur  florenlcs :  per 
quos  diabolus  et  sui  intelliguntur.  Diabolus  enini 
florem  mundo  promittit.  Qui  autem  ejus  sunt  flo- 
rem  suum  et  deleciationem  suam  in  mundanis  cou- 
stituuni.Contra  hujusmod  i  Ziphseos  prfiecamur  nobis 
adesse  iuitionem  divinam  per  omnes  horas  diei,  ul 
neque  diabolus  suggerendo,  neque  membra  ejus 
aperie  persequendo,  siveocculie,  nobis  prajvaleant. 
Posiea  sequuntur  duo  octonarii  psalmi :  Bcati  im- 
maculuti  (Psal.  cxiii),  cum  uno  Gloria  tanquam 
psalmus  unus  ,  ei  duo  alii  cum  uno  Gloria  tanquain 
unus.  Psalmus  enim  prsedicius  scilicet  Beati  imma- 
culati  (ibid.)  plenus  est  morum  instructionibus. 
Oportet  autem  ut  quos  Deus  liberaverit  de  vinculis 
et  carcere  inimicorum,  moribus  bonis  eipiiseias- 
sistant.  Isti  quasi  ires  psalmi  obsequium  nostrum 
Domino  prsDSeniant  pertres  Horas,  Primam  scilicel, 
Secundam  ei  Tertiam,  ut  in  his  tribus  a  Domino 
custodiamur.  Singulis  repetitionibus  subjungitur 
Ghriti  Patri^  ue  propter  psalmos ,  qui  de  Veleri 
Testamento  sunt,  officium  nostrum  ad  Novum  Te- 
stamentum  non  puteturpertinere.  Et  hoc  semel  di- 
ctum,  ubique  intelligntur.  His  addidit  fideliuin  de* 
voiio :  Quicunquc  vu/t  salvus  esse,  ut  articulorum 
fidei  qui  sunt  necessarii  ad  salutem,  nulla  diei  hora 
obliviscamur. 

Postea  juxta  Ecclesiaef  nosirae  consuetudinem  se- 
quitur  Lectio  ex  Isnia  sumpta  ;  Domine^  miserere 
noslri,  lcciiini  {Isai.  xxxni),  eic.,  servata  videlicet 
illa  aniiqui  populi  consuetudine,  quee  inlibro  Esdr^e 
scriptaest.  Ail  enini:  Coiivenernut  filii IsraoIinjO' 
junio  et  saccisy  et  bumassuporeos,  etseparalum  est 
semen  filiorum  Isracl  ah  oiuni  Hlio  alienigena ;  et 
steterunt  et  confitebantur  peccata  sua  et  iniquitates 
patruin  suoruni,  et  consurrexorunt  ad  standum  ;  et 
legerunt  in  vohimine  legis  Doinini  Doi  sui  (\ehoin. 
ix).  Unde  Beda  super  memoralum  librum  :  Quoium 
exemplo  reor in  Ecclesia  morem  inolevisse  pulchei- 
rimum,  ui  per  singulas  divinas  psalmodiic  Horas, 
Lectio  una  de  Veteri  sive  dc  Novo  Testameuto  cun- 
ctis  audientibus  dicatur  :  ei  sic  apostolicis  sive  pro- 
pheiicis  confirmaii  verbis  ad  instantiam  oraiiouis 
genu  fleciant.  Usus  lamen  multarum  est  Ecclesia- 
rum  ut  ad  Primam  non  legatur  Lectio,  sed  usque  ad 
Ciapilulum  posl  i*riinuni  reservelur.  Lectionem  se- 


DE  OFFICIIS  ECCLESIASTICIS.  -  LIB.  11. 


410 


r  Respoiisoriuin,  siout  in  omnilius  fere  Horis,  A. 
Hc,  /iJi  Doi  vovi,  etc. 

ndo  Versus  A\v.s//;7/6^  DominciPsnl.  xxxiii),  elc 
is  tamen  Ecolcsiis  sin^  Lectione  et  Responsorio 
lodiam  sequilur  Versus.  Veisus  a  reversione 
n  accepit.  Lej,'itur  enim  in  lihro  Numerorum 
(duinarca  I)omini,qua3significabnt  Kcclesiam, 
•etur  in  tahernaculis,  dicebatur  :  Hcvertcrc, 
ne  ad  imiltitmlincin  filiorum  Isriwl  (iXinn.  x). 
psio  Domini  ad  Lsiael  non  est  aliud  quam  ut 
ti  faciat  Israei  toto  corde  ad  se.  Deus  enim 
label  a  quo  revertalur,  cui  totum  priesens  est. 
morem  hunc  statutum  est  a  sanctis  Patrihus 
rsus  di<'eretur  in  unoquoque  oflicio,  ut,  si  meii- 


>strie  cogitando  illicita  pro  niinio  opere  psal- 


B 


m  deviaverunt,  Versu  excifata^ad  Deuin  rever- 
r. 

^4Ai».  11.  ()nii{ilcr  ct  iul  quid  ])rccos  iinnt. 
;  rile  peractis,  inchoamus  implorare  L^ei  niise- 
liam,  dicendo  Kvric  clcison.  Ter  invocamus 
m,  lerFiliuin,  ter  Spiritum  sanctum,  ut  nostri 
ealur  exaurliendo  preces  quie  sequuntur. 
iquamque  triuin  personarum  ler  invocamus, 
iniuscujusque  trium  niisericordia  trium  miseri- 
1  est,  sicut  Iribus  est  honor  unus  et  una  majes- 
rcces  ex  persona  eorum  dicunturquiquolidie 
it,  etnituntur  resurgereperpfenitentiam.  Unde 
Dominicam  Orationcm  scquitur  :  Vivct  anima 
t  laudahit  tc  {f*snl.  cxvin).  Quasi  sit :  Morlua 
lima  pro  erratilms  meis;  at  deinceps  vivet  per  q 
rsionem.  Etjndicia  tna  adjirvabnnt  nicdbid.), 
lixisli :  Xolo  inortcm  pcccatoris,  scd  mat/is  nt 
rtatnrrt  vivatiKzccb.  xviii);  etmelius  judicas 
i*e  p(cnilenli  quam  contcrere  peccanteni.  Hoc 
im,  sicut  quodlihet  aliud,  proeter  No«'tuinuin, 
»ne  concludilur  :  Dominc  Dciis  Patcr,  qni  nos 
incij)in:ii,  ctc.  Et  ha»c  omnia  in  Dominicis  et 
18  festivis  dicbus  stando  dicunlur,  prcqiterme- 
m  Doininica)  resuirectionis,  cum  qiio  omnes 
i  8pe  resurrexerunt.  In  aliis  autein  diebus  ge- 
1  terram  fixa  tenemus,  dum  dicuntur  preces 
licuntur  propfcr  Icvia  poccata,  et  duin  dicitur 
enfialis  psalmus  Miscrcrc  mci  Dcus  ( DsaJ.  ij,. 
optergravia  pec<'ata  fre^fiientatur.  Ideo  autem 
rficium  et  omne  aliud  pjn>lcr  nocturnum  Ora-  D 
concludilur,  (juia  duin  sumus  in  priesenli 
o,  maxime  quando  ad  extrinseca  negotia  exi- 
necesse  est  nohis  ul  orationihus  sancloium 
imur,  sive  qui:i  nius  cst  ut  quando  familiare 
[uium  hdiemusciiMi.'  crvisDei,amoremreligio- 
itequatn  scparcinur  ah  illis,  in  ullimo  hene- 
nempcliimis.  In  Noclurno  autem  non  ita  fit, 
iinonestseparatio,  scd  Matulinum  conjunctiiu 
fO  canilur.  Posl  liinMi  hujus  officii  additur  in 
ationeoiiiniumsancloium:  Prctiosacst  in  c  •/?- 
I  Dowini  iPsal.  cxv),  etc.  Finitaque  Oratione 
tar  fainil.are  ol)sc([uium  pio  nohismelipsis  et 
miliarihus  noslris.  l  'nde  quia  nos  plus  caiteris 
88e    reputamus  ut  auxilio   Dei  praHerita  et 


prajsentia  peccata  diluere,  et  in  posterum  vitafe 
possimus,  ideo  dicimus:  Dcus  in  adjntorium  mcum 
(Psal.Lxww).  El  linita  Oratione  Dominica  additur  : 
JiespicCj  Dominc,  in  scr  vostuos  ct  in  opera  tuail^sal. 
Lxxxix).  Quod  ideo  fit  quia  nos  sumus  et  servi  Dei, 
et  opera  ipsius.  I^A  dirigc  lilios  corum  (ibid.)^  filios 
dicit  cogitaliones  quie  nascnnlur  ex  mente. 

Cap.  111.  D"  Tcrtia,  Sc.xta  ct  Xona. 

Ilora  Tertia  in  qua  tuitionem  divinam  rogavimus, 
congregati  hora  prima,  hora,  inquam,  tertia,  iterum 
in  ecclesia  congregamurad  confitendum  Domino,et 
per  tres  repelitiones  psalmi  supradicti  nos  famulatui 
Dei  per  tres  sequentes  Horas  prajsentamus  et  olTe- 
riinus,  per  quartam  et  quintam  et  scxtam.  In  soxta 
iterum  congregamur  ad  psallendum  Doinino,  et  per 
tres  repetitiones  psalmi  supradicti  nos  divina)  tui- 
tioni  per  trcs  sequentes  horas  commendamus,  sci- 
licet  per  septimam  horam,  octavarn  et nonam.  Iterum 
hora  nona  convenimus,ettribusrepetitionibuseju8- 
dem  psalmi,  nos  in  Dei  famulatu  per  tres  sequenles 
horas  statuimus,  sive  munimus  nos  ah  insidiis  ini- 
mici,  scilicet  per  decimam  horain,  et  undecimam  el 
duodecimam.  rnumquodque  horum  ofticium  suam 
hahet  Lectionem ;  qute,  sicut  supra  diximus,  Capi- 
tellum  appellatur.  Qua^ritur  cur  in  diurnis  Lcctioni- 
bus  benedictio  non  postuletur,  sicut  in  Nocturnis. 
Quod  ideo  fit  (juia  inajor  eas  recitat,  cujus  est  dare 
l)6nedictionem;inNocturnisautempetitur,quoniam 
a  minoribus  leguntur.  Sed  non  minor  qu«*stio  oc- 
currit,  eur  scilicet  diurnjfi  Lectiones  legantur  a  ma- 
joribus,  cum  Noctui*naj  legi  soleant  a  minoribus. 
Quod  ideo  fit,  quia  iii  diurnis  officiis  non  pro  diver- 
sitate  temporum  sive  festorum  variantur  ea  quoe 
Lectionem  prcecedunt,  sed  semper  eadem  manent. 
In  Lectione  autem  incipit  pro  varietate  temporuin 
et  solemnitatuin  officium  variari.  Quam  ofliciorum 
variationeni,  inajores,  quia  certius  noverunt  quain 
minores,  Letlionem  legere  eonsueverunt.  In  Noe- 
turnoautem  ofticio,  et  Invitatorium,  et  Ilymnus  et 
psalmi  ipsi  hanc  faciunt  distinctionem.  Itenimquie- 
ritur  cum  in  Lectionibus  diurnis  et  quandoque  in 
Nocturnis  non  pronuntiatur  auctor  sicut  in  his  quje 
ad  missam  leguntur.  Quod  ideo  fit,  quia  bubulci  et 
subulci  et  omnes  fere  operarii  ad  missam  conve- 
niunt :  ad  coeteras  autem  horas  clerici  et  domestici 
ecclesiee,  ([ui  ex  verbis  auctorum,  propter  frequen- 
tem  consuetudinem  audiendi  satis  auctores  cogno- 
scunt.  Illi  autem  propter  rarilatem  audiendi,  qui 
suntauctoresLeolionumnesciuntnisinominaeorum 
proponantur.  QuaM-itur  otiam  quare  ofBcia  diarna 
accipiunt  nomen  a  Prima,  et  Tertia,  et  Sexta,  et 
Nona,  et  non  ab  aliis.  Quod  ideo  fit,  quia  hi8  horis 
convenimus  ad  Dei  servitium,  per  quas  Evangelium 
narrat  operarios  introductos  in  vineam,  qute  signi- 
ficat  Elcclesiam. 

( iAP.  IX.  Qunndo preces  dicantur  ad  Jioras^  et  quan- 

do  taceantur,  et  quarc. 

In  oinnibus  officiis,  excepto  noctuiiio^w\s.\\xvl^^v- 


411 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


412 


vitalibus,  dicuntur  IVeces  et  Misore  wei,  Dcus. 
Preces  propter  levia  et  quotidiana  pcMjcata ;  Misercro 
meif  Deiis  (PsaJ,  l),  propter  graviu.  Et  notanduin 
quod  preces  rr^tinent  modos  orandi  quos  cnumerat 
Paulusdicens :  Ohsecropriimim  /iori ol)secrat ionos, 
orationeSy]tostuJnlionos,griiliaruw  uctiones,  pro  ont- 
nihus  howinihus^  et  pro  iis  qui  in  suhliwitate  sunt 
constituti,  ut  tjuictam  et  tranquillnw  vitain  ntjawus  in 
omi  pietate  et  cnstitate  ( Tinu  ii ;  Psal.  XL).  Obse- 
cratioestcumsolutionemmalorumpetimuSyUt  illud : 
Ego  dixi;  DowinCy  miserere  mei  (Psal.  xl),  etc. 
Oratio  est  cum  postulamus  bona  nobis  a  Deo  dari  ut 
illud :  Ostende  nohis,  Domine,  misericordiam  tuam 
(Psal.  Lxxxiv).  Postulatio  est  cum  precamur  ut  om- 
nia  quee  sunt  contraria  bonis  nostris,  ut  est  subre- 
ptio  dsemonum,  sive  molestise  passionis,  minuantur 
et  superentur.  Unde  illud  :  Convertere,  Domine, 
usquequoet  deprecaberis  (Psal.  lxxxix).  Gratiarum 
vero  actio  est  ut  illud  :  Confiteantur  tihi,  Domine, 
omnia  opera  tua  (Psal.  cxliv).  Pro  his  qui  in  subli- 
mitate  sunt  precamur,  utillud  :  Domine^  snlvum  fac 
regem(PsaJ.  xix);  et:  Oremus pro  pontifice  nostro. 
Dum  Preces  dicuntur,  sacerdos,  quia  peceator  est, 
cum  precatoribus  prostratus  est.  Sed  quia  vicem 
tenet  Christi,  stando  dicit  Orationem,  ut  resurre- 
ctionem  recolat  ejus  cujus  vicem  tenet.  In  Dominicis 
et  festivis  diebus  non  ilunt  hujusmodi  IVeces  per 
Horas,  ut  ad  memoriam  reducamus,  quia  in  futura 
resuiTectione,  ubi  erit  vera  libertas  et  vera  sancto- 
rum  cum  angelis  societas,  nulla  deprecatio  pro  mi- 
seriis  erit  necessaria.  Salutatio  piaecedit  et  subse- 
quitur  Orationem,  propter  duplicem  Domini  ad 
discipulos  salutationem  dicentis  :  Pax  vohis  (Joan. 
xx).  Post  Orationem  autem  sequitur  Benedicamus 
Domino,  et  Deo  gratias,  quia  sicut  Dominus,  post- 
quam  salutavit  discipulos,  iterum  benedixit  eis,  et 
illi  gratias  referendo  adoraverunt  eum,  ita  presbyter 
qui  vicarius  ejus  est,  post  iterum  factam  salutatio- 
nem  confratribus  dicit:  Benedicamus  Domino,  scili- 
cet  subaudiendo  cujus  membiti  sumus  in  quo  bene- 
dicimur  omnes.  Kt  confratres  gratias  referunt  di- 
centes :  Deo  gratias. 

(iAP.  V.  De  ofJicio  vespertino. 

In  noctis  initio,  sole  videlicet  occidenle,  vesperti- 
num  Deoofferimus  sacriticium,  quandoad  conOten- 
dum  Domino  convenimus.  Dicit  Isidorus  in  libro 
Etymologiarum ;  Vespertinum  ofliciumestin  noctis 
initio  vocatum  a  stella  vespera,  qusB  surgit  oriente 
nocte.  Et  Augustinus  in  psalmo  xxix  :  Vespeiti  fit 
quando8olocc:dit.Hincpos8umusconjicere,quando 
festos  et  a  sei-vili  opere  feriatos  dies  observamus, 
quod  eos  observare  debemus  a  vespera  usque  ad 
vesperam,  id  est  ex  quo  sol  occidit  usque  ad  alium 
solis  occasum.  Quotidianus  usus  nostcr  tenet  ut 
quinquepsalmos  cantemus  in  officio  vespertino.Quis 
enim  nescit,  quanquam  per  quatuor  horas  diei  nos 
Deo  commenda vimuS|  sicut  supradictum  est,  quanta 
impedimenta  et  quot  tristitise  seu  leetitiae  inanes 


A  occupent  mentem  justi  etiam  per  diem?  Oculi  enim 
adducunt  ad  eam  illices  formas.  Per  aures  intrant 
vcrba  detrartionis  aul  luxus.  Nares  quoque  non 
sunt  alienao  ab  hoc  pestifero  intermmtio.  Per  os 
quoque  mens  polluitur,  qunndo  criminosa  seu  etiam 
otiosa  loquitur  verba.  Miii:usprocuI  dubio  etpedes 
id  tangnnt :  unde  anima  fit  deterior  per  cogitatio- 
nem.  Atque  in  istis  quinque  sensibus  quotidiano 
tundimur  assultu.  Unde  in  noctis  initio  quando  ad 
dormitionem  accedimus,  quae  quasi  qua^dam  imago 
mortis  est,  et  cui  multa  assistunt  pericula,  pro  de- 
lictis  quinque  sensum  veniam  deprecando  quinque 
psalmo  cantamus. 


B 


Gap.  VI.  Unda  ccepit  AntipJionarum  usus. 


Hosquinque  psalmos  Anliphonarumsolemus  can- 
tare.  Usus  Antiphonorum  in  Ecclesiis  ab  Ignatio 
episcopo  Antiochiee  ut  Tripartita  narrat  historia 
coepit  actilari.  Ita  eniin  narrat.  Dicendum  esttamcn 
unde  coepit  initium  ut  in  Ecclesia  Antiphonse  de- 
cantentur.  Ignatius,  Antiochiae  Syria^  tertius  post 
apostolum  Petruin  episcopus,  qui  etiam  cum  ipsis 
degebat  apostolis,  vidit  angelorum  visioriem  quo- 
modo  per  Antiphonas  sanctu)  Trinitati  dicebant 
Hymnos.  Isque  modum  visionis  Antiochense  tradi- 
disse  probatur  Ecclesise  ;  et  ex  hoc  ad  cunctas  tran- 
sivit  Ecclesias.  Antiphona  autem  dicitur  eo  quod 
juxta  ejus  modulationem  altera  pars  chori  contra  al- 
teram  sonet,  dum  dusechori  paHesspalmum  alterna- 

Q  tim  decantant.  Post  ha3c  sequitur  Lectio  a  pastore 
prolata,  deinde  spalmus.Et  quoniam  in  eo  suavis  et 
beneplacita  estmodulatio,  necor  sui  oblitum  persu- 
perbiam  quae  ex  dulci  modulatione  nasci  solet  evanu- 
eris  sequitur  versus  per  quein  mens  ad  se  revocatur 
et  excitatur,  ut  melius  attendat  sequentia  hymnum 
scilicet  beatw  Mariee,  qui  ad  expellendas  diumas  ille- 
cebras  in  initio  noctis  decantatur.  Quom  enim  super- 
bia  in  die  rapit  extra  se,  audiens  Dispersit  superbos 
(Luc.  i),  re  vertat  ur  ad  se.  Si  quem  temporalium  rerum 
appetitus  delectat  divitesdimisit  inanes(ihid)enm&d 
se  retrahat.  Si  quem  specialisafllictio  conturbat,  re- 
cogitet  quia  Dominus  exaJtat  humiJes  (ihid).  Si  cui 
obrepit  petentia  hujus  SMpcuIi,  supprimateamZ^e/70- 
sui  potentos  (ibid).  De  oratiouc,  et  quando  preces  fa- 

D  cicndtTR  sint,  vcl  non,  et  «niare  superius  dictum  est. 

Uap.  VII. Z>f  CompJotorio. 

( iOmpIotorium  ideo  dicitur,  quia  in  eo  complcntur 
quse  usque  ad  dormitionis  quietem  facienda  sunt. 
Unde  etapud  monachosteneturex  Hegula  beatiHe- 
nedicti  ut  ad  ejus  officio  claustra  oris  muniant,etea 
aliena  faciant  a  communi  colloquio  usque  dum  ite- 
rum  ad  opera  redeant.  In  eo  ofOcio  quatuor  psalmi 
recoluntur  usque  ad  Versum.  1n  quatuor  psalmis, 
quatuor  elementa  nostri  corporisDeo  commcndamus 
Quod  ostendunt  ipsa  psalmorum  verba.  In  priino 
dicitur  :  In  pace  in  idipsum  dormiam  et  requics- 
cam  (Psal.  iv).  Quod  licet  propheta  de  dormitione 
mortis  intellexerit,  tameninstitutor  ofAcii  ad  somni 


413 


DE  OFFICIIS  ECCLESIASTiaS.  —  LIB.  II. 


414 


dormitionem  haec  rctulit  ;  quia  somnus  qusedam 
imago  mortis  est,  sicut  praediximus.  In  secundo  di- 
citur  :  In  maniis  tiias  commendo  spiritum  meum 
{Luc.  XXIII).  Quem  versum  Christus  ante  mortem 
protulit  ultimum.  Unde  et  nos  de  eodem  psahno 
nil  amplius  dicimus.  In  tertio  psalmo  dicitur  :  Qni 
habiiat  in  adjutorio  Altissimi  (Psal.  xc),  etc;  qu» 
fere  omnia  oratione  sunt  plena,  licet  affirmative 
proferantur.  Quarto,  ut  hsec  omnia  nobis  a  Deo 
concedantur,  monemur  Deum  benedicere  et  lau- 
dare.  Similiter  et  Hymnus  corpora  nostra  Dco 
commendat,  quod  patet  ex  ipsis  Hymnorum  verbis. 
In  Hymno  quotidiano  sic  habes  : 

Procul  recedant  somnia 
Et  noxia  phantasmata^ 
Hoslemque  nostrum  comprimo 
iVe  pollunntur  corpora. 

In  alio  Hymno  sic 

Fessa  labore  corpora 
Noctis  quiete  recrea. 

Et  in  alio  sic. 

Precamur,  sancle  Doininc, 
Defende  ncs  in  hac  nocte, 
Sit  nobis  in  te  requios 
Quietam  noctem  tribue,  etc. 

Hoc  etiam  Versus  aperte  dilucidat,  dicens  : 
CuStodi  nos,  Domine,  ut  pupillam  oculi ;  sub  um- 
bra  alarum  tuarum  protege  nos  iPsal.  xvi).  Hoc 
autem  propter  pericula  fieri  consuevit  qua3  plus  dor- 
miendo  quam  vigilando  homines  invadunt.  Sicut 
enim  periculosum  est  homini,  dum  transit  ex  hoc 
saeculo,  nisi  se  commendaverit  Deo,  ita  periculosum 
est  hominibus  dormientibus  nisi  coinniendati  Deo 
fuerint  aut  per  hos  quatuor  psalmos,  aut  per  crucis 
signaculum  per  quod  Dominus  corpora  nostra  cu- 
siodiat,  sicut  in  Hymno  rogamus.  In  cantico  Simeo- 
nis  cum  ipso  oramus  ut  in  pace  a  tumultu  sseculi 
quiescamus.  Unde  patet  quod  ii  qni  dormiunt,  cis 
qui  moilui  sunt  in  Christo  conformantur.  Simeon 
enim  morte  corporis  orabat  in  pace  dimitti,  nos 
somni  dormitione. 

Cap.  VIII.  De  officio  uocturnali. 

In  nocturnali  officio  dicimus  primo :  DominOy  la- 
bia  mea  aperies  {Psal,  l),  ctc.  Quod  ideo  fit  quia 
in  (k)inpIetorio  nos  Dco  commendamus,  et  conclu- 
simus  ora,  singuli  quodammodo  in  singulis  sepul- 
ciis  quievimus.  Dco  soli  astantes  cui  non  sunt  verba 
Decessaria,  quia  cogitatioues  omnes  novit.  At  iiunc 
quia  iterum  convcnimus  ad  confitendum  Doinino, 
precamui'  eum  ut  sua  directione  labia  nostra  ape- 
riat.  Deinde  per  Invitatoriuin  omnes  circumquaque 
ad  confitendum  Domino,  vocantur.  Juxtaquodipsius 
Invitatorii  Versus  secundus  sonat :  Pneoccupomus 
faeicm  ojus  in  confossione  et  in  psalmis  jubilomus 
ei  (Psal,  xciv).  Invitatorium  sequitur  Hymnus,  quo 
corda  adhuc  torpentia  ad  laudes  Dei  excitantur.  Sed 
qiiieritur  cur  in  hoc  ofiicio  et  in  quibusdam  aliis, 
scilicet  Prima,  Tei-tia,  Sexta,  Nona,  Hymnus  pree- 


A.  ponitur  psalmodice,  in  Vesperis  autem  et  completo- 
rio  ct  Laudibus  Matutinis  sequitur  psalmodiam.  Ad 
quod  dicendum  videtur  quod  in  Matutinis  sicat 
dictum  est,  Hymnus  statim  in  pricipio  ponitur  ut  ex- 
citet  sua  modulatione  corda  torpentia.  In  Prima  au- 
tem  et  caeteris  Horis  diurnis,  ul  ad  divini  amoris 
dulcedinem  retrahat  oorda  curis  quotidianis  occu- 
pata.  In  Vesperis  autem  idoo  post  psalmos  ponitur 
Hymnus,  ut  corda  excitet  ad  canticum  Simeonis 
quod  de  Evangelio  sumptum,  statim  sequitur  post 
Hymnum,  prceposito  tamen  eidem  versiculo.  Eadem 
causa  potest  non  inconvcnienter  assignari  et  in 
Vesperis  et  in  Laudibus  Matutinis.  In  Vesperis  au- 
tem  modulatione  HymniexcitamuradintelligeRdum 
Canticum  Marise  virginis  :  Magnificat  anima  mea 

3  Dominum  (Luc.  i).  In  Matutinis  Laudibus  ad  Canti- 

cum  Zacharioe  prseparamur  :  Benedictus  Dominus 

Deiis  Israel  {ibid.). 

Cap.  IX.  Quaro  hoc  of/icium  tres  habeat 

distinctones. 

Psalmi  ct  Lcctiones  et  Hesponsoria  diebus  festis- 

sub  tribus  distinctionibus  cantantur.  Quartam  fa- 

ciunt  laudes  Matutinre  ;  Tres  priores  Nocturni,  sive 

vigilioe,  more  Homano  nuncupantur.  Siquidem  nox 

in  quatuor  vigilias  antiquo  more  dividitur.  Quarum 

prima  conticinium  dieitur,  sccunda  intempestum, 

tertia  gallicinium,  quarta  antelucanum.  Unaquaeque 

autem  tribus  horis  contenta  est.  Unde  et  trium  no- 

cturnorum  singuhim  tres  habetpsalmos  quibus  nos 

.^  totidem  horis  noctis  Dei  servitio  praesentamus. 
Juxta  numerum  psalmorum  Lectiones  recitantur, 
quia  in  singulis  Ilorispraesertimnoctis  contra  spi- 
rituales  nequitias  muniendi  sumus.  In  festis  mino- 
ribus  retento  numero  spalmorum  propter  idem,  mi- 
nuitur  numerus  lectionum  ad  tollendum  fastidium, 
quod  in  eis  rebus  prsecipue  vitandum  est  in  quibus 
soium  acceptatur  desiderium.  In  diebus  profestis, 
quando  videlicet  nulla  sanctorumoccurrit  festivitas, 
psalmi  combinantur,  et  quasi  sex  psalmi  per  Gloria 
Patri  distinguntur,  ut  et  psalterii  lectio  in  singulis 
perficiatur  hebdomadibus  et  numeri  mysterium 
conservetur.  Sex  enim  psalmi,  imo  sex  psalmorum 
combinationes,  ad  sex  aetates  mundi,  sive  ad  sex 
vitae  nostrte  dies  referuntur,  quibus  anima  et  cor- 

D  pore  propter  Sabbatum  vii  oetate  et  vii  die  designa- 
tum,  in  Dei  sei^vitio  laborandum  est.  Quidam  aliud 
assignant  mysterium  ubi  sub  tribus  distinctionibus 
nocturnumcelebratur  officium.  Nox  enim  ad  quam 
pertinet  hujusmodi  officium,  huic  saeculo  tenebris 
ignorantite  pleno  comparatur.  Secundum  autem  hoc 
est  spacium,  quod  cuin  modo  incoepit,  et  usque  ad 
comnmnem  resurrectionem  durabit,  tria  complecti- 
tur  tcmpora,  videlicet  tempus  ante  legem,  tempus 
sub  lege,  tempus  gratiae.  Haec  tria  tempora  triplici 
Noclu!-no  exprimuntur.  Qui  enim  ante  legom,  etqui 
sub  lege  fuerunt,  nondum  vera  redemptionc  inventa, 
diversa  Deo  sacrificia  pro  expiatione  peccatorum 
offerebant  sicut  Levilici  liber  ostendit.  Hooc  diversa 
sacrificia  Deo  oblata  exprimimus,  dummodo  psal- 


4U 


APPENblX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


41ft 


mos,  modo  Lectiones,  modo  Rospon.soria  eantamus.  A  nobisbenefieiaperCJinstum  coj^noscamus.  Nec  mi- 

nus  idcm  psalnms  ad  laudem  in  vilat  ibi.  Confilea- 
ninr  libi  popuJi,  I);:'us,  et  ropelit,  C^tnfileantnr  tihi 
popnli  oninesiihicl.).  Continuanturautemhic  psalmi 
duo  et  postea  tres,  videlicet  L-indiile  Dominnw  de 
cwlis  (Psal.  cxLviii),  et  duo  s.quentes,  noii  inter- 
poncndo,  O!  /  .',7  Palri^  ut  juxta  sensuum  nostrorum 
numerumquasi  quinque  psalmi  computenturin  hoc 
officio,  ul  qui  eos  Domino  decataverunt,  seipsos  in 
omnibus  sensibus  suis  Deo  olTerre  sij^niticentur. 
Quod  hymnus  Zacharia?,  Ihnediclns  IJowinus  lieus 
Israel  (Lnc.  i),  etc,  ad  hoc  ofticium  in  quo  de  le- 
demptione  nostra  exsultatur  spirilualiter  portlnent, 
ipsius  hymni  continentia  declarut.  In  diebus  profe- 
sti  loco  psalmi  in  hoc  officio  primi  cantatur  pneni- 
tentialis  psalmus  Miserere  niei,  Dens  (Psal.  u, 
quia  dies  illi  diespffinitentitesunt,  festivivales  san- 
ctorum,  dies  lajtitife.  Loco  cantici  trium  puerorum 
ponitur  aliud  cnnti  um  juxta  varietatem  dierum. 
lllud  enim  instinctu  la^titiic  omnia  elementa  et  uiii- 
versas  crealuras  vocat  ad  laudem:  hoc  beneilcia  Dei 
miserentis  reducit  ad  mcmoriam  ul  pocnitentes  non 
desperent. 


Quorum  psalmus  quilibeta  pluribus  ca.itatur,  leclio 
ab  uno  tantum,  Hosponsorium  modoab  uno,  molo 
a  pluribus.  Quiaet  sacrilicia  quaedam  populi  inulli- 
tudo  ofterebat,  qmedam  vero  solussacerdos,  qu;o- 
dam  sacerdos  cum  populo.  Tertium  Noclurnum 
exprimit  tempus  primitiva)  Ecclesiae,  in  quo  ct  Ju- 
deei  et  gentilcs  in  C.hristum  ciedentcs,  quia  veram 
hostiam  nesciebanl,  diversa  adhuc  sacrilicia  olTe- 
rebant,  vel  ofierenda  mente  judicabant.  In  quorum 
persona  sicut  et  piiorum  dicit  Psalrnista  :  Quandin 
ponam  conoilia  in  animamea^fiPsal.  xii.)Siqui<lem 
diversa  concilia  quojrebTnt,  quia  unicum  non  inve- 
neranl.  Fostea  vero  Ecclesia  per  vicos  et  plaleas 
civitatis  queerens  quem  diligit  anima  ejus,  invcnit 
unicum  concilium,  unicnm  vilee  viam,  Christum 
(Cant.  Hi).  Quod  nos  post  tertium  Nocturnum  expri- 
mimus  exclamando  To  Denm  laudamns^  elc.  Hoc 
officium  secundum  usum  monachorum,  Oratione 
sicut  cajtera  terminatur.  In  quo  primariam  servare 
videntur  institutionem.  Nostra  autem  consueludo 
humanee  infirmitati  parcens  et  laboii,  officio  prao- 
dicto  laudes  Matutinas  continuat,  el  Oratione  una 
duo  claudit  officia. 

Cap.  X.  De  landibus  Mntutinis. 

Laudes  Matutinse  noctis  partem  sibi  vindicant 
uUimam,  quarlam  videlicet  vigiliam,  (juje  usque  ad 
solis  ortum  protenditur.  In  hoc  oflicio  quasi  reperta 


B 


Cap.  W.  De  missa  unde  initium  sumpsit  et 
unde  aufjmentum. 

Sed  ejam  decursis  officiis  qu^e  sanctorum  Patrum 
institutio  docuit  ad  illud  veniamus,  quod  ipse  Do- 
minus  Jesus  sacerdos  secundum  ordinem  Melchise- 
dech  instituit  et   suis  praecepit  huec   in  sui  cele- 


salutis  via  unica,  Domino  laudes  multipliciter  de-  (j  brare   memoriam.  IViino  igitur  dicendum  videtur 


cantamus.  Nec  jam  tres  tantum  psalmos,  sicut  in 
tribus  praedictis  nocturnis,  et  in  diurnisofficiis,  nos 
tribusqua.^  restabant  horisDciservitio  priEsentamus 
et  offerimus,  sedcoram  ipsocordanoslraefTunden- 
tes,  Rcdemptori  nostro  undique  Inudes  colligimus. 
Primo  ei  decantamus  psalmum  Dominus  regnavit 
{Psal.  xcii).  In  quo  Christus  miranda  brcvitate  multi- 
pliciter  laudatur.  Primo  loco  a  pulchritudine,  se- 
cundo  a  fortitudine,  terlio  ab  operibus,  quarto  ap- 
tante  [/*.,  potestatej ;  quinto  a  laudibus  universitatis, 
sexto  a  veritate  dictorum,  septiino  a  sanctitate  pro- 
prieB  domus.  Qujb  omnia  diligens  lector  in  eodem 
psalmo  notare  poterit,  et  in  expositionibus  sancto- 
rum  invenire.   Sequitur  psalmus  tJnbilule  Domino, 


unde  missa  initium  sumpserit,  et  undc  augmen- 
tum.  Dominus  et  Salvator  nostcr  Jesus  missam  ce- 
lebrari  instituit,  quando  pancm  et  vinuin  in  corpus 
etsanguinemsuumcommutanssuisprajcepithaBc  in 
sui  facere  commemorationem.  Apostoli  missam 
auxerunt,  dura  super  panem  et  vinum  verba  quae 
Dominusdixerat,  etOrationem  Domiuicam  dixcrunt. 
Deinde  successores  eorum  Epistolas  et  Evangelia 
legi  statuerunt.  Alii  cantum  addiderunt,  etaliialia. 
Porro  Coelestinus  papa  psalmos  ad  Introitum 
missa>  cantari  instituit  :  de  quibus  Gregorius  papa 
postea  Antiphonas  ad  Introitum  modulandas  com- 
posuit.  Unde  adhuc  aliquis  versus  illius  psalmi  ad 
Introitum   cantatur,  qui   olim  ! /.us    ad   Introitum 


Oiiinis /£>r7*fl(Psj/\Gix).  Quinonjamangulum  te.*rao  D  cantabatur.G/o/7c7/'a/riNica'  asynoduscomposuit. 


invitat  ad  laudem,  sed  sicut  ubique  seminata  est 
benedictio,  ita  undiqueexigitjubilationem.  Unde  et 
titulus  ejus  habet :  Psalmus  inconfessione.  Tertius 
psalmus  est  Deus,  Deas  meus  (Psal.^  lxii)  ad  laudem 
resurrectionis  pcrtinens.  Ubi  dicitur,  ad  te  de  luce 
vigilOf  ipso  scilicet  diluculo  quando  Christus  sur- 
rexit.  Tunc  enim  enixius  orandum  est,  quandoChri- 
stus  resurgens  spem  resurgendi  mortalibus  dedit.  In 
fine  dicitur  :  Ohstructnm  est  os  loqiwntium  iniqua 
(ibid,),  Quod  maxime  in  resurrectione  factum  est, 
quia  tunc  omnis  ambiguitas  calcata  est.  Sed  quia 
resurrectio  Christi  credere  eain  nolentibus  inutilis 
est,  consequentur  adjungiturpsalmus  Dousmiserea' 
tnr  nostri  (PsaL  lxvi)  ;  in  quo  oramus  ut  collata 


sed  Damasus  papa  ad  missam  cantari  instituit. 
Kyrie  eleison  Sylvester  papa  de  Gr^eco  sumpsit ; 
quod  Gregcrius  papa  statuit  ad  missam  cantari. 
Gloria  in  excelsis  Deo^  angelorum  chorus  primum 
cecinit,  sed  Hilarius  Pictaviensis,  ab  illo  loco  Lnn- 
damus  /e,  usque  in  finem  composuit.  Telephorus  au- 
tem  papa  ad  missein  cantari  instituit ;  Symmachus 
vero  papa  in  festis  tantum  diebus  cantari  censuit. 
Dominus  vobiscam  de  Veteri  Testamento,  scilicetde 
libro  Ruth  estsumptum:  Pa.v  vohis^  Deevangelio;  et 
cum  spirita  tao,  de  Epistolis  Pauli;  Amen^  de  Apoca- 
lypsi.  Heec  Anacletus  papa  dici  statuit.  Epistolam  et 
Evangelium  Alexander  papa  ad  missam  legi  deci*evit. 
Hieronymus  presbyter  Lectionarium  ut  hodie  habet 


DE  OFFICllS  ECCLESIASTICIS   --  LlB.  11. 


418 


oollcgit,  sc<l  Damasus  papa  ut  nunc  nioris  A 

nstituit.Qui  ctiam  in  festivis  diebus  Pneuma 

bilum  diritui',    cantarc  staluit.   Sed  abbas 

s  de  Sanclo  Gallo  Scquentias  pro  Pncumis 

lisse  legitur ;  quas  Nicolaus  papa  ad  missam 

?oncessit.  Anastasius  papa  decrevit  ut  dum 

ium  lcgitur  nullus  sedcnt.  Credo  in  unuin 

oustantinopolitana  synodus  invenitur  com- 

3;  scd  Damasus  papa  ad  niissam  cantari  in- 

OlTertorium  Gregorius    composuit,    et    ad 

cantari  instituit.  Apostoii  ct  corum   primi 

ores  in  quotidianis  vestibns  etligneis  calici- 

$8as  celcbraverunt,  scd  (^lcmens  tradcnte 

postolo    usum    f»acraruin  vestium  cx  legc 

,  el  Slcphanus  papa  in  sacris  vcstibus  niis- 

lebrari   inslituit.  /opbcrinus  papa  vitrcis  ;  " 

B  autem  papa  aurcis  velargcnleis  calicibus 

lis  efferri  statuit.  Sylvcslor  jupa  corpoi-ale 

addidit,  eo  quod  Joscph  corpus  Dominicum 

in  sindone  munda  Orntr  pro  nw  Lco  papa 

liei  ;  qui  etiam  prii^fationes  oomposuil.  Dio- 

tsmeu  Areopagitaprimus  Pnefatioriein  com- 

;6'putatur;  scd  Gclasius  papa  ad  miss.iin 

instituit.  Sursuni  cordu  de  Jcremia  ;  Gralius 

Domiuo  Deo  nostro,  dc  apostolo  est  sump- 

mctnSf  sanctust  sanctus,  Sixlus  papa  dimi- 

9  Evangelio,  dimidium  de  Isaia  composuit, 

i88amcanlaristatuit.Canomcm(iclasiuspupa 

lait;  sed  Gregorius  papa  capitulum  interpo- 

lod  sic  incipit  Diesquc  nostros,  Loo  papa  p 

n  sacriiicium  et  immaculutam  Itostiam  appo- 

ater  noster  Dominus  quidem  docuit,   sed 

106  composuit ;  Gregorius  vero  papa  ad  mis- 

atari  censuit.  Ipse  et  preccedens  Gapitulum 

8  :  Drwccptis,  et  sequens  Libera  nos,  quic- 

A>/i//;i^,addidit.  Uenedictorem  episcopalem 

is  episcopus  apostolorum  discipulus  ex  ma- 

)  apostolorum  tradidit ;  quam  probabile  stu- 

teosei-vientium  auxit ;  isqnc  mos  cx  eo  us- 

iquc  invaluil.  Ambrosius  dicere  coBpit,  Pax 

i  sit  sempor  voljiscum,  Innocenlius  papa  dici 

»in  dari  conslituil.  Atjnus  Doi  Sergius  papa 

suit,   ot  ad   missam  canlaii  iustituit.  Julius 

DLtinctionem  corporis  Domini  in  sanguincm 

uit,  et  Gelasius  papa  illum  cxcommunicavit  d 

rpus  Domini  acccpcrit,    ct  sanguincm  nou 

Brit,  id  cst  suincre  contcmpseiil.  Sic  eniin 

decreti  intdligcntla  sunt  :  alioquin  analhcma 

qui   in   dic  Paraccvcs  cuniinunicanl,    quia 

orpus  (Miristi  suinilur  sine  sanguinc  («hristi 

5ie  vini.  (iOnsecraluiMiuiilcm  vinum  pcr  lac- 

irporis  Ghristi,  scd  in  sangiiincm  non  muta- 

Miii   vcrba    ad    hoc  instituta   non   dicantur. 

aaionem  Gregorius  papa  composuit,  et  ad 

Q  cantari  statuit.   Donodicamus   Domino  de 

•io  sumplu.n  esl ;  Djo  fjr.ilia.y  de  .\postoIo  : 

(C  dici  Lco  papa  coiislitutt.  Ex  his  omnibus 

*ius  pupu  niissam  ordinassc  dicilur  uthodie 

lesia  cantatur. 


Cap.  KII.  Quod  missa  tribus  linguis  colobratur  et 

quaro. 
Notandum  quod  tribus  linguis,  Ilebraica,  Grseca 
et  Latina  missa  cclebratur,  quia  his  tituluspassio- 
nis  Domini  noslri  Jesu  Christi,  cujiis  repreosentatio 
missa  est,  scriptus  fuis^cl  Icgiliir.  Hebitiicum 
quippc  e^XAIIcluin,  HosnnuiioAAnicu,  Graecumvero 
Kyric  vloison  ;  Latinum  reliquum  jriicium. 

C'ap.  Wll,  Qu,'v ratio cnntnndi in  cvlrbratione  missw 

Jam  nunc  ad  Ihcsaurum  summi  sacramenti,  scili- 

cet  ad  missrc  sacrariuin,  acccdcndum  est.  Quod  si 

mihi  pcrviumsc  fecerit  Ihesaurussalutis  :  si  aperue 

rit  clavis  David,  qui  apcrit  ct  nem  )claudit,  claudit 

ct  nomo  aperit  (Apoc.  iii,  1),  gratulari  et  caniai^ 

liccbit  aniinic   inea3  quod  eam  in  cellam  vinariam 

introduxit.  Nam  quod  in  Veteri  Testamento  pro- 

missum,  pttvliguratum  et  a  longo  salutatum,   in 

Novo  autem  datum,  revelatum  et  palam  factum  est 

hic  piwsenlialitcr  exhibctur,  non  in  umbra,  scd  in 

vcrilatc  ;  non  in  figura,  scd  in  re.  Ilic  illud  agitur 

in  quo  nostcr  David  insanire  vi<lebatur  regi  Achis 

quanto  tympanizabat,  corpore  super  lignum  cru- 

cis  cxtenso,  et  impingebatad  ostia  civitatis  (IReff. 

xii),  id  est  ad  conclusa  corda  et  sibi  non  creden- 

tia,   quando    ferebatur   in   manibus   suis    tenens 

panem  ct  vinum,  et  dicens  :  Hoc  est  corpus  meum  : 
Hic  est  santjuis  meus  Xovi    Toslamcnti  (Matth, 

xxvi);  quando  defluebant  saliva?  in  barbam,  id  est 

videbatur  loqui  infantilia  dicens  :  Xisi manducave" 

rilis  carncm  menm  et  bibvritis  sanguinem  meum, 

non  habebitis  yiiam  in  v.»bis  (Joan.  vi).  Qui  tamen 

accepto  regno  super  univcrsum  Judam  universum- 

que  Israel,  nunc,  juxta  mysticum  scnsum  per  apo- 

lipomenon,  indutus  stola  byssina,  vestitus  ephod 

lineo,  praicentor  inclytus  choros  ducit  sacrificanset 

subsilit  corain  arca  foederis  Domini.   O  regem,  o 

sacrorum  principem.  Qiiod  sibi  tantum  tam  clari 

capitis  tripudium  :  dumtendit  nrcse  Dei  tabernacu- 

lum,  et  indutus  ephod  oirert  holocaustum,  et  in  no- 

mine  Dominibcncdicitpopulum.  Ad  quemcumesset 

de  tribu  juda,  non  pei  tincbat  sacerdotium.  Sed  re- 

pulit  Deus  tabernaculum  Silo  ct  clegit  tribum  Juda 

elegit  David  servuin  suum.  E"cc  pi^segestit  rex  de 

tribu  Jada  conlidcnter  agere  in  iis  qufe  sciebat  filio 

suo  deberi  a  Domino  suo  in  qucindicebat :  Juravit 

Doiiiinus  Dnvid  et  non  pwnilehil  oum:  Tu  cs  sacer" 

dos  in  H'tcrnum  socundum  ordinvm  Mclcbisodrch 

m 

{Psnl.  cia).  Kcce  impcrat  snccrdoti])US,  mandat 
Levitis  ut  sanctificcntur,  rantorcs  instituit,  eligit 
qui  arcanacantent,  quicanant  per  oetava,  qui  clan- 
gant  tubis,  qui  personcnt  bufcinis,  (jui  concrepent 
lyris,  cymbalis,  nablis,  organis.  In  his  omnibusad 
Filium  respicit.  Hudc  enim  omnia  pcr  Ghristum  ia 
Ecclesia  coram  spirituali  arca  Domiui  quotidie  acti« 
tanlur.  Aica  namque  Domini  convenicnter  designat 
corpus  Domini  nostri  Jesu  (Uiristi,  ante  cujus  con« 
secrationem  in  Ecclesia  magnis  vocibus  exsultatur 
Habet  hcec  arca  in  se  manna  absconditum,  quod 
nemo  novit  nisi  qui  aocipit,  dulcedinem  videl\5v^\ 


419 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


420 


spiritualisgaudii^quain  suscepto  sacrameuio  corpo- 
ris  ei  sanguinis  Christi  munda  corda  seniiunt,  ei  in 
oraCione  nonunquam  percipiunt.  Habci  etiam  tabu- 
las  iestamenti  lege  Dei  inscriptas,  quia  in  Christo 
quem  in  altari  suscipiuni  electi,  ei  a  quo  suscipiun- 
iur,  quoniam  eum  suscepium  non  muiant  in  se,  sed 
muiantur  in  ipsum  ut  sint  cum  capite  suo  unus 
Chrisius ;  in  Christo,  inquam,  sunt  ihesauri  ei 
scieniiee  Dei  abscondiii.  Ei  in  ipso  quoque  esi  virga 
Aaron,  virga  sacerdoialis  videlicet  vel  regiae  po- 
testaiis.  Arcam  ergo  Dei  nosier  David,  mortis  im- 
perio  quasi  Saule  dcstructo,  id  esi  diaboli  regno 
ducii  in  prseseniis  Ecclcsise  suae  Jerusalem,  et  col- 
locai  in  iabernaculo  cordium  fidelium,  quod  ipse 
tetendii.  Unde  Ecclesiae  chorus  tanquam  universa 
muliiiudo  Jacob  canii  legitime,  ei  David  cum  can- 
toribus  citharam  percutii,  quse  resonat  a  superiori, 
dumsupernis  desideriis  caneniium  corda  succendii 
ei  laudes  Dee  canii.  Quidquid  enim  Israel  Dei,  id 
esi  populus  Chrisiianus  ad  laudem  Dei  canit,  hoc 
preecentore,  hoc  magistro  canit.  Ab  hoc  conciiatus 
Jubilus  cordis  in  voces  corporeas  chorique  ooncen- 
tum  nunc  graviier,  nunc  acute  et  exiliier  erumpit, 
ei  magni  corparis  Ecclesiae  per  omnes  gentes  dif- 
fusae,  quia  una  fide  resonat,  cantus  pariter  ei  in- 
simul  ubique  ei  undique  muliiplex  et  unus  ab  ipso 
suaviier  audiiur.  Igiiur  ordinem  altaris,  ordinem 
magnse  ei  inienminatae  raiionis  jam  libet  aitingcre, 
ei  eorum  quae  preecesseruni  in  capiie,  Chrisio  sci- 
licei  sacrorum  principe,  in  sacerdotibus  qui  suni 
ejus  corporis  mombra,  imiiaiionem  ipso  aperienie 
vel  ex  parie  cognoscere. 

Cap.  XIV.  De  introila  et  processione  minislrovum. 

Sacerdoie  ad  aliare  ingressuro  debet  toia  prae- 
sens  Ecclesia  dilaiare  animam  suam,  et  umplioris 
fidei  sinu  memoriam  incarnatiouis  tenere,  ei  san- 
ciorum  qui  eum  ab  initio  mundi  exspcctaverunt,  ei 
ejus  advenium  suspiriis,  laudibus  atque  prccibus 
expeiieruni  memor  esse,  et  eorum  coniemplatione 
in  voces  erumpere  proecinendo  Antiphonam  quaj 
diciiurAf/  inlroitnm.  Namsicut  Iniroitus  sacerdo- 
tis,  ingressum  Filii  Dei  in  mundum  hunc,  sic  Anii- 
phona  qu8B  diciiur  ^U/  introitum^  voces  ei  exspecia- 
tionem  praeferi  patriarcharum  ct  propheiarum.  In 
Processionequse  signiiicatse  rei  aptissime  congruii 
prseceduntnammantes  cerei  in  signum  et  memoriam 
quod  per  adventum  C^hrisii  sedcntihus  in  rcgiono 
umbno  mortis  lux  ortu  cst  cis  {Isai.  u),  Proeveniuni 
saccrdotem  minisiri  duo,  non  pariier  neque  a  la- 
tere  incessum  cosequanies,  sed  ante  subdiaconus. 
signiflcani  hi  duo  Vetus  et  Novum  Tesiameatum, 
sive  utriusque  praedicatores,  quorum  lex  prior  est 
tempore,  dignitate  vero  posierior.  Evangelium  au- 
tem  iempore  posierius,  prius  esi  dignitate.  Isii  sunt 
duo  pedes  angeli  qui  desc/cndii  de  coelo  amictus 
nube,  ei  posui*  pedem  suum  dexirum  super  mare  si- 
nisirumautem  super  ierram^^ly;oc.  x).  Legalisauiem 
moraliias  iranquillius  aiidiia  esi.  Evangelicam  vero 
digniiatem,  utesi :  Egoet  Pater  aDamsumus^Joaa. 


A  x);  ei  :  Antcquam  Abraham  ftcrct  cgo  sum  {Joan. 
viii);  ei  :  Diligitc  inimicos  vestros  {Luc.  vi).  Velut 
mirabiles  elaiiones  maris,  fluxa  ei  falsa  corda  ti- 
mueruni.  Subdiaconus  prsefert  Evangelii  iextum 
clausum,  quia  lex  iesiimonia  Christi  coniinei,  sed 
sub  umbra  figurarum,  quia  antequam  Agnus  ape- 
ruissci  sigilla  sepiem,  clausum  erat  in  libro  legis 
passionis  ejus  sacramentum.  Thuribulum  hcec  om- 
nia  prsecedii,  sed  adhuc  vacuum  ei  significai  corda 
ad  audiendum  verbum  Domini  paraia,  ei  carbones 
verbi  Domini  ad  incendendum  ihymiana  oraiionum 
et  laudum  desideraniia.  In  quibusdam  iamen  Ec- 
clesiis  sacerdos  ad  nltare  accedens,  statim  ihurifl- 
cai.  Nam  predicius  angelus,  sicui  in  Apocalypsi 
legimus,  stctitjuxtaaram  templi^tenens  tburibulum 

*^  aurcum  (Apoc.  \iu)  in  manu  sua,  dum  in  conspectu 
Ecclesise  sc  ostendii  Filius  Dei  habens  corpus  ab 
omni  labe  purissimum ;  quod  implevii  de  igne,  quia 
corporaliier  in  ipso  sepiiformis  Spiriius  sancti  gra- 
tia  requievii.  Inierim  chorus  caniai  Kyrie  cloison; 
quod  signiticavit  universalis  Ecclesia)  preces,  quae 
sunt  incensa  vera,  do  quibus  ibidem  dicitur :  Data 
sunt  ei  ihcensa  multa^  ut  darct  de  orationibus  san- 
ctorum  omnium  supcr  allarc  aureum,  quod  est  ante 
tbronum  (ibid.).  Acolythi  usque  ad  Kyrie  eleison 
luminaria  ieneni  :  quia  dociores,  illuminaiores 
Ecclesiae,  vcrbo  ei  exemplo  lumen  fidelibus  prse- 
bere  debeni,  quoadusque  ipsi  Deum  moribus  imi- 
iari  incipiant,  ei  Chrisium  veram  lucem  omnem 
animam  illuminare  cognoscani. 

Cap.  XV.  De  hymno  Angelico. 
Sequiiur  Gloria  in  exelcis  Deo  {Luc.  ii),  sacer- 
doie  incipienie,  ei  choro  prosequenie.  Hic  enim 
hymnus  ei  angelorum  esi  ethominum.  Primoange- 
lorumcongraiulantium  quod  naio  Domino  accensa 
jam  esset  lucerna  clarissima,  per  quam  perdilam 
drachmam  inventura  essei  Dei  sapientia.  Inde  esi 
quod  jam  preeoccupaniesangelidicunt :  Et  in  terra 
pax  hominibus  bomv  voluntatis  (ibid)y  eo  quod  pa- 
cern,  quam  nemo  hominum,  qui  sunt  in  coelo,  vel 
qui  super  ierram,  vel  qui  subius  terram,  facere  po- 
ierai  inier  Deum  ei  homines,  hic  facior  omnium 
Deus  propier  homines  homo  factus  jam  faciurus  essei 
soluto  parieie  inimiciiiarum.  Deinde  sacerdos  sa- 
T\  luiatione  prsemissadicii  Oromus^  ubi  oraiurus,  alios 
hortatur  ui  secum  orent.  Tunc  ejus  pro  nobis 
maxime  suscipiiur  oratio,  si  nostra  ei  jungaiur  de- 
votio.  Alioqui  upud  ierrenum  eiiam  judicemsiquis 
pro  suo  reatu  intercederei ;  tu  vero  in  prsesentia 
ejusdem  judicis  nugis  et  risui  inienderes  ;  nonne 
iram  ejus  incenderes  amplius,  ei  intercessoris  iui 
preces  ne  iibi  prodeceni  efliceres  ?  Oporiet  ergo  ui 
ei  in  missa  ei  in  ceeteris  officiis,  cor  nosirum  jun- 
gamus  cum  voce  sacerdoiis.  Quod  auiem  oraturus 
alios  ad  idem  admonei  a  Christo  habei ;  qui  ei  ipse 
oravii,  et  discipulos  orare  monuit :  Vigilate,  inquii 
et  orate  (Matth.  xiii).  Hespondei  chorus.  Et 
cum  spiritu  tuo,  ut  ei  eiiam  spiriiu  orare  donetur 
Si  quidem  ore  iantum  orai  qui  verba  tantum  pro- 


m 


DE  OFFICIIS  ECCLESIASTICIS.  -  LIB.  II 


422 


iiuntiat.  Oie  et  spiritu  orat  qui  Liitelligit  orando  quae  A. 
dicit.  Ore  et  spiritu  et  menle  orat  qui,  per  verba 
quae  ore  dicit  et  spiritu  disccrnit,  etiain  aliquid 
morale  vel  allegoricum  seu  anagogicum  intelligit. 
ITnde  Apostolus  :  PsaJIam  spiritit,  psallam  et  moiito 
{I  Coi\  XIV). 

Cap.  XVI.  De  CoIIocta  et  causa  nomiiiis  It^jus. 

Sequitur  Oratio,  quam  Collectam  vocant,  eo  quod 
sacerdos  qui  legatione  fungitur  ad  Deum,  colligat 
atque  ofTerat  petitiones  omnium.  In  Romana  Eccle- 
sia  una  tantum  dicitur  Collecta,  nisi  alicujus  san- 
ctorum  interveniat  solemnitas  cujus  memoria  fiat. 
Alii  pro  diversis  usihus  Ecclesiarum  in  colebrationi- 
bus  puhlicis  missarum  multiplicant  Orationcs,  et  pro 
voluntate  propria  in  privatis.  In  his  omnibus  sacer- 
dos  veri  et  summi  sacerdotis  personam  gerit,  qui,  *^ 
sicut  ait  Apostolus,  iu  tliobus  caniis  stifv  precos  sup- 
plicationesque  ad  oum  qui  salvum  illuut  fiwore  pote- 
rat  a  morte,  cum  clumoro  valiflo  ot  larryniis  oITorous 
exauditus  est  pro  sua  revereiitia  (Iloh,  v).  In  line 
Orationis  subjungitur,  Por  Dominum  nnslrum,  qnia 
prseclai*a  Dei  beneilcia  per  ipsum  ad  nos  deomiHinl. 
Fer  ipsum  petimus  et  impetramus,  si<Mit  per  me- 
diantem  crystalli  lapidem  coelesteni  in  subjectam 
escam  a  longinquo  sole  mutuamus  ignem.  Hucusque 
tractatum  est  missa^  principium  quod  dicitur  In- 
troitus,  commemorans  nobis  introitum  Salvatoris 
in  hunc  mundum,  scilicet  a  nativitate  ejus  usque  ad 
prsedicationem  Joannis,  quando  haptizatus  est  ipse 
et  orans  quadraginta  dierum  jejunium  consecravit.  p 

Cap.  XVII.  De  Epistola  et  cuusa  Iii^jus  nominis, 

Epistola,  personam  legis  gerens  et  prophetarum, 
prsecursoris  debitum  ait  officium  ante  Evangelium. 
Qq8b  quamvis  persaepe  de  apostolicis  sumatur  litte- 
ris,  tamen  in  eo  gradu  est  ac  si  semper  de  lege  sit 
et  prophetis.  Semper  enim  moralitatem  vitamque 
activam  magis  quam  contemplativam,  quas  in  Evan- 
gelio  radiat,  apostolica  quoque  lectio  instruit  et 
dispensat.  Epistola  Graece,  supramiss:ij  vel  supero- 
rogatio  dicitur  Laline.  Supramissio  eo  quod  supra 
narrationis  ejus  scriem  et  seribentis  et  ejus  cui  scri- 
bitur  nomen  prsemittitur,  Supcrerogationis  autem 
uomen  beno  congruit  litleris  apostolicis,  quia  vide- 
licet  Evangelio  C^hristi  supererogata3  sunt.  Quod  et 
supramissionem  non  incovenienter  intclligi  potest.  j) 
Qui  enim  supererogat,  supcrdebitummittitaliquid. 
Ordo  siquidem  apostolicus,  stabuhirius  ille  est,  cui 
noster  Samaritanus,  id  est  custos  Dominus  Jesus 
Christus,  hominem  illum  quem  a  latronibus  despo- 
liatuminveneratcommisit,  confcrensduosdenarios, 
id  est  legem  et  Evangelium,  dicensque  ei  :  Curam 
JliiushabOy  etquodcunquesupororogavoris,  oyo,  cum 
rediero,  reddam  tibi(Luc.  x).  Igitur  Epistola  tantum 
differt  a  Evangelio,  quantum  servus  a  domino, 
prflBCO  ajudice,  legatus  ab  eo  qui  misit  illum.  Qua- 
proptcr  cum  legiturEpistola,  non  injuria  sedemus. 
Cum  autem  Evangelium  audimus,  dimissis  reveren- 
ter  aspectibus  sicut  Domino  nostro  assi^timus.  In  eo 
quod  praacedit  Evangelium  Epistola,  Joannis  imita- 


tur  officium,  qui  prsevicatores  legis  corripiens  et 
moreseorumevangelicte  fidei  suscipiendee  prsepa- 
rans  implel)atquod  de  illo  praidLxerat  angelus:  ipse 
privibit  Dominum  in  spiritu  ot  virtute  KItce(Luc.\) 
Etin  Malachia:  A>c(»  mittoawjnlum  moum  ante  faciem 
tuam,  quipiwparabit  viam  tuam  anto  toiMalach.  lu) 
Cap.  XVIII.  DoGradualisive  Dosponsorio,  etcausa 

utriusquo  nominis. 

Sequens  Responsorium,  quodetGradualedicitur, 
monstrat  auditores  prsedicationi  prtemiss^B  preebuis- 
se  assensum;quodquoniam  alternatim  cantatur,unde 
et  nominatur Responsorium,  gravemque  et  asperum 
habet  cantum,  adeo  ut  illud  excellentibus  efferre 
vocidus  noo  usus  noc  deous  sit  ;  vitam  significat 
activam,  in  qua  Eoclesia  se  mutuo  cohortatur  ad 
laudem  Dei  etbona  opera.  Unde  diebus  Pentecostes 
de  officio  tollitur,  quia  videlicet  dies  illi  futurum 
in  regno  Dei  felicem  Ecclesise  significant  statum. 
Graduahe  autem  dicitur  quia  in  gradibusante  altare 
oantari  solebat,  vel  quia  per  ipsum  prsedio^tioni 
praemissfe  in  Epistola  dando  oonsensum  et  alterna- 
tim  oohortando  nos  quasi  de  virtute  in  virtutem 
gradatim  ad  alteriora  velle  'oonscendere  significa- 
mus.  Versus  autem  inde  dioitur,  quia  in  eo  multo- 
rum  modulatio  quodammodo  ad  unum  revertitur. 
Cap.  XIX.  De  Alleluia  et  Pneumatumsignificatione 

Alleluia  sequensaeternam  gloriamvel  vitam  con- 
templativam   significat,   quam  activa  promeretur, 
sed  in  hac  vita  non   assequitur.  II la  enim  gloria 
quid  est  nisi  seternumangelorumbeatorumquespi-' 
rituum  convivium,  quod  est  semper  laudare  Deum. 
A.d  hocvitce  preesentis  inopia  nuUatenus  valetcon- 
tingere.  Scire  aulem  ubi  sitetprsegustaroilludgau- 
dio  spei,  sitire  et  esurire  quod  gustaveris;  haec  est 
illa  quae  dicitur  sanctorum    in  hac  vita  perfectio. 
Quapropter  ininterpretatum  hocHebraicumverbum 
remansit,  ut  peregiinum  ab  hac  vita  gaudium,  pe- 
regrinum  siguarel  magis  quam  exprimeret  vocabu- 
lum.  Quoniam  ergo  futurae  beatitudinis  quasi  pro« 
prium  est  vocabulum  utpote  de    cceli  stillicidiis  in 
ora  apostolorum  delapsum,  jure  eo  tempore  magis 
frequentatur  quo  resurgensDominus  ejusdem  bea- 
titudiuis  spem  nobis  propinavit,  et  promissum  apo- 
stolis  Spiritum  sanctum    misit.   Notandum  nuteni 
quod  Pneumata  qu^e  in  AUeluia  el  cieteris  cantibus 
in  paucitate  verborum  fiuntjubilumsignificant,  qui 
fit,   oum  mens   aliquando  sic   in  Deum  affigitur  et 
dulcedine  quadam  ineffabili  liquescit,  ut  quod  sen- 
tit  plenc  effari  non  possit.  Affectus  enim  hoc  habet 
proprium,  ut  quanto  intus  ferventior   fuerit,  tanto 
minus  extraexplicari  possit.  Uoatus  populus  quiscit 
juhilationom  (Psal.  lxxxviii),  id  est  qui  saepe  expe- 
ritur  et  prtegustat  hanc  dulcedinem,  et  sic  interius 
movetur,  ut  quod  praesentit  nec  dicere  sufficiat,nec 
possit  tacere.  Tractus  a  trahendo  dicitur,  quia  ti*ac- 
tim  cantatur.  Exprimit   enim  laborem  epulantium, 
et  incolantium  diuturnitatein   quasi   deplorat.  Se- 
quentia  dicitur  quia  per  cantus  amoenitatem  ad  se- 
quentia  preeparat. 


423 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


424 


Cap.  XX.  Dc  niissiono  diaconi  ad  legcndum 

EvRwjelimn, 
Hactenus  seorsum  se  debal  sacenlos  ct  sedenti 
famulabantur  altaris  ministri,  oblationem  panis  et 
vini  pra'parando,   sabellum  pedicbus  si   opus  erot 
supponendo ;  et  inaliisomnibusqua;  necessariavi- 
debantur  ministrando    in  memoriamDomini  Jesu, 
cui  victo  lenlalore  in  deserto  ministrabant  angeli, 
sicut  scriptum  est :  Rcliquitenm  tentatoVfet  ucrcs- 
scrunt  ancfcli  ct  ministrahantci(Miittli.\\).  Surgit 
tandem  ad  allare  accedens,  ut  nobis  in  mentem  ve- 
niat  quod  Dominus  Jesus  prieparata  per  Joannem 
via  ad  bominesde  deserto  rodiensvenit,  eldiscipu- 
los  ad  pra?dicandum  misit.  Mittit  mamque  sacerdos 
diaconum  ad  legendum  F]vangelium,  petitamdando 
benedictionem  ;  quod  subdiaconoprius  lecluro  non 
fecerat.  Legem  enim  et  propbetas  invisibilis  invi- 
sibililer  misit.  Apostolos  aulemetevangelistas  quo- 
runi  diaconus   personam  gerit,  visibilis    factus,  et 
osculo  oris  sui  dilectam   suam    osculans,  scilicet 
Ecclesiam,  visibiiiler  docuit  et  misit.  Diaconus  in 
sinistra  fert  Evangebi  lextum  sustenlante  dextera, 
quia  in  hae  vita  qua3  per  sinistrum  datur  intelligi, 
oportetEvangelium  preedicari.  Cujus  lamenpraedi- 
catio  caderet  et  deliceret,  nisi  spes  aeterna)  vita?, 
quam  dextera  significat,  eam  sustentaret.  Ascendit 
diaconus    lectricium,  ut     sublimitatem    doctrinu3 
evangebca»  signilicet,  secundumillud  isaice  :  Super 
inonlem  cxcclsuin  asccndc,  lu  qui  cvuiHjclizas  Sion 
(Isa,  XL>.  Incensum,  quod  est  bona)  opinionis  si- 
gnum,  locum  aspergitin  quo  legendumest  Evange- 
iium,  quia  qui  hic  bonum  nuntium  portant,  conli- 
denter  dicunt :  Cliristi  honus  odor  simus  in  omni 
loco  (//  Cor.  ii).  Subdiaconus  pulvinum  quem  ante 
pectus  suum  <leferebat  Evangelii    libio  supponit ; 
quod  signa  Evangclii  verba  corde  humili  et  suavi 
suscipienda.Lecturus  Evangelium  diacanus  se  vertit 
ad  aquilonein,perquem  populus  gentium  designa- 
tur.  Unde,  Dcus  uh  austro  vcnict{JIahac.ui).  Qui- 
bus  idem  Evangelium  pi  imo  pnedicatum  est  et  in 
fine  sa'culipru3(licabitur.Quodetianiinoflicio  missae 
commemoratur,   dum  sacerdos  primo  ad  auslruni 
stat,  deinde  ad  aquilonem,lertioiterumadaustrum. 
Diaconus  igiturastantes  ad  audiendum  erigitdicens. 
Dominus  vahiscum.   In  quo   altenUonem   captat  el 
bencvolentiam.  Unde  illi  tauquam  atlcnti  et  benevoli 
respundent,  Kt  cum  spiritu  tuo,  Dociles  rcddit  di- 
centlo:  Scqurntia  saiicti  Evanijcliiy  vulintiuint.ancti 
.Lvaufjvlii.  Quod    eniiu  agit  ihetoium   doctrina  in 
caplationibus,  perlicil  sumnue    naluia    sciontiie  in 
tbeologicis  sermonibus.   llespondent,  (Horia  tihi^ 
Domi'^Cf^\o\\Wi^{xi\i(iiiUQ\ini  quod  nobis  missumest 
ualutis  verbuiil,  '^\x\iiii\\\i^'.lA(jIoriilcavvrunt  Dcum 
diccntcs  erjo  uijentihus  dcus pwnitcntiam  ad  vitam 
dedil(Act.  %i/.  Signantetiain  se  infronleubi  sedes 
^^t  verecundiiB,  ut  se  de  vorbis  crucifixi  non  eru- 
fccbcere  significent,  vel  ne  occulladiaboli  suggeslio 
corda  aorum  ab  auditu  Evangei  n   verlat.  Signum 
enimcruciB  diabolo  valdeformidoIosumest.Discoo- 


A  perta  habent  capita  ut  seaudirc  paratos  ipso  habitu 
corporis  Insinuent. 

Cai».  XW.  Dc  Symholo  apostolorum  quandoct  quarc 

cantandum  sit. 
Siout  post  priodicationem  Domini  majora  quam 
antc  ohnrisnKitum  dona,  gialia  largienteelTusa  sunt 
sic  post  Evangelii  lectionem  majora  sacramenta  or- 
dinata.  Tunc  si  sit  dies  Dominica  vel  paschalis  sive 
Pentecostes  solemnitas,  cantatur  fidei  Symbolum, 
quod  est  Crcdo  in  unum  Dcum,  etc.  Maxime  enim 
Hesurrectionis  vel  Pentecostes  sacrtunentum  respi- 
cit  hoc  lidci  tripudium,  quando  nova  proles  Eccle- 
sia?  vitalis  fontis  ingressura  lavacrum,  vel  de  novo 
ingressa,  reddit  ejusquam  catechizata  didicit,  Chri- 

n  stiana^  lidei  Symbolum.  Cantatur  et  in  festis  Apo- 
stolorum,  quia  ab  ipsis  est  compositum;  nocnon  et 
in  fostivitate  qualibet  beatie  Mari»  virginis,  quia  et 
ipsa  ibi  commemoratur  ubi  dicitur,  \atus  cx  Maria 
virjinc,  et  apostoli  eam  in  opore  habuerunt  adjutri- 
com  ;  multa  enim  per  eam  didiccrunt ;  ipsa  eniin 
attentius, ut  maler,  couservavcrat  oiiinia  vcrha,  coii- 
fcrcns  va  in  cordc  suo  ( Luc.  ii).  Intoriin  subdiaconus 
circumfert  Evangelium  omnibus  religioso  osculo 
salutanduin,  quia  Evangelium  JudaMs  et  gentibus 
propter  diversitatem  observantiarum  dissidentibus 
pacem  attulit  temporalem  et  nuntiavit  aelernam, 
utriusque  scilicet  populi  cum  Deo  et  angelis  ejus. 
Deinde  liber  ad  altare  refertur  et  in  loco  suo  repo- 
nitur,  ut  ad  imilationem  apostolorum  ministri  quid- 

Q  quid  actum  est  non  sibi,  sed  Domino  ascribendum 
esse  insinuent. 

Cap.  \XU.  De  OHerenda  ct  sitjnilirationc  Vcrsuum 

cjus. 
Sequitur  OlTerenda,  nomen  habens  ab  oAcrendo, 
eo  quod  canitur  quando  Creatori  noslro  laudis  ofTe- 
rimus  sacrilicium.  Hic  magis  etmagis  aperiendum 
fidei  ostium  el  animas  tricliiiia  pandenda  sunt,  ut 
quidquid  angelus  ille  clamavit  magno  clamore  Evan- 

-  gelii,  crcdat  mulier  illa,  magna  scilicet  Ecclesia, 
qua3  in  Apocalyps/(/l/j(>c.  xii)  visa  est  amicta  sole, 
scilicet  ({uem  induit  in  baplismale  lunam  habens 
sub  pedibus,  videlicet  omnia  mutabilia  calcans. 
Luna  enim  nmtabilis  est,  et  ideo  mutabileni  mun- 
dum  signilical.  Et  in  capite  suo   gestans  coronam 

D  duodecim  slellarum,  id  est  chorum  duodecim  apo- 
stolorum,  et  in  utero  habcns,  ct  clamabat  partu- 
riens,  et  cruciabatur  ul  pareret.  Hujus  in  utero  ha- 
beiitis  clamantis  et  paiturienlis  salubrein  cruciatum 
Oireiendie  gravis  ct  grandisonus  imitatur  cantus, 
qua  Pneuinalibus  dislenla  frequentibus,  el  suis  fe- 
cunda  Vcrsibus,  (luaulumvis  longa  jiibilatione  non 
valet  salis  exprimere  quod  significat.  Qiiidni  ob- 
nixius  corde  clamct  ad  Dominum,  qui  per  evangelica 
verba  excitatus  est,  et  sme  salutis  mysterium  parari 
videtV  Cum  concentu  namque  memorato  praeparala 
sacra  panis  et  viiii  oblatio  sic  ad  sanctum  altaie 
pervenit,  ut  subdinconus  ad  diaconum,  diaconus  ad 
manuoi  jperferat  sacerdotis.  Lex  enim,  quaoi  per 
Bubdiaconum  signiticaridiximuS;  sacrificiumnostra 


425 


DE  OPFICnS   ECCLESIASTICIS.  —  LIB.  II. 


426 


salutis  tantum  prsefiguravit  in  Melchisedech  ;  sed 
per  evangelicam  traditionem  ad  altare,  id  est  ad 
solemnem  ritum  EcclesiaB  pervenit. 
Cap.  XXIII.  DeoraiioneSecretaj  etpatena  ferenda. 
Sacerdos  in  silentio  stans  super  oblata  dicit  Ora- 
tionem,  in  cujus  fine  levat  vocem,  dicens  :  Per 
omnia  Sivcula  sieculoruniy  ut  a  choro  respondeatur 
Amen.  Quod  est  confirmatio  prsecedentium.  Dignum 
est  enim  ut  in  tanto  mysterio  omnes  astantes  orent, 
sicut  sacerdos  primo  ad  eos  conversus  exhortatur. 
Orant  autem  quadammodo  quando  orationem  sacer- 
dotis  hac  confirmatione  prosequuntur.  Interim  dia- 
conus  patenam  subdiacono  porrigit  subdiaconus 
eamdem  involutam  porrigit  acolytho.  Hoc  autem  de 
lege  veteri  sumptum  videtur :  ubi  prsecipitur  ut  filii 
Caath  vasa  sanctuarii  a  fiiiis  Aaron  prius  involuta 
accipiant,  et  non  tangant  ea  nuda  ne  moriantur,  quia 
mysteria  non  omnibus  quidem  sunt  revelanda ;  ab 
eis  tamen  quibus  reveianda  non  sunt  quodammodo 
sunt  portanda,  id  est  cum  reverentia  et  veneratione 
eo  amplius  quia  latent  sunt  observanda. 

Gap.  XXIV.  De  prsefatione. 

Sacei  dos  rem  attentione  dignam  dicturus  prsemit- 
tit  salutationem,  optans  nos  tales  esse,  ut  tanti  sa- 
cramenti  perceptione  digni  simus.  Unde  et  dicit  ; 
Sursum  corday  habeatis  sciiicet.  Non  enim  coelesti 
cibo  digna  sunt  corda  terrenis  dedita.  Chorus  au- 
tem,  ne  possit  et  dici :  Cantavimus  vobis  et  non  sal- 
tastis  (Luc,  vii),  respondet :  Habemus  ad  Dominum 
corda  scilicet.  Deinde  sacerdosgratias  Deo  agendas 
dicit  de  redemptione  scilicet  humani  generis  per 
Christumy  cujus  reprsesentatio  prsesto  est,  in  aitari. 
Unde  de  Christo  loquens  subjungit :  Per  quem 
m^jestatem  tuam  laudantangeli,  etc.Siquidem  angeli 
de  reparatione  nostra  laudant  Deum  Patrem,  quse 
ipsius  dispositione  facta  est  per  Fiiium.  Ob  eamdem 
causam  adorant  eum  dominatwnes^qm  est  alius  ordo 
angelorumj,  quia  de  redemptis  per  Christum  adim- 
pletur  numerus  eorum.  Considerantes  autem  quoque 
tam  alti  consilii  profunditatem  tremunt  potestates. 
Deinde  cum  laudibus  angelorum  rogat  laudes  ad- 
mitti  servulorum.  Supplici  confessionCj  id  est  sup- 
plicilaudatione  dicentes:  SanctuSy  Sanctus,  SanctuSy 
propter  personarum  Trinitatem.  Dominus  Deus  sin- 
gulariter  et  semel,  propter  naturse  unitatem.  Ho- 
aanBBy  id  est  saiva  obsecro  in  excelsis,  quasi  dicat 
non  ea  salute  hic  salvari  peto  qua  homines  etjumenta 
saJvabis,  Domine  (Psal.  xxxv),  sed  in  excelsis  sa- 
lute  setema.  Hunc  hymnium  sacerdos  cum  choro 
dicere  debet,  qui  et  suas  et  aliorum  preces  admitti 
deprecatus  est  in  Preefatione  pnecedenti. 

Cap.  XXV.  Summa  sententisB  totius  Caaonis. 

Sed  jam  de  ipso  Canone  tractantes  brevitatem 
propter  memoriam  prout  in  tanta  re  fieri  poterit  ob- 
servare  curabimus.  Totam  sequentem  seriem  usque 
ad  uliimam  Orationem  Homano  more  Canonem  ap- 
pellamus  propter  regularem  sacramentorum  oon- 
feetioiiem.  Honc  muliipliciter  exposuisse  invenitur 
diligentia  Patnim.  Gonsulens  veroinflrmitati  nostr» 

PAmoL.  CLXXVn. 


A  divina  gratia,  antiqua  Capitula  sensuum  novitatc 
sjepe  perfundit,  ut  quos  majores  in  eis  sentire  ne- 
quiverunt,  inspirante  Dei  sapientia  sentiant  mino- 
res.  SensuB  itaque  novi  cum  subito  effulserint  su- 
pra  omnem  humanum  modum,  miramur  ubi  nunc 
usque  latuerint,  unde  tam  inopinate  et  absque  stu- 
dio  emerserint.  Exipsavero  admirationeetinopina 
exsultatione  dilatatur,  cor,  sicut  scriptum  est  :  A/i- 
rabitur  et  dilatabitur  cor  tuum  (Isa  l).  Et  ob  ipsam 
dilatationem  adimpletur  devotione,  ditectione,  de- 
lectatione,  juxta  iilud  :  Dilata  os  tuum,  et  implebo 
illud  (Psal.  Lxxxj.  Nonnunquam  vero  luce  ciarius 
visu,  et  super  mel  et  favum  dulcius  gustatu,  dum 
per  eadem  transimus,  absconduntur,  juxta  illud  : 
Quam  magna  multitudo   dulcedinis  tuse^  Domine^ 

"  quam  abscondisti  tipientibus  te(  Psal.  xxx.)  Ipsa 
enim  absconsio  timorem  gignit  horribilem,  horror 
dolorem,  doiorgemitus,suspiria,  etinternos  animi 
questus  inenarrabiles,  ita  ut  nil  minus  lugeamus 
nos  amisisse  vetera,  quam  gaudeamus  invenisse 
nova.  Sicque  utraque  vicissitudine,  gaudii  scilicet 
de  revelatione  occultorum  et  moeroris  de  occuita- 
tione,  ac  si  inter  duas  molas  confracti,  comminuti 
et  permoliti,  in  similaginem  sacriflcii  Dci  transi- 
mus.  Quibus  ista  desunt,  saltem  inter  molas  timoris 
et  spei  exagitantur.  Memores  enim,  quia  in  multis 
deliquimus  omnes  (Jac  iii),  et  scientes  quoniam  qui 
indigne  suseipit,  ad  quod  se  preeparat  sacramentum, 
judicium  sibi  manducat  et  bibit  (Cor.  xi);  accedere 
metuunt.  De  misericordia  vero  Dei  confitentes,  qui 

Q  de  indignis  facit  dignos,  et  de  peccatoribus  justos, 
et  in  memoria  illud  tenentes  :  Qui  manducat  me, 
vivitproptermey  ipse  manet  in  me,  etegoin  eo(Joan 
vi),  spe  trahente  timore  retrahente,  cum  corde  con 
trito  et  humiliato  adsacrum  mysterium  accedunt,  et 
hac  quasi  duarum  molarum  collisione  sese  simitam 
sacrificio  Dei  aptam  efficiunt.  Ipsamqueutroque  ge- 
nere  lacrymarum,  id  est  compunctionis  et  devotionis 
commiscentes,  et  in  clibano  cordis  igne  doioris  vel 
charitatis  et  desiderii  fervore  succensi  coquenteS| 
seipsos  panes  propositionis  Deo  offerunt.  Seipsos 
etiam  cum  Christo  intus  coram  domino  Deo  cruci- 
figunt,  sicut  etextrainmanuum  extensioneformam 
crucis  in  se  ostendunt.  Feiices  qui  sic  ssepius  affli- 
ciuntur,  qui  sicdesupervisitantur.  Verumquoniam 
nos  nobisipsis  minime  constamus ;  sed  Spiritus  ubi 

*^  vult  spiraty  et  nescimus  unde  veniat  aut  quo  vadat 
(Joan.  iii),  et  non  potest  homo  a  seipso  accipere 
quidquam  ncc  pro  voto  ab  alio,  sed  sicut  datum 
fuerit  desuper,  invenit  artificium  coeleste  quomodo 
et  nos  et  nostra  simui  Domino  ofieramus  :  etut  co- 
lumna  basi  innixa  fortius  staret  et  aptius,  voluit 
coeiestis  artifex  ut  de  veteri  jsacriiiciorum  ritu  et 
materia  sacrificii  sumeretur  et  forma.  Duo  quippe 
sacrifices  prsecipui  sub  legem  fuisse  feruntur,  Mel- 
chisedech  et  Aaron.  A  Meichisedecb  sacerdotio,  do- 
cente  Domino,  dedicit  Ecclesiaquid  ofTerret.Iileenim 
de  quo  dictum  est :  Tu  es  sacerdos  in  seternum  se« 
cundum  ordinem  Melchiaedech  (PaaL  cix),  panem  et 
vinum  quaeante  Melchisedechinfiguraobtulet^ti^vQk 


427 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


4SS 


B 


coi*pus  ct  sanguincm  suum  consecravit  in  coena,  et  A 
in  Ecclesia  idem  fieri  prrecepit.  A  sacerdotio  autem 
Aaron,  formam  sacerdotii  sumpsit  Ecclesia.  Tabcr- 
naculum  enim  Dei  cum  iiominibus  sic  compositum 
est  in  deserlOy  ul  in  atrio  exlerius  altare  haberet 
eeneum,  ubi  animalium  carnes  cremabantur.  Intus 
autemin  tabernaculo  aliuderat  aureum,  quoddice- 
batur  altarc  thymiamatis,  ubi  thura  cremabantur ; 
et  alia  quu^  odoriferum  facerent  fumum.  Post  quod 
intimo  et  supremo  loco  positumerat  propitiatorium 
qui  sancta  Sanctorum  dicebatur.  Inter  propitiato- 
rium  et  altare  aureum  oppandebatur  velum,quod  in 
passionc  Domini  scissum  esi,  ut  pateret  propitato- 
jium.  Inter  altare  aureum  et  eeneum  velumquidem 
in  ei*cmo,  sed  murus  dividebat  in  templo;  de  quo 
peccato  per  poenitentiam  tendens  ad  justitiam  niy- 
stice  sic  loquitur :  Et  in  Deo  mco  transgreciiarwu' 
rum  (Psal.  xvii).  In  his  tribus  locis  Aaron  sacrificia 
singulis  debita  ofTerebat.  Super  altare  seneum  in 
atrio  sacrificia animalium  comburebantur;  post quod 
sacriflcium  .sacerdos  de  igne  altaris  ejusdem  su- 
mens  carbones  ferebat  insancta,  et  super  altare  au- 
reum  thymiama  inccndebat.  Deinde  de  carbonibus 
ejusdem  altaris  ponens  in  thuribulo,  fumum  thuris 
abundantissimum  deferebat  ultra  velum  in  sancta 
sanctorum,  adeo  ut  obstante  fumo  clare  videre  non 
posset  propitiatorium  aut  duo  cherubim  quse  super 
illud  stabant,  et  alis  expansis  illud  obumbrabant. 
Ad  illud  propitiatorium  summus  pontifex  solus  se- 
mel  in  anno  cum  sanguine  intrabat.  Sic  dispositum  p 
et  adhoc  erat  in  deserto  tabernaculum,  juxta  quam 
dispositiouem  factum  est  templum. 

Cap.  XXVI.  De  sijnificatione  aJtaris  oxterioris. 

Sod  quoniam,  secundum  apostolum,  haec  omnia 
umbram  prsetendebant  futurorum,  primum  et  cene- 
um  altare  cor  contritum  et  humiliatum  significare 
intelligimus.  In  quo  dum  quod  jumentum  viximus 
rrationabilcs  actus  per  pocnitentiam    mactamus, 
quod  nisi  diversorum  generum  animaliaDeo  sacri- 
ficamus?  Talia  etenim  animalia  Deoinconversionc 
peccatoris  qui  per  peccatum  quidem  foris  est,  et 
nisiper  condignam  poenitentiam  non  intrat  adjus- 
fitiam,  mactat  cordi  compunctio,  excoriat  oris  con- 
tessio,  in  frustra  dividit  dijudicatio,  comburit  con- 
digna  afflictio.  /Eneum  quidem  est,  obscurum  vide-  D 
licet  et  sonorum,  quia  collocatur  poenitens  in  semet- 
ipso  et  obscuris,  dum  anxiatus  in  eo  spiritus  ejus, 
et  in   eo  turbatum   est  cor  ejus,  et  de  profundis 
fortiter  clamct  opus   est  ut  vox  ejus  audiatur  in 
excelsis.  Hanc  horum  animalium  super  hoc  altare 
oblationem  Deo  invisibiliterfaciendamsignificamus 
et  quodammodo  visibiiiier  facimus,  cum,  prtemissis 
quibusdam  orationibusseuquibusdam  postulationi- 
bus  cumincenso  arietum,  id  est  sufTragiis  apostolo- 
rum  ac  martyrum,  super  visibile  altare  visibiles 
aostias  panis  et'Vini  ofTerimus.  Et  hsBC  omuia  quasi 
ndhuc  foris  aguntur,  dum  quee  fiunt  et  quomodo 
&iut  foris  oonspioiantor.  Uade  et  ad  senrum  qui 


non  manet  in  domo  in  aetemum  (Joan.  viii)  perti- 
nere  nascuntur,  quamobrem  ot  Fervitutis  oldatio 
dicuntur,  sicutdicitiir:  Hanc  oblationem  servitnlis 
nostrw.  Oblalionem  servitutisrecte  nominamus  pa- 
nem  et  vinum ;  nam  cum  homo  de  terra  sumptus 
per  naturam,  super  ierram  dominusesset  constilus 
per  gratiam,  ab  auctore  naturoe  et  datore  grattsjc  re- 
cedens  per  culpam,  infra  terram  damnatus  est  per 
justitiam.  Unde  cui  terra  famularetur  gratis  feiiilis 
ad  suavitatem,  nunc  multisetmiris  obsequiis  deli- 
nita  et  plurimis  exculta  laboribus,  vix  largitur  ad 
necessilatcm,  sicut  scriptum  est :  ///  sudore  vn/tus 
tui  vesceris  pane  tuo  (Gen.  iii). 

Quoniam  ergo  in  victualibus  sine  quibus  vita 
animalis  non  transigitur ,  principalia  sunt  panis  et 
vinum,  hfiec  sei*vus  ofTerens  quod  animaliter  vivit 
occidit;  vitam  enim  occidit  qui  victumsibi  subtra- 
hit.  Hinc  est  quod  a  sapiente  dicitur  Ad  monsam 
magnam  sedisti :  diligenter  atteude  quw  tibi  apjxh 
Buntur  (Eccli.  xxxi).  Fige  cuUrum  in  gutture  tuo^ 
sciens  quod  talia  te  opportet  preeparare  (Prov. 
xxiii).  Mensa  magna  altare  Domini  est.  Ule  nobis 
apponitur  ad  refectionem,  qui  corpus  et  animam 
suam  posuitpro  nobis  adredemptiomem.  Attendeu- 
dum  est  quod  talia  opportet  etiam  illi  prseparare,  id 
est  pro  illo  nostrum  simul  et  similiter  corpus  et 
animam  ponere.Sic  enim  per  spiritum  consiliiipsi 
respondet  Fropheta  :  Quid  rclribuam  Domiuo  pro- 
omnibus  qwv  retribut  mibi?  Caliccm  salutaris  acci- 
piam  {PsaL  cxv). 

Formam  vero  attende  quain  subtiliter  et  elegan- 
ter  expressit,  dicens  :  Figo  cultrum  in  gutture  tuo. 
Gultrum  quippe  abstinentiae  et  inediae  quasi  in 
gutture  figimus,  dum  qui  victum  nostrum  Deo  ob- 
tulimus,  de  eo  postmodum  parce  et  timide  quasi  de 
altari  dei  ad  necessitatcm  sumimus.A'ai/i  qui  altari 
descrviunt  ordinavit  Dcus  de  altari  vivarc  [I 
Cor.  ix). 

Alioquin  si  post  oblationem  talem  iterum  deli 
cosse  et  luxuriose  qerasi  dc  nostro  assumimus,  to- 
tum  quod  ofTeri.nus  aufcriiiius,  ct  de  rapina  jam 
pejus  vivimus.  llabemusigiturquod  et  qualitcr  su- 
per  priinum  altare  ofl*eramus. 
Cap.  XXVII.  Dc  signilicalione  aJtaris  intcrioris. 

Secundum  altarc  quod  et  intus  erat  et  aurcum, 
altare  fldei   signiflcat  in   corde  per  poenitentiam 
purgato,  testimonio  lionae  conscientiu)  rutilante  ct 
claro.  Hoc  etiam  allare  justilia3  dicitur,  quia  ex 
fidejustitia,  sicut  scriptum  est  :  Credidit  Abraham 
DeOf  ct  rcputatum  est  ei  ad Justitiam(GaL  iii).  Etin 
HfxheiCnciJustus meus ex fide  vivit(Habac.  ii).  Saper 
hoc  altare  sacriCicium  justitise,  oblationes  et  holo- 
caustn,  vitulos  labiorumnostrorum^Psc?/.  l),  ofTeri- 
mus,  dum  non  jam,  sicut  prius,  nostra  deploramus 
commissa,  sed  in  divinis  exsultamus ;  non  jam  de 
commissione  criminum  geminus,  sed  de  6oIlatione 
virtutum  gratias  agimus,  dum  vitam  et  opera  ora- 
tionesque  nostras  Deo  fieriacceptabilee  postulamus, 
dumdevotio  laorymae  ftmdit,  et  patrieedelicias  deei* 


DB  OFFICIK  KCCLESIASnCIS.  -  LIB.  11. 


490 


ij  de  incolatus  diuturnitate  gemit.  Super  idem  A.  qualiter  prsedicta  tria  ibi  adaptantur  explicare  cu- 
sacerdos  per  oblationem  victualium  suonim      remus. 


lundo  mortificatus,  sed  vivens  Deo,  non  jam 
Melchisedechy  natus  de  carne  caro,  sed  no- 
omo,  natusde  spiritu  Spiritus,  offert  invisibi- 
Mtiam  carnis  et  sanguinis.  Quid  enim  super 

fldei  congruentius  dicitur  offeri  quam  sacri- 
lillud  sanetissinumquodsola  fide  percipitur, 
a  iine  prodest,  et  merito  fideiacceplatur  ?  Hoc 
lcium  super  altare  fidei  offertur  in  odorem  sua- 
I,  sed  et  oratio  super  iilud  oblata  quasi  suavi- 
»dor  suscipitur  a  Domino  sicut  dictum  est : 
Uur  oratiomea  sicutincensnm  ineonspectutuo 

GXL.)  Super  altare  aureum  carbones  de  alio 
Bumpti  ponuntur  ad  cremandum  thymiamata 
nem,  quoniam  primo  Spiritus  sancti  igpae 
nditur  cor  ad  deflendum  peccata,  et  eodem 
ostea  succenditurad  emittendam  sursum  dul- 
orationum  fragrantiam,  dum  homo  jam  per 
entiam  purgatus,  desiderat  venire  et  apparere 
kciem  Dei.Ibi  ignisSpiritu  sancti  elicit  quasi 
noviridi  lacrimas  compunctionnis  ;hic,  lacry- 
levotionis. 

Cap.  XXVIII.  De  propitiatorio  mystice, 

■tius  locus,  qui  dicebatur  Sancta  sanctorum, 
{uodam  erat  a  sanctis  divisus.  Ultra  velum 
irca  testamenti,  et  super  eam  propitiatorium, 
a  scilicet  aurea   ejusdem  mensurse  cujus  et 


B 


Cap.  XXIX.  Canonis  expositio, 

Cacrum  Canonem,  quem  allii  multiplici  ratione 
multipliciter  diviserunt  in  tres  partimur  actiones. 
PrimaB  initiumest,  Te  iffitumsqiie  Quipridie  quam 
pateretur,  In  hac  principalia  victus  nostri  panem, 
scilicet  qui  cor  hominis  confirmat  et  vinum,  quod 
Isetificat  cor  hominis  {PsaL  ciii ;  Eccli.  xl)  ofTeri- 
mus  Domino  in  sacrificium. 

Hsec  triplici vocabulo  nuncupamus.  Donadicimus 
quia  nobis  a  Deo  sunt  donata  :  munera,  quia  a  no- 
bis  illi  oblata.  Donum  enim  est  quod  a  superiore 
datur ;  munus,  quod  ab  inferiore.  Quod  autem 
additur  hmc  sacriiicia,deieTminaiio  est  qualiter  Deus 
inde  muneretur.  Super  illa  fitcrucissignuminme- 
moriam  Dominicse  passionis,  cujus  nos  participes 
facimus,  dum  vitae  nostree  sustentamenta  nobis 
subtrahendo  Deo  offerimus. 

Ter  autem  signamus  ea,  quia  virtute  Trinitatis 
omnis  consecratio  perficitur.  In  hac  prima  actione 
oratio  flt  pro  omnibus  quorum  idem  est  sacrificium, 
quique  illi  vera  similitudine  conveniunt,  ineo  vide- 
licet  quod,  cum  sint  multi,  sic,  per  unam  fidem  et 
unum  spiritum,  inunum  corpus  Ecclesiee  sunt  con- 
juncti  quomodo  panis  ille  de  multis  confectus  est 
granis,  et  vinum  ex  multis  confluxit  acinis. 

Deinde  ad  cultores  Ecclesise  specialis   decurrit 
Oratio.  Gultores  autem  Ecclesiae  dicuntur  qui  sarculo 


eic  dicta,  quia  ibi  Dominus   apparens  Moysi  q  correctionisetsanctisdocumentiseam  excolunt.  In 


tiabatur  populo  suo.  Arca  humanitatem  Christi 
ficat,  quae  est  ultra  velum,  quia  Christus  ultra 
m  ascendit,  et  sedet  ad  dexteram  Patris,  id  est 
tioribus  ejus  bonis.  Propitiatorium  super  arcam 
itiatio  Dei  superestChristum.Unde  Apostolus: 
n  proposuit  Dous  propitiatoremper  fidem  in  san- 
e  ^jus  {Rom.  iii).  Vel  propitiatorium  est  Dei 
ricordia  per  quam  populo  suo  propitiatur.  Quse 
)  dicitur  esse  super  hominem  (ihristum,  quia 
tricordia  Dei  ipsaest  divinitas.  Ad  hancarcam 
oc  propitiatorium,  novus  sacerdos  post  sacrifi- 
1  animalium  in  altari  primo,  post  oblationem 
is  et  sanguinis  Christi  in  secundo,  accedere 
git  cum  thuribulo  ignealtaris  pleno,  id  estcum 


sequenti  Orationis  tono  dicitur  :  Qui  tibi  offerunt 
pro  se  suisque  omnibus.  Ubi  licet  preepositi  pro 
eodem  modo  quo  in  cseteris  clausulis  possit  accipi, 
hoc  tamen  sensu  non  inconvenienter  accipitur,  ut 
hoec  scilicetpanem  et  vinum  quse  in  victu  viteeani- 
malis  principalia  sunt,  offerendo  seipsos  et  suaom- 
nia,  id  est  totum  victum  suum  offere  dicantur. 
Prsecipua  quippe  illius  portio  sunt,  et  totum  figu^ 
rant.  Sequitur  :  Communicantes  etmemoriam  vene* 
rantes,  Ubi  licet  scriptores  quasi  Capituli  initium 
faciant,  eo  quod  in  quibusdam  solemnitatibus  heec 
diversitas  queedam  invenitur,  jungitur  tamen  prse- 
missis  hoc  modo:  OfTeruntprosesuisque,  ipsidico 
communicantes,  in  Ecclesiae  communione  per  fidem 


16  alto,  sicut  scriptum  est:  Accedet  homo  ad  cor  jy  manentes. 


m  {Psal,  Lxui),  et  igne  Spiritus  sancti  accenso 
.  thymiamate  orationum  abundantissimo,  adeo 
U8e  ultra  velum  sunt  clare  videri  non  possint, 
i  qoanto  devotiori  affectu  ad  Deum  tendimus, 
omagis  eum  nonposse  comprehendi  intelligimus 
le  :  Oculi  tui  avolare  me  fecerunt  {Cant,\i)\  et 
edet  homoadcoraltum,  et  exaltabitur  Deus{PsaI 
i).  Sacerdos  igitur  illuc  mente  tendens,  sed  in- 
lcientiam  suam  recognoscens,videns  cordis  ocu- 
ingelos,  super  propitiatorium  stantes,  utpote  ad 
iliandum  paratos,  rogat  sacrificium  suum  eo 
rehi  ut  ipse  DeojungaturyCt  uniatur,  etspiritui 
erens  unuBspiritus  cum  eo  efficiatur.  Sapplioea 
vgtmu.  Sed  jam  verbis  Canonis  insistamtts,  et 


Cap.  XXX.  De  mystico  rationali. 

Deinde  sanctorum  nomina  recensentur,  ut  cum 
sufTragiis  eorum,  quasi  cum  incenso  arietum,  oblata 
acceptentur  nostra  sacrificia.  Inhujusreisignifica- 
tionem  Aaron  in  rationali,  quod  erat  ei  in  pectore, 
duodecim  patriarcharum  nomina  ascripta  ferebat. 
Et  haec  autem  commemoratio  sanctorum,  et  illa 
nominum  inscriptio,  hoc  intendit,  ut  quicunque  ad 
mensam  Domini  accedis,  sanctorum  Patrum  puri- 
tatem  mente  imiteris. 

Gap.  XXXI.  Quod  petat  Actionis  primoB  oratio. 

Hanc  igitur  oblationem.  Haec  omnia  tanquam  ad 
aerrum  pertinentia  adhnc  quasi  foris  aguntav  ^iow^^ 
et  monera  fraini%M^\ftB^^<^MTH^d6^SA\)^^ 


481 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


432 


et  Oratio  circa  ea  versatur  in  quibus  afticitur  ser- 
vus,  videlicet  ut  pax  ei  temporalis  conferatur,  et 
seterna  possit  evaderesupplicia.  Non  adhuc  adhae- 
reditatem  suspirat  tanquam  filius,  sed  verbera  me- 
tuit  ut  servus.  Sequitur:  Owa/ii  oblationew,  Prsepa- 
ratio  estad  secundam  Actionem.  Quasidicat  servus: 
Altioris  opus  est  consilii,  totum  quod  potui  feci, 
sed  in  toto  non  satisfeci.  Non  possum  amplius  ali- 
quid,  occidere  me  possum,  vivificare  non  possum. 

Itaque  oratione  me  erigam  ad  eum  qui  omnia 
potest.  Dicam  itaque  ei,  dicam :  Domine,  feci  quod 
potui,  oblationem  nostramfieri  jubeas  Beiwdiclam 
in  melius  promovendo,  ut  quae  cibus  est  corporis, 
fiat  animee  cibus  salutaris^/lscri/i/dy/i,  id  est  infilii 
persona  divinitati  appropriafain  ;  natam,  ut  quod 
nostro  geritur  ministerio  ratum  habeas,  ac  si  sine 
nobis  manibus  tuis  idem  ageretur. 

Hsec  tria  verba  dicendo,  super  duo  oblata  simul 
ter  signum  crucis  facimus ;  quod  in  omnibus  con- 
secrationibus  familiareestet  domesticum.  Per  vir- 
tututem  enimcrucisDominimultacredinus  operari. 
Ideo  ter,  quia  per  virtutem  crucis  pariter  Trinitas 
operatur.  Sequitur :  HationabiJemy  id  est  rotionabi- 
liter  oblatam,  ut  qui  recte  ofTerimus,  recte  etiam 
dividamus.  Deinde  quid  sub  illis  tribus  verbis  im- 
ploraverit  sacerdos,  manifestius  ostendit.  Gum  di- 
cit :  Ut  nobis  corpus^  etc,  subaudias  hsec  oblatio. 
Sensus,  de  hac  oblatione  panis  et  vini  fiat  nobis, 
id  est  ad  profectum  nostrum  caro  et  sanguis  Christi 

Hsecdicendo  semellit  crucis  signumsuper  panem 
et  semel  super  calicem,  ut  per  virtutem  crucis  uua 
intelligatur,  in  utroque  operatio  Trinitatis  cujus 
memoria  facta  fuerat  in  tribus  signis  praemissis. 
Nonnulli  tamen  quinque  signa  referunt  ad  quinque 
Christi  vulnera.  Hac  igitur  oratione  praemissa,  sa- 
cerdos  in  fide  nil  hsesitans  acccdit  ad  Actionem 
secundam. 

Cap.  XXXII.  De  Actione  secunda, 

Qui  pridic  quam  pateretur,  etc.  Ad  hcec  verba 
potentia  et  efficacia,  sicut  scriptum  est  :^cce  dabit 
voci  suoB  vocem  virtutisiPsaL  clxvii).  Ad  hsec,  in- 
quam,  verba,  Hoc  est  corpus  meum,  fit  super  om- 
nem  humanam  rationem  divina  virtute,  humana 
I  sollicitudine,  de  cibo  corporis,  esca  spiritualis  ;  et 
descendente  supcr  panemetvinumimmensse  maje- 
statis  virtute,  tum  veram  divinitatem  et  humanita- 
tem  Christi  in  ccbIo  regnantis  accipimus,  quam  ve- 
ram  substantiam  ignis  a  sole  supposita  crystalli 
sphsera  exigua  mutuare  possunius.  Solse  manus 
Christi  tornatileSfaurcsey  pJenoebyacynthis^Cant.v) 
ejus  qui  dicit:  Sino  me  nihilpotcstis  facere  (Joan, 
xv).  Heec  operanturper  manus  saccrdotis,  quae  ma- 
nibus  suis  conforinatae  sunt  maximse,  quia  ut  haec 
operari  cumipso  et  peripsum  et  cum  ipsopossint, 
oleo  sacro  consignatse  sunt.  Tam  sacram  igitur  ho- 
stiam  superinvisibilefldei  altareofferenssacerdos, 
non  Jam  ut  prius  timide  loquitur,  neque  hostiam 
nominat  servitutis,  sed  cum  exsultatione  et  laetitia 
spirituali  dicit:  Prmlaro9  mafestati  tm  offerimua 


B 


A  de  tuisdonis  quse  videlicetnobisdedistiadcorporis 
sustentationem,  ac  datis^  quse  scilicet  tibi  sacrifi- 
cando  dedimus.  Hsec  enim  virtute  tua  in  corpus  et 
sanguinemFilii  tui  consecramus,  Hostiam  poram  et 
purificantem,  sanctam,  et  sanctificantem, iniinflcii/a- 
tam  et  immaculatos  efficientem,  id  est  panem  san- 
ctae  vitfie,  non  temporalis,  non  animalis,  sed  spiri- 
tualisetseternae,^^  caJieem  quiinperpetuum  salvare 
ct  satiare  potest,  et  ideo  salutis  wterme.  Notandum 
quod  consignatio  facta  super  panem  et  calicem 
ante  consecrationem  quasi  oratio  est  ut  consecratio 
compleatur  ;  post  consecrationem  vero  iterata  consi- 
gnatio,  consecrationis  jam  adimpletse  quaedam  est. 
testificatio.  Tllud  quoque  prsetermittendun  non  est 
quod  in  hoc  Capitulo  sancta  Ecclesia  misericordia) 
Domini  tria  proponit  insignia,  scilicet  beatam  pas- 
sionem,  ab  inferisresurrectionem;et  incoelosglo- 
riosam  ascensionem.  Primum  vulnerat  Ecclesiam 
charitate,  alterum  confortat  fide,  tertium  leetificat 
spe.  Primo  conformari  nos  oportet  in  Actione 
prima  ;  sccundo  in  Actione  secunda,  mysterium 
fldei  cum  devotione  precum  ofierendo  ;  tertio  in 
tertia,  Christum  Dominum  in  dextera  Patris  glo- 
ria  et  honore  coronatum  contemplando.  Dicit 
enim  :  Hoc  facite  inmeam'comn:emorationem  {Luc, 
xxn). 

Cap.  XXXIII.  Quidpetat  oratio  Actionis  secundw» 

Sequitur  :  Supra  qrne  propitio,  Post  oblationem 

veri  et  summi  sacrificii  super  idem  altare  fldei  ofTert 

p  sacrificium  orationis,  etaltiusadhucaliquidexpetit, 
cui  donec  per  corpus  Christi  in  coelis  Deo  uniatur 
et  per  humanitatem  divinitati  conjungatur,  nil 
sufficit.  Quippe  qui  scalam  sibi  erexit,  ascendei-e 
satagit.  Unde  et  post  tantam  oblationem  accingit 
se  adhuc  ad  orationem,  dicens :  Supraquw  propitio, 
etc  Et  quasi  per  gradus  ipsius  scalse  ascendens 
commemorat  munus  Abel  pueri,  sacrificium  Abrahse 
patriarchse,  oblationem  Melchisedech  sacerdotis, 
qui  in  pane  et  vinospeciemverisacrificiieleganter 
expressit,  sicutAbrahamveritatem  in  filio,  et  Abel 
innocentise  munus  in  agno.  Quod  dicit  :  Sicut  ac- 
cepta  habere  dignatus  es  munera,  etc,  non  optat 
similiter  acceptari  oblationes  (haec  enim  multo 
est  acceptabilior),  sed  ofTerentes.  Hac  itaque  ora- 


D 


tione  fretus  cum  fiducia  accedit   ad  Actionem  ter- 
tiam. 

Cap.  XXXIV.  De  Actione  tertia. 
Sed  quoniam  ad  illud  summum  et  sublime  altare 
propitiatorium  invisibile,  videlicet  in  conspectu  di- 
vinue  majestatis,ubi  summus  e*  pei*petuus  Sacerdos 
assistit  vultui  Dei  Patris,  nondum  ut  vult  valet 
ascendere,  sicutipseantealtare  visibile  se  inclinans 
significat,  rogat  per  manus  angeli,  sui  videlicet 
custodis,  suum  eo  sacriflcium  perferri,  ut  virtuti 
sacramenti  ipsius  communicet,  utper  corpus  Christi 
quod  in  coelo  est,  et  de  altari  visibili  in  ten*a  susci- 
pitur,  ad  summam  propitiationem  Dei  perveniat,  et 
ei  uniii  mereatur.  Hcec  est  enim  illa  perfecta  bene- 
diciiOy   de  ^ua  dicU:  Omai  benedioiione  ooeleBtiet 


DE  OFFICIIS  ECCLESIASTICIS    -  LIB.  II. 


484 


a  repleamur.  Sacrificiumpermanusangeliper-  A  panem  et  vinum  creat  per  naturam.  E^dem  in  altari 

obiata  sanctificat  per  gratiam ,  per  verba  Actionis 
primse.  Jam  tunc  enim  ante  sanctificationem  sancti- 
ficata  sunt  et  a  comminibus  usibus  separata.  Deinde 
per  sacra  verba  secundae  A.ctionis  sanctificata  pro- 
movendo  vivificat,  dum  ea  in  corpus  et  sanguinem 
Christi  transubslantiat ,  et  benedicit,  dum  eis  sum- 
mse  benedictionis  efiectum  tribuit ,  quee  est  in  uni- 
tate  capitis  et  membrorum ,  de  qua  tertia  Actic  me- 
minit.  Signa  tria  crucis  quee  hic  fiunt  operatione 
Trinitatis  per  virtutem  crucis,  ostendunt  facta  esse 
quse  prcemissa  sunt.  Signa  enim  facta  hucusquepost 
consecrationem  non  consecrationem  operantur,  sed 
ejus  faciunt  commemorationem  sivetestificationem, 
sicut  supra  diximus. 


nil  aliud  intelligimus  quam  ipsum  cooperari 
tB  devotioni.  Cooperatur  autem  nobiscum  pro 
I  orando ,  modoque  mirabili  et  invisibili  bona 
ibus  nostris  suggerendo.  Vel  forte  singulare 
it  pro  plurali,  angeli  pro  angelorum.  Dicit 
beatus  Gregorius,  libro  Dialogorum  iv,  quod 
sa  immolationis  hora  ad  vocem  sacerdotis 
untur  coeli,  adsunt  angeloinim  chori ,  summis 
(ociantur,  tcrrena  coelestibus  junguntur,  et  fit 
I  ex  visibilibus  et  invisibilibus. 

Cap.  XXXV.  [)e  Oratioite  pro  defunctis, 

luitur  Memento  etiam,  Dominey  etc.  Sicut  in 
I  Actione ,  ubi  vitse  animalis  sustentamenta 
jbat,  rogabat  pro  vivis  :  ita  in  hac  tertia,  ubi  ° 
rium  oblitus  et  in  auteriora  se  extendens 
Deo  quserit,  rogat  pro  defunctis  qui  eodem 
ent  cibo,  ut  merito  charitatis  dum  aliis  orat 
sibi,  impetret  et  sibi  et  aliis.  Sciens  autem 
iam  salvandorum  (pro  solis  enim  salvandis 
post  decessum  suum  poenis  purgatoriis  detine- 
imo  eis  locum  refrigerii  rogat  concedi,  deinde 
I,  ut  Deum  sicut  est  videant ;  ad  ultimum  pa- 
le  qu^  dictum  est :  Pacem  meam  do  vobis,  pa- 
elinquo  vobis  (Joan.  xiv),  pacem  scilicet  su- 
icem,  quam  etiam  paulo  post  in  tertia  repeti- 
Agnus  Dei^  Koclesia  sibi  donari  postulat  di- 
:  Dona  nobis  pacem.  Ilaec  pax  in  unitate  capi- 
mem))rorum  consistit, 


Cap.  XXXVIT.  De  signis  ultimis  quid  a  reJiquis 

dilTerut  in  causa. 


iAp.  XXXVl.  De  mystico  superliumerali. 

[uens  Papitulum  nobis  quoque  commemorat 
ia8anctorum,quorun)interventusacerdosvult 
rare  quod  postulat.  Et  videtur  hoc  quoque  de 
sacerdotio  sumptium.  Sicut  enim  in  rationali 
dos  legalis  ferebat  in  pectore  xii  lapides  pre- 
(  duodecim  nominibus  filiorum  Israel  insoul- 
sicut  supra  dietum  est ,  ita  in  superhumerali 
it  super  humeros  duos  lapides  onichynos  auro 
K>8  et  eisdem  nominibus  insignitos.  Sex  quippe 
la  in  uno  erant,  et  sex  in  altero.  Noster  vere 
dos,  sicut  supradiximus,  nomina  sanctorum, 
nemoi*at  verbis,  tunc  portat  in  rationali  pecto- 


Per  ipsum  et  cum  ipso.  Signa  crucis  quae  hsec  ul- 
timofiunt,  aliacausa  fineri  dignoscunturquam  om- 
nia  superius  posita.  Siquidem  ista  nec  propter  con- 
secrationem  fiunt,  nec  propler  jam  factee  consecra- 
tionis  testificationem  sive  memoriam.  Quare  orgo 
fiant,  et  quare  quinquies,  et  quare  ter  in  calice  et 
bis  extra  calicem  fiant,  breviter  aperiendum  est. 
Ipsa  capituli  verba  plane  indicant,  ad  quid  haec  signe 
crucis  fiant.  Quoniam  enim  Judoois  crux  quidem  est 
scandalum,  gentibus  anlem  stullitia  (I  Cor.  i),  ne 
toties  iterata  consignatio  et  in  memoriam  Trinitatis 
C  triplicata  ignominiampotius  parere  videretur  quam 
laudem,  ideo  signum  crucis  ter  repetens  in  calipe 
propter  Christum,  cujus  sanguis  ibi  est,  etbis  extra 
calicem  propter  Patrem  et  spiritum  sanctum,  asse- 
rit  crucem  ad  totius  Trinitatis  pertinere  gloriam  et 
honorem.  Per  ipsum ,  inquit ,  Christum  scilicet  per 
quem  gloria  Patris  innotuit,  et  cum  ipso.  Neque 
enim  ipse  Chnsius  alienus  esse  potest  a  gloria  Patris 
cum  quo  ipse  est  unus  Deus ,  et  in  ipso.  In  ipso 
namque  est  plenitudo  divinitatis.  Unde  gloria 
est  Deo  Patri  qui  talem  genuit  Filium ,  et  Spiritui 
sancto  cujus  operatione  in  utero  Virginis  est  con- 
ceptus. 

Sed  cum  unum  tantum  signum  fiat  nominando 
Pati^em,  et  unum  tantum  nominando  Spiritum  san- 


im  eos  imitatur  sanctitate  et  puiitate  mentis  ;  D  ctum ,  quid  sibi  volunt  tria  signa  pro  nominando 


utem  in  superhumerali  super  utrumque  hume- 
;umindextera  prosperitatis  et  in  sinistra  ad- 
atis  imitatur  eos  prout  potest  in  perfectione 
m.  Sequitur :  Per  quem  hoec  omnia,  Domine^ 
frbona  creas.  Scriptum  est  Qui  vivitinwter- 
reavit  omnia  simul  (Eccli.  xviii).  Quomodo 
semper  creat  ?  Sed  omnia  coi-pora  creavit  si- 
{uantum  ad  materiam  ;  quotidie  autem  creat, 
facit,  singulis  tribuendo  speciem  propriam, 
dom  illud :  Pa'er  meus  usquemodooperatur  et 
^eror  (Joan.  v).  In  eo  autem  quod  dixit,  hwc 
id  est  hujusmodi  omnia  (neque  enim  de  duo- 
tcundum  speciem,  neque  de  uno  secundum  rei 
tem  diceret  omnia).  Vide  ordinem :  prime  Deus 


Christum  in  calice  facta  ?  Propter  trinam  prolatio- 
nem  prominis  Ohristum  designantis  triplicatur 
etiam  signum  crucis.  Cum  enim  pronomen,  ut  ait 
gramaticus,  ad  omne  pertineat  suppositum,  si  in 
prima  prolatione  pronominis  fieret  signum ,  ei  in 
aliis  non  fieret,  ad  aliam  sive  alias  videretur  refe- 
rendum  esse  personas.  Notandum  etiam  quod  cum 
alia  signa  sola  manu  sacerdotis  fiant,  ista  fiunt  de 
corpore  Christi.  Hicenim  ipsa  Christi  crucifixiore- 
prsesentatur,  quasi  Christus  quem  prsesentem  oredi- 
mus,  sic  pro  nobis  in  ligno  crucis  est  extensus.  In 
fine  Capituli  hujus  elevat  vocem  sacerdos,  ut  ejus 
continentia  ab  omnibus  confirmetur  dum  res- 
pondent.  Amen. 


485 


APPENDIX  AD  HUGONfS  OPERA  DOOMATKJA. 


436 


Gap.  XXXVIII.  De  elevatione  sacramenti ;  quid   A  nemo  indigebit  pasci,  nulli  debita  dimittentur,  nemo 


significet. 
Et  ut  ostendat  sacerdos  qualiter  per  Gbristum 
gloria  Trinitati  sit  acquisita  in  mentibus  fidelium , 
quantum  potest  exprimit  passionis  mysterium.  Post 
signa  crucis  utraque  manu  elevat  sacramentum 
corporis  et  sanguinis  Ghristi,  etpaulo  post  deponit ; 
quod  significat  elevationem  corporis  Jesu  Ghristi  in 
cruce,  et  ejusdem  in  sepulcrum  depositionem.  Unde 
et  calicem  coi*porali  palla  tegit ,  quod  signiHcat  sin- 
donis  involutionem.  Gum  igitur  calix  hucusque  pro 
cautela  coopertus  fuerit  hoc  pro  mysterio  cooperitur 
Interdum  sacerdos  ad  Dominicam  Orationem  acce- 
dens,  ut  preesente  magistro  petitiones  quas  ipse  fa- 
cere  docuit,  meliorem  sortiatur  effectum  preemittit, 


tentabitur,  nuila  ibi  mala  a  quibus  aliquis  liberetur. 
Quarta  petitio  est :  Panem  nostrum  quotidianum  da 
nobis  hodie,  Panis  quo  quotidie  egemus  ne  in  hac 
via  peregrinationis  nostree  deflciamus,  spiritualis 
est  animaB  cibus,  affectus  videlicet  ex  dulcedine  Dei, 
et  sapor  quidam  suavissimus,  quo  anima  in  oratione 
interdum  reficitur.  De  hoc  pane  dicitur:  Gustate 
et  videte  quoniam  suavis  est  Dominus  {Psal.  xxxiii) 
Hoc  manna  verus  Israel  per  desertum  hujus  |s(eculi 
interiur  pascitur,  donec  terram  promissionis  in- 
gressus  de  ipsa  suavitatis  Dei  facie  satietur.  Ibi  igi- 
tur  panis  iste  non  quotidianus,  sicut  hic  petitur 
sed  unus  erit,  id  est  non  sicut  hic,  modo  aberit 
modo  aderit,  sed  uno  et  eodem  modo  sufflcienter  et 


Divina  institutione  fovmati  quia  Matthseo  et  Luca  B  indesinenter  m  setemum  satiabit.  Notandum  Jautem 


testantibus,  sic  orare  Ghristus  instituit.  Gompeten- 
ter  autem  subjungii  Audemus  dicere.  Nisi  enim 
Ghristus  instituisset  qualiter  homo,  terram  et  lutum 
se  esse  cognoscens,  Deum  Patrem  suum  nominare 
auderet?  Notandum  quod  in  Oratione  Dominica  vii 
sunt  petitiones  omniaquss  petenda  sunt  continentes. 
In  cujus  expositione  multa  a  sanctis  Patribus  dicta 
leguntur;  sed  quia  mens  orantis  tot  ea  hora  capere 
non  potest,  nosdesingulispetitionibuspaucadicere 
volumus*  ut  qui  orat  intelligere  possit  quid  petat,  et 
intelligens  devotior  fiat.  Ad  hoc  enim  orando  verba 
profenmus,  ut  nobis  affectum  devotionis  excitemus 
non  ut  Deum  qui  omnia  novit  quod  nostra  postulet 
mens  doceamus. 


quod  dum  panem  petis,  omnia  comprehendis  quee- 
cunque  necessaria  et  ad  sustentationem  corporis  et 
animse  tanquam  viaticum  tu8B  peregrinationis  a 
Greatore  exigis.  Etnota  quod  dicit  hodiey  quasi  hoc 
die  prsesentis  scilicet  vitse,  id  est  quandiu  in  hac 
vita  sumus .  Quinta  petitio  est,  Et  dimitte  nobis  de- 
bita  hostraj  id  est  poenas  pro  peccatis  debitas  Sicut 
et  nos  dimittimus  debitoribus  nostris.  Si  enim  non  di- 
miserimus  peccantibus  in  nos  nec  Deus  dimittet 
nobis  peccata  nostra.  Sexta  petitio  Et  ne  nosinducasy 
id  est  ne  permittas  nos  induci  et  cadere  in  tentatio- 
nem.  Nonest  malumtentari,  sed  est  bonis  victoriaj 
occasio.  Hic  igitur  solum  orandum  est  ne  induca- 
mur  in  tentalionem,  id  est  ne  vincamur.  Septima 


Gap.    XXXIX.    De  oratione  Dominica\  quae  es^  C  petitio  est  id  quod  sequitur :  Secf /lAera  nos  a  ma/o. 


oratio  Actionis  tertioB, 
Pater  noster  quisesincoelis  (Math,  vi)  Hoctotum 
quasi  prologus  est  et  captatio  postulantis.  In  quo 
etiam  magna  impetrandi  datur  flducia.  Quid  enim 
negabit  filiis,  quibus  jam  dedit  ut  Pater  sit?  Sed 
qui  Deum  Patrem  vocamus,  cavendum  nobis  a  sor- 
dibus,  ne  tanto  Patre  indigni  simus.  In  ccelis,  id  est 
in  sanctis.  Gum  Deus  in  omnibus  creaturis  sit  per 
essentiam  in  solis  bonis  est  per  in  habitantem  gra- 
tiam.  Prima  petitio  est  quse  sequitur.  Sanctificetur 
nomen  tuum  in  nobis  ut  debona  et  spirituali  conver- 
satione  filliorum  glorif}cetur  Pater  noster.  Vel  no- 
men  Patris  inipso  sanctum  ab  eeterno,  tunc  in  nobis 
sanctum  et  venerabile  habetur,  cum  bonum  Patrem 
vanquam  boni  filii  non  timore  sed  amore  offendere 
cavemus.  Qualiter  in  nobis  impletur  secunda  petitio 
qu8B  dicit,*iif/v6iiia<  regnum  tuum  ?  Istud  siquidem 
non  solum  de  futuro  regno  cum  ei  plene  subjicie- 
mur,  sed  et  de  preesenti  potest  accipi  quia  tunc  re- 
gnum  Dei  efficietur  in  nobis  eum  ei  soli  et  devote 
sorviemus,  jam  scilicet  liberati  a  regno  peccati  et 
dominio  diaboli.  Sequitur :  Fiat  voloolas  tua^  non 
nostra;  Siout  in  aelo,  id  est,  sicut  angelis,  ita  et 
in  terra^  id  est  in  nobis  hominibus.  Haec  non  asse- 
quimur  hic  nisi  ex  parte,  in  futui*o  autem  plene. 
Heec  enim  tria  quee  in  prsemissis  postulamus  in 
sanctis  hic  inchoantur  et  quotidie  augeniur,  ia  fu- 
turo  autem  plene  consummabuntur.  Quatuor  vero 
qu»  sequuntur  prflesentis  tantum vitee  sunt.  Ibi  enim 


Quasidicat :  Non  solum  non  sinas  induci,  sed  etiam 
ab  his  tentationibus  libera  nos  in  quas  jam  sumus 
inducti.  Hoc  septimum  chorus  succinit  in  quo  se 
orasse  cum  sacerdote  ostendit.  Ad  hoc  enim  fuerat 
invitatus :  cum  sacerdos  ante  Orationem  Dominicam 
diceret,  Oremus.  Deindesubjun^it  sacerdos,  Amen^ 
ad  petitionem  omnium  prsemissarum  confirmatio- 
nem.  Dumdicit  sacerdos,  Da  propitius  pacom  in 
diebus  nostris^  Patenam,  quam  diaconus  usque  ad 
Pauem  nostrum  lenuerat,  de  manu  diaconi  suscipit, 
etinaltaiiut  fractionem  supeream  faciat  deponit. 
Nos  tameu  hanc  fractionem  ad  cautelam  facimus 
super  calicem.  Teiiia  pars,  quae  in  calice  ponitur, 
i^.propitiatio  estprovivis,  opusquesanguinis  etcarnis 
expiatillacarosanguiniadmista.  Reliquarum  altera 
est  propitiatio  pro  fidelibus  defunctis  qui  nostrum 
orationibus  indigent  qui  adhuc  in  poenis  detinen- 
tur:  AUera  est  pro  jam  triumphantibus  gratiarum 
actio.  Sergiustamen  Papa  alitersuperhis  loquitur. 
Vultenim  significari  per  corporisetsanguiniscom- 
mistionem,  corporis  etanimse  Ghristiinresurrectio- 
nefactamconjunctionem.  Ait  enim  ita:  Parsoblatee 
in  calicem  missa,  corpus  Ghristi  quod  jam  resur- 
rexit  monstrat ;  pars  comesta,  ambulantem  super 
terras ;  pars  in  altari  usque  ad  finem  misse  reposita 
membra  Ghristi,  id  est,  sanctorum  coi-pora  usque 
ad  finem  sseculi  in  sepulcris  quiescentia. 


437 


DE  QFFiaK  ECCLESIASTICIS.  -  LIB.  HI. 


4d8 


Gap.  XL.  Quare  pax  datur  atiie  communionem,  A 

<^'Ongrue  aiitein  pax  datur  ante   communionem, 

quia  quicumque  prius  frati  non  reoonciliatus  com- 

munirare  praBsumpserit,  judimum  sihi  ma::ducat  et 

et  bibit  (/  Cor,  xi).  Ar/nus  Dei  ler  cantatur,  ut  verus 

A^^nus  cujus  carnem  et  sanguinem  suminus  nobis 

propitietur.  Priiuo  rogamus  ut  nobis  misereutur, 

peccata  relaxando;  secundo  ut  nobis  misereatur, 

dcvotos  sibi  facieudo;  tcrtio,  ut  nobis  pacemdonare 

dignetur  :  quce  hic  initium  habet   in  nanctis  et  in 

benta  vita  periicietur.  Hicc  tria  tres  prsemisssB  po- 

stulant  Actiones.  In  hujus  pacis  signum  sacerdos 

prius  osculum  porrigit  diacono,  et  diaconus  sub- 

dincono  :  et  ille   cseteris.    Quia  Christus   pacom 

mundo   attulit,    quam    primo   majoribus,    scilicet 

apostolis,  deinde   por   eos    minoribus    nuntiavit. 

Unde  Suscipiaut  montcs  pncom  populo  (PsaL  lxxi).  B 

Cap.  XLL  IJo  commuuione, 

C<antus  Communionis  quem  post  cibum  salutarem 

canimus,  gratiarum  actio   est,  Juxta  illud  :  Edent 


pauperes  et  saturabuntur  et  laudabunt  Dominum 
(PsaL  xxi).  Oratio  in  fine  misseediciturutrecessuri 
ad  propria  oiationibus  muniantur  Ecclesise  ne  ille- 
cebris  seeculi  capiantur.  Diaconus  dicens  Benedica- 
mus  Domino,  ad  gratiarum  actionem  populum  in- 
vitat.  In  festis  tamen  diebus  in  quibus  prseclara 
Christi  misericordiae  insignia  recoluntur,  et  Gloria 
in  excelsisDeo  canitur,  dicit  diaconus  Itt\  missa  est, 
solemni  vocis  pronuntiatione  rei  exprimens  digni- 
tatem.  Sensus  :  Ite,  quasi  revertimini  ad  propria  ; 
sed  ne  sicut  a  laboribus  terrenis,  ita  ab  honestis  co- 
gitationibus  vacetis,  missa  est  quam  audisti.  Se< 
distis  ad  mensam  divitis,  menwntote  ei  simiJiapnB- 
parare  (Eccli.  xxxi).  Ab  hac  missione,  id  est  dl- 
missione  missam  dicunt  appellari  vcl  a  missione, 
id  est  legatione,  quia  in  ea  legatio  («hristi  reprse- 
sentatur,  vel  quia  sacerdos  in  ea  pro  nobis  ad  Deum 
legatione  fungitur.  Vel  ideo  a  missione  quia  in  ea 
catechumeni  et  qui  sacramentis  interesse  non  de- 
bent  foras  mittuntur. 


UBER    TERTIUS. 

DE  SPECIALIBUS   MISSARUM  OBSERVATIONIBUS  JUXTA  TEMPORUM 

VARIETATEM  ET  CAUSARUM 


INCIPIUNT  CAPITULA. 

Q»p.  I.  —  De  officio  missa;  in  jejuniis  Quatuor 
Teniporum. 

Cap  II.  —  Quare  Lectiones  duse  legantur  feria 
quarta ;  una,  feria  sexta,  et  quatuor  in  Sabbato 
Quatuor  Temporum. 

Oap.  111.  —  De  Oralione  super  populum  quadra- 
gesimali  tempore. 

Map.  IV.  —  Quare  in  Adventu  Domini  cantica  lae- 
fitise  taceantur. 

Cap.  V.  —  Quare  in  Natali  Domini  ternee  misssB 
celebrantur. 

Cap.  VI.  —  Quare  in  festo  13.  Joannis  Bap.  duw 
missse. 

Cap.  Vn.  —  De  repetitione  verborum  in  versi- 
bu8  Offerendae,  «  Vir  erat.  » 

Cap.  VIII.  —  Quare  cantica  leetitise  infesto  Inno- 
centium  taceantur. 

Cap.  IX.  —  Quare  in  Adventu  Domini  et Quadra- 
gesima  ministri  altaris  casula  utantur  et  non  pro- 
priis  indumentis. 

Cap.  X.  —  De  Septuagesima. 

Cap.  XI.  De  Sexagesima. 

Cap.  XII.  de  Quinquagesima. 

Cap.  XIII.  De  Quadragesima. 

Cap.  XIV.  —  De  Capite  jejuni  quadragesimalis. 

Cap.  XV,  —  Quare  scrutiniura  quarta  hebdomada 
celebretur  tt  feria  quarta. 

Cap.  XVI.  —  De  officio  Sabbali  quod  intitulatur 
Sabbato  vacat. 

Cap.  XVII.  —  De  officio  missee  in  quarta  feria 
posi  Dominicam  palmarum. 

Cap.  XVIII.  —  De  ofticio  feriaj  quintae  ante  Pa- 
f&scevem 

Cap.  XIX.  —  Quare  aliaria  ipsa  die  denudentur. 

Oap.  XX.  —  De  officio  feri»  sextse,  et  unde  di- 
catur  Parasceve  et  quare  ea  die  allaria  vino  et 
aqua  laventur. 


C      Cap.  XXI.  —  Quid  significet  cereus   in  santo 
Sabbato  erectus. 

Cap.  XXII.  —  De  officiomisssB  in  nocte  paschali. 

Cap.XXIIL— Quidsignificetnovusignisincereo. 

Cap.  XXIV.  —  Quare  in  principiis  lectionum  hac 
die  tituli  taceantur. 
t^lAP.  XXV.  — Quare  hac  die  tripliciter  fiunt  litaniee. 

Cap.  XXVI.  —  Quod  parvuli  in  fide  Ecclesiee 

salventur. 

Cap.  XXVII.  —  Quare  paschali  hebdomade  in 
arbis  celebretur. 

(;ap.  XXVIIl.  —  Quare  Introitus  non  cantatur 
ad  missam  Sabbato  sancto. 

Cap.  XXIX.— Quare  post  Alleluia  cantetur  Trac- 

tus. 
Cap.  XXX.  —  Quare  ante  Evangelium  cerei  non 

feranlur.  . 

(uAP.  XXXI.  Quare  in  eadem  missa  Agnus  Dei 
D  non  cantetur. 

Cap.  XXXII.  —  De  officio  sancti  Paschse. 

Gap.  XXXIII.  —  Quare  a  Paschausque  ad  Pen- 
lecosten  non  cantetur  Hesponsorium. 

Cap.  XXXI V.  —  Quare  in  diebus  jejunii  Allelma 
non  cantetur  ad  missam. 

Cap.  XXXV.  —  Quare  in  die  Pentecostes  bap- 
tismus  celebretur. 

CkP,  XXXVI.  —  De  officio  missarium  intra 
hebdomadam  Pentecostes. 

Cap.  XXXVII.  —  De  officio  miss»  pro  defimctis. 

Cap.  I.  De  offjcio  in  Jejuniis  Quatuor  Temporum. 
De  officio  missee  servata,  prout  potuinus,  brevi- 
tate  locuti,  ad  speciales  observationes  quw  pro 
temporum  varietate  fiunt  in  missa,  stylum  vertimus. 
Sciendum  est  igitur  quod  per  Quatuor  anni  Tem- 
pora,  scilicet  ver,  8Bstatem,  autumnum,  et  hiemem, 
in  quibus  in  multis  deliquimus  omnes,  constituit 


439 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


440 


B 


primitiva  Ecclesia  quatuor  celebrari  jejunia;  quibus  A 

pro  quantitate  criminum  alii  plus  alii  minus  absti- 

nenies,  peccata  sua  deflerent.  Fit  autem  unum  quod- 

que  horum  jejunorium  spatio  xl  dierum.  Ratio  ho- 

rum  quatuor  Jejunorium  et  xl  dierum  in  singulis  tum 

ex  Evangelio  tum  ex  lege  colligitur.  Ex  Evangelio, 

quiaDominusxLdiesjejunavit;exiege,quiaMoyses 

bis  ab  omni  cibo  xl  diebus  abstinuit.  Similiter  Elias 

XL  diebus  jejunus  permansit.  Ecce  quatuor  jejunia 

et  unumquodque  xl  dierum.  Unde  et  Ecclesia  in  sin- 

gulis  Quatuor  Temporum  spatio  xl  dierum  celebrat 

jejunia,  quse  specialiter  jejunia  Quatuor  Temporum 

dicuntur.  Pro  ordinantis  celebrare  consuevit  Eccle- 

sia.  Unde  in  ipsis  diebus  Pentecostes  quando  septi- 

formis  Spiritusetneophytorum  celebraturfestiviU^s, 

jejunia  flunt.  De  quibus  Beda  in  Homilia  sua  dicit : 

Quod  vero  inter  hsec  jejuniorum  castigatia  repetitur, 

de  ipsorum  aposioloinim  exemplo  sumptum  credere 

debemus ;  qui,  accepto  Spiritu,  quo  perfectius  nova 

coelestium  bonorum  suavitate  finiebantur,  eo  altius 

mentem  a  memoria  deliciarum  abstulere  terrestrium. 

Jam  enim  advenerat  tempus  illud  de  quo  Dominus 

prsBdixit  quserentibus  cur  discipuH  ejus  nan  jejuna- 

rent  :  Tenient,  inquit,  dies  cum  auferetur  sponsns 

ab  eiSf  et  tunc  jejunabunt(Matth,  iv).  Singula  autem 

jejunia  Quatuor  Tempoinim  tres  habent  dies,  propter 

singulorum  Quatuor  Temporum  anni  tres  menses 

Pro  singuis  igitur  mensibus  singuli  dies  jejunia  de- 

putantur,  scilicet  feria  iv,  vi  et  vii.  Quarta,  quia 

eo  die  fecerunt  consilium  JudsBi  ut  occiderent  Ghri-  q 

stum ;  sexta  cura  eum  occiderunt;  septima  Romano 

more  jejunio  concluditur  propter  tristitiam  aposto- 

lorum  de  morte  Domini,  ut  Innocentius  narrat  in  De- 

cretalibus  :  Sabbatumy  inquit,  jejunandum  esse  ra- 

tio  evidentissima  demonstrat;  nam  si  diem  Domini- 

cum  ob  venerabilem  resurrectionem  Domini  nostri 

Jesu  Ghristi  non  solum  in  Pascha  celebramus  verum 

etiam  per  singulos  circulos  hebdomadarum  ipsius 

diei  imaginem  frequentamus,  tametipsi  sexta  feria 

propter  passionem  Domini  jejunamus  Sabbatum 

prsetermittere  non  debemus,  quod  inter  tristitiam 

atque  Isetitiam  temporis  illius  videtur  inclusum. 

Gap.  II.  Quare  duw  Lectiones  legantur  ad  missam 
feria  quarta;  una  feria  sexta^  et  quatuor  in  Sab- 
bato  Quatuor  Temporum,  _. 

Quarta  feria  leguntur  duae  Lectiones  ad  missam, 

quia  quarta  aetate  mundi,  scilicet  a  David  usque  ad 

transmigrationem  Babylonis,  et  lex  et  prophetia  vi- 

guerunt;  et  eos  qui  ordinandi  sunt  admoneri  opor- 

tet  ut   habeant   scientiam  legis  et  propheiarum. 

Sexta  feria  una  legitur,  quia  lex  et  prophetia  in  uno 

Evangelio  recapitulantur  :  quod  legitur  in  sexta 

setate  mundi.  In  Sabbato  vero,  quando  ordines  fiunt, 

Lectiones  quatuor  leguntur,  quia  quatuor  ordines 

sunt  benedicentium  Deum,  quos  Psalmistanumerat, ' 

dicens  :  Domus  Israel,  benedicite  Domino;  Domus 

Aarottj  benedicite  Domino;  Damus  Levi,  benedicite 

Domino\  qui  timetis  Dominum^  bensdicite  Domino 

(PsaL  cxxxiv).  Has  benedictionesitaexplanat  Augu- 

stinus  in  libro  super  Psalterium.  Benedicite,  popuJi 


Dominum;  haec  est  domus  Israel  generaliter.  Bene- 
dicite,  prsepositi ;  hsec  est,  domus  Aaron,  Benedicile 
ministri;  hsec  est  domus  Levi.  Qui  de  cseteris  na- 
tionibus  timetis  Dominum,  benedicite  Domino. 
Omnes  ergo  una  voce  dicamus  quod  sequitur :  lio 
nedictus  Dominus  ex  Sion  qui  habitat  in  Jerusalem 
(Ibid.),  In  istis  ergo  quatuor  Lectionibus  invitantur 
ordinandi  ad  imiianda  vestigia  antiquorum  Patrum, 
qui  praedictis  quatuor  ordinibus  distinguuntur  si  qua- 
tuor  debent  dici ;  quorum  primus  omnes  inclusit,  et 
reliqui  in  paries  dividunt.  Post  illas  quatuor,  de  ca- 
mino  ignis  legiiur  proximo  loco  anie  ordinationem, 
quia  nec  potest  rite  accedei*e  ad  consecrationem 
qui  prius  non  transierit  per  fornacem.  Vasa  Gguli 
probat  formax,  et  homines  justos  tentatio  tribula- 
tionis  {EccL  xxvii).  Gravitatem  et  humilitatem  quas 
ordinatus  debet  sei*vare,  Tractus  ostendit.  Tractus 
enim,  quia  humiliiatis  tempore  solet  celebrari,  sem- 
per  in  causa  humilitatis  ponitur.  Sequitur  Epistola 
quee  est  quasi  sexta  Lectio.  Hee  sex  Lectiones  apud 
antiquos  Romanos  quia  nec  omnes  Latinam  nec 
omnes  Graecam  noverant  linguam,  et  Grsece  et  La- 
tine  legebaniur.  Unde  secundum  numerum  lecto- 
rum  duodecim  Lectiones  agere  dicebantur. 

Gap.  III.  De  Oratione  super  populum  in  quadrage- 

simali  tempore, 

In  tempore  quadragesimali  prseter  illa  quse  aliis 
temporibuK  in  ofTicio  missee  inseruntur,  superaddi- 
tur  ultima  benedictiO;  queeOraiio  superpopulum  in- 
titulatur,  quia  si  omni  tempore  necesse  est  paratum 
esse  contra  ad  versarium,  quanio  magis  in  procinctu? 
Quadragesimali  iempore  scitadversarius  noster  con- 
tra  se  ab  Ecclesia  parari  conflictum,  ac  ideoinstat 
fortius  ad  rapiondumy  si  forte  aliquem  negligentem 
invenerit.  Sacerdos  autem,  ut  sapiens  agonista,  ' 
quanto  in  majore  periculo  videt  i^hristi  milites  foi*e, 
tanio  eos  ampliori  protegit  benedictione.  Et  quia 
quanto  major  est  devotio,  tanto  magis  prodest  bene- 
dictio,  diaconus  clamat  ut  humiliemus  capita  nostra 
Deo,  et  tunc  sacerdos  benedictionem  apponit.  In 
quadragesiinali  tempare  non  cantatar  yty/e/uiV);  quod 
semper  l»etitiain  sonat,  sicut  Versus  sequentes  Pneu- 
ma  evidenier  ostendunt,  sed  loco  Alleluia  Tractus 
cantatur.  Tractus  ei  in  ipsa  litiera  et  in  cantu  tribula- 
tionem  exprimii  et  laborem,  ut  :  De  profundis  ;  ut, 
Commovistii  ut  :  Qui  habitat;  ut :  Ad  te  levavi,  etc. 
Tamen  quia  in  resurrectione  cum  sanctis  gaudebi- 
mus,  si  nunc  per  confessionem  et  poenitentiam  nos 
praeparaverimus,  post  duosTractus  moeroris  sequi- 
tur  tertius  Tractus  Isetitiam  sonans.  Vel  hoc  ideo 
flt,  quia  duobus  temporibus,  scilicet  ante  legem  et 
sub  lege,  genus  humanum  in  moerore  fuit,  tertio 
sub  gratia  in  laetitia  in  Ghristum  respiravit,  Depro- 
fundis  et  Commovisti,  tribulaiionem  ;  Jubilate  vero 
sonat  IsBtitiam  :  item  Qui  habitat,  et  Ad  te  levari 
tristitiam;  Qui  conMunt^  prsefeit  Ifletitise  canorem. 
Similiter  Siepe  expugnaverunt  me,  et  DeuSy  Deus 
meuSf  tristiiiam  :  LnmlHie  vero  hymnizat  Isetitiam. 


DE  OPFICHS  ECCLESIASTICIS.  -  UB.  III. 


442 


B 


.  Quare  in  Adventu  Domini  canlica  Iwlitiw  A 

taceantur, 
(elebratiir  Adventus  Domini  et  in  tempore 
esimaliy  Gloria  in  excelsis  Deo  et  Te  Deum 
tamus  in  ecclesia,  dalmatica  ct  vestis  sub- 
is  non  portantur.  Hsec  enim  omnia  prseten- 
itiam.  Tempus  autem  Adventus  ad  memot- 
lucit^  tempus  illud  quo  Messias  exspecta- 
t  de  tanta  adventus  ejus  dilatione  vivi  con- 
ntur  et  mortui  qui  in  inferno  tenebantur. 
vero  Quadragesimse  ab  ipsa  Septuagesima 
commemorat  captivitatem,  qua  genus  hu- 
a  paradiso  expulsum  sub  diabolo  principe 
it,  donec  per  Jesum  sacerdotem  magnum  in 
demptionis  nostree  Bgura  redactus  est  in  Je- 
.  Quia  ergo  utrumquetempus  moeroris  est, 
ue  ab  eis  quse  lietitiam  prseferunt  abstine- 
n  tamen  aequaliter,  quia  in  Quadragesima 
Allehiia  tacetur,  quod  non  fit  tempore  Ad- 
Denique  hsec  cuncta  prsedictis  temporibus 
drmittuntur,  ut  in  Navitate  Domini  et  die 
ctionis  festivius  amplectantur,  et  ut  Novi 
)nti  gratia  prsestantior  Veteri  cognoscatur. 
non  dicitur  ad  missam  Gloria  in  oxcelsiSy 
cetur  Ite  niissa  est,  quia  tempore  luclus  et 
tiae  magis  oportet  in  Ecclesia  miserias 
norare ,  peccata  deflere  et  Deum  gratise 
n  benedicere.  Unde  et  in  fine  missse  di- 
JDedicamus  DominOj  quasi  per  quem  a  pree- 
seria  speramus  liberari.  n 

Quare  iu  Natali  Domini  ternw  missss  cele- 
brantur 

egem  et  sub  lege  Christus  in  figura  jam 
«tur,  sicut  de  eo  scriptum  est  in  Apocaly- 
iifis  quioccisus  est  ab  originemundi  (Apoc, 
mpore  autem  gratise  vere  pro  salute  mundi 
U8.  Unde  ut  per  commemorationem  figura- 
itas  probabilior  existat,  quia  sicut  scriptum 
loc  verbum  verum  est,  quoniam  alius  est  qui 
f  alius  qui  metit  {Joan,  iv).  Semel  in  anno, 

in  nativitate  Domini  constituit  Ecclesia 
talis  diei  spatium  ter  missam  celebrari : 
1  nocte,  secundo  sub  auroram,  tertio  in  die. 

ante  legem,  quasi  nox  fuit,  nec  lege  nec 
iis,  nec  alia   pro^dicationis  luce  illustrata.  D 

sub  lege  quasi  aurora  fuit,  nec  penitus  ca- 
«,  nec  plenam  eam  habens.  Tempus  gratise 
10  comparatur.  Pi'ima  missa  tempus  ante 
(ecunda  tempus  sub  lege  commemorat,  quia 
ue  Ohristi  immolatio  in  figura  prsecessit.  In 
issa  vera  lux  advonisse  monstratur,  cum 
Puer  natus  ost  nobis  (Isa  ix),  etc.  In  aliis 
^us  tantum  semel  in  die  missa  celebrari 
ur,  quia  cessantihus  figuris  veritas  manet. 
lutcm  imo  figuraniin  temporapropteripsas. 
^Tavitate  Domini  non  in  alio  tempore  missa- 
emnitates  commemorantur,  quia  temporis 
ativitatis  Dominicee  tempus  fuit  exordium. 
ip8o  temporis  gratiae  principio  praecedentia 


tempora  quse  Chisti  figuras  et  signa  preetulerant, 

ad  memoriam  reducenda  sunt. 

Cap.  VI.  Quare  in  festobeati  Joannis  Baptistie  mis^ 

sic  duBB  in  quibusdam  Ecclesiis  celebrentur, 

Beatus  Joannes  Baptista  legiturin  EvangelioLucse 

repletus  esse  Spirilu  sancto  ex  utero  matris  suse 

[Luc  i).  Quapropter  in  exordio  lucis  diei  quasi  m 

exordio  Nativitatis  sacrificium  Deo  ofTertur  in  ho- 

norem  ejus  ad  laudem  Creatoris  qui^IIum  honorare 

dignatus  est  exutero  matris.  Beatus  Joannes  Bapti- 

sta  tribus  insignibus  triumphis  excellenter  refulsit. 

Ad  hoc  enim  venit  ut  viam  Domino  praepararet  exem- 

plo  suffi  conversationis,  qui  triumphus  celebratur 

in  vigilia.  Per  baptismi  ministerium  claruit  insignis. 

Hujus  ministeriitriumphus  recolitur  in  prima  missa, 

Nazareus  vero  permansit  ex  utero  matris.  lioc  do- 

num  recoiitur  in  missa  secunda  in  die. 

Cap.  Yll,  De  repetitione  verborumin  VersibusOffe- 

rcndse,  «  Vir  erat.  » 

In  Offertorio  Vir  orat  in  terra  (Job  i),  non  est  re- 

petitio  verborum.  In  Versibus  vero  est.  Verba  histo- 

rici  continentur  in  Offertorio,  verba  Job  segroti  et 

dolentis  continentur  in  Versibus.  Unde  officiiauctor 

ut  affectuose  nobis  ad  memoriam  reduceretur  segro- 

tans  Job,  in  Versibus  more  segrotantium  verba  re- 

petivit. 

Cap.  VIII.  Quare  lu  fcsto  Innocentium  cantus  lijotiti&d 

taccatur. 

In  solemnitatelnnocentiumadmissam  noncanta- 

mus  Gloria  in  excelsis  Deo,  nec  Alleluia  nisi  in  die 

Dominica  evenerit,  ut  nosquodammodo  matribus  de 

morte  filiorum  lugentibus  conformemus.  Vel  ideo 

in  die  hac  a  vocibus  Isetitise  abstinemus,  quia  Inno- 

centium  animae   ad  inferos   descenderunt  sicut  et 

omnium  qui  ante  passionem  Christi  obierunt.  Quia 

tamen  infra  Nativitatis  Domini  dies,  dies  illa  conti- 

netur,  dalmaticam  et  vestem  subdiaconalem  non 

intermittimus. 

C^AP.  IX.  Quaroin  Adventu  et  Quadragesima  minis^ 
tri  allaris  utantur  casulis. 

Indiebusautem  Adventus  Domini  etQuadragesimae 

ihinistri  non  utuntur  hu  jusmodi  vestibns  sed  casulis. 

Tamen  quando  propriumofficium  assumunt,  casulis 

se   exuunt,  quia  in  proprio  officio,  id  est  legendo 

Epistolamvel  Evangelium,  eosqui  ad  prsedicandum 

a  Domino  missi  sunt  reprsesentant.  Casula  autem 

talia  significat  opera  quse  in  itinere  observari  non 

possunt.  Significat  enim  per  latitudinem  suam  cha- 

ritatis  amplitudinem.  Haec  autem  exigitur  et  in  lo- 

quenda,  propter  quod  collo  circumdatur,  et  in  ope- 

rando,  quia  super  utrumque  brachium  replicatur, 

et  in  cogitando  quoniam  pectus  inde  tegitur,  et  in 

portando  aliorum  onera,  eo  quod  humeri  inde  am- 

biuntur.IIoecautem  in  itinere  observari  non  possunt. 

Unde  Beda   in   Tractatu  super  Lucam  :  At  vero  ' 

sitim,  fainen,  vigilias,  nuditatem,  lectionem,  psal- 

modiam,  orationem,  laborem  operandi,  doctnnam, 

siIentium,etc.hujusmodi  si  quis  semper  exsequenda 

putaverit,  non  modo  se  eorum  fructu  privabit,  sed 

et  notam  indiscretee  obstinationis  imo  stulUUsR^^- 


443 


APPENMX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


444 


vicacis  incurret  :  casulis  itaque  exuti  sua  pera^unt  A  ut  perderent,  erant  dolores  invidentiae,  qui  mortem 


Bubdiaconus  ct  dtnconus  officia.  Pi  Imo  subdlaconus 
In  menioriam  illorumseptuaginta  duorumquos/}i/\s/7 
Jesus  inoinnoiiiciviiatemet  locnm  quoerat  ipse  von- 
turus  (Luc.  X);  postea  diaconus  in  mcmorinm  apo- 
stolorum  qui  ad  prsBdirandum  Evangelium  niissi 
sunt.  Unde  ad  majorem  perfectionis  notam  cum 
subdiaconus  sine  casula  suum  peragat  officium, 
diaconus  casulnm  super  sinistrum  humerum  portnt 
plicatam;  ut  in  hac  vita  qufle  per  sinistram  significa- 
tur,  se  nd  fralrum  oncra  portanda  significet  osso 
paretum,  nec  ab  operibus  qute  per  casulam  signifi- 
cantur,  etiam  in  ilinere  penitns  vncuum.  Sed  quo- 
niam  de  specialibus  missarum  observationibus 
agere  proposuimus,  de  temporum  quoqueobserva- 


operantur,  pcrducuntque  ad  infernum.  Propterhos 
dolores  nos  possumus  hetari  et  sjecuri  ease,  sed 
pra?parnre  nosdebemusadbcllum.  llnde  Apostolus: 
OmniSy  inquit,  f/ni  in  nffn:n»  contendit,  ab  oninihus 
se  ahstinot  {I  Cor,  ix).  In  prima  autem  oratione 
missu;  sic  habetur  :  Ut  qui  jnsto  pro  poccatis  nos- 
tris  anUgiimir^  etc. 

Cap.  W.  De  Svxagcsiina. 

Sexagcsimn  percurrit  intra  Septungcfiniani  nd 
quaitam  ferinm  pnpchjilis  hcbdoinnda3.  Ihcc  qnnrtn 
feria  quaHam  aetatem  reducil  nd  mcmorinm,  in  qun 
David  et  Salomon  regnavcrunt.  In  illn  totnte  gens 
illa  fide  inclytn,  regno  Dnvid  et  Snlomonis  f^loriosa 


..     ..  ..  1     .     ,.  .       ..     . ,       templi  etinm  allitudme  ct  dccorc  formosn,  rcirnum 

tionibus  quibus   ecclesiastica  congruunt,   aliquid  R  ^,.    .  ,.  .,  r  .  •  •  i       f     • 

j.    .  .  ,  o  >         1        D  Christi  prtcsignavit  futurum,  m  qiio  Vivi  Inpidcs  in 

hac  quasi  valle  latomorum   expoliti  in  uno  Domini 


duximus  inserendum. 

Cai».  X.  Do  Septuagesima 
Septuagesima  computatur  novem  hebdomadibus 
ante  Pascha  Domini,  et  finitur  post  Pasoha  die 
Sabbati.  Dios  Dominicn  habet  initiumetin  Sabbato 
finem.  Populi  enim  Dei  captivitatem  significat  qui 
peccando  recessit  a  Deo,  et  per  misericordiam  ejus 
revertitur  ad  requiem.  Populus  Dei  detcntus  est  in 
Babylonia  captivus  sub  numero  annorum  septua- 
genario  ?  Quo  expleto  rcversus  est  in  Jcrusalem. 
Unde  Jeremias  :  Servient  omnes  gentes  istw  regi 
Babyhnisseptuagintn  unnis,  Cumqno  iinpleti  fueriut 
anni  septuaginta^  visitabo  snper  regein  Babylonis 


templo  collocnbuntur.  Undccl  fcrin  qunrla  pnschnlis 
hebd6mnda3  iu  hujus  rcisignificntionemhabet  Ofli- 
cium:  Veniio,  honedioti Piiiris  ineiiMaith.  xxv)etc. 
Ad  illud  regnum  per  sexngesimnm  tendendum  est, 
id  est  per  operum  perfectionem  qua;  per  senariuin 
designatur.  Senarius  enim  numcrus,  qui  perfectus 
est  numerus,  eo  quod  ex  omnibus  pnrtibus  suis 
aggregatis  consistit,  significnt  perfeclionem.  Etquia 
Dominus  hoc  dicrum  numcroopern  sun  peiTccit,  dat 
etiam  intcUigcre  operntioncm.  Itnque  scnarius  sive 
Sexngesima  significint  perfcctnm  opcrationem  per 
quam  nd  pntrinin  tciidcrc  dcl)cmus.    Scd  quia  cx 


(i/er.  xxvii),  etc.  llajcautam  populilsraeliticicapti-  ...        .     ,  ^     ,  .     •   .    ^^     i 

...  .  .  ,.,,..      ^  nobis  impotentessumus,  utpote  a  prinoipio  Septun- 

vitashumanigcneris  communcmdesii^nntcnptivitn- O  '       .  ,1.1  *       i  .     -i 

lAm  /Yiioa  in  *xn..o/i:cr.  fnnr,,i».v.  A\^  \\^r^\^\^^\r.^r.r.ii      gcsimse    uoslra;   vcnundnti  sub  peccnto,    Introitu 

missae  rogamus  Dominum  ut  per  eum  a  piwscnli 


tem,  qu»  in  paradiso  tanquam  die  Dominica  incepit 
et  in  requie  aeternaqiuc  nomine  Sabbnti  intelligilur, 
habebit  finem.  Quia  ergo  in  Septungesima  et  Israe- 
litici  populi  et  nostra  captivitns,  quic  toto  mundi 
tempore  per  septenariam  dierum  revolutionem  du- 
ratura  est,  significntur,  nos  cum  Israelitico  populo 
vocem  gaudii  et  laetitiae  intermittimus  quasi  cum  eis 
insalicibus  suspendentes  organanostra,  etadeliciis 
abstinentes  ostendimus  qualiter  Christiano  viven- 
dum  sit  per  totuin  tempus  soeculi.  Per  lxx  namque 
sicut  et  perseptem,  totumtempus  sa^culi  intelligi- 
tur,  quod  septenarias  dicrum  volvitur.Omnis  enim 
numerus  idem  significat  ei  a  quo  denominatur,  ut 
quinquaginta  idem  est  quod  quinque,  septuaginta 


exsilio  libercmur  :  Kxsurge,  quare  obdormis^  Do- 
inine,  {Psal.  xuii),elc.  (^ui  congruitsequensoralio  : 
DeuSf  qni  conspiois  quia  exnnllH  nosirb  virtutesub- 
sistimusy  etc.  Aposlolus  in  Epistola  sua  nos  confor- 
tatne  malis  cedamus,  Libenter  suiTertis  insipientes, 
etc.  (//  Cor.  xi),  Traclus  Commovisti  ostendit  ter- 
ram  commotam  somen  inducitur  in  Evangelio  : 
^A7i7  qui  sominat,  etc.  ^Luc  viii.)  in  Septungesima 
increpati  sumus  qiiia  otiosi  stetimus  ;  in  Scxage- 
sima  semen  Jacimus. 

(iAP.  XII.  Do  Qii:  :qnngesima. 
Sequitur  Quinqungesi.iii,  quie  ipso  die  Pascha; 


idem  est  quod  septem.   Notandum  nutem  quod  in  r\  finitur  quin  porquinquc  sensuam  opera  tendcndum 


Lxx  annis  Judaicee  captivitntis  tcmpus  reversionis 
intelligitur.  Unde  circafinemSeptuagesima^,  scilicet 
in  festo  Hesurrectionis,  per  quam  revertimur  ad 
ccBlestem  patriam,  AUebiia  cantamus  nec  Graduale 
intermittiinus,  quia  adhuc  in  via  sumus,  nec  in  pa- 
triam etadhucgradiinur.  InSabbato  auteinsequente 
duplex  Alleluia  cantamus,  quasi  Jam  in  patria  exi- 
sientes  et  de  duplici  corporis  et  animoB  stola  gau- 
dentes.  Officiorum  institutor  in  his  diebus  nos  vult 
6886  sollicitos  tribulatione,  non  l^titia  dissolutos : 
Dicit  enim  in  Introitu :  Circumdederuat  me  gemitus 
mortia^  doJores  iaterni  iavenerual  me  (Psal.  civ). 
\ugu8ttAU8iA  Psalmo :  Inhi8(|ui  me  circumdederunt 


est  ad  resuiTCctionisgioriam.  Quoniam  crgo  divcr- 
sis  mundi  illccebris  el  deleclalionibus  sensus  noslri 
facile  capi  possunt,  et  ipsa  sensuum  instrumenta 
quasi  feneslrcC  sunt,  quibusmors  intrat  ad  animain, 
nisi  custodia  apponatur,  ideo  in  Quinquagesima 
tanquam  in  expeditione  solliciti  dicimus  in  Introitu 
misssB,  Ksto  milii  in  Deuni  protectorem  et  in  locuin 
refugiij  etc  (Psal.  xxx).  Ipsutn  precamur  ducein 
militisB  nostrie  dlcendo :  Etpropter  iiomcn  tuumdux 
mihieris  et  enutries  me  (ihid.).  Apostolus  in  Epis- 
tola  nosdocet  qualiter  nosamari  debcamus,  et  dicit : 
Nunc  autem  manent  fides,  spes,  charitas,  etc.(/  Cor. 
\iu).  Triumphator  militiee  nostr»  Deus  est,  cui  dici- 


DB  OFFICIIS  BCCLESIASTICIS.  -  UB.  H. 


4M 


Responsorio:  Tu  esDeus^  qui  facismirabilia 
Lxxvi).Et  iterum:  Liberastiin  brachio  tuop(h 
tuum  {ibid.)  Tractus  preecipit  ut  Deo  servia- 
on  eicuinosipsosvendidimus.In  Sexagesima 
BLvimuSyin  Quinquagesima  fructum  coUigimus 
ingelio.  Nos  enim  sumus  ceecus  ille  qui  quod 
\  postulavit  a  Domino  accepit.  Tres  itaque 
i  notendi  sunt  inhistribus  Dominicis.  Prima 
lica  planctum  continet  capti  vorum  sub  dominio 
im  esse  nolentium.  Secunda  voluntatem  fugee 
istrat,  dum  Dominum  dormitare  putant  non- 
e  ejusauxiliosecurietdicunt:  Exsurffe,quare 
tiis,  Domine  ?{Psal.  xLni)Quasi:  Nisi  exsur- 
iffuerisnobiSy  fugiemus.Teiiia  Dominicacon- 
agit  quomodo  se  muniant ;  in  qua  Dominum 
m  tanquam  dormientemalloquuntur  dicentes, 
DiVii  in  Deum  protectorem  (Psal.  xx\.) 

Cap.  XIII.  De  Quadragesima. 
iragcsima,  quae  sequente  Dominica  incipit, 
feria  quartaantePascha,  quss  vocaturcccna 
i.  His  XL  diebus  siduossequentesaddideris, 
iisque  ad  solemne  baptisma  dies  xlii.  Tot 
lansionibus  fllii  Israel  pervenerunt  ad  terram 
isionis.Totetiam  generationum  computatione 
ingelio  Matthsei  pervenitur  ad  Chnstum,  Je- 
.bis  computato.  In  Quadragesima  viriliter  pu- 
busse  Dei  adjutorio  prsssumendum  est.Unde 
lobis  quem  in  Quinquagesima  protectorem 
vimus  :  Invocavit  me  et  cgo  exaudiam  eum, 
istola  prima:  Tempore  accepto  exaudtvi  te,  et 
salutis  adjuvi  le{II  Cor.vi)  In  Responsorio  : 
f  Domini,custodiantnos.lnTraci\i:  Scuto  veri- 
ircumdati  sumus.  In  Evangelio  ad  triumphum 
lus  ut  dicamus  inimico  :  Vade  retro,  Satana, 
cat  autem  quadragenarius  numerus  totum 
3  vitse  nostrse,  propter  quatuoranni  tempora 
(vivimus,  vel  propter  quatuor  elementa,quo- 
nobis  concordia  vivimus.  Quaeritur  autem 
>minus  cito  post  baptismum  jejunium  suum 
verit ,  cur  nos  quadragesimale  jejunium  quod 
18  commemorationem  celebramus,  usque  ad 
%  Passioni  Ohristi  contiguum  difTerHmus?  Hoc 
ideo  flt  ut  perQuadragesimae  obsei*vationem 
efQciamur  idonei  nd  paschalis  Agni  comestio- 
uem  qui  indigncsuscipit^secundum  Aposto- 
idicium  damnationis  sibi  mandicat  et  bibit 
.  ii). 

XIV.  De  Capito  jejunii  quadragesimalis, 
rta  feria  inter  Quinquagesimam  et  Quadra- 
im,  jejunium,  quod  pi*otenditur  usque  in 
I  Domini,  inchoamus.  Usque  ad  istum  diem 
pectationefuimus.  Hacdie  pugnam  committi- 
loc  ostendit  prima  («ollecta  missae  dicens  : 
iB  nobiSf  Domine,pr.esidia  christianw  militim 
r  inchoarejejuniis,  Quibus  armispugnare  de- 
B.Johel  08tendit:/ii ^>J/ii]io  et  fletUfet  pJanctu, 
elj  vi).EtEvangeIium:  r<i  autem  cumjejunas 
fputtuunij  et  faciem  tuam  lava,  {Afatth,  vi). 
die  non  est  alia  vartetas,   nisi  quia  usque 


^  ad  hanc  diem  missa  celebratur  hora  tertia  ;  in  hac 
et  dienceps  usque  ad  Pascha,  exceptis  Dominicis 
diebus,  hora  nona.  Opinio  est  aliquoram  propterea 
hac  die  inchoari  quadragesimale  jejunium,  quia 
subtractis  diebus  Dominicis^xL  tantum  dies  sunta 
memorata  feria  usque  ad  Sabbatum.  Est  autem  ala 
ratio  et  fortasse  validior.  Sequidem  jejunando  labo- 
ramus,  ut  nosipsos  templum  Domino  ad  inhabitan- 
dum  prseparemus.  Unde  eo  dierum  numero  a  con- 
suetis  ciborum  delectationibus  abstinemus,  quoan- 
norum  numero  templum  in  Jerusalem  eedificatum 
esty  scillicet  xlvi.  Ceeptaestenim  cedificatio  templi 
primo  Cyri  regis,  et  sexto  Darii  anno  consummata 
Qui  sunt  anni  juxta  fidem  Chronicorum  xlv;  siqui- 
dem  Cyrus  regnavitannos  xxx.Post  quemCamby- 

B  ses  filius  ejus  annos  vin.  Post  quem  Magi  qui  eum 
interfecerunt,  anno  uno.  Post  quos  Darius  usque 
ad  consummationem  templi  annos  sex  qui  sunt,  ut 
diximus  xlv  anni.In  evangelio autem  inveniturJn- 
deeis  dicentibus  iQuadraginta  etsexannis  fsdiffca- 
tum  et  templum  hoc  {Joan,  u),  cum  non  amplius 
quam  xlv  reperiantur.  Sed  si  historiam  Josephi 
sequamur,  in  qua  post  consummationem  templi  tres 
adhuc  annos  addit,  in  quibusperibolus,  id  est  cir- 
cum  posita  templomunitionumconstructio,  etquee- 
dam  alia  quae  remanseraiit  perfecta  sunt,  videbimus 
quod  recte  in  eedificatione  templi  xlvi  annorum 
poterit  summa  computari  in  quibus  eminentiora  m- 
dificia  fuerunt  completa.  NuIIain  officio  missee  est 

p  varietas  a  die  prsefata  usque  ad  quartee  septimanee 
feriam  quartam. 

Cap.  XV.  Quare  scrutinium  quarta  hebdomada  ce- 
lebretur  et  feria  quarta. 
In  quarta  feriaquartsehebdomadae  quadragesim» 
solemne  scrutinium  celebratur  quod  est  iter  ad 
baptismum.  Inhacbaptizandicathechizantur.  Cate- 
chismus  autem  duplicem  continet  instructionem, 
scilicet  de  fide  etdemoribus.  Unde  in  missa  prima 
Lectione,  quse  secundum  Ezechielem  legitur,  mon- 
stratur  quomodocatechumenos  congreget.Deusad 
compagem  corporis  Christi,  eripiens  a  priore  vita, 
et  faciens  credero  in  Christum.  Sio  enim  legitur 
ibi:  ToIIam  vosde  gentibus  et  congregabo  vosde  uni- 
versis  terris,otadducam  vos  in  terram  ve8tram;et 

D  effundamsupervosaquam  mundam,  et  mundabimini 
abomnibus  inquinamelis  vestriset  obuniversisido- 
lis  vesiris  mundabo  \08:et  dabo  vobiscor  novum  etc 
(jKzec/».xxxvi).Quod  Hieronymus  sicsuper  eumdem 
Ezechielem  exponit  :  Creator  enim  omnium  sum, 
peperci  eis  et  sanctificavi  illos,  et  glorise  pristinse 
restitui,  ita  utsupercredentes  et  ab  errore  conver- 
sos  effunderem  aquam  mumdam  baptismi  salutaris 
et  mundaremeosabomnibusabominationibus  suis, 
et  ab  univei^sis  erroribus  suisquibus  foerantocca- 
pati,  et  daremeis  cor  novumut  crederent  in  Filium 
Dei.  Sic  igitur  prima  Lectio  de  fide  agit.  (3ui  con- 
cordat  Responsorium:  Venite,filii,audite  me^Psal, 
xxxiu).  At  secunda  Leotio  de  moribus  disputat,  in 
qua  dictlur:Qeijesci<0  affere  j^ryerseydiafiiiA  h«TA^ 


447 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


448 


facere^qimrite  judicium.subvenile  oppressoilsfi.i),  A  huic  muliori?  Opus  enim  bonum  operata  est  in  me. 


Et  in  conclusione  ita  :  Et  venite  cl  anjuite  me,  clicit 
Dominus  ilbid.),  Quod  est,  si  ita  fecerilis  et  non 
'reddidero  vobis  mercedem,  mcrito  me  arguetis.  Se- 
quens  Hesponsorium  demonstrat  catechumcnos  ad 
nomen  Ohristianum  debere  Iransire.  Beata  f/ens, 
c^jus  est  Dominus  Deus  ejus,  populus  quem  elegit 
in  hsereditntom  sibi  (PsaL  xxxii).  Versus  honos  mo- 
res  electorum  demonstrat.  Verbo  Domini  cadi  facti 
suntfCt  spiritu  oris  ojus  omnis  virtus  eorum  (ibid,). 
Evangelium  non  dissonat  ab  hoc  officio,  dicente 
Augustino  super  Joannom :  Lavit  ergo  caecus  oculos 
inea  piscina  qua^  interpretatur  missus\  baptizatus 
est  in  Christo.  Si  ergo  quando  cum  in  seipso  quo- 


Nam  semper  pauperes  babetis  vobiscum,  me  autem 

non  semper  habebitis  (Matth.  xxvi).  Et  nos  ergo 

pedes  Domini  ungamus,  id  est   pauperibus  Christi 

per  compassionem  solatia  ilemus.  Siquidem  paupe- 

res  Doniinipedesdi(*u».tar,quiamembra  ipsiussunt 

loco  a«Jhue  inferiora,  per  unguentum  autem  solatia 

quae  animos  demulcent  non  absurde  intelligi  pos- 

sunt.  Sic  et  Domini  pedes  capillis   tergere  est  de 

eis  quae  no1)is    superfluunt  pauperibus  subvenire. 

(^pilli  enim  superflua  corporis  videntur. 
Cap.  XVII.  De  officio  niissa)  in   quarla  feria  post 

Douiinican  Pahnarum, 
In  quarta  feria  post    Dominicam  Palinarum  va- 
rietas  est  in  missoe  officio    ex  adjectione  Lectionis 


dammodobaptizavittunciHuminavit,quandoinunxit       unius  et  Responsorii  unius  cum  quinque  Versibus 
ftmilne  fr»Hflccar.ni«nh»r««n«r«f^o;#  u^^ ««t^v^  offt_  D  q^jjj  eadem  die  fecerunt  consilium  Judaei  ut  Jesum 


oculos  fortassecatechumenumfecit.  Hocautemoffi- 
cium  quarta  feria  quarta^heddomadfoideo  celebra- 
tur,  ut  quarta  sa;culi  ectasadmemoriam  revocetur. 
Quarta  saeculi  aetas,  sicut  Beda  in  Chronica  sua  te- 
statur  fuit  a  David  usque  ad  transmigrationem.lUa 
eetas  regno  David  et  Salomonis  inclyta  nostram  in 
(«hristo  gloriam  praefiguravit.  In  illa  etiam  nostrae 
gloriee  promissio  faeta  est,  dicente  Domino  ad  Da- 
vid:  Defructu  ventris  tui  ponani  supvr  sedem  tuain 
(Psal,  cxxxi^.In  illa  constructio  templide  marmoro 
el  de  lapidibus  pretiosis  constitutionem  prsesigna- 
vitEcelesiw  deuniversis  gentibus  perChristumcon- 
gregata?.  Merito  «tiam  quMita  feria  quartaj  hebdo- 
madsD  celebraturscrutinium,  etdefide  et  de  mori- 


occiderent.  Unde  sicut  in  sexta  feria  actus  eorum, 
sic  etin  quarta  feria  consiliumeorum  ad  memoriam 
reducitur.  Leguntur  itaque  in  hac  feria,  sicut  etin 
sexta,  dune  Lectiones,  quia  Christus  simpla  morte 
sua  nostram  duplam  destruxit,  scilieet  corporis  et 
animae.Introitus  est :  In  nomine  Domini  omne  genu 
ilertaturca^lestiuin,terrestrium,etinfernorum(Phi' 
lipp,  ii).Quod  est:Omnis  creatura  rationalis  Christo 
se  subesse  cognoscal:OM//i  Dominus  factus  estobe- 
diens,  etc.  (//)/>/.), id  estquia  Christus  per  obodien- 
tiam  et  humilitatem  meruit  eamdem  cum  Patre  ha- 
bere  gloriam  ;  non  eam    tanquam  sine  merilis  sibi 


indebitam  accipiens,  sed  opus  tanta  remuneratione 
businstruunlurbaptizandiinsanctoSabljatoPaschaB  q  dignum  perficiens.Quod  autem  i\ic\i:In  iiomineDo' 
quia  et  quarta  lelas  hominis  laboribus  aptaest.Eos       mijii^  in  veneratione  nominis  intelligendum  est,  id 


autem  qui  ad  servitiumDeiaccedere  voluntlabori- 
bus  insistere  oporlet.  Vmle  Salomon  :  Fili,  acee- 
dens  ad  svrvitutein  Dei,  stam  tiinore,  et  pncpara 
animam  tuam  ad tonlationein{EccU,  \i),  A  dio  piw- 
nominata  usque  ad  Sabbatum  ante  ramos  Palma- 
rum,  nulla  est  ostendenda  varietas. 

Cap.  XVI.  De  oflicio  Sabbaticuititulus,  «  Sabbato 

vacat,  M 

De  Sabbato  autem  ante  i*amos  Palmarum,  cui 
titulus  in  antiquisantiphonariisinvenitur:  Sabbato 
vacatf  dominus  papa  el  eleemosynam  dat ;  nostrse 
eetatis  autem  libricausa  brevitatissic  haheni:  Sabbato 
vaca/.EccIesiasticiinstitutor  officii  nullum  huic  diei 


est  rei  designatae  per  nomen.  Similiter  habetur  in 
>*saImo  :  Coniitebor  insa^culum  quiafocisti,  et  ex- 
spectaho  nomen  tuum^  quoniam  bonumost.  {Psai, 
m).  Quod  autem  per  nomen  res  nominis  detur  in- 
teIIigi,testaturAmbrosiusin  Epistola  adPhilippen- 
ses.  Ait  enim :  Nomen  evidens  est  quod  non  voca- 
bulum,  sed  rem  quandamdicitacquisitamei,  sicut 
illud  quod  scriptum  esi,Et  cogiioscant.quia  nonien 
tibi  Doininus  {Psal,  lxxxu),  hoc  estquodtues  Do- 
minus.  In  oratione  passio  Doinini  memoratur,quo- 
niam  ea  die  Judseide  ejus  morte  consilium  fecerunt 
Lectio  se(juens  aperte  passionem  Domini  prwdicat 
dicens  .Oblatus  est  quiai,)^^  voluit,etnonaporuil08 


proprium  aptavit  officium  utse  hacdieeleemosynis  D  swii/ii(/sa.un). Etpaulo  [usUSi  posueriipropeccato 


vacasse  ostenderet  et  ad  idem  invitasse  posteros. 
Hac  autemdie  potissimum  vir  apostolicus  etse  et 
nos  largitioni  eleemosynaruin  vacare  voluit  in  me- 
moriam  devotissimte  mulieris,  ut  quod  ipsa  in  hac 
die  fecit  capiti,  nos  membris  exhibere  studeamus. 
Ait  Evangelista  Joannes  :  Ante  sex  dies  Paschw 
venit  DominusJesus  inBethaniam  ubi  fueratLazarus 
mortuus,  queni suscitavit.Feceruiit  autem  eicodnam 
ibi,  (Jonn.  xii.)  Et  post  pauca  :  Maria  ergo  accepit 
libram  uaguenti  nardi  pistici  pretiosi,ot  unxit  pedea 
JesUyOl  extersit  capillissuis  pedes  (^us;  et  domus 
impleta  est  ex  odoro  unguenti  (ibid,)  Et  cum  in- 
dignaretur  Judas  proditor,  juxta  Mattheeum  ita  Do- 
minus  approbavit  opus  mulieris:  Qizic/  moleatiestis 


animam  suatn  videbit  somen  longie vum(ibid, )  De  hoc 
semine  dicil  Isaias:/ViS/  Doniinus  exercituumreli- 
quissct  iiohis  soinen.  sicut  Sodoma  essemus  (Isa.  i) 
Semen  enim  sunt  apostoli  et  apostoliciviri,  quibus 
quasijacto  semineseges  Ecclesifle  multiplicaiur.Hoc 
semen  longflevum  esse  dicitur  per  successionesjvel 
in  seipso,quia  justi  in  perpetuum  vivent.  Respon- 
soriumest  :  Ne  avertas  faciem  taam  a  paero  tue 
(PsaL  Lxviii).  Verba  Christi  ad  Patrem.  Puerum 
dictt  Psalmista  Christum  pi-opter  simplicitatem  et 
innocentiam.  Versus  ita  sonat  :  Salvum  rne  fac, 
Deus,  quoniani  intraveruutaquw  usque  adaniniam 
meam,  inRxuasum  in  Iimoprofundi,et  nonestsnlh- 
s<a/i/ia(//w</.)PopuIimultitudinem,  nomine  aquarum 


DE  OFFICIIS  ECCLESIASTICIS  —  UB.  III. 


450 


it,  sicut  et  inApocalypsi:/l(7M'i?  quas  vides,  A  diaboluin  a  catechumeno  recedere  ;   unctio    vero 


'Mut  et  gvntes  (/lyioc*.xvii)Hae  nquas  inli*ave- 
[ue  ad  animnm  Chrisli  tollenduni  voluntate 
hristt,  dum  eumocciderunt.  Eosdem  vocat 
rofundi,  in  quo  dicit  Christus  se  infixum 
rvata  linii  metaphora,id  est  corpore  deten- 
Q,  SecundaLectiosicut  etprima  de  passione 
igit.Hesponsoriumsequ*3UsnonTraelusdici 
icut  nonnulli  putant,  sed  Hesponsorium, 
it  singulos  versusa  chororespoiidetur.Ha- 
ta  Yersus  ut  innuatur  quod  peccata  veteris 
*  quinque  sensus  perpetrata  passione  novi 
it  delata.  Vox  eniin  veteris  Adie  est  quaj  iu 
s  illis  sQiint. 

^IH.    L)c  olTicio  feviio  quiuUo  anlo  PuraS'  B 

cevoui. 

a  feria  ante  Parascevem  variotas  plurima 
ex  officio  missae  sed  in  oftlcio.ln  en  nnmque 
ripliciter  consecratur.  Inea  reservatur  cor- 
nini  usque  in  craslinum.  Oleum  pro  infir- 
secratur  in  ipso  officio  consecrationis  cor- 
sanguinisDomini.  Iniirmitates  namque  pro 
infliguntur.  Unde  iu  Evangelio  Dominus 
»anitatem  sic  Siii:  Diinittentur  tibipeccata  tua 
).Dimissis  enim  peccatis  et  quod  pro  peccatis 
n  erat  expellitur .  Sacramentu  m  Dominici  cor- 
^ccata,  oleum  vero  consecratum  infirmitates 
,  id  est,    divina  gratia  per  olei  unctionem. 


chrismatis  eum  sanctificat  et  ei  gratias  dat,  vel 
habitas  aagmontat.  Ideo  autem  quinta  feria  olei 
consecratiocelebratur,quiaquidquidquinque8ensi- 
buscommittilur,scilicet  visu,  auditu,  gustu,  odora- 
tu,  et  tactu,  pergratiam  Dei  in  olei  unctione  deletur. 
Gap.  XiX.  Quare  eadeni  die  alluria  denudentur, 

Die  eadem  altaria  denudanturetsic  reiinquuntur 
usque  ad  vespeinim,  quod,  nisi  fallor,  fugam  apos- 
tolorum  significat.  Altare  namque  Christumsigni- 
flcat.  Apostoli  vero  sive  alii  discipuli  vestes  sunt 
«^hristi,  de  quibus  scriptum  est :  fJt  roJicto  eoom- 
nes  fugerunt  {Matth.  xxvi). 
Gap.  XX.  De  officio  feriie  sextw^  ct  quare  dicatur 

Parasceve,  ot  quare  alturialiac  die  aquaet  vino 

la  venlur, 

Parasceve,  ut  Beda  ait,  preparalio  interpretatur 
Quo  nomine  Judaji  qui  inter  Greecos  conve^^sabantur 
sextam  Sabbatiappellabant,  quod  eodie  quss  neces- 
saiia  erant  Sabbalo,  praeparai^nt.  Hsec  sexta  feria 
sexl8e'diei  creatioms  coaptatur.  Aptumquippeerat 
ut  qua  die  Deus  hominem  creavit,  ea  perditum  re- 
creai  et,atque  redimeret.Hac  die  legunturLectiones 
ad  immolationem  Agni  pertinentes.  Hac  die  namque 
passionem  Christi  recolimus,  et  nostram  quam  ei 
debemus  imitationem  exhibemus  dum  pro  homini- 
bus  hominum  generibus  oramus,  sicut  ille  pro  suis 
crucifixoribus.  Et  notandum  quod  sicul  corpus 
Domini  Jesu,  quod  de  Virgine  assumpsit,  per  agnum 


, ^       — ^ r  -'--- -  — —  —  ^  — .  ^  .    ~  ^  A         -7  ir  --    "o  —  —  — - 

im  Jacobus  ait  :  Infinnatur  quis  in  vobis^  (j  ^ine  macula  significatum   est,   ita  et  corpus  ejus. 


presbyteros  Ecclesiw  et  orenl  super  cuin 
a  eum  oleoin  nomine  Domini;  et  oratiosal" 
\Brmumf  et  alleviabit  cumDominus,  et  si  in 
\  sit,  dimitten/urci  [Jac.  v)  Et  in  ipsa  con- 
>ne  sic  hahesiAd  nvacuandosomnes  doJores 
ueindrmitalcs  et  omnemicgritudinem  corpo- 
rito  igitureorum  consecratio  similisfitquo- 
(laltis  conjungiturefTectus.  Utrumquetamen, 
t  sacramentum  Dominici  corporis  ct  olcum 
ratum,  utrumque  habenl  ellectum  quamvis 
*  8aci*amentorum  species  diversas  verba 
1U8.  Carnis  enim  etsanguinis  erat  in  veteri 
0  peccatis  offeri,  oleri  autem  est  fessis  et 
nederi  artibus.  Sed  et  Apostolus  de  Ghristo 


quod  nos  sumus,  per  hsedum.  Utrumque  Lectio 
commemorat.  Agnusincruce  immolatus  esthsBdus 
quotidie  in  mortificatione  vitiorum  immolatur. 
Tractus,  Cui  Jtabitat  in  adjutorio  AJtissimi  (PsaJ. 
xc),Iongu8est,quia  quod  nobis  praemittit  pr»ceden8 
Lectio  OsesB  tenere  debemus  in  spe,  sed  longe  est 
ut  habeamus  in  re.  Verba  liCcttonis  heec  sunt  : 
Visitabit  nos  post  duosdies;  indie  tertiasuscitabit 
nos  et  vivemus  iuconspcctu  ejus{Ose.  vi).  Ipsa  re- 
surrectio  in  fine  Tractus  memoratur :  Longitudino 
dierum  adimplebo  eum  et  ostvndam  iJJi  saJutare 
meum  (PsaJ.  xc). 

Quseritur  quare  hac  die  missa  non  cantetur,  sed 
corpus  Ghristi  reservatum  die  prsecedenti  sumatur 


\  ait:  Mortuus  est  proptcr  peccata  nostra^  et  D  Ad  quod  dicitur,  ex  decreto  Innocentiipapse,  missa 


ixitpropterjustilicationcmnostram{JCor.\\) 
ndivisit  singulis  sacramentis  reddendo  quod 
t  cum  utrumque  propter  utrumque  fecerit 
18.  Fit  itaque  olei  infirmorum  consecratio  in 
Bcio  consecrationis  Dominici  corporis  ante 
8  verba  :  Por  quem  Jiivc  omnia,  Dominc, 
'  bona  creaSf  et  ha^c  ipsa  verba  suut  illius 
rationis  conclusio,  Unde  intelligimus  embo- 
;6  supradicti  officii  post  Agnus  Dei,  quando 
i^um  dari  solet ;  quod  hac  die  propter  Judse 
ris  osculum  non  fit.  Gonsecratur  chrismale 
etpostea  consequentur  oleum  catachumeuo- 
la  per  heec  duo  horoo  ad  pacem  et  concordiam 
rum  revocatur  Exorcismus  namque  olei  facit 


hoc  biduo  non  celebrari,  ut  in  pastoribus  Ecclesiaa 
status  temporis  illius  apud  apostolos  ostendatur, 
qui  sicut  propheta  pra^dixerat,  percusso  pastore 
dispersi  erant  (Zach.  xiii).  Inde  est  etiam  quod  nec 
Dominus  vobiscum,  nec  Deus  in  adjutorium  his 
diebus  dicitur  nec  aliquid  eorum  quse  pertinent  ad 
presbyterorum  officium.  Quseritur  iterum  quare 
hac  die  non  sumatur  sanguis  Christis  sicut  et  caro 
Christi.  Ad  quod  dico  quod  utrumque  sub  utraque 
specie  aumitur.  Sed  qui  species  vini  labilis  non 
potest  tuto  re8ervari,8ine  ea  corpus  Ghristi  reser- 
vari  constitutum  est,  vel  quia  Dominus  in  coena  di- 
xit  :  Non  bibam  amodo  de  Jioc  genimiBevitisusque 
in  diem  ilJum  cum  iJJud  bibam  novam  vobiscum  (a 


451 


APPENDIX  AD  HU60NIS  OPERA  DOGMATICA. 


462 


regno  meo.  (hfatth.  xxvi).  Ecclesia   a  die  coeneB 

usque  ad  diem  Paschse   (quee  in  vespere  incipit  ; 

unde  in  cerei  benedictione  dicitur  :  Hoec  nox  est 

quse  peccatoruin^  etc.)  de  hoc  genimine  vitis  bibere 

nonconsucvitPorrode  sanguine  suoquemdiscipulis 

porrigebat  loquebatur  Christus,  quem  quantum  ad 

speciem  genimen  appellabat,  hoc  post  ressurrectio- 

nem  suam  in  regno  suo,  id   est  in  regia  elaritate 

bibit  ipse[cum  discipulis  suis  novum,  quia  in  resur- 

rectione   totus  Christus  quantum  ad  corporalem 

substantiam  innovatus  est.  Hoc  autem   dixit  cum 

discipulis  se  bibiturum,  non  quia  post  resurrectio- 

nem  corporaliter  illud  bibit,  sed  quia  discipulorum 

oblatione  delectatus  est,  quando  corpus  ejus  etsan- 

guinem  in  ipsius  commemorationem,  sicut  preece- 

perat,    participaverunt.  Potest  tamen  et  de  vino 

simpliciterdictum  intelligi   quod  ait  :  Non  bibam 

de  hoe  genimine  vitiSj  etc.  {Marc.  xiv),  ut  demon 

Btrativumpronomennonhocdemonstret  quod  tene- 

bat  ChristuSy  sed  speciem.  Quasi  :  Non  bibam  de 

talt  genimine  vitis,  tali  secundum  speciem.  Unde 

alius  evangelista   sine   pronomine   demonstrativo 

dixiiiNoabibamde  generatione  vitis  donec  regnum 

Dei  veniat,  etc.  {Luc.  xxii).    Post   resurrectionem 

enimet  manducasse  eum  legimuscumdiscipuliset 

bibisse.  Unde  Petrus:  Qui  manducavimuQ  et  bibi^ 

mu8  cum  eopostquam  resurrexit  a  mortuis  (Act. 

x).  Notandum  quod  hac  die  in  orationibus  quas  ad 

imitationem   Christi  facit   Ecclesia  per   singulas 

genua  flectimus,  ad  ostendendam,  imoad  augmen- 

tandam  mentis  humilitatem  nisi  quando  pro  perfi- 

dis  Judeeisoramusqui  hoc  ante  Dominum  illudendo 

fecerunt :  quibus   per   omnia   qu8B   hac  die   erga 

Christum  fecerunt   dissimiles  esse  volumus  cum 

eorum  mentionem  facimus.  Hac   dio  vino  et  aqua 

lavatur  altare,  quia  de  latere  suo  Christus  hac  die 

aquam  emisii  et  sanguinem. 
Cap.  XXI.  Quid  signiUcet  cereus  nocte  paschali 
ante  baptismum  crectus. 
In  principio  ofrici  adnoctem  Paschte  pertinentis 

in  qua  Christus  resurrexisse  creditur,  benedicitur 

cereus.  Cereus  namqueadmemoriamnobis  reducit 

columnam  populo  Israelitico  datamaDeo  indeserto 

quse  erat  eis  nubes  ab  sestu  protegens  in  die,  et 

columna  ignislucem  praebens  in  nocte  {Exod.TLui) 

Columna  autem  illa  et  cereus  iste  Christi  figurse 

sunt,  qui  et  ab  sestu  vitiorum  protegit  et  lucem  sa- 

pientiee  infundit.    Hoc  autem  Christi   beneficium 

et  baptizandis  promittitur,  et  baptisatis  dum  suntin 

via  non  subtrahitur.  Unde  columna  illa  populo  data 

est  Bubrum  mara  in  figura  baptismi  transituro  ;    et 

cereus  noster  erigitur   in    Ecclesia  et  accenditur 

priusquam  catechumeni  baptizentur.  Nec  hocpree- 

tereundum  est  quod  sicut  columna  pricdicta  populo 

data  est  in  tertia  mansione  ab  exitu  ^gypti,  sic 

cereus  nobis  accenditur  die  tertia  liberationis  no- 

Btr»  qu»  facta  estin  morte  Christi.  Quoniam,  sicut 

diximus,  vespera  illa  ad  diem  sequentem  pertinet 

l^t  vere  antiqui  jam  fere  transacto  die  Sabbati, 


A  officium  hoc  celebrabant.Sed  modernorum  debilitas 
ad  epulas  festinans,  tempus  prsBvenit  constitutum. 
Nobis  ergo  ab  ^gypto  spirituali  exeuntibus,  prima 
dies  passio  Christi,  secunda  qua  descendit  in  in- 
fernum,  tertia  resurrectionis  est  dies. 
Cap.  XXII.  De  otRcio  missse  in  nocte  paschali. 
Nocte  prsefata  Lectioned  quatuor  leguntur  ad 
missam.  Catechumeninamque  ad  mensam  Domini 
vocantur,  id  est,  ad  sanctam  Scripturam,  quae  per 
mensam  quatuor  pedum  in  tabemaculo  Domini 
posilam  significata  est.  Siquidem  quatuor  mensse 
pedes  sunt  quatuor  expositiones  sacrae  Scripturas, 
scilicet  historica,  allegorica,  moralis,  anagogica. 
Inquatuor  hujusnoctisLectionibus  heec  quatuor,si 
subtiliter  inspexeris,  poterisinvenire.Primasecun- 

"  dum  historiam  nostrae  recolit  creationis  dignitatem 
A  qua  quoniam  peccando  cecidimus,  non  sequitur 
canticum.  Secunda  lectio  secundum  allegoriam  agit 
de  liberatione  nostra  ad  exsilio  in  quod  per  pecca- 
tum  devenimus.  Agit  namque  de  liberatione  populi 
Israel  ab  ^gypto,  in  qua  nostra  liberatio  a  spiri- 
tuali  /Egypto  praesignataest.  Tertia  Lectio  moralis 
esiiApprehendeut  septem  mulieres  virum  unum  in 
die  illay  eic.{Isai.  iv).  Septem  enim  mulieres,  sep- 
tem  gratiee  sunt  quee  spiritualiter  dicuntur  dona 
Spiritus  sancti.  Unde  et  septiformis  Spiritus  appe- 
Ilatur.  De  ablutione  etiam  sordium  agit  eadem 
Lectio,  quod  totum  ad  mores  pertinet.  Et  est  rec- 
tus  ordo  ut  postquam  instructi  fuerint  de  purga- 

C  tione  baptismi,    instruantur  de   moribus.  Quarta 

Lectio  dicit :  Audito  audientes  me,et  comedite  bo^ 

num,  et  delectabitur  in  crassitudine  anima  vestra 

(Isa.  IV.)  Quod  ita  Hieronymus  super  Isaiam  expo- 

nit.  Sermo  divinus  non    carnis   bona,  sed  anima> 

pollicetur.  HoiC  igetur  Lectio  anagogen  sapit,  quia 

sub  nominibus  carnalium  promittit  bona  coelestia. 

Unde  Beda  :  Anagogeest  sensusad  superiora  du- 

cens,  id  cst  locutio  quse  de  piwmiis  futuris  et  ea 

qu8e  in  coelis  estvita  futura  sive  mysticis  sive  aper- 

tis  sermonibus    disputat.    Audiamus  quid   dicAnt 

catechumeni   post   admonitionem   doctoris   Sicut 

servus  desiderat,  etc.  (Psal.  xli).   Unde  Augusti- 

nus  :  Et  quidem  non  male  intelligitur  vocem  eorum 

esse  qui  cum  sint  cathechumeni  ad  gratiam  sancti 

D  lavacri  festinant. 

Cap.  XXI II.  Qui  signilicet  novus  ignis  in  cereo 
Cereus  vero  novo  iumine  accenditur,  utdesignet 

doctrinam  Christi  novam  quse  est  in  Novo   Testa- 

mento,  sive  novam   gratiam  qua  illustrata  est  nox 

singulariter  Dominica,  videlicet  Christi  resurrec- 

tionem.  • 

Cap.  XXIV.  Quare  tituULectionum  boc  die  taceantur. 
In  principiis  Lectionem  tituli  tacentur  ne  cate- 

chumenis  de  gentilitate  venientibus,  auctorum  vel 

Hbrorum  Hebrseorumnominibusauditis,  Lectiones 

vilescant ;  semper  enim  inter  Judaeos  et  gentiles 

quasi  naturale  odium  fuit. 

Gap.  XXV.  Quare  tripliciter  litanias  dant» 

Litani»  quse  fiunt  circa  baptisterii  consecrationem 


453 


DE  OFFIcnS  ECCLfefASTICIS.  -  LIB.  m. 


454 


suut  interccssiones  sanctoruni  pro  rennsontibus  A 
ante  et  posl  aguulur,  quia  sicut  logitur  in  Apocaly- 
psi :  Irisvrat  in  circuitn  scdis  Doi  {Apoc.  iv.)  Quod 
sit  Seda  expouit:  Hedcs  I)ci  in  ecclesia  est;  Iris 
autem,  quieposldiluviuin  factacstulesset  indicium 
propitiationis,  intercessionem  sanctorum  designat 
A^unturautemantiphouie  septena)  ante  baptismum 
ut  Spiiitus  sanclus,  cujus  est  gratia  septiformis 
veniat  in  aquam  baptismatis,  Quina;  aj^untur  dum 
baptizanturcatechumeni,  ulDeus  digncturquinque 
sensus  eorum  custodire  ne  illccebris  s:i3cu1aribus 
capiantur  Ternse  post  baptismum,  ut  fidem  sanctie 
Trinitatis,  quam  professi  sunt,  toto  corde,  tola 
menle  totis  viribus  custodiant. 
(4AP.  XXVI.  Quod pnnfiiH  iii  /idoEccIosi,u  salvantur 

Si  ejus  setatis  fuerint  qui  baptizentur  ut  rationis  " 
usum  habeant  et  Ioq:ii  sciant,  ipso  fidem  suam 
proilteri  debent,  et  in  iide  propria  salvantur;  si 
autem  parvuli  fuerint,  in  iide  et  confessione  offe- 
rentium  eos  ad  baptismum  sive  in  nde  generali  Ec- 
clesiae  salnri  creduntur,  sicut  et  SyrophenisseB 
mulieris  filia  in  fide  et  humili  confessione  matris 
legitur  a  dsemonio  liberata  dicente  Domino:  0  mu- 
lier,  magna  est  fides  tua,  fiat  tibisicut  vis  (Mor,  vii). 
Ft  sancta  est^  ut  ait  Matthscus  filia  ejus  cx  illa  hora 
(Matth,  XV). 

Gap.  XXVII.  Quare  paschalis  hebdomada  in  albis 

ceJebretur, 
A  Sabbato  isto  usque  ad  sequens  Sabbatum  per 
octo  scilicet  dies  portantur  albae  vestes,  ut  osten-  p 
daiur  qualia   corpora  recepturi  sumus  in  octava 
resurrectionis,  et  quales  esse  debeamus  in  Novo 
Testamento.  Sicut  enim  seplem  dies  pertinent  ad 
Vetus  Testamentum,   propter  Snbbatum,  ita  octo 
ad  Novum  propter  octavum  diem  resurrectionis  ^ 
Unde  Salomon ;  Da  partos  soptem   nncnon  et  octo 
(Eccle,  xii).  Jam  enim  docebat  populum  suum  ut 
nonsemper  inhaereret  Veteri  Teslamento,  sed  tran- 
siret  aliquando  ad  Novum. 

Cap  XXVill.  Quaro  introilus  non  catil:i'.ur  ad  mis- 

sam  Sabbata  [saiicto, 
Introitus  non  cantatur  ad  missam  die  hac,  quia 
Lcctiones  et  c«tera  quae  prcmissa  sunt  locum  te- 
nent  lutroilus,  imo  plus  sunt  quam  Inti*oitus.  GJoria 
in  exreJcis  Deo  (Luc.  11)  cantutur  propter  gaudiuin  jy 
resurrectionis  Dominicte.   Notandum  quod  omnia 
usque  ad  Evangelium  ad  neophylos  pertinent.  In 
Oratione  dicit  sacerdos:  Conserva  in  nova  lamUiee 
tuw progonie  Spiritum  quom  (//'t/is/i.  Epistoia :  Sic 
consurrexis  cum  Christo^  rpno  sursum  sunt  quajrile 
ubi  Christus  ost  in  doxtora  Doi  sodcns  (CoJosui). 
r«AP.  XXiX.  Quare  post  AlleJuia  cantoiur  Tractus. 
Inoadem  inissa  prius  cantatur  AJJeluia  progaudio 
DominicsB  resurrectionis  in  qua  nobis  rcsurgcndi 
spes  data  est.  Sed  quia  nostra  resurrectio.  quam 
habemus  in  spe,  longe  est  adhuc  in  re,  et  ad  eam 
per  difflcultates  tendendum  est,  sequitur  tractus. 
Cap  XXX.   Quare  ante  Evangelium  cerei  non  fe^ 

rantur» 
In  ipsa  nocte  non  defertur  lumen  ante  Evange- 


lium,  quia  muliores  occulte  sine  lumine  ibant  ad 
tumulum  ut  eum  ungerent,  sicut  refert  Evangelium 
sive  propter  csecitatem  cordis  earum  ignorantium 
resurrectionem. 

Gap.  XWl.Quare  in  eadem  missa  «  Agnus  Dei  » 

non  cantetur. 
In  eadem  nocte  non  cantalur  Agnus  Dei propier 
incre<lulilatem  illnrum  mullierum  commernorandum 
quia  quem  non  credebant  esse  Dcum,  nec  credebant 
posse  tollere  peccata  mundi.  Presbyter  lamen  suum 
interim  peragit  oflicium,  quia  mulieribus  et  ipsis 
discipulis  de  resurreciione  dubitantibus  Christus 
et  resurrexit  et  manifestum  se  fecit. 

Cap.  XXXII.  De  officio  sancti  Paschee, 
Die  sancli  Pasehie  in  Introitu  per  ora  propheta- 
rum  prseseniat  se  Christus  ex  resurrectione  Patri 
suo  in  Ecclesia  sua  dicens  :  liesurrexi  et  adJmc  te- 
cum  sum  (Psal.  cxxxviii).  In  die  hac  et  quinque 
seqncntibus  graduali  canimus  ad  missam,  quia  ad 
gloriam,  quam  promittit  Domini  resurrexio,  adhuc 
gradimur  et  gradiendo  Deum  laudamus.  De  perven- 
tione  tamen  quam  habemus  in  spe  gaudemus,  unde 
et  A  Ileluia  caniamus.  In  Sabbato  autem  duplexA/- 
leluia  canimus,  quia  Septuagesimee  finis  estsignifl- 
cat  requiem  quiB  peregrinationis  erit  finis,  quando 
duplici  stola  corporis  et  anim»  decorati  Deum  pro 
utraque  laudabimus.  Similiter  in  diebus  Dominicis 
et  festis  usque  ad  octavam  Pentecostes  duo  AlJeJuia 
cantamus  propter  memoriam  Dominiceei^esurrectio- 
nis,  et  nostrse,  cujus  perventionis  figura  prsecessit 
inSabbato  preedicto.  In  aliis  diebus  pro  redemptio* 
nis  nostree  laetitia  unum  AJIeluia  oantamus. 
Cap.  XXXIII.  Quare  a  PascJia  usque  ad  PentecoS" 
ten  non  cantatur  IXesponsorium, 
Ab  octavis  Pentecostes  usque  ad  SeptuageBimam 
in  Dominicis  et  festis  diebus  Hesponsorium  etAZ/e- 
Juia  actionem  eorum  et  leetitiam  sive  laudem  sive 
gratiarum  actiones  significant  qui  perseverant  in 
sanctitate,  quam  in  baptismo  roceperunt.  Ita  enim 
in  spe  jain  habcnt  regnum  futurum  ut  inter  labo« 
riosa  opera  Deo  gratias  agant.  Sive  ut  alii  dicunt| 
perResponsorium  activam  intelligimu8peri4//e/uia 
contemplativam.  Instruendi  sunt  homines  de  bonis 
activsB,  quie  sunt  eleemosyna,  lectio,  visitatio  in- 
iirmorum,  et  hujusmodi.  Instruendi  sunt  etiam  de 
bonis  contemplativis,  qua3  sunt  consideratio  eeter- 
norum,  laus  Dei.   In  illis  autem   diebus,  qui  sunt 
a  Sabbato  paschali  usque  ad  octavas  Pentecostes, 
non  canitur  Hesponsorium  quia  tempus  illud  no- 
stram  praefigurat  ressurrectionem,  quando  omnes 
erunt   docibiles    Dei  et  omnia  activoe  vitse  opera 
cessabunt ;  sed  tantum  Allelaia  cantabitnr,  id  est 
latitia  animarum  de  peroepta  immortaliMe  et  re- 
ceptione  corporum  agetur.  Eamdem  Isetitiam  nume- 
rus  quinquagenarius  signiflcat,  qui  apud  HffibrsBoa 
Jubileus  appellatur. 

Cap.  XXXIV.  Quare  in  diebus  jejunii  «  AJJeJuia  • 
non  cantetur  ad  missam, 
Dies  poenitenfiales  et  vigiliffi  apostolorum  et  eoi 
teree  in  o[aibvLQ  «^ouiiX^xi^^^^^ANi^^V^sdSSA^i^^ 


455 


APPENDIX  AD  HOGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


456 


junare  debemus  ut  ad  gaudium  quod  in  sequenti 
solemnitate  celebratur  pervenire  mereamur,  sine 
AJIeluia  transfiguntur  quia  non  est  speciosa  Jausin 
ore  peccatoris  {Eccli  xv). 

Cap.  XXXV.  Quare  in  vigilia  I^eniecostes  baptis" 

mus  celebretur, 
In  vigilia  Pentecostes  celebratur  baptismus  eo 
quod  Dommus  ascensurus  in  coelum  promisit  disci- 
pulis  suisdicens:  Raptizamini  Spiritu  sancto  non 
post  multos  hos  dies  (Act,  i).  scilicet  post  decem  ; 
quod  et  factum  est.  Hac  de  causa  celebrat  Ec- 
clesia  baptismum  decima  die  post  ascensionem,  ut 
catechumeni  nostri  baptizentur  Spiritu  sancto^sicut 
et  ipsiapostoli.  IncipiuntautemdiesPentecostcsab 
ipso die  Paschse,  et  terminantur  die  quinquagesimo, 
qui  vulgo  dies  Pentecostes  appellalur.  Unde  ipso 
die  canitur  Antiphona  ad  Vesperas  :  Ilodie  completi 
8unt  diesPentecosteSyAIIeIuia,eic  Anhu^\isdiei\'ig\' 
lia  propter  catechumenosLectiones  quatuor  leguntur 
Prima  ad  historiam  pertinct,  proponens  ad  exem- 
plum  obedientiam  Abrahse.  Secunda  Lectio  est : 
Scripsit  Moyses  cauticum,  De  quoautem  cantico  hic 
dicat,  cantor  illico  demonstrat,  scilicet  Attende  cce- 
lam,  Tam  Lectio  quam  canticum  allegorice  deChri- 
sto  et  Ecclesia  exponendum  est.  Tertia  Lectio  mo- 
ralis,  in  qua  septem  dona  Spiritus  santi  faciunt  de 
obedientibus  vcrum  unum  de  quo  dicebat  Paulus : 
Donec  occurramus  omnosin  virumperfectum{Ephes 
iv).  Quarta  Lectio  anagogen  sapit,  quee  ad  coelestia 
tantum  invitat.  Ecce  quatuor  pedes  mensae  Domini 
ad  quam  catechumeni  vocantur.  De  leetaniis  circa 
baptismum  dictum  est  supra.  Alleluia  cantatur  pro 
gaudio  emundationis  quam  neophyti  recipiunt  in 
baptismo.  Sed  quia  plena  emundatio,  a  poena  vide- 
Itcet  et  culpa  ad  quam  per  hanc  tenditur,  longe  est 
•  et  non  nisi  per  difHcuItates  nimias  ad  eam  perve- 
nietur,  sequitur  Tractus. 


A  Gap.  XXXVI.  De  officio  missarum  infra  hebdo- 

madam  Pentecostes, 

Quid  in  tota  septimana  quse  die  Pentecostes  incipit 
agere  debeamus  Beda  in  Homilia  sua  manifestat 
dicens:  Verumhoc  quoquequod  nos  statim  peracta 
die  quinquagesima  non  genua  ad  orandum  curva- 
mus,  sed  ct  illa;  adhuc  septimana  stantes  Domino 
supplicamus,  et  quamvis  intermissa  repetamus  je- 
junia,  tamen  alleluia  quolidie  personamus  ;  nemo 
absque  discretioneaptaet  congrua  ratione  mysterii 
putet  actitari.  Quia  enim  Spiritussanctiseptiformis 
est  gratia,  jure  solemnitas  adventus  ejus  per  vii 
dies  laude  hymnorum  debita  simul  et  missarum 
celebratione  recolitur. 

B       Cap.  XXXVII  Do  officio  missw  pro  mortuis, 

In  missa  pro  mortuis  non  cantatur  Gloria  in  ex- 
celcis  Deo  {Luc.  ii),  nec  ayye/t/ia  suavitatem  et  leeti- 
tiam  significantia,  quia  cantica  laetitia  de  proximi 
transitu  dolentibus  non  conveniunt.  Ministri  enim 
altaris  sicut  ga  udcre  cum  gaudentibus,  ita  flere 
eedent  cumfIentibu{I\om.  xii).  Osculum  non  datur 
hic,  quia  ubi  solemus  dicere,  Dona  nobis pacem fin 
hoc  officio  quasi  magis  def unctorum  quam  nostri  me- 
noreSydicimus:  Dona  eisrequiem  sempiternam.Sum' 
mopere  enim  hic  illis  succurrere  nitimur  quos  in  hac 
vita  nil  amplius  posse  mereri  cognoscimus.  Anni- 
versarius  dies  ideo  repetitur  pro  defunctis,  quia 
nescimus  qualiter  se  habeant  in  alia  vita,  Unde 
Q  sicut  auniversarius  sanctorumdiesadeorumhono- 
rem  repetitur,  sic  anniversarius  defunctorum  dies 
ad  memoriam  reducitur  ad  ipsorum,  si  forte  indi- 
gent,  utilitatem.  Triginta  diebus  continuis  solet 
missa  pro  defunctis  celebrari,  ut  qutdquid  in  Deca- 
logo  legis  deliquerunt,  sanctse  Trinitatis  misera- 
tione  deleatur.  Denarius  enimternario  multiplicatus 
tricenarium  faci. 


LIBELLUS 

DE  CANONE  MYSTIGI   LIBAMINIS, 

EJUSQUE  ORDIiNlBUS 

AUCTORE,  UT  VIDKTUR, 

JOANNE    CORNUBIEN8I 


Cap.  I.  Dc  crucis  Dominic^e  virtule. 

In  virtute  sanctee  crucis  et  in  sacramento  altaris 

magna  est  convenientia  et  magna  efflcacia,  cum 

per  utrumque  excludantur  contrariai  et  renovetur 

fit  BanctiSiceixxv  Ecclesia.  Duplici  autem  renovamur 


ratione,  ut  scillicetpriusexuamur  vetustate,deinde 
induamur  novitate.  Non  enim  potest  fleri  ut  rema- 
nentes  in  vetustate  induomur  Christi  novitate,  nec 
poterat  fleri  quod  Paulus  dicebat  ex  persona  inflnni : 
Nolumus  exspoUarif  aed  auperveateri  {II  Cor,  y«) 


457 


UB.  DB  CANONE  MYSTICI  UBAMINIS, 


«» 


Unde  flliis  ZebodsBi  petentibas  ut  unus  sederel  ad  dex- 
teram  et  alius  ad  sinistram  dietum  est  Poiestia  bibere 
calicem  quem  ego  bibiturus sum?(Mattb,  xx.) Quasi 
diceret  :  Prius  compatiendo  et  commoriendo  opor- 
tet  vos  exui  vetustate,  ut  postea  possitis  ad  dex- 
teram  meam  vel  ad  sinistram  sedere,  quod  est 
indui  novitate.  Hoc  enim  non  est  meum  dare  vobiSy 
id  est  veteribus ,  sed  quibus  paratbm  est  a  Patre 
meo  {ibid,)y  id  est  innovatis.  Proptereaetipse  Domi- 
nus  Jesus  prius  quidem  voluit  pati  in  ligno  inferiori, 
deinde  glorificari  in  ligno  superiori.  Ut  silicet 
prius  exueretnos  vetustste,  deinde  indueret  nos  sua 
novitate.  Prius  enim  legitur  cruoiftxus,  deinde 
titulus  superpositus.  Sic  enim  scriptum  est :  Baju- 
lans  sibicrucem  exivit  in  eum  qui  dicitur  Caivarite 
locum,  ubi  crucifixerunt  eum,  Scripsit  autem  et 
titulum  Pilatus  et  posuit  super  crncem  {Joan,  xix). 
Est  enim  septiformis  vetustas  nostra  ;  est  et  septi- 
formis  virtus  sanctee  crucis  et  efficacia.  Sunt  enim 
quatuor  corporis  abominationes,  et  tres  mentis 
corruptiones.  Unde  propheta :  Corrupti  sunt  et  abo- 
minabiles  facti  sunt  {PsaL  xl).  Gorrupti  sunt  mente, 
et  abominabiles  facti  corpore.  Abutuntur  enim 
quatuor  elementis  in  corpore  :  Igne  in  oculis  per 
curiositatem,  aere  in  lingua  per  verbositatem,  terra 
in  manibus  per  iniqnitalem,  quando  pugno  impie 
percutimus  fratrem,  aqua  in  flexu  seminis  per 
libidinem.  Haec  sunt  quce  de  olaustro  ejiciunt  fra- 
trem.  Unde  propheta  ingrediebatur  ut  videret {Psal, 
xl),  ecoe  curiositas  ;  Vana  loquebatur  {ibid.),  ecce 
verbositas,  cor  ejus  congregavit  iniquitatem  sibi 
{ibid.)  ecoe  iniquitas.  Egrediebatur  foras  {ibid.), 
per  libidinem.  Gorrumpimur  etiam  in  mente  tripliei 
corruptione.  In  ratione  naturali,  per  superbiam;  in 
concupiscentia,  per  avaritiam;  in  ira,  per  invi- 
diam.  Sunt  autem  in  cruce  quatuor  dimensiones, 
latitudo,  longitudo,  sublimitas  et  profundum,  et 
tres  in  titulo  distinctiones :  Jesus  Nazarenus,  Rex 
Judieorum  {Jcan.  xix).  Latitudo  misericordi»  fuit 
inChristipassione.  Longitudo  vitae  inresurrectione. 
Sublimitas  glorice  inascensione.  Profundum  sapien- 
tise  in  occulta  potestate,  qua  hsec  omnia  fecit,  qiia 
et  in  novissimo  judicabit.  Profundum  crucis  occul- 
tum  erat,  et  ceetera  manifesta  patebant.  Sic  potes- 
tas  adhuc  occulta  ost  qua  Dominus  Jesus  omnia 
prsedicta  fecit ;  sed  cum  inflnejudicabit,  manifesta 
erit,  sicut  scriptum  est:  Co^Aosce^ur  Z)oii2i/2U5yii(/ic;a 
faciens  {PsaL  ix).  Unde  et  in  quarto  ordine  Ganonis 
memoria  de  tribus  manifestis  prsemittitur.  De  quarto 
autem,  id  est  profundo  quia  occultum  est  tacetur. 
Quartus  ordo  est :  Unde  et  memores,  Domine^  etc. 
Item  in  passione  contemptus  mundi ;  in  resurre- 
ctione,  contemptus  f\iit  sui ;  in  ascensione,  amor 
Dei:  in  occulta  potestate,  timor.  Gontemptus  autem 
sui  excludit  verbositatem;  contemptus  mundi,  curio- 
sitatem ;  amor  Dei,  iniquitatem  ;  timor,  libidinem. 
De  tribus  distinctionibus  tituli :  in  Jesu  fides  intelli- 
gitur,  sine  qua  nemo  salvatur ;  in  Nazareno  spes ; 
Naxareth  enim  Aos  iAterpretatur,  de  quo  firuotae 

Patrou  GLXXVU. 


A  speratur ;  in  rege  Judfleerum,  eharitag,  4fm  Mt 
excellentior  via,  qu»  reges  el  sacerdoles  Ikeiit. 
Fides  autem  illuminat  rationem  quam  supefbia  ex- 
csecabat,  et  excludit  superbiam.  Spes  sublevatttler- 
norum  concupiscentiam  quam  evaritia  inclinabaty 
et  excludit  avaritiam.  Gharitas  temperat  et  ordiAtt 
iram,  quam  invidia  corrumpebat,  et  excludit  in^rl- 
diam.  Sic  igitur  virtute  sanctee  cruois  ei  efleaeia 
exuimur  nostra  vetustate,  et  induimur  Ghi40ti 
novitate.  Ideo  Dominns  Jesus  libenter  orueem 
suam  bajulabaty  per  quam  de  principe  hujus  mundi 
triumphabat,  per  quam  regnum  mortis  et  peeeaii 
destruebatetad  Ecciesiamgratiam  etbenedictieiMm 
transferebat.  Unde  Jaoob  filios  Joseph  bettedictupUBy 
cummajoraddextrametjunioradsinistramesBeHpe- 

g  situs,  factacrucesuperminoremposuitdexleraaftyOt 
super  majorem  sinistram,  significans  in  ^irita  sattt 
to  Spiritus  sancti  gratiam  per  virtutem  sanctto  cm- 
cis  ad  Ecclesiam  transituram.  Similiter  et  saera- 
mento  altaris  renovatur  Ecclesia  et  sanotifieatur. 
Sunt  autem  septem  quae  in  sacramento  altaris  utili- 
ter  attenduntur,  scilicet  quse  sit  causa  missie,  ^use 
differentia,  quis  finis,  quse  virtus,  quis  ordo,  quie 
ratio,  quee  utilitas.  Gausa  missse  tripartita  eet, 
scilicet  honor  sanctorum,  salus  vivorum,  et  requies 
defunctorum.  Prsemittitur  autem  quasi  prologus 
oratio  et  invocatio  Trinitatis.  in  quo  prcelibatur  et 
ostenditur  quee  sit  causa  missee  sequentis  :  Suscipe 
sanota  Trinitas,  Ibi  enim  contineturutsanelis/^re- 

p  ficiat  ad  honorem,  nobis  ad  salutem,  etc.  Tripar^ta 
est  differentia.  Secundum  enim  differentiam  tri«m 
partium  Ecclesiee,  sunt  tres  missamm  di£fereBti«9| 
ut  alia  dicatur  de  sanctts,  alia  de  tempere,  id  Mt 
pro  vivis,  alia  pro  fldelibus  defunctis.  Sunt  quidem 
tres  partes  Ecclesiae.  Pars  queedam  esi  in  exsulta* 
tione,  pars  in  peregrinatione,  pars  in  expectalionei 
In  exsultatione  sunt  sancti,  qui  Ghristi  veetigia  suAt 
secuti.  In  peregrinatione  sunt  vivi,  qui  subjaoent 
tempori,  id  est  vanitati.  Unde  Apottolus  ;  Vanitati 
subjecta  creatura  non  volens,  etc,  (Hom,  vivl).  In  ex- 
spectatione  sunt  fideles  defuncti,  qui  exspectant 
requiem.  Secundum  harum  trium  partium  diffe- 
rentiam  sunt  tres  differentiee  missarum  et  finium  et 
officiorum.  Finem  enim  alium  habet  missa  pro  san- 

Y^  ctisy  id  est  Ite^  missa  est ;  alium  missa  de  tempore, 
id  est  Benedicamus  Domino,  Alium  missa  pro  fidO'* 
libus  defunctisy  id  est  Requiescant  in  pace.  In  fine 
missee  pro  sanctis,  invitatur  ad  illam  gloriam  in  (jua 
jam  sancti  requiescunt.  ItCf  missa  est^  quasi  dicat; 
Hostia  a  Patre  ad  nos  missa  est,  vel  a  nobis  ad 
Patrem  remissa  est ;  ideo  Ite  id  est  festinate,  sicut 
dicii  Aposio\\ie:FestinemusingrediinilJamreqttiem 
{Hebr.  iv).  Finis  vero  missse  de  tempore  hortatur 
nos,  qui  sumus  in  tempore,  ut  benedicamus  Domino 
in  adversitate  et  prosperitate,  id  est  in  omni  tem- 
pore.  Unde  David  :  Benedioam  dominum  in  omni 
tempore{PsaI.  xxin)  ;  et  alibi :  Ad  annantiandam 
mane  miserieordiam  taam,  et  veritatem  per  DOeiem 
{Paai.  IX).  In  mane  pfosperitas,  qu»nonex  meri* 


459 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATlCA. 


4gO 


tifi  nostris,  sed  ex  misericordia  sola  datur.  In  nocte  A 
adversitas,  qua3  in  veriCate  pro  meritis  redditur.  In 
flne  misse  pro  defunctis  eis  optamus  requiem,  et  in 
principio  pelimus  :  floquiein  aytevnam  dona  eis, 
DominBf  etc.  Virtus  missee,  crux  Christi  est,  qu» 
sacramentum  altaris  et  omnia  Ecclesise  sacramenta 
oonsecrat  et  sanctificat.  Seplem  ordines  crucis  sunt 
in  serieCanonis,  quos  Spiritus  sanctus  mii*a  sapien- 
tia  ordinavit.  Primus  ordo  est  a  Te  igitur  usque  ad 
Quam  oblatiouem ;  secundus,  a  Quam  oblationom 
usque  ad  Qui  pridie;  tertius,  a  Qui  pridio  usque  ad 
Uado  et  memorcs;  quartus  ab  Undo  et  memores 
usque  ad  Per  qucm  omnia ;  quintus,  a  Per  quom 
omnia  usque  ad  Per  ipsum  :  sextus ,  a  Per  ipsum 
ttsque  ad  Pax  Domini ;  septimus ,  a  Pax  Domini 
usque  ad  finem.  In  singulis  ordinibus  sunt  causse  " 
profundse  et  rationes  quee  rationabiles  movent  quee- 
stiones ;  quas  Spiritus  sanctus,  cui  vult,  prout 
vult,  claudit,  cui  vult  aperit,  sicut  scriptum  est  : 
Huic  ostiarius  aperit  (Joan.  x). 

Gap.  II.  De  primo  ordine  Canonis. 
In  primo  ordine  canonis  tria  apponimus ;  pro 
tribus  rogamus,  et  tria  petimus,  et  ideo  ti*es  cruces 
facimus.  Tria  apponimus,  panem,  vinum  et  aquam. 
Quare  autem  ista  tria  potius  quam  alia  apponantur, 
oritur  quoestio.  Tripartita  causa  est.  Prima  causa 
est)  quia  inter  omnia  humansB  vitse  sustentandee 
necessaria,  hsec  tria  sunt  mundiora  et  utiliora  et 
magis  necessaria;  propterea  potius  debuerunt  appo- 
ai  quamalia,  etinid  quodmundius  est  et  utilius  om- 
nibus  et  super  omnia  ad  vitam  seternam  capessendam 
magis  necessarium,  transferri  et  transformari,  id  est 
in  corpus  Christi  et  sanguinem.  Secunda  causa  est 
quia  in  his  res  ipsa  et  virtus  sacramenti  intelligitur, 
sine  qua  ad  hoc  sacramentum  indigno  acceditur,  et 
adjudicium  non  ad  salutem  sumitur.  inaqua  enim 
intelligitur  fides  quse  latet  et  nutritur  in  aquis  baptis- 
mi.  In  vino  quod  ascendit  et  iuetiiicaty  intelligitur 
spes.  In  pane  qai  confirmat,  intelligitur  charitas. 
Vei  in  pane  qui  corroborat  Pater  intclligitur,  qui 
est  omnis  omuium  fortitudo.  in  vino  quod  la^tilicat, 
Filius  qui  est  gaudium  nostrum,  quod  nemo  tollet  a 
nobis.  In  aqua,  quaj  mundat  et  lavat ,  Spiritus  san- 
ctus,  sicut  scriptum  est:  EtTundamsuper  vos  aquam 
mundam,  et  mundabiminiab  omnibusinquinamentis  t> 
vestri8(Ezech.  xxxvi).  Etiterum:  Fluminade  ventre 
ejus  duent  aqwv  viva,'.  Hoc  autem  dicobat  do  Spiritu 
quem  accepturi  erant  credentes  in  eum  {Joan.  vii). 
Vel  in  aqua  intelligilur  munditia  caslitatis  ;  in  pane, 
fortitudo  et  opera  pietatis ;  in  vino,  quod  ascendit  et 
accendit,  rectitudo  intentionis,  quu)  ad  terrena  non 
inclinatur,  sed  ad  cculestia  erigilur.  liseptria  acce- 
dentibusad  altaria  ita  necessaria  sunt,  ul  sine  eis 
cum  salute  nemo  possit  accedere.  Unde  Dominus  in 
EveingQlioiIntroeuntibus  vobis  in  civitatem  oocurret 
yobishomoamphoram  aquwbajuJans;  sequimiaieum 
ei  dicite  domino  domus;  ubi  facio  pascha  cum  disci' 
puliameisfEt  ipse  ostendet  vobis  cwnaculum  (/rando 
9tratum,etibiparate(Luc.  xxii).Ideo  ergoineminen- 


C 


tiori  loco  Ecclesiee  paratur  altare,  ut  ascensuris  his 
grad  ibus  et  ascensionibus  virtutum  studeant  seipsos 
prseparare  et  probare.  Unde  Apostolus :  Probet  au- 
tem  seipsum  homo,  elc.  (I  Cor.  xi)  In  coenaculo  alti- 
tudo,  in  grandi  latitudo,  in  strato  aptitudo,  quia 
aptatum  et  mundatum  erat.  In  sti*ato  ergo,  munditia 
castitatis ;  in  grandi ,  latitudo  et  opera  pietatis ;  in 
coenaculo,  rectitudo  intentionis.  Unde  in  quarto  or- 
dine  antequam  dicamus,  panom  sanctum  vitw  ieter" 
nsc,  et  caJicem  salutis  perpotuo},  necessario  prius 
oiTerimus  hostiam  purauiy  hostiam  sanctam,  iiostiam 
immacuiatam.  Sed  de  his  in  consequentibusdicen- 
dumest.  Tei*tiacausa,  quare  scilicetprsedictatria  ap- 
ponamus,  panem,  vinum  et  aquam,  est  quia  in  figura 
hujus  sacramenti  oinnis  patriarcharum  benedictio 
in  his  constabat.  Unde  Abraham  cum  in  iigura  hu- 
jus  mysterii  Melchisedech  et  panem  et  vinum  obtu- 
lisset,  a  majorebenedictionemaccepit,  et  benedictus 
Deo  excelso  dietus  est.  Qua  benedictione  postea 
Isaac  filium  ditavit.  Isaac  etiam  iilio  suo  Jacob  hsec 
eadem  bona  prophetali  eloquio  imploravit  dioens  : 
Det  tibi  Deus  de  rore  coeli  ei  de  pinguedine  ierrse 
abundaniiam  frmnenti^  vini  et  olei.  etc.  (Gen. xxvii.) 
Rursus  cum  Esau  conquerens  de  Jacob  fleret :  Fru- 
mentOy  inquit,  et  vino  stabilivi  eum;  ettibiposi  hwc, 
Sh  mif  ultra  quid  faciam  f  (Ibid.)  Quasi  diceret , 
Firmavi  eum  frumento  corporis,  et  vino  sanguinis 
Christi.  Idem  per  oleum  quod  per  aquam  intelligi- 
tur. 

Cap.  III.  Do  iribus  pro  quibus  oramuSy  ei  quse 

petimus. 

Pro  tribus  rogamus  :  primo  scilicet  generaliter 
pro  omnibus  ;  secundo ,  pro  familiaribus  nostris 
abseniibus;  tertio,  pro  circumstantibus.  Generaliter 
pro  oranibus,  ubi  dicimus :  In  primis  quse  iibi  offe- 
rimus  pro  Ecclesia  tua  sancia  Catholica,  etc.  Pro  fa- 
miliaribus  nostris  absentibus ,  ubi  dicimus :  Mo- 
mento,  Domine  famulorum  famularumque  tuarum. 
Pro  circumstantibus,  ubi  dicimus  :  Et  omnium  cir- 
cumstantium. 

Tria  petimus :  Primo  scilicet,  ut  dies  nostri  dis* 
ponentur  in  pane ;  sccundo,  ut  eruamur  ab  a^terna 
damnatione ;  tertio,  ut  inereamur  numerari  iii  Do- 
minico  grege.  Quse  omnia  habemus  ibi  ubi  dicimus  : 
Diesque  nostros  in  tua  pHce  disponaSy  ntquo  ab  wtor' 
na  damnaiione  nos  eripi,  ot  in  electorum  tuorum  ju- 
beas  groge  numorari.  Quia  ergo  tria  exponimus  et 
pro  tribus  rogamus  et  tria  petiinus ,  propterea  tres 
cruces  facimus,  scilicet  ut  per  virtutem  crucis  primo 
quae  appositasunt  beuedicantur;  secundo,  ii  pro  qui- 
bus  apponuntur ;  tertio,  ut  quod  petimus  impetre- 
mus.  Soluta  est  ergo  secunda  qusestio  quse  posset 
fleri,  scilicet  quare  tres  cruces  in  hoc  ordine  iiant, 
quando  dicimus :  Hsec  dona,  Imc  munera,  luec  sauc- 
ia  sacridcia  illibaia.  Hwc  dona  scilicet  natur»;  bwc 
munera,  scilicet  devotionis  nostr»,  hseo  sancta  «a- 
criHcia  illibata  majestati  divinaa^  ut  hwo  (/onarefe* 
rantur  adnaturam,  hwc  muuera,  ad  gratiam,  hsec  sa* 
criScia,  ad  incorruptionit  gloriam. 


461 


LIB.  DE  CANONE  MYSTICI  UBAMINIS. 


m 


Quare  autem  hoc  sacramentum  iteretur,  vel 
quomodo  bene  sumatur,  vel  quod  bene  sumptum 
operetur,  vel  quai*e  sub  hac  specie  sacramenti  veritas 
lateat  et  veletur,  rationabiies  queestiones  oriuntur. 
Quare  hoc  sacramentum  iteretur  tripartita  causa 
est.  Prima  causa  est  ut  qui  quotidie  labimur,  per 
hoc  quotidie  expiemur.  Secunda  causa  est,  ut  sicut 
in  medio  paradisi  erat  lignum  viitc,  ita  sit  corpus 
Christi  assidue  in  medio  ecclesise,  a  quo  crimina- 
liter  peccantes  arceantur,  donec  per  poenitentiam 
satisfacientes,  ad  hoc  et  per  hoc  reconciliati  rever- 
tantur.  Tertia  causa  est  utper  hoc  unum  efiiciamur 
cum  Christo,  et  mediante  Ghristo,  unnm  efiiciamur 
cum  DeOy  unde  Dominus  in  Evangelio  :  Caro  mea 
vere  est  cibus,  el  saaguis  meus  vere  est  potus,  Qui 
manducat  meum  corpus^  et  bibit  meum  sanguinom, 
in  me  manet  et  ogo  in  eo  {Joan,  iv).  Bene  autem 
sumitur,  si  quis  per  heec  tria  ad  hoc  prseparatur, 
scilicet  fide  integra,  confessione  pura,  pcBnitentia 
condigna.  Bene  sumptum  tria  operatur:  primopec- 
cata  purgat ;  secundo,  virtutes  roborat ;  tertio  in 
vitam  eeternam  suscitat.  Unde  ait  in  Evangelio  : 
Amen  amen  dico  vobis,  nisi  manducaveritis  carnem 
Filii  hominis  et  biberitis  e^us  sanguinem  non  habebt- 
tis  vitam  in  vobis,  Qui  manducat  meam  carnem  el  bi- 
bit  sanguineui  meumjhabet  vitamsetcrnamet  egore- 
suscitabo  eum  in  novissimo  die  {ibid.),  Quare  sub 
bac  specie  sacramenti  veritas  lateat  et  veletur,  tri- 
partita  causa  est.  Prima  causa  est  interrogatio 
iidei.Secunda  causa  est  augmentum  meriti.  Tertia 
causa  est  defectus  iniirmi.  Primo  enim  fidem  in- 
terrogat  ut  inteiTOgando  probetet  discernat.Secundo 
probatum  per  fidem  majori  virtute  et  gratia  donat. 
Tertio,  ut  nostrse  infimitati  pai*cat,  semetipsum  in 
8U80  majestatis  claritate  non  manifestat,  sed  quasi 
sub  quodam  velamine  occultat.  Unde  miraculum 
istud  contigit  in  Vivariensi  ecclesia  Preemonstra- 
tensis  ordinis.  Cum  celebraretur  missa  in  prsefata 
ecclesia,  quidam  frater  respiciens  de  choro  ad  al- 
tare  vidit  super  illud  circulum  claritatis  immensee 
et  columbam  miri  candoris  super  calicem  in  eadem 
claritate.  Csepit  igitur  admirari,  et  admirando  in- 
tueri  :  et  subito  stupefactus  et  territus  amisso  visu 
cecidit  in  choro  prostratus.  Quem  fratres  ad  manus 
extra  chorum  deducentes,  eteventusveritatem  per- 
({uirentes,  tandiu  precibus  institerunt  donec  ei 
Deus  visum  restitueret.  Et  hasc  quidem  de  primo 
ordine  dicta  sufQciant. 

C^iAP.  IV.  De  secundo  ordine  Canonis. 

In  primo  ordine  petimus  ut  quse  apposita  sunt 
benedicantur  ;  in  secundo  vero  petimus  ut  qute  jam 
in  primo  benedicta  sunt,  in  verum  et  summum  sa- 
criGcium  transferantur.  Quinque  ergo  cruces  faci- 
IIU18,  quia  que  benedicta  sunt  in  id  transferri  pe- 
timus  quod  in  quinque  prfficellit  omnibus,  scilicet 
tripUci  preerogativa  et  charitate  gemina.  Ideo  dici- 
ni08  Beaedictam^ommiim  sciiicet  gratiarum  plenitu- 
dine^asoriptam,  summa  dignitate  et  honoref  ratam 
•ummaet  ssterRa  potestate.  Deprimapreerogatiya, 


A  8cilicet  omnium  graliarum  plenitudine,  scriptum 
est  :  De  pleuitudinc  ejus  omnes  accepimus  {Joan.  i ); 
et :  non  enim  ad  mcnsuram  dedit  Deus  Spiritum 
sanctum  Filio  {Joan.  iii).  De  secunda  praerogativa, 
id  est  summa  dignitate  et  honore,  scriptum  est : 
Habens  in  vestimcnto  et  in  femore  suo  scriptuin  : 
Rexregum  ct  Dominus  dominantium  {Apoc,  xix).  De 
tei^ia  pra3iH>gativa,id  est  summa  eteeterna  potestate, 
scriptum  est  :  Potestas  ejus  potesias  wterna,  quse 
non  aufcretur{Dan,  vii).  Sed  quia  triplex  hsec  pree- 
rogativa  parum  nobisprodessetnisi  charitatem  ge- 
minam  exhiberet,  propterea  dicimus,  ut  nobis  cor~ 
pus  et  sanguisfiat  dilectissimiFHiituiDomininostri 
Jesu  Christi.  Charitas  gemina  fuit  quam  ad  Patrem 
habuit  et  ad  gregem,  Patri  obediendo  et  pro  grege 

^  moriendo.  Vel  charitas  gemina  fuit  qua  coi*pu8  et 
animam  posuit,  vel  qua  sanguinem  et  aquam  de 
latere  suo  fudit.  Vel  ideo  quinque  cruces  facimus,ut 
expradictis  quinque,  quinquenobisnecessaria  impe 
ti^mus:exparticipatione  scilicet  sanguinis.remissio- 
nem  peccatorum;ex  participatione  corporis  unitatem 
insocietate  sanctorum;ex  summa  eteeternapotesta- 
te^timorem  et  sollicitudinem  inandatorum;ex  summa 
dignitate  et  honore,  honestatem  vitae  et  maturita- 
temmorum;  ex  plenitudinegratiarum^plenitudinem 
preemiorum.Hac  igitur  de  causa  in  secundo  ordine 
quinque  cruces  facimus. 

Cap.  V.  De  tertio  ordine  Canonis. 
In  tertio  ordine,  sicut  petimus  in  secundo,  quae 

p  benedicta  sunt  in  primo  in  verum  et  summum  sai- 
crificium  transformantur,id  est  in  verum^corpuset 
sanguinemChristi.  Et  quiaiste  ordo  brevis  quidem 
estySed  profundus  et  magnasapientia  plenus,ideo  in 
hoc  duae  rationabiles  qusestiones  moventur.  Prima 
queestio,  quare  non  nisi  duse  cruces  fiant^secunday 
quare  inhocordine  potius  quam  inca^teris  substan- 
tia  panis  et  vini  in  verum  corpus  Christi  et  sangui- 
nem  transeat.  Solutio  primae  qusestionis.  Nulla  alia 
nisi  sola  duplex  hominis  natura  erat  redimenda. 
scilicet  corpuset  anima.lnhocautem  ordinenostra 
redemptio  etreparatio  celebratur,perquamhumana 
natura  liberatur.Undequare  in  hoc  non  nisi  duplex 
fuerit  crux  facienda,  manifesta  apparet  ratio,  vide- 
licet  propter  redemptionemdupIicisnaturee.Solutio 

^  secundse  queestionis.Tres  ordines  sunt:  ordo  natureei 
ordo  justitise,  et  ordo  gratiee.  Ordine  naturse  flos 
prsecedit  fructum,  et  sonus  cantum,  ct  materia  ma- 
teriatum.Ordine  justitise  poena  sequilur  peccatum, 
et  virtutem  prsemium,  unde  scriptum  est  :  Oeulum 
pro  oculo,  dentem  pro  dente  {Exod,  xxi,  etc. ;  et : 
Reposita  est  mibi  coronajustitiee,  quam  reddet  mihi 
Dominus  in  illa  die  {II  Tim.  iv).  Ordine  gratiw  su- 
perabundat  gratia  ubi  abundavit  delictum,  et  prse- 
cedit  humilis  peccator  justum  superbum,  velutpu- 
blicanusPhariseeum,  et  misericordiaimpenditurubi 
nullum  praecedit  meritum.  Undem  Evangelio :  Pur 
blicani  et  mereirices  prwcedenl  vos  in  regao  Dei 
{Matth.xxi),  Sed  neo  natura  potuit  nec  justitiade- 
buity  ut  panis  et  vinum  fieret  caro  et  sanguis.  Sola 


463 


APPENDIX  AD  HtJGONIS  OPEftA  DOGMA^CA. 


464 


B 


vero  divina  gratia  hoc  potuit  et  voluit ;  hoc  et  fecit  A 
et  facit.  Sicut  ergo  sunt  tria  tempora,  tempus  ante 
legem,  tempus  sub  lege,  et  tempus  gratisQ  ;  et  in 
soio  tempore  gratise  Dominus  Jesus  venit,  et  hoc 
sacramentum  celebravit  et  instituit,  sic  in  hoc  ter- 
tio  ordine  Canonis  convenicntius  quam  in  cseteris 
quotidie  venit,  et  de  pane  et  vino  carnem  et  san- 
guinem  suum  consecrat  et  conflcit.  Et  hsec  de  ter- 
tio  ordine  dicta  sufficiant. 

Gap.  VI.  De  quarto  ordine  Canonis, 

In  quarto  ordine,  prsesente  summo  et  vero  sacer- 
dotejamapud  Patrem  innotescuntpetitionesnostraa 
prsesente  summn  et  vera  hostia,  jam  major  proten- 
ditur  mora.  Tunc  magnalium  quae  fecit  celebratur 
memoria,  ut  tam  per  eum  quam  per  ea  quse  fecit, 
Patris  flectatur  et  impetretur  clementia.  Quinque 
ergo  cruces  facimus,  non  quod  eum  qui  prsesens 
est  Sanctum  sanctorum  sanctifioemus,  sed  ut  per 
ejus  preesentiam  et  crucis  efflcaciam  quinqueparti- 
tam  obtineamus  gratiam,perquam  digne  ofTeramus 
et  sumanus  salutarem  hostiameteidemconformati, 
in  sanctorum  consortium  mereamuradmitti.  Domi- 
nusJesus  in  passione  sun  fuitAo.(;//api/ra,inresur- 
Teciione  hostiasanctay\n  ascensione  hostia  immacu- 
lata,  Panis  vitas  a^termc  esMrientihvLSyfCalixsalutia 
p6rp&/ua?justitiam  sitientibus.Ei  ergo  assimilariet 
conformari  debemus,quiadipsum  offerendum  acce- 
dimus,  sed  quia  hoc  non  potest  fieri  nisi  passionem, 
resurrectionem  et  ascensionem  studeamus  imitari,  &, 
propterea  istorum  trium  in  primis  memoriam  fa- 
cimus,  ubi  dicimus  :  Unde  ct  nwmores,  Doinine, 
nos  tuigservifSod etplobs tua  sancfa  ojusdem  Christi 
Filiitui  DominiDoi  nostri  tam  IwatiB passionis  nec 
non  et  ab  infvris  rosurroctioniSfSedetincwhsglo- 
r iosaB ascension iSy  utscilicetex  imitationepassionis 
permunditiamcastitatis,simuset  offevamus  hosliam 
puram,  ex  imitatione  resurreclionis  obtineamus  vir- 
tutem  et  opera  pietatis,  et  simus  et  ofTeramus  hos- 
tiam  sanctamyex  imitalioneascensionisobtineamus 
rectitudinem  intentionis,  et  simus  et  ofTeraraus  Ito- 
stiam  immaculatam,  ex  participatione  panis  sancti 
vit»  aeternae,  obtineamus  unitatem  et  fortitudinem 
charitati8,ex  participatione  calicis  salutis  perpetuae, 
multitudinem  et  magnitudinem  exsultationis,  sicut  D 
scriptumest:  Et  calixmeus  inebrians  quamprwcla' 
rus  est  !{PsaL  xxn.)De  his  quidemin  primoordine 
ex  parte  diximus,  et  quare  in  hoc  quarto  ordine 
tria  duo  preecedant,  meminimus.  Tria  igitur  neces- 
sario  primum  offerimus  utad  panem  sanctum  viUie 
mternm,et  caliccm  salutisperpetmey  id  est  sacramen- 
tum  altaris,  digne  accedamus.  In  his  enim  duobus 
comprehenditur,  ethnc  quodammodosacramentum 
altaris  complectitur.In  primo  ergo  prudentia^inse- 
evndo  fortitudo,  in  tertio  justitia,  in  quarto,  id  est 
altarie  sacramento,  temperantia.  Proptere^i  dicebat 
Apo«tolu8  :  Probet  autem  seipsum  homo(ICor.  xi; 
id  est  in  his  et  per  b»o  se  pr»paret,  et  probando 
i^tat,  «cjUioet  per  muoditiam  oastitatis,  i^  vuitt<- 


tem  ei  opera  pietatis,  et  per  rectitudinem  intentio- 
nis.  Et  sic  de  paneiilo  edat  et  decalicebibat,idest 
sicprobatuset  sic  praepnratusad  sacramentumalta- 
ris  accedat.  Ideo  Dominusin  E\Bnge\io:Sint lumhi- 
vostri prtvcincti,  otlucorwe  nrdontos  in  manibus  vc- 
stris,  etc.{Luc,  xu)SintInmbi  veslri pnccincti,  ecce 
munditia  castitatis,  et  lucernoe  ardentes  in  manibus 
V6?s/ris, ecceopera  pietatis,(?/ross/ini7(?$  hominibus 
exspectantibusdominum  suum{ibid.).  ecce  rectitudo 
intentionis.HaecenimsoIa  vere  exspectatetlsetificat; 
expectando  leetificat,  et  Itetificando  exspectat.Unde 
Apostolus :  Conversatio  nostra  incaelis  est  {Phil,  iii) 
quasi  dicat:Intentio  nostra  recta  est  et  erectaad  glo- 
riamDei  et  ad  gaudia  coeli  UndeetSa  vatorem  exspec- 
tamuseic,{ibid)  utcum  veneritetpulsaverit,  conres- 
tim  aperiamusei(Luc.  xii)  ecce  sacramentumaltaris 
In  hoc  enim  vere  Salvator  venit  etiam  perprsesen- 
tiam  corporis.  Pulsat  cum  fidem  inteirogat.  Inter- 
rogatut  discernat.  Interrogat  ut  probet  et  reprobet : 
probet  fidem,  reprobet  infidelem.  Dominus  enim 
interrogat  justum  et  impium  fPsa/.x^.Nonne  inter- 
rogabat  fidelem  quando  de  corporeetsanguine  suo 
dicebat  A^iSi  manducaveritis  carnem  Filiihominiset 
biberitiscjussanguinom,  non  habebitis  vitamin  vo- 
his  ?  {Joan,  vr.)Nonne  interrogando  discernebat,  dis- 
cernendo  probabat  et  reprobabat,  quando,  duode- 
cim,  remanentibus  multi  abierunt  retro,  dicentes  : 
Durus  est  hic  sermo  {ibid.),  Et  vere  tum  eum  ve- 
nientem  fide  integra  et  devota  suscipimus.Vel  ideo 
quinque  cruces  facimus,quia  quinqueofrerimus,pro 
quinque  rogamus,  et  quinque  petimus.Proquinque 
rogamus  :primo  generaliter  pro  ftdelibus  vivisom* 
nibus  ;  secundo,pro  altaris  comparticipibus  ;tertio, 
pro  defiinctis  familiaribus ;  quorto,  generaliterpro 
omnibus  ;quinto,pro  nobis  peccatoribus.  Generali- 
ter  pro  vivis  omnibus  ubi  dicimus:.Si//)r/i^w.7?/)ro- 
pitio,  etc.  Sed  qui  est  supra  qmc^  cum  potius  supra 
quem,  id  est  supra  Christum  videatur  esse  dicen- 
dum  ?  Est  itaque  sic  inteiligeiidum  supra  quie,id  est 
8upi*a  cujus  membra,vel  supra  cujus  dona.Pro  aHa- 
ris  compaiHicipihus,ubiJ:cimus:  67  yr/o/^i/o^  exhae 
altaris  participatione  feic.  Pro  defunctis  familia  ribus 
ubi  dicimus  :  Memento  Domine  famulorum  famula- 
rumque  tuarum  qui  nos  proecosserunteie.GeneveAiier 
pro  omnibus  fidelibus  defunctis,  ubi  dicimu8://»5is 
ot  omnibus  inChristo  quiescentibuSj  etc.  Pronobis 
peccatoribus,  ubi  dicimus :  Nobis  quoque peccatort- 
bus  famulis  tuisde  multitudinemiserationum  tuarum 
sperantibus  partem  aliquam,  etc.  Quinque  petimus, 
duo  scilicet  nobis  vivis,  et  tria  fidelibus  defunctis. 
Duo  nobis,  primo  scilicetut  omni  benedictione  cob- 
iesti  et  gratia  repleamur  ;  secundo  ut  intra  sancto- 
rum  consortium  admitti  mereamur.  Tria  fldelibus 
defunctis,  scilicet  reArigerii  8edem,quieti8  beatilo- 
dinem,  et  luminis  claritatem,  quod  est  ibi  :  Loemm 
refrigerii  tucia  et  pacis  ut  induhjeaa  depreeamur 
Quinquies  ergo  crucem  facimus,percuju8virtiit6m 
et  amoran  et  obtinemus  qun  offorimus,  exaudimur 
^  quibtts  rogaBUis,  ei  qan  pstinuB  impelrMHW. 


466 


UB.  DE  GiLNONK  MY8TI0I  UBAMINI8. 


466 


Gap.  VII.  De  quinlo  ordine  Canonis,  . 

In  quinto  ordine  ut  petitionum  nostrarum  conse- 
quamurefficaciam,  captamusbenevoleniiam,  utram- 
que  commendamus  personam,  Patris  seilicet  et 
Spiritus  sancti.  Patris  commendamus  personamper 
inelTabilem  charitatem,  ubi  dicimus :  Per  quein  Jswc 
oninia,  Dowiue,  soiuper  dona  creaSf  elc.  Spiritus 
sancti  personam  per  mirabilem  scieutiae  profundita- 
tein,  qua  ita  ordinavit  (^nonem  utad  verbum  crea- 
tiom^non  faciamus  signum  cruois,ad  tria  sequentia 
faciumus,  sauctifirns,  vividcas^  bc*nodicis.  Et  quare? 
hsec  esl  causa,  quia  huiuaiia  natura  ex  statuprimsB 
conditionis  nec  habuit  profectum  virtutis,  nec  sta- 
bilitatem  beatitudinis.  Kx  prima  quidom  creatione 
pollebat  naturali  ratione,  gaudebat  arbitri  libertate ; 
per  se  autem  nec  poterat  stare  nee  proficere,  sine  n 
gratia  adjutnce  et  sine  crucis  virtute.  Ex  se  ergo 
labilis  et  caduea ;  ex  virtute  autem  sanctse  crucis  et 
gratiieadjutricisstabilis  efficitur  et  beata.  Propterea 
ad  primum  vei4)um  ci^eationis  non  facimus  signum 
orucis,  ad  tria  sequentia  facimus.  SiincliUcas  iide  et 
spc  et  remissionepeccatorum,  v7  v/7/6'fl.ssacramentis 
ikiei  et  virtutebonorumoperum,  hcuedicis  plenitu- 
dine  gratiarum  et  consummatione  bonorum.  Ideo 
ergo  ter  crucem  facimus,  quia  per  ejus  virtutem  et 
amorem  hsec  tria  obtinemus ,  quibus  super  omnia 
indigemus.  Personam  Filii  per  multiplicem,  id  est 
quadripartitam,  potestatem  commendamus,  osten- 
dcntes  eum  primo  Deum  naturse ,  secundo  largito- 
rem  venise,  tertio  Dominum  virtutis  et  gratia^  et 
fontem  vitse^  quftHo  Hegem  gloriae,  unde  scriptum  Q 
est  :  Dominus  virtulum  ipsc  est  liex  gJoriie  (Psal. 
xxui).  Prima  potestas  est,  qua  potest  omnia  de  ni- 
hilo  creare:  secunda,  qua  potest  peccata  dimittere ; 
tertia,  qua  potest  gratiam  et  vrrtutem  augere;  quai^ta 
qua  poiest  emundatos  et  gloria  et  beatitudine  coro- 
nare.  Per  quem  hwc  omnia,  IJomine,  semper  boua 
creas,  ecce  Deus  naturse ;  SanctiHcas,  ecce  largitor 
veniic.  Viviffcas,  ecce  fons  vitae  et  Dominus  viHutis 
gratise;  Benedicis,ecce  rex  et  corona  oeterneB  gloriie. 
Cap.  VIII.  Dc  sexto  ordiue  Canonis. 

In  sexto  ordine  per  eum  qui  venit  in  sexta  eetate, 
et  per  virtutem  crucis  ejus  jam  plenius  omnem 
veritatem  cognosoimus,  et  per  eumdem  Patrem 
honoramus  et  glorificamus.  Undc  majori  sumpta 
iklucia  et  audacia ,  ut  ad  summam  pacis  pertinga-  D 
mu8y  omnium  petitionnm  summam  in  brevi  colli- 
gimu&y  dicentes:  Pater  nosler,  eic.  (Matth.  vi.) 
Quinque  cruces  facimus,  ut  per  virtutem  et  amorem 
sanciiB  crucis  quinque  gradus  in  cognitione  veri- 
tatis  ascandamus  sine  quibus  salvi  esse  non  possu- 
mu».  Non  quod  gradus  sint  aliqui  in  Trinitate 
deit«ti£  vel  deitale  Trinitatis,  sed  in  ejus  fide  et 
dilectione;  unde  Apostolus :  Ex  Me  in  Mem 
{Boia.  I.)  Primus  gradus  iidei  est  seternitas  Filii 
cum  Pati*e;  secundus  gradus,  ffiqualitas;  tei*tiu8 
gradus  onitaB  ejusdem  substantiu) ;  quartus,  idem 
moduft  uiriu8«|ue  existendi ;  quintus ,  unitas  ^i- 
ritus  8ancti  cum  uiroque,  id  est  cum  Filio  et  Paire. 


Et  notandum  quodin  hoc  ordine  Oratio  Dorainica 
continetur,  unde  et  tres  qusestiones  rationabiles  iii 
hoc  ordine  oriuniur.  Pnma  videlicet  quare  in  cru- 
cibus  faciendis  tanta  diversitas  ostenditur ;  secundai 
quare  corpus  Domini  integi-um  in  eisdem  cruoibus 
faciendis  manu  teneatur ;  tertia,  quare  in  hoc  or- 
dine  potius  quam  in  aliis  Oratio  Dominica  continea- 
tur.  Notandum  est  etiam  quod  alia  per  ea  quas  fiuni 
intelliguntur,  alia  per  ea  quse  dicuntur.  Sed  quee 
diversitas  in  crucibus  ostenditur?  Prima  quidem 
crnx  ex  utraqueparte  uttra  calicem  protendiitBr.  Se- 
cunda  calici  coaequatur.  Tertia  infra  calicem  coar- 
ctatur.  Quarta  eadem  est  cum  prima.  Quinia  ante 
calicem  depingitur.  In  prima  ergo  cruce  eetemiias 
Filii  intelligitur  cum  Patre ,  in  secunda  eeqiualiias, 
in  tertia  unitas  iuternae  et  ejusdem  substantiae,  in 
quarta  idem  modus  existendi  utriusque,  ei  anie 
mundi  constitutionem,  ei  post  mundi  consummaiio- 
nem.  Unde  de  seraphim  legitur  quod  duabus  aiis 
velabant  caput,  et  duabus  pedes,  el  duabus  volabani 
{Ezecb.  i).  In  capite  principium,  in  pedibus  finit. 
Quid  enim  fuit  ante  mundi  constitutionem,  vel  quid 
futurum  sit  post  mundi  consummationem,  ocoulium 
est  et  velatum.  Duabus  alis  volabant,  idesi  ad  ao- 
titiam  hominum  deferebant,  quee  in  medio  ad  salu- 
tem  hominum  pertinebant.  In  quinta  cruce  inielli- 
gitur  unitas  Spiritus  sancti  cum  Paire  et  Filio.  In  co 
vero  quod  dicitur /)(?/*  ipsum  intelligitur  creaiio.  Ineo 
quod  dicitur  cum  ipso,  operatio.  In  eo  quod  dicitur 
in  ipso  consummatio.  Per  Filium  enim  Pater  creavii 
universa,  cum  Filie  operatur,  et  Filius  cum  eo,-  re- 
gendo  et  disponendo  creata.  Unde  in  Evangelio : 
Patermeus  usquemodo  operahur:  etegooperor(4oaB. 
v),  Denique  in  ipso  consummabuntur  omnia.  Poai 
mundi  vero  consummationem ,  cum  tradiderit  re-^ 
gnum  Doo  Patri  et  suhjectus  erit  ei  qui  sibi  suijecit 
omnia  (I  Cor.  xv),  et  cum  perfecte  oognosoeiur  ab 
omnibus  Spirittis  sancti  persona  einatura,  iuncper 
Filium  erit  Deo  Patri  Omnis  Iwnoretgloria.  In  crea- 
tione  autem  rerum  et  in  opei^tione  est  quidem^o 
Patri  per  Filium  honor  et  gloria,  sed  non  omnis, 
donec  post  consummationemsicuta  PatreadFilium, 
sic  a  Filio  hsereditas  revertatur  ad  Patrem.  Pro- 
pterea  quinta  crux  quando  in  virtute  Spiritus  sancii 
dicitur,  ante  calicem  depingitur,  id  est  in  oculis 
omnium  manifestatur.  Post  mundi  enira  conaum- 
mationem^  non  tantum  quomodo  Filius  sii  unum  oom 
Patre  verum  etiam  quomodo  Spiritus  sanotus  sii 
unum  cum  utroque  et  procedat  ab  utroque  plene  ab 
omnibus  justis  cognoscetur,  sicut  scripium  est: 
Coguoscent  me  omnes  a  minimo  usque  ad  maximiun 
(Jer.  xxxi).  Propterea  omnis  lionor  et  glori^  diifer- 
tur  usque  in  ultimum.  Ideo  ergo  quinque  cruces 
facimus,  ut  per  virtutem  sanciee  crucis  ad  isiam 
quinquepartitam  oognitionem  veritatis  pertingamus. 
Prima  quaestio,  quare  scDicet  tanta  diversiias  in 
crucibus  faciendis  ostenditur,  in  prflediciis  soluia- 
terminatur.  Cfleteraedufiequeestiones  restani  aolvenr 
d8&.  SoIutiosecund«(\|i9jn%\^<c)iXiA&«^ 


467 


APPENEilX  AD  HU60NIS  OPERA.  D06MATICA. 


46o 


I1U8  Jesas  integer  et  perfectus  homo  apparuit,  et 
seipsum  integrum  atque  perfectum  exhibuit  et  pro 
nobis  obtulit.  Ideo  in  sexto  ordine  eum  integra 
manu  tenemus,  id  est  flde  integra  et  opere  perfecto 
imitari  debemus ;  et  sic  cruces  facimus,  id  est  ejus 
passionibus  communicamus.  Solutio  tertieequeestio- 
nis.  In  sexta  setale  Dominus  Jesus  veniens  Oratio- 
nem  Dominicam  ordinavit  et  docuit,  et  ideo  in  se- 
xto  ordine  convenientius  quam  et  aliis  ponenda  fuit. 
Cap  IX.  De  septimo  ordine  Canonis, 

Septimus  ordo  a  pace  incipit  et  ad  pacem  tendit. 
Tria  de  dilectione  Creatoris  requiruntur :  mens,  ma- 
nus  et  lingua ;  hsec  eadem  in  hoc  operantur.  Lingua 
format  vocem,  manus  pingit  crucem,  mens  movet 
utrumque,  id  est  linguam  ad  formandum  vocem,  et 
manum  ad  pingendum  crucem.  Heec  igitur  tria  sunt 
necessaria ,  id  est  vox  orationis ,  et  virtus  sanctae 
crucis ,  et  fides  mentis ,  ut  pertingamus  ad  sum- 
mam  pacis.  Pax  Domini  sii  semper  vobiscum.  Non 
omnis  pax  est  Domini  pax.  Est  enim  pax  inordinata, 
est  pax  simulata,  est  pax  inquinata,  etpaxscelerata. 
Pax  inordinata,  pax  superborum,  qui  contempto 
superiore  obediunt  inferiori,  sicut  Adam  uxori,  et 
ideo  seipsum  superiorom  et  inferiorem  perdidit. 
Secundus  vero  Adam  maluit  obedire  Deo  Patri  quam 
Synagogae  matri ,  et  ideo  seipsum  recepit  cum  a 
mortuis  resurrexit,  et  Patrem  servavit,  et  matrem 
in  fine  recipiet.  Cui  Synagogae  matn  compatiendo 
Patri  dicebat :  Pater,  si  fieri  potest,  transeat  ame 
calix  iste  (Matth.  xxvi).  Non  tamen  passionem  time- 
batvel  subterfugere  volebat,  sed  quia  Synagogam 
ex  sua  passione  perituram  sciebat,  afTectu  pietatis 
condolebat.  Pax  simulata  est  proditorum,  qui  ore  et 
non  corde  loquuntur;  pax  inquinata,  fornicatorum 
et  adulterorum;  pax  scelerata,  rebellium  et  schi- 
smaticorum,  qui  universaliter  Ecclesiee  auctoritati 
resistunt  et  contradicunt.  Unde  Samuel :  Peccatum 
ariolandi  est  repngnare,  et  quasi  scelus  Idololatrise 
nolle  acquiescere(I  Reg.  xv).  Augustinus  tres  aucto- 
ritates  ponit :  primam,  sanctarum  Scriptui*arum ;  se- 
cundam,  genei*alium  conciliorum  ;  tertiam,  univer- 
salis  Ek^clesiee  consuetudinem,  dicens  :  Omnia  quae 
nullaistarum  auctoritateroborata  sunt,  ab  Ecclesia 
penitus  resecanda  existimo.  Pax  autem  Domini  or- 
dinata  est,  qua)  ordinem  diligit.  Vera  est,  quse  nemi- 
nem  fallit.  Munda  est,  quse  omnia  inquinamenta  re- 
fugit.  Pudica  et  eetema  estquae  litem  et  flnem  nescit. 

In  ordine  multse  qua^stiones  oriuntur  quse,  Spiritu 
sancto  revelante,  solvuntur.  Prima  queestio,  quare 
tres  cruces  secundum  consuetudinem  Ek^clesiee  flant; 
secunda,  quare  duse  secundum  quamdam  rationem 
fidei  sufficiant ;  tertia,  quare  cruces  istae  non  supra 
vel  extra  calicem,  sed  tantum  intus  in  calice  fiant. 
Quarta  est  quare  tei-tia  particula  Dominici  corporis 
manu  teneatur  in  criicibus  faciendis.  Quinta,  quare 
eademparticula,  factis  crucibus,  in  calicem  descen- 
dat.  Sexta,  quare  duse  parfes  extra  calicem  rema- 
neant.  Septima,quando  dicitur  i4^/i(/s  Dei,  cum  duo- 
bus  primis  sii  convenientia,  quare  in  tertio  sit  difTe- 


A  rentia  dicendo,  dona  nobis  pacem.  Solutio  primae 
qusestionis :  Tres  vit»  sunthumanae  naturae :  Prima, 
animse  simul  cum  corpore;  secunda,  animae  relicto 
corpore ;  tertia,  animse,  resumpto  corpore :  quee  erit 
in  resurrectione.  In  prima  vita  pax  est  necessaria, 
quae  longe  faciat  a  crimine.  In  secunda,  pax  est  ne- 
cessaria,  quee  longe  faciat  a  terrore,  unde  in  exse- 
quiis  mortuorum  dicitur:  Non  psenalis  limor  ex- 
cruciet;  non  reorumproxima  catena  constringat,  etc. 
In  tertia  vita  pax  est  necessaria  quse  longe  faciat  ab 
utroque,  id  est  a  crimineetterrore,  consummataglo- 
ria  etbeatitudine.  Ideo  ergo  tres  cruces  facimus,  ut 
per  virtutem  crucis  ad  istam  triplicem  pacem  per- 
tingamus.  Ideo  etiam  semper  dicimus,  id  est  in  hac 
triplici  vita  pacem  aliis  impIoramus.Solutiosecun- 

Q  dee  questionis  :  NuIIa  natura  redimenda  erat  vel  ad 
pacem  reducenda,  nisi  solius  hominis  corpus  et 
anima ,  propterea  secundum  hanc  rationem  fldei 
duplex  crux  solummodo  videtur  esse  facienda. 

Solutio  tertiae  queestionis  :  In  septima  aetate  quse 
excipietur  ab  octava  pace  consummata,  non  erit 
unde  exterius  sit  dolendum  sed  unde  potius  sit  in- 
terius  gaudendum.  Propterea  cruces  non  extra,  sed 
intus  in  calice  fiunt.  Solutio  quartae  queestionis: 
Tertia  pars  Dominici  corporis  quam  manu  tenemus 
cum  cruces  facimus,  pars  illa  est  Ecclesise  qute  in 
exsultatione  est  et  gaudet  cum  Christo  in  aeterna 
beatitudine,  hanc  ergo,  id  est  sanctos  manu  tenere, 
id  est  flde  et  opere  imitari  debemus,  ut  sic  cruces 
faciamus,  idestpassionibusChristi  communicemus. 

C  Solutio  quintee  qusestionis :  Calix  Domini  qui  labo- 
rem  significat  et  imitationem  Dominicee  passionis , 
habet  suumexterius  et  suum  interius :  exterius  pres- 
suram  et  tribulationem ;  interius,  gaudium  et  con- 
solationem.  Unde  Dominus  in  Evangelio :  Heec  hcu- 
tus  sum  vobis,  ut  in  me  pacem  habeatis,  Jn  mundo 
pressuram  habebitis(Joan.  xvi),  unde  Isaias:  Secre- 
tum  meum  mihi  (Isai  xxiv),  et  David  :  Quani  magna 
multitudodulcedinis tuWy  Domine,  quam  abscondisti 
timentibus  te!(Psal.  xxx),  et  iterum :  Sccundum  mul- 
titudincm  dolorum  meorum  in  corde  meo  consolatio- 
nes  tuiv  lietificaverunt  animam  (PsaL  xciii).  Illud  se- 
cretum  gaudii  et  consolationis  et  illud  absconditum 
dulcedinis,  interius  est  calicis.  Propterea  ergo  illa 
tertia  paHicuIa  Dominici  corporis  descendit  in  cali- 

^  cem,  quia  post  laborem  cum  Christo  in  eeternum  et 
seternam  recipietrequiem.  Unde  in  Evangelio:  Jam 
pueri  mei  mecum  sunt  in  cuhili;  non possum  surgere 
et  dare  tibi  (Luc  ii).  Solutio  sextse  queestionis :  Duse 
paHes  Dominici  corporis,  quee  extra  calicem  rema- 
nent,  duse  sunt  partes  Ecclesiae,  pars  in  peregrina- 
tione,  et  pars  in  expectatione.  Quia  ergo  istse  dufo 
partes  laboribus  poenitentialibus  subjacent,  etadhuc 
exspectant  et  desiderant ,  nec  desidei*atam  habent 
requiem;  propterea  illeeduae  partes  Dominici  corpo- 
ris  extra  calicem  remanent.  Solutio  septimse  qucestio- 
nis  :  Tria  sunt  tempora ;  duo  sunt  misericordiee,  ter- 
tium  erit  pacis  et  justitise.  Quia  ergo  in  tempore  pe- 
regrinationis  et  in  tempore  exspectationis  speratur 


469 


MISGELLANEA.  —  LIB.  I. 


470 


et  exspectatur  misericordia,  in  tempoFe  vero  resur- 
rectionis  paxconsummabituratquejustitia.  Propter» 
ea  quando  dicitur,  Agmis  Deiy  in  duobus  primis  est 
convenientia,  in  tertio  est  differentia. 
Cap.  X.  De  tribus  ordinibus  sanctorum  in  Canone 

positorum, 
Denique  diligenter  nttendendum  est  et  vigilanti 
inquisitione  pei^quii-endnm  quarein  Canone  tres  po- 
nnnlur  onlines  sanctorum.  Tres  videlicet  sancti  de 
oninibus  Patribus,  qui  fuerunt  ante  legem:  Abel, 
Al>i*abam  et  Melobisedech  :  Novi  vero  Testamenti 
phiresyidestvingintlquinque  et  majorisauctoritatis 
nnto  consecrationem ;  pauciores  vero,  id  estquin- 
(ieeim  et  minoris  auctoritatis  post  consecrationem 
Trcs  preedicti  tnntum  de  omnibus  Patribus  qui  fue- 
runt  anle  legem,  idcirco  pro^cipue  ponuntur  in  Ca- 
none,  quia  in  istorum  personiset  sacrificiiSy  persona 
et  sacrificium  Christimnximepraeflgurabatur.  Abel 
enim  ngnum  de  grege  obtulit  etper  invidiam  a  fra- 
ti*e  occisuis  fuit.  Abraham  per  obedientiam  de  terra 
et  cognatione  sua  exiitet  unicum  tilium  obtulit.  Mel- 
chisedech  qui  rex  paciflcus  et  justitiee  dicitur,  sine 
pntre,  sine  matre,  assimilatus  Filio*Doi,  manet  sa- 
cerdos  in  pet*petuum,  et  in  flgura  Christi  obtulit 
Abrahas  panem  et  vinum  Nuvi  Testamenti  plures, 
id  estquinquies  quinqueet  majoris  auctoritatis  ideo 
ponuntur  snncti  ante  consecrntionem,  quia  utdigne 
oflieio  etministerionoslro  res  mirabiliterfiat,  id  est 
substantia  panis  et  vini  in  verum  corpus  Christi  et 


A  angiiinemtranseat,  pluribusetmajoribusauxiliisin- 
digemus,  etquinquiessensuumperfectionemultipli^ 
candi  etconsummandisumus.  Post  consecrationem 
pauciores,  id  est  quindecim  et  minons  auctoritatts 
ideo  ordinantur  sancti,  ut  eorummeritis  etpre<»bd0 
quindecim  gradibus  charitatis  ascendamus,  et  unitt 
insanctorum  consortiumtranseamus.  Multoquid^m 
mirabilius  et  majus  est  substantiam  panis  et  vini 
verum  corpus  et  sanguinem  Christi  fleri,  quam  nos 
in  sanctorum  consortium  admiiti.  Idcirce  per  Abel 
vera  innocentia,  per  Abraham  vera  et  perfectaober 
dientia,  per  Melchisedech  fldes  designaturdevotaet 
integra.  Istee  tres  virtutes  veraciter  in  illis  redolent 
qui  omnipotenti  Deo  corporis  et  sanguinis  Ghrieti 
sacrificium  lideliter  immolant.  Sancti  patres  magne 

B  subtilique  considcratione  instituerunt,  ut  in  oanone 
missae  nullus  confessorum  vel  virginum,  nisi  qui 
martyrio  sanguinis  purgatus  est,  nominetur,  quo* 
niam  de  martyribus  nulla  dubietas  est  quin  statim 
de  corporibus  egredientes  eorum  anime  regnum 
c(Blorum  conscenderint.  De  cseteris  autem  qui  in 
pace  Ek^clesiee  transierunt,  incertum  est  utrum  ad- 
huc  inalia  vita  aliqui  expiandum  habeant.  Sicutde 
Paschasio  diacono  refert  beatusGregoriu8,quodet 
post  mortem  miracula  feeerit,  cttamenasanctoGer- 
mano  poenitentiam  agens  repertus  sit  pro  levissima 
culpa,  quam  necculpamesse  credidit,etideo  fletibue 
non  extinxit.  Salutari  hostia  post  mortem  liberart 
merebimur,  siantemortem  Deoipsihostiafuerimus. 


MISGELLANBA 


LIBER  PRIHUS 

ELUCIDATIONES  VARIJE  IN  SCRIPTURAM  MORALITER. 

Qute  nuseellanea  dieuntur^  quod  miatim  et  eonfuae  proeedunt ;  alii  enim  ista  ab  ipao  Hugone 
eolleeta  eensent^  ut  ca,  ubi  eommodum  viderit^  ad  institulum  suum  applieet ;  alii  non  ah 
HugonCy  sed  ex  operibus  Hugonis,  ut  sententiarum  floseulos  exeerpta  existimant,  eo  quod 
plurima  ejus  seriptis  inserta  deprehenderunt:  quce  si  impressa  inoenero,  titulum  duniaxat 
et  locum  signavero. 

TiTULUs  \,  De  eo  quod  spiritualis  dijudicat  omniaf  C  V'idete,  ipsumvidere  petiit,  et  ille  omne  bonum  se 

ct  dejudicio  veri  et  boni.  ostensurum  promisit.    Quabi  aliud  offerre  videtur 

Spiritalis  dijudicat  omnia  (ICur,  n)  Spiritus  spi-      quam  fuerat  i*ogatus:  sed  nonaliud  est,  sed  ipsum 


ritalemfacit.Ipsespiritus  ipsaest  unctio  quae,  cum 
mentem  tetigerit,  de  omnibus  dot^et.  Ipsa  unaest,  et 
docetdeomnibus.  Necmirum  siomnia  docet,  qme 
omnia  continet.  Una  est  sapientia  et  in  ipsa  omnia 
sunt;  et  omnia  in  ipsa  non  aliud  sunt  quam  ipsn. 
Ibi  unum  omnin^et  omnia  unum  sunt,  Neque  idcirco 
non  unum  sunt  quia  omnia  sunt,  neque  ideo  non 
omnia  sunt,  qniaunum  sunt.  Pariter  magnitudo  et 
simplicitas:  unitas  et  univeraitas.  Unum  bonum  est 
et  in  illo  bono  omne  bonum  est.  Si  videre  cupis, 
lumen  est  et  specios.  Lumen  cst  quoniam  per  ipsum 


idem.  Omne  bonum  ipse  est,  et  ipsum  videre,  omne 
bonum  videre  est.  Qualis  ergoputasestspeciesista 
iuquaomnis  pulchritudovidetur?  Multumtibi  con- 
fert  lumen  hoc  corporale,  quando  per  ipsum  vides ; 
non  tamen  totum  confert,  quia  et  aliud  vides  et  to- 
tum  in  ipso  non  vides,  quoniam  aliud  vides  quod 
lumen  non  est  ipsum,  quamvis  et  hoc  videas  perlu- 
men.  Quoniam  autem  periioc  lumen  vides  totum 
per  ipsum  vides,  et  totum  in  ipso  vides ;  et  totum 
quod  in  ipso  vides,  ipsum  est  quod  vides.  Talelo- 
men  est  spirituale,  quod  cum  se  illuminandis  pradetat 


videa.  Species  quoniam  ipsum  vides.  Rt  quid  est  D  quiipsum  videnttotumvident.  Exhocipsumbonum 
videre  ipsum?  Quaesivit  ille  ut  videre  meraretur,  di-  quod  spiritualibus  oculis  lumen  et  est  species,  spi- 
cens:Si  invenitgratiam  ante  le^oslendemihi  teipsam  ritualibus  auribua  canticum  est,  Qu»runt  oculi  gau- 
Et  ait:  Ego  ostcadam  tibi  omne  bonum  {Exod,  xxxni.      dium  suum;  venit  booum  hoc,  et  dioit :  Lnmmk  wa^ 


m 


APPENDIX  AD  HUGONia  OPSRA  MGMATICA. 


471 


B 


QiriBrUnt  «iirefi  gaudiun  suom;  vetiii  bouamhoo  et  A 
didit :  CStntieam  sum.  Auditum  fuit  canticum  quod* 
dsm  nbvum,  ut  et  suavitas  et  novitas  jucunditatem 
auga^BDl:  Suavitas  ad  delectationem,  noviias  ad 
adndnilionem.Et  infusum  est  auribus  gaudium  suum 
et  dieil  bonum  hoc :  Quserite  me,  hoo  sum  ego.  Gla- 
mant  Imces,  et  dicit  sapor :  Sum ;  nares,  et  dicit 
odor:  Sum,  tactus^  et  respondet  suavitaa:  Sum. 
B§D  totum  sum ;  et  totum  quod  aum  bonum  sum ; 
ef  qtd  me  habet  totum  habet.  Non  poterat  corporea 
notiira  spiritualem^ierfectionem  fiemulari  ut  in  uho 
omnilBL  eontineret.  Propterea  multa  corpora  fleri  ne- 
c#886  erat  ut,  quod  non  poterant  per  se  singula 
siteiil  liAcereBt  universa.  Si  album  solum  factum 
esset,  Mgrum  non  esset.  Non  poterat  autem  corpus 
uniua  albiiiii  simul  et  nigrum  esse.  Et  qusBcunque 
ednlrana  erant,  in  uno  solo  esse  non  poterant.  Ita- 
qom  m  unvia  quodcunque  solum  factum  esset,  omne 
qood  est  pneter  unum  non  esset.  Ratio  autem  oon- 
invioran  eontraria  non  est;  et,  idoirco  spiritus,  in 
eo  quad  ndioBem  omnium  continet,  omnia  per  ra- 
tioneM  contiaet;  etcnmsitunus  et  simplex  natura, 
miillt^ex  tet  t«nen  sapientia,  sicut  stabilis  veritate 
etnwbilifl  subtilitate.  Hicergo  spiritus  quando  se  per 
gratiem  oordi  infundit,  sicut  in  ipso  omnium  veritas 
coaHiietiir,  ita  per  ipsum,  quoraodo  vuK  et  quan- 
tiim  vnlt,  oamium  cognitio  ministratur ;  et  incipiunt 
qoedammodo  omnia  esse  in  illo  qui  accipit,  siout 
omMia  suDt  in  iilo  qui  dedit.  Qui  enim  videt  oculo 
cofitemplstionis,  videt  Deum  et  ea  qu»  in  Deo  sunt.  n 
Qui  videt  oculo  rationis,  videt  animum  et  ea  quee  in 
animo  sunt.  Qui  videt  oculo  carnis,  videt  mundum 
et  ea  qusB  in  mundo  sunt.  Qui  autem  videt  ea  quse  • 
videntur  oculo  contemplationis,  videt  ei  eacyiee  vi- 
dentur  oculo  rationis  et  ea  quse  videnttr  otitb  ear« 
nis,  quia  in  superioribus  inferiora  cognoscuntur. 
Qui  autem  videt  oculo  rationis,  ea  quidem  quee  vi- 
dentiilr  oculo  carnis  videt;  sed  non  similiter  ea  que 
videntaroculo  cantemplationis  videt.  Qui  vero  oculo 
carais^Aei,  ex  eo  nec  ea  videt  quse  videntur  oculo 
contemplationis,  nec  ea  quse  videntur  oeulo  rationis 
Pvepteimigitur  «/Mrilaiifs(/i/iie/ic«^  om/iM,  quia  sicut 
pev  oddoliim  eontemplaiionis  ea  videt  quaa  in  Deo 
sunt^  ita  per  oeulim  raiionis  contemplatione  illumi- 
nate»  e«  videt  qa»  in  onimo  sunt,  et  per  ea  et  in 
eis  e«  qm^e  qu»  iu  mundo  sunt,  Qui  ergo  omnia 
vidsty  de  emniba^judieare  potest,  quia  nihil  ab  ojus 
juiMeiei  saUfahrtur  a  cujus  eogniiione  nihil  occuU 
tatur. 

^^qa^BpiriUtlisdijtKttcat  omnia,  Quideist om- 
iii«^'0«Mn  veritai^mv  sapieniia.  Omnem  bonita- 
te%  eMpetieatia.  Per  sapieniiam  jadicai  omnen 
veettHHtii.  Fer  ecxperientiam  judicat  omnem  bonita- 
temil  iHie  sont  TonMn  et  bemim,  et  in  his  duobo» 
coMM  otOM  bonam.  Sieat  himen  istud  eorporeum 
div^lft  W9  iMlket,  splendorem  et  ardorem  et  per 
splendorem  fuidem  illiuninare,  per  ardorem  auten 
ecc(ml«r«=^  oaltllMsefe  halMl,  sic  aammmnboaiiaL 
mMHma^mmwfM  et  ad  eo^aiiesom  ▼oriMit 


D 


illuminaty  etad  amorem  bonstatis  iuflammai.  Utrum- 
que  ministrai  spiritus  unus,  cognitionem  scilicet  et 
dilectionem.  (Jk>gnitio  prsBstat  judicium  veritatis,  di- 
lectiopreestatjudiciumbonitatis.  Inutroque  errani 
homines.  Quidam  errant  in  judicio  vei  itatis  excfficati 
per  ignorantiam,  quidam  errant  in  judicio  bonitatis 
excfldcati  per  malitiam.  Quid  est  malitia  ?  volunias 
mala,  In  voluntate  mala  dilectio  mala.  Sicui  enim 
bona  dilectio  mentem  illuminat,  sic  dilectio  mala 
mentem  excsacat.  Omni  homini  bonum  videiurquod 
diligit*  Scriptura  dicit :  Vm  iis  qui  dicunt  bonum  ma^ 
lum,  et  maJum  bonum  {Isa,  v).  Malum  bonum  dicunt 
qui  malum  diligunt,  et  rursum  bonum  malum  di- 
cunt  quod  bonum  odiunt.  Quid  est  diligere !  Appro- 
bare.  Qui  approbat  laudat,  et  bonum  putai  quod 
probat.  Quid  est  odire  ?  Improbare  et  malum  puiare, 
hoc  esijudicium  falsum,  in  quo  et  malum  bonum 
et  bonum  malum  dicitur.  Alius  dicit :  Bonum  est ; 
alius  dicit:  Malum  est;  et  contendunt  homines  er* 
roribus  suis  exceecati,  quia  spiritum  non  habeni 
per  quem  de  omni  vero  ei  de  onmi  bono  judicarede- 
buerunt.  Cuncia  fecit  bona  in  tempore  suo,  et  mun- 
dum  tradidit  diepulalioni  eorum  {EccJe,  ui).  Ideo 
litigant  homines  contendentes  judicio,etnonpos8ant 
recte  judicare  debono,  quianeque  bonum  in  veri- 
tate,  neque  verum  in  bonitate  cognoverunt.  EU  quia 
vere  non  cognoscunt  quid  sit  bonum,  non  possuni 
recie  judicare  de  bono.  Omnis  enim  qui  aliquid  ju- 
dicat,  secundum  aliquid  judicat.  Alioquinnihil  judi- 
catur,  nisi  aliud  sit  certum  et  notum,  cujus  compa- 
latione  sive  coUatione  ipsum  quod  dubium  est 
disoernaiar.  Etipsum  quidem,  secundum  quodaliud 
judicatur,  quasi  regula  est  cui  illud  quod  ex  ejus 
comparatione  judicandum  est,  quodammodo  confer- 
tur  et  ooaptatur.  Omne  autem  quod  secundum  re- 
ctum  judicatur,  recto  judicio  judicatur,  quoniam 
cum  illo  aut  convenire  invenilur  et  rectum  esse,  aut 
discrepare  ab  illo  et  esse  distoiium.  Quod  aulcm 
judicatur  secundum  in  quod  distortum  est,  statim 
ipsum  non  recto  judicio  judicari  necesse  est,  quia 
sicut  quod  discordat  a  torto,  semper  rectum  in- 
venitur;  quod  concordat,  tortumessenondubitatur. 
Itaque  in  sola  rectitudine  certum  judicium  est, 
quia  quod  convenit  cum  illa,  semper  rectum  esse 
necesse  est ;  et  quod  discordat  ab  illa,  nunquam 
rectum  esse  potest.  Si  ergo  rectitudo  i^gula  est 
omnis  judicii,  secundum  illam  utique  rectudinem 
rectissime  omnia  judicantur  a  qua  et  per  quam  qu» 
recta  sunt  omnia  et  formantur  ut  recta  sinl,  et  pro- 
bantur  si  sunt.  Qu»  est  autem  summa  rectitudo 
nisi  summaveritas  etsummabonitas?Summaveri- 
tas  regttla  omnis  veritatis.  Summa  bonitas  regula 
omnis  bonitaiis.  Omne  igitur  bonum  judicatur  se- 
cundiim  summum  bonum.  Quale  bonum  ipsum  est 
et  quantum  bonum  est.  Est  autem  quoddam  sum- 
mum  bonum  vere  summum  et  vei*e  bonum,  ot  omnia 
qu»  ad  ipsum  bona  sunt  vera  bona  sunt.  Est  item 
quoddam  summum  bonum  nec  vere  summum  neo 
vere  beaum;  et  ideo  omnia  quee  ad  ipsum  bona 


MISCBLIANEA.  *-  UB.  l. 


474 


n  vera  bona  sunt.  Omnia  tamen  |bona,  tan- 
la  sunt,  quantum  ad  summum  bonum  bona 
iiod  vere  summum  bonum  est,  universaliter 
n  est.  Quod  autem  non  vere  summum  bo- 
;,  non  universaliter,  sed  in  suo  genere  tan- 
nmum  bonum  est.  Sunt  itaque  duo  quaedam 
bona ;  aliud  vere  summum  et  vere  bonum ; 
suo  genere  sumroum  et  in  suo  tantum  ge- 
aam.  Sed  quid  dicemus  ?  Nonne  summum 
Deus  est?  Si  ergo  duo  summa  bona  sunt, 
[ue  dii  sunt.  Et  fortasse  quod  ait  Apostolus  : 
}m  dii  multi  sunt  ot  domini  multi  (I  Cor. 
c  ipsum  significare  voluit,  quia  illic  quique 
im  aliquem  modum  non  inconvenienter  Deus 
ubi  in  sui  generis  bono  summus  invenitur. 
utem  ait,  unus  Deus  est  {ibid.)  Quid  est  no- 
identibus  ad  summumbonum.  Ad  summum 
num  tendentibus  unus  est.  Ad  verum  bonum 
bos  verus  est.  Inferioribus  positis  quibus 
Q  bonum  pervenire  non  datur,  allia  quiiedam 
bona  sunfqu»  vere  summa  non  sunt,  et 
«  non  sunt,  summa  tamen  in  suo  gradu  et 
tonstituta.  Et  quod  cuique  summum  est  hoc 
•  esi.\Ecce  inquit,  Deum  Pbaraonis  constitui 
i  vii).  Ecce  duo  dii  imo  tres ;  Moyses  in 
<,  homo  in  mundo,  Creator  in  coelo.  Et  habet 
qne  Pharaonem  suum.  Quid  est  Pharao- 
egatorem  et  contradictoiem.  Pharao  inter- 
negans  eum,  id  est  Deum.  Dominum^  inquit, 
BOVi,  et  Israel  non  dimittam  (Exod.  v).  In 
ans  eum  dicitur.  Quid  est  negare  Deum  ? 
n  bonum  negare.  Deus  enim  summum  bo- 
.  Qui  nogat  inquit  Apostolus,  Cbristum  in 
9nisse,  hic  est  Anticbristus  (I  Joan  n),  hoo 
rarius  i^.hristo.  Si  ergo  qui  negat  Christum, 
istas  est,  igitur  qui  adversatur  et  contrarius 
[DO  bono.  hic  negat  summum  bonum,  et  est 
id  est  negans  eum.  Quid  est  contrarium  vero 
si  verum  malum  ?  Et  non  vero  bono,  nisi 
am  malum  ?  Eoce  ergo  constituamus  tres 
168  contra  tres  deos  Moysi  adversatur  ty- 
i4*^gyptius,  homini  mundus,  Deo  diabolus. 
cnidelitate,  secundus  adversitate,  tertius 
e.  Primus  stevitiam,  secundus  poenam,  ter- 
iiiain  opponit.  Interiorem  vitam  in  anima 
tere  conatur  iniquitas ;  extenorem  vitam  in 

exstinguere  conatur  moi*taIitas.  Moysi 
matur  exstinguere  Pharaonis  crudelitas. 

omnibus  contradictiones  sunt.  Sunt  igitur 
ima  bonn,  utrnmque  in  suo  ordine.  In  spi- 
is  bonis  Deussuaimum  bonum  est,  quoniam 
ipiriluale  bonum  est.  In  corporalibus  bonis 
immum  bonum  est,  in  quantum  ipse  corpus 
ipra  corporalia  omnia  conditus  est,  et  om- 
oralia  quse  facta  sunt  propter  ipsum  facta 
)0t  ergo  spiritualia  bona  omnia  ad  illud 
eferuutur  quod  in  suo  genere  summum  est 
10  corporalia  bona  omnia  ad  illud  refenintar 
[lUftd  inter  corporalia  omnia  supremum  ool- 


.  locatum  est.  Sed  in  spiritualibus  bonis  summum 
bonum  Deus  est,  in  corporalibus  bonis  summum 
bonum  homo  est.  Itaque  corporalia  bona  ad  homi- 
nem  referuntur  quasi  ad  summum  suum ;  spiritualia 
bona  qufis  in  cognitione  veritatis  et  amore  bonitatis 
conslstunt,  ad  Deum  referuntur,  velut  ad  sumnmm 
suum.  Corporalia  bona  ad  hominem  bona  sunt,  quia 
hominis  bona  sunt.  Spiritualia  Jsona  ad  Deum  bona 
sunt ;  non  quia  Dei  bona  sunt,  sed  quia  ex  Deo  bona 
sunt.  Ista  ab  homine  bona  non  sunt,  sed  homini 
bona  sunt;  illa  a  Deo  bona  sunt.  Quidquid  enim 
extra  ipsum  bonum  est  ab  ipso  quidembonumest, 
sed  ipsi  bonum  non  est,  qui  solus  ipse  bonum  su- 
um  est.  Omne  tamen  bonum  ideo  bonum  est,  quia 
ad  summum  suum  bonum  bonum  est,  et  in  tantum 

g  bonum  est,  in  quantum  ad  ipsum  bonam  bonum 
est.  Per  summum  igitur  bonum  reliqua  omnia  diju- 
dica  et  ipsum  quasi  regulam  justitise  in  judicio  uni- 
versorum  constitue.  Quid  est  bonum?  Quod  bonnm 
est  ad  summum  bonum.  Quod  est  vere  bonum?  quod 
bonum  est  ad  verum  bonum.  Quid  est  bonum  esse 
ad  illud?  prodesse  ad  illud.  Quod  convertit  et  duoit 
ad  illud ;  et  si  n*on  ducit  conducit  tamen.  Si  prodest 
ad  illud,  ducit.  Si  prodest  illi,  conducit  Spiritualia 
bona  ad  summum  suum  ducunt,  quia  prosunt  ad 
illud.  Corporalia  bona  ad  summum  suum  conducunt, 
quia  prosunt  illi.  Quid  est  malum  ?  quod  malum  est 
ad  summum  bonum.  Quid  est  verum  malum  ?  quod 
malum  est  ad  verum  bonum.  Quid  est  malum  esse 
ad  bonum?  nocere  illi  vel  nocere  ad  illud.  Quid  est 

C  nocere  ad  illud  ?  facere  ut  illud  amittatur,  vei  fa- 
cere  ut  non  obtineatur.  Ergo  corporalia  bona  om- 
nia  et  mala  ideo  bona  sunt  vel  mala,  quia  bono  quod 
summum  est  ad  illa  prosunt  vel  nocent.  Spiritoalia 
antem  bona  omnia  et  mala,  ideo  bona  vel  mala 
sunt,  quia  ad  bonum  quod  summum  est  ad  illa, 
prosunt  vei  nocent;  et  tantum  utraque  bona  sunt 
vel  mala,  quantum  prosunt  vel  nocent  sive  illi  sive 
ad  illud.  QusBcunque  autem  corporaliter  bonn^  di- 
cuntur,  secundum  quod  bona  sunt  homini,  bona 
dicuntur.  Qusecunque  autem  coi*poraliter  bona  sunt 
homini,  secundum  quinque  sensuum  perceptionem» 
bona  sont,  per  quos  videlicet  sensus  et  anim» 
commercium  est  ad  mundum,  et  mundo  ad  animam. 
Onmes  formss  remm  et  figurflB  et  colores  et  species 

D  secundum  visum  bona  diountur,  quia  visum  fovent, 
et  secundum  visum  placent  homini ;  et  quse  magis 
visum  delectant  magis  bom  diountur,  sicut  illa 
qu8B  cruciant,  mala. 

Similiter  in  sonis  et  canticis  qu»  auditom  dele- 
ctant,  bona  dicuntur  :  et  qu»  cruciant  mala ;  et 
qu»  magia  delectant  vel  cruciant,  magis  bona  vel 
maia.  Ad  hunc  modum  in  odoribus  quoque  qu» 
amplioe  olfactum  delectant  magis  bona  diountur ; 
qun  dolore  affieiunt  et  cruciant,  mala  nominantur. 
Similiter  in  gusto  et  tactu  invenitur.  Stcergo  qo»- 
cunque  corporaliter  booa  dicontor  pi^opter  oorpos 
hominis,  boA*  dicontor  propter  qood  fSacta  aont  ut 
illi  bon«  e«m(  M»»&«  ^«^Qftr|m6oiC>MM.t««v- 


476 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


476 


nia  ad  corpus  hominis  referuntur,  quanta  putanda       enim  poBna  malum  est  in  aniaritudine  potionis,  sa- 
est  excellentia  animte  rationalis,  quas  insestimnbili       nitas  bonum  est  in  adeptione  curationis.  Ex  vero 


dignitate  ipso  corpore  superiorinveniturfQuatuor 
itaquc  genora  boni  distinguuntur,  vera  bona  et  vera 
mala,  non  vera  bona  et  non  vera  mala.  Vera  mola 
homo  facit;  non  vei*a  mala  homo  patitur.  Veramala 
sunt  in  culpa,  non  vera  mala  sunt  in  poona.  Scrip- 
tum  est  :  iSV  est  innlnm  in  civilitto  qnod  Dominns 
non  focerit  (Amos  iii).  Quod  ad  culpam  homini  est, 
homo  facit;  quod  ad  poenam  est  homini,  Deus  fn- 
cit.  Ergo  homo  culpam  facit,  Deus  pocnam.  Culpa 
verum  mnlum  est,  poena  non  verum  malum.  Vide 
dispares  factores.  Deus  faoit  verum  bonum,  homo 
non  verum  bonum.  Hursus  homo  verum  mahim 
facit,  Deus  non  verummahim.  Sicut  nulluminnlum 


item  bono  non  verum  bonum ;  etnon  vcrum  malum 
oritur,  sicut  quando  ex  continentia  mentis  et  cor- 
pus  ab  edendi  supcrf1ui'ate  cohibitum  in  sua  sani- 
tate  oonservntur,  et  caro  pcr  abstinentiam  macerata, 
ipsa  etiam  boni  operis  exsecutione  affiigitur.  Ex 
vero  similiter  malo  non  verum  bonum  et  non  venim 
malum  oritur,  qunndo  id,  quod  continentia  ffacere 
dicimur,  idem  ipsum  sive  in  sanitate  corporis,  sive 
in  maceratione  carnis  avaritia  operalur.  Ex  non 
vero  bono  et  verum  bonum  el  verum  malum  nas^^i- 
tur,  sicut  quando  animus  ex  fomento  camis  sive  ad 
virtutem,  sive  ad  vitium  inflammalur.  Ex  non  vero 
item  malo  ct  verum  bonum  el  verum  mnlum  oritur, 


est  intus  ad  culpam  qmod  homo  non  facit,  ita  nul-  u  quando  ex  pocna  corporis  animus  vel  exerceturad 

\  1  A         Jk  *  %  1        »^  ■^      «  1*A*  1  J**  •il         _  •1*4  rf  ^ 


lum  malum  est  foris  ad  pcenam  quod  Deus  non 
facit;  sed  homo  cum  malum  facit  sibi  facit,  etideo 
malefacit.  Deus  cum  malum  facitnonsibifacit,  sed 
homini  malefacienti ;  et  ideo  non  malefacit.  Homo 
intus  stulte  loquitur  peccnndo;  Deus  foris  stulto 
respondet  secundum  stultitiam  ejus  pcccatum  pu- 
niendo.  Sunt  ergo  quatuor,  verum  bonum  et  verum 
malum  :  et  non  veruin  bonum  ct  non  verum  mnlum. 
Et  omnia  heec  «•oinpnratione  summi  boni  judiounJur 
utrum  bonn  sint  an  mnln ;  et  si  sunt,  quanta  sint. 
Tria  vero  sunt  genera  boni  :  Estquoddam  bonum, 
quod  in  se  est  bonum  ct  non  nd  aliquid.  Est  item 
quoddam,  quod  non  in  se  cstbonuin,  sed  ad  aliquid. 
Et  est  rursum  aliud,  quod  et  in  se  est  bonum  et  ad 


justitiam,  vel  ad  iniquitatem  inclinatur.  Cum  sic 
igitur  et  ex  bono  et  malo  bonum  pariler  et  malum 
proveniat,  quod  ex  bono  bonum,  etexmalo  malum 
oritur,  ipsa  quidem  boni  et  mali  natura  operatur. 
Quod  autem  ex  bono  malum  verex  malo  bonuin 
provenit,  nlterius  vel  malitia  vel  bonitas  facit,  illic 
abutentis  bono,  hic  bene  utentis  malo  ad  bonum, 
maxime  si  verum  est  bonum  vel  mahim  quod  fit, 
sive  verum  sive  non  verum  sit  ex  quo  iit.  Quin 
ergo  ut  cx  veio  mnlo  verum  bonuin  proveniat  non 
poteslntis  hurnano},  sed  divime  bonitafis  opus  esl, 
nunqunm  homini  verum  malum  faciendum  vel  pn- 
tienduin  conceditur,  ut  inde  bonum  oriatur.  Prop- 
terea  cum  dixisset  Apostolus  '.Uhi  ahnndnvit  ini- 


aliquid.   Frimum   est  inlimum  bonuin,  secundum  C  qnitns,  snpornhnnrtavit  ot  gratin  (Rom,  v),  et  qui- 


medium,  tertium  summum.  Sicut  enin  optimum  est 
quod  et  in  se  ad  aliud  bonum  est,  sic  et  inflmum 
est  quod  in  se  tantum  bonum  est,  quia  illo  melius 
est  hoc  quod,  licet  in  se  bonum  non  sit,  ad  aliud 
tamen  bonum  est.  Quia  enim  ex  eo  majus  bonum 
est,  ipsum  esse  melius  est,  quia  melius  est  quod 
ex  ipso  est.  Aliquando  autem  ex  verbo  bono  verum 
bonumnascitur,  sicut  quando  ex  una  virtute  nlia 
virtus  procreatup.  Aliquando  ex  vero  bono  verum 
malum  oritur,  sicut  quando  animus  ex  virtute  per 
superbiam  inflatur.  Rursum  ex  vero  malo  verum 
malum  nascitur,  quando  ex  uno  vitio  aliud  pro- 
creatiir.  Item  ex  vero  malo  verum  bonum  oritur, 
sicut  quando  ex  culpa  humilitas  oritur. 


dam  ex  hoc  occasionem  sumere  conarentur  quasi 
idcirco  homini  malum  faciendum  esset,  quatenus 
ex  eo  postmodum  bonum  proveniret,  subjanxit  de 
talibus  :  Qnnrnm  dnmnatio  jnstn  ost  (Rom  iii).  Si 
enim  homo  male  facit,  et  ex  ejus  malo  postea 
Deus  benefacit,  homc  quidem  pro  eo  quod  male- 
facit  jusfe  damnatur;  Deus  autem  pro  co  quod  de 
malo  bonum  facit  juste  clariflcatur.  Quod  maluin 
est,  hominis  est;  quod  ex  malobonumest,  Deiest. 
Propterea  tu  malum  cave,  quia  si  malum  feceris, 
ex  eo  bonum  facere  non  potes. 

Similitcr  quamvis  ex  v^^-o  bono  aliquando  verum 
malum  oriatur,  non  ideo  tibi  bonum  vitnndum  est, 
ne  malum  inde  invenial,  quia  etiam  cumbonum  fa- 


Duo  fuerunt  :  Pharisfeus  et  publicanus,  unus  ju-  D  ctum  fuerit,  in  tun  ndhuc  potestate  est  ut  malum 


stus,  alter  peccator.  P^xjustitia  Phariseei  orta  est 
•elatio;  ex  injustitia  publicani,  humiliatio.  lllic  ex 
vero  bono  verum  malum ;  hic  ex  vero  malo  vcrnm 
bonum.  Item  ex  non  vero  bono  non  verum  iionum 
nascitur,  sicut  quando  ex  fomento  corporis  sanitas 
corporalis  comparatur.  Hursum  ex  non  vero  bono 
non  verum  malum  nascitur,  sicut  quando  ex  dulce- 
dine  cibi  faucibus  irntatis  per  immoderatam  edaci. 
tatem  stomachus  oneratur.  Ex  non  vero  malo  non 
verum  malum  nascitur,  sicut  quando  ex  poena  cor- 
poris  infirmitas  corporalis  generatur.  Item  ex  non 
vero  malo  non  verum  bonum  oritur,  sicut  quando 
ex  poena  eorporis  ffanitas  corporalis  generatur.  Si 


non  fiaf.  Proptor  hoc  ne  malum  facias  pi*opter  bo- 
num,  qiiin  in  fua  potestate  non  est,  ut  ex  malo  bo- 
num  flat ;  nec  bonum  dimittas  propter  malum,  quia 
etiam,  fncto  bono,  in  tua  adhuc  potestate  est  ne 
malum  flat.  Et  hoc  quidem  de  vero  bono  et  vero 
malo  intelligendum  est.  Sane  de  non  vero  bono  et 
non  vero  malo  hanc  hominem  cautelam  habere 
oportet,  ut  quia  hsec  in  ejuspotestate  sunt,  et  eissive 
ad  verum  malum  abuti,  sive  ad  verum  bonum  uti 
potest,  ita  ipsnprotempore  et  causa  sive  ad  agendum 
sive  adpatiendum  susoipiat,  quatenussemper  ea  vel 
ad  fructum  vel  ad  usum  adipiscendi  boni  convertnf . 
Ad  fructum  Teri  boni  cooperante  gratia,  ad  usum 


MISCELLANEA.  —  UB.  I. 


478 


ni  cooperante  natura.  Mors  carnis,  quia 
st,  semper  malum  est,  sed  semper  mala  non 
niliter  vita  carnis,  quia  natura  est,  semper 
est,  sed  semper  bonanon  est.  Ronavitaest 
»etbonummeritum;  bona  mors  estpostquam 
tam  prsemium.  Mala  vita  est  in  qua  est  sen- 
le  virtute  ;  mala  mors  est  iu  qua  poDna  est 
;ributione.  Quta  ergo  nec  vita  carnis,  nec 
leque  ea  qune  in  vita  vcl  in  morte  sunt,  vera 
b1  mala  sunt,  ita  his  omnibus  homo  uti  de- 
sive  bona  sint  sive  mala  quae  sustinet,  om- 
Mum  bonitatis  inclinet.  Ad  usum  veri  boni, 
nim  bonum,  vel  non  verum  malum  innecti- 
ando  homo  vel  in  vita  virtutem  exercet,  vel 
te  pr«emium  virtutis  meretur.  Ad  usum  non 
li  non  verum  bonum  vel  non  verum  malum 
tur,  quando  ea  qua3  in  vita  vel  suavia  vel 
sunt,  ad  sanitatem  corporis  servandam  vel 
idam  disponuntur.  Sed  ha3C  omnia  quando 
im  bonum  hominiproficiunt?  Proficiunt  coo- 
I  gratia,  quando  ad  non  verum  bonum  coo- 
)  natura. 

Dc  cibo  Eminanuelis,  de  quo  scriptum  est: 
«  Butyrum  et  mel  comeiletj  »  elc.    * 
ibo  Emmanuelis  magna  qucestio  cst,    quare 
m  et  mel  comedet,  ut  sciat  reprobare  maJum  et 
bonum  (Isa.  vn).Butyrum  est,  ut  omnes  no- 
nguedo  ex  carne  veniens.  Mel  duJce  de  rore 
scendens.  Quid  igiturper  butyrum  accipie- 
isi  refectionem  boni  operisquod  per  corpus 
itur?  Etquid  per  mel,  nisi   eam  quoe  dono 
desuper  infunditurdulcedinem  contemplatio- 
e  ergo  butyrum  etmelcomedit  quiin  Komine 
>to  et  desuper  plenitudinem  spiritus  accepit, 
;  homo   sul)ter  per  carnem  opera  virtutum 
it.  Butyrum  enim  et  mel  comedere  est  cor  in 
pietatis,  et  foris  perbona  opei*a,et  intusper 
plationem  exercere.  Sed  alius  ad  refectionem 
t,  alius  ad  delectationem.  Qui  in  plenitudine 
;  vel  nondum  habita   vel    amissa  defectum 
,  is  cibo  indiget,ut  refectione  roboratus  soli- 
Qui  autem  in  plcnitudine  sua  defeclum  sive 
lionem  non  rocipit,  is  cibum  ad  refectionem 
(uint.Nos  igitiir  qui  puri  homines,  sumus,et 
essum  tcmporis  ad  augmentum  virtutis  profi- 
pro  necessitate  nostii  defectus,  butyrum  et 
1  solum  ad  delecfationem,  sed  etiamad  refe- 
I  manduoamus,    nutyrum,    ut  in  nobis  per 
iefatis  foris  excrcoatur  amor  proximi.  Mcl, 
comtcinplationeui   veiitatis  intus  nutriatur 
ei.  Sed  ille  liomo  ad  refectionem  bulyi*o  et 
on  eguitiuqiio  aprincipio  conceptionissuo*, 
homo  eSber(ppit,omniunisemper  plenitudo 
n  fuit.    Coniedit  tamen  homo  ex  tempore, 
-cibus  fuit  Deuscxi^iternitate.  Comedit  non 
jonuin  reficorot.sed  iie  plenus  jejunos  fasti- 
oniedit  butyruin,  non  utvirtutem  charitatis 
r  opera  augeret,  sed  ut  in  nos  ejus  alTectum 
ret.  Comedit  uiel  snpernorum  dulcedinem, 


A.  nec  proignorantiarequiren8,necpro  defectu  appe- 
tens,  sed  prsesentemsemperplenissima  cognitione 
aspiciens,etpossessaperfectissima  charitate  utens. 
Non  ergo  ad  refectionem,  sed  ad  delectationom  co- 
medit  qui,  plenitudincm  possidens,  idem  ipse  per- 
fectio  (mt  Butyrumcomedit,  quando  implevit  quod 
de  eo  prsedictum  fuerat  per  Psalmistam  :  Et  erit 
tanquam  Jignum  quod  plantatum  est  sccus  decnrsus 
aquarum  :  quod  fructumsuum  dabit  in  tempore  suo 
Et  folium  fijus  non  defluet ;  et  omnia  qufvcunque  fa- 
ciet,  prosperabuntur  (Psal.  i)  Mel  comedit,  quando 
implevit  quodscriptum  esiilnlegeejus  mcditabitur 
die  ac  nocte  (ibid.).  Ut  sciat  reprobare  malum  : 
Qui  non  abiifin  consilio  impiorum,  et  in  via  peccnto- 
rum  non  stetit ;  et  incathedra  pestilentifc  non  sedit 

B  (ibid.)  Et  eligere  honum:  Sed  in lege  Domini  volun- 
tas  ejus  (ibid).  Ergo  butyrum  et  mel  comedct,  ut 
scint  reprobare  malum  et  elitjere  bonum.  Fortasse 
butyrum  comedetutsciat  reprobare  malum,  etmel 
comedet  ut  sciat  eligere  bonum:  Ergo  comedendo 
didicit  (^hristus  reprobare  malum,  et  eligere  bonum 
Si  enim  non  comedisset,  non  gustasset.  Si  nongu- 
stasset,  perexperientiam  non  novissot.  Ergo  come- 
dit,  et  gustavit  ;  gustando  sensit  et  agnovit.  Quid 
comedit?  Butyrum  et  mel.  In  butyro  aliquidamari- 
tudinis  mistum  erat.  In  guslu  mellis  nihil  amaritu- 
dinis  inveniri  poterat.  Et  propterea  illic  inventum 
est  quod  merito  reprob$ri ;  hic  autem  nihil,  nisi 
quod  jure  eligi  debuisset. 

Q  Videamus  nunc  amaiitudinem  butyri.  Filius  Dei 
per  humanitatem  in  mundum  veniens,  multa  opera 
pietatis  humano  j^eneri  exhibuit,  verbo  docuit, 
exemplo  provocavit.  Et  ut  postremo  Salvatorem 
mundi  se  indubitanter  astrueret,  mentibus  humanis 
assiduis  virtutibus  et  miraculis  occultam  in  carne 
SU8B  divinitatis  majestatem  aperuit.  Totum  hoc  bu- 
tyrum  erat,  et  ubi  est  amaritudo.  Omnia  ergo  heec 
faciendo  butyrum  comedit.  Sed  quia  cum  natura 
etiam  infimiitatem  assumpserat  ista  agendo  cum 
afTectu  pietatis  in  fame  et  siti,  frigore  et  oestu,  la- 
boreet  fatigatione,  cooterisque  nostr»  mortalitatis 
poonis  et  defectibus  sustinuit  amaritudinem  passio- 
nis.t/esnsenim  quodam  tempore  fatigatns  ex  itinere 
sedebatsaperlbntem^et  veniente  Samaritana^potum 

D  petiit,  dicens  :  Da  mihi  bibere  (JoanAy^.Ecceama- 
ritudo.  Postea  venientes  discipuli,  escasque  quas 
emerant  deferentes,  mirabantur  quod  cum  muliere 
loquebalur  (ibid).  Sed  et  ille  ostendere  volens  quid 
in  butyro  eligeret,et  quid  reprobaret,postulantibus 
ad  manducandum  accedere  ait  :  Ego  cibum  habeo 
quem  voa  nescitis  (i/;i(/).Etdiencep8  8tattm  :Afeu8, 
inquit,  cibus  est  ut  faciem  voluntatem  Patris  mei 
(ibid).  Hic  demonstravit  butyrum.  CibuSyinquit, 
qaem  vos  /lesciViar butynimest.C^ibus  quem  vossci- 
tis,  amaritudo.  Sed  quia  iste  8ine'illo  non  sumitur, 
ego  veni  in  illo  istum  comedere,  et  in  isto  illum  re- 
probare.  Videamus  adhuc  alibi  butyrum  majorem 
amaritudinem  habens.  Alio  quodam  tem^^ovQ  ca&ics^ 
docei^et  turbfi»  ivA»^TOTi^  «X\\%meti  Avfit>  >»ww  ^\ 


m 


APPENDIX  AD  HUGONM  OPBRA  BOGMATICA 


m 


quissermonem meum servaverit  imrtem  nongusia' 
biiineelernnm(Joan.  viit).Eccebonum  butyrum.Scd 
adest  amaritudo.  Et  illi:  Nnnc  cognovimus,  inquiunt, 
quia  diemonium  kabes,  Abraham  mortuus  ostetpro- 
photw ;  ei  iu  dicis:  Si  quis  sermonen  meum  servave- 
ritf  moriem  non  gustabit  in  wternum  (ibid).  Sed 
^sus  abrasa  amaritudine  ad  esum  buiyri  se  couver- 
teus,  aiiiAmen  amen  dico  vobis,  antoquam  Abraham 
fieret  ego  sum  (ibid.)  JudaBi  vero  rursum  amaritu- 
dinem  aspcrgcntes,  iulerunt  lapides  ut  Jacerent  in 
eum  (ibid),  Et  sequitur  reprobatio  mali.  Jesus  au- 
tem  abscondit  sq  et  exivit  de  templo  (ibid,)  Adhuc 
videamus  alibi :  AmhnlavitinporticuSalomonis.  Et 
circumdeberunt  eum,  dicentrs  :  Quousque  animam 
nostram  tollis  ?  Si  tu  es  Chrisius,  dic  nobis  palam 
(Joan.  X),  et  ille  :  Loquor  vobis,  vt  non  creditis, 
Opera  quoi  ego  facio  in  nomino  Patris  mei,  ipsa 
testimonium  perhibent  de  me,  ecce  butyrum,seJ  vos 
non  creditis  (ibid).  ecce  omaritudo.  Sequitur  re- 
probatio  :  Quia  non  estis  ex  ovibus  meis  (ibid).  Et 
rursum  :  Ego  etpaicr  unum  sumus(ibid).  ecce  bu- 
tyrum.  Sequitur:  Tulerunt  lapides  Judwi  uijacerent 
in  eum  (ibid.),  ccce  iterum  amaritudo,  Sed  ille 
amaritudinis  gustui  ab  appelitu  dulcedinis  avorlinon 
poterat.  Nam  subiliiui*:  lirspondit  eisjesus,  dicoiis : 
Multa  opera  bona  ostondi  vohis  ex  Patre  meo  (ibid), 
hic  est  butyrtun.  Sequitur:  amaritudo;  Propterquod 
opus  lue  lapidaiis  (ibid.)  Et  alibi  adhuc  aliam  su- 
per  aliam:  Queerebant  eum  apprehendcre  (Joan.wi) 
Sed  ipsemalum  reprobanseji:iW/c/6*  manibuscorum 
Et  quid  singula  narramus?Harounquafninvenimus 
Jesum  sine  amaritudiue  inanducasse  butyrum.  Fo- 
stremo  novissimam  illam  magnamque  amaritudinem 
butyrique  dulcedinem  malique  reprobationem  quis 
considerans  non  mirctur?Pependii  Dominus  Jesus 
ia  cruce  ut  pro  pieiatis  dulcedinc  pocuJum  amarae 
moriis  degusiaret,  et  circumdantibus  eum  inimicis 
atque  post  dira  vulncra  voces  biasphemas  in  eum 
jaculantibuSy  ipse,  suavitatis  cibi  sui  non  immemor, 
aii  :  Pater,  ignosce  eis,  quia  nesciuni  quid  faciunl 
(L{ic.xiiLni).Ecce  buiyrum  optimum,  magnis  quidem 
amariiudinibus  foi'is  asperaum^ei  tamen  dulcorem 
suumiBterius  conservans  illaesum.Ui  ergo  demon- 
sirnretquodsine  corrupiione  susedulcedinis  sponte 
araaritudinem  suscepisset,  expostulans,  ait  :  Sitio. 
At  illi  obtulerunt  ei  acetum  cum  felle  mistum  ;  et 
cum  gusiassei,  noluit  bibere  (Joan,  xix).  Gusiavii 
ei  reprobavit,  quia  sustinuit  ei  abjecit.  Passus  esi 
ei  superavit.  Nuaqaidnonjampalemesiquomodo 
Eaunanuel  nosier  buiyrum  comedai  ut  seiat  ro- 
prodare  malum  ?  Quia  in  l>r»miae  £)eus  opus  pie- 
iatisexhibeaSjetinipiorum  persecuiionem  sustinens 
quam  sii  reprobanda  eopum  praviiasper  experien^ 
tiam  sensii,  quam  per  provideaiiam  prius  idem 
ipse  reprobavii. 

Nuac  libei  iaiueri  quomodo  mal  cooiedat  Emmar 
auel  isie,  ut  sciat  eligere  bonmu.  la  gusiu  quidem 
mellis  oihil  amantudiois  iavemiucj  et  propterea  io- 
iuoi  qaod  ibi  esiab  experieate- eligitur«  Ergo  mel 


B 


A  comedit  ui  scirei  eligere  bonuoi.Sed  quid  dicimua. 
Qualis  est  laus  ista  (si  tamen  laus  dicenda  esi)quod 
Deus  hoiiio  per  experientiam  bonum  didicii,  qui 
semper  idem  ipsa  bonitas  fuit  ?sed  hsec  pieiatislaus 
est,  et  prieconiumniisericordia3ejus,quipro  nobis 
ita  inclinari  dignatus  esi,  ut  accipere  possei  ia  eo 
quod  assumpsit  id  quod  semper  habei  in  eo  quod 
fuit.  Hocenimbeushoino  per  experieatiam  gusiavii 
ex  tempore,4|uod  ipse  homo  Deus  per  naturam  erai 
ex  (eternitaie.  Ergo  mel  comedii  diviniiatis  huma- 
nitas,  cum  se  infudil  atque  univit  inftrmitati  ma- 
jestas.  Ibi  humana  natura  pleno  satietatisgustu  su- 
pernam  dulcedinem  haurire  cippit,  ubi  totum  quod 
est  Deus  ineflabili  gratia  sibi  unitum  aecepit,Tamen 
comedere  hominis  erat,  esse  cibum  divinitaiis.Ve- 
rus  ergo  lK)mo  Emmanuelquinvel  comedit  uisci^et 
eiigere  bonum.  VcrusDeus  Emmanuel,  qui  melfoit 
non  per  experientiam  discens,  sed  per  aaturam 
sciens  seipsum  bonum.  IJnus  tamen  ei  idem  per  se 
ei  per  naturam  sciens  etper  experieniiam  discens 
Quia  idem  ipse  honu)accepiiperexperieaiiam  quod 
fuit  Deus  ipse  per  naturam.  0  Emmanuel  bone,no- 
biscum  Deus,  propterea  tu  butyrum  et  mel  come- 
dere  potuisti,  quia  Emmanuel  factus  es  nobiscum 
Deus.Deus  enimapudte,  uecaccipere  poluisti  quod 
eras,  nec  quod  non  oras  sustinere.  Propterea  ^^m- 
manuel  factus  es  nobiscum  Deus,  ut  in  nostro  hu- 
miliatus,  in  ipso  et  «lesuper  quod  tuum  crat  acHpe- 
res,  et  quod  nostru^i   erat  subius,  tibi  sociares. 

prErgoEmmanuel  factus  es  nobiscum  Deus,utpos8es 
butyrum  et  mel  comedere,  et  inter  comcdcndum 
disceres,l)onum  eligens,  malumreproI^are.Sed  quid 
dico?  quis  est  sapiens  ut  inielligaihsDC?  Qualisergo 
tu'  Deus  erus  antiquus  a  principio  qui  in  principio 
lucem  divisisti  ac  tcnebras,  si  bonum  eligere  et 
malum  rcprobare  nesciebas?An  forte  et  hoc  aescire 
virtuiis  orai,  ei  discere  dignaiionis,  quia  electioad 
divinam  naturam  nonpertinuit,  cujus  adutrumlibet 
se  habere  non  fuii?  Ergo  Emmanuel  eligere  eire- 
probare  didicit,  quia  qui  ia  sui  natura  conditioni 
non  subjacebat, in  nostraliberum  arbitrium  assum- 
psit.  Cui  in  se  confirmato  dedit  possenon  posse  in 
mnlum  deiicere,  etboni  electionem  voluniate  libera 
sine  coactione.  Neque   idci.co   minus  liberum  eo 

Ql  quod  nec  aliud  patipossil  voIuntarium,nec  adaliud 
compelli  invitum.  Sed  idcirco  vere  et  summe  libe- 
rum,  quia  non  possit  vel  aliud  pati  quam  velle,vel 
aliud  velio  quam  posse,  sive  aliud  posse  quambene 
velle.  Sic  Emmanuel  buiyrum  ei  mel  comedit,  ut 
scial  reprobare malum  eteligerebouumfqmainhw 
mana  natura,  quam  assumpsit,  raiionabili  judicio 
volunialis  sanciee  nialum  deseruit  ei  bonumelegit, 
sicui  scriptum  est:  Dilexistijustitiametodistiini' 
quitatem  ;  propterea  unxit  te  Deus,  Deus  tuus  oleo 
Iwtitiap  pnc consortibus  tuis  (PsaLxLis).  Simili  ge- 
nere  locutionis  de  ipso  dicit  Aposiolus :  Et  quidem 
cum  ^sset  Filius  Dei,  didicit  ex  his  quio  passus  est 
obedientiam.  et  consummatus  factus  est  omnibus 
obtemperantihus  sibi  causa  saIutisseternm(Heh.s) 


MISCELLANEA.  -  LIB.  I. 


4SS 


cnim  ex  iis  quoe  pnssus  csi  obedientiam  A  corporalilaudnbiliasant,  iaipsis  exccllentiorainve- 

nies,  Ht  aHbi  quteras  bonum  tuum  nequein  illo  con. 
sidas  ubi  bcsiiis  oompnratis,  ettamen  nonsequaris. 
TiT.  VI.  I)o  iriplici  pacp. 
Una  est  pnx  quam  hubere  debet  honio  ad  Deum, 
alin  quam  ad  semetipsum,  alia  (funm  nd  proximam 
8uum.  Spiritus  enim  hominis  hae  lege  inter  Deum 
et  carneni  constitulus  urat,  ut,  si  Doo  superiori 
obedientiam  delutam  exhibei*et|  nunqunm  ejus  im- 
peno  6ui)jeota  caro  contraii^et.  Quandiu  ergo  homo 
pacem  ad  Deum  tenuit,  nullam  in  carne  sua  mole- 
stiam  contrudictionis  invenit.  8od  poslquam  Grea- 
tori  suo  per  superbiam  rebellis  esse  coopit,  siatim 
oaro  ab  ejus  consensu  se  dividens,  subdita  esse 


quin  qui  Filius  ernt  (eqnnlis  pcr  naturam 
Bse  posset  id  quod  iuferius  p«)ssi}iile  ernt 
iam  nssumpsit.  Qunsienim  disrcre  fuit  quod 
ii-am  in  sno  non  hnliuit  in  usinn  ex  nlieno 
i*e.  Solum  nunc  reslnt,  si  fojte  invenirepos- 
Cmmnnuelcm  nostrum  butyrum  et  mel  non 
stionom,  sed  nd  deleetntioncin  mnnducan- 
3  quod  fecit  necessitns  sit,  sod  volunins. 

'unt  oi  parfow  pisris  nssi  et  rnviini  niollis 

uv).  Immortalis  et  impnssibilis  jnui  fuit  fn- 
■  cibo  corpornli  non  indiguit;  tamcn  ut  de- 
Eiret  quod  fuit,  con\cdil  voluntnte,  nonneces- 
Omnia  itaque  benc  cedereut,  si  obtulissent 


...,.,  ..^  recusavit.   Hinc  homo,  vnriis   concupiscentiarum 

rum  et  favum  mclhs,  nisi  forte  idem  piscis  B  j     •  i    ••     i-  /    .        *    i-  * 

.     .^^        .1.  '      ^  .  suarum  dcsideriis  disiractus  et  alienn  et  qBSB  in- 

iffniueet,  quia  butyrum  sine  frixurnnonsu-  .  .  .  «••....         •« 

^  '  ^  '  concessa  fuei^ant  appetens,  termmos  justitio  ad- 

versusproximumsuumtransivit;  atquc  illic  quoque 

tur  bata  pace  ex  omni  parle  inquietus  et  turbulentus 

esse  coepit.  Nunc  ergo  reparando  proponitur  con. 

ditiOy  ut  si  pncem  habere  voluerit  cum  Deo,  habdre 

studeat  pacem  cum  proximo  suo.  Gum  autem  spiri- 

tus  Deo  plene  subjectus  fuerit,  tunc  et  illam  quam 

in  came  sua  portat  contradictionem,  gratia  ad  pa» 

cem  reformabit  paoatus  sit  toius,  ut  homo,  et  extra 

se  cum  pix)ximo  per  charitatem  fraternam,  et  in  se 

per  conscientiam  bonam,  et  supra  se  per  gratiam 

divinam.  Propter  hoc  dum  offertur  hostia  salutaris 

qua  Deo  nos  i*econciIiari  oportet,  prius  osculo  si* 


Nam  et  nos  quotidic  adhuc  in  butyro  amari- 
Q  ndmistnin  inveniinus,  in  melle  piiram  dul- 
n  |>ercipimus,  quin  in  opere  pietntis  Inbore 
ir,  in  gaudio  conteinplationis  dulccdine  re- 
ur.  Et  hoc  totuin  fit  ut  sciamus  reprobare 
et  eligere  bonum,  scilicet  ul  in  ipso  expe- 
>  discamus  quantum  priesens  vitn,  iu  qua 
num  sine  dolore  iieri  potest,  fugienda  sit; 
m,  in  qua  dolor  non  est,  appetenda.  Per 
im  nostrum. 

[.  ApoJogus  probans  omiw  cor  pronum  esse 
ad  comuiendalioaeni  sui  et  suorum. 


ik  dicit  omnes  bestias  fetus  suos  Jovi  pro-      ^^^^  pgcig  offerimus,  ut,  hac  prsemi w  quee  inter 


prficsentasse,  iuter  quas  simia  dcformom 
irahens,  risu  omnium  cnsiignri  non  potuit 
lOm  caeteris  nnieferi*et.  Ingenitum  si  quidem 
di  nnimnnti  amnre  quod   geiiuit.   Dc  corde 

nascitur,  ct  amant  corda  fctus  suos  adeo  ut 
nimus  perversus  in  conspectu  summse  ve- 
iortuosuin  elprnvum,  et  risu  omnium  dignum 
1  Buum  commendaro  non  erubescat. 

V,  De  stnlto  qui  ut  «  lunn  niutatnr,  »  et  de 

justo  qui  «  vir  unus  »  osf, 
)a8  sicut  lunn  muinlur  (Eooli  xxvii.)  Stultus 
aliter  unus  est,  sed  instnbil.tntc  et  mutabili- 
ilti.  Sicut  unn  est  luna,  ei  dicitur  prima,  ei 
a,  et  teiiin,  ci  qunrta,  et  quinta,  eic,  et 
lulta)  vnrietates  in  uno  corporc,   sic  stultus 


no8  consiai  pace,  illam  quse  ad  Deum  est  obstinere 
mereamar.  Quando  autem  pro  fldelibus  defUnctia 
boc  saoriftcium  salutare  immolatur,  osculum  paois 
ad  invioem  viventes  non  accipiunt  quoniam  hi,  pro 
quibus  vivifica  immolatio  fit  ab  hac  vita  subtraoti, 
humnnoB  conversationis  pacem  vel  concordiam  te- 
nero  amplius  aut  exhibere  uon  possunt.  Illic  ergo 
sola  illa  quie  ad  Deum  est  reconciliaiio  queritur,  ubi 
deinceps  prsesentis  vitw,  semel  hinc  educti,  condi- 
iioni  non  subduniur.  Vivenies  autem  per  pacem 
proximi  merentur  pacem  Dei,  et  per  pncem  Dei 
mei*eniur  pacem  sui,  non  iliam  quoe  animoB  esi  ad 
mundum,  sed  illam  quse  est  inter  animam  et  spiri* 
tum,  per  illam  quiB  est  inter  spiritum  et  Deum. 
Nam  est  quaedam  pax  inter  animam  et  mundum 


plorans,  modo  ridens,  modo  iristis,  modo  D  suaviier  viventium  et  male  ei  esi  queedam  pax  inter 


,  quasi  crescens  et  deflciens  et  de  alio  ad 
ransiens,  multas  ostendit  formas  in  uno  ho- 
Qao  conti-a  in  Inudem  justi  dictuin  est :  Fuit 
08  (/  fhffj  i).  Unus  quippe  est  justus,  non 
I  personn,  sed  vita,  quoninm  dum  per  diver- 
fores  vivendi  non  scinditur,  quasi  in  una 
18  fucie  persistens  invenitur. 

V.  Qaod  in  sensu  houum  bominis  non  est, 
10  peccando  fecii  ut  bestiis  comparetur,  ta- 
icere  non  potuit  ut  in  quo  bestiis  compara- 
t,  eisdem  cosequetur.  Qui  enim  ratione  supe- 
we  desiit,  sensu  se  inferiorem  invenit  Si 
oonsalis,  supernnt  iyncea.  Si  odoratum  i|i-> 
fu,  pTOYBleDt  canea.  Et  qaocunqne  in  aensa 


animam  et  spiritum  suaviier  viventium  ei  bene,  et 
est  qusedam  pax  inter  Deum  et  spiritum  feiiciier 
viveniium  et  beate.  Similiter  est  bellum  inter  ani' 
mam  et  mundum  non  suaviter  viventium  oi  male, 
et  esi  bellum  inter  animam  et  spiriium^non  suaviter 
viventium  et  bene,  ei  esi  bellum  inter  spiriium  et 
Deum  infeliciter  viventium  et  male.  Nam  quod  aua^ 
viier  viventes  et  male  veram  pacem,  qua  sapiantia 
invenitur  in  tempore  otii  boni  non  noverunt,  beatiM 
Job  tesiatur  de  sapieniia,  dicens  :  Nou  iuvenitar 
in  terra  suavHer  viveutium  {Job  xxviii). 

TiT.  VII.  De  dignitate  ei  Hbertate  rationalia 

creaiutWB 

Sola  rationalis  creatura  ita  condita  aal^  ^  \^^ 


488 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


484 


bonum  suum  non  esset,  sed  illi  a  quo  facta  est. 
Magna  ergo  dignitas,  ut  nuUum  ei  bonum  prseter 
summum  sufnceret,  et  ilem  magna  libertas,  ut  ad 
bonum  suum  cogi  non  possit. 

TiT.  Vlll.  Dg  tripUei  exorcitalione ,  et  quibus 
acliva  et  contemplativa  vitw  figurantur  nominibus, 

VitsB  mutabilis  conditio  talis  est,  ut  in  eodem 
diu  stare  non  possit  :  cui  adhuc  ad  laborem  et  do- 
lorem  convertitur  quod  qua^situm  et  ad  consola- 
tionem.  Fluctuat  ergo  in  exercitationibus,  et  transit 
de  alio  in  aliud,  ut  nunquam  quieta  sit,  donec  ad 
veram  stabilitatemperveniat.  Exercitationum  autem 
tria  sunl  genera,  alice  ad  profectum  virtutis,  alise 
ad  consolationem  infirmitatis,  ali»  ad  inflammatio- 
nem  iniquitatis.  Prim»  sedificantes,  secundse  sus- 
tentantes,  tertis»  subvertentes.  Propter  hoc  Deus 
fisdincantes  induxit,  sustentantes  concessit,  sub- 
vertentes  prohibuit.  Et  divisit  tempora,  et  loca  dis- 
tinxit,  sedificantibus  et  sustentantibus  exercitatio- 
nibus,  quando  et  ubi  fiant,  quoe  congrue  simul  fieri 
possunt,  quia  sustentantibus  occupati,  sedificantes 
tenere  non  sufficimus,  et  sedificanles  conversi  sus- 
tentantibus  implicari  non  debemus.  Sex  dies  sus- 
tentantes  habent ;  sejitimum  aedificantes.  Sic  susten. 
tantibus  omnia  loca  conceduntur,  pauca  tBdificanti- 
bus  conversantur,  exceptis  hiaqui  se  sedificantibus 
consecrarunt,  et  omni  loce  et  tempore  illis  inser- 
viunt.  Duo  enim  sunt  genei-a  hominum  secundum 
has  duas  exercitationes  licitas,  spdificantes  ad  con- 
tempIativoS|Sustentantes  ad  activos.  Hse  sunt  duse 
vitee,  et  duo  populi  et  duo  testamenta :  Lia  et  Hachel, 
Jlacob  et  Israel,  Sion  et  Jerusalem,  Petrus  et  Joan- 
nes,  Maiiha  et  Maria,  sinistra  et  dextra,  lana  et  li- 
num,  hoi*deum  et  frumentum,  aqua  et  vinum,  etc. 

Trr.  IX.  Quod  elementum  duobus  modis  dicitur. 

Elementum  est  prima  matcria  corporalis  comple- 
xionis.  Elementum  materialis  reprsesentatio  invisi- 
bilis  subsistentiae  etprincipium  cognitionis  a  corpo> 
ralibus  ad  incorporalia  transeuntibus.  Illic  elemen- 
tum  est  principium  subsistentise  ad  invisibilem 
actum  prodcuntibus;  hic  elementum  est  principium 
intelligentieead  invisibilem  veritatem  ingredienti- 
bus. 

TiT.  X.  De  trinitate  universitatis, 

Verum  univeisitas  trinitate  una  subsistit.  Est 
unum  quod  nec  ab  alio  est,  nec  secundum  aliud, 
ut  creatrix  natura.  Est  unum  quod  ab  uuo  est ,  e^ 
secundum  unum,  ut  i^ationulis  crealuraa  Deo,  simi- 
lis  Deo.  Est  unum  quod  ab  uno  est,  et  secundum 
duo,  hoc  est  ab  uno  per  unum,  ut  corporea  natura 
a  Deo  creata,  secundum  sapientiam  increatam  et 
creatam  disposita.  Primum  exemplar  est  tantum, 
non  exemplum.  Secundum  cxemplar  est  exemplum. 
Tertium  exemplum  tantum,  non  exemprar. 
TiT.  XI.  Quod  in  originali  peccato  vitia  tria,  ino- 
bedientivo  duss  et  peccatum  unum  fiierunt. 

In  originali  peccato  tria  vitia  fuerunt,  inobedien- 
tise  du0  et  peccatum  unum.  Tria  vitia  fuerunt : 
«uperbia,  avaritia  et  gula;  duse  inobedentiiBy  naturse 


A  et  di  sciplinse.  In  superbia  et avaritia  inobedientia  Ibit 
fuit  naturalis  praecepti.  In  gula  inobedientia  prse- 
cepli,  discipltnae  et  superadditi.  Et  omnia  haecquia 
unoactucompleta  sunt,  unum  peccatum  dicuntur. 
TiT.  XII.  Quod  Cbristus  et  sapientia  a  diversis 
variis  quferuntur  modis. 
Quidam  Christum  quaesierunt,  et  non  invenerunt. 
Quidam  quaesierunt,  et  invenerunt,  sed  non  retinu- 
erunt,  quia  non  queesiverunt  ut  haberent,  sed  ut 
venderent.  Quidam  Christum  qusesiverunt,  etiuve- 
nerunt,  ct  rctinuerunt,  quia  non  qusesiverunt  ut 
venderent;  sed  ut  possiderent.  Primis  dixit  :  Quo 
ego  vado  vos  non  polostis  venire,  Qusereiis  me,  ei 
non  invenietis,  sed  in  peccatis  vestris  moriemini 
(Joan  viii).  Secundis  dixit  :  Ego  sum,  si  me  quseri- 

S  tiSy  sinite  eos  abire.  Ei  ii\jecerunt  manus  et  te- 
nuerunt  eum  (Joan  xviii).  Tertiis  dixit  :  Avete.  Et 
accosserunt  et  tenuerunt pedes  ejus  (Matth.  xxviii)- 
Primi  quaesiverunt,  et  non  inveneruut.  Secundi  vi- 
vum  invenerunt,  et  inventum  occiderunt.  Teiiii 
mortuum  qusesiverunt,  et  vivum  invenerunt.  Sic 
multi  sapientiam  quserunt,  et  non  inveniunt,  quia 
inutiles  Judicantur  et  abjiciuntur.  Alii  sapientiam 
quaerunt,  et  inveniunt,  sed  non  diligunt,  quia  ad 
lucrum  et  laudem  humanam  adipiscendam  eam  ex- 
ponunt,  et  prostituunt.  Isti  Christum  vivum  inve- 
niunt,  sed^  occidunt,  quia  ex  hoc  in  eis  sapientia 
moritur  quod  ejus  dulcedine  nullo  amoris  sensu 
perfruuntur.  Hi  assumuntur  ut  gravius  Judicentur  et 
praecipitentur.  Alii  mortuam  queernnt,  etvivaminve- 
niunt,  quia  dum  eam  ad  hujus  vitse  usum  non  appe- 
tunt,  verius  intus  ad  illiusdulcedinemetsuavitatem 
pertingunt.  Hi  assumuntur  ut  eleventur  et  glorifi- 
centur. 

TiT.  XIII.  Quod  Deus  in  Scriptura  bomini  foris 
loquitur  per  prwceptiones^  probibilioBes,  pro^ 
missiones  et  minatioues. 

Quandiu  homo  intus  Deum  audire  loquentem  potuit, 

doctrina  cxteriori  opus  non  habuit ;  sed  postquam 

librum  vitse  oculo  interiori  inspicere  jam  non  valct, 

Scriplura  foris  appointur,  utejus  salteminspectione 

ad  cognitionem  veritatis  i*enovetur.  In  hac  autem 

Scriplura  et  prohibitiones  sunt  malorum,  ut  ea  fu- 

giat,  et  prseceptiones  bonorum,  ut  ea  expetat.  Et 

prohibitionibus  quidem  apponuntur  comminationes, 

D  quoniam  solius  inali  odio  homocohiberi  non  posset; 

et  proiceptionibus  adjunguntur,  promissiones,  quo- 

niam  solius  boni  amore  non  posset  ad  ipsum  pro- 

vocari.  Et  sunt  quatuor  ista  generaliter  discreta  in 

omni    Scriptura,    praeceptiones   et   prohibitiones, 

promissiones  et  comminationes.  Quorum  duo  prima 

ad  vit(e  informationem  pertinent,  duo  subsequentia 

ad  fidei  instructionem.  In  illis  meritum,  in  istis 

prflemium  constat.  Et  perfectum  facit  fides  recta,  et 

operatio  bona.  Primum  autem  carnalibus  commina- 

iones  camales,  etpromissionesetpoense  temporales 

etpreemia,  deinde  spintualibus  spirituales  et  aetemse. 

Postremo  exercitatia  sufiicitadexhortationem  odium 

mali  et  amor  boni.  Sic  gradibus  suis  creacit  salus, 

et  virtus  proficit.  In  omni  autem  Scriptura  aut  oo- 


485 


MISCELLANEA.  LIB.  I. 


486 


gnitio  veritatis  quferenda  est«  nut  forma  virtutis. 
Frinio  stutlio  historia  el  allogoria  proponitur,  so- 
suikIo  trepolog:ia  et  in  ipsn  Iropoloi^ia  (luplcxsimi- 
liter  lertio  est :  iViina,  quie  plana  narratione  mores 
instruit;  sccunda,  qute  e\lio:tatione  aHectuosa  in 
aniuio  audilorum  deHi<leria  virtutis  accendit. 
TiT.  XIV  QiioJ  Deus  cain  hotniiw  sil  (juaiuor  nwdis, 

Quatuor  modis  nobiscum  est  Deus,  pcr  procsen- 
tiam  majestatis,  per  participalioncm  liumanitatis, 
per  vinculum  charitatis,  per  palrocinium  veritatis. 
In  primo  cognoscit  mala  nostra.  In  secundo  expertus 
est,  in  tertio  compatitur,  in  quarto  aufert  et  est 
Elmmanuol,  id  est  nobiscum  Deus.  Item  cum  qui- 
busdam  est  Deus  perfavorem  gratiio,  qui  cum  Deo 
non  sunt  per  meritum  vitse.  Cum  quibusdam  est 
Deus  pet*  favorem  gratice,  et  ipsi  cum  Deo  sunt  per 
meritum  vitee.  Cum  quibusdam  Deus  non  est  per 
favorem  manifestum  gratio),  et  ipsi  cum  Deo  sunt 
per  meritum  vitce.  t^um  quibusdam  Deus  non  est 
per  favorem  gratiee,  et  ipsi  non  sunt  cum  Dco  per 
meritum  vita^. 

Trr.  XV.  Do  progressiouihus  cojnitionis, 

Quinque  sunt  progressiones  cognitionis  :  p;  I.na 
est  in  sensu,  secunda  in  imaginatione,  tertia  in  ra- 
tione,  quarta  in  intellectu,  quinta  in  intelligentia.  Per 
sensum  cst  in  istis,est  secundum  in  ista.  Fer  imagina- 
tionem  non  est  in  istis,  sed  secundum  ista.  Fer  ra- 
tionem  neque  in  istis  est  neque  secundum  ista ;  sed 
est  in  illis  et  de  illis  quee  sunt  secundum  ista.  Fer 
jntellectum  non  est  in  illis,  sed  de  illis.  Fer  intelli- 
gentiam,  nec  iu  illis,  nec  de  illis. 

TiT.  XVI.  Quod  animus  qualuur  modis  agenda 

Iraclut. 

Quatuor  modis  in  nostro  animo  agcnda  tractnmus : 
cogitando,  volendo,  deliberando,  vovendo.  Cogitatio 
ad  cognitionem  pertinet,  voluntas  ad  desiderium, 
deliberatio  ad  proposilum,  et  ad  promissionem 
▼otum.  Si  quod  propouimus  non  facimus,  fallaces 
sumus.  Si  non  facimus  quod  promittimus,  fallaces 
et  fallentes.  Ibi  mendacium  solum  nocusatur,  hic 
et  mendacium  accusatui%  et  proniissum  exigitur. 
Votum  autem  aliud  occultuin  ad  Deum  et  coram 
Deo;  aliud  manifestum  ad  Deum  et  coram  homine. 
Occultum  votum  fractum  peccatum  est;  manifestum 
votum  fi*actum,  peccatum  et  scandalum. 

TiT,  XVI 1.  Do  dissimiH  oporationc  Dei, 

Si  in  Tyro  ct  Sidouo  luvc  iacta  fuissent,  etc. 
{MaUli.  XI ;  Luc.  x.)  Demonstrare  volens  Dominus 
quod  ab  ipso  sit  et  donum  ejus,  et  quando  verita- 
tem  cognoscimus,  et  quando  agnitam  debita  dcvo- 
tioae  veneramur,  quibusdam  veritatem  pru)dicavit, 
quorum  corda  ad  dilectionem  veritatis  non  emoUi- 
▼it;  quoruindam  vei^  corda  aiTectu  bonitatis  emol- 
livit,  sed  agnitione  veritatis  non  illuminavit.  In  illis 
aravitetnonseminavity  duritiem  frangens,  sed  ver- 
bum  non  spargens.  In  istis  vero  seminavit,  sed  non 
aravit,  verbum  spargens,  et  duritiam  non  frangens, 
ut  et  utinimque  ab  eo  esse  sciamus,  et  ut  rumque  ab  eo 
petere  discamus,  cum  neutrum  sine  altero  ad  ealutem 


A  sufficiens  esse  agnoscimus.  Sic  solvitur  quod  ex 
EvangcHo  proponere  solent,  cur  Deus  in  carne  ve- 
niens  illis  vcrbum  prtedicavit  quos  ipsum  verbum 
non  rocepturos  essc  proescivit,  ct  quibusdam  aliis 
praedicalionis  vcrbum  non  iinpendit,  quos  creditu- 
ros  si  docentem  audisscnt,  agnovit.  Quorumdam 
enim  duritiam  increpans,  quibus  veritas  proedicata 
fuerat,  sic  ail:  Victibi  Corozainiy  viv  lihi  lUUhsaida^ 
vii'  tihi  Capharnaum !  quia  si  in  Tyro  rt  Siilone  hwc 
facta  fuissent,  jnm  olim  in  cinorc  et  cilicw  ptvniteu' 
tiam  ogissont(ihid.).  Hocergo  mirum  videtur,  quare 
Jesus,quifuturorumomuiumscientiamhabuitinCa- 
pharnaumpriBdicivit,  cii  nilloru;n  dui-iliaai  tantam 
csse  pra3sciret,  ut  veritatem  etia:n  oblatam  non  reci- 
perent.  Rt  quaro  item  in  Tyro  et  Sidono  illa  operatus 

B  non  est,  quo?  operatus  est  in  Capharnaum  et  Beth- 
saida,  cum  islos  tales  esse  non  ignoraret,  qui  facile 
veritatem  reciperent,  si  audire  illam  et  agnoscere 
potuissent.  Sicut  enim  impium  videlur  obedientes 
descrere,  sic  stultum  videtur  omnino  rebelles  do- 
cere.  Sed  illud  judicii  fuit,  hoc  exempli.  No  enim 
homo  solum  aiTcctum  boni  sine  agnitione  sufticere 
putet,  ac  perhoc  affectum  se  habere  sentiens  bonita- 
tis,  verbum  veritalis  non  requirat,  illos  compunxit, 
non  docuit,  nec  salvavit.  Et  ne  rursum  solam  verita* 
tis  agnitionem  sufiicientem  putet  ad  salutem,  etlegem 
audisse  non  fecisse  consummatam  justitiam,  istos 
docuit,  non  compunxit  et  damnavit,  ut  dum  alterum 
sine  altero  vicissim  habere  cognoscuntur  reprobi, 
utrumque  necessarium  sibi  fore  intelligant  electi , 
et  qui  alterum  habere  se  cognoscit,  non  de  viribus 
suis  pi^sumat,  sed  ab  illo  humililer  postuletquod 
non  habet,  a  quo  quibusdam  alterum  accepisse 
non  profuit,  quoniam  alterum  districte  Judicandis 
non  impendit.  Non  enim  accipere  meretur  quod 
non  habet,  qui  a  se  habere  se  putat  quod  habet ; 
et  propterea  vicissim  e  duobus  altcrum  a  Deo  tri- 
buitur,  et  alterum  subtrahitur,  ut  ubi  utrumque 
simul  est  ab  ipso  esse  utrumque  demonstretui*. 
TiT.  XVIII.  De/ide,  quidsit,  ot  qiuv ad eamspccteat» 
Friusquam  ea  quoe  ad  Odem  pertinent  discutere 
incipiamus,  quid  sit  fides  ipsa  inspicere  debemus. 
Apostolus  sic  delinit  fidein  :  Fides  est  snbslaDtia 
rcrum  sporandarum,  argumentum  non  apparentium 

Y^  (Hebr.  xi).  Cum  enim  res  qua)Iibet  apud  nos  subsi- 
stant,  vel  peractum  quando  videlicet  prassentes  sen- 
su  comprehendunlur,  vel  per  intellectum,  quando 
absentes  vel  etiam  non  existentcs  in  similitudine 
sua  et  in  imaginatione  capiunlur,  vel  per  expe- 
rientiam,  quando  ea  quae  in  nobis  sunt  sentiuntur 
a  nobis,  ut  est  gaudium  et  tristitia,  timor  et  amor, 
quoe  subsislunt  in  nobis,  et  sentiuntur  a  nobis, 
Nullo  horum  modorum  invisibilia  Dei  capiuntur  in 
nobis,  qu»  solum  credentur  a  nobis.  Neque  enim 
per  actum  praesentia  sunt,  neque  in  similitadine 
aliqua  comprehendi  possunt,  neque  quemadmodum 
illa  qu8B  in  nobis  sunt,  et  sentiuntur  a  nobis.  Ergo 
fide  sola  subsistunt  in  nobis,  et  subsistentia 
eorum  est  fides  eorum  qua  oreduntur,  quia  siu^t 


4sn 


APPfiNDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


4H 


8ed  non  qualia  sunt  comprehenduntur.  Sic  itaque  A 
per  solam  fldem  subsistunt  in  nobis,  et  sola  ilde 
probantur  a  nobis;  nec  aliud  argumentum  habere 
possumus,  nisi  quia  credimus  illn  fide  quae  ratione 
non  comprehendimus.  Hcec  descriptio  fldei  ostendit 
quid  faciat  fldes,  sed  in  eo  nondifflniturquid  sit  fl- 
des.  Estautem  difflnitio  fidei  hsec  :  Fides  cst  volun- 
tariaqumdam  certitudoabsentium  supra  opinionem^ 
etinfra  scientiamconstituta.  Etsciendumquodaliud 
est  cognitio  fldei)  aliud  fldes.  Gum  enim  idem  flt 
sermo  in  auribus  plurium,  omnes  aequaliter  quod  di- 
citurintelligunt,  sednon  omnes  sequaliter  credunt  et 
cognitionem  dictorum  omnes  habent,  sed  fldem  non 
omncs  habent.  Potest  autem  cognitio  fldei  esse  sine 
omni  flde ;  fldes  autem  sine  omni  cognitione  csse 
non  potest.  Multi  tamen  credunt  et  non  habent  " 
cognitionem  omnium  eorum  quce  credunt,  quia 
credentibus  et  cognoscentibus  credunt,  et  non  no- 
runt  ipsi  omne  quod  credunt,  sed  norunt  illi  quibus 
credunt.  Ejusmodi  est  Hdessimpliciumin  Ecclesia 
quiperfectioribuscredendoetadheerendosalviflunt, 
sicut  scriptum  est :  Boves  arabant,  et  usinm  pasce' 
bantur  juxta  eos  {Job  i).  Hi  enim  in  flde  perfecto- 
rum  amplius  credunt,  qui  in  se  credendo  minus  co- 
gnoscunt.  Duobus  modis  crescit  fldes ,  devotiono 
6ive  constantia,  et  cognitione.  Incrementa  fldei  per 
devotionem  per  tres  gradus  procedunt.  Primus  gra- 
dus  est  acquiescere,  secundus  aestimare  seu  putare, 
tertius  gradus  est  certum  esse.  Secundum  hos  tres 
gradus  tria  sunt  genera  hominum  quae  sequuntur.  ^ 
Est  enim  quoddam  genus  hominum  in  sancta  Ec- 
clesia  quibus  credere  est  solum  non  contradicere 
fldei ;  qui  ita  vivunt  ut  nati  sunt,  non  amando  vel 
approbando  in  quo  nati  sunt,  qui  si  in  alio  nati 
essent,  fldeles  non  essent.  Oonsuetudine  enim  vi- 
vendi  fldem  tenent,  non  amore.  Est  aliud  hominum 
genus  attentius  considerantium  statum  vitse  hu- 
manse)  et  dubium,  et  ex  eo  quodammodo  fluctuare 
incipientium  in  flde,  quoniam  multos  conspiciunt 
Bversos  et  alienos  a  flde ;  tamen  ducti  pietate  fldei 
e  duobus  dubiis  hoc  eligunt  quod,  doctrina  calho- 
Hca  docente,  didicerunt.  Istis  pax  necessaria  est, 
tribulatio  periculosa.  ne  forte  de  sestimantibus  seu 
opinantibus  negantes  efflciantur.  Est  aliud  genus 
homimum  qui  certi  sunt  et  conflrmati  in  flde  sua,  t\ 
quos  Deus  vel  per  exteriora  miracula  conflrmavit, 
vel  por  interiorem  aspirationem  edocuit.  Isti  tribu- 
latione  non  subverluntur,  sed  exercentur.  Scien- 
dum  estetiam  quod  sicut  Ires  sunt  gradus,  per  quos 
fldes  crescitjita  trcs  suntgradus,  per  quos  crescit 
cognitio  fldei.  Primus  gradus  est  cognitionis  fldei 
quo  nihil  minus  unquam  fldes  habere  potuit,  cre- 
dere  videlicet  Deum  esse  et  eum  salvatorem  et  re- 
muneratorem  exspectare.  Heec  cognitio  fldei  sim- 
pllcibus  ante  incaraationem  Yerbi  ad  salutem  suffl- 
cere  potuit,  videlicet  ut  et  Deum  crederent  et  Sal- 
vatorem  exspectarent,  quamvis  ejusdem  salvatio- 
nls  suflB  modum  et  tempus  non  cognoscerent.  Duo 
enim  in  homine  tantum  sunt,  natura  et  oulpa ;  et 


Creator  ad  naturam  refertur,  Salvator  ad  culpam. 
Sub  lege  autem  scripta  crevit  cognitio,  quando  jam 
de  pcrsona  Redemptoris  manifeste  agi  csepit,  et 
Salvator  per  legem  promitti ,  et  post  promissionem 
exspectari.  Sub  gratia  autem  adhuc  amplius  ex- 
crevit  cognitio,  cum  ipse  jam  Salvutor  non  ut  prius 
a  multis  putabatur  solum  homo ,  sed  et  Deus  verus 
manifestatus  est.  Et  ipse  redemptionis  modus  non 
in  terreme  culmine  potestatis,  sed  in  morte  proba- 
tus  est  constare  Salvatoris. 

TiT.  XIX.  De  Charitate,  Fide  et  Spe. 

Sicut  vii*tutes  reliquee  bonum  naturee  sunt ,  ita 
charitas  bonum  est  virtutum  omnium  :  quam  qui 
habet,  sccundum  aliquid  omnem  virtutem  habet.  j 
Habet  enim  secundum  eflectum  etiam  illas  quas 
secundum  cffectum  non  habet.  Virtutes  enim  affectu 
habere  per  gratiam ,  studium  et  meritum  humanum 
est ;  eflectu  autem  eas  habere ,  munus  divinum. 
Voluntas  enim  hominis  est ;  potestas  vero  Dei.  Ita 
voluntas  hominis  bona  est  ex  Deo,  mala  ex  homine. 
Potestas  Dei  est  in  malo ,  homini  ad  malum  bona ; 
in  bono,  homini  ad  bonum  bona.  Propter  hoc  qui 
charitatem  habet,  totum  habet ;  et  qui  non  habet 
nihil  habety  vel  utiliter  non  habet.  Ideo  dixit  Apo- 
stolus  de  charitate  :  Charitas  omnia  credit,  omnia 
sporaty  omnia  sustinet  (/  Cor,  xiii).Fidesbona  osten- 
dit,  spes  arripity  sustinentia  defendit.  Per  fldem  inci- 
piunt  nobis  esse,  per  spem  nostra  esso,  per  susti- 
nentiam  nobiscum  esse.  Fides  dirigit,  spes  trahit, 
sustincntiaperducit.  Etsunt  in  charitate  omnia  hsee, 
quia  in  eo  quod  dilectum  et  placitum,  amor  suadet 
libenter  credere,  multum  praesumere  non  facile 
desistere. 

TiT.  XX.  De  quatuor  debitoribus. 

Quatuor  sunt  debitores,  Deus,  spiritus,  caro, 
mundus.  Deus  debet  spiritui,  ut  eum  et  cognitione 
veritatis  illuminet,  et  amore  virtutis  inflammet. 
Spiritus  dcbet  Deo,  in  omnibus  qua9  agenda  sunt,  ab 
ipso  erudiri,  et  secundum  ipsum  operaH.  Spiritus 
debet  carniy  ut  eam  et  a  malis  cohibeat,  et  in  bonis 
exerceat.  Caro  debet  spiritui,  in  bono  agendo  mi- 
nisterium,  et  in  conimodo  appetendo  modum.  (^ro 
debet  mundo  cx  ejus  abundantia  quod  necessitatis 
est  sumere,  quod  virtutis  est  exercere.  Mundus 
debet  carni  in  necessitate  subsidium,  in  exercitati- 
one  incitamentum.  Sed  spiritusCreatori  debitumnon 
persolvit,  quia  vel  per  superbiam  elatus,  contemnit 
ab  eo  scientiam  veritatis  quserere,  vel  per  pigntiam 
ligatus,  acceptam  intelligentiam  fastidit  opere 
exercere.  Propterea  et  ipse  Creator  spiritui  debitum 
juste  negat,  ut  eum  nec  ad  cognoscendum  verum 
illuminet,  nec  ad  bonum  amandum  inflammet.  Nam 
superbum  intus  a  cognitione  veritatis  abjicit ; 
pigrum  autem  in  opere  foris  affligit.  Rursus  quia 
idem  spiritus  cami  debitum  non  persolvit,  ut  eam 
videlicet  vel  a  malo  cohibeat,  vel  in  bono  exerceat, 
fit  ut  ipsa  caro  justa  Dei  dispositione  non  exhibeat 
spiritui  quod  debet,  hoc  est,  vel  in  bono  agendo 
ministeriumy  vel  in  appetendo  commodo  modam. 


489 


MISCKLLANBA.  -  UB.  I 


490 


Item  quia  caro  per  negUgentiam  spiritus  laxata,  A  tarie  movetur,  et  per  semovetur,  eiei  etiqiiod  mo-> 


mundo  debitum  non  exhibet,  sed  ejus  aflluentiam 

ad  luxum  voluptatis  intorquet,  et  ad  exoitationem 

viriutis  ejus  administi*ationem  non  obtinet,  ipse 

quoque  mundus  justa  recompensatione  ad  miseriam 

spiritus  multiplicandam,  eam  et  adversis  frangit,  et 

prosperis  dissolvit.  Hujus  autem  discordi»,  quia 

solus  spiritus  auctorest,  necesse  est  ut  ipse  priorad 

pacem  redeat,  et  csBtera  post  se  subsequenter  ad 

pacem  componat.  Si  enim  ipse  et  Creatori  debitam 

subjectionem,  et  carni  justum  regimen  exhibore 

studuerit^  perfecta  et  consummata  justitia  subsequi- 

tur,  et  reformata  justitisi  concordia  quoque  et  pax 

perfecta  reparatur.  Sicut  enim  ex  ejus  injustitia  pax 

et  concordia  cunctorum  solvitur,  ita  per  ejus  justi- 

tiam  universa  reconciiiantur.  Hanc  autem  justitiam 

spiritus  habitam  perdere  potuit ;  amissam  vero  per 

se  recuperare  non  potest,  quia  ne  debitum  Greatoii 

persolvat,  ignorantia  fallitur,  ne  verodebitum  cai*ni 

persolvat,  concupiscentia  praepeditur ;  et  si  forte 

ex  parte  illuminatus,  verum  agnosoere  cmperit,  et 

ex  parte  coniirmatus  bonum  adimplere,  non  potest 

tamen  hic  quod  perfectum  est  adipisci,  sed  sicut 

scriptum  est,  ut  degustatam  pro  parte  justitiam 

esurire  et  sitire  incipiat,  sed  non  ut  adepta  plenitU'- 

dine,  ad  satietatem  peHingat. 

TiT.  XXI.  De  impedimeato  cogniiionis, 
Sicut  humor  subtilis  per  exhalationes  a  terra  sur* 
sum  rapitur,  sic  intellectus  cordis  humani  per  me- 


B 


vetur  vel  ad  meritum,  si  bene ;  vel  si  malo,  ad  cul'- 
pam.  Quod  autem  corpus  movetur,  neceasitate  mo- 
vetur,  quia  ab  alio  movetur,  hoe  est  a  mente ;  neo 
ipsius  est  quod  movetur,  sed  illius  a  quo  movetur^ 
sive  ad  meritum,  si  bene,  sive  ad  culpun,  si  male. 
Ita  motus  mentis  dominatiir  motui  oorporis  legi 
natur»  subjecto,  et  quando  abutitur  illo,  vitium  est 
imperantis,  debitum  obedientis.  Neo  eulpatur  qui 
ducitur,  quia  necessitate  duoitur,  sed  culpatur  qui 
ducit,  quia  in  subjectum  libertate  abutitur.  Porro 
voluntas,  si  justitiam  tenuisset,  haberet  non  solum 
motum  corporis  obedientem,  sed  et  motum  senBua» 
litatis  consentientem.  Nunc  vero  quoniam  reetuti- 
dinem  suam  ipsa  non  tenuit,  habet  quidem  adhuc 
ex  indulgentia  Creatoris  motum  corporis  obedien- 
tem,  ex  vindicta  autem  motum  sensnalitatis  oontra- 
dicentem.  Cujus   violentiam  aliquando  infirmala 
sequitur,  aliquando  autem  corroborata  coercet  et 
moderatur.  Si  autem  motus  sensualitatis  dominatur 
motui  mentis,  dominatur  etiam  motui  corporis,  qui 
subjectus  est  illi,  et  tunc  peccatum  regnare  inoipit 
in  nostro  mortali  corpore.  Si  autem  non  domina- 
turi  utitur  mens  servitio  corporis  sui,  ei  exhibet 
membra  sua  arma  justiiie.  Et  sunt  simul  motus 
mentis  et  motus  corporis,  seorsum  autem  motuis 
sensualitatis ;  et  periieitur  justitia,  et  iniquitas  eo* 
hibetur. 

TiT.  XXIII.  De  insirumeniis  cognitionis^ 


ditationes  et  scruUtiones  subtiiis  effectus  ad  alta  \^  voeibus  duo  sunt,  melodia,  et  significatio.  Et 


levatur.  Etquemadmodum  humor  ascendens  frigore 
prfldstringitur,  et  relabitur  unde  venerat,  sio  mulii 
ab  inielligentia  summorum  per  ignorantiam  oadunt, 
propterea  quod  in  bonis  qu»  intelligere  poterant 
agendis  per  desidiam  torpescunt.  Sed  lapsus  nivis 
nec  strepitum  facit,  nec  Isedit ;  lapsus  grandinis  et 
sti*epitum  facit,  et  pondere  Isedit  :  quia  multi 
torpeni  a  bono,  et  nocent^n  maio;  alii  torpentes 
sunt,  non  nocentes. 

TiT.  XXll.  De  tribua  motibua  in  bomine. 

Tres  sunt  motus  in  homine.  Motus  mentis,  motus 

corporis,  motus  sensualitatis.  Motus  mentis  in  vo- 

luniate  est,  motus  corporis  in  opere,  motus  sensua* 

litatis  medius  in  delectatione.  In  motu  mentis  solo 


in  rebus  duo,  forma  et  essentia.  In  mentibus  simi- 
liter  duo,  affectus  et  cognitio.  In  corpore  autem 
humano  duo  sunt  instrumenta,  anres  et  oculi.  Per 
aures  ingrediuntur  voces,  utpermelodiam  generent 
affectum,  et  per  significationem  cognitionem.  Res 
vero  per  oculos  ingrediuntur,  ut  per  formam  simi- 
liter  in  mente  generent  affectum,  et  per  essentiam 
oognitionem. 

TiT.  XXIV.  De  aenau  hominiay  carnali  ei  apiritualim 

Duo  sensus  in  homine  sunt,  unus  camalis  ei  al- 
ter  spiritualis ;  et  uterque  bonum  suum  habet,  in 
quo  exsultat  et  gaudet.  Gaudet  carnalis  sensus  aique 
tripudiat  in  aeris  serenitate  et  solari  claritate,  in 


liberum  arbitrium  est.  In  motu  corporis  et  sensua-  n  *'"**""™  *'  P"""*^  *1"1«««>"*«.  ""^  1«>«>™°»  »"»«"- 
UUtiB,  quiB  sequunlup  liberum  arbitrium.  Sie  enim  "  t»'*'  «*  «"viorum  jucunditate.  Et  hic  sensus  be- 

prima  fuit  dispositio  natui'»;  nam  motus  mentis 


voluntarius  est  appetitus.  In  voluntario  liberum ,  in 
appeiitu  arbitrium,  Mens  igitur  per  se  movetur,  et 
esi  primus  voluntatis  motus.  Moium  voluntaiis  se- 
quitur  motus  corporis.  Mens  itaque  sicut  dixi  per  se 
moveri  habet,  sed  secundum  voluntatem  Creaioris 
sui,  quse  forma  illi  esi  et  exemplar  et  proposiia 
regula  quam  sequatur.  Et  propter  hoc,  si  secundum 
Deum  moveiur,  hoc  esi  justiiia ;  si  prater  Deum 
movetur  vel  contra  Deum,  hoc  esi  injusiitia.  Ergo 
moius  mentis  justitia  semper  esi,  vel  injustitia; 
moius  autem  oorporis  semper  est  obedieniia.  Quod 
•nim  mens  moveinr,Iibertate  raavetur,  quia  volun- 

Patrol.  GLXXm 


stialis  est ;  namque  bestiis  et  volucnbus  convenii. 
Spiritalis  vero  exsultat  lumine  divino  supeiinfusoi 
quod  contemplativis  convenit,  gaudeietiam  in  vir- 
tutum  exercitatione,  in  colenda  justitia,  et  qum  ex- 
terior  sensus,  id  est  carnalis,  suo  bono  utitur,  tuno 
mentis  interior  sensus  quasi  obdormit.  Unde  oon- 
iingit  eum  qui  bonorum  hujusmodi  jucunditate  ca- 
pitur,  ne  interioris  quidem  sensus  bona  sua  agno* 
scere.  Nam  spemit  exteriora,  qui  dulcedine  bono- 
rum  interioris  sensus  rapitur.  Inde  est  quod  viri  re- 
ligiosissimi,  stulti  mundo  esse  videntur. 

TiT.  XXV.  De  dirinia  Inminibna. 

Bona  Dei  lumina  sunt,  ei  ipse  aucior  donomm 


481 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


492 


Pater  est  laminum,  Apud  quem  non  cst  transmutth 
tio  nec  vicissitadinia  obumbratio  {Jac,  i),  qaia 
nec  illominans  transmutatur,  neque  non  illuminans 
obscuratur.  Generans  enim  non  degenerat  et  non 
generans  non  caligat,  quin  nec  inferior  est  exiens, 
nec  obscurior  latens.  Lumina  ejus  quando  ad  nos 
veniunt  ab  ipso  non  recednnt;  et  quando  a  nobis 
redeunt  apud  ipsum  clarescunt.  Quando  ad  nos  de- 
scendunty  in  nobis  non  deficiunt;  et  quando  a  no- 
bis  recedunt,  minorationempro  nobis  nonaccipiunt. 
Itaque  non  transmutantur  in  nos  quando  partici- 
panda  venient  ad  nos  :  nec  obumbrantur  in  se 
quando  ab  illuminatis  et  obumbrandis  i^edeunt  et 
remanent  in  se. 

TiT.  XXVI.  De  eonceptu  et  partu  Sapientiw. 

Nondum  erant  abyssi,  et  ego  parturiebar  {Prov, 
viii).  Gonceperat  Deus  sapientiam  in  praescientia 
futuriy  parturiebat  in  voluntate  creandi  peperit  in 
procreatione  effecti. 

TiT.  XXVII.  De  tripJici  genere  aspirationum. 

Triplex  est  origo  aspirationum,  a  Deo,  a  diabolo, 
a  natura.  Qu»  a  natura  sunt,  prsacedentem  habent 
causam  necessitatis.  Quse  a  Deo  sunt  aut  diabolo, 
subito  eveniunt  et  improvisa;  a  Deo  bona,  a  dia- 
bolo  mala.  Aliquando  venient  quas  bona  videntur 
et  non  sunt,  et  hec  similiter  a  diabolo  sunt^  quorum 
origo  exitur  probatur.  Hoc  est  :  Probate  spiritua 
si  ex  Deo  suut  {I  Joan,  iv). 

TiT.  XX VIII.  De  quinque  jugis, 

Quinque  sunt  juga  :  Jugum  iniquitatis,  jugum 
mortaiitatis,  jugum  legis,  jugumproprise  voluntatis, 
jugum  charitatis. 
TiT.  XXIX.  Quod Deonihilinordinatum  essepotesty 

In  Babylone  non  requirit  unusalterum;  sedres- 
pondent  uluJee  sibi  in  delubris  ejus  {Isa  xiii).  Pa- 
rum  est  ut  in  coolo  ordinata  sint  omnia,  sed  hoc 
mirum  est  quod  etiam  conf usionem  mundanam  inor- 
dinatam  non  relinquit  Sapientia  divina.  Respondent 
enim  ibi  etiam  opera  tenebrarum,  et  non  est  quod 
l^quirat  alterum,  quia  Justa  ordinatio  nihil  relinquit 
inordinatum,  et  unicuique  quod  suum  est  tribuit, 
et  quod  sibi  confusum  est,  illi  sine  ordine  et  dispo- 
sitione  esse  non  potest.  Sed  et  illa  confusio  interna 
cordium  malorum  non  effugit  dispositionem  illius, 
ubi  lucifug»  cogitationes  et  desideria  tenebrosa  in 
ooculto  fluitantia  respondent  sibi,  quia  justum  ju- 
dioium  sicut  per  sapientiam  cuncta  intelligit,  ita 
per  sequitatem  nihil  sine  retributione  relinquit. 
Ttt.  XXX.  Quod  Deus  non  transmutatur, 

Non  transmutatur  Deus  ex  eo  quod.ipse  est,  non 
patitur  vicissitudinem  quod  in  ipso  est.  Nam  quod 
ipse  est,  immntabile  est ;  quod  in  ipso  est,  eeternum 
est.  Non  transmutatur  ut  alius  sit,  non  patitur 
vicissitudinem  ut  aliter  sit. 
TiT.  XXXI.  De  mysterig  in  fonna  cceli  et  terrso. 

Qualis  terra  tales  et  terreni,  et  quale  cwlum  tales 
casIesies(ICor,xy),  Sursum  cuncta  sequalia  sunt. 
Deorsum  sunt  montes  et  valles,  et  alta  profunda, 
httmilia  et  excelsa^  et  dissimiiiter  habentia  cuncta. 


B 


A  Mortalis  quippe  vita  planum  iter  habere  non  potest, 
sed  exaltat  et  humiliat,  et  nunc  ssquitatem  ostendit, 
nunc  vero  abruptum  prttfert,  et  casum  minatur  : 
propter  hoe  talis  terra,  quales  terreni.  Sursum 
vero  non  est  ubi  ofTendas  vel  prsBcipiteris  aut  in- 
sequaliter  ambules,  sed  planum  et  ABquale  et  consen- 
tiens  et  moderatum  totum.  Ideo  quale  coelum  tales  et 
coelestes. 

TiT.  XXXII.  De  serie  temporum  et  amandorum 

rationc, 

Pr»terita,prflBsentiaetfutura  quasisunum  corpus 
fletemitatis  porficiunt.  Proeterita  amare  insipientis 
esty  prflBsentia  stulti,  futura  prudentis.  PrflBteritorum 
pietasestfpnesentiumcupiditas,  futuorum  charitas. 

TiT.  XXXIII.  De  fructu  et  desiderio  justitite, 

Deati  qui  esuriunt  et  sitiuntjuslitiam  (Matth.  v). 
Ergo  non  satiati,  sedesurientes  beati  sunt.  Nec  ideo 
tamen  beati,  quia  esuriunt;  sed  ideo,  quia  satura- 
buntur.  Si  enim  desiderium  semper  esset  et  efTectus 
nunquam  esset,  posna  potius  et  miseria  non  beati- 
tudo  hic  esset.  Sed  misericordia  Dei  nostris  sanctis 
desideriis  indubitatum  spopondit  effectum,etprop- 
terea  beati  suntquidesiderant,  quoniamhocprimum 
bonum  est,  et  quod  solum  vita  mortalis  et  poenis 
addicta  consequi  possit,  velle  bonnm,  quoniam  ha- 
bere  et  frui  vita  ventura  sibi  vindicavit.  Ideo  non 
dicil  justos  beatos,  sed  esurientes  et  sitientes  justi- 
tiam.  Si  enim  solos  justos  beatos  diceret,  quis  sibi 
hoc  arrogaret?  Propter  hoc  respexit  imperfectionem 
C  nostram  ut  consolaretur  infirmitatem  nostram,  quia 
si  hoc  esse  non  possumus,  velle  tamen  hoc  esse  ipso 
adjuvante  et  desiderare  valemus.  Ethoc  itemmquia 
non  desiderantes  gloriam,  sed  justitiam  beati  vocan- 
tur,  quia  multi  patriam  se  amare  dicunt,  sed  viam 
tenere  nolunt.  Gloria  autem  et  beatitudo  patria  est, 
justitia  autem  via ;  et  non  possunt  ad  patriam  ve- 
nire  qui  viam  non  tenent.  Qui  est  qui  commodum 
non  appetat?  sed  non  omnes  justi  esse  volunt. 

TiT.  XXXIV.  De  sacramento  corporis  Christi, 

DominuB  JesusChristus,  ut  osienderetdivinitatem 
suam  refectionem  esse  animarum  nostraram,  car- 
nem  suam  in  cibum  nobis  proposuit,  etmrsnm,  ne 
illam  horreret  sumptionem  humana  inflrmitas,  con* 
sueti  edulii  specie  illam  velavit. 
D  TiT.  XXXV.  De  gloria  et  ptena  corporia  humani, 

Quanta  est  dignitas  animse,  si  corporis  glorta 
tanta  est?  Quanto  enim  spiritus  hominis  rebus  omni- 
bus  quse  videntur  excellentior  esse  probatur,  cum 
cuncta  corporea  in  obsequium  condita  sint  corporis 
humani?  Unde  merito  pcenalitate  et  miseria  cunctis 
vilius  factum  est,  quod  conditione  celsius,  ot  subli- 
mius  fuerat  constitutum.  Cum  autem  reparatum 
fUerity  sublata  e  medio  corruptione,  quod  cunctis 
melius  est  coiporibus  suscipiet,  et  tunc  quoque  sine 
miseria  subjectum  spiritui  sociabitur  ad  gtoriam, 
cui  nunc  in  miseria  est  sociatum  ad  poenam. 
TiT.  XXXVI.  Quod  Moyaes  typus  fait  Cbriati, 
inter  Deum  et  homiaes  fatari  Mediatoris. 

Seripium  eat  quod  non  potuit  popuhis  loqui  cum 


493 


MISCELLEANEA.  -  LIB.  I. 


494 


Deo,  et  petiit  mediatorem  Moyseii.  £t  laudavit  hoc  A  accendit.  Et  saape  non  discernitur  operatio  ejus  in 


Dominus  et  dixit  quod  Prophetam  suscitaret  qui 
Mcdiator  foret,  et  pcr  ipsum  mandata  daret  ad  po- 
pulum  (Exod,  xx).  Quae  enim  invisibilia  Dei  sunt, 
carnalia  corda  percipere  non  potuerunt ;  et  contem- 
peravit  sc  nobis  Deus  per  humanitatem  Filii  sui ,  ut 
ipsa  mediante  divina  percipiamus.  Iniirmas  autem 
mentes  terror  majestatis  opprimeret,  et  splendidum 
lumenlippientes  oculos  olTuscaret,  nisi  nubes  carnis 
intercedensetcontemplationem  excipiens,  corda  ti- 
mida  blandimento  visionis  demulceret. 
TiT.  XXXVII.  Quod  creaiura  non  polest  beue  esse 

sine  creatore. 
Vce  soli!  quia  cum  ceciderit  non  habet  sublevan- 
tem  {Eccle.  iv).  Duo  sunt ,  qui  fecit ,  et  quod  factum 


utroque,  et  dicuntur  pigri,  stabiles ;  potentes  animo 
et  comprehensione  efficaces,  leves;  compuncti,  tris- 
tes ;  lascivi,  spiritu  hilares.  Et  fit  sine  spiritu  judi- 
cium  spiritus  ;  et  errant  homines  in  judicio  dum 
quisque  solum  hoc  bonum  putat  quod  amat.  Simi- 
lem  vero  demonstrationem  habent  meditatio  et  com- 
punctio ,  et  similem  pariter  speculatio  et  exultatio, 
quoniam  ab  animi  qualitate  motus  corporis  forma- 
tur  ;  et  constat  in  alio  quidem  gravitas  sine  pon- 
dere,  in  alio  levitas  sine  instabilitate.  Meditatio  et 
compunctio  ad  Jloannem  pertinent,  speculatio  et 
exsuItatioadChristum.  Alter  dicit:  Planximua  vobiSf 
et  nonplora8tia(Luc.  vii).  Alterdicit :  Saltavimua  vo- 
biSf  et  uon  restitistis,  VenitJoannes  nonmanduoans 


est.  Non  autem  potest  bene  esse  illi  quod  factum  est  ^  et  nou  bibens,  et  dexistis:  Dmmonium  habet.  Venit 


sine  eo  qui  fecit  ipsum.  Quod  factum  est  per  se  cade- 
re  habet  surgere  non  habet.  Qui  autem  fecit  quod 
factum  est  cadere  non  potest,  scd  quod  cadit  suble- 
vare  potest.  Propterea  ergo  melius  est  duos  simul 
esse  quam  unum  solum. 

Trr.  XXXVIII.  Dedivisione per  iniquitatemet  unio- 

neper  charitatem. 

Primum  divisit  iniquitas  inter  Deum  et  hominem, 
deinde  divisit  ipsum  hominem.  Postea  venit  charitas 
et  composuit  atque  confu^dcravit  primo  Deum  et  ho- 
minem,  deinde  ipsum  hominem.  Iniquitas  bene 
unita  male  divisit.  Gharitas  male  divisa  bene  univit. 
SimiUteriniquitas  bene  divisa  male  univit,  et  cha- 
ritas  male  unita  bene  divisit.  Iniquitas  ergo  dividit 
et  unit,  et  charitas  dividit  et  unit.  Novissime  se- 
quitur  mors  dividens,  et  ipsa  propter  iniquitatem ; 
unit  autem  per  conditionem  ad  charitatem.  Mors 
dividit  corpus  et  animam.  Iniquitas  dividit  Deum  et 
animam.  Charitas  dividit  spiritum  et  concupiscen- 
tiam.  Mors  dividit  unitatem  conditionis.  Iniquitas 
dividit  unitatem  reconciliationis.  Charitas  dividit 
unitatem  abalienationis. 
TiT.  XXXIX.  De  triplici  operalione  phihsophiw, 

Naturalis  operatio  philosophisB  per  sensus  agit  in 
res  subjectas,  et  descendit  ad  singularia  sine  expe- 
rimento  sensum  infirma :  quibus  quasi  baculo  sus- 
tentationis  innititur,  per  se  incedere  non  valens. 
Rationalis  operatio  philosophiee  extra  sensus  cst 


Filiua  hominis  manducans  et  bibens ,  et  dexisiis : 

Ecce  homo  vorax  etpotator  vini^  et  peccatorumami" 

cus  {Luc.  VII ;  Afatth.  xi).  Sic  perversis  perversa 

sunt  omnia. 

TiT  XLI.  Quodprius  puaillanimes  fovendi  aunt  per 

consolationem  ut  aurgant ;  poatea  terrore  conSr^ 

mandi  per  increpationem  ne  recidant. 

Scriba  doctus  in  regno  coihrum ,  qui  profert  da 

thesauro  suo  nova  et  vetera  {Matth.  xiii).  Nova  sunt 

consolationes,  veteraincrepationes.  Vetusenimlex 

poenam  proposuit  qua  terreret ;  nova  misericordiam 

qua  foveret.  Quare  ergo  prius  nova ,  post  vetera  ? 

Quia  pietas  ioquitur :  ideo  prius  palpat,  postea  per*- 

cutit.  Pusillanimes  enim  prius  consoiatione  fovendi 

sunt,  ut  surgant.  Postea  teri*ore  confirmandi  ne  re- 

cidant.  (llontumaces  et  duri  prius  inci*epandi  sunt, 

ut  timeant ;  postea  fovendi  consolatione,  ne  despe- 

rent.  Cum  ergo  pietas  loquitur,  nova  et  Vetera ; 

cum  severitas  loquitur,  vetera  et  nova.  Vel  ideo 

sequuntur  vetera,  non  preacedunt,  quia  exadjecto  et 

superabundanti  esse  debet  quod  durum  est ;  et  poe- 

nam  habet  charitas  major. 

TiT.  XLII.  Quod  pro  temporalium  abundantia  non 
debet  fraternitatis  frangi  concordia. 

Prohibet  Joseph  fratribus  suis  oneratis  asinis  ne 

contendant  iu  via  {Gen.  xlv),  quia  Christus  in  hujus 

vit»  itinei*e  si  quando  nobis  abundantiam  tribuit, 

pacem  tamen  et  concordiam  ad  invicem  pro  eadem 


agens  ih  universa  :  sola  ratione  vigens.  Artificialis  j^  frangere  et  violare  non  concedit. 


operatio  rationalem  instinimentum  habet,  et  natura- 
lem  probat. 

TiT.  XL.  De  triplici  eruditione  ct  duplici  opcra^ 

tione  spiritus. 
Quidam  ab  intus  erudiuntur,  quidam  a  foris  sen- 
sum  hauriunt.  In  illis  stabilis  est  spiritus  sapientiee, 
in  istis  mobilis.  Ad  illos  pertinet  meditatio ;  ad  istos 
speculatio.  Illi  acumine  sensus  occulta  penetrant, 
isti  agilitate  transvolant  ad  longinqua.  Et  qui  non 
discemunt  spiritus,  putant  moram  meditationis  pi- 
gritiam,  et  speculationis  motum  levitatem,  cum 
corpus  ad  animo  qualitatem  sumit.  Sicut  spiritus 
iUuminat,  sic  accendit,  et  quos  illuminat,  cognitione 
veritatis  illuminat;  et  quos  accendit,  amore  virtutis 


TiT.  XLIII.  Quod  virtuset  veritassimulesse  volunt, 
Est  itt  sapientia  spiritus  intelligentise,  certua,  sua- 
vis,  amansbonuatf  acutus^  qui  nihilvetatbenefacere 
{Sap.  VII),  etc.  Virtus  et  veritas  cum  de  eodem  sunt, 
non  se  impediunt.  Unde  cum  dictum  esset  de  spi- 
ritu  sapientiee  quoniam  acutus  est  {Sap.  vii),  sub- 
junctum  est  statim  quoniam  nihil  vetat  benefacere 
{ioid.)  In  philosophis  gentilium  acumen  spiritus 
erat,  sed  idipsum  benefacere  vetabat  quia  illorum 
intentio  quo  magis  per  acumen  movebatur  extranea 
cognoscere,  eo  magis  per  occupationem  impedieba- 
tur  propria  considerare.  Vera  autem  sapientia  sem- 
per  virtutem  habet  oomitem,  quia  hoo  magis  appetit 
scire  quod  magis  expedit  esse.  Unde  adhu&^i^V^^eb.^ 


4% 


APPENDIX  AD  HUG0NI8  QPEBA  DOGMATICA. 


4K 


dicitur :  C^i-tus,  suavia Mmaiis boiium (Sap,  vu).  Cer^ 

tu8  scilicet  experientia;  sua  viSg  gustu ;  amana  honum 

quia  non  potest  o4ire  in  opere  quod  vere  diligit  in 

cognitione. 

T>T.  XLIV.  De  dupUci  amore  ei  supercediScatione. 

Si  quis  autem  superoddiUcat  auper  fundamentum 
hoc  aurum  (l  Cor.  iii),  etc.  Tria  sunt  genera  homi- 
num.  Sunt  qui  amaAt  aolum  Deum,  hi  aadificant 
super  fundamentum  aurum,  argentum  et  lapides 
pretiosos.  In  amore  virtutis  aurum  ;  in  cognitione 
veritatis,  argentum ;  in  consommatione  boni  operis, 
lapides  pretiosos.  Sunt  alii  qui  amant  aiiud  preeter 
Deum,  tamen  nihil  contra  Deum,  neque  aliquid 
plusquam  J>9um.  In  his  fundamentum  quidem  ma- 
net|  quia  amor  Dei  non  destiniitur ;  sed  tamen  ex 
affectu  eorum  qu»  pariter  amantur^  quia  qucedam 
corruptio  contrahitur,  ligna  et  fenum  et  stipula  su<- 
per»diflcantur.  In  ligno  peccatum  illiciti  operis  ;  in 
feno,  sine  opere  peocatum  pravie  delectationis  ;  in 
stipula,  illicitffi  culpa  cogitationis.  Sunt  alii  qui 
amant  qufledam  conti*a  Deum,  et  in  his  fundamen- 
tum  omnino  destruitur,  quia  amor  Dei  esse  non  po- 
test,  ubi  non  est  vel  solus  vel  summus.  Igitur  ad 
primos  pertinet  laudari  et  salvari,  ad  secundos  cor- 
ripi  et  iiberari,  ad  tertios  argui  et  damnari. 
TiT.  XLV.  De  carne  jumento  et  spiritu  seasore. 

Caro  jua[>entum  est,  sessor  spiritus ,  qui  illius  cal* 

caria  adhibet,  quando  pigram  excitat  frenum  quan* 

do  impetuosam  moderatur  et  oohibet. 

TiT.  XLVl.  De  occultis  et  manifestis  hominis  et  ho* 

mini, 

Quffidam  sunt  manifesta  hominis   et  manifesta 

homini.  Quaedam  sunt  oceulta  hominis  et  manifesta 

homini.  Quoedam  sunt  occulta  hominis  et  occulta 

homini.  Debet  igitur  homo  primum  erudiri  in  iis 

que  manifesta  sunt ,  et  exerceri  ut  ad  cognilionem 

occultorum  perveniat.  Vere  enim  mala  cognoscere, 

hoc  est  improbare  et  scire  quod  mala  sunt,  nec  di- 

cere  malum  bonum  aut  bonum  malum  existimarc, 

^    et  discernere  inter  tenebras  et  lucem,  et  noetem  et 

diem,  et  noctem  et  noctem,  etinter  diem  et  diem, 

et  judicare  omnem  diem. 

TiT.  XLVII.  De  vita  et  morte,  gaudio  et  dolore  du" 

plicihus. 

Duo  sunt ,  vita  et  mors  ;  et  post  hssc  sequuntur 

duo,  gaudium  et  dolor.  De  vita,  gaudium ;  de  morte, 

dolor.  Et  est  bona  vita  et  mala  vita ,  et  gaudium 

bonum  et  gaudium  malum ;  et  est  bona  mors  et 

mala  mors  et  bonus  dolor  et  malus  dolor.  Corpus  ex 

anima  vivit,  anima  ex  Deo.  Primum  utrumque  bene- 

dixit ;  postea  anima  mortua  est  iniquitate ,  deinde 

corpus  pereussum  mortalitate,  dissolutum  in  moi*te. 

Postea  anima  vivificata  justiileationei  deinde  eorpus 

resurrectione.  Nune  ergo  vetus  homo,  id  est  caro 

in  cruce  est;  novus  autem,  id  est  anima.in  resur- 

reetione.  In  vesurreetione  ergo  nostra  gaudium  no- 

strum ,  in  cruee  nostra  obedientia  nostra ;  hic  pa- 

tientia,  ibi  Isetitia.  Qui  carne  crucifixus  non  est, 

anima  non  resurrexit ;  et  ibi  sentit  ubi  vivit,  et  ubi 

senlit  Ibi  sapit. 


A  TiT.  XLVIll.  De  duobuBcivitatihasetdu^iMtspopuhs 

ei  regibus, 

Du»  sunt  civitates,  Jerusalem  et  Babylon,  et  duo 
populi,  amatores  Dei  cives  Jerusalem,  et  amatores 
mundi  cives  Babylonis.  Et  duo  reges,  Christus  rex 
Jerusalem,  et  diabolus  rex  Babylonis.  Inter  has 
civitates  et  duos  populos  et  duos  reges  bellum  est 
jugiter  et  discordia  et  pugna  ;  et  signat  uterque 
milites  suos,  Christus  suos,  et  diabolus  suos,  ut 
agnoseant  quique  regem  suum  et  agnoscantur  ud 
eo ,  et  sequantur  eum.  ^erusalem  enim  civitas  est 
sursum  in  eoclo,  Babylondeorsum  in  ierra.  Similiter 
Christus  jam  sursum  est,  diabolus  deorsum.  MiUte» 
Christi  sequuntur  regem  suum  et  milites  diaboli  se- 

-.  quuntur  regem  suum.  Christus  tribus  exemplis 
viam  nobis  ostendit,  qua  eum  sequi  debeamus  ;  si- 
miler  et  diabolus  tria  proposuit  quibus  post  eum 
prs&cipitentur  qui  eum  sequuntur.  Iter  enim  ad 
Christum,  quia  sursum  est ,  arduum  est,  et  arctum 
est  et  in  longum  sublime.  Iter  ad  diabolum  deorsum 
est,  iatum  est,  et  breve  in  profundum,  et  ad  prsocipi- 
tandum  facile.  Ideo  Christus  exemplum  pauper- 
tatis  reliquit,  ut  exonerati  sarcina  terrenarum  re- 
rum  leves  aseendamus  per  arduum.  Exemplum  hu- 
militatis  ut  modici  sine  diflicultate  transeamus  per 
arctum ;  exemplum  patientiee,  ne  deflciamus  in  lon- 
gum  ;  exemplum  paupertatis  dedit  cum  dixit :  Vul- 
pes  fovcas  habent  et  volucres  coeli  nidos.  Filius  au- 
tom  homiuis  non  hahet  uhi  caput  reclinet  (Matt.  viii); 

p  exemplum  humilitatis  dedit  cum  dixit :  Disciie  a  me, 
quia  untis  sum  et  humilis  corde  (Matth.  xi);  exem- 
plum  patientiae  dedit,  quando  cum  pereuteretur  non 
repereussit,  eum  oceideretur  sustinuit :  exemplum 
iterum  paupertatis,  quia  in  hoe  mundo  divitias  ha- 
bere  noluit ;  exemplum  humilitatis  ,  quia  gloriam 
sprevit ;  exemplum  patientise,  quia  mala  sustmuit. 
Cum  laudaretur  non  Isetabatur,  eum  malediceretur 
non  tristubatur  ;  cum  premeretur  non  frangebatur. 
Ait  quidam  illi :  Magister  hone,  Et  respondit :  Quid 
me  dicis  honum?  (Marc.  x.)  Eeee  humilitas.  Et  alii 
dixerunt :  Dtetnonimu  hnhos:  et  dixit :  Ego  dicmo- 
niumnonhaheo,  sed  honorifwo  Patrem  meum{Joan. 
viii).  Eeee  patientia.  Et  eum  requirerot  populus  eum 
ul  regam  facerent  (Joan,  vi),  ille,  humilitatis  exem- 

0  pluin  relinquens,  fugit,  et  gloriam  sprevit :  et  multn 
alia  ad  hcee  pertinentia  exempla.  Prima  est  ergo 
paupcrtas,  ut  abjieiamus  quud  gravat,  in  quo  est 
peecandi  oecasio.  Et  quiu  paupertas  despicitur,  se- 
quitur  humilitas  :  qua  ipsa  etiam  propter  Deum 
vititas  amatur.  Et  quia  rursum  qui  vilis  est  sine  re- 
verentia  Isdditur^  neeessaria  est  post  humilitatem 
patientia,  qua  omnia  adversa  pi*opter  Deum  fortitcr 
tolerentur.  Paupertas  levem  faeit  et  expeditum, 
humilitas  modicum,  patientia  fortem  et  robustum. 
Eeontrario  diabolus  suos  primum  divitiarum  pon- 
dere  in  amore  et  sollieitudine  onerat ,  ut  deorsum 
ruan*.  Secundo  per  superbiam  inflat,  ut  per  latum 
incedanl.  Tertio  per  impatientiam  frangii,  ut  oito 
deficiant.  Hi  duo  populi  duas  eivitates  ab  initio  suo 


m 


MI8GELLANK4.  --  UB.  I. 


aedificaverunt,  Btbylonem  qu»  a  Gain  initiam  oepii 
et  Jerusalem,  quoe  ab  Abel.  Pinmus  enim  homo 
duos  genuit  fllios,  divisionis  principium  et  divisionis 
signum,  quia  illa  massa  natariB  human»  que  in  ipso 
primum  per  condifionem  tota  condita  erat  ad  glo- 
riom,  postea  per  pravaricatioiiem  tota  addieta  erat 
ad  poenam ,  ut  ostenderetur  qaod  misericordia  et 
ventas  jam  tunc  dividi  incoeperini  in  vasa  miaeri* 
eottiite,  et  in  vasa  ir».  Et  abjectos  est  primogenitus 
teiTfe,  sicut  primogenitus  coeli  corruerat,  si  tamen 
primogenitus  erat,  qui  genitus  non  erat.  De  ipso 
enitn  dictum  est  :  Ipse  esi  principium  viarmn  Dei 
(JoJ)  XL ).  Ei  reprobata  sunt  prima ,  ut  ostendatur 
quod  flnas  priacipio  meiior  est,  qaia  quflB  ia  prineipio 
fncta  sunt  a  Deo,  bona  quidemfacta  sunty  sed  bona 
incipienlia ;  quvt  autem  in  fine  facieada  erant,  bona 
facienda  erant,  ei  bona  consummata.  Propter  hoo 
ciium  iii  ipsa  rerum  conditione^  primum  matenam 
fecit ;  postea  formam  superaddidii ,  ut  ostenderet 
quod  simiiiter  in  rationali  creatura  primum  eese 
fttctum  erai :  postea  autem  pulcht  um  esse  et  for- 
moftum  esse  :  et  melius  addendum  enai,  ut  non  ni^ 
mis  gloriaretur  in  eo  quod  primum  bonum  accepe- 
rat,  sed  ad  illad  potius  festinaret  quod  postea  me- 
lius  accepiura  erat.  Sed  primogenitus  primum  dile- 
xit  ut  perderet  novissimum,  et  ideo  reprobaius  est; 
et  ille  in  c«elo,  et  iste  in  terra.  Sed  ille  de  ccbIo  de* 
jectus  in  terra  hominem  per  invidiam  supplantavit, 
iste  in  ten^a  reprobus  efTectus  fratrem  suum  zelando 
occidit.  Quia  enim  vita  illius  gravis  ei  fuit,  ideo  ad 
nioHem  illius  festinavit.  Craciabatur  ejiim  nequam 
conscientia  quoiidie  contra  se  testimonium  cernens 
vitam  justi  ei  quasi  gravis  ei  ad  vidandum  fuii,  ex 
cujus  prcesentia  sua  condemnabatur  maliiia.  Idcirco 
auferre  festinavii  e  medio  ipsum  ne  eum  videret  ad 
confusionem  sui,  quem  videre  noluit  ad  emendatio- 
nem  etcorreciionemsui.  Fortasais  existimanspostea 
non  fore  Deum  vindicem  iniquiiaiis,  si  non  super- 
essei  homo  justus  iestis  veritatis.  Sic  ergo  Cain 
Interfecior  fratris  Babylonis  fuadamenda  posuit. 
Abel  auiem  interfectus  sanguine  suo  primordia 
Jerusalem  in  ierra  consecravit.  Sic  Ismael  primo- 
genitus  reprobus  fuii ;  Isaac  vero  elcctus.  Esau  quo* 
que  ab  haerediiatis  sorte  et  dono  benedictionis  re- 
probatur,  Jacob  diligitur  et  eligitur :  et  reprobato 
EUiab  primogenito ,  David  junior  arl  regni  fasiigium 
sublimaiur  (/  Heg  xvii).  Semperautem  milites  dia- 
boli  furore  pugnaverunt,  et  milites  Ohrisii  paiientia 
vicerunty  regem  suum  pauperiatis  amore  et  humi- 
litatis  studio  sequenies,  patientia  autem  ad  ipsum 
pervenientes  (48). 
Trr.  XLIX.  De  ofQcio  et  poiesMo  prtelatorum, 
Gonsiderate,  fratres,  misericordem  dispensaiio- 
nem  Dei.  Solus  ipse  pecoata  tollere ,  et  peccatores 
juatificarepotesi;  tamen  uthumanam  conscieniiam 
de  sua  pietate  cei*tam  faceret,  poiesiatem  relaxandi 


A  peccata  ei  indulgendi  arbitrium  homin  i  eoncessit»  nl 
homo  ad  hominem  quasi  ad  consimilem  suam  fk- 
miliarius  et  fldacialius  conveniret :  quem  4t  videre 
posset  veniam  posiulaturus ,  et  accepiurus  audire. 
Deus  enim  hominem  oraniem  videre  poiest,  sed 
homo  Deam  indulgeniem  vidore  non  poleet.  Idoiroo 
voluit  Deus  ui  homo  homini  loquereiury  ei  de  saa 
salute  cum  illo  tractaret  ei  veniam  peterei;  ei  in* 
dulgentiam  acciperei.  Sed  ne  forie  ab  homiae  salus 
dubia  essei,  Deus  homo  facius  esi,  qui  neo  lUlere. 
tur  judicaodo ,  aec  falleret  miserando.  6ic  omae 
judicium  datum  eat  FiHo  {Joan,  v),  diviaa  poiestate 
in  participationem  hominis  iranftisa,  ut  homo  p«e« 
cata  dimitteret ;  juxta  divinum  iamen  jadioium^  cam 

B  idem  ipse  homo  Deus  esset.  Ipse  autem  home  Chri» 
sius,  sicui  pariiceps  factus  fuorai  naiune  aosiraDi 
ita  pariicipes  vos  esse  voluit  honoris  sui ;  ei  idoiroo 
dedii  vobis  prius  de  Spiritu  sancto,  ut  prius  esseiis 
paiiicipes  veritaiis,  deinde  consories  digniiatifl. 
Videte  ergo  minisierium  vesirum,  fraii^es,  judicaie 
jadicium  DoBiini,  qiiia  judices  smoiili  posiii  esiis. 
Audite  quod  dioium  esi :  Domiaua  jucnbii  Ba0» 
terree  (I  Reg.  u),  Propier  hoo  enim  Domiaiis  judi- 
cium  suum  in  finem  disiulitt  ui  vos  prias  jadiceiis 
ad  correotionem,  ne  ip.se  post  cum  judicare  omperift, 
judieei  ad  damnationem.  Vos  enim  non  quasi  judi- 
ces  criminum  ad  percuiieadum  posiii  esiis,  sed 
quasi  judices  morboram  ad  sanandum.  Videte  ergo 

C  languidum  in  manibus  vesiris,  quem  vobis  miseri- 
cors  ille  Samaritanus  commisii ,  pro  q^o  preiium 
jam  ab  eodear  aocepisiis,  ne  de  vesiro  consiei  cura- 
tio  illius.  Habeiis  duo  nummos  in  Teaiamenio  du- 
plici ,  veieris  moneiae  unum ,  et  unupEi  novm ,  u\ 
emantur  Veteri  ea  medicamina  quae  morde^ti  Novo 
auiem  medicamina  quse  foveni :  Prima  ad  purganda 
quee  puirida  sunt;  secunda  autem  ad  viva  confir- 
manda«  Ista  suni  duo  debita,  prsfcepti  sctlicei  ei 
voti.  Debilum  prsecepii,  quo  doctrina  impenditur; 
debitum  voti,  quo  exemplum  formatur.  Hi  suni 
etiam  duo  gladii,  quos  in  Chrisii  passione  ad  defen- 
sionem  Petrus  paraverat  {Luc.  xxi) :  Unus  scilicet 
corpoi*aIis ,  qui  secundum  legem  veterem  poenam 

D  peccantibus  in*ogat;  alter  vero  qui  secundum  no- 
vam  legem  spiriialiter  culpas  feriens,  homines 
sanat.  Hic  esi  gladius  vester,  quo  vos  ferire  debeiis 
vitia  hominum,  ipsoshominesamanies;  quem  vobis 
T*etrus  reliquit,  si  tamen  fervoris  illius  heredes 
facti  esiis,  et  imitatores  esse  vuliis.  Nondum  adhuc 
Chrisius  crucifigebatur,  st  tamen  Peirus  fervorem 
suum  cohiberenon  potuit;  sedexertogladiopercus' 

sit  servum  pontificis  {Joan*  xvni),  ne^  auifiiiudiaeiii 

ilmens  aec  petestaiem.  Ei  nisi  GhHsius  eola  e/Air 

buisset,  fbrsitsn  mnjora  adhac  Petrae  fteiseei.  Neo 

tamen  tunc  Petrus  dicere  potuii :  Plurea  annt  qtd 

nobiacum  suat  qu9m  qui  cumillis  {tVReg.  vi.)  Con- 


(48)  Idem  videre  esi  apud  S.  Ignaiium,  ia  koc  Ezercitiorum  tam  saepe  laudaio  loco  :  Z>e  duebus  veJUIUs* 
—  Ed.  Patroi.. 


489 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPIRA  DOGMATICA. 


SOO 


ftiderate  ergo  et  videte  quid  facitis.  Christus  in 
oculis  veetris  crucifigitar,  et  vos  adhuc  gladium  in 
vagina  habetis ,  cum  tamen  multitudo  major  vo- 
bisoom  sit  quam  cum  illis.  Quid  vos  in  passione 
Christi  fecissetis  qui  modo  ad  percutiendum  pigri 
estis?  £k;ce  Christus  in  oculis  vestris  occiditur. 
Quid  enim  est  Christianus,  nisi  corpus  Christi? 
Ipse  quippedisdt :  Qaod  uni  exminimismeisfecisUs, 
mihi  feci8tis(MaUh.  xxv).  Ergoin  Christiano  Chri- 
stus  occiditur,  et  in  Christiano  Christus  tribulatur. 
Quid  ergo  facitis?  Quid  pigri,  quid  timidi  estis^ 
Forte  quia  non  statis  sicut  Phinees ,  idcirco  iram 
placare  non  potestis,  ut  cesset  quassatio  (PsaL  cv). 
Forte  quia  discubuistis  ad  oUas  Pharaonis  et  sagi- 
nam  diligiUs,  pigrum  vobis  est  surgere  ad  bellum. 
Forte  quia  lanam  diligitis  et  lac,  non  oves,  idcirco 
pacitis  vosmetipsos,  non  oves ,  et  fugitis  veniente 
lupo,  quia  de  ovibns  non  curatis.  Saltem  si  lac 
ovium  comeditiSy  carnes  comederenolite.  Si  fructum 
pro  custodia  ovium  quffiritisi  ipsas  vivas  servate. 
Bonus  pastor  etiam  camem  suam  ovibus  suis  eden- 
dam  dedit,  ut  eas  relicerety  sed  vos  non  solum 
meroenarii  pastores  pretium  pro  custodia  quseritis, 
sed  ipsas  etiam  oves  lupi  facti  ad  vestram  refectio- 
nemnecatis.  V»pastoribu8  malis  quipascunt  semet- 
ipsos,  non  oves  I  et  utinam  solum  non  pascerent,  si 
non  etiam  depascerentur  1  Nunc  autem  et  merce- 
narii  fugiunt,  et  lupi  occidunt.  Mercenarii  fiigiunt 
(Joan,  x),  non  mutando  locum,  sed  subtrahendo 
auxilium.  Lupi  occidunt,  quia  et  visibiles  corpora 
laniant  et  invisibiles  animas  necant.  Si  evgopastO' 
res  estis,  vigilate  super  gregem  vestrum  (Luc  ii); 
nec  oves  Christi  laniari  permittatis  in  manibus  ves- 
tris.  Ascendite  ex  adverso,  et  date  vos  murum  pro 
domo  Domini,  et  quasi  boni  canes  latrate  circa  cau- 
las  Ecclesise  vocibus  confidentise,  ut  timeant,  et  vos 
pro  bona  custodia  preemium  accipere  mereamini. 
TiT.  L.  De  tribus  crucibus. 
Mihi  autem  absit  gloriari,  nisi  in  cruce  Domini 
D0striJ4su  Christi!  (Gal.  vi.)In  cruce  Christi  gloria- 
tio  est;  in  cruce  dextri  latronis,  consolatio;  incruce 
sinistri  latronis,  conAisio;  in  cruce  Christi,  poena 
sine  culpa ,  et  post  poenam  gloriflcatio ;  in  cruce 
dextri  latronis ,  poena  pro  culpa ,  et  post  podnam 
remissio ;  in  cruce  sinistri  latronis,  poena  pro  culpa, 
et  post  poenam  damnatio.  Dicunt  homines,  quando 
poenam  sustinent :  Si  meruissemus  non  erubesce- 
remus ;  nunc  autem  injuste  pati  et  sine  culpa  igno- 
miniosum  nobis  est.  Oculi  qui  non  vident ,  imo  si 
pro  culpa  pateris  erubescere  >  si  sine  culpa  pateris, 
gloriare.  Latro  magis  vis  esse  quam  Christus ;  et 
forte  sinister  blasphemator,  non  oonfessor.  Tu 
enim  pro  culpa  pateris ,  et  culpam  non  agnoscis , 
nec  judicem  veneraris.  Si  saltem  dexter  fuisses 
latro,  culpam  humiliter  agnosceres,  po)nam  patien- 
ter  sustineres,  veniam  devote  implorares,  nec  pro 
pcena  prsssumeres,  nec  pro  culpa  desperares,  sicut 
quidam  qui  de  sua  sustinentia  gloriantur,  de  poena 
murmurant,  de  culpa  desperant. 


A    TiT.  U.  De  duplici  oleo,  scHicet  Dei  et  mundi. 

Date  nobis  de  oleo  vestro,  quoniam  lampades  uo- 

atre9exsfinguantur(Matth.xxy).  Habetoleum  Deus, 

habet  oleum  et  mundus.  Ad  oleum  Dei  vasa  deO- 

ciunt,  oleum  mundi  in  vasis  deflcit.  Oleum  Dei  dul- 

cedo  eeternorum,  oleum  mundi  delectatto  pra>sen- 

tium.  Illa  sufficit,  ista  deficit.  Propterea  vasa  stul- 

tarumvirginumvacua  fuerunt,  vasa  viduse  sapientis 

pienh  (IReg.  iv);  vasa  corda  sunt,  oleum  gaudium. 

TiT.  LII.  De  falsitate  consolationis  mundanm. 

Vso  vobis,  divites,  qui  habetis  nuncconaolationes 

vestras!  (Luc.  vi.)  Anima  rationalis  si  vere  saperet, 

nihil  saperet  pr»ter  verum  bonum.  Non  enim  est 

bonum  ejus  aliud  quam  verum  bonum.  Hoc  igitnr 

Q  solum  est,  in  quo  gaudere  deberet  in  abundantia 
sua ,  et  in  quo  consolari  deberet  in  egestate  sua. 
Et  utique  sive  abundans  sive  egens  bene  illo  gau- 
deret  et  bene  consolaretur,  si  iltius  neque  in  abun- 
dantia,  neque  inegestate  egestatem  pateretur.  Nunc 
autem  primum  malumejus  factumest,  ut  illo  sublato 
egestatem  illius  patiatur,  ut  illud  non  habeat;  deinde 
secundum  malum  accessit ,  ut  in  alio  bono  conso- 
letur,  ut  illud  non  requirat.  Perdito  ergo  eo  quod 
intus  erat  bono,  egressa  est  anima  ad  ea  quse  foris 
erant  bona  aliena ,  et  pactum  fecit  cum  delectatio- 
nibus  Sfficuli ;  et  regt*essa  induxit  eas  ad  se  ut  for- 
nicaretur  cum  eis  intus  in  abscondito  cordis  sui,  et 
requiesceret  super  eas ,  et  consolaretur  in  eis ,  et 
non  respiceret  absentiam  boni  sui ,  eo  quod  abun- 

C  dantiam  suam  cemeret  et  consolationem  in  bonis 
alienis.  Nunc  igitur  anima  desolata  a  bono  suo,  de- 
solationem  suam  non  agnoscit,  quoniam  secum 
habet  societatem  alienam  delectationum  hujus 
mundi  ingredientium  ad  ipsam  per  sensus  carnis 
ipsius,  vel  cum  ipsa  egreditur  ad  illas.  Cum  autem 
claudi  cooperint  portse  istse  sensuum  carnalium, 
non  patebit  deinceps  via  transeundi  adinvicem; 
et  tunc  separabitur  societas  vanitatis,  et  erit  mun- 
dus  foris  exclusus ,  ne  ingrediatur,  et  anima  intus 
indusa,  ne  egrediatur.  Et  veniet  anima  ad  portas 
oculorum  et  clausas  inveniet,  ut  non  egrediatur  per 
visum,  et  declinabit  ad  portas  aurium,  obstrusas 
inveniet,  ne  egrediatur  per auditum,  deinde  diffundet 
se  peraditus  sensuum  reliquorum,  et  non  erit  trans- 

D  itus  ullus,  quoniam  repagula  moriis  perpetuie,  in- 
flexibili  rigore  et  immobilibus  seris  valvas  sensuum 
aditus  commercii  antiqui  sine  flne  concludens.  Tunc 
animamisera  inhoctristi  dissidio  solamse  inveniet, 
et  convertens  se  requirere  incipiet  socium  illum 
qui  intus  est,  et  excludi  non  potest,  et  non  poterit 
habere  societatem  illius  in  desolatione  sui,  quia 
non  re(][uisivit  illum  in  consolatione  sui.  Tunc  illa 
infelix  desperatione  cadet  ad  se,  et  damnatione 
sub  se,  et  aperiet  se  profundum  in  obviam  ruenti ; 
et  cum  illam  exceperit,  continuo  claudetur  sursum, 
et  aperietur  deorsum,  ut  sine  flne  cadat  et  ad  flnem 
non  resurgat.  Et  tunc  primum  agnoscet  verum  esse 
quod  dictum  ftierat :  Vm  soli!  quoniam  cum  cecide- 
rit,  non  habet  suhlevantem  (Eccles.  rv).  IVopterea 


fiOl 


MISCELLANEA.  -  UB.  I. 


S02 


dixit  :  Orate  ne  fuga  veslra  hieme  Rat,  vel  Sabbato  A 
(Matth.  xxiv).  Quid  enim  est  hiems  nisi  torpor 
mortis  ?  Et  quid  est  Sabbatum,  nisi  post  mortem 
tempus  perpetusB  vacationis  ?  Hiems  siquidem  toUit 
ambulandi  potentiam,  Sabattum  negat  licentiam. 
Sic  et  imminentis  mortis  torpore  astnctus,  homo  a 
eorrectione  pro^peditur,  post  mortem  vero  poeni- 
tentia  non  recipitur ;  Hic  gravatur,  ne  prima  opera 
exerceat ,  ibi  ligatur  ne  imminentem  damnationem 
evadat.  iiic  correctio  gravis,  ibi  emundatio  impos- 
sibilis.  Propterea  bonum  est  fugere  iram  venientem 
pi  iusquam  sentire  incipias  imminentem,  ne  vel  vo- 
Juutas  minus  efficax  sit  sineopere,  vel  dolor  inutilis 
sinc  correctione.  Cogitet  ergo  anima  in  societate 
alienorum  nunc  posita,  quod  non  poterit  semper  B 
permanere  cum  illis,  et  eligat  interim  socium  illum 
qui,  cumomnia  subtracta  fuerint,  solus  iidemservat 
dilectoribus  sui,  nec  recedit  in  tempore  angustiae. 
Et  si  durum  videatur  pro  ejus  amore  nunc  omnia 
mundi  blandimenta  respuere,  audiat  ipsum  conso- 
lantem  et  dicentem ;  Nonne  Cfjo  metior  tibi  sum 
qumn  ilvcem  filii  1(1  Ileg,  i.)  Quid  enim?  Dulcis  est 
mundus :  et  dulcis  non  et  Deus  ?  Absit !  Spiritus 
enim  meus  super  nwl  dulcis,  et  lavrcditasmea  SU' 
per  nicJ  etlavum  (Eccli,  xxiv).  Hanc  ergo,  fratres, 
dulcedinem  si  gustare  cwpcritis,  nec  falsam  dulce- 
dtnem  diligetis,  nec  veram  amaritudinem  sentietis. 
TiT.  LHl.  Dc   quadrupJici  rccordatione  prwteri- 

torum  maJorum.  r 

Quadruplex  est  recordatio  praeteritorum  malo- 
rum  :  Fi  iina,  quse  animum  ad  consensum  pravitatis 
inflectit ;  secunda,  quse  delectatione  illicita  memo- 
riam  afHcit ;  tertia,  quse  ad  compunctionem  et  con- 
tritionem  poenitentiae  cor  emoHit ;  quarta,  qusB,,ex 
fiducia  veniie  ad  gratiaruih  actionem  mentem  accen- 
dit  I^ma  est  malorum,  secunda  insipientium,  tertia 
proficientium,quai*taperfectorum.  Primam  Deus  pro 
culpa  imputat,  secundam  condonat,  tertiam  remu- 
nerat,  quartam  gl(*rificat.  Prima  est  iniquitatis,  se- 
cunda  infimitatis,  tertia  virtutis,  quarta  felicitatis. 
TiT.  LIV.  Unde  vitium  originem  trahat? 

Omne  vitium  ex  natura  originem  trahit ;  quianon 
est  aliud  vitium,  quam  affectus  naturalis  prseter 
ordinemetsupramensuram:  ordinemtransgrediens  D 
quando  movetur  ad  ea  quae  non  debet ;  mensuram 
excedens,  quando  movetur  plusquam  debet.  Illa 
appetens,  propterindigentiam,  haec  efiervens,  prop- 
ter  vehementiam.  lllic  perversus,  hic  nimius.  In 
David  propter  indigentiam  :  appetitus  movebatur 
ad  ea  quee  non  debuit,  quando  esuriens  panes  sanc- 
tificatos  concupivit  (/  Ileg.  xxi).  In  Amnon  filio 
ejus  propter  vehementiam  movebatur  plus  quam 
debuity  quando  Thamar  sororis  suse  dilectionem 
usque  ad  carnis  libidinem  i*elaxavit  (II  Heg.  xiii). 
TiT.  LV.  De  variis  viis  hominis. 

Via  vite  mandatum  justitiae.  Primo  homini  aperta 
fuit  via  ad  vitam  brevis  et  le\is.  Nunc  autem  re- 


deuntibus  ad  vitam  vise  demonstrantur,  pro  una 
mult»,  pro  brevi  longse,  pro  levi  laboriosse.  Sic 
enim  dignum  fuit  ut  homo,  dum  adhuc  unus  erat, 
haberetviamsingularem,  propinquus  brevemyjus- 
tus  levem.  Nunc  autem  divisus  multiplicem,remotus 
longam,  peccator  gravem.  Concupiscentia  divisit 
hominem,  iniquitas  abalienavit,  mortalitas  debilita- 
vit.  Nunc  ergo  prima  via  est,  ut  ad  semetipsum 
redeat,  et  de  multis  unus  fiat,  deinde  pergat  ad 
ipsum  qui  est  snper  ipsnm.  Pnmauna  estde  multis 
ad  unum  multiplex.  Secunda  una  est  de  uno  ad 
unitatem  simplex.  Prima  una  est  de  vitiis  ad  virtu- 
tem  ;  secunda  una  est  de  veritate  ad  beatitudiaem. 
In  prima  via  est  fragilis  homo  relinquere  amata ;  in 
secunda  via  debilis  apprehendere  insolita.  Primum 
homini  uni  unum  preceptum  datum  est,  leve  factu, 
breve  effectu.  Primum  dictum  est  illi  ut  ab  uno 
quod  foris  ei^t  abstineret,  postea  ut  ea  quae  intus 
erant  vinceret.  Quod  nec  leve  erat  ad  faciendum, 
nec  breve  ad  perficiendum.  Ibi  unum  faciendum 
erat,  hic  facienti  multa  obsistunt.  Obviatsuperbia  in 
via  humilitatis,  vexat  invidia  in  via  pietatis,  turbat 
iracundia  in  via  mansuetudinis,  libido  in  via  casti- 
tatis,  avaritia  in  via  misericordiee,  gula  in  via  con- 
tinentiee,  contumacia  in  via  obedientioe.  Quab  omnia 
vincere  tam  difficile  est,  quam  habere  naturale  est. 
TiT.  LVI.  De  duabus  viis  in  Evaogelio, 

Duse  sunt  viee,  una  lata  ad  perditionem,  alteni 
arcta  ad  vitam.  Illa  quae  lata  est,  multos  habet  in- 
cedentes  per  se.  Ula  quae  arcta  est,  paucos  capit.  In 
omni  enim  genere  quee  pretiosa  sunt,  rara  sunt ; 
quee  vilia  sunt,  numero  abundant.  Lata  autem  via 
est  ire  quo  libet,  et  facere  quod  placet.  Arcta  via 
est  prseceptis  regi,  et  desideria  fluxa  stringere  ad 
i*egulam  sequitatis.  Du»  ergo  viae  sunt,  una  mortis 
altera  vitee;  et  duo  populi,  malorum  et  bonorum; 
et  duo  reges,  diabolus  et  Christus.  Et  prsecedit 
uterque  exercitum  suum,  unus  ad  mortem,  alter  ad 
vitam.  Christus  humilitate,  diabolus  elatione  ;  Ghri- 
stus  puritate,  diabolus  impuritate :  Christus  obe- 
dientia,  diabolus  contumacia.  Et  quem  qaisque 
ducem  sequitur  in  via,  habebit  regem  in  patria  (48*). 
TiT.  LVIl.Z>e  virtute  etjustitia.. 

Hoc  interest  inter  virtutem  et  justitiam,  quod 
virius  magis  esse  videtur  affectus  rationalis  volun- 
tatis  bene  formatus,  vel  recte  ordinatus ;  justitia 
autem  forma  vel  ordinatio  ejus.  Tunc  bene  ordi-. 
natur  mentis  afiectus,  quandosecundumDeivoIun- 
tatem  movetur. 

TiT.  LVIII.  Z>e  ac/iVa  et  passiva  jastitia. 

Justitia,  alia  est  secundum  debitum  focientiB,  alia 
secundum  meritum  patientis.  Justitia  autem  secun- 
dum  debitum  facientis,  est  potestatis.  Justicia  ae- 
cundum  meritum  patientis,  est  «equitatis.  Jusiitia 
potestatis  est,  qua  sine  injustitia  lioet  facieati,  si 
velit,  quodejuspotestatidebetur.Juatitia  «quitatis 
est,   qua  retribuitur  patienti,   etiamsi  nolit,^  quod 


(48*)  De  misericordia  et  veritate  quomodo  inter  se  disceptarint,  vide  circa  priucipiuQiy  inter  Exegetica 
in  Scripturam  sacram. 


603 


APPENDIX  AD  UVGOm&  OPKRk  DOGMATICA. 


504 


0JII3  merii^debeUir.  Guin  ergo  Deas  puut  peeca*  A 
torem,  justa  fecit,  quia  ejue  potestati  debetur  ut 
hoo  poaeii,  si  Yolit;  et  juste  patitur  qui  patitur, 
quia  secundum  meritum  suum,  eique  retribuitur 
quod  ejus  merito  debetur.  Etestiliicpotestas  justa 
qua  JOeus  juste  facit ;  et  ipse  justus  est.  Hic  retn- 
butio  »qua,  quia  peccator  juste  patitur.  Qua  tamen 
aon  ipse  est  justus,  sed  poDna  ejus  justa  est.  Cum 
verp  Deus  justificet  peccatorem,  juste  agit,  ei  jus- 
ius  est  justitia  potestaiis,  qua  ei  hoc  licet ;  qui 
v^rp  justifieaiur,  justus  esi  justitaa  quam  accipit ; 
sed  aon  in  eo  quod  conira  meritum  suum  accipit, 
sed  tamen  injusius  non  est,  quia  aon  facit  ipse 
quod  acoipit ,  et  est  justus  qoi  facit,  et  justitia  qu» 
facit ;  et  esi  jusius  qui  accipii,  justitia  quam  acci* 
piiy  Don  iamen  quia  accipii,  quia  sine  justitia  sua  D 
per  solam  gratiam  justitiam  aecipit. 

TiT.  LIX.  De  leotuio  et  fereulo  Salomonis, 
Salemon  esi  Christus,  ieetulus  Salomonis  cor 
ooptoinpisutis,  ferculum  Salomonis  cor  per  bonam 
operatioBein  se  circumfereniis  et  exercentis. 
(^ando  de  lectulo  Salomonis  locuta  est  Soriptura 
(CmI.  in),  non  dixii  unde  faotus  sit,  quia  ineffa- 
biJLss  siiat  aspirationes  eontemplationis,  qu8B  cor 
iUuminani.  De  ferculo  auiem  Saiomonis  dicit  unde 
sii,  ei  mtteriam  ejus  desoribii  (ibid,)^  qnia  enan-ari 
possunt  ei  dioi  exercitia  virtutum,  quae  vitam  ope- 

vaiUw  fl^dificant. 

Trr.  LX.  Deeiadem. 
Ferpulum  Salomonis,  cor  exercitatum  in  studio  q 
yiriutis ;  ferculum,  sapieniiaB  verbum.  Inde  portatur 
aboreadauiem  leeiulus,  mens  contemplativa.  Fer» 
oulum  hoc  primum  de  lignis  Ijibani  esse  debet  per 
puritaiem  ei  incorruptionem  veritatis,  de  argento 
in  pr«cepti8  et  promissis.  In  candoreargenti,munda 
eonversaiio;  in  sonoritate,  dulcis  promissio.  Habet 
aurum  per  sapieniiam  emlesiem,  quodnon  eruginai 
in  «temitate,  sed  rubet  in  chariUie.  Habet  purpu» 
ram,  quando  prsedieai  passionem ;  ascensum  ad 
gloiifleaiionem.  In  medioeharitasstemiturpropter 
filias  Jerusalem,  qu8B  teneris  et  inflrmis  proposita 
est  ad  obiinendam   salutem.  Quis  tam  tener,   ui 
amare  non  possit  ?  Nam  ei  c»tera  non  potes,  amare 
tamen  poles,  ut  ad  fereulum  Salomonis  pertineas. 
TiT.  LXL  De  ferealOf  id  eai  lectioa  aeu  vehieulo  D 
SBhmottis^  a  ferendo  dicto,  et  de  eurru  Pharao^ 
Dia. 

Fercukim  feeit  aibi  rexSalomonex  lignia  Libani 
(Cant.  ni),  etc  Duo  vehiculorum  genera  Scripiura 
commemorat,hooestferculumSalomoni6,  et  currum 
PharaoBis.  Gor  bonum  firoalnm  ei  Salomonis,  oor 
pravum,  eunus  Pharaonis.  Qoia  enim  cnrms  per 
terram  tmhitur,  congrae  per  ourmm  cor  terrenis 
desldefiis  inkomns  signtfieatur.  Nam  sicut  curras 
oaualiis  slridoram  emittit,  levatus  strepttum  faoit ; 
ila  fmyorum  oorda  in  adversitate  per  impati#ntiam 
qva^i  str^fem  emitiuni,  in  prosperitate  per  jectan- 
tiam  strepitum  faciunt.  Istos  quidem  Pharao,  id  est 

(49)  Eadetti  paaeis  muiatis,  legwHir  ih  tiluIofiO. 


diabolus  seperequitans,  quasi  plumbum  in  pi-ofun- 
dum  mergitur,  quia  eos  quos  hic  ad  vitia  impellit, 
tandem  ad  tormenta  descendentes  comitatur.  Fcr- 
culnm  autem  Salomonis  terram  non  tangtt,  sed 
supereminet,  et  motum  quidem  habet,  strepilum 
vero  aut  stridorem  non  habet,  quia  cor  ad  supei-na 
desideriaelevatum,  terrenis  delectationibusspretis, 
quamvis  adhuc  per  conditionem  mutabilitati  subja- 
ceat,  nec  in  adversitate  tamen  stridet  per  impa- 
tientiam,  nec  in  adversitate  per  jactantiam  strepit. 
Est  adhuc  aliquid  quod  supradict»  distinctioni  an- 
nectt  potest.  Ponamus  igitur  tria,  id  est  lectulum 
Salomonis,  et  ferculum  Salomonis,  et  curmm  Pha- 
raonis,  et  intelHgamus  perlectulum  Salomonis,  cor 
dulcedine  contemplationis,  requiescens  ;  per  fer- 
culum  Salomonis,  cor  in  exercitationem  bonomm 
opemm  se  circumferens ;  per  curmm  Pharaonis, 
cor  in  cupididate  caraalium  requiescens. 

Trr.  liXII.  De  ferculo  et  lectulo  Salomonis. 
(49)  Ferculum  Salomonis  est  cor  exercitatum  in 
studio  virtutis.    Ferculum   sapientiflB  est  verbum, 
quod  portatur  ab  ore  ad  aurem.   Ijcctulus,  mentis 
centemplatio.  Ferculum  hoc  primum  de  lignis  Li- 
bani  esse  debet  per  puritatem  et  icormptionem  ve- 
ritatis,   de  argento   in  prfficeptis  et  pmmissis.  In 
candore  argenti  munda  conversation,  in  sonoritate 
dulcis  promissio.  Habet  aurum  per  sapientiam  cob- 
lestem,  quod  non  seruginartin  8Bternitate ;  sed  rubet 
in  charitate.    Habet   purpurara,    quando  prsedicat 
passionem  ,  habet  ascensum  ad  glorificationem.  In 
medio  charitas  stemitur  propter  fllias  Jemsalem, 
quse  teneris  et  inflrmis  proposita  est  ad  obtinendam 
salutem.  Quis  enim  tam  tener,  ut  amare  non  possit? 
Nam  si  cfletera  non  potes,    amare  tamen  potes,  ut 
ad  ferculum  Salomonis  pertineas. 
Trr.  LXIII.  De  quatuor  modis  quibus  notitia  Dei 
manifbatatur  homini,  seude  naturagratia  et  Deo, 
Quatuor  modis  notitia  Dei  cordi  humano  mani- 
festatur:  Duobus  intus,  duobus  foris.  Duobus  per 
naturam,  duobus  per  gratiam.  Intus,  per  rationem 
et  aspirationem.  Foris  per  creaturam  et  per  doctri- 
nam.  Ad  naturam  pertinet  ratio   et  creatura ;  ad 
gratiam,  aspiratio  et   doctrina.    Fuemnt  ergo  duo 
simul  natura  etgratia,  non  solanatura,  neque  sola 
gratia  :  ne,  sinatura  totnm  posset,  gratia  nonqu»- 
reretur;  aut  si  nihilposset,  culpa  excusaretur.  Ju- 
dtei  naturam  totum  posse  dixemnt,  et  gratiam  non 
queesivemnt.  Gentiles  quidam  natnram  nihil  posse 
existimavemnt,  et  culpam  excu8avemnt;et  utrique 
erravemnt.  Inter  quatuor  prima  est  i-atio,  secunda 
creatura,  tertia  doctrina,   quarta  aspiratio.  Ratio 
investigat,  creatura  approbat,  doctnna  explicat,  as- 
piratio  conflrmat  fidem.  Tres  sunt  tesles  approba- 
tionis  quodDeus  est:affectus,  defeclus,  eteffectus. 
Affectus  prsBcedit,  sequitur  defectus,  occnrrit  effe- 
ctus.  Affectus  quwrit,  defectus  exigit,  effectus  tri- 
buit  quod  non  essetsi  Providentia  non  esset.  Sunt 
adhuc  alii  testes  tres  in  creatura  dividitatem  ('rea- 


MISCBLLANEA.  -  UB.  I. 


506 


^fltentes,  magnitudo  potentiaB,  pulchritudo  A  tur  :  quflBautemipsapersonaforet,  hoce8t,anhomo, 

an  angelus,  an  Deus,  nondum  manifestabatur.  Soli 
hoc  cognoverunt  qui  per  spiritum  singulariter  ad 
hoc  illuminati  fuerunt.  Sub  gratia  autem  manifeste 
ab  omnibus  jam  et  prsedicatur  et  creditur,  etmodus 
redemptionis,  et  qualitas  personse  Redemptoris. 
Semper  tamen  in  ecclesia  Dei  ab  initio  fides  fUit 
incamationis  et  passionis  Christi,  qui  ab  initio 
nunquam  detueruut  qui  hoc  cognoverunt.  Alii  sal- 
vabantur,  quia  horum  perfectioni  fide  simplici  jun- 
gebantur,  et  eos  bene  operando  sequebantur.  Item 
sciendum  quod  aliud  est  afTectio  animi  qua  creditur, 
aliud  cognitio  qua  percipiturquodcreditur.  Inalfe- 
ctione  fides  est;  in  cognitione  ea,  qu»  pertinent  ad 
fidem,  Aliud  est  ergo  fides,  aliud  cognitio  fidei.  Et 
^  potestquidem  ejusmodi  cognitiosine  omni  fideesse ; 
fides  autenrsine-  cognitione  esse  omnino  non  potest ; 
et  tamen  aliquando  supra  cognitionem  esse  potest, 
quoniam  fides  est  etiam  de  fide. 

TiT.  LXVII.   Quod  charitas  nunquam  excidit, 

Dilecto  filio  H.  Hugo  peccator,  etc.    Vide  supra 
inter  epistolas  Hugonis. 

TiT.  LXVIII.  Quare  conscientia)  hominum  velatce 

sint, 

Propterea  Deus  conscientias  hominuminpraesenti 
vita  ad  invicem  manifestas  esse  noluit,  ne  videntes 
ad  malum  provocarentur,  et  habentes  confunderen- 
tur.  Tanta  etenim  maia,  quoe  in  corde  hominis  ver- 
santur,  si  paterent,  et  videntibus  muiuo  essent 
C  incitamentum  ad  culpam,  ethabentibus  testimonium 
ad  ignominiam.  Proptcr  hoc  velata  sunt  oeculta 
cordium,  utin  futuro  judicio  locusesset.  Est  autem 
velamen  cordis  habitus  corporis  sive  manifestos, 
sive  dubius  et  boni  mali. 


iB,  benignitatis  utilitas.  Deinde  Scriptura 
qu8B  creatura  probat.  Primum  Deum  esse, 
mum  esse,  deinde  et  trinum.  Et  contestatur 
isfidei,  ne  testimonium  hominis  minus  fir- 
«t.  Ante  legem  dixit  se  esse,  sub  lege  unum, 
tia  trinum,  ut  paulatim  cresceret  cognitio 
.  Ante  legem  dixit :  Ego  sum  {Exod  iii). 
m  :  Ego  sum  qni  sum  (ibid.),  Et  rursum  : 
es  filiis  Israel :  Qui  est  misit  me  ad  vos 
iublege|dixit:  i4u(//,  Israel^  Dcus  tuus  Deus 
,  ipsum  adorabis,  el  ei  soli  servies  (Deut  vi). 
tia  dixit  :  Itey  doceie  omnes  gentesy  bapti^ 
08  in  nomine  Patris,  et  Filiiy  et  Spiritus 
\fatih.  xxviii).  Confirmationem  aspirationis 
)  qui  accipit. 

r.  LXIV.  Do  superhia  ot  humilitatc. 
lominem  formans  ct  condensjudicio,posuit 
uasdam  humilia,  qua^dam  gloriosa.  Venit 
iiperbia,  et  invenit  excellentia  qua^dain  et 
pulchra  ad  concupiscentiam;  humiliaaulem 
la,  turpia  ad  confusionem  et  ignominiam; 
turubi  tumet;  et  confunditur  ubi  gloriatur. 
tem  humilitas,  et  considerat  pulchra  sine 
»centia,  inflrma  sine  ignominia ;  et  placet 
iie  Conditor.  In  altero  quidem,  quia  suam 
n  probat;  in  altero  vero,  quia  nostram  pree- 
lem  temperat,  ut  in  uno  videamus  quantum 
pnesumere  possumus;  in  altero  autem, 
imilia  de  nobis  sentire  debeamus. 
V,  De  triplici  contemplatione  ot  erwliiione. 
contemplatio  est  de  visihilibus.  Secunda 
[libus  ad  invisibilia.  Tertia  de  invisibilibus. 
la  eruditio  est  in  littera,  secunda  de  littera 
im,  tertia  in  sensu. 

IT.  LXVI.  De  tribus  gradihus  fidei. 
(unt  gradus  fidei  :  Primus  est  ea  quse  di- 
»er  pietatem  solam  eligere;  secundus,  ea 
5ta  sunt  per  rationem  approbare ;  tertius, 
robata  sunt  per  puritatem  apprehendere. 
genushomiiium  est,  quibussolum  credere 
noncontrndicere.  Quitamen  consuetudine 
nagis  quam  veritate  credendi  fideles  nomi- 
'ideles  autem  primum  per  pietatem  electio- 


TiT.  LXIX.  Dc  servitute  et  timore  Dei, 

Fili,  accedens  ad  servitutem  Dei,  staintimore: 
et  priepara  animsim  tuam  adteniationem{Eccli,  ii}. 
Primum  hoc  intendite  quam  longe  homo  est  a  Deo, 
qui  accedere  jubetur  ut  servus  fiat.  Quam  longe  est 
ab  eo  ubi  filiusest  quinecdum  esse  coepit,  ubi  servus 
est?  Nec  mirum.  Servu^  enim,  quamvis  servus,  ta- 
men  in  domo  est,  et  domesticus  et  notus.  Quamvis 
non  permansurus,  tamen  intus  est,  et  cognoscens 
unt.  Postea  ex  ratione  existimationem  con-  D  et  cognitus.  Qui  extra  est,  non  novit  ea  qnm  intus 


Movissimeper  puritatem  assertionem  com- 
int.  Tribus  item  gradibus  cognitio  fidei 
Mii  eniin  audita  sine  discussione  credenda 
it.  Alii  credenda  ratione  discutiunt  et  cre- 
idiscussaetcreditaefTectucomprehendunt. 
aentfidei  cognitionem,  secundicognitionis, 
ionis  assertionem.  Sic  per  tempora  crevit 
te  legein  Deus  creator  credebatur,  et  a]>  eo 
■edempfio  exspectabatur ;  per  quem  vero  et 
lodo  endem  snlus  implendn  acperficienda 
septis  pnucis  quibus  hoc  scire  singulariter 
0  datum  erat,  a  coeteris  etiam  fidelibus  non 
ibatur.  Sub  lege  autem  persona  Redempto- 
ida  prsedicebatur,  et  ventura  exspectaba- 


aguntur.  Fons  canes  et  venefici,  intus  filii  et  sei^vi. 
Servi  exituri,  filii  permansuri.  Fili,  accodens,  adhuc 
foris  est,  et  filius  dicitur,  nondum  servus  est,  et  jam 
fllius.  Sic  Israel  in  ^gypto  positus,  filius  primo- 
genitus  vocatur.  Gratia  enim  meritum  anticipat. 
Ergo  accedens  ad  servitutem  Dei  sta  in  timore.  Sta, 
non  ut  non  proficias,  sed  ne  deficias.  Sta  permanens 
in  eo  quod  coepisti,  non  rediens  ad  id  quod  fUisti* 
Sta  in  timore.  Timor  configat  Inbrica/^mis,  ut  non 
efRuatad  ^ulpam,  dumprospioitpoenam.  Eiprmpara 
animam  tuam  ad  tentationem,  Firma  proposito, 
exerce  virtute,  cautela  muni ;  firma  ut  cedere  noltt, 
exerce  ut  resistere  possit,  muni  ut,  ubi  non  potes^ 
vincere,  seial  deelinare^ 


507 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


508 


Tix.  LXX.  Quod bonusanimussit  liortus  voluptatis.  A 

Qaasihortas  volaptatis  torracorain  co  \etposl  eum 
solitudo  dcscrti  (Joel,  ii).  Rex  aquilonis  diabolus, 
hoi^ius  voiuptatls,  rationalisct  bonusanimus.  Hujus 
horti  cultor  et  custos  est  Dcus,  vastator  et  desertor 
diabolus.  Super  hanc  quippe  rationalem  (erram  ca- 
dens  semen  verbi  Dei,  per  intelligentiam  accipi- 
tur;  dehinc  tegitur  ad  fomentum,  et  ad  consilium 
contra  periculum.  Ad  fomentum,  ut  prius  radicet 
quam  germinet,  prius  deorsum  pergat  ad  confir- 
mationem  quam  sursum  ad  ostentationem,  prius 
radicet  per  occultum  propositum,  post  germinet 
per  manifestum  exemplum.  Germinet  sursum,  per- 
gens  ad  fructum;  radicet  deorsum,  pergens  ad 
stabilimentum.  Sursum  charitate,  deorsum  humi-  n 
iitate.  Ad  consiiium  tegitur,  ut  non  prius  profera- 
tur  ad  actionem  quam  dirigaturper  circumspectio- 
nem.  Prius  concipis  quod  faciendum  est,  postea 
foves  meditans  qualiter  faciendum  est.  Contra  pe- 
riculum  tegitur,  ut  tunc  etiam  non'pateatad  osten- 
tationem,  cum  exierit  ad  operationem.  Sic  itaque 
verbum  Dei,  super  bonam  lerram  cadens,  radicat, 
et  germinat,  et  fructum  facit,  et  fit  hortus  voiuptatis 
proferens  omne  lignum  pnichrum  visu,  et  ad  ves- 
cendum  suave,  et  spirans  aromata  redoientia.  Ad 
hunc  veniens  dinl)oius  lex  aquiionis  plenum  amce- 
nitate  invenit,  ingrediens  autem  et  exterminans,  et 
vastans,  et  deinde  discedens  horrendum  soiitudine 
reiinquit. 

TiT.  LXXI.  Do  conformitatc  Christi  induenda. 

Induimini  Deminum  Jesum  Christum  (I\om,  xiii),  ^ 
formam  sciiicet  Christi,  simiiitudinem  Christi ;  hanc 
indue,  hanc  assume.  Conformare,  commetire.  Sur- 
8um  ef  deorsum  pergit  sapientia,  a  fine  usque  ad 
finem.  Sursum  majestate,  deorsum  humiiitate.  Si 
altitudinem  respicis,  nemo  Christo  subiimior.  Si 
dejectionem  intendis,  nemo  Christo  humiiior.  Vide 
quantum  descendit  humiiitate.  Fiiius  erat,  et  factus 
est  servus,  et  accepit  non  solumconditionemsei^vi, 
ut  subesset,  sed  et  mali  servi,  ut  vapularel,  el  am- 
plius  ut  solveret  per  poenam  quod  non  rapuerat  per 
culpam.  Sic  itaque  humiiiatus  est.  Quomodo?  i^K- 
qualis  ab  subjectionem,  justus  ad  passionem ;  nec 
ad  quamlibet,  sedmortis;  nec  cujusiibet,  sed  con- 
fusionis.  Quis  sic  gioriari  potest?  quis  sic  humi- 
liari?  Usque  ad  inftmum  humiliatus,  usque  ad  D 
summum  exaltatus.  Descendens  non  reiiquit  uitra 
quo  humiliaretur;  ascendens  non  reiiquit  uitraquo 
exaltaretur.  Descende  post  Christum  humilitate 
infirma  patiendo;  ascende  post  Christum  charitatc 
summa  appetendo.  Perge  cum  ipso,  ut  crescas  in 
ipso.  Imitari  potes,  non  aequari. 
TiT.  LXXII.  De  cognitione  veri,  quam  sit  naturalis. 

m 

Desiderium  cognoscendse  veritatis  intantum  na- 
turaie  animte  est,  ut,  quantumiibet  sit  perversa, 
illo  omnino  carere  non  possit.  Quotidianne  quaestio- 
nes  indicant  quod  scire  verum  omnes  cupimus. 
Tota  vita  hominis  inqu^tione  est.  Quandiu  vivitur, 
quaeritur.  Nemo  faili  vult,  etiam  si  quisque  faliere 


veiit  :  in  hoc  vero  probat  cor  humanum  nihii 
magis  proprium  sibi  esse  quam  verum;  sed  per- 
versi  ibi  venim  quterunt  uhl  saius  non  est.  Verum 
quia  liomines  suiit,  ubi  salus  non  est,  quia  perversi 
sunt.  Veru:n  ot  non  bonum.  Propterca  non  inve- 
niunt  verum  bonum.  Alius  qufierit  ad  iniquitatem, 
aiius  qua3rit  ad  cupiditatem,  aiius  quaerit  ad  cu- 
riositatem.  Quserit  alius  quomodo  leedei^e  possit 
iiium  quem  odit;  et  fortc  invenit  quod  quaerit,  et 
verum^st  quod  sic  iaedi  potesl.  Sedverum  hocad 
iniquitatem  ducit,  non  ad  bonitatem.  Alius  quaerit 
quomodo  muitiplicare  possit  pecuniam,  augere  di-  ] 
vitias,  lucra  cumulare ;  et  contingit  aliquando  ut  < 
inveniatur  quod  quuerit.  Et  verum  est  omnino  quia  { 
sic  fieri  potest,  et  sic  agi ;  sed  verum  hoc,  bonum 
sibi  juuctum  non  hnbct.  Verum  quidem  bonum  est, 
sed  cum  vero  bonum  non  est,  quia  cupiditas  boni- 
tas  non  est.  Aiium  curiositas  trahit  ad  quserendum 
verura.  Insectatur  rumores,  nova  captat,  secreta 
scrutatur,  ut  vitio  suo  pabulum  ministret,  et  est 
hic  similiter  verum  sine  socio  bono,  ut  in  omnibus 
his  verum  bonum  non  inveniatur.  Aiii  verumqute- 
runt,  et  amant  illud  habere,  quia  verum  est.  Et  hi 
recte  quidcm  diriguntur  quia  verum  quaerant 
propter  bonum;  sed  non  perducuntur,  quia  non 
quaerunt  propter  summum  bonum.  Tales  sunt  qui 
scrutantur  secreta  naturi^,  et  desiderio  magno  fe- 
runtur,  ut  scinnt  solum  quod  verum  est  in  rebus 
condilis.  Et  est  quidem  etiam  illic  quod  jure  delec- 
tare  debeat ;  ita  tnmen  si  cor  hominis  per  id  quod 
infra  diligitur,  ad  amorem  illius,  qui  summe  bonus 
est,  accendatur.  Propterea  melius  est  illud  quo 
docetur  horno  primum  semetipsum  cognoscere,  el 
quod  est  ul  corrigat,  et  quod  esse  debet,  ut  esse 
studeat ;  postea  Creatorem  suum  ut  agnitum  quse- 
rat,  ct  inveniens  in  iilo  requiescat. 

TiT.  LXXIIl.  Cur  Filius  Dei  rogat  Patrem. 

Ego  rogaho  Patrcm  de   vobis  (Joan.   xvi),  etc. 
Filius  Patrem  rogat  pro  Spirrtu  sancto  mitiendo 
discipulis.  Qui  rogat  est  Deus,  quem  rogat  Deus, 
pro  quo  roget  Dcus.  Deus  rogat  Deum  pro  Deo. 
Mira  res!  Unum  bonum  '*st,  et  insinuat  se  nobis, 
ut  quoprere  discamus   llud.   Vult  enim  desiderari, 
et  aptat  semetipsum  ad  nos,  ut  provocet  ad  amo- 
rem  quterendi.  Rogat  docens,  rogatur  appretians, 
promittit  consolans.  Nisi  rogai^et,  non  ostenderetur 
indigentis  necessitas;  nisi  rogaretur  non  intellige- 
retur    muneris    dignitas;    nisi    promitteret,    non 
confirmaretur  exspectantis  tarditas.  Deus  pro  ho- 
mine  se  inciinat  ad  precem.Magna  charitate,  magna 
necessitate,  magna  utilitate.  Magna  charitate,  qua 
tantum  diligitur  impius.  Magna  necessitate,  qua 
alitur,  non  salvetur  perditus.   Magna  utiiitate,  qua 
sic  revocatur  aversus.  Ego  rogabo  Patrcm.  Quarc 
rogat  qui  dare  habet  ?  ostendit  quid  de  ipso  sentias, 
hoc  est,  ut  inlelligas  bonum  tuuin,  et  ibi  sentias 
unde  quaeras. 


MISCELLANEA.  -  UB.  I. 


m 


.XI V.  De  magna  peccatoris  respiralione^  et 
biorum  circa  consciontinm  decisione, 

entem  doctus  interrogas.  Quseris  quid  tibi 
im  sit  pro  eo  quod  in  habitu  religionis 

opera  digna  professione  tua  non  habes. 
qpiidem,  charissime,  noveris  imperfectum 
^nsiderans.  Jiistus  est  dolor,  si  tamen 
Qon  est.  Injuriam  misericordiee  facimus, 
alicunque  miseria  nostra  ex  ipsa  miseri- 
desperamus.  Quando  peccas ,  tollis  tibi 
m  tuam  ;  quando  vero  times,  ne  forte  tibi 
loscat  Deus,  tollis  illi  bonitatem  sunm. 
.  major  iniquitas.  PIus  impius  eflPeceris , 
tua  iniquitate  aliquid  minus  senseris  de 
>onitate.  Demus  ergo  confusionem  nobis 
nostra  confitendo,  demus  gloriam  illi  de 
lisericordia  nullatenus  diflldendo.  Si  opera 
nobis  sufllcerent ,  gratia  quid  fnceret  ? 
m  enim  gratia  necessaria  est ,  quia  ex 
10  non  justificatur  homo  coram  illo.  Non 
ic  doleamus  de  imperfectione  nostra,  ut 
espiremus ,  vel  speremus  in  bonitate  di- 
einde  etiam  hoc  animam  tuam  movere 
quod  prseteritorum  commissorum  tuorum 
im  succedens  oblivio  in  multis  confudit, 
possis  sicut  dignum  fuerat,  eorum  in 
offendisse  Deum  te  doles,  reminisci.  Et 
idem  tanto  magis  tibi  fiunt  suspecta , 
inagis  occulta  existunt.  Vera  sunt  hsec ; 
quod  contradici  possit.  In  omnibus  his 
m  patitur  homo,  et  subjacet  judicio,  si 
•rdia  justittam  non  mitiget ;  sed  Deus 
nisericors  est,  et  parcit  supplicibus,  et 
i  nunquam  derelinquit.  Magna  quidcm  cul- 
peccatum  non  cavere  successit  alia  cul- 
[>etrata  malitia,  periculum  non  timere,  et 

oculos  ne  malum  suum  videat  homo 
1  intelligat  quid  patiatur.  Et  tamen  post 
aia  adhuc  vivit  misericordia  eeterna,  cui 
lavit :  Ab  occultis  meis  munda  me,  et  ab 
uirce  sorvo  iuo  (Psal.  xviii).  Et  iterum. 
?i  sompor  ad  Dominum,  quoniam  ipse  evel- 
queo  podes  moos  (PsaL  xxiv).  Propterea 

respicio,  qui  videt  quod  ego  videre  non 
,  ut  mundet  me  etiam  ab  his  sordibus,  ubi 
culatus  per  culpam,  nec  illuminatus  per 
n.  Ipsi  enim  confiteor  culpam  meam , 
im  quia  malum  feci,  sed  quia  etiam  ma- 
im  cogitare  et  cognoscere  neglexi.  Prop- 
illum  intendo  misericordiam  implorans,  ut 
Btatis  sujT  lergal  maculns  ignorantiu;  mea» ; 
i  ignoro  (|uid  fcci,  non  tamen  ignoro  quod 
ri.  Quod  posten  dixisti,  seepe  te  cogitn- 
quibusdam  pi-apteritorum  malorum  per  il- 
aamdam  deieclotionem  in  animo  rennscen- 
rturbari,  atque  ex  hoc  admodum  contris- 
pterea  quod  nonnunqunm  etiam  iu  tempore 
(  his  pulsari  soleas  et  vexari.  Breviter  re- 
quod,  st  pugna  non  esset,  victoria  nulla 


A  esset.  Quod  autem  subjunxisti  malle  te  alio  genere 
fatigari ,  ubi  labor  esset ,  sed  periculum  tantum 
non  esset:  ad  hoc  similiter  respondeo  quod,  si 
nulla  delectatio  esset  in  cogitatione,  nullus  om- 
nino  labor  esset  in  contradictione ,  quia  animus 
omne  quod  non  delectaret,  facile  refutaret.  Hic 
vero  labor  est  cum  eo  pugnare  quod  placet ,  hoc 
est  amare  pariter  et  improbare.  Quae  tamen  delec- 
tatio,  si  lirmum  est  animi  propositum  in  bono, 
non  solum  non  nocet ,  sed  etiam  prodest,  quia  in 
eo  quod  resistentem  fatigat,  vincentem  coronat. 
Quod  autem  novissime  addidisti  de  motibus  per- 
turbationis,  qui  nonnunquam,  occasionibus  in- 
currentibus,  quietem  mentis    concutiunt,  verbis 

g  Ksalmistae  respondeo :  Irasoimini,  et  noUitepeccare. 
QusB  dicitis  in  cordibus  vestris^  in  cubiJibus  vestris 
compungimini  (PsaL  iv).  Si  ira  venit  ad  animum, 
non  procedat  actio  ad  peccatum ;  et  ex  eo  quod 
intus  mens  per  iram  turbatur,  conscientia  per  poe- 
nitentiam  compungatur.  Hoc  est  enim  remedium, 
ut  si  venerit  turbatio ,  et  cohibeatur  ne  excrescat, 
et  compungatur  ut  [desinat ,  et  fiat  quod  dicitur , 
Turbatus  sum  et  non  sum  locutus  (PsaL  lxxvi). 
Non  est  mirum  si  turbatur  homo,  quia  homo  est ; 
sed  si  turbationem  suam  non  moderatur,  hoc  est 
miinim,  quia  rationalis  est.  Propterea  si  turbatur. 
non  loquatur,  frenet  linguam ,  claudat  conscien- 
tiam,  ut  quod  intus  ortum  est  per  inflrmitatem, 
foris  per  discretionem   cohibeatur,    donec   intus 

C  exstinguatur. 

TiT.  LXXV.  Quod  sacra  Scriptura  sit  cathedra, 

Cathedra  doctoris  sacra  Scriptura  est,  in  qua 
jugiter  populo  praesidere  debet,  et  per  auctoritatem 
prseceptionis ,  et  per  exemplum  conversationis. 
F^osterior  pars  cathedrse  contemplatio  est,  quae 
latet  in  abscondito  ;  anterior  pars  prsedicatio,  quse 
proponitur  in  manifesto.  Duo  pistillia  quse  in  poste- 
riori  parte  consistunt,  timor  est  et  amor,  quia, 
dum  per  contemplationem  mentis  ad  inefTabilem 
Dei  majestatem  respicimus ,  timor  nascitur ;  dum 
vero  inenarrabilem  bonitatem  ejus  consideramus, 
amor  generatur :  et  subsistit  contemplatio  in  iis 
quee  quasi  retro  sunt  et  videri  non  possunt,  timori 
innixa  et  amori.  Postea  ex  his  duobus  quae  in 
D  occuHo  contemplationis  sunt,  duo  alia  ad  manifes- 
tum  praedicntionis  procedunt,  teiTor  scilicet  et 
blandimentum,  quasi  duo  pistillia  anteriorem  par- 
tem  cathedrse  typicee  portantia,  ut  scilicet  ex  timore 
ten*or  prodeat,  et  ex  amore  blandimentum  proce- 
dat.  Et  in  sinistra  quidem  parte  timor  posterius, 
et  ten^r  ante  constituitur,  ut  in  dextra  amor 
retro,  et  blandimentum  enteproponatur.  Unde  et 
ea  qu8e  retrorsum  consistunt,  pistillia  in  altum 
porriguntur  anteriora ,  quasi  genibus  coaptantur, 
quia  timor  et  amor  per  contemplationem  amplius 
in  utraque  parte  concipiunt ;  terror  vero  et  blan- 
dimentum  in  preedicatione,  non  quantum  est  sem- 
per,  sed  quantum  expedit  proferendo  parvulis  ;  et 
qui  adhttc  qnasi  genibaa  Eocl««vntM^%»\KsiN»!c^Na> 


511 


APPENDIX  AD  rtUGONtfi  OPfitlA  DOGMATICA 


51» 


condescendunt.  Qnod  sedenti  deorsum  est,  teirena  A 
sig^iflcat.  Sub  ipso  ncressitas,  in  (!extra  prosperi- 
tas,  in  sinlstra  adversitas.  Primum  portat  et  pre- 
mitur.  Secundum  astnt  et  contemnitur.  Tertium 
instat  et  snpcrf«tur  Quod  sedenli  juxta  est,  pnp- 
sentis  vitae  ^i  eDdificafio ,  quod  superius,  futurse 
exspectatio.  Quod  juxta  est  in  dextrn,  boni  operis 
cautelam  significat.  Quod  in  sinistrn  contra  malum 
munimen  circunspectionis  designat.  Quod  sursnm 
est  rctra  cst,  quia  quaj  futurn  sunt  non  viden- 
tur  (50). 

TiT.  LXXVI.  Quomodo  SBpiontin  vicit  malitiam. 
Snptenta  vincit  uialitittm.  Attingit  ergo  a  flne 
usqiw  ad  finem  fortiter,  et  disponit  omnia  suavitcr 
{Sap.  viii).  Sapientia  Dei  sicut  testatur  Apostolus 
(IDor.i),  (^hristus  est.  Haec  ei*go  sapientia  malitiam  " 
vicit,  qnando  per  pnssionem  carnis  diabolum  trium- 
phans  ab  ejus  potestate  genus  humanum  eripuit.  Sa- 
pientia  malitinm  vicit  quia  plus  nd  nostrnm  salutem 
potuit  Hedcmptoris  gratia,  quam  ad  perditionem 
valuisset  malitia  seductoris.  Attinfjcns  a  fine  nsque 
ad  fiaem  forlitcr,  qnoniam  ct  prius  supcrbum  de 
supemis  expulit,  et  post  apud  inferos  potenter  ava- 
rum  spoliavit.  Disponens  omnia  suaviterf  quia  et 
patientiam  cum  consilio,  et  judiciiim  cum  ratione 
exibet. 

TiT.  LXXVII.  Do  quinquc  statihus  humanis. 

Qufnque  status  hnbet  vita  humann,  per  quos  (quia 
nnnqunm  in  eodem  stntu  diu  permnnere  potest)  sine 
interrnissione  mutntur,  sive  in  melius  proflciens,  f% 
sive  deficiens  ntque  decres<^ens  in  pejus.  Qui  sunt 
gaudium  vnnitatis,  dulor  confusionis,  gaudium 
oonsolationis,  dolor  exercitutionis,  gaudium  felici- 
tatis.  Gaudium  vanitatis  est  pro  lucris  temporali- 
bus  laetari.  Delor  confusionis  est  pro  dnmnis  tcm- 
poralibus  contristari.  Gaudium  consolationis  est 
ab  impugnatione  vitiorum  quiesoere.  Dolorexerci- 
tationis  est  molestias  tentationum  sustinere.  Gau- 
dium  felicitatis,  intcrnic  dulcedinis  jucunditatem 
degustare.  Per  gaudium  vanitatis  plus  elongat  ani- 
ma  a  Deo,  quia  tanto  longius  ab  eo  qui  intus  est, 
recedity  quanto  avidius  se  ad  delectationes  exte- 
riores  effundit.  Dolor  confusionis  malam  quidem 
delectationem  quasi  foris  prsdcidit,  et  ahimam  intro 
redire  compellit ;  quic  tamen  ex  ipso  quod  non  ^ 
sponte,  sed  quodammodo  coacla  ad  semetipsam  re- 
tiniditur,  nec  perfecto  vitium  deserit,  neque  ad  vir- 
tutis  integritatem  veraciter  i^paratur.  Gaudium  vero 
consolationis  jam  quodammodo  mentemextrinserus 
fovet  atque  componit,  suadetque  ut  secum  perma- 
nere  eligat,  neque  extra  dignetur  quserere  quod  in- 
tuspotest  veracius  atque  securius  possidere.  Porro 
doloi'  exercitationis  itn  omnem  exterioris  delectio- 
nis  momoriam  ab  aniino  secludit,  ut  dum  suo  in- 
trinsecus  dolori  intendere  cogitur,  quod  foris  sit 
delectabile  minime  recordetur.  Postromo  gaudium 
felicitatis  hominem  etiam  seipsum  oblivisci  facit, 


quia,  dum  mens  tofa  supomorum  gaudiorttm  dnl-' 
cedini  inhint  super  se  elevnta,  non  solum  Inflmfe 
delectationis  non  memimit,Ked  ipsa  quoque  sibi  quo- 
dammodo  feliciter  in  oblivionem  venit.  Igitur  gau- 
dium  vanitatis  animum  d««pcrgit,  dolor  confusionis 
colligit,  guudium  consolationis  componit,  doior 
exercitutionis  iigat,  gaudium  felicitatis  sanat.  Fit 
tumen  nonnunquam  ut  gaudium  ▼nnitatis  vertatur 
quibusdnm  in  gaudium  consolationis,  et  econtrarto 
gaudio  consolationis  quidam  nbutnntur  pro  gaudio 
vanitatis.  Rursum  aliis  dolor  confusionis  in  dolorem 
cxercitationis  vertitur,  et  item  aliis  dolor  exercitu- 
tionis  in  dolorem  confusionis. 

Tit.  LXXVni.  Do  so.x  modis  oporandi. 
Sex  sunt  opera.  Primum  opus  cst  de  nihiio  aliquid 
facere.  Secundum  opus  est  dc  aliquo  facere  oliqua 
secundum  essenlinm  in  majus.  Tertium  opus  est  de 
aliquibus  faocre  nliquid  secundum  essentiam  in  mi- 
nus.  Qunrtuin  opus  est  de  aliquo  facere  aliqua  non 
in  mujus.  Quinlum  opus  est  de  aliquibus  facei^ 
aliquid  non  iu  ininus.  Scxtum  opus  est  de  aliquo  fa- 
cere  nihil.  Primum  opus  est  creationis.  Secundum 
opus  est  propagntionis.  Tcitium  opus  est  unionis. 
Quai-tum  opus  est  separationis.  Quintum  opus  est 
conjunctionis.  Scxtum  opus  est  destructionis.  Pri- 
mumopus*etsccundum,ettcrtiumtantum})onasunt. 
Quartum   et  quinlum  uliqunndo  bona,  aliquando 
mala.  Sextum  tuntnmmodo  mulum  est.  Primum  et 
secunduin,  et  tcrtiuui  soli  Deo  possibiliasunt.  Quai^ 
tum  ct  quintuin  eommunia  sunt  Deo  cum  creatura. 
Sextum  soli  ci  caturii;  [Creatori]  competit.  De  nihilo 
enim  aliquid  facere  solus  Deuspotest.  Item  <1e  aliquo 
plussecundum  essentiam,  id  est  ut  una  essentia  in 
plures  excrcscut,  solus  Deus  faccre  potest.  Item  de 
aliquibus  aliquid  in  niinus  secundum  essentiam,  id 
est  ut  plures  essentise  in  unam  i^deunt,  solus  Deus 
faccrepotest.Suntquinegantaliquidci-escereposse, 
nisi  ei  aliquid  vel  aliunde  extrinsecus  addatur,  vel 
novum  concreetur,  sed  non  attendunt  hi  hoc  vere 
incrementum  non  esse,  in  quo  negue  id  quod  addi- 
tur,  neque  id  cui  additur,  crescere  probatur.  Neque 
enim  aliud  conjuncta  sunt,  quam  disjuncta  fuerunt, 
sed  forte  impossibile  videntnr,  ut  de  una  simplici 
essentiapluresessentiie  poi*  lucrcmentum  prodeant, 
quia  quod  simplex  est,  iicc  minus  esse  quam  est, 
nec  plus  CKse  putant.  Quid  ergo  dicimus  plus  esse 
inter  nihil  et  aliquid,  quam  inter  aliquid  et  umplius? 
Quem  ergo  confitemur  creando  de  nihilo  aliquid  fe- 
cisse,  cur  negemus  ipsum  aliquid  ad  amplius  exten- 
dere  propugando  ?  Sic  est  in  opere  unionis,  cum 
plures  cssentiflB  una  flunt.Quod  licet  a  sencibus  remo- 
tum  sit,  tamen  in  occulto  nature  sinu  in  elemeutis 
aliquando  fleri,  quam  temerarium  est  asserei*e  tam 
stultum   negare.    De   nihilo    aliquid   factnm  est , 
qtiandoinprincipio  crcavit  Deua  aelum  et  terram 
(Gca.  i).  De  aliquo  plus,  quando  de  costa  vii  i  facta 
est  mulier,  et  quando  de  quinque  panibus  satiata 


(d(V)  De  mttbilitate  renm  teinporaUum.  Vide     inter  Uomilias ,  hom.  18  in  Ecolesiasten. 


MS308LLANiU.  --  UB.  1. 


514 


B 


liDque  millia  boioinum.  NoBac  ia  saeraiaeBto  A 
s  ct  sanguinis  Christi  quotidic  plures  esseiir 
uniar  cum  substantia  panis  et  vini»  qiite  ante 
stionis  verba  ab  eflsentin  corporis  Christi  ve- 
aliud  sunt,  per  ipsam  bencdictlonem,  Spiritu 
mirabiliter  operante,  in  ipsnm  oorpons  Ohristi 
itiam  convei-tuntur,  ita  ut  post  sanotiiica- 

aoium  eorpus  Christi  sit  quod  ante  veraciter 
i  vini  substaatia  fuit  i  Noque  hc80  oorpori 
.  extrinsecus  in  augmcntum  nccedunt,  aut 
ora^htur,  ut  esscntialiter  diversn  permanennt, 
ipsum  commutantur,  ut  essentialitcr  prorsus 
iajit.  Hoc  tamen  opus  divine  potenti»,  utrum 
i  natui^a  alicubi  modo  occulto  et  incognito 

sicut  asserendum  non  est,  ita  uec  pertinaci- 
m  res  valde  dubia  sit,  contradicendum.  H«bc 
veinciter  iieri  nullatenus  dubitandum.  Ha^c 
opera  tria  ad  solnm  Dei  potentiam  pertinent. 
m  et  quintum,  id  Cbtde  aliquoaliquid  facere, 
migusy  nec  in  minus,  ut  verbi  gratia,  si  ali- 
lum  componanlur,  componentia  composito 
I  aiinty  et  si  unum  in  multa  dividatur,  divi- 
diviso  paria  existunt.  Ha)c  enim  du  >  quo^ 
oreatura  potest,  id  est  vel  sepamta  coigun- 
el  conjuncta  separare  cum  L)eo  nobis  com« 
Bunt.  Et  ideo  quando  haec  a  Deo  flunt ,  sine 
bona  ejus  sunt.  Quando  a  nobis  sine  Deo 
osira.  Quando  a  l)eo  nobiscum ,  vel  a  nobis 
90  bona  ejus  et  uostra.  Sextum  opus  est  id 
icere  nihii  esse ;  hoc  Deus  in  se  non  potest, 
tora  non  vult.  Angclus  et  homo  in  creatura  n 
itest.  In  se  aliquando  potest  et  vult,  ali- 
»  potest  ct  vou  vult,  nuuquam  vuit,  et  nun- 
potest.  Hoc  tamen  totum  non  quantum  ad 
am,  sed  quantum  nd  justiiiam.  Sic  in  Genesi 
ex  diebus  operatus  dicitui* ;  et  in  Evangelio 
ur  sex  opera  misericordiu;  uumerantur,  quia 
trio  perfectionis  summa  nec  plus  justo  ha- 
lec  minus,  et  signata  est  et  contenta.  Ergo 
niinebit  in  ira  sua  misericordias  buas,  quia 
I  usque  ad  quinque  opera  extenditur ;  maii- 
0  iantum  per  tria  dilatatur. 

CXIX.  Deftigaa  vitiisct  ooruin  occasionibus. 

iAJbitatis  terram  austri,  cumpauihusoccurrite 
li  {Isa.  xxi).  Quare,  fratres,  Scriptura  saci*a  ]} 
m  nobis  fugam  persuadel,  nisi  quia  et  no- 
infirmitatem  et  periculi  magnitudinem  consi- 
Sed  qu8B  est  fuga  ista?  Quid  fugei^e  debe- 
aut  quomodo  au  quando?  Tres  sunt  qui 
t  bella  contra  nos.  Diabolus,  caro,  et  mun- 
Habolus  ducit  conti*a  nos  agmina  vitiorum, 
oalorum  desideriorum ,  nmndus  prospera 
ma.  Felicius  autom  esset  conlia  heec  om- 
oe  pugnare  et  vincere,  sed  qui  iniirmus 
pedit  ilU  magis  fugere  et  salvari,  quam  male 
■•  et  superari.  Vitia  igitur  fugimus ,  quando 
[  occasionem  declinamus,  ut  in  luxuria  carnis 
Hy  in  ira  contentionem.  Desideria  fugimuS| 


qnando  illorum  irriftatienem  cjkv^nus,  ne  oleom 
pro\}iciaBU8  inignem,  etexardescat  qnodcalet;  pi*o- 
spera  et  adveraa  fugimua,  qunndo  aeeeaqusB  dele» 
ctunt  requirimuaypercupiditatem  timeDtesdisRolvi, 
neo  ineaquee  cruoiQnt  jac^niur  prmsumptiona  fran- 
gi  metuentcs.Ecce  diximuaqnid  fugere  deboamus 
et  quomodo.  Nuncconaideiemusquando  fugiendum 
sil.  Dicit  Veritas  :  ViJeio  ue  iiat  fuga  vostra  hieme 
vvl  Sahhuto  {Matth.  xxivj.  lii  hieme  vlas  aut  gelu 
exaapeiat,  aut  pluvia  lubricas  facit.  Quid  esi  ergo 
hiems  uiai  torpor  mortia  immineniia,  quando  dolor 
membracarnis  conatringii  pasaione,  etroburdisaol- 
vii  compassione  ?  Et  quod  esi  Sabbatum ,  nisi  illud 
quod  poai  moi^m  tempus  soquiiur,  quando  ab  hac 
viia  eductis  operaudi  licentia  tollitur,  eta))  eo  qaod 
ilxum  est,  declinaudi  possibiiitas  omniuo  negatur  ? 
Si  orgo  fugere  vis  venturain  iram,  fuge  dum  sanus 
es,  quia  in  mortefugaestgravis;  poat  mortem  vero 
nou  esi  omnino  possibilis.  Mala  enim  quse  in  vita 
fugere  aoluisti,  posi  moriem,  eiiara  ai  volueris,  de« 
cliaare  non  poieris.  Sequeuiur  euim  illuc  relribu* 
tioue  quie  hicdelootatione  committuntur.  Fropterea 
hic  fugo,  du.n  potes  ;ne  auiem  deficias  in  via,  audi 
consolatioaeai,  Panes  tibi  olTerontur.  Heiicieris,  ne 
delicias.  Nec  exspectabis  iu  iine  viie  sed  occurent 
tibi  ne  diBcias  in  via.  Habiiantes  tciTam  ausiri 
occureni  iibi  cum  panibusy  si  fugientem  vide- 
riut.  Occureni  compnssioue ,  reficieat  coaaola- 
tione.  Uonos  consoiatores  habebis,  Imbitaniea  ier- 
raia  uustri.  lu  auBirospleudoreicaioresi :  spiendor 
cogniiionis,  calor  dileciionis.  Terram  austri  inhabi- 
tani  qui  in  cognitione  ei  diieciione  veritaiia  pausani. 
Isti  abundantpanibus  verbi  Dei,  ei  reficiendis  labo- 
raniibua  accuruni.  Iste  enim  pania  esi,  qui  cor 
hominis  oonOrmai,  quia  uon  ia  soJopaae  vivit  homo, 
sed  in  omni  verho  quodprocodit  de  ore  Dei  (Matth* 
is).  Isie  panis  cum  aii  unus,  diversa  iamen  specie 
proponiiur.  Aiiquando  enim  aubcinericuis  diciiur, 
aliquandohordeacus  veltriticeus  nominaiur,  Eiias 
fugiens  in  deserto,  subcinericiopane  reficitur.  Filii 
Jerusaiem  qui  paoem  inhabiiant,  adipe  frumenti  sa* 
iiantur.  Qui  vero  super  fenum  i^ecumbunty  panem 
hordeaceiun  comedunt.  Faxiis  sub  cinere,  refeciio 
estsubvilitaie.Suniquodamloca  inScriptura  sacra, 
qu8B  viliiaiem  prseienduni  in  specie  bttera,  sed  dul- 
cedinem  servant  in  profundiiate  spiritualis  inielli- 
gentiiB,  bic  eai  panis  sub  cinere,  refeotio  sub  viliitate 
Vis  uiostendam  tibi  subcinericiumpanem?Lagisin 
Scriptura  sacra  quomodo  Hachel  et  Lia  sorores  dum 
pi*oviro  Jacob  uno  contendunt,  utra  illarumpoiius 
concubitu  ejus  poiiatur.  Magnahic  species  viiiiaiis, 
magnus  cumulus  cineris,  inagnusacervus  terreni- 
iaiis.  Hevoive  cinerem,  scruiareinterius,  panisibi 
laiet,  i*efectio  abscondiia  est.  Videeccepanemdis- 
coopertum,  du»  sorores  duas  vitas  aigniilcant.  Lia 
qu8B  iniarpretaiur  lahoriosa^  significai  vitam  aoii« 
vam,  qiuB  est  fecundain  fruotu  boni  operia»  aeb  pa« 
rum  videt  in  lucet  contemplationis.  Hach»!  qutd  in» 
ierpretaiur  Yisum  prinoipium^  desif^nai  vUAJOQ^^^e^^ 


515 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


546 


templavitam,    que   est    steiilis    foris    in  opere,  A  nem,  servos  ad  corroborationem,  fllios  ad  exsnlta- 


sed  perspicax  m  contemplatione.  in  his  dua- 
bus  vitis  quasi  qusedam  contentio  est  animee 
sanctse  alternatim  nitentis  ad  aplexum  Sposi  sui, 
id  est  Christi,  sapienti»  videlicetDei,  qu»  animam 
sanctam  ad  prolem  fecudat  virtutum.  Contendunt 
ergo  contenplatio  et  actio  pro  amplexu  sapientiaB 
Qui  in  contemplatione  est  suspirat  pro  sterilitate 
operis ;  qui  in  opere  est,  supirat  pro  jubilo  con- 
templationis.  Uterque  quasi  abjectum  se  gemit  in 
comparatione  alterius,  et  iit  contentio  desideriorum 
spe  et  timore  utrumque  concitante.  Ecce  invenisti 
panem  sub  cinere,  reficere  et  delectare.  Non  atten- 
das  quod  foris  apparuit  in  cinere,  sed  quod  intus 
Latuit  in  refectione.Visadhucviderepaoemsub  ci- 


tionem. 

TiT.  LXXX.  Quod  ttOB  solum  corde  teaenda,  sedet 
orc  coaiitenda  sit  Hdes  Christiana,  adarchiepis- 
copum  Hispaleusem,  qui  eam  ore  uegaverat. 

JoANNi  Hispalensium  episcopo  Hugo  servus  Cbri- 
sti,  etc.  Vide  supra  iuter  epistoJas  Hugonis. 

TiT.  LXXXL  De  eo  quod  scriptum  est :  «  Cum  esset 
Jesus  auuorum  duodecim  »  quomodo  \erhum  carQ 
iactum  uobis  remedium pnestat  el  exemplum,  De 
Jorusalem  quoe  descendit  de  caelo;  de  coufessione 
et  veritate,  quse  de  terra  eritur,  el  quomodo 
prosit, 

Cum  esset  Jesus  annorum  duodecim^  etc.  (Lue.  ii.) 

Sicut  mundus  iste  dupliciter  servit  homini,  ad  su- 

stentationem  sciiicet  carnis  et  ad  eruditionem  men- 


nere,  dum  latuit,  vilem;  dumpatuit,  dulcem?  Chri-  B  tis,  sic  Verbum  caro  factum  i^emedium  preestatet 


stus  sub  mortalitate  panis  est  sub  cinere.  Vides  fo- 
ris  infirmitatem  nascentis,  vagientis,  plorantis  an- 
gustias  cimarumy  vincuia  fasciarum.  Totum  hoc 
cinis  est,  terrenum  et  infirmum.  Sub  hoc  cinere 
tamen  latuit  Verbum,  refectio  angelorum  et  homi- 
num,  Lassessentem  vides,  esurientem  et  sitientem, 
flentem,  compatientem  et  patientem,  morientem  et 
carne  deflcientem.  Et  hwc  omnia  quid  fuerunt  nisi 
quis,  indicia  corruptionis,  signamortaiitatis?  etia- 
tuit  sub  his  virtus  Oeitatis,  quam  qui  evolvere  po- 
tuerunt  saturari  ineruerunt.  Ecce  quomodo  tibi 
Scripturas  panem  subcinericium  proponit.  Vides 
alibi  eioquium  sacrum,secundum  litterse  superficiem 
durum,  quasi  paleam  tenacem  habens,  ubi  vix  ad 
medulam  spirituaiis  inteliigentise  penetrari  possit, 
hic  est  hordeum.  Palea  quidem  cum  iabore  excuti- 
tur,  sedcum  ad  interiora  perveneris,  dulcedo  con- 
fortans  invenitur.  Invenis  altbi  sacram  Scripturam, 
etlevitate  verborum^etsuavitateinteliectuum  blan- 
dientem.  Hinc  ettriticum,  in  quomentibus  suaviter 
nutriendis  dulcis  refectio  prseparatur.  Ista  tria  ge- 
nera  ponis  in  mensa  Dei  proponuntur  propler  tria 
genera  reficiendorum.  Panis  subcinericus  datur 
pauperibus,  panis  hordeaceus  servis,pani8triticeus 
filiis.  Pauperes  in  mensa  Dei  sunt,  qui  semetipsos 
despicientes  exemplo  humilitatis  et  abjectionis  pa- 
scunt.  Sei*vi  in  mensa  Dei  sunt,quiin  studio  spiri- 
tuaiis  exercitationis   constituti,    fortia  Jquaeque  et 


exempium.  Hemedium  in  eo  quod  oblaUim  est  ad 
redemptionem ;  exemplum,  in  eo  quod  operatom 
est  ad  imitationem  :  remedium  in  eo  quod  faetam 
esty  exemplum  in  eo  quod  fecit.  Imitatio  ejus  simi- 
litudo  ejus, 

Vidicivitatem  sanctamJerusalemnovam,  aesceth 
deatem  de  coelo  {Apoc.  xxi).  De  coelo  descendit,  et 
fabricata  est  in  terra.  De  ccelo  forma,  deterrama- 
teria.  Sic  forma  hominis  homo,  et  forma  Chrisli 
Christus.  Und  illud :  Induimini  Dominum  Jesum 
Christum  (Uom.  xiii);  formam  igitur,  id  est  imagi- 
nem  Christi.  Ipsa  imagoetipsaestimitatio.  idcirco 
factus  est  tibi  exemplum,  ut  tu  illum  imitando  in- 
dueres.  Fecit  corporaliter,  tu  spiritualiter  imitare. 
Etsi,  inquity  Christumsecundumvarnemcognovimus 
jam  uon  cognoscimus  {II  Cor,  v).  In  exempio  secun- 
dum  carnem  cognovimus,  imitatione  secundum  ear- 
nemjam  non  cognovimus.  Secundum  carnemChi> 
stus  natus  est  in  mundo ;  secundum  spiritum  veri- 
tas  nascitur  in  corde  tuo.  Chnstus  in  Judsea  nasci- 
tur  de  Virgine^  et  veritas  in  confessione  nascitur 
de  puritaie.  Veritus  deterra  orta  est,  etjusiitia  de 
cielo  prospexit  (Fsal.  lxxxiv).  Quando  confiteris 
peccata  tua,  veritas  de  terra  oritur;  quando  vero 
confitenti  ignoscit  Deus ,  respicit  justitia  de  coelo. 
Vis  ut  Deus  tecum  sit,  conlitere  quod  es.  Cum  ve- 
rax  esse  coeperis,  veritas  tecum  esse  incipit.  Dic : 
Malus  sum.  Breve  verbum  est,  sed  verum.  Veri- 


obscuriora  Scripturarum  loca,  quasi  excussa  paiea  y^  tas  te  veracem  faciet.  Si  veritas  tecum  est ,  Deus 


detegentes,  cum  iabore  ad  meduilam  spiritualis  in- 
telligentise  gustandam  perveniunt.  Filii  in  mensa 
Dei  sunt  qui  in  suavitate  dulcedinis  eetemee  re- 
quiescunt.  De  pauperibus  dictum  est  :  Edent  pau- 
peres  et  saturahuntur  (Psal.  xxi).  Si  ergo  pauperes 
edunt,  qui  solo  merito  pietatis  parcuntur,  multo 
magis  servi,  etfiiii  qui  pro  mento  boni  operis  pr»- 
mio  recompensatione  dilectionis  reficientur.  Pau- 
penbus  proponitur  panis  subcinericius,  ut  eos  refl- 
ciatper  exemplum  conversationis.  Servis  proponitur 
panis  hordeaceus,  ut  eos  reficiat  per  foimam  fidei. 
Filii  proponitur  panis  triticeus,  ut  eos  reflciat  per 
inoitamentum  dilectionis,  pauperes  ad  consolatio- 


tecum  est,  quia  Vcritas  est  Deus.  Ecce  quomodo  in 
JudseanasciturChristus,  in  confessione  veritas.  Ma- 
ter  Virgo  puritas  est  cordis,  cum  coixle  credis  quod 
ore  confiteris.  In  confessione  criminis  puritas  est 
sine  ruga ;  in  confessione  laudis  puritas  est  sino  ma- 
cula.  Si  bonum  non  simulas,  non  habes  rugam.  Si 
maium  odis,  non  habes  maculam.  Sic  veritas  in  ie 
desiderio  concipitur,  opere,  nascitur,  studio  nutri- 
tur,  ut  proficiat  aBtate  inprocessu  temporis,  sapien- 
tia  in  augmento  cognitionis ,  gratia  in  incremento 
virtutis.  Apud  homines  in  fama,  apud  Deum  in  con- 
scientia.  Apud  homines  ut  cognoscatur,  apud  Demn 
ut  glorificetur.  Duodecim  annorum  in  ierusalem 
ascendit,  quia  post  perfectionem  opens  et  duplica-^ 


MtSCELLANEA.  --  UB.  l. 


518 


kntem  charitatis,  ad  pacem  contemplationi       religioni  porens.  Sexto,  sub  gratia  vera  honitate 
.  Parentes  Jesii  ab  Jerusalcm  itinere  unius  ^  illustratum.  Istse  scx  hydrioB  sive  in  decursu  siceiili 


eunt,  quia  sensus  carnis,  qui  per  cxeroitium 
eris  internam  veritatem  nutrivit,  por  exte- 
delectationem  retracti  diu  in  inleraa  pace 
)re  non  possunt.  xUnus  dies,  una  claritas, 
audinm,  una  ))enedictio,  quam  Esnu  accipit, 
iplicem  stolam  non  potuit  promercri.  Hic  est 
18  dies,  in  quo  puer  unius  diei  siuc  peccato 
n  potuit  super  terram,  quia  sensus  carnis, 
ntum  ad  se  semper  puerilia  appetit,  hujus 
vitae  claritatem  amans,  in  ea  nunquam  sine 
macula  consistit.  Non  enim  venit  ad  alium 
e  quo  dictum  esl  :  Annuntiate  diom  de  die 
ccv).  Et  iterum  :  Dies  super  dies  retjis  ad- 


prtesentis,  sive  in  vita  hominis,  omnes  aquis  im- 
plentur,  quia  judicio  plenus  est  mundus.  Jtidicia 
tua  ahyssus  multn  (l*saL  xxxv).  Multa  operalus 
est  Deus  ab  initio  sseculi,  et  operari  uon  desinet 
usque  ad  flnem  ejus,  et  circa  hominem  a  principio 
usquc  ad  flnem  cjus,  et  omnia  h&ec  judicium  sunt, 
et  nihil  ginc  causa  flt.  Sed  quandiu  dicei*e  non  po- 
test  homo  judicia  tua  jucunda,  nondum  aquain  vi- 
num  conversa  ost.  Deficiente  vetere  vino  hydiiae 
aqua  implentur,  quia  cum  in  vita  hominis^carnales 
deleclationes  deiiciunt,  divinee  coasolationes  succe- 
dunt.  Quoe  quidem  miuistrantibus  minus  saporis 
conferunt^  proficientibus  amplius  dulcoscunt  quia 


PsaL  Lxj.  Propterea  unius  diei  iterest  elon-      tuuc  aqufie  in  vinum  convertuntur,  quandoin  mente 


A  ab  Jerusalem,  quia  delectatio  prsesentium 
'6  facit  animos  a  contemplntionc  o^ternorum. 
iduum  Jesus  in  templo  invenitur,  quia  post 
ionem  cogitationis,  locutionis  et  operis,  ve- 
eorde  mundopercipitur.  Inveniturautemin- 
tores  et  sapientes,  quia  in  lege,  et  prophetis, 
gelislis,  et  apostolis  et  sacri  verbi  doctori- 
ritas  cognoscitur. 
CXXII.  De  nuptis  factis  in  Cana  Galika,  et 

de  hydriarum  typo. 
jte  hydrias  aqua  (Joan,  ii).  Galilffia  interpre- 
traaswigratio.  Vita  ergo  praesens  Galilsea 
ismigrans  de  prtesentibus  ad  futura.  In  Ga- 
Dptie  fiunt,  quia  in  transitu  temporis  sancti- 


hominisopus  Dei,  quod  laborantiprimuninonsapuit, 
per  spiritalem  intelligentiam  illuminato  duicescit. 

TiT.  LXXXIII.  De  theophania  multiplici,  et  in 
quihus  est  pnocipua  divina  apparitio. 

Thoophania  est  apparitio  divina.  Ipsa  est  simili- 
tudo  (livina,  in  qua  apparet  et  manifeslatur  Deus. 
Si  quis  omnem  creaturam  theophaninm  dixerlt,  non 
eiTabit.  Theophania  potentiae  est  ci*eaturarum  ma- 
gnitudo  :  theophania  sapientiee,  creaturarum  pul- 
chritudo ;  theophania  bonitatis,  creaturarum  utilitas. 
Omnis  creatura  aliquam  similitudinem  habet  cum 
Deo.  Prima  similitudo  creaturo)  ad  Deum  est  quod 
est.  Secunda  quod  una  est,  quia  omne  quod  est  in  hoc 


copula  permansu.»  dileclionis  Ecclesiaad  C  estquodunumest.SedexiisquKsuntetunumsunt 


UDy  animee  ad  Deum.  Sex  hydriee  sex  sunt 
ih  mundo  :  Prima,  ab  Adam  usque  ad  Noe ; 
A,  a  Noe  usque  ad  Abraham ;  tertia,  ab  Abra- 
ique  ad  David ;  quai  ta,  a  David  usque  ad 
jgrationem  Babylonis ;  quinta  a  transmigra- 
abylonis  usque  ad  Christum ;  sexta,  a(Jhristo 
ad  finem  sseculi.  In  vita  hominis  prima  est 
1,  secunda  pueritia,  tertia  adolescen!  la,  quarta 
iSi  quinla  virilis  setas,  sexta  senectus.  Prima, 
infantia,  quasi  quodam  diluvio  iubricse  obli- 
obruitur,  ut  non  videatur  in  posterum,  nec 
a  Bui  uUa  relinquat.  Secunda,  id  est  pueritia, 
n  de  diiuvio  oblivionis  ad  sensum  exiens, 


alia  ex  uno  sunt,  ut  naturaliter  simplicia,  alia  ex 
pluribus,  ut  composita.  Illa  autem,  qusB  et  sunt  et 
unum  sunt  et  ex  uno  sunt,  magis  Deo  similia  sunt, 
prsecipue  si  unitatem  suam,  quam  ex  pluribus  non 
colligunt,  ad  plura  non  efTundunt.  Talessunt  naturae 
spirituales,  quce  magis  ad  similitudinem  Dei  acce- 
dunt;  quse  nec  ex  pluribus  sunt,  quia  sunt  natura 
simplicia,  nec  plura  ex  ipsis,  quia  non  possunt 
esse  materia.  In  his  duo  posuit  Deus  ad  materiam, 
duo  ad  formam  :  vitam  et  sensum  ad  materiam, 
cognitionem  et  dilectionem  ad  formam.  Ad  vitam 
cognitionem,  ad  sensum  dilectionem.  Hcec  duo  su- 
prema  et  Deo  proxima  sunt,  et  expressa  imago  : 
cognitio  veritatis,  et  amor  virtutis. 


pierbiam  erigitur,  et  per  concupiscentiam  di- 
et  dispergitur.  Tertia,  id  est  adoiescentia,  p  Tit.  LXXXIV.  De  trihus  voluutatihus  in  Christo 


n  per  cohibitionem  discipiinse  circumciditur, 
.  preceptis  informatur  et  consiho  i*egitur. 
,  id  est  juventus,  servire  jam  cogitur,  et 
iiur  regimini,  ut  per  timoi^em  hominis  divi- 
iacat.  Quinta,  id  est  virilis  setas,  post  limorem 
is,  ad  divinum  venit.  Sexta,  id  est  senectus, 
hinc  mox  abitura  concupiscentia  futurorum 
ur.  Sic  humanum  genus  primo  diluvio  obru- 
li,  Secundo,  in  sedificatione  eiatum  et  in  di- 
0  linguarum  dispersum.  Tertio,  in  Abraham 
leisumy  in  Moyse  pneceptis  informatum,  sub 
!Hia  consilio  gubernutum.  Quai*to,  subregibus 
ationi  subjectum.  Quinto,  sub  pontificibus 


In  Christo  carnis  infirmitas  passionem  horruit. 
Sed  erat  spiritus  medius  inter  Deum  et  carnem, 
qui  voluntatem  carnis  Patris  voluntati  subjecit. 
Cum  ergo  Christus  dixit  :  Pater,  si  possihile  est^ 
transferame  calicemistum  (Matth,  xxvi),  professus 
est,  quod  sensit  in  carae.  Cum  vero  dixit :  Non  mea 
volunias,  sed  tua  hat  (ihid.)^  professus  est  quod 
deiiberavit  in  spiritu.  Erat  voluntas  Patris,  utChri* 
stus  moreretur;  eratvoluntas  camis,  ut  a  morte 
liberaretur;  erat  spiritus  medius  dominans  cami, 
obediens  Patri.  Voluntas  Patris  dispensatio  erat| 
voluntas  camis  natura  erat,  voluntas  spiritus  vir- 
tus  erat.  Ideo  vohmtas  Pa&tia  W^T^^^^^^dcaax^ 


m 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  D06MAT1CA 


520 


ias  carni  dirigebatur,  voluatas  spiritus  coronaba-  A  ut  sive  ingrederetur,  sive  egrederetur  in  ipso  pa- 

scua  invenii*et  natura  condita  ab  ipso. 

TiT.  LXXXVIII.  Mysterium  de  puriScaiiono 

Marise, 

Senectus  Simeonis  defectus  est  veteris  hominis; 
bajulatio  Christi  pueri,  assumptio  novi ;  gaudium 
Siraeonis,  oblatio  Salvatoris ;  puriflcatio  Yirginis, 
devotio  mentis,  exhibitio  opcris,  consummatio  vir- 
tutis. 


tur. 

TiT.  LXXXV.  Quod  CJiristus  se  hominibus  in  hu- 
maniiate  eiLhibuit,  qui  ab  eis  in  diviniiate  non 
poterat  comprehendi, 

Dei  sapientia,  per  quam  homo  factus  fuerat,  ut 
in  illa  beatus  esset,  lapsum  hominem  perdere  no- 
luit,  et  cum  ilia,  sursum  esset  majestate,  ille  de- 
orsum  jaceret  inflrmitate,  descendit  ad  eum  quo  ce- 
ciderat,  ut  levai*et  eum  ad  id  unde  ceciderat.  Sapientia 
igitur  sursum  panis  erat,  et  versa  est  deorsum  in 
lac.  In  divinitate  panis,  in  humanitate  lac ;  et  nutri- 
tus  est  parvulus  sensus  lacte  humanitatis,  ut  cres- 
oens  et  convalescens  capere  posset  cibum  divinita- 


TiT.  LXXXIX.  De  Dci,  mulieris  et  diaboliy  de 
niortis  incurrcnda  assortione, 

Dominus  dixit  :  In  quacumque  die  comederisex 
eo  morle  morieris  {Geu,  ui).  Mulier  dixit :  Ne  forle 
moriamur  (ibid.).  Diabolus  dixit  :  Nequaquam  mo- 


«8.  Christus  ergo  in  coelo  panis,  et  in  terra  lac.  b  riemini  (ibid.).  Dominus  .fflmavit,  muUer  dubita- 
Christua in ctelo ex  Patre  sine  matre  Deus  rChnstus      ^jj  ^^„,„g  ^^^^^-^  ^j^j  ^^^^  dubitavit,  ab  afflr- 


in  ten*a  ex  matre  sine  patre  liomo.  In  ccelo  qualis 
Pater,  talis  Filius,  in  terra  qualis  mater,  taiis  iilius. 
In  coelo  cum  Patre  seternus  et  immensus ;  in  jterra 
cnm  matre  incorruptus  et  mansuetus.  In  coelo  cum 
Patre  incorruptus  et  sublimis ;  in  terra  cum  matre 
virgo  et  humilis.  In  coelo  iinago  Patris;  in  terra 
imitator  matris.  Mater  virgo  erat,  et  humilitate  ex- 
sultabat,  et  lilius  Virginis  virgo  humilitatem  com- 
mendabat.  Illa  virgo  humililatem  suam  a  Deo  re- 
spectam  asserebat;  ille  virgo  se  humilem  et  man- 
suetum  ostendebat.  Talis  ergo  Agnus,  qualis  mater 
Agni ;  ex  munda  mundus,  ox  Virgine  incorruptus, 
perVirginem  veniens  adnos,  per  virginitatem  prsB- 


mante  i^cessity  et  negauti  appropinquavit.  Si  mu- 
lier  non  dubilasset,  forte  diabolus  non  negasset. 
Sed  dedit  audaciam,  qu»  incohavit  malitiam. 

TiT.  XC.  Do  psBnitentia  Dei  et  amore  ejus  iu 

creaturas  vario, 

Videns  Deus  quod  multa  malitia  hominum  esset 
in  terruy  cl  cuncta  cogitatio  cordis  intenta  esset 
ad  malum  omni  tempore,  poenituit  eum  qitod  homi- 
nom  fecissct  in  terra.  Et  tactus  dolore  cordis  in- 
irinsecuSf  et  preecavens  in  futurum  f5i)  :  Delebo, 
iiKimi hominem^  qucmcreavi,  afaci  terr». (Gen.  vi). 
Primum  considera  quod  non  facile  pietas  provooatur 


cedens  nos.  Per  incoiTuptionem  ergo  venit,   ut  C  ^^  "'*'"  ®"*  vindictam,  nisi  multa  fuerit  maiiiia 


peccatum  tolleret ;  per  incorruptionem  prfficcssit, 
ut  viriutemdemonstraret.  Venit  incorruptus,  ut  con- 
ferret  remedium ;  praecessit  incorruptus,  ut  daret 
exemplum.  Si  ergo  venire  non  possumus  qua  venit, 
sequamurqueeprsBcessityUtadipiscimereamurquod 
promisit,  ut  cibum  lactis  in  humanitate  Christi  su- 
mamus  mundi  corpore ;  cibum  vero  panis  in  divi- 
nitate  (ihristi  suihamus  mundi  corde  :  mundi  cor- 
pore  per  virginitatem,  mundi  corde  per  humiiita- 
tem,  ut  qui  in  utroque  incorruptam  habuit  oiigi- 
nem,  in  utroque  inveniat  mundam  habitationem. 

TiT.  LXXXVI.  Quomodo  Cbristus  dixit  :  «  Pater 

meus. 


nostra.  K\\xm  autem  nos  a  bono,  in  quo  ab  illo  facti 
sumus,  mutari  cooperimus,  tunc  ipsum  poenitet  su- 
per  nos,  ne  ad  bonum,  ad  quod  facti  sumns,  per- 
veniamus.  PoBnitentia  autem  ejus  non  est  mutatio 
intentionis  a  primo  proposito,  sed  mutatio  operis 
a  primo  instituto.  Et  nota  quod,  pereunte  homine, 
Deus  doiore  cordis  intrinsecus  tangi  dicitur.  Ibi 
enim  doloi*  fuit,  ubi  amor ;  amat  enim  Deus  uni- 
versa,  quasfecit.  Quia  vero  csetera  omnia  ab  ipso 
amantur,  sed  ad  ipsum  possidendum  non  amantur, 
i*ationaiis  autem  ci*eatura,  et  quod  facta  est,  ab 
ipso  diligitur,  et  ad  quod  facta  est.  In  ipso  pe- 
reuntis  hominis  dolor  Creatorem  intrinsecus  tetigit 


,..,„,  ,         X  rx  . ,  ^^  corde,  ubi  stantis  et  bene  incedentis  amor  ftiit. 

Unus  homo  dixit  :  Pater  meus  {Joan  v).  Qui  hoc  r*  e.,«*  ^«;«.  i«:«  «.  «.  i«        ^ -. 

_  j.. ^     j  _,,_^ j^^ ; ^.,:_,_r  , D  bunt  enim  tria  quaBdam  genera  i*erum,  unum  a 

conditione  lapsorum,  alterum  in  conditione  stan- 

tium,  aliud  supra  conditionem  provectonim.  Prima 

amantur  quae  facta    sunt,  sed   quasi   corde  non 

amantur,    quia   postea   mala   efifecta  sunt.    Sicut 

scriptum  est  :  DiSpersit  superbos  mente  cordia  sui 

[Luc  i).  Secunda  amantur,  quod  facta   sunt;  et 


non  dixisset,  si  plusquam  homo  non  fuisset.  In  eo 
enim  quod  homo;  fratres  habuit,  et  dicere  habuit, 
Pater  noster;  in  eo  autem  quod  supra  hominem 
unicus  fuit,  et  dicere  potuit  :  Paier  meus,  et  Pater 
nostory  qui  es  in  cwlis  (Maith.  vi). 

TiT.  LXXXVII.  Quaro  idem  Dous,  et  homo. 

Deus  homo  factus  ost,  ut  idem  esset  Hedemptor 
qui  Greator,  et  ut  de  suo  liberaretur  homo,  et  ut 
faouliarius  ab  homine  diligeretur,  Deus  in  simili- 
tudiiie  hominis  apparens,  et  uterque  sensus  in  ipso 
beatificaretur,  et  reftceretur  oeulus  eordis  in  ejus 
divmitate,  et  oeulus  corporis  in  ejus  humanitate 

/^  Vulfal*  aon  hAbet  et  piwoMT^aaia  fiiiurum. 


corde  amantur,  quod  bona  sunt.  Sed  tamen  illorum 
amor  quasi  in  corde  foris  est,  quia  amantur,  quod 
sunt  ab  ipso  bona ;  sed  non  amantur,  ut  sint  in 
ipso  beata.  Amor  ergo  hominis  intus  in  oorde 
Creatoris  toxi,  quoniam  in  tantum  homo  ab  ipso 
dilectus  est,  ut  et  ab  ipso  esset  bonus,  et  in  ipso 
beatus.  Amor  ergo  hominis  intus  fdit,  et  ibi  dolor 


SSl 


MISGELIANE4.  -  3JB.  I. 


m 


fuit  ubi  amor  fuit.  Sed  quid  quod  dicitur  prsDcavetts  ^J^Teciione,  Cognovistis  ergo  et  jam  noii  oogMdlsitiB 

quia  inetat,  ut  transeat  dolor  passionis,  ^qwm  mi^ 
scepistis  in  came  compatientes ,  et  instnt  «t  eon- 
summetur  gaudium  resurrectionis,  quod  pereepistiB 
animo  consurgentes.  Instat  ut  transeat  doilor  pts- 
sionis,  sed  non  instat  ut  transeat  dilectio  patlen- 
tis.  Transit  a  came  passio,  sed  non  transit  a  oorde 
dilectio.  Ideo  fasciculns  myrrhso  inter  ubera  eom^ 
morabitur  (Cant.  i).  Ibi  enim  est  oor ;  et  ubi  eor 
ibi  diieotio  est :  et  ubi  dilectio  est,  ibi  dHeoti  man- 
sio  est.  Vos  ergo  fratres,  qui  sponsa  Ghristo -estiB 
dilecta,  fasciculum  myrrhaB  habetis  Ghrtcrtnih  1»- 
tientem,  et  botrum  cyperi  Christnm  resurgentem. 
Propterea  opus  non  habetis  doceri  de  ipso,  dooti 


in  futurum  ?  Nunquid  Deus  aliquando  incautus  fuit, 
ut  (aceret  quae  facienda  non  erant ,  ut  postea  consi- 
derans  quae  non  bene  fecerat,  de  factis  pceniteret,  et 
facienda  caveret?  Scd  sciendum  est  quod  sicutpoeni- 
tentia  Dei  non  est  mutata  voluntas  in  approbalione 
faciendi,  sed  ordo  mutatus  in  institutione  facti,  sic 
cautela  ejus  non  est  prsesidentis  circumpectu,  sed 
subjectorum  correctio.  Nam  in  malo  faciendo  tam 
cavet  qui  terret  ne  fiat,  quam  qui  timet  ne  faciat. 

TiT.  XCI.  M  Exi  de  terra  tua  et  de  cognatione  tua. » 

Sermo  ad  fratres, 

Exi  de  terra  tua^  et  de  cognatione  tua^  et  de  domo 


patris  tui,etveni  in  terram  quammonstravero  tibi -.eb  ipsOf  quia  unctio  ejus  docet  vos  de  ommbas 


(Gcn.  xu).  Quia,  fratres,  scientibus  enim  legem 
Dei  loquimur,  sermo  noster  ad  vos  doctrina  non 
est  f  sed  exhortatio.  Vos  enim  Scripturas  nostis , 
et  virtutem  earum.  Virtus  enim  verbi  experientia 
est  rei,  et  efficacia  sermonis  exhibitio  operis.  Vos 
igitur  non  erratis  nescientes  Scripturas,  neque  vir- 
tutem  earum.  Scripturas  enim  nostis  per  studium 
lectionis  ;  virtutem  eai*um  per  disciplinam  operis. 
Scripturas  nostis,  audiendo  Christum  loquentem ; 
virtutem  earum,  imitando  facientem.  In  dictis  ejus 
invenistis  intelligentian  Scripturarum ;  in  factis 
ejus  virtutem  earum.  Nostis  ergo  (ihristum  non  so- 
lum  audiendOy  sed  etiam  experiendo.  Nostis  non 
solum   secundum  carnem,   sed  etiam  secundum 


(/  Joan.  ii),  et  verbum  ipsius,  quod  sonat  in  auri- 
bus  vestriSy  et  sapit  in  cordibus  vestris. 

Non  igitur  verba  nostra  ad  doctrinam  noglram 
sufficiunt,  sed  verbum  ipsius  per  nos  transeat  ad 
vosy  ut  ipsius  gratia  a  vobis  redundet  usque  ad  nos. 
Hoc  enim  est  verbum  ejus  ad  vos,  quod  dictum 
est  propter  vos :  Exi  de  terra  tua,  etc.  Jam  olim 
dictum  erat,  et  voluit  ipse  vobis  dici  quod  dictum 
erat,  ut  sciatis  etiam ,  hoc  ad  vos  pertinere  quod 
dictum  est.  Erat  quidem  unus  tunc,  cui  dictum  est ; 
sed  ille  ad  unam  hanc  pertinebat,  in  qua  vosunum 
estis  de  qua  scriptum  est :  Una  est  amica  meay  colunh 
ba  mea,  perfeeta  mea  (Cant.w).  Et  ille  tunc  alienus 
eraty  qui  in  alieno  erat,  et  vocatus  est;  ut  inde  exirety 
majestatem.  Et  si  cognovimus^  inquit  Apostolus,  ^  et  proximus  fieret  et  dilectus  et  amicus.  Ille  qui-> 


Christum  secundum  carnem,  jam  non  novimus 
(II  Cor.  v).  In  utroque  experti  estis  Christum ,  et 
nostis  Christum  secundum  carnem  et  secundum 
majestatem.  Olim  cognovistis  Christum  secundum 
camem ,  nunc  cognoscitis  Christum  secundum 
majestatem.  Christus  secundum  carnem  est  Chri- 
stub  in  passione.  Christus  secundum  majesta- 
tem  est  Christus  in  resurrectione.  Christum  in 
cruce  expcrti  estis  compatientes.  Christum  in  ma- 
jestate  experti  eritis  consurgentes.  Vos  enim  estis 
sponsa  illa  et  diiecta  illa  quse  dilectum  noverat ,  et 
experta  dicebat :  Fascicuius  myrrhw  dilectus  meus 
mihi  {Cant.  i).  Hoc  est  Christus  secundum  car- 
nem.  Et  mrsum :  Botrus  cyperi  [Cypri]  dilectus 


dem  jam  tum  dilectus  erat,  quia  diligebatur,  a  quo 
vocabatur ;  sed  amicus  non  erat ,  quia  non  dilige- 
bat,  quem  non  cognoscebat.  Et  ideo  non  diligeba- 
tur,  quod  erat  alienus ,  sed  quod  futuruB  erat  pro* 
ximus  et  amicus.  Erat  enim  tunc  in  Ur  Chaldeeo- 
rum ;  in  igne  videlicet  et  incendio  dsemonum;  quod 
est  concupiscentia  et  delectatio  terrenorum.  Et  ip- 
sum  incendium  fuscaverat  illum,  et  nigram  fecerat| 
ut  non  esset  amabilis.  Et  ideo  vocabatur,  ut  de 
incendio  exiret,  et  veniret  in  refrigerium,  ut  deal- 
bari  posset  et  candidus  fieri,  ne  semper  esset  odi- 
bilis.  Propterea  dijrit :  Exi  de  terra  tua^  et  de 
cognatione  tua,  et  de  domo  patris  tuiyOt  veni  in 
terram  quam  monstravero  tibi.  De  terra  exire  est| 


meus  mihi  {ibid.)^  hoc  est  Christus  secundum  ma-  D  e^  quse  foris  possidentur,  terrena  bona  relinquere. 


jestatem.  Fasciculus  myirhee  Christus  in  passio- 
ne.  Botrus  cyperi  Christus  in  resurrectione.  Fasci- 
culus  myrrhse  amaritudo  passionis.  Botrus  cyperi 
dulcedo  resurrectioniSy  Fasciculus  myrrhee  multitu- 
do  passionum.  Botrus  cyperi  abundantia  gaudio- 
rum.  lUic  amaricaus,  hic  inebrians.  Tamen  vos 
fasciculum  myrrhse  inter  ubera  posuistis,  quia 
passionem  Christi  cum  gaudio  et  dilectione  susce- 
pistis.  Vos  Christum  patientem  non  solum  in  cor- 
porOi  sed  etiam  in  corde  portatis ,  quia  passionis 
ejus  imitationem  animo  dilectionis  suscepistis. 
Qnod  ergo  Christum  secundum  camem  cognovistia 
jam  non  cognoscttis ,  quia  transitorium  est  quod 
in  pvtaioiie,  sed  pemansnmm  quod  est  in  itvnr* 

Patrou  CLXXYU, 


De  cognatione  exire,  est  iis,  qee  in  nobis  et  nobis- 
cum  orto  sunt,  vitiis  abrenuntiare.  De  domo  patris 
exire  est,  spretis  omnibus  propter  Deum,  postre- 
mo  semetipsum  abnegare.  Domus  enim  patriA 
nostri  ipsumest  cornostrum,  quoniampater  noster 
habitat  in  nobis.  Pater  noster  primus  diabolus  fuit, 
secundum  nativitatem ,  qua  nati  sumus.  Pater 
noster  secundus  Deus  est,  secundum  nativitatem 
qua  renati  sumus.  Et  vult  uterque  pater  habitare 
in  filiis  suis.  Diabolus  in  filiis  ir»,  Deus  in 
filiis  gratisB.  Quando  ergo  in  Ur  (Jlhaldeoram 
fuimus,  cor  nostmm  domus  diaboli  fuit:  qao- 
niam  ipse  tunc  in  nobis  habitavit,  et  ftiimas 
uniTersi  fllii  Beori  qaod  dicitus  &t&U%sSA!^  Va^U^^ 


528 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


524 


Non  enim  habitare  potest  nisi  in  pelle  pater  iste , 
quia  corda  carnaliiun  amat,  et  in  eis  solum  requies- 
cit,  quia  sapiunt  ca  qim  sunt  carnis,  et  ambulant 
sequndum  carnem  (Bom,  viii).  Haec  est  pellis  domus 
patris  nostri  primi,  de  qua  jubemur  exire,  ipsum 
videlicet  cor  nostrum,  et  desideria  ejus  mala  relin- 
quere.  Hoc  est  enim  de  corde  exire,  elongari  a  desi- 
deriis  ejus,  et  peregrinari  ab  ipsis,  ut  non  simus 
consensu,  ubi  illa  sunt;  sed  proposito  sanctitatis 
tendamusad  terram,  quam  monstrabit  nobis  Deus 
ut  primum  propter  Deum  abjiciamus  nostra,  deinde 
relinquamus  et  nos.Sicenimdemumdemonstrabitur 
nobis  terra  visionis  a  Domino,  in  qua  ipse  videbitur 
Dominus,  quam  in  repromissionem  posuit  Gliis, 
lacte  et  melle  manantem  :  lacte  in  contemplatione 
humanitatis,  melle  in  contemplatione  divinitatis. 
Propterea  enim  Deus  honorificatus  est ,  ut  totum 
hoQiinem  in  se  beatiiicaret,  ut  tota  conversio  ho- 
mims  esset  ad  ipsum,  et  tola  dilectio  hominis  es- 
'set  in  ipso.  Si  enim  Oeator  hominis  Deus  esset, 
et  Deus  homo  non  esset,  esset  in  ipso,  quod  sensu 
mentis  videretur,  sed  quod  sensu  corpus  perci- 
peretur,  non  esset ;  et  sustineret  sensu  carnis  per- 
petuum  opprobrium  absentise  Creatoris ,  et  esset 
in  abjectionem  semper  oberrans  in  creaturis,  et 
non  attingens  ad  Creatorem  suum.  Neigitur  sensus 
carnis  in  homine  opprobium  istud  in  perpetuum 
portaret  semperque  merito  illi  diceretur,  Ubi  est 
Deus  tuus  (Mich.  vii),  si  nunquam  ad  Creatoris  is 
sui  contemplationem  admittcrctur,  assumpsit  Crea- 
tor  carnem ;  quos  a  sensu  carnis  in  ipso  videretur  per 
carnem,  ut  carnis  cibus  esset  lac  in  contemplatione 
carnis,  mentis  cibus  mel  in  contemplatione  divinita- 
tis.  Et  egrederetur  et  ingrederetur,  et  pascua  in- 
vcniret  (Joan.  x).  Pascua  foris  in  carne  Salvatoris, 
pascua  intus  in  divinitate  Creatoris.  Et  Salvator  et 
Creator  unus  unum  gaudium  esset  et  in  lacte  carnis, 
et  in  melle  divinitatis.  Quod,  etc.  Amen. 

TiT.  XCn.  De  duplici  vita  animo), 

Duplex  est  vita  animse  :  alia,  qua  vivit  in  Deo  ; 
alia,  qua  vivit  in  carne.  Ubi  vivit,  ibi  sentit ;  ibi  dolet 
cum  laeditur,  gaudet  cum  fovetur,  quia  unus  est 
locus  gaudii  et  doloris.  Nec  dolor  est,  nisi  ubi  gau- 
dium  fuit  et  amor,  quoniam  dolor  non  est,  nisi,  cum 
Isesus  fueris,  ubi  gaudes,  sublato  gaudio.  Qui  vero  in 
carne  vivunt,  in  carne  sentiunt;  etillis  dolor  carnis 
gravis  est,  quia  suave  erat  gaudium  illius.  Dolores 
vero  animee  non  sentiunt,  quia  mortui  sunt  intus, 
ubi  vivere  debuerant  in  Deo.  Idcirco,  cum  laeditur 
caro,  grave  existimatur  ab  illis,  et  fugiunt,  quantum 
possunt,  doloros  illius.  Vulnera  autem  animae  igno- 
rant  prorsus ,  et  non  qua^runt  medicinam  in  illis, 
quia  ibi  sensum  doloris  non  habent.  Cum  aulem 
mortuus  fuerit  sensus  animse ,  quo  vivit  in  carne, 
tuno  viviflcariincipietilie  sensus,  quosentiet  semet- 
ipsam ;  et  tunc  sciet  vulnera  sua  et  sentire  incipiet 
dolores  suos  tanto  gravius ,  quanto  propius ,  quia 
quod  magis  intimum  est,  magis  nocet  maluni,  ma- 


A  gis  prodest  bonum.  Unde  dicit :  Argaam  te,  et  sta- 
tuam  coDtre  facicm  tuam  (Psal.  xlix). 

TiT.  X(^ni.  De  conscientia  et  fama. 

Duo  sunt :  (^onscientia  et  fama.  Conscientia  olcum 
in  vase  :  fama  iumen  in  lampade.  Propter  conscien- 
tiam  ingredimur,  propter  famam  egi*edimur.  Intus 
reficimur  salute  propria,  foris  reficimur  sediflcatione 
aliena.  Intus  cupiodissolvi,  etessecnm Cbristo(Phi' 
lip.  ii).  Foris  manere  in  carne  necessarium  propter 
vos  (ibid.),  Conscientia  irriguum  supcrius,  fama 
irriguum  inferius  (Judic.  i).  Ad  conscientiam  medi- 
tatio  ;  ad  famam  preedicatio.  Ad  conscientiam  silen- 
tium,  ad  famam  v^rbum.  Per  silentium,  seminas 
agrum  tuum ,  per  verbum,  seminas  agrum  proximi 
D  tui.  Cum  in  tui  aedificatione  proilcis,  metis  agrum 
tuum ;  cum  de  profectu  alieno  meditaris ,  metis 
agrum  proximi  tui.  In  tempore  otii  primum  lectio 
cognoscendae  veritatis  et  exercendae  virtutis  mate- 
riam  tribuit ;  deinde  meditatio  formam  apponit.  In 
tempore  laboris  primum  opus  exemplum  tribuit, 
postea  verbum  doctrinam  proponit;  sicut  scriptum 
est :  Qu»  cwpit  Jesus  facere  et  docero  (Act,).  Ideo 
prius  tempus  otii,  potea  tempus  laboris. 

TiT.  XCIV.  De  dupiici  vetustate. 

Duo  homines  veteres  in  nobis  erant,  interior  per 
iniquitatem ,  exterior  per  mortalitatem.  Christus 
autem  carnem  cum  mortalitate  assumpsit,  animam 
sine  iniquitate.  Vetustatem  autem  carnis  suae  per 
crucem  hoc  ordine  disposuit ;  primum  ligatus  est, 
^  postea  crucifixus.  Sic  et  nos  vetustatem  interioris 
hominis  hoc  est  iniquitatem  hoc  ordinedestruerede- 
bemus :  primum  eam  foris  per  disciplinam  ligando, 
ut  operari  non  possit ;  deinde  interius  omnino  cru- 
cifigendo  et  interficiendo ,  ut  jam  prorsus  non  sit. 
Sic  prius  studio  nostro ,  coopeitmte  gratia  Dei,  in 
nobis  destruenda  est  iniquitas,  ut  per  eamdem  gra- 
tiam  postea  in  nobis  sine  nostra  cooperatione  et  ipsa 
destruatur  mortalitas. 

TiT.  XCV.  De  trilws  locis  filiorum  Israely  /Egypto, 
desvrto,  ct  tcrra  promissionis. 

In  exitu  Israelde  ^gypto,  domus  Jacoh  depopulo 
barbaro  (Psal,  cxiii).  Tria  sunt  loca,  ^gyptus,  de- 
serlum,  et  terra  promissionis.   In  /l>jgypto  sumus 


D 


servi  et  miseri.  In  deserto  sumus  miseri.  In  teiTa 
promissionisliberietbeati.  In  ^^gypto  saturamuret 
caedimur.  In  deserto  esurimus ;  non  tamen  flagelia- 
mur.  In  terra  promissionis  non  flagellamur  et  satu- 
ramur.  Sed  nobilis  intenm  animus  eligit  magis  ino- 
piam  cum  libertate,  quam  in  servitute  abundantiam. 
In  ^gypto  peccamus,  in  deserto  laboramus ,  in  terra 
promissionis  requiescimus.  In  i^i^gypto  est  pneva- 
ricatio,  in  deserto  exercitatio,  interrapromissionis 
sabbatizatio.  In  principio  mundi  primum  creavit 
Deus  confusionem.  Postea  operatus  est  dispositio- 
nem.  Deinde  suscepit  requietionem.  Populus  anti- 
quus  in  ^g^po  operatus  est  iniquitatem.  In  deserto 
accepitexercitationem.  Interra  promissionis  invenit 
requiem.  In  vita  8»culari  confUsio  est,  in  oonversa* 


525 


MISGELLANEA.  —  LIB.  I. 


596 


tione  spiritali  exercitatio  est,  in  vita  coelesti  requie-  A.  dictum  est,  in  Scripturis  prophetiam  de  venturo 


tio  In  carne  peccatum,  in  spiritu  exercitium,  in 
Deo  Sabbatum.  ^gyptus  est  vita  seecularis,  deser- 
tum  vita  spiritualis,  terra  promissionis  vita  coelestis. 
^gyptus  carOy  desertumanimus,  ten^apromissionis 
Deus.  i4i^gyptus  Jericho,  desertum  stabulum,  terra 
promissionis  Jerusalem.  i^gyptus  mundus,  deser- 
tum  Ecciesia,  terra  promissionis  vita  eetema.  In 
yEgypto  servimus  I^haraoni,  id  est  diabolo,  qui 
Pharao  interpretatur,  negans  eum  scilicet  et  Domi- 
num ,  qui  dixit :  Dominum  non  cognovit  et  Israel 
non  dimiltam  (Exod,  v).  Huic  servimus  in  i4!}gypto, 
in  luto  et  palea.  Lutum  est  concupiscentia  carnis. 
Palea  est  pompa  seecularis.  Illa  per  immunditiam 


accepit,  quem  tamen  venfsse  usque  ad  circa  finem 
seculi  credere,  renuit.  Petrus  autem  prius  intrat, 
postea  linteamina  conspicit,  quia  Ecclesia  gentium 
non  per  prophetas  ad  fldem  Christi ,  sed  per  fldem 
Ghristi  ad  intelligentiam  prophetarum  pervenit. 

Hec  frater,  breviter  explanata  ad  pri^sens  tibi 
sufficere  crederem ,  nisi  aliud  aliquid  adhuc  quod 
ad  reformationem  morum  pertineat  querere  te  in 
hujus  facti  figura  non  dubitarem,  maxime  quia  opus 
tibi  non  fuerat  hanc  expositionem  a  me  qusBrere 
quam  poteras  sine  mea  doctrina  in  explanationibus 
Patrumalibi  sufficienterinvenire.  Dicam  ergoquid 
mihi  in  hoo  facto  moraliter  figurari  videtur.  Duo 


inquinat.  H»c  per  mutabilitatem  et  instabilitatem  ^  istieIectidisoipuIi,qui,auditaresurrectioneDomini, 

. ,^A      -r» A A ^i.       >«n A^        ^A D        .  ,        J I ^,...-. A J  «^ • 1 


transvolat.  Propterea  exeuntes  ab  >4Sgypto ,  et  per 
mare  Rubrum ,  id  est  baptisma  sanguine  Ghristi 
rubricatum,  ad  libertatem  transituri,  abdicamus 
servitium  Pharaonis,  abrenuntiantes  diabolo,  et 
omnibus  operibus  ejus ,  et  omnibus  pompis  ejus. 
In  luto  operibus,  et  in  palea  pompis.  Exeuntes  ab 
^gypto  in  desertum  relinquimus  mala,  ut  non 
consentiamus.  Exeuntes  a  deserto  in  terram  pro- 
missionis  evadimus,  mala  ut  non  sentiamus.  In 
i£gypto  est  pugna  sine  victoria ,  vel  servitus  sine 
pugna.  In  deserto  est  pugna  sine  victoria,  vel  vic- 
toria  cum  pugna.  In  terra  promissionis  est  sine 
pugna  victoria.  In  yEg^pto  sunt  delectationes  malse 
etmuIt8B,nontamen  solee.  In  deserto  sunt  delectatio- 


simul  ad  monumentum  currunt,  sed  non  simul  per- 
veniunt  duas  animsa  affectiones  mihi  figurare  viden* 
tur ,  desiderium  videlicet  et  consilium,  Nam  quid 
est  aliud  quod  discipuli  audita  resurrectione  ad 
monumentum  currunt,  nisi  quod  animus  cum  glo- 
riam  resurrectionis  audit,imitaripassionemappetit? 
Et  quid  est,  quod  ille  alter  discipulus  prsecucurrit 
citius  Petro,  nisi  quod  amore  Salvatoris  succensi 
plus  per  desiderium  cupimus,  quam  per  consilium 
prsBSumamus?  PrsBcurrit  ergo  desiderium  rationem 
consilii,  quia  qui  omnia  per  charitatem  vellet  pro ' 
amore  Redemptoris  perpeti  per  considerationem 
infirmitatis  susb  quodammodo  tardatur,  ut  non  au- 
deat  temere  de  suis  viribus  gloriari.  Prius  ergo  pcr 


nesbonsBetpaucse,  nontamennulIaB.Interrapromis- Q  desiderium  ad  monumentum  venimus,  sed  visis 


sionissuntdelectationes,  etbonsB,  etmultse,  etsolsB. 
TiT.  XGVI.  De  duobas  discipulis  currentibus  ad 
monumentum  Domini  responsio  epistolaris. 
QusBris  quid  significetilludquod  scriptum  est  de 
duobus  discipulis  currentibus  ad  monumentum, 
Joanne  et  Petro,  videlicet  quod  qui  prius  venit,  pos- 
terius  intravit,  Scriptum  est  enim :  Currebant  duo 
aimul\  et  ille  alius  discipulus  prmcucurrit  citius 
Petro  et  venit  prior  ad  monumentum ;  et  cum  se 
inclinasset,  vidit  linteamina  posita,  non  tamen  in- 
troivit  (Joan,  xx).  Venit  ergo  Simon  Petrus  sequens 
eum,  et  introivit  in  monumentum,  et  vidit  linteamina 
posita,  et  sudarium.  quod  fuerat  super  caput  ejus, 
non  cum  linteaminibus  positum ,  sed  separatim  in- 
volutum  in  unum  locum.  Tunc  ergo  introivit  et  ille 
discipulus,  qui  venerat  prior  ad  monumentum.  Po- 
test  ergo  convonienterper  Joannem,  quipriorvenit, 


linteaminibus  ante  consilium  intare  non  prsesumi* 
mus,  quia  licet  mens  nostra  se  per  charitatem  spon- 
taneam  ad  passiones  offerat,  considerata  tamen 
difficultate  earumdem  passionum ,  quantum  impar 
sit  nostra  infirmitas  ad  illarum  tolerantiam  videmus. 
Hoc  est  enim  quodammodo  visis  linteaminibus 
subsistere  visis  difficultatibus  passionumy  imparem 
se  ad  eas  sustinendas  judicare.  Sed  postquam  con- 
silium  posterius  veniens  prius  intraverit,  tunc  et 
desiderium  sequitur,  quia  postquammens  deliberat^ 
in  illo  confidendum  esse ,  qui  prior  vicit,  tunc  amor 
in  omnibus  per  spem  divini  adjutorii  ad  tolerantiam 
animatur;  jamque  intrepidus  monumentum  ingre- 
ditur,  quia  vitam  prsesentem  libenter  pro  eo  des- 
piciens,  tanto  se  ad  mortem  offert  paratius,  quanto 
certius  didicit  per  resurrectionem  sui  capitis  in- 
gressum  vitsB  esse  mortem  camis. 


posteriorintravit,Synagoga;perPetrumautem,qui|^     Quod  autem  ingressi  monumentum,  sudarium 


posterius  venit ,  sed  prius  intravit,  Ecclesia  gen- 
tium  designari,  quia  et  illa  prius  in  lege  mysterium 
incarnationis  ac  passionis  DominicsB  accepit,  sed 
in  mortuum  credere  noluit :  et  ista  posterius  secuta 
Mediatorem  Dei  et  hominum,  et  cognovit  came 
mortuum  et  viventem  credidit  Deum.  Bene  autem 
postquam  Petrus  intraverat,  tunc  etiam  Joannes 
intrasse  dicitur,  quia  cum  plenitudo  gentium  intra- 
verit  (Hom,  xn),  tunc  et  Judsea  in  reliquiis  suis  ad 
fidem  colligetur.  Prius  ergo  Joannes  linteamina 
yidit  postea  intravil,  qoia  Synagoga  prios,  sicut 


quod  erat  super  caput  Jesu,  a  cseteris  linteaminibus 
separatum  inveniunt,  quidaliudsignificat,  nisi  quod 
nos,  qui  peccatores  sumus ,  si  etiam  mortem  pro 
ejus  amore  valemus  perpeti,  cognoscimus  tamen 
quod  nostra  mors  morti  ejus  non  valet  digne  co»- 
quari,  qui  sine  peccato  passus  est?  Hoc  paschale 
ferculum,  frater  charissime,  miasum  tibi  benigne 
suscipe,  et  ora  pro  me  misericordiam  Domini  qua- 
tenus  ejus  gratia  largiente  in  his  paschalibus  featis 
vetus  in  me  homo  moriatur,  et  novus  resurgat* 
Amen. 


527 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


m 


TiT.  XCVII.  Do  duohus  discipuHs  currentihus  ad  A  cum  Htigo,  etqutisi  qui  hostem  Don  babeam,  vircs 


monumentnm,  altera  cpistola. 

Si  tu,  frateP;  negligenteni  scriptorem  habei*enon 
viSy  8Bq[uum  tibi  videtur  ut  ego  diligam  timidum 
lectorem?  Festivitatem  modo  celebramus;  libet 
parumper,  suspensis  interim  seriis,  tibi  jucundari, 
sermone  colludere,  et  simul  tc  utevigiles  expulsare. 
Causaris  ergo  quod  ego,  cum  de  duobus  discipulis 
ad  monumentum  currentibus,  Joanne  videlicet  et 
Petro  {Joan.  xx)  sermonem  facerem,  et  quid  in 
illorum  facto  nobis  faciendum  ostcnderetur,  tuae 
petitioni  satisfacere  volens  explanarem ,  per  illum 
quidem,  qui  ad  monumentum  prius  venit,  et  poste- 
rius  intravity  hoc  est  Joannem,  desiderium ;  et  per 


in  ventum  effundo. 

TiT.  XCVlll.  De  Petri  et  Joannis  dilectione. 

Scio  quidem  qufestionem,  ut  nonnulli  existimant, 
operosam  esse,  eo  quod  injusta  recompensatio  vi- 
deatur,  ut  Petrus,  qui  amplius  Christum  diiexit, 
minus  a  Christo  dilectus  sit,  et  Joannes  plus  dilec- 
tus  sit,  qui  minus  dilexit.  Ego  autem  cam  Evan- 
gelium ,  unde  fons  hujus  qua^stionis  manare 
videtur,  inspicerem ,  non  inveni  quidem ,  vel 
quod  Petrus  amplius  dilexerit,  vel  quod  Joan- 
nes  amplius  dilectus  sit.  Nam  quod  Dominus, 
post  resurrectionem  suam  Petrum  an  se  amaret 
interrogans,  ait :  Simon  JoanniSf  diligis  me  plus 
his  (Joan.  xxi)?  non  afOrmando,  scd  interrogando 


ilium,  qui  posterius  venit,  sed  prius  monumentum      ^'«  {yoan.  xxi;r  non  ainrmanao,  sca  mierroganao 
intravit,  hoc  est  Petrum ,  consilium  mentis  signi-  ^  hoc  dixit.  Sed  neque  ipse  Petrus  dicere  ausus  ftiit. 


ficari  asserui ;  et  tamen  causam,  cur  vel  ille  potius 
quam  iste  desiderium,  vel  iste  potius  quam  ille 
consilium  significaret,  utasseris;  non  ostendi.  II oc 
igitur  est  quod,  cum  signiiicationem  exponerem , 
causam  signilicationis  tacere  non  debuissem.  Li- 
bens  accipio  quod  huec  tua  causatio,  dum  unum 
admonet,  utrosque  docet :  in  primis  me,  nedicenda 
prsdteream,  ut  esse  studeam  in  scribendo  soUicitus ; 
deinde  etiam  te,  no  minus  dicta  intelligas,  ut  sis  in 
audiendo  attentus.  Ne  tamen  querela  tua  prorsus 
sibi  justa  videatur,  ostendam  tibi  quomodo  ipsam, 
quam  quffiris,  causam  ibidem  ubi  signifK^pfio  ejus 
explicata  csl,  potcras  invenisse.  Nam  cum,  dictum 


cum  interrogaretur :  Domine ,  tu  scis  qui  amo  te 
plus  his:  Sed  ait:  Domine,  tu  scis  quia  amo  te 
{ihid).  Joannes  quoque  de  semetipso  loquens  sic 
ait :  Hic  est  discipulus  ille  qucm  diligehat  Jesus 
(ihid).  Et  non  dixit,  quem  plus  aliis  diligebat  Jesus, 
sed  quem  diligehat  Jesus.  N6que  igitur  Petrus  se 
amasse  amplius,  neque  Joannes  amplius  amatum 
esse  prsesumpsit,  sed  alter  se  non  pi*se  ceeteris,  sed 
cum  cseteris  amasse,  et  alter  non  prse  ceeteris,  sed 
cum  cseteris  amatum  essaasseruit.Sed  esto,  ut  Petrus 
plus  dilexerit,  et  tamcn  minus  dilectus  sit,  nun- 
quid  idcirco  ullam  injuriam  passus  est,  si  tamen 
tantum  dilectus  est,  quantum  meruit?  Nonne  ista 


sit  ibi  per  Joanncai,  qui  prajcurrens  prior  ad  mo-  n  est  querela  illoruin  qui  in  Evangelio  conti-a  patrem 


numentum  veiiit,  signilicari  desideriuin  animi ;  per 
Petinim,  qui  posterius  venit,  cousilium,  uonno  ex 
ipsa  corum  aclione  manifesta  causa  coUigilur,  cur 
in  illo  desidermm,  in  isto  cousiliuin  signiiicetur  ? 
Si  enim  qu&eras  cur  Joannes  de.sideuum  signiiicet, 
causa  manifcsta  cst,  quia  prtecessit.  Et  si  inter- 
roges  cur  Petrus  consilium,  et  hoc  patet,  quin  pos- 
terius  venit.  Ex  diversitate  igitur  nctionis  mnnifcstc 
ostenditur  quae  significationis  diversitas  in  perso- 
narum  discretione  teneatur.  Quod  si  fortassis  exis- 
timas  vim  signiiicationis  noa  solum  ex  qualitate 
actionum,  sed  etiam  cx  discretione  porsonarum 
coUigendam  esse,  nec  hoc  quidein  ego  refutandum 
judico,  quia  satis  convenienter  alncritas  et  fervor 
amoris  per  Jonnnemjuniorejfnexpnmitur;  gravitas 
autem  et  moru  consilii  perPetrumscnemettnrdum 
figuratur.  Istud  quod  dicis  Petrumamplins  amasse, 
et  ideo  justum  tihi  videri  ut  per  illuin  potius  desi- 
derium  sive  amor  signilicari  debuisset,  nd  praesen- 
tem  causarn  nihil  altinet,  quia  in  pnescnti  tracta- 
tione  non  agilurqualis  l^etrus  in  inentc  fueiit,  sed 
quam  nobis  exteriori  specie  vel  aclione  signillcatio- 
nem  prajsentavit  maxime  cuin  hoc  ubique  observau- 
dum  sit  ut  indealiquid  persignilicationem  trahimus, 
istttd  quidem  non  in  occulto,  sed  in  manifesto  quoe- 
rere  debeamus.  Signiim  enim  occultum  esse  non 
debet,  sed  manifestum,  quia  quod  per  se  occultum 
est,  occulta  pandere  non  potest.Otiosum  me,  ut  cernis 
inv6nerunt  tabulee  tu»,  qui  nemine  lacessente  me- 


familias  mui-murabant,  dicentes :  hi  novissimi  una 
horu  fvcorunt,  ot  pures  oos  nohis  focistiy  qui  porta- 
vimus  pondus  dioi  et  ivstus?  (Matth.  xx.)  Sed  quid 
pator  familias  uni  illoruin,  et  in  uno  omnibus  re- 
sponderit,  audivimus  :  Amioo^  non  fucio  tihi  inju- 
riuw.  Nuuuo  ox  donario  cou  vonisti  mocuin  ?  Tolle 
quod  tuum  es/,  ot  vude,  Volu  ot  huic  fncere  sicut  ot 
tihi.  Non  licot  mihi  fucore  quod  volo?  An  oculus  tuus 
noquam  ost.  quia  ogo  honus  sum  ?  (Ihid).  Ponamus 
igitur  nunc  ut  Petrus  quei*etam  in  medium  deferat, 
et  de  injuria  (lileclionis  suic  in  Christum  causetur, 
etdicat:  Domine  Jesus,  injuriammihi  facere  videris, 
cum  ego  te  plus  diligam,  tu  vero  minus  me  dtligis. 
Nunquid  non  recto  Dominus  ista  dicenti  respon- 
dovo  posset  et  dicore?  Amice,  non  fucio  tihi  injih 
rinm  (ihid.\  tantum  diligeris,  quantum    diligis; 
tantumdiligeris,  quantum  mereris.  ToIIo  quodtuum 
cst,  ct  vudc.  Volo  huic  fucoro  plus  quam  tibi.  Xuuh 
quidnun  licot  mihi  fucorOy  quod  volo?  Anoculus  tuus 
ncquam  est  quia  ogo  honussum?{Ihid.)  Nequeenim 
injuriam  pateris,  si  ininus  illo  accipis ;  sed  injuriam 
pateris,  si  minus  accipis  quam  mereris.  Quod  si 
tolum  hahes,  quid  conquereris?  Ita,  frater,  ratioci- 
nautem  suj>cipe ,  ut  scias  mentem  tuam  in  nullam 
afUrmationem  prsecipitem  inchnare.  Sunt  tamen, 
qui  clementius  hanc  quaistionem  solvere  nituntur. 
Dicunt  namque,  quod  Petrus  et  amplius  dilexerit, 
et  amplius  diiectus  fuerit.  Joannes  vero  propter 
castilatem,  quapollebat  solummodo  Chrivto  DonJiinb 


MISCELLANEA.  UB.  I. 


530 


B  vero  quaotum  ad  effectum  pertinet  charita- 
nplius  a  Ohristo  diligebatur.  Joannes  vero 
um  ad  usum  familiarilatis  amicahiiius  in 
rsatione  suscipiebatur.  Petrus  cliarior,  Joan- 
imiliarior,  quia  el  in  Petro  remunerabatur 
as,  et  in  Joanne  castilas  laudabatur.  Joannes 
us,  et  Petrus  constantius  diligebat. 

*.IX.  Do  tjrnlitmlino  benefiriorum  Dei^  et  de 

judivio  do  se  oi  pvoximo  faciondo. 
iile  meus,  mcmento^  qwoso,  quid  cogitaverit 
rox  Moaby   ot  quid  responderit  ei  Balaam 
fieory  de  Setim  usque  Galgahun,   ut  cognos- 
Justitiam  Domini  (Mich.  vi).  Balac  rex  Moab 


iversationera  faroilior  cflBteris  omnibus  fuerit.  A  quod  interpretatur  expatro;  /V/oraiD  scilicet  quibus 

'    ^  I>oniinus  in  Evangelio  dicit  :  Vo5  e.Y  paifre  (/iajbo7o 

estis  (Joan,  viii).  Hic  contra  nos  malignum  cogitat, 
sicut  de  ipso  apostolus  Paulus  ad  quosdam  disci- 
pulos  suos  loquitur,  dicens  :  Ut  non  circumvenia' 
mur  a  Satana  (I  Cor.  ii).  Noii  enim  ignoramus  co- 
gitationes  ejus.  Huic  autem  cogitanti  contra  nos  et 
consiliumsubversionisqusBrenti  respondet  Balaam, 
qui  interpretatur  populus  vanus,  vidclicet  iniquo- 
rum  omnium,  respondet  scihcct  ejus  voluntati  ob- 
temperans,  et  in  nostra  subvcrsione  atque  ruina 
unanimiter  ssevienti  concordans.  Qui  Balaam,  hoc 
est  populus  vanus,  est  filius  Beor,  quod  sonat  in 
pelle  ut  Bubaudiatur  habitantis,  id  est  ejusdem  dia- 
de  conduxit  Balaam  hariolnm,  ut  malcdiccret  p  boliper  imitationem  filius,  nos  cum  eo  opprimendo, 
sracl.  Sed  ille  non  est  pennissus  a  Domino      et  odio  iniquo  persequendo.  Qui  diabolus  in  pelle 

habitat,  hoc  est  in  corde  carnali,  quia  in  eis  tan- 
tummodo  requiem  invenit  quod  concupiscenti(e 
carnalis  alTectus  a  constantia  atquo  rigore  virtutum 
resolvens,  per  turpia  desideria  emollit.  Ubi  autem 
Balaam  filius  Beor  in  qua  Balac  de  nostra  perdi- 
tione  cogitanti  respondeat  ostenditur,  cum  subin- 
fertur.  De  Setim  usque  ad  Galgalam,  subauditur 
gyrans  et  circumveniens,  et  locum  maledictionis 
exquirens.  Setim  interpretatur  spina.  Galgalam 
vohitabrum  dicitur. 

Hajc  est  ergo  via  populi  vani,  et  circuitus  er- 
roris,  spina  videlicet  et  volulabrum,  id  est  cura  et 
voluptas.  Cura  per  quam  ad  hujus  mundi  transito- 


icere  populo  suo,  cui  benedictio  in  ha>redi- 
fuerat  repromissa.  Et  quaiiTvis  hominis  ma- 
0  nocere  non  posset  illi  cui  benedixerat 
cum  tamen  prophetae  maledirtio  in  benedic- 
i  veilitur,  quid  nunc  spiritunliter  Dei  gratia 
slis  suis  agat,  manifeste  moiistratur.  Dicit 
le  Apostolus  :  Svimus  quoniam  diiigcntihus 
omnin  vooporantur  in  honum  his  gui  secuu' 
roj}osifum  vocati  sunt  siincti  {llom.  viii). 
>hcta  ergo  iniquus  maledicere  volens  populo 
benedicendum  licet  invitus,  compellitur  quia 
\mi  reprolii  bonis  inforunt,  illorum  saluti 
0  disponente  cooperantur.  Loquitur  ergo  de 


suo  nunc  per  prophetam  Dominus,  et  priora  Q  ria  adipiscenda  desudat,  voluptas  vero  per  ^quam 


;ia  ad  mcmoriam  revocat,  dicens  :  Popule 
memento^  qmcso,  quid  vogitaverit  IJalae  rex 
ot  quid  rospondorit  oi  Balaam  filius  Bcor 
im  usquo  Galgalam,  ut  cognosveres  justitiam 
i.  Krubesce,  miser  homo.  Tu  nunquam  ob- 
debueras  quod  tantum  dilectus  es  a  Deo,  ut 
iledictionem  inimicorum  tuorum  non  tantum- 
locere  non  pcrmitteret,  sed  eam  quoque  tibi 
)dictionem  commularet  :  verum  nunc  cum 
morum  largitor  te  horum  retninisci  rognt, 
iud  quain  te  post  tanta  beneficia  accepta  in- 
;  adhuc  at({ue  immemorem  permansisse  de- 
at?  Quod  si  Judasus  ingititus  beneficiorum 
oinisci  noluit,   cnve  saltem,   tu  Christiane, 


acquisitis  immoderate  atque  illicite  utendo  se  ma- 
culat.  De  Setim  ergo  usqne  Galgalam,  vanus  popu- 
lus  maligno  regi  respondendo  fideles  persequitur, 
quia  oranes  iniqui  et  per  avaritiam  bona  tempora- 
lia  acquirendo,  et  per  inoontinentiam  acqpiisitis 
utendo,  diabolo  servientes,  in  persecutionem  bo- 
norura  excitantur.  Ideo  autem  permittuntur  mali 
contra  bonos  seevire,  ut  ostendantur  non  posse 
proficere.  et  ipsa  eorum  malignitas  quanto  inanior 
ostenditur,  tanto  Dei  gratia  et  misericordia  erga 
nos  evidentior  efficiatur.  Hoc  est  enim  quod  sequi- 
tur,  ut  cognosceros  justitiam  sive  misericordiara 
Domini.  Ac  si  diceret  :  Ideo  ex  parte  relnxati  sunt, 
ut  agnosceres  periculum ;  ideo  prohibiti  sunt,  ut 


uam  eoruin  ({uae  tibi  impensasuntbonorum  D  intelligeres  unde  esset  tibi  prcesidium.  Tantisergo 


earis.  Cavc,  inquam,  et  tanto  magis  cave, 
deterius  ost  si  tu  ingratus  pcrstiteris,  qui 
illo  beneficia  a  Deo  accepisse  comprobaris. 
enim  et  tu  Balac  hostem  tuuni,  qui  te  inde- 
r  persequitur  :  et  contra  te  omni  terapore 
I  maligna  medilalur.  Qui  etiain  metuens  ne 
lis  viribus  ad  subvcrsionem  tui  non  suffi- 
Iquum  prophelain  et  avarum  ad  te  raaledi- 
$endum  proposita  mercede  invitat.  Balac 
I  qui  interpretatur  olidcns,  i])Sd  est  Satanas 
irius  noster,  et  hostis  pessiinus,  a  quo  pro- 
atque  elisos  ille  sanat  et  erigit;  de  quo  in 
canitur  :  Dominus  origit  elisos,  Dominas 
jastos  (Psnl.  cxlv).  Iste  Balac  rex  et  Moab ; 


beneficiis  acceptis  quid  tibi  jara  i*estat,  nisi  ut 
gratias  agas  et  Salvatori  tuo  atque  protectori  re- 
compensatione  digna  respondeasfNam  si  populus 
vanus  suo  regi  peixlitionera  bonorura  raachinanti 
respondet,  quid  populus  fidelis  atque  electus? 
Nonne  multo  raagis  suo  regi  bonos  liberanti  atque 
salvanti  obediendo  et  serviendo  respondere  debet? 
Sed  dices  fortassis  :  Quid  dignuraofferara  Doraino? 
Curvabo  genu  Deo  excelso?  Nunquid  offeram  ei 
holocautomata  et  vitulos  anniculos  ?  Nunquid  plsh 
cari  potest  Deus  in  millibas  arietum,  aut  in  multis 
millibus  Inrcorum  pinguium  f  (Mich.  vi.)  Haec  enira 
omnia  a  me  aliena  sunt,  et  ideo  pro  raea  salute  di- 
gna  recorapensatto  esse  aou  ^^«s&^sX.  H^s^VanNa^^^ 


531 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA.  DOGMATICA. 


582 


satisfaciam,    si  dedero   primogenitum  meum  pro  .  solum  facere,  sed  etiam  diligere,  quia  magis  facit 
scelere  meo,  fructum  ventris  mei  pro  poccato  ani- 
mae  me».  Haec  tamen  extra  me  sunt,  quamvis  ex 


me  processerunty  et  qui  meipsum  abstuii  etiam  si 
totum  preeter  me  dedero,  nondum  plene  debitum 
restitui.  Quid  ergo  faciam  ?  quid  dabo  ?  quid  reddam  ? 
qnid  retribuam  Domino  pro  omnibus  quse  reiribuii 
mihi?  {PsaL  cxv.)  Indicabo  tibi,  homo,  quid  sitbo- 
num,  et  quid  Deus  quseratate.  Utique  facere  judi- 
ciam,  diligeremisericordiam{Mich,\i)f  etsoliicitum 
ambulare  cum  Deo  tuo.  Tna  haec  sunt  qusB  offerre 
debes,  quia  et  Deus,  qui  Trinitas  est,  non  nisi  trino 
sacriflcio  digne  placari  potest,  OiTer  ergo  judicium 
Filio  judici.  Offer  misericordiam  Spiritui  sancto 
charitati.  OffersoIIicitudinempaternitati.  Ad  sapien- 


qui  affectu  pietatis  compatitur,  quam  qui  ex  debito 
preeceptionis  miseretur.  Oportet  ergo  te  primum 
facere  judicium  ut  quod  recte  discernis,  opere 
compleas ;  deinde  diligere  misericordiam,  ut  bonum 
quod  agis  non  ex  timore,  sed  ex  amore  facias. 
Postremo  solUcitum  incedere,  ne  vel  bonum  quod 
necdum  habes,  non  merearis  accipere,  vel  bonum 
quod  habes  amittas.  Porro  in  his  tribus  trinitati  in 
te  operanti  cooperaris.  Sapientia  enim  te  ad  agni- 
tionem  veritatis  illuminat,  charit€is  te  ad  deside- 
rium  bonitatis  inflammaty  paternitas  in  te  custodit 
quod  creavit,  ne  pereat.  Per  illuminantem  ergo 
sapientiam  tibi  collucentem,  rectum  discemis ;  per 
inflammantem  charitatem  tibi  coardentem,  misere- 


tiam  pertinet  discretio,  ad  charitatem  pietas,  ad  u  ris ;  per  providentem  paternitatemy  tibi  contuenlem, 


paternitatem  sollicitudo.  Sic  tamen  offer,  utnequein 
discretione  munerum  unitatem  trinitatis  dividas, 
neque  in  participatione  donorum,  trinitatem  unitatis 
confundas,  sed  smgulis  sua,  et  simul  uni  singula 
exhibeas.  Si  juste  judicas,  justum  judicem  honoras. 
Simisericordiamdiligis,  eum  quipiusestacceptabili 
sacrificio  veneraris.  Si  soliicitus  in  timoie  Dei 
semper  ambulas,  placas  tibi  coelestem  Patrem, 
quem  pro  peccatis  tuis  offensum  habebas. 

Nunc  ergo  asculta  quale  sit  judicium  quod  facere 
juberis.  Primum  est  tibi  judicium  faciendum  de 
teipso,  deinde  inter  te  et  proximum  tuum,  postremo 
de  proximo  tuo.  In  eo  judicio  quo  judicas  teme- 
tipsum,  esse  debes  districtus.  In  eo  judicio  quo 


temetipsum  custodis.  Per  trinitatem  itaque  coope- 
rando  trinitati,  trinitatis  imago  efflceris ;  verumque 
tunc  sacriflcium  teipsum  Deo  offers,  cum  ad  ejus 
similitudinem  reformaris.  Quod,  etc.  Amen. 
TiT.  0.  De  appariiione  Christi  duobus  discipulis 
euniibus  in  casiellum  quod  dicitur  Emmaus. 
Jesus  in  via  ambulantibus  faciem  suam  abscondit 
(Luc  xxiv),  ostensurus  eam  in  patria.  Propterea  in 
fine  vi«  cum  discumbere  coepissent,  fregit  Jesus 
panem,  ut  inferiora  ejus  patescerent,  et  ibi  eum 
agnoverunt,  quia  post  vitee  hujus  cursum  in  regno 
coelorum  cum  Abraham  et  Isaac  et  Jacob  discum- 
bentes,  et  super  mensam  ejus  edentes  et  bibentes 
in  fletemo  convivio  Jesu  claritatem  videbunt.  Nunc 


judicas  inter  te  et  proximum  tuum,  debes  esse  jus-  C  autem  interim  in  via  pei*egrinus  apparet,   ut  exsi- 


tus.  In  eo  judicio  quo  judicas  proximum  tuum,  de- 
bes  esse  pius.  Teipsum  judicare  debes  hoc  modo. 
Considera  diligenter  quid  facis  et  quid  non  facis ; 
quid  facere  debes,  quid  facere  non  debes ;  postea 
haec  ad  invicem  conferendo  perpende,  an  idem  est 
quod  facis  et  quod  debes,  et  an  idem  quod  non 
facis  et  q[uod  non  debes.  Quod  si  ita  inveneris, 
gaude.  Si  autem  idem  esse  perplexeris  quod  facis 
et  quod  non  debes,  aut  quod  non  facis  et  quod  de- 
bes,  time.  Inter  te  et  proximum  tuum  hoc  modo 
judicare  debes.  Vide  quid  facias  proximo  tuo,  et 
quid  tibi  faciat  proximus  tuus.  Si  ille  tibi  bonum 
facit,  et  tu  illi  bonum  reddis,  malus  non  es.  Si  ille 
tibi  malum  facit,  et  tu  illimalum  reddis,  bonusnon 


lium  nostrum  agnoscamus,  et  quod  alia  est  patria 
nostra.  Et  colIoq[uendo  corda  ad  amoreminflammat, 
sed  oculos  ad  contemplationem  adhuc  non  revelat. 
Qui  ergo  in  via  ex  sermonibus  Jesu  ignem  amoris 
corde  eoncipiunt,  in  flne  vise  claritatem  ejus  vide- 
bunt.  Sunt  itaque  linguae  igneee  quse  veniunt  ad 
nos,  et  verba  flammantia  quotidie  Ghristum  nobis 
loquentem  audimus;  quia  spiritum  Christi  non  ha- 
bet  qui  verba  Christi  audiendo  non  ardet.  Spiritus 
enim  sanctus  super  discipulos  (Ihristi  in  linguis 
igneis  apparuit,  et  ipse  Christus  ambulantium  in 
via  loquendo  corda  inflammavit,  quibus  non  quasi 
a  capite,  sed  quasi  a  latere  se  sociavit,  quia  eum 
nobis  non  natura,  sed  gratia  in  hujus  vitae  via 


68.  SiiUetibibonumfacit,ettuillemaIumreddi8,ma-  D  comitem  dedit. 


lus  es.Siilletibimalum  faoit,  ettuilli  bonum  reddis, 
bonus  es.  De  proximo  tuo  hoc  modo  judicare  de- 
bes.  Vide  quidquid  facit,  an  certum  bonum,  an 
dubium  bonum,  an  certum  malum,  an  dubium  ma- 
lum.  Si  certum  bonum  est,  parvum  magnum,  ma- 
gnum  majus  existimes.  Si  dubium  bonum  est,  ve- 
rum  puta.  Si'certum  malum  est,  magnum  parvum, 
parvum  minus  judica.  Si  dubiummalum  est,  bonum 
puta.  Hoc  est  judicium  verum,  judioium  bonum, 
judicium^Peo  placitum.  Quod  si  tu  illi  non  solum 
discemendo,  sed  |etiam  faciendo  in  sacrificium 
obtuleris,  placabis,  iram  et  gratiam  consequeria. 
Deinde  aequitur  diligere  misericordiMm.    Non 


Ti.  CI.  De  Christo,  ove  et  pastore  bono, 
Christus  prius  ovis  fuit,  postea  pastor  factus  est. 
Ovis  animal  est  mansuetum  et  mundum.  In  nuin- 
suetudine  humilitas,  in  mundiUa  castitas  significa- 
tur.  Humiiitas  duplex  est :  prima,  qua  prseesse  non 
appetas;  secunda,  qua  subesse  diligas.  MuUi  enim 
sunt  qui  preeesse  nolunt,  fugientes  laborem  non  ho- 
norem;  qui  tamensubesse  dedignanturQuiquando 
inprsecepto  obedienUeemurmurant,  quasiadpassio- 
nem  ducU  recalcitrant,  Hi  profecto  oves  non  sunt 
nec  imitatores  illius,  qui  sicui  ovis  ad  occisioncm 
dacius  esty  et  non  aperuit  os  suum  (Isa.  liii).  Si- 
militer  castitas  duplex  est.  AUaforispermunditiam 


MISCELANEA.  -  UB.  I. 


584 


ris,alia  intus  per  munditiam  cordis.  Munditia 
ris  est  abstinere  a  malo  opere  ;  munditia  cor- 
incerum  esse  a  mala  delecfatione.  Qui|  ergo 
itiam  et  mansuetudinem  habei,  ovis  est.  Et 
ris  bona  est,  sic  tandem  pastor  Berit  potest, 
*ius  in  sua  subjectione  didicit,  quomodo  aliis 
ise  possit.  Quidam  enimsuntpastores,  quidam 
tnariiy  quidam  lupi.  Pastores  sunt  qu  oves 
nt ;  morcenarii,  qui  lanam  et  lac  accipiunt  ; 
\u\  carncs  comcduni.  Pastores  custodiunt  in 
Britatc,  cl  defendunt  in  adversitate.  Mercena- 
itodiunt  in  prosperitate,  sed  non  defendunt  in 
sitate.  Lupi  non  custodiunt  in  prosperiiate,  et 
int  in  adversitate.  Pastores  salutem^qusBrunt, 
(narii  hicrum  appetunt.  Lupi,  peccati  mate- 
re\  licentiam  ovibus  dantes,  occidunt.  Primi 
liligentes,  secundi  negligentes,  tertii  pesti- 

• 

III.  Do  00  quod scriptum  ost :«  Nisiego  abiero 

Paraclotus  noii  veniet  « 
iego  abieroParaclotus  non  vcnietfJoan.  xvi). 
us  discipulis  corporaiem  prseseniiam  subtra- 
it  eum  spiritualiter  amare  discerent.  Erat 
3  etipsepriussecundum  eamdem  corporalem 
ntiam  paracletus,  id  est  consolator,  et  hflec 
latio  quasilac  erat  decarne  manans  parvulis. 
3rea  subti*actum  est  lac,  ut  ad  perfectionem 
dis  amoris  convalescorent.  Ascendit  in  coelum 
da  post  sc  iraheret,  et  dileclio  pergeret  post 
jm.  Usque  hodie  Christus  amicos  suos  in 
ura  sacra  et  sacramentis  Ecclesiae  atque  aliis 
[ibus  virtutum  exercitiis  quasi  quadamcorpo- 
*8esentia  consolatur  :  quorum  usumdum  ali- 
o  dispensatione  subtrahit,  quasi  quamdam 
litatem  suam  ab  oculis  intuentium  subducit, 
ritualisamoris  dulcedinem  tanto  puriusperci- 
quominus  foris  habent  etiam  de  opere  virtu- 
quod  mentem  suam  per   intentionem  effun- 

IFI.  De  Spiritu  Dei  et  spiritu  mundiper  qucm 

eonsummata  sunt  omnia 
riitts  Domini  reple  vit  orbem  terrarnm  (SapA). 
mirum  siSpiritus  Domini  implere  potuit  corda 
lum  qui  implet  orbem  terrarum  ?  Nunc  ergo 
tum  est  quod  Dominus  Jesus  Christus  in  pas- 
Bua  prsedixerat :  Consummatum  est  (Joan.  xix). 
iiam  Spiritus  sanctus  venit  ad  corda  hominum 
otuit  dici,  consummatum  est.  Propter  hoc 
omnia  facia  sunt  a  quo  facta  sunt,  vel  in 
kate  vel  in  passione,  vel  in  resurrectione  vel 
iensione  Jesu  (^hristi,  siveincaeterisomnibus 
^erbum  incarnatum  visibiliter  operatum  est 
larationem  hominum,  ut  hoc  bonum  suum  re- 
it  homo,  ad  quod  conditus  fuerat,  sine  quo 
profuit,  cum  quo  nihil  defuit,  Et  propterea 
;  consuminata  sunt  omnia.  qu^  propter  hoc 
mnt  omnia.  Botrus  enim  camis  portatus  fue- 
torcular  crucis.  et  expressione  facta  fluere 
oiosium  divinitatis,  et  voluit  ut  va^a  cordium 


A  prsBpararentur  ut,  dum  vinum  novum  funderetur  in 
utres  novos,  primum  mundarentur,  ne  infusum 
pollueretur ;  postea  ligarentur,  ne  efTusum  amitte- 
retur.  Mundarentur  a  gaudio  iniquitatis,  ligarentur 
contra  gaudium  vanitaiis.  Non  enim  bonum  gau- 
dium  venire  potuii,  nisi  prius  recederet  malum 
Malum  gaudium  est  gaudium  iniquitatis,  et  malum 
gaudium  est  gaudium  vanitaiis.  Gaudium  iniquitatis 
polluit;  gaudium  vanitatis  efTundit.  Gaudium  ini- 
quitaiis  reddit  vas  sordidum  ;  gaudium  vanitatis 
reddit  vas  rimosum.  Gaudium  iniquitatis,  quando 
peccatumdiligitur ;  gaudium  vanitaiis,quando  irans- 
itoria  amantur.  Ejice  ergo  quod  malum  esi,  ut 
quod  bonum  est  percipere  possis.  Effunde  amaritu- 
dinem,  ut   dulcedine    implearis.  Spiritus  sanctus 

Q  gaudium  esi,  et  Spiritus  sanctus  amor  est.  E^ice 
spiritum  mundi  et  spiritum  diaboli,  ut  accipias 
Spiritum  Dei.  Spintus  diaboli  operatur  gaudium 
iniquitatis,  et  spritus  mundi  operatur  gaudium 
vanitatis.  Et  sunt  mala  gaudia  ista  :  quoniam 
alterum  culpam  habet,  alterum  occasioncm  cul- 
p8B.  Venit  autem  Spiritus  Dei,  cum  ejecti  fuerint 
spiritus  mali.  et  intrat  habitaculum  cordis,  et  ope- 
ratur  gaudium  suum,  ei  amorem  suum  ;  non  sicut 
spiritus  diaboli,  neque  sicut  spiritus  mundi,  sed 
gaudium  bonum  et  amorem  bonum.  Piumum  gau- 
dium  veritatis,  in  quo  justiiia  diligitur,  posteagau- 
dium  felicitaiis  in  quo  de  praemio  justitise  percepio 
exsultatur ;  gaudium  veritatis  contra  gaudium  ini- 
quitatis  ;  gaudium  felicitatis  contra  gaudium  vani- 

C  tatis.  Et  expellunt  bona  gaudia  gaudia  mala.  Et 
cumfpsa  cor  implere  caeperint,  tunc  primum  agno- 
scit  homo  quod  prima  vera  non  fuerunt,  quoniam 
nec  plena  esse  potuerunt  in  gaudio  iniquitatis,  nec 
permanentia  in  gaudio  vanitatis. 

Nunc  aUtem  vera  guadia  advenerunt  plena  et 
aeierna,  sicutSaIvatorpromisit,ii/(^auc/iUi22  vestrum 
sit  plenumy  et  gaudium  vestrumnemotollat  a  vobis 
(Joan,  xvi).  Ipsum  ergo  gaudium  amor  est,  et  op6- 
ratur  spiritus  idem  et  gaudium  et  amorem  Amorem 
quando  requirimus,  gaudium  qnando  possidemus. 
Tamen  ipsum  desiderium  sine  gaudio  esse  non  potest 
nec  ipsa  adeptio  sineamore.  Itaque  gaudium  ipsum 
amor  est,  et  ipse  amor  gaudium  est,  quoniamin  eo 
quod  amemus  gaudemus,  et  id  de   quo  gaudemus 

D  diligimus,  ei  est  gaudium  bonum  et  amorbonuset 
gaudium  malum  et  amor  malus  similiter.  Est  enim 
amor  Dei,  et  estamormundi,  eiamor  peccatl.  Qui- 
dam  enim  solum  Deumamant  Quidam  aliud  prsBter 
Deum  cum  Deo  amani,  nihil  tamen  contra  Deum. 
Alii  contra  Deum  qusedam  amant,  et  hi  Deum  non 
amant.  Qui  solum  Deum  amant,  wdificant  auper 
fundamentum  aurum,  argentum  et  lapides pretiosos 
(I  Cor.  iii).  In  auro  iniellectum,  in  argento  elo- 
quium,  inlapidibus  pretiosis  opus  incorruptum.  Qui 
prflBter  Deum  aliud  amant,  et  iamen  Deum '  plus 
amant,  sedificani super  fundamentum  Jigttam,  fenum 
stipulant  (ibid).  In  lignis  affectum  cognationis,  in 
feno  affectumpoBsessionis,  instipalaaflfectuimfami- 


m 


APPENDIX  AP  lAQGOPa/^  dPBR4  POGMATICA. 


Uaritatia,  Ia  quibuQ  onmibus  etsipecctitum^Qiiest  A  Fructua,  quem  facis  in  ea  meritum  est.  Fructus 


occasio.  tamen  peccati  constat,  Qui  contra  Deum 
aliquid  amant,  ii  super  fundamentum  non  eedificant 
sed  destruunt  fundamentum,  quia  amor  Dei  in  cor- 
de  esse  non  potest  ubi  non  est  vel  solus,  sicut  in  iis 
qui  solum  Deum  amant,  velsummus,  sicut  iniisqui 
cum  Deo  aliud  amant,  nec  tamencontra  Oeum.  Ineo 
autem  amore  quo  cum  Deo  aliud  amatur,  gaudium 
est  vanitatis.  In  eo  amore  quo  contra  Deum  aliquid 
amatur,  gaudium  iniquitatis.  Illic  amor  mundi  infi- 
cit ;  hic  amor  peccati  polluit.  Et  transit  mandus  et  conr 
cupisoentia  ejus  {I  Joan.  ii) ;  verbum  autem  Domini 
manetinsBternum  (Psa7.Gxviii).Etqui  creditin  verbo 
ejus  et  habet  spiritum  ejus,  hic  manet  in  adtemum. 
sicut  ipse  in  seternum  manet.  Qui  enim  instabilisest 


quem  capies  ex  ea,  prsemium  est.  Si  facis  in  ea 
fructus  dignos  in  m^rito,  capies  ex  ea  frucius  seter- 
nos  in  preemio.  Quid  est  poenitentia  ?  Dolor  pcconti 
Quid  est  dignus  fructus  piBnitentise?  Satisfactio  de- 
licti.  Agite  dignos  fructus  poDuitentias  (Matth.  u\), 
Tria  istaconsidera:  poenitentiam,  fructum,dignum. 
Si  de  errato  doles,  hoc  est,  posnitentia  per  fructum 
ostende  dolorem.  Si  mutasti  voluntatem  persequere 
iniquitatem.  Post  poenitentiam  dolorem  cordis,  fru- 
ctus  sequatur  maceratio  carnis. 

TiT.  GVI.Z?©  tribus  quoe  sunt  in  poenitentia, 
Tria  sunt   in   poenitentia:    dolor  preeteriti,    cu 
stodia   futuri,  satisfactio  delicti.   Ne  poenitens  in 
futuro  damnetur,  facit  custodia  futuri.    Ne   pu- 


pergaudiuminiquitatis,  velquiinstabiliadhaeretper  ^  niatur,  facit  satisfactio  delicti,  Si  ergo  securus  vis 


gaudium  vanitatis,  hic  non  potest  manere  in  seter- 
num,  nec  gaudium  verum  habere  quod  falsum  est 
per  iniquitatem,  et  transitorium  per  vanitatem.  Qui 
autem  spiritum  Dei  manentem  habet,  gaudium 
habet  verum  et  plenum  et  fleternum,  quia  perma- 
nens  diligit,  et  stabili  adhssret,  et  possidet  consum- 
matumbonum.  Hoc  ennim  totumbonum  est  hominis 
cognoscere  et  amare  Creatorem  suum.  Propterea 
lingusB  ign^ae  apostolis  dat»  sunt,  ut  in  linguis  sit 
cognitio  veritatis,  in  igne  amor  virtutis.  In  lingua 
enim  verbum  est,  inigne  flamma.  Etverbumquidem 
ad  cognjltionem  pertinet,  ignis  vero  ad  dilectionem 
Et  ideo  verbum  cum  igne  venit,  sapientia  cum  dile- 
ctione,  ut  alterum  illuminaret,  |  alterum  inflam-  ^ 
maret :  alterum  contra  ignorantiam,  alterum  contra 
concupiscentjlam.  Hsec  vero  dona  non  nisi  in  uaum 
congregatis,  et  ad  superiorasublevatis  venire  potue- 
runt.  CiOngretis  per  consensum,  sublevatis  per 
desiderium.  Gongretatis  per  dilectionemproximi  su- 
blevatiatperdilectionem  Dei.Et  nos  ergo,sitaIia  dona 
percipere  volumus,  tales  simus.  Quod  etc.  Amen. 
TiT.QXy.Desacramento  etre  sacramentipoenitentia) 
Sacramentum  poenitentie  est  exterior  exibitio 
operis,  res  sacramenti,  vera  contritio  cordis.  Si 
sacramefntujQi  suscipis;  opera  poenitenti»  facias, 
haberem  sacramenti  in  vera  oontritione,  ne  frustra 
speciem  sine  veritate  ostendas.  Tanta  est  poeniten- 
tia  tua,  <manta  est  contritio  tua,  quanta  est  devotio 


esse,  cave  futura,  corrige  praeterita.  Dolor  culpam 
placat ;  satisfactio  vitium  sanat  ;  custodia  sanita- 
tem  servat.  In  his  custodia  futuri  primum  locum 
tenet,  dolor  prseteriti  secundm  novissimum  satis- 
ffictio  delicti.  Qu»  prima  tantum  proficit  quan- 
tum.o«etera  duo  efficiunt.  Salvator  solam  hanc, 
id  est  custodiam  futuri,  quasi  prflecipuam  et  in  qua 
Qnmis  po^nitentiee  fructus  consistat  sibi  confitentibus 
injunxit :  Vade  et  amplius  nolipeccare  (Joan.  viii). 
et :  Vade  in  pace  (Marc.  v).  Et  iterum :  Vide  nequid 
quid  tibi  doterius  contingat  (Joan.  \).  Hsec  tria  sic 
pensanda  sunt,  ut  si  dolor  plenus,  custodia  per- 
fecta  satifactio  condigna. 

TiT.  CVIL  De  sapientia  in  faciendobono,  et  de 
patientia  in  tolerando  malo. 

In  duobus  servitur  Deo,  faciendo  bonum  et  pa- 
tiendo  malum.  In  confessoribus  remuneratur  bona 
actio,  in  martyribus  passio.  Ad  agendumbonum  ne- 
cessaria  est  patientia;  adtolerandum  malum  neces. 
raria  est  patientia.  Sapientia  ut  bonum  bene  flat ;  pa- 
tientia,  ne  malum  patiens  malus  fiat.  Qui  enim  bonum 
facit  in  bona  materia  operatur,  sed  si  bonum  bene 
non  facit,  per  malam  formam  bona  materia  deforma- 
tur.  Bona  est  forma,  ubinec  plus  necminus  justo  est 
Siplus  justosit^peccatumest,  siminus  justo  sit,de. 
Iiclum.Igiturquibonumbenefacit,quasibon8emate- 
ricebonaraformam  imprimit.  Ad  tolorantiam  autem 
mali  patientia   necessaria  est,  quia  qui  malo  per 


tua.  Gontritio,  pro  malo  quod  fecisti ;  devotio,  pro  j)  impatientiam   cedit,  a  bono  rccedit.     Sicut   enim 


bono  reouperando  quod  amisisti.  Noli  igitur  dice- 

re  :Tentunijejunavi,  tantum  vigilavi,  tanta  opera 

miserioordi»  feci*  Tanti^n  in  his  omnibus  fecisti, 

quantum  iffL  his  omnibus  profecisti.  Noli  numera- 

re  foHa,  s^  fructum.  Noli  pensare  paleam,  sed 

grana.  Opus  sine  contritione   flos  et  sine  fiructu. 

Gontritio  sine  opere,  fructus  est  sine  maturltate. 

TiT.  GY.  De  viriute  poenitentise. 

Via  acire^  homo   quanta  est  virtus  poenitentiflB. 

Alte.a4^»  ^wm  quod  possum.  Totum  aufiert  quod 

mi|iAi$ii^  d^mnatio  ;  totum  oonfert  quod  promitift 

Qalus.QaMtumputas  est  hoc  ?  Bene  con8idera.Mala 

«eternia  ^gm|eFt,bQna  fletema  oonfert.  Talis  ac  tantus 

estlruotiiapiQjf^tonti».  H.unc  fructum  confert  po»mr 

tentise :  Si  fructum  feceriiB  in  ea  fructum  capies  ex  ea 


malum  quod  est  culpa  faciendum  nonest,  sicmalum 
quod  est  poena  patiendum  est.  Poena  autem  dolor 
est,  dolor  vero  aliud  non  est  nisi  cum  amititur 
quodamatur ;  vel  in  abrenuntiatione  culpse,  cumpec^ 
catumquod  prius  delectabat  relinquilurvelinabre- 
nuntiatione  possessionis  proprioe,  cum  terrena  sub- 
stantiaquseforispossidebatur,  deseritur,  vel  in  abre- 
niutatione  delectationis  mundanse  cum  camalium 
sensuumlascivia  mortificatur.In  omibus  his  labor  est 
nec  sine  dolore  quidquam  horum  fleri  potest.  Haeo 
igiturestpatientiasanctorum.Qui  sustinentia  dese- 
vunt,  apo8tatant.Po8t  ultimaniabrenuntiationem  pri- 
mo  per  vanitatem,quia  mundanam  j  ucunditatem  ad  vo 
luptatem  repetunt.Postsecundam,  secAindo  per  cu- 
piditatem,  quia  postposiias  divitias  mundi  ad  super- 


MISCELLAI^.  —  UB.  I. 


53& 


im  ambiuat.  Post  primam,  tertio  per  iniqui-  A 
qua  anteacta  peccata  et  dimissa  iterare  prse- 
t.  Itaque  patientia  ad  tolerantiam  nccessaria 
I  habcat  homo  per  vanitatem  in  consilio  im- 
if  nec  stet  per  cupiditatem  in  via  peccatorum. 
deat  per  iniquitatcm  in  cathedra  pestilentiaa. 
.  mundi  jucunditatem  minime  respexcrat  qui 
t :  Si  vidi  soloiu  cum  fulgeret,  ei  lunam  inee- 
a  clare  ordine  suo  {Jub.  xxxi).  Post  divitias 
apostatare  David  nos  prohibet  dicens :  Noli 
ri  in  eo  qui  prosperatur  in  via  sua  {PsaL 
.  Post  peccata  dimissa  apostatare  ipse  Domi- 
ohibet,  dicens  :  Vade  et  amplius  noli  peccare 
iii).  Etpropheta:  Ohservabomeab  iniquitate 
^sal,  xvii).  Igitur  homo  accedens  ad  servitu- 
ei  stet  in  loco  suo  per  patientiam ,  ut  non  n 
lec  recedat.  Operet\ir  bonum  pro  adimplendo 
debito ,  patiatur  malum  pro  expiando  primo 
I.  Nam  ut  faciat  bonum  factus  est  homo ,  ut 
ir  malum,  fecit  homo.  Pro  eo  igitur  quod 
est  facit  bonum,  pro  eo  quod  fecit  patitur 
i.  Primus  enim  homo  sic  fuctus  est  ut  pro- 
de  bono  innocentiae,  per  bonum  obedicntifle, 
um  gloria).  Sed  mutans  locum  et  innocentiam 
ns,  deticere  coepit,  et  ire  de  malo  iniquitatis 
alum  mortalitatis  ad  malum  damnationis, 
autem  Salvator,  et  monstravit  aham  viam , 
l  patriam  revertatur  homo,  per  bonum  jusli- 
malum  poonae,  ad  bonum  gloriae. 
(IVIIl.  Qnomodo  se  deboat  quisque  Doo  in 

cibum  privparare.  C 

mensam  mngnnui  sodistis,  Cousiderate  quic 
^pponuntur,  ot  scitote  quia  oportet  vossimilia 
rare  {Eccli.  xxxi).  Ecce  Dominus  prandium 
t  vobis,  fratres,  per  exempla  sanctorum  suo- 
nodo  reticiens  vos  ad  meritum,  donec  postea 
nparetingaudio  sanctorum,  satians  vos  per 
ium.  Tauros  suos  et  altilia  sua  occidit,  ut  ad 
em  et  contempJationem  pascamini  per  cos 
m  in  terra  caro  jugum  portavit  in  labore  boni 
»;  et  ad  coelum  mens  sublevata  fuerat  per  vo- 
contempJationis.  Has  carnes  in  mensa  Dei 
i  ut  per  carnalia  refecti  ad  spiritualia  proficia- 
drumtamen  scire  debctis  quod  elixas  carnes, 
aqua  coctas  mensa  Dei  non  recipit.  Audistis 
lualiter  agnus  paschalis  non  aqua  coqui,  sed  ^ 
i  prsBcipitur  {Exod.  xii),  et  post  resurrectio- 
Christo  piscis  assus  cum  favo  mellis  mandu- 
{Luc.  XXIV).  Aqua  enim  carnes  in  se  coactas 
it,  et  ideo  foite  qiiia  Dcus  inoUes  carnes  non 
et  dissoJutas,  assala   commendatur.  Moiiis 
oaro  est  qiue  dicit,  ferre  non  possum,  tolerare 
^QO,  dissolvor,   delicio.   Hanc  camem  nojoi 
Deus,  seil  igne  pnssiunis  torridam  et  tribvila- 
tolerantia  solidatam.  Si  ergo  carnc  reiicimi- 
^isiie  in  carne.  Si  festa  vobis  Deus  facit,  facite 
\  i|li  festa.  Si  vos  ille  gaudere  de  se  ct  de  suis 
ty  faci^  illi  gaudium  de  vobis  :  hoc  est  eoimk 


TiT.  GIX.  De  fuga  Elifo  a  facie  Jezabel. 

Elias  impiam  Jeiiabel  fugiens  in  spelunca  ab- 
sconditur  (77/  lleg.  xix),  quia  nonnunquam  animus 
pro  vitanda  carnis  turpitudine  declinat ;  nondum 
tamen  ad  descrendam  cjusdem  carnis  mansionem 
animatur.  Jesabel  quippe  quod  interpretatur  ster- 
quilinium  terriv,  carnis  concupiscentiam  signiticat : 
cujus  persecutionem  servus  Dei  fugiens,  in  spelunca 
latitat,  quia  licet  ad  calcandam  spurcitiam  animatus 
sit,  nondum  tamen  ad  tolerantiam  passionum  robo- 
ratus.  Unde  et  illi  divina  voce  per  increpationem 
dicitur :  Quid  hic  facis,  Elia?  {Ibid.).  Non  enim  ad 
hoc  factus  es,  ut  sub  latebra  cai^nis  moram  tibi  (a- 
cias  exeundi  nd  contemplandam  faciem  Oeatoris. 
Surge  ergo  et  sta  iiwstio  speluncw  tuse  (ibid.).S\xrgef 
ad  superiora  erigere.  Surge,  ne  totus  terree  inhee- 
reas.  Surge,  appetcns  quse  sursum  sunt.  Sta  in  ostio 
speluncoe  tuoe,  sta  perseverantia,  sta  patientia.  Per- 
severantia,  ut  non  abeas  retrorsum.  Pationtia  ut 
ante  tempus  ad  cxitum  non  festines.  Sta,  exspecta 
donec  voceris.  Sta  paratus  per  desiderium  exeundi. 
Sla  flxus  per  obedientiam  sustinendi.  Sla  in  ostio 
speluncee,  ut  nec  ingrediaris  per  concupiscentiam, 
nec  egrediaris  por  impatientiam.  Sta  in  ostio  spe- 
lunca;  tua;,  et  ecce  pertransibit  Dominus.  Quomodo 
homo  per  concupiscentiam  carni  inhserens  Deum 
videre  poterit,  cum  ille  ctiam  qui  toto  desiderio  ad 
exitum  carnis  inhiat,  in  hac  corruptione  adhuc  posi- 
tus  non  nisi  transeuntem  videre  queat?  In  hac  ergo 
mortalitatis  caligine  adventus  Deiadanimamintran- 
situ  flt,  quia  quod  hicdeipsiusdulcedinemutabiliter 
viventibus  ostenditur,  ab  ipso  animo,  quamvis  illu- 
minato,  ad  suee  corruptionis  tenebras  rursum  rela- 
bente  nequaquam  diu  retinetur.  Ecce  pertransibii 
Dominus.  Spiritusgrandisot  fortissubvcrlensmou' 
tes  et  contorenspelras;  non  in  spiritu  Dominus.  Post 
spiriium  commotio ;  non  in  commotione  Dominus, 
Posi  commolionem  ignis ;  non  in  igne  Dominus. 
Posi  ignem  sibilus  aunjo  leuis  (ibid.).  Ecce  preambu- 
los  Dei,  spiritum  commotionem  et  ignem.  Non  ve- 
nit  Dominus  ad  te  nisi  prius  isti  veniant  Spiritus 
est  terror  judicii  seterni,  qui  si  in  cor  peccatoris  im- 
pegerit,  et  montes  superbi»  dejicit,  et  petras  duri 
tifiB  dissolvit.  Sed  hic  nequaquam  Deus  esso  dicitur, 
quia  anima  quam  adhuc  timor  perditionis  afficit, 
nondum  perfectte  charitatis  dulcedinem  sentit.  Post 
spiritum  commotio  sequitur,   quia  terrore  judicii 
concussa  mens  raox  a  sua  stabiiitate  movetur.  Po^ 
commolionom  vero  ignis  sequitur,  quiapost  anxie- 
tatem  futuri  saoculi  adversum  se  sseviens  animus  ar- 
dore  compunctionis  inflammatur.  Postremo  ignl  si- 
bilus  aur»  lenis  succedit,  quia  post  longa  compuar 
ctioni^  incendia  purgata  meus,  afflata  spiritu,  con- 
solationis  refrigerium  sentit.  Ubi  notandum  qi^od 
cum  in  prsecedentibus  non  esse  Dominus  <Moitur,  ai- 
bilo  aune  leuis  nequaquam  ease  negatui*;  quia  ni- 
miruofL  illa  aojlum  qaepei  ejus  dulcediaem  percipit, 


589 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPBRA  DOGMATICA. 


540 


lationts  refrigerio  percepto  in  spe  propitiationis  di-  A. 
vinae  requiescit. 

TiT.  GX.  De  duobus  nuntiis  ad  nos  missis. 
Fuit  homo  missus  a  Deo  cui  nomen  erat  Joannes 
{Joan,  i).  Duos  nuntios  misit  Deus  in  hunc  mundum, 
sei^vum  et  Filium.  Prius  servum  ut  comminaretur, 
postea  Filium  ut  consolaretur.  Servus  attulit  timo- 
rem,  Filius  amorem.  Servus  nuntiavit  quodtimere- 
mus;  Filius  revelavit  quod  amaremus.  Duo  enim, 
fratres  charissimi,  abscondita  erantab  oculis  homi- 
nis,  eetema  mala  et  aiterna  bona ,  et  non  prsevidit 
homo  vel  mala  illa  ut  caveret,  vel  bona  ut  requireret. 
Ad  sola  proesenlia  oculos  apertos  habebat ,  et  ideo 
quia  non  videbat  homo  ubi  magis  oportuit,  indi- 
canda  erant  illi  quae  nesciebat.  Venit  Joannes  cla-  ^ 
mans:  Genimina  viperarum^  quiavobis  monstrabit 
fugere  a  ventura  ira?  Agite  fructus  dignos  pwni- 
tentiw  {Matth.  iii).  Nuntiat  periculum,  suadet  cau- 
telam,  ostendit  consilium.  Bonus  servus,  bonus 
nuntius,  pie  sseviens,  persequendo  misericors ,  per- 
cutit  servus,  ut  sanet  Dominus.  Videteduos  nuntios: 
Venit  JoanneSj  non  manducans  nec  bibens  {Matth. 
xi) ;  exemplum  poenitentiaB  ;  Venit  filius  hominis 
manducans  et  bibens  {ibid,),  excmplum  misericor- 
disB.  Alterum  propter  mala  hominis :  alterum  prop- 
ter  bona  Dei. 

TiT.  CXI.  De  deserto  quod  est  cor  hominis;  de  vir- 
gula  fumi  et  de  pigmentario  et  aromatibus, 

Quw  est  ista  quw  ascendit  per  desertum  sicut  vir- 
gula  fumi  ex  aromatibus  myrrhfo  thuris  et  universi  Q 
pulveris  pigmentarii^  (Cant,  iii).  Dormit  et  ascendit 
quia  foris  requiescit  et  intus  surgit.  Desertum  est 
mundus  propter  abundantiam  mali  et  inopiam  boni. 
Desertum  est  cor  malum ,  quia  cultum  non  est ,  et 
germinat  noxia,  et  in  eo  bestise  habitant.  Quia  enim 
in  eo  agricola  Christus  non  est,  et  Pater  ejus  non 
seminat  ibi  verbum  suum,  surgunt  germina  vitio- 
rum,  urticse  concupiscontise;  et  spinoe  sollicitudinis, 
et  alia  talia ;  et  requiescunt  ibi  deemonia,  quia  non 
est  qui  exterreat.  Desertum  est  item  cor  bomim, 
quia  longe  est  a  strepitu  et  tumultu,  et  non  concul- 
catur  frequentia  terrenarum  cogitationum,sed  virens 
permanet  et  floridum,  et  germina  virtutum  producit, 
et  canit  ibi  turtur  Spiritus  sanctus,  et  non  auditur 
vox  hominisneque  ad  hominem  pertinentis.  Virgula  D 
recta  est  et  gracilis  in  longumporrecta.Quiatantum 
sursum  tendit  recta  esse  debet,  et  quia  arcta  est  via, 
gracilis,  et  quia  longa,  porrecta.  Item  non  est  vir- 
gula  ligni  insensibilis  et  duri ,  sed  fumi  qui  spe- 
ciem  habet,  substantiam  non  babet.  Cum  enim  cer- 
nitur,  aliquid  esse  videtur  ,  cum  manus  apponitur, 
nihil  invenitur.  Sic  bonus  quisque  hic  esse  videtur 
per  carnis  speciem;  sed  hic  non  est  per  dilectionem. 
Item  fumus  de  igne  ascendit,  quia  desiderium  ex 
amore  venit.  Et  qualis  fumus?  Ex  aromatibus  myr- 
rhee  et  tharis  etuniversi pnlveris pigmentarii,  Plg- 
mentarius  est  Christus ,  pigmenta  aromata  et  virtu- 
tes,  myrrha  camis  mortificatio,  thus  mentis  devotio. 
Universus  polvis  pigmentarii  vitatum  omnium  mul* 


titudo,  sicut  in  vitiis,  ita  et  in  virtutibus  invenitur. 
Dicitur  in  libro  Job  :  Procul  adoratur  bellam,  ex- 
hortationeni  et  ululatum  exercitus  {Job,  xxxix). 
Habet  enim  vitiorum  multitudo  regem  seu  reginam, 
habet  et  duces,  habet  et  populos  et  exercitus.  Re- 
gina  est  superbia ,  duces  vitia  capitalia,  exercitus 
est  uuiversa  mala  subsequentia.  Primum  ergo  du- 
ces  vitiorum  quasi  in  pugna  exhortationem  faciunt 
quia  hominem  in  ratione  faciendi  decipiunt ;  exer- 
citus  autem  postea  quasi  cum  ululatu  irruit ,  quia 
post  primam  suggestionem  susceptam,  turba  vitio- 
rum  sequens  in  deceptam  mentem  cum  violentia  et 
tumultu  impetum  facit.  Sic  et  virtutibus  regina  est 
humilitas  ;  duces,  principales  virtutes  ;  exercitus, 
bonorum  universitas.  Et  postquam  primae  virtutes 
ab  homine  cum  quadam  ratione  suscipiuntur,  mox 
univorsitas  bonorum  sponte  subsequitur.  Ideo  hic 
primum  duces  posuit  myrrham  et  thus ;  post  exer- 
citum,  universum  pigmentarii  pulverem. 

TiT.  CXII.  De  tribus  festis,  virginum,  confessoram 
et  martyrum,  et  de  bono  confessionis, 

Festum  estgaudium.  Magnum  gaudium,  magnum 
festum.  Bonum  gaudium,  bonum  festum.  Tria  sunt 
festa:  Festa  virginum,  festum  confessorum,  festum 
martyrum.  Festum  virginum  facit  qui  observantiaea- 
stitatis  conscientiam  exhilarat.  Festum  confessorum 
facit  qui,  etsi  gloriari  non  potest  de  integritate  vir- 
ginitatis,  consolatur  tamen  in  puritate  confessionis. 
Qui,  etsi  bonum  non  fecit  unde  gaudeat,  accusavit 
tamen  et  improbavit  malum  quod  fecit,  ut  consola- 
tionein  inveniat.  Festum  martyrum  facit  qui  sub 
pressura  tribulationis  gaudet  in  spe  relributionis. 
Consideratc,  fratres,  conscientias  vesti*as.  Magnum 
festum  facit  qui  gaudet  de  puritate.  Nec  ille  exclu- 
ditur  qui  consolatur  in  humilitate.  Puritas  ad  vir- 
ginitatem  pertinet ;  humilitas  ad  confessionem.  Pro- 
pterea  qui  non  tenuistis  virginitatem,  amplectimini 
humilitatem.  Magna  virtus  est  humilitatis.  Audacter 
dico  quod  nec  ipsa  virginitas  sine  humilitate  placet. 
Humiliare  ergo  et  recognosce  quod  es.  Habet  qui- 
dem  confessio  criminis  pcenam  prsecedentem  in 
erubescentia  ;  sed  sequitur  festum  gaudii  et  conso- 
lationis  in  bona  conscientia.  Bona  recompensatio 
posita  est  tibi.  Dicis  homini  peccatum  tuum,  ut  Deus 
taceat.  Judicas  tu  ut  non  judicet  ille.  Coram  uno 
homine  conflteris  ut  justificeris,  ne  coram  coelo  et 
terra,  coram  omnibus  angeli  Dei  arguaris  et  dam- 
neris.  Propterea  Isetetur  qui  confltetur  ne  damne- 
tur. 

TiT.  CXIH.  De  festis  sanctorum  recolendis. 

Ex  magna,  fratres  charissimi ,  Salvatoi^is  nostri 
pietate  agitur,  quod  nobis  merita  sanctorum  festiva 
jucunditate  recolenda  indicuntur,  quia  in  eo  nos 
Deus  noster  et  exhortatur  ad  imitationem  virtu- 
tum,  et  admittit  ad  participationem  gaudiorum. 
Propter  hoc  ad  imitationem  virtutum,  ut  corrigatur 
malitia  nostra.  Propter  hoc  ad  participationem  gau- 
diorum,  ut  consoletur  miseria  nostra.  Duo  haec  mala 
nostra  sunt :  alterum  quod  fecimus ,  alterum  qaod 


MISCELLANEA.  —  LIB   I. 


542 


ir.  Alterum  malum  in  anima  ad  corruptionem  A  non  pervenis.  Facis  opus?  si  non  finis,  nonperfi- 


ilpam:  alterum  malum  in  corpore  ad  corre- 
m  per  poenam.  Contra  utrumque  malum  Sal- 
noster  remedium  prsestat,  memoriam  sancto- 
uorum.  Dum  enim  cogitamus  quod  fecerunt, 
mur  ad  imitationem  bonorum  operum.  Dum 
'.onsideramus  quod  perceperunt,  consolamur 
irticipationem  gaudiorum.  Prima  eruditio  est 
er  patientiam  illorum  ad  tolerantiam  robora- 
secunda,  cum  per  tentationem  eorum  ad  cau- 
instruimur ;  tertia,  cum  in  correctione  illorum 
ulpam  ad  spem  erigimur.  Quia  enim  eos  post 
Q  criminis  per  poenitentiam  resurrexisse,  et 
3um  Domino  Dco  in  gloriam  tantam  assum- 


cis.  Ergo  finis  consummatio  est,  finis  perfectio  est, 
finis  perventio  est;  et  nihil  plenum  sine  fine.  Nihil 
ergo  tibi  sufficiat  anle  finem;  nihil  sufficiat  praster 
Christum,  quoniam  Christus  cst  finis.  Donec  (Jlhris- 
tum  habeas  non  requiescas  ;  non  deficias  donec  ad 
Christum  pervenias.  Christus  verita  est,  et  Christus 
sapientia  est.  Si  habitum  virtutis  et  simditudinem 
foris  assumpsisli,  coDpisti.  Si  veritatem  intus  habes, 
perfecisti,  et  habes  finem  Christum,  quia  Christus 
veritas  est.  Si  vere  sapis,  et  quod  sapiendum  est 
sapis,  Christum  habes  et  sapientiam  habes,  quo- 
niam  (ihristus  sapientia  est,  et  ad  finem  pervenisti, 
quoniam  Christum  invenisti.  Christus  enim  lumen 


idemus,  nobis  quoque  licet  in  peccata  gravia  ^  tuum  est,  quo  illuminaris  ad  virtutem  diligendam 

_  j  »^        •  •  •  j  •  «  J^^  •  j  •£         *  «  IL,T  A.  A 


nequaquam  de  Dei  misericordia  desperan- 
)88e  agnoscimus.  Et  quia  rursum  antiquum 
1,  etiam  contra  electos  Dei  aliquid  praesum- 
legimus,  quanta  cautela  adversus  ejus  in- 
vigilandumsit  non  dubitamus.  Postrcmo  dum 
li  bona  operati  sunt,  tanta  propter  Deum^ 
lertulisse  recolimus,  aperte  nobis  ostenditur 
imnosquimalafecimus,  inadversis  patientes 
ebeamus.  Est  et  alius  fructus  qnem  tnemoria 
rum  devotis  mentibus  profert.  Nam  dum  ip- 
gaudia  per  congratulationem  aspicimus,  ipsi 
5  in  nostra  miseria  ex  hac  quam  charitas  in 
>arturitl8etitia  consolamur.  Primum  siquidem 
nus  pro  illis,  ut  poslmodumetiam  gaudeamus 
is.  Primum  pro  illisgaudemusper  charitatem 


et  ad  veritatem  cognoscendam.  Non  est  autem  vera 
sapientia  aliena  investigare,  sua  ignorare.  Et 
propterea  nec  sapientia  mundi,  nec  prudentia  sae- 
culi  veram  sapientiam  contingit,  quoniam  illa  aliena 
inquirit,  ista  non  profutura  colligit;  quodnonpro- 
bat  veritas  Christi,  nec  docet  sapientia  (^hristi. 
Propterea,  fratres,  illam  sapientiam  quaerite  quae 
vero  est,  ut  eam  sciatis  quae  ad  sahitem  vestram 
pertinet,  quoniam  in  illa  Christus  est,  et  illa  in 
(3hristo  est,  et  qui  habet  illam,  Christum  habet. 
Studete  ergo  veritatem  habere,  et  sapientiam  veram 
habere ;  et  habebitis  Christum  finem  vestrum  in  quo 
vos  consummari  oportet.  Totum  bonum  vestrum 
Christus  est,  ipse  virtus  vestra,  ipse  sapientia  ves- 


tra,  ipse  exemplum  ipse  adjutorium,  ipse  victoria, 
II,  in  qua  positum   est  meritum  nostrum ;  C  ipse    corona.    Ipsum    diligite,   ipsum   desiderate, 
cum  illis  gaudebimus  in  charitate  Dei,  ubi      ipsumamplectimini  animo  dilectionis,  etrecompen- 
DUP  praemium  nostrum.  Dignum  enim  est,  ut      sate  vicem  retril>utionis.  Quantumcunque  feceritis 

minus  erit  quam  quod  ipse  pro  vobis  sustinuit. 
Nondum  enim  restitistis  usque  ad  sanguinem.  Re- 
cordamini  passionis  ejus,  recordamini  patientiaB 
ejus,recordamini  mansuetudinisethumilitatisejus : 
Cum  malvdiceretur,  non  maledicebat ;  cmnpatere- 
tury  non  criminabatur  (/  Petr,  ii);'cum  laudabatur, 
non  gloriabatur  :  cum  contemnebatur,  non  indigna- 
batur.  Haec  ergo  considerate,  fratres,  et  si  nonpotes- 
tis  aequare,  studete  imitari.  Firmate  animum  vestrum 
ad  patientiam.  Magnum  est  pati  cum  Christo,  et 
gloriosum  pati  pro  Christo.  Audite  quid  promittat 


i  sumus,  ut  qui  nunc  gaudemus  pro  illis, 
>dum  etiam  gaudeamus  cum  illis,  ut  primum 
m  consolatio  sit  in  via,  secundum  gaudium 
3xsuItatio  sit  in  patria.  IIoc  igitur  gtiudium 
.  nostrum  est  in  quo  post  laborem  et  dolorem 
rum  operum  respiramus  nunc  ex  parte  post 
illa  quaedam  temporis,  donec  illud  percipia- 
1  plenitudine  aeternitatis.  Hic  quorumdam 
rum  memoriam  certis  temporibus  recolimus, 
ionem  omniuin  sanctorum  sine  intervallo 
is  semper  habebimus.   Hic  quasi  parvulis 


idis  per  partes  instillatur  consolatio,  quando  D  patientibus  pro  se  :  Vos  estis;  inquit,  qui  pcrman- 


Qgulorum  sanctorum  per  tempoinim  intervalla 
uimus;  ibi  perfectis  tota  simulinfluetpleni- 
iiando  prsesentibus  cunctis  erit  Deus  omnia 
ibus.  Providenter  itaque,  fratres,  ut,  sicut 
osreficere  dignatus  perexempla  sanctorum, 
08  ipsum  reficialis  per  imitationem  sancto- 
no(\  ipse  prwstore  dignetur,  etc. 
iXIV.  Quod  /iuis  legis  Cbristus  est,  et  de 

bono  fmis, 
res,  finis  Jerfis  Cbristus  et  adjustitiam  omni 
ti  {Hom.  x),  Qui  autem  ad  finem  non  perve- 
dum  consummatus  est  :  Quidquid  enim  est 
1  finis  non  est,  nondum  totum  est.  Curris 
luantumvis  pergas  si  ante  finem  subsistis, 


sistis  mecum  in  tentationibus  meis.  Ei  ego  dispono 
vobiSf  sicut  disposuit  mibi  Pater  meus  regnnm,  ut 
edatis  et  bibaiis  super  mensam  meam  in  regno  meo 
(Luc.  xxn).  Has  igitur,  fratres,  promissiones  ante 
oculos  habete,  quoties  grave  aliquid  vel  molestum 
palimini,quotiesaliquavostentatiosoIIicitat,quoties 
aliqua  molestia  gravat;  ut  non  deficiatis  animo  in 
tribulatione,  quia  si  nunc  permanetis  cum  Christo 
in  tentatione  eritis,  cum  Christo  postea  in  glorifi- 
tione.  Quod,  etc.  Amen. 

TiT.  CXV.  De  duplici  quieie  et  inquietudine, 
Est  quies  quieta,  et  est  quies  inquieta ;  et  est  in- 
quietudo  quieta,  et  est  inquietudo  inquieta.  Quies 
est  vacatio  ab  exterioribus^  inquietudo  occu.^^oAAa  vci< 


543 


APPENDIX  AD  HUGONK  OraRA  DOOMATICA. 


544 


exterioribus.  Quies  quieta  est,  quando  et  exterius 

vacamus  ab  opere,  et  interius  quiesoimus  a  strepitu 

cogitationum.  Quies  inqnieta  est,  quando  homo  ex- 

terius  quiescit  ab  opere,  et  interius  perstrepit  co- 

gitatione.  Inquietudo  quieta  est,   quando  exterius 

occupatur  in  opere,   et  tamen  intus  apud  se   in 

tranquillitati  sinuquiescit.  Inquietudo  inquieta  est, 

quando  et  exterius  occupatur  opere,  et  intus  per- 

strepit  cogitatione. 

TiT.  CXVI.  De  co  quod  scriptum  est :  «  Favus  dis- 

tiJlans  labia  moa.  » 

Favus  distilJans  Jabia  mea  (Cant.  iv).  Favus  Ver- 

bum  caro  factum  est  in  Virgine,  distillans  redun- 

dantiam  signat.  Deiioc  solo  quia  plenus  gratiafuit, 

dici  non  potuit  :  PJui  supor  civitatom  unnniy  et  su- 

per  aJteram  non  plui.  Pars  una  compluta,  est,  et 

parB  quw  compluta  non  ost,  aruit  {Amos.  iv).  Ipse 

enim  totus  redundans,  ct  gratiam  fundons,  quia 

quod  fecit  et  dixit  doctrina  fuit ;  quod  fuit  medicina. 

Alterum  exemplum,  alterum  remedium,  et  de  pleni- 

tudine  ejus  omnes  accepimus  (Joan.  i).  Ideo  distil- 

lans,  quia  unicuique  secundum  mensuram  gratisB 

infundens. 

TiT.  GXVII.  De  dupliri  gloria  vori  Salomonis 
Christi,  a  patre  ct  matro. 

Egredimini,  filiio  Sion^  ot  videie,  regem  Salomo^ 

ncm  in  diademnto  quo  coronavit  eum  mater  sua 

(Cant.  iii).  Egredimini,  iiVm  Sion.  Egredimini  et  in- 

gredimini,  et  videteregem  Salomonem.  Egredimini, 

et  videte  in  eo  quod  mater  dedit.  Ingredimini  et  videte 

in  eo  quod  Pater  dedit.  Quod  enim  mater  dedit  foris 

est ;  quod  Pater  dedit  intus  est.  Mater  dedit  infir- 

mitatem,  Pater  dedit  majcstatem.  Mater  dedit  sub- 

stantiam  carnis,  Pater  dedit  consortium  majestatis. 

Mater  dedit  in  quo  vicit,  Pater  dodit  in  quoregnavit. 

Mater  dedit  in  quo  victor  coronatur,  Pater  dedit  in 

quo  rcgnans  adoratur.  In  eo  quod  a  Patre  habet  de 

supernis  prostravit  superbum;  in  eo  quod  amatre 

habet  in  inferis  spoliavit  avarum.  Ibi  victor  ad  an- 

gelis  collaudatur:   hic  vincens  et  triumphans  ab 

hominibus  glorificatur  :   Egredimini  ergo,    filiije 

Sion,  ot  videie  Salomonem.  Egredimini  et  videte 

quod  foris  est,  et  laudate.  Ingredimini  etvidetequod 

intus  est,  et  adorate.  Egredimini  per  compassionem, 

ingredimini  per  contemplationem.  Egredimini  visi- 

tantes  patienteui ;  ingredimini  admirantes  glorian- 

tem.  Egredimini,  et  fovete  in  membris  suis  ddhuc 

infirmum ;  ingredimini  et  videte  in  seipso  excelsum. 

Sipiossenserit  humilis,  piumseexhibebit  sublimis. 

TiT.  GXVIII.  Quod  generalis  preodicaiio  Deum  do- 
ceat,  particularis  honijnom;  atque  ita  quomodo 

Deus  ubique  es/,  et  de  argutiis  diaJectfcis. 

Logicalis  [localis]  dicit :  Sequere  cursum  sermo- 
nis  :  Quod  ubique  e^t  hic  est.  Deus  est  ubique.  Si 
ubique  est,  quid  dicam?  Inferam  quod  non  decet? 
Eccelocus  sordidum  quiddamhaben^,  et  dixitinihi 
cpgitatio  mefi  :  Si  Deus  ul^iqup  est,  illic  est.  Item  si 
ubique  non  est  Deus,  et  alicubi  est;  est  ubi  est,  et 
est  ubi  non  est.  Si  autem  locus  est  ubi  est  Deus, 
^t  locus  ubi  non  est,  localis  est  Deus.  Quod  enim 


A  nusquam  sit  quis  dicat?  Iterum  aliud  :  Vult  Deos 

omne  bonum ;  ducere  autem  uxorem  bonum  est,  lo- 
calis  infert :  Ei'go  vult  Deus  uxorem  ducere.  Tales 
sunt  ineptiiT)  stultorum  qui  adsonos  vocumpendent. 
Iterum  aliud  :  Amat  Deu«5  onnnem  creaturam  suam 
(dicit  ho«  Scriptura  :  Nihil  odisti  eorum  quie  fecisti, 
Domiue  [Snp.  x]).  Ergo  amat  hanc  creaturaxn  suam 
Deus.  Sed  videle  ex  hoc  quanta  inferri  possint  npn 
decentia.  Sic  videtur  his  qui  sonos  vocum  sine  sensu 
dijudicant.  Ebriosi,  inquiunt,  amant  fortia  vina,  e( 
csetera  hujusmodi.  Multa  sunt  taliaquae  dicipossent 
ad  hunc  modum.Quid  ergo?  An  totum  negamuSi  aa 
totum  confitemur?  Alterum  contra  veritatem;  alterum 
contra  puritatem  esse  videtur.  Si  totum  negatur, 

^  aliquid  Deo  subtrahitur  quod  suum  est.  Si  totum 
asseritur,  aliquid  Deo  imponiturquod  suum  non  est. 
Sed  videte  discretionem.  Qeneralis  possessio  ad 
Deum  pertinet;  proptcrea  generalis  prsedicatio  ipsum 
decet  :  Hominibus  autem  quibus  partes  datse  sunt, 
particulares  locutiones  conveniunt.  Propter  hoc  de 
Greatore  omnium  recte  dico  :  Amat  tolum.  De  te  au- 
temcujus  dilectio  ad  pai*tem  trahitur,  cujus  posses- 
sio  parti  debetur,  recte  dico  :  Hoc  aut  illud  amas, 
scilicet  aurum  amas,  argenttim  amas,  pecuniam 
amas.  Quare  hoc  de  deo  similiter  non  dico?  lYopter  te. 
Ego  quidem  hoc  rectedicere  possem:Bi  tuhoc  sane 
intelligere  posses.  Tu  hoc  dictum  de  te  intelligere 
consuevisti.Propterea  de  Deo  hoc  non  dico  propter 
te,  ne  tu  hoc  audiens  idipsum  de  illo  dici  putes, quod 

g  dictum  est  de  te.  Propterea  tibi  parco  et  discerno  lo- 
cutionem,  ne  rem  communcm  existimes.  Aliud  est 
amor  tuus,  aliud  amor  illius.  Idcirco  cum  dixero  : 
Tu  hoc  amas,  caveo  dicere :  Ille  amat  hoc,  ne  sic  putes 
ipsumamare,  sicut  amastu.  Ego  autem  dicei*e  pos- 
sem  recte,  si  tu  intelligere  non  posses  pi*ave.  Sic 
dico :  Ubique  est;  ettamen  dicere  parco  de  quibus- 
dam  Ipcis  :  Illic  est,  ne  sic  eum  illic  esse  putes,  que- 
madmodumcstquod  secundumte  est,  etnondecente 
Deummodo  est.  Sic  dico.  Omne  bonum  vult;  et  ta- 
men  de  quodam  de  quo  dico  :  Bonum  esthoc,  dicere 
parco  :  Hoc  vult,  propter  te,  ne  existimes  e^m  sic 
velle  sicut  tu  vis,  et  ad  hoc  velle  ad  quod  tu  vis. 
TiT.CXIX. Q//o;i20c/o  debitores  non  sumus  carni,  etc. 
FratreSy  dobitores  sumus  ujn  carni,  ut  aecundum 

&  carnom  vivamus  (Hom.  viiij.Spiritushominismedio 
quodam  loco  constitutus,  supra  seGreatorem  suum 
habet,  cui  subjectus  esse  debet;  sub  se  camem  suam, 
cui  debet  esse  prH3latus.  Aliud  ergo  debet  Greatori 
proptersubjectionem,aIiudcarni  propter  pr»Ialio- 
nem.  Greatori  ppopter  subjectionem  debet,  ul  nun- 
quam  prteter  voluntatem  ejus  se  moveat.  (^larni  pro- 
pter  praelationem  debet,  uteam  secundumarbitrium 
rationis  divinitus  illuminare  disponat.  Justitia  enim 
voluntatis  humanse  est  voluntati  divinse  per  onmia 
conformari,  et  quod  illa  stando  habet,  motu  et  ap- 
petiiu  boni  desiderii  adipisci,  ut  nec  extra  illam 
effluat  prasumenseaqueenondebet;  nec  infraillaoi 
subsifstat,  torpens  ab  iis  quse  debet.  Hoo  est  ergo 
debitum  spiritus  ad  Creatorem,  ut  per  omnia  secuii^ 


MISCKLLANEA.  -  LIB.  I. 


516 


s  voluntatem  nioveatur.  Dchitumautemad  A  gialulamur  ergo  bonitaii  de  tanta  majcstafo  propter 

ipsmm,  ne  pro  nobis  afficiatur ;  congratulamur  im- 
mensitati  de  tanta  bonitate  proptcr  nos,  ul  nobis 
compatiatur.  Et  in  his  omnihus  admiratio  magna 
ef^t  et  stupor  mcnti,  quando  non  dcdignatur  Deus 
humilia  et  iniirma  noslra.  Et  quia  illi  pietas  facit 
sc  non  indignum,  quod  nobis  miscria  nccessarium 
reddit.  Qucmadmodum  mnterna  picins  sordentem 
puerum  non  abhorret,  sed  quodammodo  delectatur 
contrectans  et  dcosculans,  nec  ignominiosum  putat 
indigna  sustinere,  quia  dileciio  pulchrum  facit  quid- 
quid  dilecti  necessitas  exposcit,  sic  ergo  pia  mens 
Deum  suum  contemplatur,  et  ipsa  sua  contempla- 
tione  suaviier  Teficitur  et  dulce  illi  est  semper  ad 
considcrandum  quod  ad  amandum  et  laudnndum 


at  illius  appetitum,  nec  extra  suum  judi- 
lere,  nec  infra  subsistere  patiatur.  Quia 
itus  sessor  est,  et  caro  jumcntum,  frenum 
it  pra3cipitem  a  nialo  cohibcat,  et  calcaria, 
ad  bonum  cxcilando  exerceat,  et  pabulum 
firmitatem  sustentct  ne  denciat.  In  stabulo 
in  via  calcaria  et  frcnum,  hoc  est  in  quiete 
um,  in  exercitatione  cohibitionem  et  inci- 
i.  Frena  est  timor,  calcaria  amor.  Cum 
lelectationem  prsecipitem  impellit  deside- 
iffi,  cohibet  a  delectatione  timentem  provi- 
inae.  In  hoc  enim  quod  cernit  quod  post 
Dona  sequitur,  sive  in  correctione ,  sive 
le :  refrenatur  a  culpa  sive  in  opere,  sive 


tione.  Timor  ergofrenum,ipse  timorcohi-  B  scmper  est  suave.  Tripliciter  aulem  animus  Deum 

ingit  effluentem  animum,  et  sistit  eum  ad 

m,  ostendens  facilius  malam  concupiscen- 

sre  quam  malam  conscienliam  tolerare;  et 

am  ut  durius  evadat.  Deinde  venit  amor, 

it  excitando  pigram  ad  excrcitium  boni 

dmonstrans  alacriter  tolerandum  loborem 

)ro  recompensatione  tanta3  relribuiionis. 

d  facimus  transitorium  est  ei  finem  habet ; 

9m  expectamus,  aeternum  est  et  finem  non 

9rcos  est  vita  sine  morte,  gaudium  sine 

jucunditas  sine  dolore.  Si  ergo  hsec  viia 

ie  finitur,  tantum  diligitur,  ut  pro  ejus 

iidquid  pro  ipsa  desiderari  potest  libenter 

ur,  ne  sola  ipsa  aniittatur,  quo  desiderio 


contemplatur,  in  seipso,  in  operibus  suis,  et  in  judi- 

ciis  suis.  In  seipso,  bonum,  in  opcribus  suis,  ma- 

gnum ;  in  judiciis  suis,  justum ;  in  seipso,  amnbilem; 

in  operibus  suis,  mirabilcm  ;  in  judiciis  suis,  me- 

tuondum. 

TiT.  CXXI.  Qiioil aninia  honiinom  excruciHt  el  exer» 

cet  in  hac  viln, 

Ilomo  iu  miscria  et  ad  miseriam  natus  est.  Quod 

non  csset,  si  homo  non  peccasset.  rrinmm  enim 

in  magna  Jucundiinte  fuit,   et  ob  illa  in  summam 

felicitatem  pcrvenire  dcbuit ;  scd  quia  obedicntiam 

non  tcnuit|  nec  rciincrc  potuit  quod  habuit,  nec 

adipisci  quod  habiturus  fuit.  Igitur  ad  miseriam  de- 

jectus  et  ad  miscriam  reservatus,  coepit  in  eodem 


inare  debemus,  ubi  nec  vita  morte  termi-  ^  cruciari  et  exerceri.  Cruciari,  ut  culpam  agnosceret; 


c  gaudium  ullo  moerore  corinimpitur,  nec 
18  dolore  afficitur*?  Haec  itaque  consideratio 
per  desiderium  amoris  alacriter  currere 
olerantiam  passionis,  ut  gravia  non  sint 
;ue  finirt  possunt  in  tempore,  cum  post  ipsa 
sunt  quae  plena  consistcnt,  ctpcrfecta  bona 
itate.  Hoc  est  ergo  quod  dicitur  :  FratreSj 
8  suuius  non  carni,  Debitores  enim  sumus 
eam  cohibcamus  ab  iniquilalc,  et  exercea- 
ru'tute,  et  susientemus  in  infirmitate,  sed 
s  non  sumus  ei,  ut  secundum  illam  vivamus. 
enim  secundum  illam  vivere,  videlicet  se- 
concupiscentias  et  desideria  illius,  ut  quod 


exerceri,  ut  ad  misericordiam  reparari  posset.  Ut  in 

dolore  sentiret  bonumquodperdidit,  in  exercitatione 

proflceret  ad  bonum  quod  habiiurus  fuit.  Totum 

ergo  ad  cruciatum  versum  cst  quod  crcatum  fuerat 

ad  jucunditatem,  ut  in  omnibus  dolorem  et  laborem 

inveniat,  ut  in  sui  afflictione  etpraBsentem  miseriam, 

et  amissam  felicitatem  agnoscat. 

TiT.  CXXII.  Quod  verbum  Dei  solum  honum  est 

animio, 

Ex  duabus  subsiantiis  constat  homo,  anima  et 

carnc ;  et  utraque  bonum  suum  habct.  Bonum  carnis 

est  mundus  cum  abundantia  Jucundilatis  suse.  Bo- 

nuni  uuima3  esi  Dcus  cum  affluenliu  dulcedinis  suse. 

Si  ergo  bona  carnis  tanta  sunt,  bona  animsB  quanla 


9t  fugiamus,elquoddiligitappelamus.Quod  ..  "'  "**^"  """"  ^«. xx..  .ax*M*  .u«.,^uu«  au.u.u.  4«««.« 

^  111-  u^     .^  *^  ©•^•'■je  putnndn  sunt?  Quanto  cnim  anmia  carne  me- 

)mus,  nec  a  malo  declmaremus,  nec  bonum      ,.       ^     .         ,  .       ,  .        ,. 

Iior  est,  tanto  honum  animnD  bono carnis  ir.clius  esse 
us.  *        .     ^      .         .  


X.  De  duplici  et  item  tripJici  contempla^ 
liono  Doi 

pia  Jugi  conlemplatione  Creatoris  sui  refici- 
[uanto  magis  cjus  bonitatem  cogitat,  tanlo 
ejus  amore  inflaminatur.  Miralur  pictatem 
itam  majestatem  ad  noslram  compassionem 
;  miratur  majestatem,  quas  tantam  pietatem 
otnpassione  et  providentia  afflci  et  peilur- 
1  sinit.  Si  enim  tanta  bonitas  esset,  et  tanta 
8  non  esset,  mala  nostra  ad  Deum  redunda- 
atiitem  tanta  majestas  esset  et  ianta  bonitas 
6t|  bona  eju8  ad  no^  noh  deacenderent.  Ck)ii- 


necessc  est.  Oiunia  autem  quae  visibililer  bona 
sunt,  I)ona  tantum,  ut  dictum  est,  cnrnis  sunt,  et 
ab  bonum  nniniic  pcitingere  nuUatenus  possunt. 
Quidquid  dulce  estad  gustum,  quidquid  redolens  ad 
olTactum,  quidquid  plnusibile  ad  audifum,  quidquid 
Icue  nd  tactum,  quidquid  pulchrum  nd  visum,  carni 
blanditur  et  Jucundum  est  ad  carncm,  ct  non  est 
animas  bonum  in  his  omnibus.  Primum  considera 
ipsum  visibile  lumeni  quod  visibilibus  omnibus  ju-* 
cundum  est,  sine  quo  nihil  est  visibile.  Ipsum  ergo 
magntiin  bonum  est,  et  inter  cfleiera  bona  visibilia 
ma^s  bonam  et  jucundius  bonuni  est ;  et  tamen 
bonum  animn  ease  non  "^test*  UI^ix&Sjdl^  ^sq^ 


547 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


548 


lumen  istud ,  sed  oculos  carnis  tantum ,  quia  si  A       Tit.  CXX\'.  De  tribus  gradibns  abtiDenUm. 

oculos  animee  illuminaret,  in  hoc  lumine  positus 

omnis  verum  agnosceret.  Nunc  autem  sine  isto  lu- 

mine  veritas  videtur.  Ac  per  hoc  istud  lumen  non 

illuminat  oculos  per  quos  videtur.  Stcut  ergo  visi- 

bilelumen  oculos  mentis  illuminare  non  potest,  sic 

cibus  carnis  mentis  famem  saturare  non  potest.  Sed 

sunt  extra  omnia  heec  et  foris  adhserentia ,  quasi 

palse  cibus  jumentorum  ;  illa  autem  quse  extrinse- 

cus  sunt  bona,  quasi  ex  adipe  frumenti  panis,  cibus 

hominum.  Tropterea   filii   Jerusalem   paleas  non 

manducant,  sed  adipe  frumenti  satiantur,  quia  omnes 

qui  internain  dulcedinem  gustare  coeperunt,  quid- 

quid  extrinsecus  transitorie  delectat  et  secundum 

carnem  dulce  videtur,  despiciunt.  Habet  ergo  carno 

cibum  suum,  quo  reficitur ,  habet  et  anima  cibum  *^ 

suum,  quo  saginatur.  Ipse  autem  cibus  animse  ver- 

bum.  Dei  est,  et  ipsum  verbum  idem  lumen  est  quo 

illuminatur,  et  cibus  quo  reficitur  :  lumen,  quo  cla- 

rescit  ad  cognitionem  veritatis  ;  cibus,  quo  pingue- 

scit  et  hilarescit  ad  amorem  bonitatis.  Ipsum  ergo 

verbum  Dei  primo  se  ofiundit,  deinde  se  infundit. 

EfTundit  ul  videatur ;   infundit  ut  percipiatur.  Si 

enim  se  non  effunderet,  non  cognosceretur ;  si  se 

non  infunderet,   non  gustaretur.   Primo  ergo  se 

effudil  et  perceptibile  fecitper  creaturam ;  secundo, 

per  carnem  assumptam ;  tertio  adhuc  quotidie  se 
efTundit  per  vocem  humanam.  Post  primam  effusio- 
nem  infusum  est  et  conceptum  per  visum.  Post 
secundam  infusionem  infusum  est  et  conceptum  per  ^ 
fidem.  Post  tertiam  efTusionem  infunditur  et  conci- 
pitur  per  cognitionem  ;  et  pascit  ubique  et  reficit. 
Primo  ad  manifestationem,  secundo  ad  salutem, 
tertio  ad  instructionem.  Primo  ne  mali  excusentur, 
secundo  ut  preedestinati  salventur,  tertio  ut  eruditi 
informentur. 

TiT.  CXXIII.  Quod  scientia  ct  cura  dupliciter  Deo 

attribuitur, 
Cognitio  vel  scientia  alia  dicitur  secundum  con- 
templationem,  alia  secundum  insinuationem.  Simi- 
liter  cura  Dei,  alia  secundum  providentiam ,  alia 
secundum  preeceptionem.  Secundum  contemplatio- 
nem  scit  numerum  omnium  rerum  ;  secundum  in- 
sinuationem  ncscire  dicitur,  quia  scicntiam  non  tri- 


Primus  gradus  abstinentiae  est  contentum  esse  iis 
quse  dantur ;  secundus,  se  in  his  temperare ;  tertins, 
ex  his  aliquid  excipere. 

TiT.  CXXVI.  Quod  multi  sola  curiositate  veritatem 

quwrunt. 

Pilatus  interrogavit  Jesum :  Quid  est  veritas  ? 
(Joan.  XVIII.)  et  statim  egressus  est  in  praetorium. 
Fecit  ergo  qusestionem ,  et  non  expectavit  respon- 
sionem.  Sic  multi  transitorio  fervore  ad  Deum  con- 
versi  vera  bona  desiderare  incipiunt ;  sed  e-adem 
mentis  mutabilitate  iterum  ad  transitoria  efTusi,  in 
mentis  proposito  non  pei^sistunt.  Quaerunt  ergo 
conversi  per  desiderium  veritatis,  sed  non  exspe- 
ctant  responsionem  aversi  per  appetitum  vanitatis. 
TiT.  CXXVH.  De  duplici  superbia. 

Duo  sunt  genera  elationis.  Alterum  intus  per 
superblam ,  alterum  foris  per  typum  elationis.  Su- 
perbia  enim  intus  est,  jactantia  fori^;.  Superbia  alia 
est,  qua  in  sui  consideratione  animus  intumescit ; 
alia,  qua  in  sui  comparatione  cseteros  despicit. 
Similiter  jactantia  foris,  alia  est  qua  in  sui  ostenta- 
tione  homo  blandum  se  simulat,  alia  qua  se  crude- 
lem  et  metuendum  demonstrat.  In  prima  placere 
nititur,  in  secunda  placere  dedignatur.  Ex  primo 
igitur  genere  superbise  in  quo  homo  sibi  placet, 
primum  nascitur  genus  jactantise  in  quo  cseteris 
placere  desiderat ;  et  ex  secundo  genere  superbiae, 
in  quo  alios  despicit,  secundum  nascitur  genus  ja- 
ctantiae,  quo  sealiis  non  amabilemysed  metuendum 
monstrare  laborat. 

TiT.  CXXVIII.  De  duplici  humilitate. 

Duo  sunt  genera  humilitatis.  Primum  ad  se,  se- 
cundum  ad  alios.  Humilitas  ad  se  est  qua  quisque 
de  semetipso  parva  existimat.  Humilitas  ad  alios  est 
qua  bona  aliorum  homo  sine  invidia  et  livore  com- 
mendat.  Perprimamhumilitatem  prseesse  non  cupit; 
per  secundam  subesse  noncontemnit.Humilitasfacit 
ut  mala  sua  homo  non  excuset.  Pietas  focit  ut  mala 
aliena  non  aggravet.  Item  humilitas  facit  ut  quse  in 
se  iatent  secundum  veritatem  judicet ;  pietas  facit 
ut  quae  in  alliis  non  patent  ad  meliorem  partem  in- 
clinet.  Hinc  cst  quod  sancti  viri  semetipsos  tam 
districte  dijudicant,  et  cunctos  sibi  merito  antepo- 


buit.  Similiter  secundum  providentiam  cura  cst  ei  r\  nendos  putant.  Vident  enim  sua,  et  quae  manifesta 


de  omnibus ;  secundum  Scripturam  et  pra^ceptio- 
nem  non  est  cura  illi  dc  bobus. 
TiT.  CXXIV.  De  duabus  partibus  concupiscontiiv 

mundanw. 
Concupiscentia  mundi  duas  paries  Iiabet,  hone- 
statem  et  utilitatem.  Qua)  duo  cum  pariter  insunt 
magis  moderata  sunt,  quia  vicissim  se  temperant; 
et  qui  ab  altero  se  restringunt  ad  alterum  immode- 
ratius  se  efTundunt.  Alii  honesta  appelunt,  quia  lau- 
dabiles  aperere  volunt.  Alii  honesla  appetunt,  quia 
despicabiles  videri  erubescant.  Alii  honesta  f ugiunt 
propter  humilitatem.  Alii  honesta  fugiunt  propter 
fiimulationem.  Utilitasita  appetenda  est,  ut  natura 
foveatur,  et  oulpa  extinguatur. 


sunt,  et  qu»}  occulta ;  aliorum  autem  manifesta  tan- 
tum.  Cum  itaque  dc  alieuis  occultis  judicare  non 
pra3sumant,  nisiquantam  pietate  movente,  bona  esse 
existimant,  plura  sunt  qua3  in  se  mala  vident,  ubi 
et  manifesta  et  occulta  vident,  quam  quae  in  aliis, 
ubi  manifcsta  tantum  vident.  Nam,  etsi  quando 
qua^dam  occulta  aliena  cx  manifestis  deprehendunt, 
sua  tamen  districte  per  veritatem  judicant ;  illa  au- 
tem  per  pietatem  excusando,  judicare  non  praesu- 
munt.  Hinc  ergo  fit  ut  inferiores  se  cunctis  existi- 
menty  et  hoc  illis  sentire  dulce  sit  quod  sua  mala 
aggravere  et  aliorum  allevare  possit. 

TiT.  CXXIX.  Quid  vere  8it  homo. 
Unum  est  in  homine  cui  soU  judicium  est  cum 


MlSCELLANfiA.  ~  LtB.  t. 


6S0 


ioc  autem  est  consensus  rationis ;  et  hoc  vere 
st  homOy  caetera  hominis  et  in  homine.  Hoc 
si  bonum  est,  non  estad  malum  quidquidin 
le  est,  sive  sit  bonum  sive  sit  malum :  et  hoc 
,  si  malum  est,  non  est  ad  bonum  quidquid  in 
le  est,  sive  sit  malum,  sive  sit  bonum.  Scien- 
etiam  quod  sicut  in  bonis  post  propositum 
1  qusedam  afTectiones  malorum  sunt  non  ad 
n,  et  tamen  aliquando  occasio  culpae ,  sic  et 
lis  cum  proposito  malo  sunt  affectiones  quae- 
lonorum  non  ad  meritum ,  quse  tamen  ssepe 
>ccasio  poenitentiee. 

TiT.  CXXX.  De  tribus  spiritihus, 
Bsuntspiritus :  Spiritus  Dei,  spiritus  hominis, 
js  diaboli.  Spiritus  Dei  et  spiritus  diaboli  im- 
68  sunt,  alter  in  bono,  alter  in  malo.  Spiritus 
lis  nunc  huc,  nunc  illuc  flectitur;  et  cui  se 
aliquando  est  servus,  aliquando  socius.  Scri- 
est  enim  :  Non  enim  vos  estis  qui  loquiininif 
piritus  Patris  vestri  qui  loquitur  in  vobis 
&.  XIV ;  Marc.  xin).  Et  de  altero  :  Scitis  quia 
'enies  essetis  ad  simulacra  mula  prout  duce- 
r/  eunles  (/  Cor,  xii).  Si  spiritus  hominis  ali- 
►  ducitur,  aliquando  trahitur :  Ubi  erat  impe- 
iritus,  illuc  gradiebantur  {Ezecb,  i). 
.  CXXXI.  De  dilectore  et  dilecto  duplici, 
ica  mihiquem  diligit  anima  mea  (Cant.  i).  Alter 
iectus  animaeetdilector  anima;;  alter  dilectus 
I  et  dilector  carnis.  Christus  dilectus  anims^ 
dilector.  Mundus  dilectus  carnis  est  et  dilector. 
or  qui  diligit ;  dileclusquidiligitur.  Inhocpro- 
quod  r«hristus  dilector  animae  est,  quia  in  ocu- 
Anihilinterestqualisspecies  carnis,  ubianima 
ra  est.  Dilectus  autem  animee  ideo  ipse  est, 
in  perfruendo  ipso  anima  delectatur.  Tale  et- 
bonum  est  sapientia,  quo  perfrui  nisi  rationalis 
a  non  potest.  Sicut  caro  mundo  perfruitur  et 
Atur,  et  oculus  carnis  hoc  diligit  quod  capit; 
i  amat  speciem,  amat  et  illa  quse  speciem 
lendant. 
^IXXXll. «  Venite  ad  mo^  omnesqui  laboraris 

et  onerati  estis.  *» 
liie  admOf  omnes  quilaboratis  et  onerati  estis^ 
9£ciam  vos  {Matth.  xi).  Labore  fatigati,  onere 
ti|  inedia  macerati,  venite  ad  me.  Qualis  ad 
tn;  Clausi,  ad  ostium;  segroti,  ad  medicum; 
igi,  ad  portum.  Ad  ostium  luminis,  ad  portum 
B,  ad  medicum  salutis.  Ad  ostium,  ut  egressi 
men  videatis ;  ad  medicum,  ut  curati  ad  sani- 
convalescatis ;  ad  portum,  utcollecti  postla. 
1  quiescatis.  Vacui,  ut  lumine  veritatis  im- 
iini;  onerati,  ut  pondere  peccatorum  alle- 
li ;   laborantes ,    ut    quiete   adepta   console- 

PiT.  CXXXIII.  De  mortis  duabus  portis, 
onpiditate  peccant  sumant  David  exemplum, 
Borgant.  Qui  timore  peccant  sumant  Petrum 
plum,  utresurgant.  Uterque  cecidit,  etuterque 
rexit,  quia  Christus  utrumque  respexii,  alte- 


A.  rum  per  se,  alterum  per  prophetam  suum.  Istee  sunt 
duse  portse  mortis  :  cupiditas  et  timor;  quse  si  cui 
clauduntur,  non  erit  quo  mundus  ingrediatur. 

TiT.  CXXXIV.  Quomodo  malus  bono  vivat,  et  quod^ 
esae  bonum  ct  in  co persevarc  non  sit  nb  homine, 

Omnis  rei  exemplum  sub  ccelo.  Sunt  mali  qui 
nunquam  boni  fiunt.  Sunt  boni  qui  semper  in  bono 
consistunt.  Illi  nunquam  surgunt,  isti  nunquam 
cadunt.  Alii  qui  cum  ceciderint  non  resurgunt;  alii 
cadunt  et  resurgunt.  Qui  nunquam  surgunt  vel 
nunquam  resurgunt,  mali  sunt.  Qui  nunquam  ca- 
dunt  vel  cum  ceciderint  resurgunt,  boni  sunt.  Sic 
duo  sunt  genera  malorum,  et  duo  bonorum;  et 
ubique  malus  bono  vivit.  Qui  nunquam  boni  fiunt 
Q  exemplum  sunt  bonis  ut  intelligant  non  esse  ex  se 
quod  boni  sunt,  quia,  si  bonum  esse  ex  homine 
esset;  omnis  homo  bonus  esset.  Iterum  qui  a  bono 
cadunt  et  non  resurgunt,  exemplum  sunt  bonis,  ut 
sciant  gratiam  esse  non  solum  quod  bonum  acco- 
perunt,  sed  etiam  quod  in  bono  perseveraverunt. 
Si  enim  perseverare  hominis  esset,  nullus  caderet. 

TiT.  CXXXV.  De  duplici  fine  et  medio, 

Vita  mortalis  medio  loco  constituta  est,  et  hal)et 
ad  dexteram  suam  vitam  seternam,  ad  sinistram 
autem  suam  mortem  perpetuam.  Et  ex  vita  quidem 
eeterua  habet  quod  vita  cst.  Ex  morte  autem  aeterna 
habet  quod  moitalis  est.  Vin  autem  qua  ad  dexteram 
itur  est  justitia;  via  vero  qua  itur  ad  sinistram, 
^  culpa.  Et  fleclitur  ista  vita  moitalis  sive  mors  vitalis 
aliquando  per  culpam  ad  mortem,  aliquando  per 
justitiam  ad  vitam.  £t  quse  ad  vitam  pervenit,  am- 
plius  non  cadit,  sicut  quse  ad  mortem  pervenit  am- 
plius  non  resurgit.  Finis  enim  uterque  immobills  est; 
medium  mobile  et  fluctuat  donec  stabiliatur.  In 
quamcunque  enim  partem  ceciderit  lignumj  ibi  ma* 
nebit,  siveadaustrumsive  ad  aquilonem  (Kccle,  xi). 

TiT.  CXXXVI.  De  duplici  judicio  superborum. 

De  montibus  surgunt  nubes,  quia  corda  tumida 
a  lumine  veritatis  caligant.  Rursum  fulmina  montes 
feriunt,  quia  potentes  majus  judicium  sument. 

TiT.  CXXXVin.  Societatem  viteo  pr,vsontis  insta' 
bilom  esse  et  separationem  tristem, 

J}  Hoc  ost  unum  de  magnis  malis  vitse  praesentis, 
quoddividunturabinvicem  et  simul  esse  non  pos*^ 
sunt  qui  et  unum  habent  ortum  et  animum.  In  hoc 
ergo  tuuto  magis  laudabilis  invenitur  in  conjunc- 
tione  societas,  quanto  magis  Iseditur  in  separatione 
charitas. 

TiT.  CX XX VIII.  De  laude  compasaionjs, 

OBenta  anima  quse  compassionemhabere  potestl 
Omnes  patiunlur,  pauci  compatiuntui\  Quanto  antem 
laudabilius  est  compati  quam  pati?  Pati  siquidem 
possunt  impii;  compati  autem  non  nisi  pii. 

TiT.  CXXXIX.  Qaare  besiise  crucientur  qum 
culpam  non  habeni, 

Si  poena  culp»  debetur,  qui  non  peccayerant| 


m 


APPENDIX  AD  fifUGOWS  bPERA  DOGMATICA. 


quare  patiuntur.  Poena  hominis  justa  est,  quia  pec-  A 
cavit.  CfiBtera  quare  puniuntur,  quae  non  peccave- 
runt?  Sed  quce  propter  hominem  facta  sunt,  propter 
hominem  puniuntur.  Amplius  adhuc  :  quia  si  non 
peccasset  homo,  laborarent  propter  hominem  qua) 
propter  hominem  facta  sunt,  ut  sciat  homo  quanti 
est  apud  Deum  salus  sua ,  pro  quo  omnia  laborant 
ne  solus  ipse  laboret,  et  ut  discat  poonam  timere, 
poBnam  videns  laborantium  in  pcena. 
TiT.  CXL.  Quomodo  bomo  a  Deo  et  a  sc  receasit  et 

quomodo  redit, 

Homo  primum  per  superbiam  recessit  a  Deo ;  po- 
stea  per  concupiscentiam  recessit  a  semctipso.  Per 
supevbiam  factusestdiabolus.  Per  concupiscentiam 
factus  est  sicut  equus  et  mulus^  quibus  non  est  in- 
iellectus  (PsaJ.  xxxi).  Nunc  per  humilitatem  re-  d 
vorlitur  ad  Deum,  per  munditiam  revertitur  ad  se- 
nietipsum.  Per  humilitatem  meretur  gloriam.  Per 
munditiam  meretur  incorruptionem  gloriam  deita- 
tis,  iucorruptionem  immortalitatis. 

TiT.  CXLI.  Quod  bomo  se  et  sua  male  diliyit. 

Est  quidain  amor  hominis  ad  se  et  ad  sua,  ad  vi- 

tam  suam  et  ad  concupiscentiam  suain.  Ad  vitam 

suam  quia  vult  hic  esse ;  ad  concupiscentiam  suam 

qua  vult  hic  esse  cum  istis.   Ad  vitam  suam,  qua 

diligit   mundum;  ad  concupiscentiam  suain,   qua 

diligit  ea  qua)  in  mundo  sunt.  Ad  vitam  suam,  qua 

negligit  Deum ;  ad    concupiscentiam    suam,    qua 

obliviscitur  Deum.  Ad  vitain  suam,  qua  refugit  ad- 

versa ;  ad  concupiscentiam  suam  qua  appetit  pros- 

pera.  Refugit  timore,  appetit  cupiditate;  et  vivunt  C 

inembra  hominis  quse  non  sunt  mortilicata  supcr 

terram.  Vivunt  etseutiunt.  Vivunt  discretione,  sen- 

tiunt  delectatione.  Discretione  in  bono  et  malo; 

delectatione  in  solo  bono.   Discrelionc  in  iis  quas 

odiunt  et  diligunt;  deleotationc  in  hisqua>  diligunt. 

Et  blandiuntur  oculi  ad  species  illecebrosas,   ut 

nperiantur  ad  videndum.  Blandiuntur  aures  ad  can- 

tica  sonora,  ad  verba  otiosa,  ut  aperiantur  ad  au- 

diendum.  Blandiuntur  nares  ad  odorem  suavem,  ut 

aperiantur  ad  olfaciendum.  Blandiuntur  fauces  ad 

sapores  dulces,  ut  aperianlur  ad  gustandum.  Blan- 

diuntur  manus  ad  tactus  molles,  ut  porrigantur  ad 

tangcndum  ;  et  luxuriat  tota  massa  natura)  fermcnto 

malitia)  et  nequitiee.  Malitise,  in  manifesto;   ncqui- 

ti»,  in  abscondito.   Malitiie,  in  opere,  nequitioe,  in  D 

cogitatione.  Malitiie,  carens  sinceritale;  nequitia?, 

carens  veritate.  Et  amat  homo  perverse  se  et  sua, 

ct  nutrit  germina,  ct  exhibet  mala  membra  sua  ar- 

ina  iniquitalis,  abjiciens  disciplinam   et  bonitatem 

odiens,  ne  contristet  membra  sua :  laxat  frena  ocu- 

lis  et  auribus,  ut  intrent  et  exeanl  ad  delectationes 

suas  et  cum  deleclationibus  suis,  et  ad  omnes  seu- 

sus,  ut  gaudeant  et  confruautur  gaudiissuis,  futu- 

ros  dolores  non  prospiciens,   primum  per  uegli- 

gentiam,  postea  per  contemptum. 

TiT.  CXLIL  De  itinere  trium  dierum  et  trium  noc' 
tium ;  et  de  accessu  ad  Deum  et  recessu  ab  eo, 

Ibijaas  viam  triam  dieram  in  desertum,  at  sacri- 

Bcimas  Deo  ao8tro{Exod,  iii).£8t  quidam  accessus 


et  recessus  animse  ad  Deum  sive  a  Deo.  Accessas  ad 

Deum,  recessus  a  Deo.  Abeunti  iter  est  per  noctem; 

redeunti  iter  est  per  diem.  Quot  noctibus  recedit, 

tot  diebus  redit.  Abeunti  primae  noctis  iter  est  per 

superbiam,  qua  Deum  deserit.  Secundse  noctis  iter 

est  per  concupiscentiam,  qua  alia  praeter  Deum  ap- 

petit.  Tertiae  nocti^  iter  est  per  obstinantiam  [obsti- 

nationem],  qua  in  alienis  extra  Deum  requiescit.  In 

superbia  est  vanitas ;  in  concupiscentia  delectatio; 

in  obstinantia  consensus.  Per  vanitatem  igiturabit, 

per  delectationem  stat,  per  consensum  sedet.  Per 

superbiam  a  Deo  recedens  vadit  ad  se,  ut  requiescat 

in  se.  Perconcupiscentiam  descendit  sub  se,  utre- 

quiescat  in  came.  Per  obstinantiam  trahitur  extra 

se,  ut  requiescat  in  carne  visibilium  specie,  et  per- 

maneat  in  delectatione.   Primum,  vadit  de  virtute 

suagloriari,  secundo,  vadit  in  vitiis  suis  delectari; 

tertio,  vadit  in  transiloriis  consolari.  Primo,  Male- 

dictus  bomo  qui  confidil  in  bomino(Jcrem,  xvn).Se- 

cundo,  Quiponit  carnem  bracbiumsuum  (ibid.jTeT- 

tio,  Qui  speravit  in  multitudine  divitiarum  suarum, 

el  pnevaluit  in  vanitnte  sua  (Psal.  u).  Revertente 

autem  prima)  diei  itcr  est  quando  intentionem  suam 

convertit  ab  eo  quod  extra  ipsum  est  ad  id  quod  ipsa 

est.  Secundae  diei  iter  est  quando  ab  eo  quod  est, 

animo  ducitur  ad  id  quod  esse  debet.  Tertise  diei 

iter  est  quando  a  perceptione  illuminationis  rapitur 

ad  fontem  luminis.  Prima  reversio  est  ab  alienis  ad 

propria.  Secunda  est  a  nialis  ad  bona.  Tertia  est  a 

studio  virtutis  ad  perceptionem  internse  et  setemee 

dulcedinis. 

TiT.  CXLIII.  Quomodo  Deus  et  cibus  diciturper 
cofjnitionem  ct  potus  pcr  dilectionem, 

Deus  noster  et  cibus  et  potus  est :  cibus,  quando 
sumitur  per  cognttionem;  potus,  quando  per  dilc- 
ctiouem.  Duplici  hoc  sonsu  beata  anima  Deo  fmitur, 
scilicet  cognitione  et  dilectione,  quia  cognoscende 
vivit  et  diligendo.  In  cognitione  aliquidlaborisesse 
vidotur,  m  qua  quasi  cihus,  nisi  prius  mansus,  non 
sumitur.  Sic  enim  scrutationis  labore  perveniturad 
gustum  cognitionis.  Dilectionis  potus  difiicultatem 
non  habct,  et  facilius  intrat  in  animam  boni  dile- 
ctio,  quam  occulti  cognitio. 

TiT.  CXLIV.    Do  trina  refectione  animse, 

Trina  rcfectione  Deus  animam  Qdelem  pascit :  per 
verbum,  per  sacramentum,  per  spiritum.  Quando 
nos  per  verba  sua  et  sacramenta  reficit,  favumno- 
bis  edendum  proponit.  Quando  vero  intusper  Spiri- 
tum  suum  nos  relicit,  mel  nobis  gustandum  eflundit. 
TiT.  CXLV.  Quo)  Doi  sunt  incomparabilia  esse. 

Divina)  nuturte  excellentia  ita  omnifariam  incora- 
prehensibilis  probatur,  quod  nec  ejus  seternitatem 
aequare  potest  tempus,  nec  immensitatem  locus,  nec 
polcstatem  opus,  nec  sapientiam  sensus. 
TiT.  CXLVl.  Quod  et  sua  et  aliena  ordinat  Deus. 

Dispositio  divina  in  omnibus  operationis  su»  vir. 
tutem  ostendit.  In  bonis  quidem  dupliciter,  in  qui- 
bus  utrumque  facit,  et  ut  sint  et  ut  ordinata  sint.  In 
maiis  autem  simpliciter  in  quibus  non  facit  qoidem 
ut  sint,  sed  tantum  ut  ordinata  sint. 


MISCELLANBA.  -  LIB.  I 


564 


IXLVII.  Quod  ^ft^^^^^odis  suseepit  Deus  A  „unda  creata  e«t,  nec  per  n.vitatem,  qda  ex  tra- 


nomines, 
tem  modis  suscepit  Deus  homines :  Primo  ad 
lionem,  secundo  ad  pwtectionem,  tertio  ad  su- 
itionem,  quJ»rto  ad  reconciliationem,  quinto  ad 
bationem.  sexto  ad  consolationem,  septimoad 
lerationem.  IVimum  pugnaturus  contra  diabo- 
uscepit  in  causa  ut  quasi  spondeat  pro  eis, 
ioconfidit  in  eis ;  quemadmodum  causam  beati 
{uasi  cujusdam  agonista;  sui,  contra  diabolum 
dendam  suscepit  Quosdamautem,quasitimi- 
;inertes,  a  pugnafugientes,suscepitadprote- 
m,  ne  labantur ;  alios  in  pugna  ruentes  subce- 
sustentationem,  ne  conterantur;  alios  post 
Q  surgentes  suscepit  ad  reconciliationem,  ut 


bationem,  ut  remunerentur  ;  alios  post  bonam 
ionem  suscepit  per  remunerationem,  ut  glo- 
itur  ,  alios  inter  opcrandum  fessos  suscipit 
temam  aspiralionem,  ut  refocillentur  et  con- 
ur. 

XLVIII.  De  exercitaiionibus  et  profectibus 

hominum, 

mint  laborantes  et  non  proficientes,  alii  labo- 
etproficientes,  alii  non  laborantes  et  profi- 
B.  I^borantes  el  non  proficientes  sunt  mise- 
Laborantes  et  non  proficientes  sunt  laudandi 
ientes  et  non  laborantes  sunt  beatificandi.Qui 
imdi  gloria  laborant,  laborom  habent,  profe- 
non  habent.  Qui  pro  vita  seterna  laborant, 
m 


duce  non  est,  nec  per  operationem,  qui  necdum 
bonum  aut  malum  facei-e  potens  est,  culpam  habet, 
quare  rea  judicatur,  et  pro  reatucondemnatur?Sic 
igitur  inst:  .s  ut  probes  poenam  esse  sine  culpa,  ac 
per  hoc  ips:ir.i  paenam  justam  non  esse  quse  sine 
culpa  infertur,  Hoc  ergo  dicis,  quasi  nulla  pcena 
justa  esse  possit,  nisi  pro  culpa  illata  fuerit.  Dic 
ergo :  Bruta  animalia  quare  puniuntur  quse  aon  pec- 
cavei-unt?  Gum  solus  homo  peccavoril,  quare  c»- 
tera  crucientur  ?  Omnia  laborant  ue  solusipse  labo- 
ret  qui  potius  solus  laborare  debuit,  quiasolns  ipse 
peccavit.  Si  non  potest  Creator,  secundum  bene- 
placitufn  omnipotentis  voluntatis  su»  servitio  crea- 
turae  suffi  uti,  etiam  cum  labore  et  pena  illius  ad 


lantur  ;  alios  jam  bene  agentes  suscepit  per  R  -        *""      '  ®  '^**™  ^**^^*'®  ®*  ^^  '^^"^  *d 

bationem,  ut  remunerentur  ;  alios  post  bonam      !™P*®"^^  dispensationem  suam,  dic  quomodo  in- 


justum  non  estulistapuniatqufiBnon  peccaverunt. 
Sed  debet  Greatoii  suo  factura  laborem  suum  etiam 
sine  culpa,  siilli  placuerit,  cum  ratio  expostuletad 
implendam  dispensationemipsius.Nec  injustum  est. 
cum  illi  piacet  cui  nihil  injustum  placet.  Sicuteoim 
totum  illi  debet  quod  est,sic  etiam  totum  iUidebet 
quod  potest,  ut,  quantum  ipse  vult,  ex  eo  illi  ser- 
viat,  et  quomodo  vult.  Secundum  hoc  quoque  justi- 
tisB  modei^amen,  utitur  Deus  labore  cpeatur»  su» 
ad  servitium  hominis,  ut  ex  eo  ipsointelligathomo 
quantum  sibi  collatum  sit,  et  quantum  ipse  Deo 
debeat  pro  quo  laborant  omnia,  ne  solusipselabo- 
ret.  Sed  alius  est,  inquis,  de  pena  brutorum  ani- 


u.  uawcui.  v^ui  pru    viva  leierna   laoorant,       -—■—'-»  -«*».«  «/».,  «ut|uio,  w  pwua  joruiorum  ani- 

quidem  habent,  sedin  laboresuoetiamfru-  C  "*®|^""*  agere,  aliud  de  poena  rationalium,    quibua 

labent.  Qui  gratis  dona  virtutum  suscipiunt,      f  ^***  ®^®"*  datum  est  benefarere,  ut  glorificentur, 

i*a  justum  nullatenus  est  ut  puniantur,  nisi  male 


sctum  habent  ubi  laborem  non  habent. 
T.  GXLIX.  De  triplici  fruclu  lectioais. 
IU8  fructus  lectionis  est  ut  ad  veritatem  co- 
«dam  erudiaris ;  secundus,  ut,  ad  virtutem 
am  exciteris  ;  tertius,  ut  intentione  legendi 
itus,  cordenon  vageris. 
uDe  duplicifructujejuniifkboriset  orationis 
ttts  fructus  jejunii  est  mortificatio  carnalis 
Uonis  ;  secundus,  ut  per  afllictionem  camis 
Bompungaris. 

us  fructus  laboris  est  occupatio ;  secundus, 

Bftio. 

us  fructu  sorationis  est  petitionis  impetratio ;      ^^^  injustitiae  arguere  volumus,  quia  psenam  cer- 

tts,  devotionis  exercitatio.  '  D  nimus,  et  culpam  actualem  non  invenimus?Maxime 

^LL  Quare  damnentur  qui  non  peccaveruaU  *  *—•*•• 


fecerint.  Quid  ergo  ?  Nunquam  homo  punitus  est 
sine  culpa  ?  Dic  igitur  :  Gaecus  ille  a  nativitatequid 
fecit,  ut  cfficus  nasceretur  ?  De  quo  scriptum  est : 
Neque  hic  pcccavit  neque  parentes  eJuSf  sed  ut  ma- 
nifestarentur  opera  Dei  in  illo  (Joan.  ix).  Job  qua 
culpa  fiageUum  meruit,  qui  dicU  :  Non  peccavi^  ei 
in  amaritudinibus  moratur  oculus  meus  ?  (Job.xYu). 
Quia  ergo  et  justus  aliquando  poBnam  sustinet  quam 
peccando  non  meruit,  qui  non  meruU  ut  sustmeat, 
sed  sustinet  poUus  ut  mereatur  ;  quare  in  his  qui 
praeter  opiginale  nihil  commiserunt,  tanto  studio 
Deum  injustitiffi  arguere  volumus,  quia  pcenam  cer- 


By  inquis,  damnanturqui  non  peccaverunt  ? 
)  justitiam  quare  peenam  sustinet  qui  culpam 
petravit.  Quis  iUe?  Puer,ais,quirecensnatus 
V  et  ideo  damnari  dicitur,  quia  renasci  non  po- 
I  inquis,culpam  non  fecit,et  sustinet  poenam 
ipo  potuisti  dicere  :  Gulpam  non  habet.  Habet 
ilpam,  quamvis  non  fecerit  culpam  ;  culpam 
lacendo  contraxit  quam  faciendononperpe- 
Itaque  pro  culpa  punitur  quam  habet ;  quse 
lest,  quia  eam  habet;  et  aliena  est,  quia 
kabet.  Tamen  omnino  pro  culpa  sua  punitur 
iMci  contuIU,  renasoi  non  abstuUt.  Sed 
iaqiiis,  ipsa,  qu»  nac  per  oonditionem.  quia 
PATHQu  GLXXVIl 


quia  dictum  est  mitissimam   esse  peenam  iUorum 
qui,  proler  originale,  nihil  commiserunt.  Si  ergo 
Deus,  ad  demonstrandam  gloriam  suam,  in  vasa  mi- 
sericordiae  vult  quosdam  quidemquiactuaUterpec- 
caverunt,  cruciari  in  paena,  alios  autem  qui  origi- 
naliter  tantum  rei  tenentur,    excludi  a  gloria,  ut 
elecUs  suis  in  iUis  quidem,  ostendat  quantam  mise- 
riam  evaserunt,  in  isUs  autem  quantam  gloriam 
consecuU  sunt,  quis  ei  dicere  potest :  Guritafacis? 
Qui,  cum  vult,  sine  culpa  juste  psenam  ferrepotest 
sicut  cuIpanU,  ne  poenam  inferat,  juste  ignoscere 
potest.  Sed  forte  non  ilia  sola  putetur  esse  pcena 
eorum  qui  pro  originali  tantum  culpa  danmati  sunt, 
<{Uod  a  gloria  beatitudini^  oxoluduatur^  niAi  ^^^ambv^ 


555 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


556 


tormentorum  cruciatibus  afflciantur.  Sed  si  alia 
esty  qusBy  vel  qualis  sit,  nescio ;  unum  scio,  quod  hsec 
magna  poena  et  magna  miseria  est  non  habere  bo- 
numillud  sme  quo  nuUibene  osse  potest,  qui  sic  ab 
illo  accepit  esse,  ut  in  illo  haberet  beatum  esse. 

TiT.  GLII.  Quomodo  sapientia  viucit  malitiam, 

Com  fortis  armatuseustodit  atrium  suum,  inpace 
BUDi  ea  quee possidet.Si  autem  fortior  eo  superve- 
BienSf  viceriteum,  uuiversaarmaejus  inquibuscon- 
Bdebat^eic.  (Luc.  xi).  Atriumestcor;f(»rtisarmatus, 
malitia ;  fortior  superveniens  sapientia ;  arma,  mem- 
bra.  Sapientiaprimummalitiam  capit,  per  cognitio- 
nem  eam  deprehendens  ;  postea  ligat,  ab  opere  co- 
hibens  :  deinde  flagellat,  quiapravusaffectusquasi 
duris  quibusdam  flagellis  cseditur,  quando  per  stu- 
diumdisciplinoeab  eoquod  appetitrefV*enatur;  novis- 
sime  quasi  membris  in  crucemextensis  etdivisisa 
8ecIavis,configitur,quando,divisisa  se  vitiis  timo- 
reDeianimus  penetratur,  quando  simulomniavitia 
fortiasunt,  quiamutuosemuniunt,  utgulaluxuriam, 
pompa  superbiam,  et  csetcra.  Divide  ergo  illaet  ab 
invicem  disjunge;  etsicconfige  timore  Deicarnes 
tuaSy  ut  malitia  in  te  moriatur.  Non  autem  mirens 
si  sapienta  malitias  facit  quod  a  malitia  prius  ipsa 
sustinuit.  Prius  malilia  crucifixit  sapientiam  ;  pos- 
tea  sapientia,  pnevalens,  crucifigit  malitiam. 
TiT.  CLIII.  De  dispensatione. 

Quod  sine  culpa  fleri  non  potest,  faciendum  non 
est ;  et  si  aliquando  conceditur,  ipsum  malum  non 
est.  Indulgentia  eget,  quia  non  sine  malo  est.  Pro- 
pter  hoc  clamat  Apostolus,  post  pcccatum  :  Bonum 
est  homini  mulierem  non  tangere  (I  Cor.  vii).  quod 
quidem  peccatum  non  esset,  si  sine  peccato  fieri 
posset.  Nunc  ergo,  quia  sine  culpa  fieri  non  potest, 
si  non  fit,  meritum  est ;  si  fit,  indulgentia  eget.  ita 
non  correcto  corrigendi  potestas  negatur.  Arguere 
vis  peccantem  fratrem  tuum,  vide  sipotessinecul- 
pa.  Quid  est  sine  culpa  ?  purc,  pacifice,  sine  mali- 
tia,  sine  ira.  Alioquin.  si  irasceris,  cum  irascen- 
tem  reprehendis,  cadis  in  vitium  quod  damnas,  et 
testis  efiiceris  contra  te.  Si  talis  es,  dimitte,  noli 
tangere,  ne  tibi  dicatur  :  Medicej  cura  teipsum 
(Luc,  ivj.  Et,  Qui  sinc  peccato  est^  mittat  in  eam 
lapidem  {Joan.  viii).  Illequidem  increpandusestySi 
a  te  non  est.  Si  adulleram  Iapidare\'is,  audi  quod 
dictum  est :  Si  quis  sine peccato  est,  mittat  in  eam 
lapidem.  Illam  judicandamnon  ncgo,  sed  te  judicem 
nolo.  Propterea  semper  time  ne  festines  ad  ar- 
guendum. 

TiT.  CLIV.  Quod  Dcus  prius  temporale  esse  dat,  et 

posteaivternum. 

Voluit  Creator  ante  seternitatem  tempus  esse  ut 
in  tempore  primum  quasi  aliquod  esse  inciperet| 
postea  in  setomitate  melius  perficeretur.  Propterea 
prius   crcaturaB  suse    temporale  csse   dedit,   pos- 

tea  daturus  eeternum. 

TiT.  GLV.  Quod  Scriptura  aliquando  ostondit,  et 
aliquando  tribuit  mores  bonos  et  virtutem. 
Qufiedam  sunt  ScripturaaBqu»  bonos  mores  osten- 


^  dunt ;  qusedam  vero  sunt  qnm  bonos  mores  tri- 
buunt.  IllflB  mentcm  ad  cognitionem  virtutis  eru- 
diunt  docendo ;  istse  ad  cfTectum  vii*tutis  compun- 
guntexhortando. 

TiT.  GLVL  De  duplici  perfeetione  charitaiis. 

Duobus  modis  charitas  perfecta  dicitur  :  cons- 
tantia  et  devotione.Constantiaperfecta  est  charitas, 
quando  fortis  est  ad  omnia  adversa  toieranda  ;  de- 
votione  perfecia  est,  quando  plene  succensa  est  ad 
ea  quae  recta  sunt  appetenda.  Gonstantia  perfecta 
est,  quando  sic  viget  ut  non  possit  superari :  devo- 
tione  perfecta  est,  quando  sic  ardet  ut  amplius  non 
debeat  inflammari.  Prima  perfectio  aliquando  huic 
vitee  conceditur ;  secunda  vero  ad  futuram  reser- 
r>  vatur.  Constantia  in  Petro,  ardor  in  Joanne.  r>>n- 
stanti  dicitur:  Conffrma  fratres  tuos  {Lvc,  xxii)  ; 
tenero  autem  :  Sis  eum  volo  manere,  donec  vtwiam 
{Joan.  xxi). 

TiT.  CLVII.  De  terrore  et  blandimento  Dei, 

Sapientia  Dei  aliquando  nohis  in  eloquio  divino 
minatur  ut  timeamus  majestatem ;  aliquando  blan- 
ditur  ut  diligamus  pietatem.  Terror  in  Joanne, 
blandimentum  in  Christo.  Timor  per  servum,  amor 
per  filium. 

TiT.  CLVIII.  Quid  signi&cet  quod  scriptum  est : 
«  Melior  est  iniquitas  viri  quam  mulierj  etc.  » 

Melior  est  iniquitas  vin  quam  benefaciens  mulier 
{Eccli.  xLii).  Si  per  sensualitatemmysticemulierem 
inteUigere  volumus  et  per  rationem  virum  contra- 
rium,  fortassis  erit  quod  dicit  Scripturaquiaprimo 
homini,  recens  plasniato,  eum  adjutorium  qusere- 
retur  in  omnibus  animantibns,  simile  inveniri  non 
potuit.  Propter  quod  et  mulier  pDstea  ei  facta  est  in 
adjutorium  illius,  utique  similitudinis,  quse  in  cee- 
teris  omnibusinventa  nonfuerat;  utautem  eamdem 
simulitudinem  haberet  cum  ipso,  facta  est  de  ipso, 
quia  omnis  similitudo  aut  eemulatio  est,  aut  origo. 
Quapiopter  quseramus  duo  similia,  prius  unum  in 
uno,  postea  duo  ex  uno.  Qua  ndo  solus  vir  erat  et 
adhuc  in  viro  mulier  erai,  quasi  duo  inuno  erant, 
et  duo  unum  erant.  Quando  autem  mulier  de  viro 
factaest,  unum  quodammodo  duo  factumest,  et  di. 
visit  se  unitas,  ut  una  similitudo  in  duobus  eonsta- 
l>  ret.  Ituque  quaeramus  duo  in  uno,  vel  polius  duo  ex 
•uno  in  similitudine  una.  Inquouno  masculus  et  fe- 
mina  unum  sunt  inChristo  Jesu.Quid  ergo  illud  unum 
est  in  quo  et  ex  quo  duo  sunt  in  similitudine  una  ? 
Hespiciamus  ad  interiorem  bominem.  Illio  quiddam 
est  ad  coelestia  et  superna  intcndens,  ethoc  sapientia 
dicitur;  et  rursum  quiddam  ad  transitoria  et  caduca 
respiciens,  et  prudentia  vocatur,et  hwc  duoexra- 
tione  una  sunt,  etin  ratione  una  consistunt,  et  divi- 
dit  se  ratio  in  duo,  sursum  et  deorsum  :  sursum  in 
sapientia,  deorsum  in  prudentia  ;  sursum  in  mascu- 
lum,  deorsum  in  feminam :  ut  masculus  superior  sit 
et  regat,  feminainferior  et  regatur.  Caput  mniiBris 
vir^  caput  viri  Christas,  caput  ChriatiDea8(ICor,xi 
Ephes.  ▼)  Pnidentia  Bapientiam  regit .  Sapientio  yero 


557 


MISCELLANEA.  -  LlB.  I. 


558 


verbum  Dei.  Verbumautem  Deiab  ipso  estcujusest,  A 
Prudentia,  quasi  mulier  curam  domus  agens,  circa 
ea  quse  camis  sunt  stringitur.  Sapientia  vcro,  quasi 
vir  in  longinqua  sagacitatem  suam  exlendens,  per 
amplitudinem  spiritualis  contemplationis  evagatur. 
Hinc  est  quod  mulier  illa  fornicaria  quse  propter 
absentiam  disciplinse  simul  et  continentice  modes- 
tiam  postposuerat,  virum  suum  peregre  profectum 
asserit,  domumque  ac  cubile  amatoribus  suis  pictis 
tapetibus  in  blandimenta  voluptatis  se  stravisse 
testatur  (Prov,  vii),  quia  nimirum  prudentia  inter- 
renis  et  transitoriis  pressa,  cum  per  prsesentiam 
sapientise  superioris  non  regitur,  desideriis  camis 
suae  quasi  quibusdam  amatoribus  per  illecebrosas 
species  rerum  visibilium  adillicitamdelectationem 
famulatur.  Fortis  autem  illa  mulier,  quam  Sapientia  ^ 
commendat,  quia  bene  domum  suam  disposuit,  lau- 
data  est  a  viro  suo,  fructum  capiensex  operibus  ma- 
nuum  suarum  (Prov,  xxxi).  Hiec  est  ergo  benefa- 
ciens  mulier,  quse  tamen  iniquitati  viri  comparari 
non  potest  ut  in  hoc  manifeste  demonstretur  quan- 
tum  distet  ab  eequitate  illius  malefaciens,  si  nec 
benefaciens  iniquilati  ejus  potest  coaequari.  Con- 
siderate  modo  quando  mulier  benefacit,  et  in  quo 
benefacit.  Quando  facit  quod  facere  debet,  benefa- 
cit.  Quid  facere  debet?  Prudentia  dicitur,  quia  pro- 
videre  debet  ea  scilicet  quae  necessaria  sunt  et 
commoda  carnis  sua3,  quoniam  ipsi  commissa  est 
cura  iilius.  Vir  autem  quando  benefacit,  et  in  quo 
benefacit?  Quando  sapieutia  sursum  intendit,  appe- 
tens,  et  desiderans  ea  solum  quee  beneplacita  sunt 
Deo,  tunc  vir  benefacit.  Vir  ergo  benefacit,  quando 
sapientia  ad  superius  suum  amore  et  dcsiderio  in- 
tendit.  Mulier  autem  benefacity  quando  prudentia 
inferiorisuo  intirmanti  curamac  sollicitudinem  im- 
pendit.  Vidistis  hominem  commoda  carnis  suee  stu- 
diose  ac  callide  perquirentem,  et  pro  ipsius  delecta- 
tione  complenda  studio  atque  intentione  assidua  in- 
sistentem  :  hic  mulier  erat  benefaciens.  Vidistisrur- 
sus  hominem  gustu  interni  saporis  roboratum,  car- 
nem  suam  afOigentem  et  pro  intuitu  supernse  re- 
munerationis  non  solum  superfluay  sed  etiam  neces- 
saria  subtrahentem  :  hic  erat  vir  inique  agens.  Si 
enim  sequitas  est,  cum  carni  quod  suum  est  tribuis, 
non  immerito  iniquitas  vocatur,  quando  quod  debi- 
tum  est  illi  non  impendis.  Sed  tamen  melior  cst 
iniquitas  viri  quam  benefacieas  mulier :  quia  melior 
est  qui,  per  coeleste  desiderium  accensus,  carnem 
suam  necessaria  etiani  subtrahendo  affligit,  quam 
qui,  per  carnalem  aflectum  resolutus,  desideriis 
ipsius  per  omnia  qu»  commoda  sunt  iiii  satisfacere 
contendit.  Mulier  malefacit,  quando^  perimpruden- 
tiam  vel  perpigritiam  ligata,  carnemsuam  negligit, 
vel  per  soilicitudinem  vanam  disti^acta  ad  superflua 
qusBirenda  se  effundit.  Quando  ergo  benefacit  mulier, 
virtus  non  est ;  sed  quando  maiefacit,  culpa.  Iniqui- 
tas  autem  vin  desiderium  est  justitise;  bonitas  au- 
tem  perceptio  glori».  Si  ergo  vir  iniquus  est  ad 
juBtitiani^  muUer  autem  bona  ad  naturam,  melior 


D 


profecto  est  iniquitas  viri  quaui  bcDefaciens  mu^ 
lior^  quia  si  natura  bona  est  in  conditione,  justitia 
melior  est  in  retributione. 

TiT.  OLIX*.  De  Fili  Dei  generatione  eeterna, 
Quando  Fater  coeeternum  sibi  Verbum  genuit,  tunc 
dixitf  Filius  nwus  es  tu(PsaJ,  ii).  In  verbo  dixit,  et 
Filiusmeus  es  tu,  genuit.  Quia  vero  generatio  tran- 
sitoria  non  est,  dicitur //odiV?;  etquiaperfecta,  genui, 
Ideo  eniin  per  prseteritum  dicitur.  ne  putetur  imper- 
fecta ;  et  ideo  per  hodic  quod  est  preesens,  ne  tran- 
sacta. 
TiT.  GLX.  De  tribus  quse  sunt  in  sermone  Dei, 
Tria  sunt  in  sermone  Dei :  Elementa,  exordia  et 
completiones.  In  eiementis  expressio  vocis  sed  in- 
telligentia  non  est :  inexordiosermonis  inteliigentia 
est,  sed  perfecta  non  est ;  in  completione  sermonis, 
perfectaintelligentiaest.Figurae  Veteris  Testamenti 
elementa  fuerunt  sermonis  Dei.  Vrsecepta  Decalogi 
exordium  fuerunt  sermonis  Dei.  Prsecepta  novi  Te- 
stamenti  completio  sunt  sermonis  Dei.  Prohibitio 
porcinee  carnis  elementum  fuitsermonis  Dei.  Prohi- 
bitio  moechiee  carnalis,  exordium ;  prohibitio  spiri- 
tualis  moechiaB,  completio.ln  Veteri  Testamento  ite- 
inim  quando  dictum  est :  Carnem  cum  sanguine  non 
comedetis  (Gen  ix),  elementum  fuit,  quando  dictum 
est  :  Non  occides  (Exod,  xii),  exoi*dium ;  quando 
dictum  est :  Si  quis  irascitur  fratri  suo  sine  causa^ 
reus  erit  Judicio  (Matlh,  v),  completio.  In  Veteri 
Testamento  vox  fuit,  in  Novo  intellectus,  in  vita 
seterna,  res.  In  Veteri  Testamento  via  fuit,  in  Novo, 
veritas,  in  setemitate,  vita.  Unde  dicitur  :  jB^^o  suin 
via,  veritas  et  vita  (Joan,  xiv).  Idem  enim  et  ibi 
via  fuit,  et  hic  veritas  est,  et  iilic  vita  erit. 
TiT.  CLXI.  De  duplici  cibo  et  potu  Scripturarum, 

In  refectione  duo  sunt  :  potus  et  cibus.  Potus 
faciie  sumitur  sicut  est.  Cibus  sumi  non  potest  nisi 
cum  labore  quodam  masticetur.  Ea  quae  in  Scrip- 
turis  inveniuntur  facilia  ad  intelligendum,  potus 
sunt;  quse  difficiliaet  obscura,  cibus.  Quae  facilia 
sunt  ad  inlelligendum  et  suavia  ad  faciendum,  iac 
sunt,  id  est  potus  dulcis.  Quae  facilia  sunt  ad  in- 
telligendum  et  gravia  ad  faciendum,  vinum  sunt  id 
est  potus  austerus.  Quse  difficilia  sunt  ad  intelli- 
gendum  et  gravia  sunt  ad  faciendum,  sunt  panis 
doloris.  Qute  difficilia  sunt  ad  inteliigendum  et  dul- 
ciaad  faciendum,  panisexsultationis.  Quatuorigitur 
sunt  quse  reflciunt :  potus  dulcis  et  potus  amarus, 
et  cibus  amarus  et  cibus  dulcis.  Item  quatuor  sunt 
genera  reficiendorum  :  Alii,  qui  solo  lacte  nutriun- 
tur;  alii,  quibus  cibus  fraugitur  et  masticatur ;  alii, 
quibus  nec  masticatur  nec  Irangitur.  Qui  in  pree- 
ceptis  Dei  ea  tantum  quse  faciiia  sunt  ad  intelli- 
gendum  iibenter  audiunt,  et  quae  levia  sunt  ad  fa- 
ciendum  obedienter  agunt,  ii  quasi  lacte  nulriuntur. 
Alii  autem  ad  solidupfi  cibum  habiles  sunt,  quia  in 
preceptis  Dei  et  fortia  agere  et  obscura  intelligere 
posMint,  si  tamen  obsoura  per  expositionem  fracta 
aperiantuT;  et  dura  per  exhoi*tationem  et  consoia- 
tionem  masticata  eiaQlU«&W .  ^t^i^\N»^^\dss)AKi^^ 


559 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


560 


per  rationem  faciendi  franguntur,  et  per  blandi- 
menta  et  consolationes  masticantury  ut  infii*miores 
qnosque  nutrire  possint.  Alii  sunt  qui  non  indigent 
cibo  masticato,  sed  fracto,  quia  voluntate  parati 
sunt,  ubi  rationem  faciendi  agnoscunt.  Alii  autem 
in  prsBcepto  obedientise  rationem  faciendi  quserere 
indignum  existimant,  quia  pro  solo  preecepto  obe- 
dientiam  debere  se  putant.  Isti  cibum  verbum 
Dei  et  frangunt  et  masticant,  quia  fortes  fide  nec 
in  occultis  rationem  importune  exigunt,  et  chari- 
tate  ferventes  in  difBcilibus  exhortationem  non 
exposcunt.  Infantibus  lac  datur.  Pueris  cibus  fran- 
gitur  et  masticatur.  Juvenibus  non  masticatur,  sed 
frangitur.  Yiris  nec  masticatur  nec  frangitur,  qui 
exercitatos  hahent  sensus,  utpossint  uti  solido  cibo. 
TiT.  CLXII.  De  duplici  sensu  animo),  de  intolli- 

gentia  et  sapientia, 
Dupiex  est  sensus  animoc.  Sensus  enim  animee 
sunt  intelligentia  et  sapientia.  Sensus  intelligentiae 
ad  cognitionem  pertinet ;  sensus  sapientise,  ad  vir- 
tutem.  Sensus  intelligentise  foris  exercetur  per  lec- 
tionem,  intus  per  meditationem.  Sensus  sapientise 
foris  exercetur  per  operationem,  intus  per  tenta- 
tionem.  Sensus  intelligentise  est  bonum  cognos- 
cere,  sensus  sapientisB  est  bonum  amare.  Quidam 
interius  sensu  intelligentise  vivunt,  et  sensu  sa- 
pientise  mortui  sunt.  Quidam  interius  sensu  sa- 
pientiaB  vivunt,  et  necdum  sensu  intelligentiee  plene 
vivificati  sunt.  Alii  nec  inlelligentiae  nec  sapientise 
sensum  percipiunt.  Alii  ct  intelligentise  et  sapien- 
tisB  sensu  vivunt.  Sensus  sapientia}  el  intelligentiee 
inquibusdam  usu  exercitatus  acuiiur,  inquibusdam 
vero  ipso  exercitationis  suae  usu  amplius  hebetalur. 
Hinc  est  quod  quibusdam  ex  frequenti  auditn  ob- 
tusis  verbum  Dei  in  faslidium  vertitur.  Alii,  cx 
quotidiana  auditione  amplius  ad  amorem  verbi  in- 
flammantur.  Sic  filii  Israel  in  deserto  usu  manna 
fastidiunt,  et  duo  discipuli  in  via  ioquentis  Jesu 
sermonibus  corde  inardescunt.  Ita  machsera  cotis 
confricatione  acuitur,  et  culter  assidua  soli  scis- 
sione  hebetatur.  Vomer  sulco  attritus  splendescit, 
et  cacabus  assidua  flammee  lambentis  adustione 
offuscatur.  Sed  vse  qui  de  bono  deteriores  fiunt  1 

TiT.  GLXIII.  De  duplici  permissiono  et  prohi- 

tione  divina. 

Duobus  modis  aliquid  Deus  permittere  dicitur, 
vel  obstaculum  auferens,  vel  non  opponens.  Item 
duobus  modis  prohibere,  scilicet  vel  obstaculum 
non  auferendo  vel  opponendo. 

TiT.  GLXIV.  Quod  Deus  tribus  modis  cor  emolht, 

Tribus  modis  Deus  cor  emollit  :  Primum,  pcr 
inspirationem,  bonam  voluntatem  creando ;  postea, 
per  aspirationem,  excitando;  deinde,  per  occasio- 
nem  foris  adhlbitam,  quasi  viam  aperiens,  ad  per- 
fectionem  provocando.  Per  inspirationem,  ponit, 
per  aspirationem  impellit;  per  occasionem  trahit. 
Ponit  ad  volendutn,  impellit  ad  appetendum,  trahit 
ad  perfiiciendum.  In  cordibus  autem  maloram  Deus 
pravas  voiantates  neo  m»piraBdo  creat^  nee  aspi^ 


B 


A  rando  excitat.  Tantummodo  secundum  dispensa- 
tionem  suam  aliquando  manifestam,  aliquandp  oc- 
cultam,  semper  autem  justam,  occasionem  ali- 
quando  foris  adhibendo  justo  judicio  preecipitat. 
Ergo  in  cordibus  bonorum  voluntates  rectas  pri- 
mum  intus  ipse  facit,  et  deinde  easdem  foras  ubi 
voluerit  et  quantum  voluerit,  ad  effectum  dirigit. 
Pravas  autem  voluntates  ipse  intus  non  efflcit,  sed 
a  semetipsis  interius  corruptas  secundum  suse 
voluntatis  arbitrium  ad  dispensationis  intimas  or- 
dinem  complendum  inflectit.  Bonas  igitur  volunta- 
tes  Deus  operatur;  malas  vero  non  operatur  :  ta- 
men  et  per  bonas  et  per  malas  voluntates  non  ma- 
lum,  sed  bonum  operatur.  Igitur  utrisque  non 
prsebet  originem,  ut  sint ;  sed  utrisque  viam  aperit, 
ut  perfici  possint  :  et  idcirco  etiam  si  voluntas  mala 
est,  potestas  mala  esse  non  potest,  quia,  cum  a 
nobis  est  quod  volumus,  ab  ipso  est  ut  voluntatem 
implere  possimns.  Ergo  nec  per  inspirationem  nec 
per  aspirationem.  Deus  corda  malorum  obdurat, 
sed  solum  per  adhibitam  foris  occasionem.  Sic 
Pharaonem  et  ^^gyptios  obdurasse  dicitur,  que- 
madmodum  scriptum  est  :  Convertit  coreorum,  ut 
odireni  populum  ejus,  ctc.  (Psal,  civ.)  Non  perver- 
tendo  voluntates  eorum,  ut  malae  essent,  sed,  in- 
clinatis  ad  pravitatem  foris,  viam  aperiendo,  ut 
ruerent.  Nam  cum  populum  suum,  filios  videlicet 
Israel,  in  oculis  eorum  et  numcro  auxit  et  divitiis 
sublimavit,  tunc  nimirum    corda    adversariorum 

n  prosperitati  suorum  invidcntiiim  livoris  tabe  as- 
trinxit.  Unde  ergo  cxtulit,  inde  illos  obduravit, 
non  quidem  intus  aspirans  augmentum  malitiae,  sed 
foris  provocans  intuitu  (omulationis  perversoe. 
Adhuc  eiiam  quotidie,  cum  mentibus  humanis  con- 
grua  internis  motibus  suis  extrinsecus  oecasio 
opponitur,  ut  qui  in  sordibus  sunt  amplius  sordes- 
canty  et  justi  amphus  justificentur  (Apoc  xxii). 
TiT,  CLXV.  Dc  libertate  et  servitute  charitatis. 
Per  charitatem  Spiritus  servite  invicem  (Gal,  v). 
Nota  utrumque  in  charitate,  et  sei*vitutem  et  liber- 
tatem.  Tunc  qunsi  libera  est  charitas,  cum  sine 
acceptione  mandati  sponte  se  exercet  in  privatis 
quibusdam  operibus  charitatis;  tunc  autem  quasi 
servilis,  cum,  propnis  voluntatibus  postpositis, 
omnimodo  se  accommodat  voluntatibus  proximorum 

D  implendis,  et,  cohibens  se  circa  propria,  dilatat  et 

exercet  se  circa  aliena.  Sed  multo  magis  haec  libera 

est,  quia  hoc  ipsum  facit  eam  liberam,  quod  se 

libere  omnium  subjicit  servituti. 

TiT.  CLXVI.    De  illo  Panli  :  «  Per  quem  mihi 
mundus  cruciSxus  est,  et  cgo  mundo,  • 

Per  quem  mihimundns  cruciflxus  est^  et  iiqomando 

{Gal.  vi),  Alii  sunt  quibus  mundus  crucifixns  est, 

ipse  vero  non  sunt  mundo  crucifixi.  Alii  qui  mundo 

sunt  crucifixi,  sed  mundus  eis  cmcifixus  non  est. 

Alii  qui  et  mundo  crucifixi  sunt,  et  mQndns  eis 

crucifixus  est.  lllis  enim  mundus  cniciflxus  est, 

qui  despecti  habenturmundo,  htc  sequitur  eos  mon- 

dus.  llli  snttt  mundo  cruciflxi  qui  afilxi  t«A6nittr  neo 

sequuntur  mundum,  aed  prorBos  •am  «Ijgeoerttttl. 


MISCELLANEA.  -  LIB.  I. 


562 


itolus  autem  prorsus  abjecerat  mundum,  et  A  hibebit  per  semetipsum.  Judicium  enim  secundum 

opemtionem  estquando  judicantur  opera  hominum, 
non  homjnes ;  judicium  autem  seoundum  retributio- 
nem,  quando  pro  operibus  suis  judicabuntur  homi- 
nes.  Alterum  ad  prsBsens  tempus  pertinet,  alterum 
ad  futurum.  Altenim  a  Deo  concessum  et  homini- 
bus  servis  Dei,  per  eos  et  in  eis  judicante  Deo;  al- 
terum  per  semetipsum  implebit,  prsesentibus  et  at- 
tcstantibus  servis  suis,  homo  Deus.  Opera  namque 
hominum  sub  Deo  judicare  homo  potest;  homines 
autem  pro  operibus  suis  judicare  non  hominis,  sed 
Dei  est.  Potest  enim  homo  pro  modo  suo  et  ordine 
opus  proximi,  si  tamen  manifestum  est  et  judicio 
subjacet,  vei  probai*e,  si  bonum,  vel  improbare,  si 
malum  est,  sic  tamen  ut  eos  quorum  opera  vel  pro- 


jlus  ipsum.  Ideoque  dicit.  Mundus  mibi  cruci- 
esty  et  ego  mundo, 

'iT.  CLXVIL  De  essentia  et  forma  animie, 
10  sunt  in  anima,  essentia  et  jusfitia,  qu89  for- 
stillius.  Secundum  formam  creatur,  sed  secun- 
essentiam  innovntur.  Forma  enim  omnino  po- 
jierire;  essentin  non  omnino  perit,  sed  defor- 
r  amissa  formn.  IJnum  est  illud  :  Spiritum 
va  in  viscorihus  ineis  (Psnl.  i).  Et  de  justitia 
ida  :  Cor  muudum  croa  in  me,  Deus^  et  spiri- 
rectum,  elc.  {Ihid,) 

r.  CLXVIII.  De  triplici  acceptione  naturse. 
bus  modis  accipitur  natura  in  sancta  Scriptu- 
Accipilur  pro  illo  optimo  slalu  primee  condi- 


inquoprimus  homo  oonditus  est  :  secundum  o  bat  velimprobat  judicarenonprcesumat,  quia  et  ii, 


dicuntur  omnia  nnturaliter  csse  bona.  Acci- 

et  pro  reliquo  illius  statu,  quod  post  lapsum 

rest ,  et  viget  in  mente  hominis  :  secundum 

habeturin  Epistola  ad  Homanos  :  Judicabit  id 

cx  natuia  est  prwputinm  legcm  consummans, 

lipor  litteram  vt  circumcisioncm prmvaricator 

gis  (I\om.  ii).  Quod  est  dicere :  Gentiles  quiim- 

.  legem  per  vim  rationis  sibi  innatam,  quse  est 

petitu  honiy  illi  talesjudicabunt  Judseos.  Acci- 

in  tertia  acceptione  pro  corruptionis  sfatu  in 

»mnes  nascimur.  Unde  Apostolus :  Natura  su- 

iilii  iric  (Epbes,  ii). 

CLXIX.  Quod  Pater  non  Judicat  quemquamj 
sed  omne  judicium  dedit  Filio. 


quos  aliquando  perversa  agere  conspicimus,  in 
bono  consummari  videmus;  et  ssepe  qui  bona 
multa  in  conspectu  hominum  faciunt,  conversi 
tandem  rett*orsum  infausto  fine  vitam  claudunt. 

Propterea,  utdixi,  bomines  qui  futura  prsevidere 
nequeunt,  de  prsesentibus  tantum  Judicare  possunt, 
ut  eos  etiam  quorum  facta  damnabilia  reputant, 
damnare  ausu  tcmerario  non  prsesumant.  Hoc  est 
judicium  quod  Christus  Petro,  et  cum  Petro  omni- 
bus  vice  sua  fungentibus  concessit  dicens  :  Tibi 
dabo  claves  regni  coelornm  (Matth,  xvi);  et:  Quod- 
cunque  liga  veris  super  terram  erit  Jigatum  et  io  coBlia 
(ibid,),  De  judicio  autem  retributionis  ait  Apostolus : 
Tu  quis  es  qui  alienum  servum  judicas?  Suo  Domino 


ter  non  judicat  qnemquam,  sed  omne  Judicium  Q  stat  aut  cadit  (Rom,  xiv),  videlicet  ostendens  quod 


Filio  (Joan.  v).  Huic  scntentiee  contrarium 
/idetur  quod  ipse  Filius  de  se  dicit :  Ego  non 
}  qnemquam  (Joan.  viii).  Sed  nos  oportet  verba 
I  ita  intclligere,  ut  nou  discrepent  testimonia 
tis.  Quapropter  discernamus  paulisper  quali- 

jndiciorum,  ne  forte  interpretatio  confiisa  in- 
sntiam  nostrnm  conrctet.  Quatuor  ergo  sunt 
a  :  secundum  prsDscientiam,  secundum  cau- 
secundum  operationem,  secnndum  retributio- 
Secundum  pi*sescientiamjudicati  fuimusante- 
essemus;  sccundumcausamjudicamurex  quo 
rel  mali  esse  incipimus.  Quid  est  enim  judi- 
ntsi  discretio?  Quos  igitur  prius  discrevit 
$ientia,  illos  postmodum  discernit  causa.  Sed 


ille  solus  potestatem  habet,  sive  ad  mortem  sive  ad 
vitam  judicare  homines,  et  suse  servituti  subjicere, 
qui  pro  eis  pretium  sui  sanguinis  dedit,  et  eos  a 
servitute  diaboli  redemit.  OmneergoJudiciumPaier 
dedit  Filio,  ut  ipse  in  prsesenti  per  servos  suos  vice 
sua  fflbgentes  judicet  facta  hominum ;  in  futuro  au- 
tem  homines  pro  factis  suis  judicet  per  semetipsum. 
In  judicto  itaque  prsescientise  et  causse  Pater  simul 
et  Filius  et  Spiritus  sanctus  judicant  et  examinant 
justitiam.  In  judicio  operationiset  retributionissolus 
Filius  sive  per  se  sive  per  servos  suos,  quos  ipse  ad 
hoc  ordinare  voluit,  judicii  profert  sententiam.  Solus 
ergo  judicat  Filius  qui  solus  omne  judicium  digpen- 
$at,  sive,  ut  diximus,  in  prsesenti  quando  per  vica- 


e  Filio  dicere  non  possunius  quod  ipse  vel  so-  ^  rios  suos  causas  sequitatis  peragit,  sive  in  futuro. 


ne  Patre  et  Spiritu  sancto  prsescientiam  futu- 
I  haheat,  vel  solus  cnusas  hominum  occultas 
•nat.  Et  ideo  cum  dicitur :  Pater  non  Judicat 
foam,  scd  omnc  Jndicium  dedit  Filio,  de  his 
is  intelligere  non  possumus  quse  Patri  simul 
io  et  Spiritui  sancto  communia  esse  sctmus. 
I  ergo  quft;  supersunt  duobus  sententiam  quse- 
i,  Hsec  enim  duo,  id  est  judicium  secundum 
tionem  et  judicium  secundum  retributionem, 
lum  Filium  refeiniutur.  Quorum  alterum,  id 
idiciuin  secumlum  opei-ationem ,  dispensat 
per  ministeria  hominum ;  alterum  vero,  id  est 
um  secuiidum  retrihutionem,  postmodum  ex- 


quando  ipse  ad  judicandum  secundum  formam  hu- 
manifatis  visibiliter  se  manifestabit.  Ex  his  satis 
coiligi  potest  quomodo  Filius  omne  judicium  acce- 
perit,  et  tamen  neminem  judicet,  quia  sicut  in 
forma  hominisaccepit  in  omni  judiciosolus  profierre 
sententiam :  ex  forma  hominis  non  habet,  sedex  ma- 
jestate  divinitatis  ut  non  solus,  sed  simul  cum  Patre 
etSpiritu  sancto  dictet  justitiam.  Proptererea  in  alio 
loco  secundum  formam  susceptse  humanitatis  lo- 
quens  ait :  Ego  sicut  nudio  jndico  (Joan,  v).  Ipse 
entm  sicut  audit  judicat,  quia  ex  interna  dispositione 
ti*ahit  omne  judicium  quod  foris  dispensat.  Sed  est 
adhuc  aliud  quod  in  his  verbis  considQrairQ  ^«siNvr- 


563 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA, 


564 


mus:  Pater  nonjudicat  queinquam,  sed  omne  judi-  A  extrase  amare  cceperit,  amorem  quidemsuum  irri- 


cium  dedit  Filio.  Habuit  enim  Deus  Pater  judicium 
cum  homine  quem  creaverat  ut  contemptus  sui  pce- 
nam  exigeret.  Habuit  judicium  cum  diabolo,  utin- 
vasionis  et  rapinae  quam  fecernt  hominem  sedu- 
cendo,  causam  redderet;  sed  quia  solus  Filius  per 
incarnationis  mysterium  et  diabolum  vicit  et  homi- 
nem  a  potestatc  ejus  eripuit ,  quasi  a  Patre  acce- 
ptum  judicium  solus  explevit.  Omne  autem  judicium 
a  Patre  accepisse  dicitur,  quia  et  primum  pro  ho- 
mine,  postea  de  homine,  ac  deinde  hominem  judicare 
mittebatur.  Pro  homine  judicavit,  quando  eum  a 
potestate  diaboli  eripuit.  Unde  ait :  Nunc  judicium 
estmundi,  nuncprincops hujus  mundi  ejicieturforas 


tat,  sed  miseriam  non  excludit.  Feliciter  ergo  non 
diligit,  donec  ad  verum  et  summum  bonum  per 
amoris  desiderium  se  convertit.  Quia  vero  summum 
et  verum  bonum  Deus  est,  solus  ille  feliciter  amat 
qui  Deum  amat ;  et  tanto  felicius  quanto  amplius. 
Heec  est  igitur  vera  cordis  nostri  requies ,  cum  in 
amore  Dei  per  desiderium  figitur;  nec  ultra  quid- 
quam  appetit,  sed  in  eo  quod  tenet,  quadam  felici 
sccuritate  delectatur.  Quia  enim  illud  nec  appetitus 
ultra  protrahit,  nec  timor  repellit,  quodammodo  in 
idipsum  jucunditatis  sine  vexatione  requiescit.  Sed 
quia  humanae  mentis  inflrmitas,  ut  non  dicam  sem* 
per  non,  sed  vixaliquando,  in  illam  divinse  contem- 


(i/baii.  xii).  Nunc  autem  de  homine  judicat,  quosdam  n  plationis  dulcedinem  figi  potest,  quodam  interim 


per  gratiam  vocans,  quosdam  vero  per  justitiam  re- 
probans,  et  in  ipsis  vocatis  alios  incremento  virtu- 
tum  promovens ,  alios  autem  a  gratia  decidentes 
relinquens.  In  futuro  autem  hominem  judicabit, 
quoniam  uniquique  secundum  opera  sua  reddens^ 
ad  gloriam  alios  destinabit,  ad  poenam  alios. 
TiT.  CLXX.  De  eo  quod  scriptum  est :  ••  Dimitte  no- 

bis  debita  nostra,  sicut  et  nos  dimittimus  debito- 

ribus  nostris.  » 

Demitte  nobisdebita  nostra  sicut  et  nos  dimittimus 
debitoribus  nostris  {Matth,  vi).  Minus  est  debita  di- 
mittere  quam  inimicos  diligere.  Christiano  autem 
ad  perfectionem  virtutis  dicitur,  ut  non  solum  non 
odiat ,  sed  etiam  ut  diligat  inimicos.  Sed  quia  ad 


studio  ad  illam  ad  quam  necdum  pertingere  sufficit 
stabilitatem  assuefacienda  est :  id  est,  si  Deum  sem- 
pcr  cogitare  non  possumus,  saltem  cor  nostrum  ab 
illicitis  et  vanis  cogitationibus  restringendo  in  con- 
sideratione  operum  Dei  et  mirabilium  ejus  illud  te- 
neamus,  ut  dum  semper  minus  instabiles  esse  sata- 
gimus ,  tamen  aliquando  donante  Deo  vere  stabiles 
fieri  valeamus.  Ut  autem  promotionis  hujus  aliquod 
tibi  exemplum  subjiciam,  universus  iste  mundus 
quasiquoddam  diluvium  est :  quia  omnia  quse  in  hoc 
mundo  sunt  ad  similitudinem  aquae  incertis  eventibus 
fluctuando  decurrunt.  Vera  autem  fides ,  quse  non 
transitoria,  sed  aeterna  proniittit,  quasi  a  quibusdam 
fluctibus  sica  mundi  hujus  cupiditate  in  supernaani- 


hujus  prsBcepti  eminentiam  non  omnes  ascendere  C  mum  attollit,  et  portari  quidem  ab  aquis  potest,  sed 


possunt,  ne  fiduciam  orandi  imperfectiores  perdant, 
quibus  fortasse  non  odisseinimicos  sufficerepotest, 
ipsa  orationis  conditio  sic  temperata  est.  Sedcaven- 
dum  summopere  est  iis  qui  in  suisprecibusexaudiri 
desiderant,  ut  si  necdum  affectumcharitatis  inimicis 
impendere  prsevalent,  saltem  fraterni  odii  nihil  in 
corde  residere  permittant,  ut  fiducialiter  dicere 
possint :  Dimitte  nobis  debita  nostra,  etc.  Nam  ex 
conditionis  ratione  si  non  perfecte  dimittunt,  ipsi 
se  sua  oratione  magis  constringunt.  Sunt  namque 
qui  sic  dimittunt  ut  vindictam  quidem  injuria)  non 
exiganty  et  tamen  ab  animo  odium  inimici  non  ex- 
cludant.  Quod  si  nos  tali  modo  debita  nostra  di- 
mitti  petimus,  quid  aliud  petere  convincimur,  nisi  ut 


mergi  omnino  non  potest,  quia  ad  necessitatem  hoc 
mundo  utitur,  sed  ejus  desideriis  per  affectum  non 
implicatur.  Quisquis  ergo  leterna  non  credens,  sola 
quse  transeunt  appetit ,  hunc  quasi  sine  havi  labo- 
rantem  in  fluctibus  impetus  aquse  decurrentis  seeum 
trahit.  Qui  vero  ceterna  credens  transitoria  diligit, 
hic  juxta  navem  naufragium  facit.  Qui  autem  aeterna 
bona  et  credit  et  diligit,  hic  in  navi  positus  flu- 
ctuantis  maris  undas  securus  pertransit.  Et  quia  per 
desiderium  fidei  navem  non  transgreditur,  jam  quo- 
dammodo  in  fluctibus  terra)  stabilitatem  imitatur. 
Primum  ergo  si  hoc  mare  magnum  illaesi  pertransire 
volumus,  fnbricemus  navem,  ut  fidem  integram  ha- 
beamus.  Deindc  navem  fidei  inhabitemus  per  cha- 


nos  odiat»  et  nos  puniat  Deus?  Onmis  ergo  amari-  r\  ritatem,  ut  ct  credamus  quod  diligere  debemus,  et 


tudo  et  rancor  necesse  est  ab  animo  excludatur,  ut 
pura  oonscientia  prccibus  citius  effectum  tribuat,  si 
in  animo  nostro  nihil  resederit  quod  eum ,  quem 
fallere  non  possumus,  ofTendat. 

TiT.  C*«LXXI.  Quod  amor  Dei  sit  vita  cordis, 
Vita  cordis  amor  est,  et  idcirco  omnino  impossi- 
bile  est  ut  sine  amore  sit  cor  quod  vivere  cupit. 
Quid  hinc  sequatur  considera.  Si  enim  humana 
mens  sine  amore  esse  non  potest,  aut  seipsam  aut 
certe  aliud  aliquid  a  se  diligat  necesse  est.  Quia 
vero  in  seipsa  perfectum  bonum  non  invenit;  sise 
solam  diligeret,  felix  amor  non  esset.  Oportet  ergo, 
si  feliciteramaredesirat,  ut  aliud  aliquid  prseterse 
quod  amet  inquirat.  Si  autem  imperfcctum  aliquid 


diligamusquoil  crcdimus.  Sicque  et  lex  Dei  in  corde 
nostro  sitper  reetae  fidei  cognitionem,  etcor  nostrum 
in  lege  Dei  sit  per  dilectionem.  Sed  ut  facilius  co- 
gnoscas  quomodo  vel  unde  hanc  quam  dixi  navem 
sive  arcam  in  eorde  tuo  iedificare  debeas,  per  quam 
hujus  diluvii  naufragio  eductus,  ad  portuin  quietis 
pervenias,  duo  opera  Dei  considera  :  videlicet  opus 
conditionis  et  opus  restaurationis.  Opus  autem  con- 
ditionis  est  creatio  coeli  et  terrae  ct  omniuni  quse  iu 
eis  continentur,  quae  sex  diebus  facta  sunt;  opus 
vero  restaurationis,  incarnatio  Verbi,  et  omnia  quae 
a  principio  mundi  usque  ad  fincm  vel  ad  ipsam 
prsenuntiandam  prsecesserunt,  vel  ad  ipsam  confir- 
mandam  secutura  sunt.  Qua}  omnia  sex  «etatibus 


MISCELLANEA.  —  UB.  I. 


sed  opera  restaurationis  magis  pertinent  ad  A  torum  memoriam,  in  prsesenti  beneficio  gratiarum 


Catholicam,  quse  idcirco  sancti  amplius  dili- 
,  quia  in  eis  suse  salutis  remedia  agnoscunt. 
autem  partim  per  homines ,  partim  per  angelos , 
Q  persemetipsum  operatus  est  Deus  ,utinarca 
ali  prima  sit  mansio  opera  hominum,  secunda 

angelorum,  tertia  opera  Dei.  Supremus  cu- 
auctor  universorum  Deus. 

LX XII.  Duobns inodis  hnmilitatem  impugnari. 

3bus  modis  diabolushumilitatemin  nobis  op- 
U,  perinjuiinm  videlicetf  et  per  reverentiam. 
andoenim  instigat  honiines ,  ut  injuriamnobis 
mi;  ac  per  hoc  ad  indignationem ,  etad  iram, 


actionem  amplificare  fallaciter  satagit,  veraciterin 
suis  oculis  ex  consid6ratione  tantarum  virtutum  in- 
tumescit.  Dumque  insuis  admiratione  occupata  defi- 
gitur,  paulatim  jam  et  eum  a  quo  hoc  habet  oblivisci 
incipit ;  et  quasi  sibi  jam  sufficiat  quod  est,  mala  sua 
ampliusadmemoriamreducere  non  dignatur.  Tunc 
hostis  postquam  intus  cor  tumidum  videt,et  hominem 
in  suis  oculis  magnum  efTectum ,  continuo  opprobia 
foris  et  injurias  admovet,  quia  scit  quod  decepta 
mens  tanto  jam  eas  impatientius  susceptura  sit,- 
quanto  magis  in  se  nihil,  nisi  quod  laude  dignum 
est ,  agnoscit.  Quapropter  oportet ,  si  humilitatem  in- 
tegram  et  perfectam  servare  cupimus ,  animum  ab 


m|iatientiam  nos  pertrahere  nititur.  Aliquando  q  agnitione  nostri  avcrtamus,  et,  accepta  contumelia 


llosnobisreverentiamcxhibei*e,etsicadvanam 
.ro ,  et  inanem  Isetitiam  nos  inclinare  conatur. 
rero  si  contra  hsec  bella  inimici  humilitatem 
imillcesam  custodire  volumus.  Mala  autem  dico 
»lum  interiora ,  quas  ad  iniquitatem  et  culpam 
tent,  sed  etiam  exteriora,  quae  pertiment  ad 
tem  :  sicut  est  ignobilitas  gencris,  inopia ,  quas 
iter  paupertatis ;  debilitas  corporis ,  et  si  qua 
alia  qusB  hominem  humiliant.  Nam  si  culpas 
16  et  miserias  nostras  bene  etattente  inspicere 
tus ,  tunc  fortassis  nec  indignum  judicabimus, 
is  inferatur  ijijuria ;  nec  dignum,  Si  reverentia 
Datur.  Ssepe  autemdiabolus ,  quos  perinjuriam 
impiugendo  non  valet  prosternere,  pcrreve- 


discamus  nocenti  non  i/asci,  sed  compati,  et  id  quod 
ab  eo  patimur  existimemus  non  malitise  illius,  sed 
meritis  nostris  debere  imputari.  Tria  denique  sunt, 
per  qu8B  humilitas  adversus  illatam  contumeliam  se 
defendit  :  Primum,  ut  consideremus  culpam  nos- 
tram ,  qua  meruimus  ut  talia  patiamur ;  deinde ,  ut 
cogitemus  quod  quoties  ad  nostri  Isesionem  exci- 
tatur  proximus,  hoc  quasi  non  ille ,  sed  in  illo  juste 
judicio  suo  ad  nos  probationem  sive  jubendo  sive 
permittendo  operetur  Deus ;  postremo ,  ut  conside- 
remusquod  maIumagentinonirascendum,sed  com- 
patiendum  sit,  sicut  corporaliter  infirmanti,  sive 
plagam  aut  vulnus  habenti ,  nemo  sana  saperet  qui 
non  potius  condolendum  quam  irascendum  existi- 


m  quasi  occulle  sufibdiendo  nititur  supplan-  q  maret.  Peccataenimquasiqueedamsunt  vulneraani- 


^ens  elenim  hominiscilius  iu  laude  sui  deci- 
quiaquod  libentiusaccipit,  difficilius  repellit; 
umbonusuanonnunquam  foris  laudari  audit, 
»dam  niodo  ad  semetipsam  reversa,  iterum 
tonsiderat  id  quod  dicitur,  libere  jam  ot  quasi 
jlpa  in  adulatione  sui  delectari  se  posse  arbi- 
.  Cumque  se  tantummodo  testimonio  veritatis 
nsum  preebere  existimat ,  non  ipsa  eam  veritas, 
lulatio  potius  delectat.  llt  autem  prorsus  ab 
lis  vitio  innocens  esse  videatur ,  majori  adhuc 
tate  se  palliat;  ct  postquam  id  quod  dictum 
se  verumesseconsenserit,  neullomodo  sibi 
re  existimet,  statim  seadgraliarumactionem 
rtit.  Iliec  autam  confessio  modo  mirabili  non 


marum;  et  omnisqui  male  agit,  non  quasiex  virtute 
agenSfSed,  quasia  virtute  deficiensetveluti  quadam 
phrenesis  segritudine  laborans,  pie  tolerandus  est. 
Primaergoconsideratio  suadet  nobis  justitiam,se- 
cunda  reverentiam,  tertia  misericordiam.  Ck)ntra 
reverentiam  autem  et  laudationem  per  eamdem  ma- 
lorum  suorum  memoriam  hoc  modo  se  defendere 
debet  humilitas.  Quoties  adulatione  laudantium  sive 
rcverentiam  exhibentium  pulsari  exterius  atque  ten- 
tari  se  senserit,  non  altendat  neque  cogitet  utrum 
verum  sit  quod  de  se  dicitur ,  aut  dignum  quod  sibi 
exhibetur,  sed  statim  ne  decepta  mens  per  inanem 
gloriam  laudem  qua  foris  pulsatur  intro  suscipiat, 
ex  ipso  suo  vitio  ei  opponere  curet  unde  potius  eru- 


nilitatem,  scd  ad  elationis  augmentum  profi-  D  bescat,  dicens  cum  Psalmista  :  Avertantur  slatim 


oniam  tanto  jam  fiducialius  apud  scmetipsum 
tur,  quanto  manifestius  bonum  suum  non  a 
t  a  Deo  esse  coniiletur.  Pharisaei  prorsus  su- 
dicentis  :  Dcus,  gnitiasago  tihiquianonsum 
iwtari  honiiuuw,  ruptorcs,  injusli ,  adulteri, 
Hiam  hic  puhlicunus,  Jcjuno  his  inSabbato^ 
9S  do  omnium  qmo  possidco  (Luc.  xviii). 
le  quomodo  virus  pestilentiie  paulatim  se 
jiit.  Primum  fortassis  aliquod  unum  bonum 
lis  laudatum  fuerat,  sed  duoi  mens  ex  eo 
D  extollitin',  continuo  cti^tcraquoque  inmemo- 
reuiunt,utamplius  ad  clalioaom  accendatur. 
iatstuiiiose  cuncta  bonasua  preeterita,  atque 
im  omnia  coacervans  dum,  quasi  perprseteri- 


crubescentes  qui  dicunt  mihi :  Euge,  euge  {PsaJ. 
Lxi  v).Quisquis  enim  laudatus  de  veritate  consulturus 
conscientiam  adit,  ex  eo  ipso  jam  consentire  in  adula- 
tionem  convincitur,  quia  occasionem  approfoationis 
ejus  non  quaereret,  nisi  eam  a  principio  retinere 
quam  abjicere  maluisset.  Et  ideo  fit  nonnunquam 
ut  talem  justo  judicio  Deus,  quia  intentionis  ejus 
pravitatem  considerat,  veritatem  discemere  non 
permittat,  et  testimonium  conscientise  jam  illi  re- 
spondeat  non  adid  quod  quserere  se  finxit,  sedquod 
invonire  desidcrabat.  Sic  Balaam  cum  a  Balac  rege 
Moabitarum  ad  maledicendum  fillis  Israel  proposita 
mercede  invitaretur ,  a  Dominoquserit  an  ire  debeat, 
et  eundi  licentiam  accipit;  cui  tamen  post  h89C  euuti 


567 


APPENDIX  AD  HtJGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


5S8 


angelus  Dominiin  viaoccurren8obstitit(iVtti».xxii).  A*  fuIgurexpre88umdenubibiis,quodna8citur,quando 


Quid  est  hoc  ?  Si  bona  fuit  via ,  cur  angelus  ei  obsti- 
tit  ?  aut  si  mala  fuit  via  ,  cur  Deus  ei  licentiam  eundi 
cohcessit?  Sed  nimirum  pravitas  menti  illus  hoc 
meruit,  ut  illud  potius  ei  Deus  responderet  quod 
ipse  magis  audire  desideravit.  Nam  qui  avaritia  cse- 
catus  ire  volebat,  eiiam  priusqnam  inquircret  an  ire 
deberet ,  dum  ei  licentia  eundi  conceditur,  ad  perfi- 
ciendumsolummodoid  quod  concupierat  relaxatur. 
Nec  prsecepto  Dominiadid  facienduminducitur,  sed 
permissione  Domini  facultas  volenti  condonatur, 
quia,  etsialiud  Dominns  queerenti respondisset,  non 
ire  cupientem  doceret,  sed  remanerenolentem  coge- 
ret.  Sic  profecto  animus  delectatione  laudis  suae 


de  collisis  nubibus  exit ,  et  depascitur  illud  quod 
urendo  consumit ;  sed  non  pascitur ,  quia  subito 
evanescit.  Septima  speeiesest  quepascitur  et  depa- 
scitur  y  non  nascitur  :  qualis  est  calor  naturalis.  In 
corpore  non  nascitur ,  quia  naturalis ;  pascitur  au- 
tem  cibis  t^t  vestimentis,  et  depascitur  humores  cor- 
poris.  Deinde  sequuntur  quatuor  reliquaa  ex  tribus 
proprietatibus  singulse  constantes.  Octava  est  que 
seorsumnascitur,  simul  pascituretdepascitur.Qua- 
lis  est  ignis  excussus  de  silice  et  in  lignisreceptus. 
De  silice  nascitur ,  et  in  lignis  pascitur ,  et  ligna  de- 
pascitur.  Nona  est  quse  seorsum  pascitur  simul  na- 
scitur  et  depascitur  ;  qualis  est  ignis  excessus  de 


coiTuptus  conscientiam  de  veritatis  testimonio  con-  r^  glacie  et  sulphure  receptus.  De  glacienascitur,  et 


sulit,  non  quod  veritatem  invenire  diligat,  sed  quia 
id  quod  magis  esse  desiderat ,  majori  atiestalione 
firmare  cencupiscit. 

TiT.  CLXXIII.  De  naturis  ignis  el  speciebus. 

Tres  sunt  naturee  ignis,  quod  nascitur,  quod  pas- 
citur,  quod  depascitur,  hoc  est  quod  oritur,  quod 
nutritur,  quod  consumit.  Et  secundum  istas  tres  na- 
turas  recipit  undecim  species.  Primaestqueefitper 
remotionem;  quad  nec  nascitur,  nec  pascitur,  nec 
depascitur  :  qualis  est  ignis  solisetgehennse.  Non 
nascitur  quia  extra  originem  non  habet;  non  pa- 
scitur ,  quia  nutrimento  non  indiget ;  non  depascitur 
quia  in  subjectam  materiam  non  ardet.  Secunda 
species  est  quae  tantum  nascitur ,  Jion  pascitur,  nec 


glaciem  depascitur ,  et  sulphure  pascitur.  Decima 
est  quoe  seorsum ,  depascitur  simul  nascitur  et  pa- 
scitur  :  qualis  est  radius  solis  lucens  in  humido.  De 
sole  nascitur  et  pascitur,  et  hnmorem  depascitur. 
Undecima  est  quee  simul  nasoitur,  et  pascitur^t  de- 
pascitur:  qualis  est  ignis  exiens  deligno  et  ardens 
in  ligno. 

Ist«e  sunt  undecim  species  ignisqun  fortassisali- 
quid  significare  poterunt ,  unde  utilitas  proveniat,si 
fuerit  qui  sciat  de  visibili  ignes  excutere  ignem  sa- 
pientiee.  Ignis  solis  qui  nec  nascitur,  nec  pascitur, 
nec  depascitur ,  significat  setemam  charitatem  Dei, 
quse  in  ipso  naturaliter  existens ,  cum  sit  perfecta. 
augeri  non  potest ,  et ,  cum  sit  eeterna ,  non  potest 


depascitur  :  qualis  est  fulgor  expressus  a  nubibus,  q  exstingui.  Hoc  igne  impii  quia  intus  ardere  nolue- 


qui  nec  urit  nec  findit,  moxque  exstinguitur.  Tertia 
species  est  quse  tantum  pascitur,  non  nascitur,  nec 
depascitur :  qualis  est  ignis  oculorum,  qui  in  viridi 
pascitur  :  non  nascitur ,  quia  naturalis  est ;  nec  de- 
pascitur,  quia  consumens  non  est.  Quarta  species 
est  quee  tantum  depascitur,  non  nascitur,  nec  pa- 
scitur  :  qualis  est  ignis  solis.  Extrinsecus  enim  de- 
pascitur.  Unde  nec  sordes  ei  appropinquare  pos- 
sunt ;  quas  non  sibi  incorporando ,  sed  in  nihilum 
redigendo  consumit.  Et  hsec  est  differentia  inter 
ignem  solis  et  ignem  gehennae,  quod  ignis  extrin- 
secus  depascitur;  ignisvero  gehennse  nec  extrinse- 
cus  illud  in  quod  ardet ,  nec  intrinsecus  illud  in  quo 
ardet  demolitur.  Commune  ergo  habent  non  nasci, 


runt,  foris  ad  ignem  gehennee  comburendi  perve- 
runt,  quodammodosimilepro  simili  suscipientes,  ut 
talem  ignem  caro  foris  inveniret  in  poena,  qualem 
ignem  mens  intus  perdiderat  in  conscientia.  Gonsi- 
dera  ergo  tres  ignes  istos ,  ignem  solis,  ignem  cha- 
ritatis,  ignemgehennae.lgnis  solis  visibilis  ostendit 
tibi  invisibilem  ignem  charitatis,  et  monei  ut  eum 
quseras.  Ignis  autam  gehennee  visibilis  pcenam  tibi 
minatur,  siperdideris  invisibilem  ignem  charitatis. 
Uterque  charitati  similatur ,  uterque  charitati  faniu- 
latur.  Istc  demonstrando,  ille  vindicando.  Illa  spe- 
cies  ignis ,  qua)  tantum  nascitur  ut  fulgor,  significat 
propassiones  vitiorum,  quseper  cogitationem  subito 
de  corde  exeunt;  sed  quia  mens  ratione  obviante 


quia  aliunde  non  oriuntur;  habent  commune  non  j)  eas  per  consensum  non  recipit,  contmuo  evane- 


pasci ,  quia  per  aliquam  materiam  non  nutriuntur , 
sed  ex  semetipsis  vivunt ;  habent  commune  intrin- 
secus  non  depasci ,  quia  substantiam  suam  non  con- 
sumunt.  DifTerunt  autem  quod  ignis  solis  extrinsecus 
depascitur,  non  ignis  gehennse.  Hee  sunt  quatuor 
species  simplices  ignis.  Sequuntur  trcs  duabus  pro- 
prietatibus  compositw  per  singulas.  Quinta  species 
ignis  est  quce  nascitur  et  pascitur ,  non  depascitur : 
qualis  est  calor  in  ovo ,  qui  et  de  corpore  foventis 
oritur  et  nutritur,  sed  substantiam  ovi  non  depasci- 
tur  :  talis  est  et  radius  solis  in  luna.  De  soleoritur 
et  nutritur ;  et  corpus  lunare  non  depascitur :  simi- 
liter  radius  solis  lucens  in  arido.  Sexta  species  est 
quse  nascituretdepasoitur,nonpascitur  :  quale  est 


seunt.  Neque  enimpascuntur,  dum  transeunt,  neque 
depascuntur ,  dum  per  consensum  animun  non  exu- 
runt.  Illa  species  ignis  queetantum  pascitur,  ut  ignis 
oculorum,  significnre  potest  sapientiam  cr^atam,  id 
est  intellectum  cordis  humani,  quee,  quasioculusin 
viridi ,  pascitur  intus  contemplatione  increatse  sa- 
pientise,  hoc  est  verbi  Dei ,  quod  nunquam  marce- 
scit,  sed  semper  novum  est  et  virens.  Heec  est  inte- 
norpascua,  inqua  saginamurper  contemplationem, 
quemadmodum  in  exteriori  pascua,  hoc  est  sacra 
Scriptura  i*eficimur  per  lectioneni.  Sive  ergo  in- 
grediamur  per  cogitationem ,  pascuain  invenimus 
Catholicam  doctrinam,  in  qua  utraque ,  velut  oculus 
in  viridi,    rlurescit  intelligentia  cordis  nostri.  Illa 


MISCELLANEA.  —  UB  L 


570 


«  ignis  quse  tantuni  depasoitur  sicut  ignis  so-  ^  men  et  in  origine  simul  et  in  occasione  invenitur, 


rinsecus,  signilicare  potest  virtutem  divinse 
e,  cui  coriuptio  nuUa  appropinquare  potest, 
mnem  creaturam  innovat,  et  in  nobis  inibigi- 
itiorum  exurit,  non  sibi  incorporando,  sed 
i6Be  faciendo.  Cujus  virtus  tanta  est,  ut  ejus 
niiamsustinerenon  possit  quidquid  consumi 
n  est.  Unde  dicitur  :  Deus  tuus  Ujnis  consu-- 
}3t(Deut.  iv).  Ipsa  speciesignis  quee  nascitur  et 
ir  nondepascitur,  sicut  calor  in  ovo  vel  splen- 
luna,  signiflcare  potest  charitatem  in  perfe- 
U8B  a  Spiritu  sancto  oritur  et  nutritur,  qui  eos 
internum  lumen  illuminat  sicut  sol  lunam,  ct 
iorem  charitatis  fovendo,  ad  virtutem  fecundat 


ut  cum  adultera  moochum  illicit.  Igitur  vitia  in  cri- 
gine  sua  sunt,  hoc  estinanimo,undeoriuntur,  sic- 
ut  ignis  in  eo  quod  depascitur,  hoc  est  in  eo  quod 
ardet.  In  occasione  autem  sua  sunt,  sicut  ignis  est 
in  eo  unde  pasoitur,  hoc  estin  eo  dequo  ardet.  Igi- 
tur  illa  species  ignis,  quae  simul  nascitur,  pascitur 
et  depascitur,  signiflcatsuperbiam,quaeintrinsecus 
nascitur,  immoderata  delectatione  proprifiB  viiHutis 
intus  pascitur,  quiaquodammodo  mirabili  crescente 
virtute  vitium  hoc  non  minuitur,  sed  augetur;  intus 
etiam  depasoitur,  quia  virtutem  unde  oritur  demoli- 
tur.  IUa  apecies  ignis,  quse  seorsum  depascitur,  si- 
mul  nascitur  et  pascitur,  signiflcat  vanam  gloriam, 


^llina  ovum.  Sed,  quia  ii  boni  sunt,  non  in-  -^  quse  intus  animum  depascitur,  foris  de  ostentatione 


oeis  quod  exurat,  et  ideo  non  depascitur,  id 
i  consumit,  sed  illuminat ;  nam  sicutsolis  ra- 
icens  inarido,  sic  spiritus  sanctus  radiansin 
nundo.  Inquoarido  ideomalignusspiritusre- 
non  invenit  (Luc,  ii^,  quia  sub  umbva  in  se- 
iMlami,  in  locis  humentibus  dormit  {Joh.  xl). 
Mies  ignis  quaenascitur  etdepascitur  tantum, 
scitur,  sicut  fulgur,  signiflcare  potest  trans- 
i  compunctionem  pcccatricisanim{B,qu8eveI 
irdatione  peccatorum,  sive  ex  contemplatione 
itorum,  vel  quolibet  alio  modo  nascitur,  quse 
Mium  fei*vorem  pravam  delectationem  depas- 
led  quia  mox,  ut  orta  fuerit,  pertransit,  non 
ir,  hoc  est   non   nutritur.  Signiflcare  etiam 


nascitur  et  pascitur.  Talis  est  etiam  invidia,  quee 
foris  de  aliena  felicitate  nascitur  et  pascitur,  et  in- 
tus  animam  depascitur.  Talis  est  ira,  quse  foris  de 
illata  injuria  nascitur  et  pascitur,  et  intus  animam 
depasoitur.  Talis  est  luxuria,  qufle  foris  ex  carnis 
specie  nascitur  et  pascitur,  et  intus  animam  depas- 
citur.  Talis  est  gula,  quse  foris  ex  conspectis  de- 
liciis  nascitur  et  pascitur,  et  intus  animam  depas- 
citur.  Talis  est  gula,  quse  foris  ex  conspectis  de- 
liciis  nascitur  et  pascitur,  et  intus  animam  depas- 
citur.  Potest  etiam  signiflcare  hsec  species  ignis 
charitaiem  Dei  in  poenitentibus,  qu»  a  Spiritu  san- 
cto  nascitur  et  pascitur,  et  peccatum  depascitur. 
Illa  species  ignis,  quse  seorsum  nascitur  simul  et 


lic  ignis  propassiones  quseusque  ad  consen-  Q  pascitur  et  depascitur,  signiflcat  tristitiam,  quee  ex 


miunt,  et  sic  quodammodo  animum  per  illi- 
lelectationem  exurunt ;  sed  non  nutriuntur, 
to  i*esipiscente  ipso  animo  per  compunctio- 
:pelluntur.  Illa  species  ignisqu8epascitur,et 
itiir,  non  nnscitur,  qualis  est  ignis  naturalis 
ore,  signiflcat  naturelem  fervorem  animiper 
lomo  peccato  irascitur.  Qui  fervor,  quia  na- 
est,  non  nascitur.  Pascitur  autem  zelo  amo- 
et  lenocinationem  mollis  animi  naturali  de- 
r  virtute,  quando  vitiis  indignatur,  etea  con- 
ei  respuit. 

inteqnam  de  reliquis  quatuor  speciebus  dis- 
proemittenda  sunt  qusedam.  Septem  sunt  vi- 
talia,  vel  principalio,  a   quibus  omnia  alia 


immoderata  ira  foris  nascitur,  intus  silentio  pasci- 
tur,  et  animam  depnscitur.  Convenit  hoc  etiam  ali- 
quando  luxuriee  quod  foris  ex  speoie  carnis  nasci- 
tur,  intus  pascitur  cogitatione  et  animam  depasci- 
tur.  Nonnunquam  etiam  simul  intus  et  ex  cogita- 
tione  nascitur  et  per  cogitationem  pascitur,  et  ani- 
mam  depascitur.  Illa  species  ignisquseseorsumpa- 
scitur  simul  etnascitur,  et  depascitur  signiflcatluxu- 
riam,  quando  cx  cogitatione  intus  nascitur  et  ani- 
mam  inius  depascitur  et  foris  visa  pascitur.  Signi- 
flcat  etiam  avaritiam,  quando  intus  ex  acedia,  id  est 
iaedio  ei  iristitia,  nascitur,  etintusanimam  depasci- 
tur,  et  foris  ex  coniemplaiionediviiiarumpasciiur. 
Quando  auiem  dicimus  avaritiam  ex  tristiiia  nasci, 


kor  vitia,  hoc  est  superbia,  invidia,  ira,  tri-  D  tale  est  quia  posiquam  homo  internum  gaudium 


varitia,  gula,  luxuria,  sive  fornicatio.  Quo- 
Mlam  aliunde  habeni  nascendi  originem  et 
nascendi  occasionem,  sicut  verbi  gratia, 
0x  camis  specie  foris  habei  nascendi  occa- 
,  inins  in  animo  hnbet  nascendi  originem, 
rinsecus  concipitur,  extrinsecus  excitaiur. 
ilar  diversis  uiodisforiset  intus  nascuntur; 
roriginem,  foris  pcroccasionem.  Sed  in  hoc 
mi  di(fei*entin,  (|uod  viiiaiion  sempersuntin 
ne  Bua,  cum  seinper  ea  necesse  sit  esse  in 
avf).  Sicut  cum  niulierspeciosa  et  casta  ocu- 
nriosi  ad  concupiscentiamirahit  nescia,  in 
oncnpisceniis  est  vitium,  sed  non  in  animo 
lem  concopiscendi  prffibeniis.  Aliquando  ta- 


perdidii,  foras  mox  animum  in  appeiitu  exteriorum 
immoderaie  diirundii,  ui  qul  intus  non  habet  unde 
gaudeai,  foris  gaudium  quflerat:  eiesiavaritiaimmo* 
deraiuB  appeiiius  habendi.  Nequaquam  enim  homo 
foris  falsum  gaudium  quflererei  nisi  priua  inius  ve- 
rum  gaudiumamisissei.  Unde  constaiquodquemad- 
modum  de  superbia  nascitur  vana  gloria,  et  de  vana 
gloria  invidia,  de  invidiaira,  deira  irisiiiia,  ita  quo- 
que  de  trisiitia  nasciiur  avariiia,  eide  gulaluxuria. 
Isia  breviier  dicta  suni  de  natura  ignis  ei  de  si- 
gnificaiionibus  ejus.  Sed  esi  profundum  ingenium 
quod  invesiigai  omnia.  Spiriius  sapientifle  peneii^i 
universa.  In  omnibus  auiem  quse  videntur,  ei  a  qui- 
bus  rerum  invisibilium  similiiudo  trahiiur,  solusi^'^ 


571 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


571 


nis  sicut  looo  supremus  est,  itaquoque  sij^nignifica- 
tioneestprsecipuus.  Ineoenim  invenitur  similituilo 
virtutis  etvitii,  ita  ut  acies  mentis  foris  tacta  per 
imaginem,  intro  redeat  ad  contemplandam  veritatem 
Amorest  enim  ignis  :  et  est  amor  bonus,  ignis  bo- 
nus,  ignis  videlicet  charitatis  ;  et  est  amor  malus, 
ignis  malus  ignis  cupiditatis.  Ignis bonus  depascitup 
culpam  ;  ignis  malus  demolitur  naturam.  Ignis  bo- 
nus  accenditur  a  Spiritu  sancto  ;  ignis  malus  in- 
ilammatura  diabolo.  Ignisbonuscharitas,  fons  vir- 
tutum  :  ignismaluscupiditas,radix  vitiorum  (/  Tiiiu 
vi).  Ignem  bonum  Dominus  Jesus  misit  in  terram, 
et  voluit  ut  accen<u>retur(Ltfc.  xii).'Ignis  malus  est 
de  quo  propbeta  dicit :  Kt  adlnw  ignis  in  domo  iw- 
pii  (Mich.  \\\.  De  quo  Abraham  et  Lot  liberantur  ; 
sicenim  interpretaturUr,  hoc  est  ignissive  incen- 
dium,  de  quo  Abraham  eductus  esse  perhil)etur. 

Sed  videamus  nunc  quomodoinnobis  operentur, 
hi  ut  ita  dicam,  duo  opitices,  Spiritus  sanctus  per 
ignem  suum,  et  diabolus  per  ignem  suum.  Sciendum 
itaque  quod  aliter  nosaccendit  Spiritus  8anctus,at- 
que  aliter  diabolus.  Nam  Spiritus  sanctus  ipse  ig- 
nis  est,  et  afflando  ignem  in  nobis  creat;  diabolus 
autem  non  ignis,  sed  frigidus  est,etnosnonafnan- 
do,  sed,utitadicam,inflandoignemin  nobisexcitat- 
Ille  creat  virtutemquaj  non  erat,  iste  excitat  corru- 
ptionem  qure  sopita  fuerat.  Ideo  in  sacra  Scriptura 
Spirituin  sanctum  per  austrum,  et  per  aquilonem 
dialxjlumsignilicari  invenimus,  quia  auster  calidus 
est  ventus,  et  aquilo  frigidus.  Et  sf^imusquodven- 
tuscalidusafflandodesuo  calefacit.  Ventusfrigidus 
de  se  calefacere  non  potest  :ettamen  ignem  accen- 
dit.  Sic  Spiritus  sanctus  in  so  habet  amorem,  quo 
nos  inflammat;diaboIus  autem  in  nobisinvenitcor- 
ruptionem,  quam  suscitat.  Ille  intrinsecus  suggo- 
rendo  suaviteraspirat,  isteextrinsecus  tentationum 
flatibus  impingendoquassat.  IIlc,  intrinsecus  ex  oc- 
culto  divinitatis  suse  prodiens,  invisibiliter  visitat 
cor  hominisetineffabiliter  consolatur ;  iste,  extrin- 
secus  circumiens  et  anfractibus  suae  caliditatis  se 
involvens,  semperad  ruinam  insidiatur.  Isteestille 
princeps  mundi,  quem  in  terra  morte  sua  trium- 
phatum  de  cordibus  hominum  Christus  ejecit ;  iste 
^st  Paraclitus,  quem  in  coelo  ad  dexteram  patcrnse 
Majestatis  sedens,  superapostolos  in  linguis  igneis 
misit.  IIluc  ergo  Spirilus  sanctus  missus  est,  unde 
spiritus  malignus  ejectus  est,  utilleintrinsecus  ha- 
bitandocustodiat,iste  extrinseeus  impingendoexer. 
ceat.  Isto  foris  flante  concutimur  ;  sedillointrinse- 
cus  aspirante  nonaperimur.  Sed  ecce  dum  duorum 
fabrorum  flatus  de  contrario  spirantis  aspicirous, 
quatuor  inde  opera  exhe  videmus :  duo  opera  dia- 
boli,  et  duo  opera  Spiritus  sancti.  Primum  opus 
diaboli  estquando  illicitadclectatione  animumurit, 
et  ad  similitudinem  flamm»  foris  lambendo  quo- 
dammodo  nigram  reddit.  Secundumopus  diaboli  est 
quando  per  conscnsum  peccati  animum  meduliitus 
accendit,  et  noxia  flamma  non  jam  foris  lambendo 
denigrat,    sed  intus  cremando   mcinerat.  Primum 


B 


A  op'.is  sanctiSpiritus  est  quando  invenit  peccatricem 
animam,  et  per  compunetionem  rubiginem  peccati 
exurit  :  secundum,  quo,  examinala  ct  mundata 
anima,  moxeam  de^iderioteteinorum  bonorumac- 
cendit,  et  quodammodo  por  amoris  ignem  liquefa- 
cit,  ut  jam  per  desiderium  cun*ere  incipiat,  qun 
prius  frigida  existens  male  torpebat.  Et  sicut  massa 
liquefacla  per  iistulam  in  monetam  funditur  etfor- 
mam  accipit,  ita  mens,  amoris  igne  soluta  per  ra- 
dium  contemplationis  usque  inimaginemdivinassi- 
militudidis  currit.  Amen. 

TiT.  CLXXIV.  De  ratione  et  sensualitate  animfe 
Contemplantis  anima  Jerusalem  dicitur,  quia  ipsa 
interiori  oculo  mundi  cordis  veram  pacem,  id  est 
Deum  contomplatur.  In  hac  Jerusalem  duse  piscin» 
sunt,  una  superior,  et  una  inferior  :  quse  utrseque 
in  Isaia  commemorantur.  VadSj  inquit  Dominusad 
Isaiam,  in  occui^nm  A  chazj  tu  el  quirelwtus  est  fiJias 
tuus  lasub  ad  aquwductumpiscinoasuperioris  in  agro 
fullonis  {/sa.  vii).  De  inferiori  piscina  postea  sic 
ait.'  Congregaslis,  inquit,  aquaspiscina*  inferioriset 
domos  Jerusalem  numerastiSf  et  fecistis  locuminter 
murum  et  murum  et  aquas  piscimxr  veteriscollegistis 
ot  non  respexistis  ad  eum  qui  fecit  eam  (Isa.  xxu) 
Si  ergo  Jerusalem  est  anima,  duse  natui*8e  anim» 
sunt  duae  piscinfe  :  Superior  piscina  est  ratio,  per 
quam  comprebendit  ccelestia.  Inferior  piscina  est 
sensualitas,  per  quam  afTectat  terrena.  Superior 
piscina  aquaiductuin  habet  in  agro  fullonis.  Fullo 

Q  est  Christus,  qui  pannos  suos  calcat,  quiu  eleetos 
suos  per  tribubitionem  emundat,  ut  eos  super  nivem 
dealbatos  sibi  veslimcntum,  faeiat.  Civibus  fullonis 
est  ista  convnllis  lacrymarum,  pr^t^sens  scilicet 
mundus  in  ({uemadconculcandum  projecti  sumus ; 
scd,  dum  calcainur,  unimur  et  mundamur,  quia 
pressura  tribulutionis  et  charitatc  acccndit  et  cul- 
pam  ablult.  Iste  est  fullo  qui  illa  evangelica  vesti- 
menta  feccrat,  de  quibus  dictum  est  quod  candida 
erant  sicut  nix^  qualia  nonpotest  fullo  facere  super 
terrain  (Marc.  ix).  Sed  hoc  fullo  coelestis  prsevalet 
quod  fullo  terrenus  facere  non  potest.  Igitur  fuUo 
iste  agrum  habet,  ulii  flores  inveniuntur  optimi  ad 
colorandos  pannos.  Ager  est  sacra  Scnptura,  ubi 
pascuntur  animnlia  Dei,  in  <{  la  inveniuntur  diver- 

D  saruin  praecepta  virtutuin,  quasi  flores  quidam  ad 
docorandas  aniinas,  et  cardui  quoquecorruptionum 
ad  depectenda  snperiiua.  In  hoc  agro  cumnius, 
quando  divinaniScrupturamlegimus  ;  flortfs  coiligi- 
mus,  quandopraecepta  discimus ;  pannos  coloramus 
quandopnecepta  implendo  virtutibusanimasnoatras 
decoramus.  Paticntia  est  in  rosa,  castitas  in  Ulio, 
charitas  in  croco,  huinilitas  in  viola,  puritas  in  sap- 
phiro.  Bene  autem  peragrumfulionistransitaquie- 
ductus  piscitt»  superioris  ;  piscina  enim  supcrior^ 
sicut  jam  dictum  est,  eminentior  vis  est  mentia 
nostra?  id  est  i*ntio.  Aqumductuspiscinfesuperioris 
radius  esl  contemplationis.  Per  studium  auiem  di- 
vinsB  lectionis  aperitur  via  cordi  no^tiH)  usque  ad 
contemplandum  lumen  divinitatis  ut  illinc,  quasi  de 


MISCELLANEA.  -  UB.  L 


574 


qase  vivoe  spiritualium  donorum  descendant  A  lium  illccebrarum  descendit.  Sed  tunc  intermurum 


ium  eontemplationis  ad  irrigandum  et  im- 
Q  sinum  mentis  nostrce.  Piscina  infei-iorest 

visanimae,  hoc  est  sensualitas.  Iloechahet 
\  aquoeductus,  quinque  sensus  corporis,  per 
lectamenta  hujus  mund  i  influunt,  ([uasi  aquae 
i  ad  replendum  appetitum  nostro;  carualita- 
ndus  enim  fons  est,  aquse  ohlectamenta 
aquceductus  sensus  nosfri,  piscina  sensuali- 
ra.  Isti  quinque  ductus  aquoe  quinqucpor- 
nt,  in  quibus  multitudo  langueutium  jacet, 
im  per  quinque  sensus  corporis  corruptio- 
!cati  contrahimus,  quasi  in  quinque  portici- 
ruidijacemus.SedangelusDominisecundum 

in  piscinam  deseendit  et   movetur  nqua 


et  murum  est,  <|uando  carnem  nec  in  necessitate 
respuit,  nec  in  voluptate  diligit.  Non  ergo  culpa  est 
inter  murum  et  murum  ad  colligendasaquasiacum 
facere,  quia  culpa  non  esi  temporalibus  bonis  in 
necessitatibus  naturam  confovere;  sed  culpa  est 
necessitatis  loco  cupiditates  admittere. 

TiT.  CLXXV.  Descriptioiws  tomporis  et  Jiheri 

arhitrii. 

Tempus  est  numeinis  mortuorum  ordine  sibi  suc- 
cedentium.Liberumarbitriumesthabiiitasrationalis 
voluntntis,  qua  potest,  vel  adjuvantegratia,  ad  bo- 
num  quod  nou  habet,  aut  minus  habet  proficere  ; 
vel  sinente  gratia  [justitiaj  a  bono  quod  vel  habet 
vel  habere  debet,  per  semetipsam  deficere.   Item 


r),  quia  dum  divina  aspiratio  peccatorem  ^  libcrum  arbitrium  est  iu  rationali  voluntate  spon- 


igit,  illico  terrorejudiciiconturbatur  carna- 
eientia.  Kt  quicunque  post  motioncm  aquae 
lam  descenderit,  sanus  fit  a  quacunque  te- 
nDrmitate,  quia  divina  gratia  pra^ventus 
*,  si  vere  se  ad  poenitentiam  humiliat,  et 
itiam  puram  conveniens  anteacta  mala 
puniendo  dijudicat,  de  quolibet  delicto 
3onsequi  meretur. 

am  ipsa  verba  quae  de  hac  piscina  suprn 
.8  inspiciamus.  Cougrcgastis,  inquit,  aijtias 
inferioris  (Jsa.  xxii).  Non  aet  vitium  aquas 
spiscina;  bihere,  sed  viliumestcongregare, 
i  nobis  bonis  transitoriis  uti  ad  necessita- 


taneus  appelitus  boni,  qui  nec  coacto  dari,  nec  in- 

vito  auferri  potest. 

TiT.  (^lLXXVi.  Quod  is  soJus  laudahiJiter  in  aJio 

pevcatum  uJciscitur  qui  ad  consensum  peccati  non 

incJinatur. 

Nemopotest  ejusdem  culpee  sociusessoetvindex. 
Indignum  est  enim  ut  ille  de  peccato  arguere  prse- 
sumat  alium,  qui  needum  a  peccato  castigai^e  voluit 
semetipsum.  Scriplum  quippe  est :  StelitPJnneeset 
pJacavit  (PsaJ.  cv).  Stans  etenim  prostratos  in  tur- 
pitudine  fornicntionis  transfigit ,  et  Deum  placat, 
quia,  sicut  dictum  est,  iUc  solus  iaudabiliterinalio 
peccntumulciseiturqui,  in  semetipso,  per  amorem 


non  diligero  ad  suporfluitatem ;  aquas  enim  C  juslitiae  erectus,  ad  consensum  peccati  non  inclina- 


nferioris  congregat  qui  temporalia  bonn  non 
necessitatis,  sed  adexplefionem  cupiditntis 
it.  Deincops  dnmns,  nit,  JornsiiJem  nnnie^ 
•/c/.)Si  Jerusalemanimnsdicimus,  domus  Je- 
Qon  incongrue  corpora  appellamus.  Donms 
usalem  nunierare  est,  considerata  multitu- 
linum,  timeiededefectu  rerum,  computnre 
coi-poris,  et  non  oontidere  in  muniflcentia 
I.  l 'nde  et  postmodum  suhjunxit :  Aquas 
'eteris  coJlerjisliSf  ct  nonresprxistisnd  onm 
eamiihid.).  Quasi  diceret:  Temporaliabona 
leeunt  et  velerasfuint ,  avnre  eolligitis,  et 
eorum  aeternum  lespicere  nonvultis;  sed 


tur.  Hinc  est  econtrario  quod  filii  Israel,  cum  scelus 
Gabaonitarum  vindicaturi  contra  filios  Benjamin, 
mngis  confldentia  multitudinis  quam  zelo  virtutis 
excitati,  in  pra^Iio  convenissent,  tam  magna  plaga 
prostrati  sunt ,  ut  prima  die  usque  ad  viginti  duo 
millia,  secunda  vero  octodecim  millia  corruisse  le- 
gantur  iJudic.  xx).  Sunt  enim  nonnulli  qui  potestate 
qua  caeteris  prtceminent  libere  subjectorum  culpas 
arguere  volunt :  et  tamen  easdem  in  se  culpas  im- 
proba  prflesuniptione  fovere  non  desistunt.  Sod  hos 
tales  aliense  culpse  vindices  ipsi  iidem  qui  puniendi 
sunt  perimunt,  quia  cum  ab  eis  superbe  arguuntur, 
illa  manifeste  exprobrantes  vitia,  ipsos  sui  accusa- 


id  pcrpetuam  vitam  creatas  temporaliter  D  toresreosostendunt.  Sedfiliilsrael  victoriam.  quam 


imctis.  Quod  autcinait,  focistisJacum  intor 
'l  murum  (ihid.}y  ad  eaindem  cupiditatem 
im  est.  Ilabet  enim  aniina  et  exteriorem 
irem  murum.  Murus  exlerior  est  corpus, 
oa  clauditur,  et  quodammodo  incarceratn 
llurus  intcrior  cst  irn  natuialis  virlus  ani- 
▼itiis  irascilur,  et  rontra  tentamenta  mu- 
ia  ad  hoc  daln  est  hoec  virtus  anima^ ,  ut 
contra  vitia  se  muniat,  et  cuncta  tenta- 
iiasi  jaeula  queedniii,  inimici  propellat.  In- 
nro  munita,  aninin  oinnia  quee  carnis  sunt, 
ile  esset,  respuere  cupit;  exteriori  autem 
asa,  nonnunqunin  ctiam  ad  sordes  carna- 


multitudine  non  possunt,  fletibus  tandem  obtinent, 
quia  seepe  prselati  subjectorum  improperiis  humi- 
liati,  discunt  peecantium  animos  superba  et  tumida 
inveclione  non  irritare.  sed  blanda  potius  ethumili 
adinouitione  corrigere.  Facilo  enim  illius  increpa- 
tioni  n  peccantibus  revei*entia  tribuitur  qui  et  sua 
humiliter  plangore  et  aliena  peccata  misehcorditer 
reprehendere  non  dubitatur;  neque  tunc  audet 
peccator  ae  contra  verba  arguentis  erigere  ,  cum 
iii  vita  ejus  nihil  invenit  quod  merito  possit  cul* 
pare  (52). 

TiT.  GLXXVII.  Mystica  descriptio  natura  cervse. 
Dicitur  de  eerva  quod  cum  vulnerata   fueiit  a 


septeni  peccatis  niortaJihuSf  ot  do  effoctibus  eorumdemf  vidc  tomum  primum  in  Matthaeum, 
»ne  Dominica. 


575 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


576 


venatere,  si  quidem  tanta  exstilerit  plnga;  violentia 
ut  cairere  non  qneat,  debilitala  ac  retardata  capi- 
tur  et  occiditur.  Si  vero  dolor  vulneris  adhuc  vires 
omnino  non  abstulerit,  cursu  elabitur  et  fugiens 
per  deserta  secum  sagittnm  infixam  portat.  Tunc 
circuit  gemens  et  dolens,  nec  inveniens  manum 
qu8B  mortiferum  telum  de  oorpore  suo  evellat,, 
tandem  vadit ,  et  quserit  dictamum ,  et  comedit 
ipsum  :  cujus  sucous,  cum  ad  interiora  receptus 
fuerit,  penetrat  omnia  sua  virtute,  et  perveniens 
usqne  ad  vulnus  potenter  ejicit  ferrum,  atque  de 
imis  etiam  visocribus  emorgere  facit.  Cerva  est 
castaet  munda  anima.  Sagitta?  sunt  desideria  mala. 
Venatores  sunt  da^mones;  qui  quoties  cordibus 
nostris,  sive  per  visum,  sive  per  nuditum,  sive  pcr- 
gustum,  sive  per  odoralum  f  sive  per  tactum ,  de 
exterioribuspravadesideriainjiciunt,  quosi  venato- 
res  de  longe  animae  sagiltas  mortiferas  immittunt. 
Anima  vero  si  per  delertationem  pravi  desideni 
usque  ad  consensum  operis  debililatur,  tunc  quasi 
capitur  et  occiditur.  Si  nautcm  fugit  et  declinat  pei*- 
petrationem  pravi  operis,  ot  nihilominus  tamen  de- 
lectationis  illicilse  ferrum  infixumejicere  non  valet, 
quasi  auctorem  mortis  eiTugit.  Sed  tamen  adhuc 
plene  mortis  periculum  non  evasit.  Sed  et  quod 
facere  possit  ne  inoriatur,  in  solitudinem  eat  et 
quserat  dictamum,  hoc  est  Verbum  Dei.  Et  cum 
illud  sive  pcr  lectioncm  sacram,  sive  percolloquium 
sanctorum  invcnerit,  sumat  avide  et  comedat,  atque 
illius  dulcedine  omnem  mortiferoe  delectationis  cor- 
ruptionem  expellatf  et  se  ad  intcgritatem  pristinae 
sanitatis,  omni  periculo  effugato,  restituat,  quia 
nihii  citius  malam  quam  bona  delectatio  excludit; 
et  cum  mens  illam  gustare  coeperit,  statim  istam 
sponte  derehnquit. 

TiT.  CLXXVIII.  Do  quadruplici  saiiorum  et  ivgro- 

toruni  difTercntia, 

Medici  qui  morbos  corporum  curare  solent  qna- 
tuor  qualitates  humanee  vitee  denniunt :  Sanativum, 
sanum,  aegrotativum ,  aegrotum.  Kx  his  quatuor 
species  constituuntur.  Sanativi  et  sani,  eegrotativi 
et  cegroti ,  sanativi  et  segroti ,  aegrotativi  et  sani. 
Sanativi  sunt  quorum  natura  nullo  intrinsecus  latenti 
vitio  corrupta  est.  Sani  sunt  quos  nulla  manifesti 
doloris  niolestia  vexat.  yEgrbtativi  sunt  qui  intrin- 
secus  latentcm  habent  corruptionem.  ^Egroti  sunt 
quos  manifestus  dolor  excruciat.  Sanativi  et  sani 
suilt  quorum  natura  intrinsecus  a  corruptiono  est 
solida ,  et  extrinsecus  a  doloris  vexatione  quiela. 
i^g^otativi  et  sogroti  sunt  qui  et  intrinsecus  latentis 
vitii  cori*uptionem  et  foris  molestiam  doloris  susti- 
nent,  sive  ipse  dolor  ab  interiori  corruptione  sit 
ortus,  siveab  extoriorisalicujus  molestiu)  occasione 
illatus.  Sanativi  et  oegroti  sunt  quorum  natura  inte- 
rius  corruptionem  non  habet,  sed  exterius  alioujus 
Isesionis  dolorem  sustinet.  ^]gi*otativi  et  sani  sunt 
qui  quidem  manifestum  dolorem  non  sentiunt,  in- 
^erius  tamen  tanto  periculosius ,  quanto  occultius 


A  latentis  corruptelfe  vulnus  gerunt.  Ex  his  qua- 
tuor  gradibus  hominum  optimi  sunt  sanativi  et 
sani.  Fessinii  negrotativi  et  legroti.  Medii  sanativi  et 
(egroti,  et  fegrotativi  et  sani.  Meliores  sunt  tamen 
sanativi  et  legroti  qunm  o^grotativi  et  sani,  quia  et  in 
iilis  natum  integra  sunitutem  violenter  turbatam 
facilc  recipit,  et  in  istis  natura  corrupta  0amtateiii 
tenuiter  et  dubie  concessam  facile  amittit.  In  illis 
sanitas  non  exstincta,  sed  violenter,  exasperata  est; 
in  istis  fiegritudo  non  ablata,  sed  leviter  sopita  est. 
Et  idcirco  sicut  hoc  facilequamlibet  levi  occasione 
ad  antiquam  corruptionem  revortitur,  ita  et  illa 
facili  remedio  ad  pristinam  integritatem  reparatur. 
Hflec  idcirco  distinxif  quoniam  ex  statu  corporum 
perpendi  potcst  qunlitns  mcntium.  Sunt  etenim  si- 

D  miiiter  in  nnimo  difierenfifle  quafuor,  id  est  virtus, 
jusfitia,  vitium,  peccatum.  Quod  autem  sanattvum 
est  in  corpore,  hoo  est  virtus  in  mente.  Etquod  est 
sanum  in  corporc,  hoc  est  justitia  in  mente.  Quod 
vero  segrotativum  in  corpore,  hoc  est  vitium  in 
mente.  Kt  quod  est  eegrofum  in  corpore,  hoc  est 
pecoatum  in  menle.  Non  ergo  omnis  qui  virtutem 
aliquam  hnbet,  sed  qui  justitiam  facit  justus  est, 
neque  omnis ,  qui  vitium  aliquod  habet,  sed  qni 
peccatum  facit,  pecoator  est.  Nam  justi  etinm,  quam- 
visnolentes,  nliquando  punctiones  vitiorum  sentiunt 
ex  iniirmilate  camis  quam  corruptibilcm  poHant 
sed  quia  se  eis  per  consensum  non  inolinant,  motus 
ipse ,  qui  ex  vitio  corruplionis  oritur,  piH>  peocato 
sentientibus  nec  consentientibus  non  imputatur. 
Est  ergo  illic  vitium ,  et  tamen  peccatum  non  est.' 
Sunt  iterum  multi  quorum  naturanon  adeo  pas- 
sionibus  vitiorum  aflbcfa  est,  qui  tamcn  siepe  per 
negligentiam  in  pecoataincidant.  Quos  quideni  lauto 
major  peooanfes  rcntus  obiigat  quanto  minor  ad 
peccandum  eos  ncoessitns  impcllebat.  Illi  ergo  quo- 
rum  vif  iorum  aiTectibus  magis  oorrupta  est  natura,  fa- 
ciliuscadunt,  Inboriosiusresurgunt;  ettnmen,8i  sea 
pcccato  custodierinf,  plus  merentur;  si  peccaveiint, 
citius  veniam  consequuntur.  Qui  autem  fortioris 
sunt  naturfefardius  cadunt,  citiusque  rcsurgunt;  et 
idcirco,  si  in  virtute  pcrstiterint,  minus  merentur ; 
si  in  peccafum  ceciderint,  nmplius  rei  habentur. 

TiT.  CliXXIX.  De  ro  qr.n.l  scriptum  est :  «  Sc- 
quuntur  Agnniu  qnocunquc  icrit,  » 

D  Sequuntur  Agnuni  quocunquo  iorit  (Apoc,  xtv). 
Agnns  per  humilitatem  et  virginitatem  venit  ad  nos; 
per  humilitatcm  et  virginitateni  prsecessit  nos.  De 
humili  enim  et  Virgine  natus  est  virgo  ipse  et  hu- 
milis.  Huniilitas  Virginis  et  virginitas  humilis  via 
est  qua  venit.  Nos  ergo  venire  non  possumus  qua 
venit;  sequi  tamen  possumus  quo  ivit,  quia  si 
habere  non  possumus  parentes  virgines,  virgines 
permanere  nonprobibemur.  Qui  virgo  est  et  humilis 
non  est,  sivc  qui  humilis  est  et  virgo  non  est,  se- 
quitur  Agnum,  sed  non  quocAinque  ierif.  Solusille 
Agnuni  sequitur  quocunque  ierit,  qui  cuui  humili- 
tate  virginitatem ,  ot  cum  virginitate  humilitafcm 
custodit,   Sane  ex  duobus  imperfecfis  melius  csf 


MI9CELLANE4.  -  Llfi.  L 


5^ 


n  soln  humilitate  quam  sola  virgin:tate  aequi,  A  nem;  propter  misericordiam  animam  flnam  tnrhavit 


iiumilitas  sine  virginitate  salvarc  hominem 
;,  virginttas  sine  humilitate  non  potest. 

TiT.  (UjXXX.  De  Irjplici  conipasaione, 

IX  compassionis  modus  est.  Siquidem  com- 
mum  alia  est  ex  vitio,  alia  ex  nntura,  alia  ex 
e.  Compassio  ex  vitio  est,  qunndo  efTectus 
>  reprehensibili  doloro  tangitur,  uhi  illicito 
amore  tenebatur.  Compassio  ex  nntura  est, 
lo  ex  insito  sibi  pietatis  nfTectu,  nnimus  alie- 
nimnis  condolet,  quoties  contra  pictntis  vel 
nitatis  mensurameos  opprimi  siveaffligividet. 


ad  compassioncm.  In  carne  sua  doluit  pro  nobis 
patiendo;  in  montesuacondohiitnohiacompatiendo. 
Et  quemadmodum  carnis  infirmitas  in  ipso  secun- 
dum  affectumnalurtenohiitpcenam  suam,  sic  men- 
tis  pidtas  secundum  nflectum  niiscricordiaB  noluit 
miseriamnlicnnm..Siculoutm  cnlioein  pussioais  se- 
cundumcarnis  voluntatcm  nse  Irunsferri  postulahat, 
quein  non  transrercndiim  esse  prwsciehnt ,  sic  sen- 
tentin  condenmnf  ionis  sccundum  pictatcm  aliis  mi- 
tigari  exorabat,  quam  immutabilcm  praevidebat. 
Pietas  enim  qiiod  suum  ct*at  opcrahatur  niiserando, 
et  ratio  quod  suum  erat  sequehatur  divinas  disposi- 
tioni  obediendo.  Propteren  nihilcontrarictntis  erat 


assio  ex  virtnte  est,  quando  propter  Deum 

sdoloi*ihus  compatimur,  cum  scilicetvel  justi-  n  si  Christus  homo  secundum  affectum  pietatis  quam 

centiamamigividenius.com-       in  hiimanitate  sua  assampsoi*at  aliquid  volehat, 


>remi,  vel  innocentiam 
»  ex  vitio  est  culpobilis ;  compassio  ex  natura 
reprehensibilis;  compassiocx  virtute  laudabi- 
rima  reprehenditur,  tertia  laudatur,  secunda 
L  nec  culpam  habct,  quia  ex  naturn  est,  nec 
ium ,  quia  ex  vitute  non  est.  in  hac  ergo  vita 
lin  caro  mortalis  Isadi  potest  passiono,  tandiu 
animus  mutabilis  iangi  potest  compassiune. 
tutem  utrumque   vei'aciter  impassiliile  erit, 
profecto  neque  passio  cami ,  neque  compassio 
olla  inesse  poterit.  Nunc  ergo  mutabilitate 
ene  utrumque  utitur,  si  et  caro  in  passione  pa- 
im  non  deserit  et   animus  in  compassione 
(«emensuram  non  transcendit.  Si  igiturtempus 
assionis  quaeris,  quandiu  pntipossumus,  com- 
ebemus.  Si  locum  quoeris,  illic  compnssionis  C  batio.  Bona  tui*batio.  Beneturhaturqui  pietate  mo- 
ieordia  exhibenda  cst  uhi  adhuc  passionis  mi- 
despernnda  non  est.  David,  segrotante  fllio,  la- 
18  fudit;  mortuo,  faciem  lnvit(//  Heg.  xii),  ut 
deret  quia  tandiu  compassionis  misericordia 
nda  est  quandiupassionismiseriadesperanda 
tflt.  Est  tamen  quidam  compassionis  affectus 
sturam  etiam  perdifam  miseratione  prosequi- 
aecundum  quem  in  nostri  generis  similitudine 
culpe  non  corrigendee  irascimur ,  iia  naturee 
mtinguendoe  miseremur.  Nunc  autem  vita  mor- 
H  mntahilitati  suhdita ,  nunc  interim  pro  parte 
rim  snstinet,  sed    posteo  ad  incorruptionem 
lala  deponet.  Nunc  interim  inutroque  scgrotat, 


quod  tamen  sccundum  voluntatem  divinam  in  quo 
cum  pntre  omnia  disponebat,  futurum  non  esse  prad- 
sciehat,  quiu  hoc  ad  veram  humaniintem  pertinebat 
ut  pietate  moverctur  et  hoc  ad  veram  divinitatem 
pertinebnt,  ut  a  sua  dispositione  non  moveretur. 
Itaque  sccuudum  ulrumquefecitquoddebuit.  Neque 
ideo  sibi  conliarius  fuit,  sisecundum  pielatem  hu- 
man!tati  congiuainvoluit,quod  secundum  justifiam 
Divinitati  dehiiiim  noluit,  quin  et  hoc  velle  et  illud 
nollc,  utruinquc  voluit,  Sfriptum  est  enim  :  Ji'3U8 
autem  infremuit  sjtiritu,  el  turbavit  semetipsum 
{Joaii,  xi).Hic  intondite.  Turbavit  semetipsum, QaO" 
modoturhavit?Oua)  fuitista  turbatioqunsemetipsum 
turbavit  Jesus?  Pietas  ipsa,  miseratio  ipsa  fuit  tur- 


vebatur.  Turbavit  semctipsum,  Miseratio  turbavit 
eum,  et  ipse  semetipsum  turbavit,  qui  miserationem 
sponte  suscepit.  Sicut  tradidit  semetipsum  quando 
Jiidas  tradidit  ipsum,  sic  turbavit  semetipsum 
quando  miseratio  turbavit  eum.  Notum  est  hoc  et 
frequenti  usu  probatum,  dicitur  homini  quando 
aliquid  patitur  :  Tu  temetipsum  turbasti ;  tu  tibi  fe- 
cisti  malum  hoc.  Sic  turbavit  Jesus  semetipsum, 
quando  miseratio  turbavit  eum,  quam  sponte  susce- 
perat.  Et  scmetipsum  tradidit  quando  ille  tradidit 
cui  ad  tradendum  potestatem  concesserat.  Sic  ita- 
qne  Jesus  in  humanitate  assumpta,  quandiu  eam 
passibilem  poiiare  voluit ,  secundum  proprietatem 


BsioBe  videlicet  in  carne,  et  compasssione  in  D  humunitatis,  et  passionem  in  carne,  etcompassio- 


9.  Tunc  in  utroque  sanabitur,  ut  et  per  immor- 
lem  camis  contrapassionem  carnis,  perimmu- 
Ifttem  mentis  contra  compassionem  mentis  con- 
tur.  Sicut  enim  eegritudo  carnis  est  pati,  ita 
udo  mentis  est  compati.  i^opterea  Deus  homo 
itrumque  tollere  venit,  utrumque  toleravit. 
3pii  passionem  in  carne,  suscepit  compassio- 
nmente.  In  utroque  a;gix>tai*e  voiuitpropternos, 
utroque  nos  »grotantes  sanaret.  Inflrma- 
Bi  passione  in  piena  sua ;  infirmatus  est  com- 
one  in  miseria  aliena.  Eo  usquepassionem  sus- 
y  ut  pro  morituris  moreretur.  Eo  usque  com- 
onem  suaceptt,  ut  pro  perituris  lacrymaretur. 
ter  misertam  camemsuamiradidit  ad  paseio- 


nem  in  meute  portavit.  In  qua  tameu  modo  ad 
immutabilitatem  translatus ,  nec  pati  potest  nd  cor- 
ruptionem,  ncc  compati  ad  turhationem,  qiiando 
Christum  secundum  hominem  novimu8,et  patientem 
et  compatientem  novimus,  Dctcccrunty  inqult,  sicut 
fumusdics  moi^  et  ossamea  sicut  cremium  aruerunt 
{PsaL  ci).  Dies  defecerunt  propter  passioiiem,  ossa 
aruerunt  propter  compassionem.Propter  passionem 
mortua  est  caro ;  propter  compassionem  arefacta 
cst  anima.  Dolor  compassionis  quasi  f^ixura  qu»- 
dam  animse  fdit,  qua  urebatur  miseratione,  preme- 
baturcompassione,  siccabaturdesperatione :  despe- 
ratione  dico,  non  prc^ter  ae,  sed  propter  illoB  qul 
ueo  ift  malo  eorrigendi,  neque  «  malo  mnA  UW^ 


579 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


580 


randi.  In  his  omnil)us  Christum  secundum  carnem 
novimus ,  quando  voram  humanitatem  et  in  vera 
humanitate  verani  portavit  mortalitatem.  Kunc 
auleiii  jaw  sccunduin  cariiein  noii  noviinus{JI  Cor. 
y)f  postquam  resurgens  a  inorluisjain  non  inoriiur ; 
mors  illi  uUra  non  doininabitur,  quod  vniin  vivil, 
vivil,  Deo  (liom,  vi). 

TiT.  CLWW,  Mysteriuin  de  nuinero procedenliuin 
ad  puynam  cuin  Gedeone, 

Et  factus  est  numerus  eorum  gui  lninbuerunt  lin- 
gua  sua  trecenli  viri  (Judic,  vii;.  Plerique  Latini 
codices  non  habcnt  inunu  sua,  scd  tnnluinmodo  Jin- 
gua  suUf  quonia  n  sic  intellexerunt  quod  supradictuii; 
est,  srcwU*tf/ios.GraBCusautem  utruinquehnbct/nrtAiw 
sua  et  Jingua  suUy  nisi  intelligatur  quod  manu  aquam 
raptam  in  os  projiciebant ;  et  hoc  erat  simile  cnni- 
bus  bibentibus  qui  non  ore  apposito  sicut  bovcs 
aquam  adducunt  quam  bibunt,   sed  lingua  in  os 
rapiunt,  sicut  etiam  isti  fecisse  intelliguntur,  ut  sci- 
licet  manu  aquam  in  os  projicerent,  quain  lingua 
exciperent.  Nam  et  interpretatio  ex  Hebrteo  planius 
habet  his  verbis  :  Fuit  ituquc  nuinerus  eoruin  qui, 
manu  inosprojiciente,  aquain  Jainbuerunt,  frecenti 
viri,  Neque  eniin  solent  hominesita  btbereut,  sine 
opere  manus ,  lingua  sicut  canes  aquam  hauriant. 
At  vero  istis  prajceptum  erat  ut  hoc  facerent ;  sed 
cum  ad  bibendum  descendissent  ad  aquain,  multi 
genuflexo  biberunt  :  quod  facilius  et  minore  labore 
fleret.  Pauci  vero  quia  non  genu  flexo  se  incur\'ave- 
runt,  ut  canes  biberunt,  sed  aquam  in  os  jectam, 
quorum  numerus ,  quia  trecenti  erant,  signum  insi- 
nuat  crucispropter  htteram  Thau  graecam.  Quo  nu- 
mero  etiam  gentes  magis  in  crucilixum  credituras 
esse  pnefiguratum  est ;  quod  littera  Gra3ca  est,  unde 
Grsecorum  nominc  Aposlolus  omnes  gentes  signifi- 
cat  cum  dicit :  Judivo priiuum  et  Gnvco  i^lioin,  ii) ;  et  : 
Judvuis  et  Grivcis  (ibid,),  sa^pe  ita  commeinorans 
circumcisionem  et  preeputiuin,  quod  in  linguis  gen- 
tium  Gra5ca  ita  excellat  utper  hanc  omnes  decenter 
significentur.  Istenumerusetin  vernaculis  Abrahae 
aniinadveKendus  est  perquos  fratrem  ab  hostibus 
liberavit,  quando  eum  Melchisedech  in  magno  luys- 
terio  benedixit  (Gcn.  xiv).  Quod  enim exuberant  illis 
octodecim  (nam  trecenti  et  octodecim  fuisse  refe- 
runlur  [/7)/c/.],  videturmihi  fuisse  significatum  quo 
etiam  tempore  fiei  et ,  id  est  tei*tio ,   quod  futurum 
erat  sub  gratia.  Nani  priinum  est  ante  legeni,  secun- 
dum  sub  lege,  tertiuuisub  gratia.  Singula  Verotem- 
pora  senario  numero  signiiicata  sunt  propter  per- 
fectionem.  Nain  ter  bcx  octodeciin  sunt.  Unde  et 
illa  mulier  octodecim  annos  habebat  in  infirmitate, 
quam  curvam  Salvator  cum  invenisset,  erexit  atque 
a  diaboli  alligamento,  utEvangehum  indicat,  solvit 
{[jUC.  xv).  Quod  vero  ita  isti  probati  sunt  per  quos 
vinceret  Gedeon,  ut  similes  in  bibendo  canibus  dice- 
rentur,  signiflcat  quod  coutemptibiJia  et  ignobiJia 

(58)  De  duabus  scholis  vide  tom.  primum  circa 
prinoipium. —  Quodprwcepta  Dei  muUiB  nomimbus 


B 


A  oJegit  Deus(ICor,  i).  Pro  contemptu  enim  habentur 

canes.  Unde  dicit :  iVo//  est  bonuin  sumere  panem 

fiJioruin  et  mitture  canibus  (MaJtb,  xv). 

TiT.  CLXXXII.  Quid  est  quod  quieverit  terraqua- 
draginta  annispost  peccaium  Gedeonis, 

Non  pra^mittenda  videtur  quasstio  quomodo  qui- 
everit  terra  quadraginta  annis  post  peccatum  Ge- 
deonis  (Judic,  viu),  cum  post  victoriam  qua  libera- 
vit  Hebrseos  exauro  spoliorum  fecerit  abominatio- 
nem ;  et  pust  illam  fornicatus  fuerit  omnis  Israel,  et 
fuerit  illi  et  domui  ejus  in  scandalum.  Quomodo  ergo 
post  hoc  lantum  nefas  quod  et  Gedeon  et  populus 
eominisit,  requievit  terra  quadraginta  annis,  cum 
hoc  Scriptura  soleat  oslendere;  cum  a  Domino  Deo 
populus  fornicaretur,  tunc  potius  pacem  iilos  per- 
dere,  non  acquirere,  et  hostibus  subjugari,  non 
ab  hostiuin  infestatione  muniri  ?  Sed  inteiiigendum 
est  sicul  solct  Scriptura,  per  prolepsim,  id  est  per 
occupationem  dixisse  quod  fecerit  ephod  contra  Dei 
iegeiu  Gedeon  ex  illo  auroquodfuerathostibusde- 
victis  ablatum,  quia  uno  ioco  dicere  voluit  et  unde 
erat  auruin  et  quid  de  illo  factum  sit;  sed  postea  fa- 
ctumestinfmedieruinGedeonhocpeccatumquando 
consecuta  sunt  etiam  inala  quo)  deinde  Scriptura 
contexuit;  posteaquam  commemoravit  quot  annis 
in  diebus  Gedeon  terra  conquievit ;  quos  annos  re- 
capilulando  conimemoravit,  id  est  ad  ordiuem  quem 
pcrverlerat  prius  dicendo  de  illo  scandalo  quod  no- 
vissime  factum  est  (bS), 

TiT.  CLXXXIIl.   Quid  propter  proBsciealiam    et 
^  priedestinutionem  Dci  ciamant  quotidie  perversi. 

Nonprudentiuindiligentia,  sedstolidorumquerela 
est :  Sine  me,  ita  vivain.  Qui  ad  vitam  pradestinatus 
csl,  perirc  non  potest.  Quare  conabor  i  quod  futorum 
est,  liel.  Et  tainennemo  vulneratus  aut  tieger  dicit : 
Sine  ine ;  si  viclurus  suin,  non  moriar.  Quid  medi- 
cus  faciet?  quod  futurum  est,  iiet.  Et  non  timent ani- 
mue  axind  legem  dare,  quam  corpori  suo  prfiescribere 
nolunt.  Ciamant  hoc  quolidie  perverai  :  Noiite  ad- 
monere,  nohte  corrigere ;  si  vult  Deus,  justillcabit 
nos.  Et  nemo  dicit  :  Nolite  cibum  praDparare,  nolite 
vestimentumdare.  Si  vultDeus  pascetetvestietnos, 
el  dicit:  Non  possumus  boni  esse,  nisi  Deus  hoc  fa- 
ciat.  Ergo  bona  illa  sine  Deo  habere  non  potestis ; 
et  ista  potestis  ?  imo  Deus  potius  in  isiis  studium 
Y)  vestrum  quairit,  qua3  nisi  volentes  habei^e  non  pote- 
stis  :  nun  in  iliis  quas  in  tantum  arbitrio  vestro  non 
subduntur,  ut  S4epe  ea  habere  non  possitis  cum  desi- 
deratis.  et  habealis  cum  despicitis. 

TiT.  CLXXXiV.    De  sapieutia  Dei  et  homiDia,  et 
quod  sit  dupJex,  superior  et  iaferior, 

Sapientia  a  corde  procedit  et  exit  per  oe,  et  in- 
trat  per  aurem,  et  in  corde  requiescit.  Neo  diseedit 
unde  exil,  et  accedit  ubi  non  fuit.  Eetqae  velanda 
atque  ornanda  sapientia  cumexitadnos  Deisapientia 
cum  primum  in  rerum  creatione  ad  nos  egressafoit, 

sigaiiicantur,  Ibid.  —  Do  liis  qui  in  Jege  ambulaat 
vel  staiU  vel  decliaaat,  Ibid.— Z>^  tribus  viis,  Ibid. 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


S82 


udaexivif ,  sed  speciercruin  crcnturain  induta  A  quge  tnmen  si  linnt,  nec  rnlio  IsjRditur,  ncc  justitia 

violntur.l^r»iceplum  exrntione  est,  ut  cumcriminosi 
et  publice  pcccaulesab  ecclesiueliminibusal^stinere 
jui»entiir.  Fraiceptum  secundum  ralionem  est,  ut  si 
quis  quae  in  boc  niundo  bcite  possidet,  cuncta  pau- 
pei  ibus  crognre  pra»ciperelur.  PriHceptum  prwter 
rationem,  sicutquosdam  snuctoruni  Patrumlegimus 
multa  ridiculn,  et  a  ralione  bumnun  nbeaa,  ad  cxpe- 
riendam  obedientia^  vii-tutcm  subJecliK  pru3cepisse, 
ut  cst  vidclicetsiccos  stipites  donec  gcrmiua  produ- 
cerent  irrigare,  dura  saxa  aqua  supcrfusa  mollire, 
feroces  verbi  imperiodomare,  et  ca^tera  bujusmodi. 
Inbisergoquao  cx  ratione  proecipiuntur  obedire  de- 
bitum  est;  non  obcdirc  pocnaHs  culpa.  In  bis  quse 
secundum  rationcm  pruecipiuntur,  obedire  meritum 
est;  non  obedire  venialis  inliruiilas.  In  bisquo)  prse- 
ter  rationem  prujcipiuutur  obedire  perfectum  est  ; 
non  obcdire  minus  laudabiiis  bonilas.  In  bis  qu«ie  ex 
ratione  prascipiuntur,  nonobediie  obedientiam  de- 
struit ;  in  bis  vero  qute  secundum  rationem  et  prad- 
ter  j*ationempra3cipiuntur,  non  obedireobedientiam 
laitiit.  Ktidcirco  inbis  duobus  ullimisnon  obedienti 
meritum  minuitur;  iii  illo  veroprimo  noa  obedienti 
pooua  debelur. 

TiT.  Gij\XX.VI.  Do  bouo  sumino  et  uon  sumuiOf  et 

de  wuUiplici  malOj  peccato  et  delicto, 

Solus  Deus  est  cujus  bonum  est  idem  quod  ipse 

est.  Ideoque  solus  malus  ipse  essc  non  potest,  quia 

bono  suo  privari  non  potest.  Caetera  vero  omnia 


apparuit.  Secundoendomsapieiilia,  id  est  Fi- 
)ei  cum  se  nobis  mauifostavit,  indumentum 
}  assumpsit,  et  sic  visibilis  api>aruit.  Tertio 
velamine  verborumindutn  endemsapiontiain- 
tui  nostro  se  prtescntat.  Oporlet  namque  pro- 
lostram  fragilitatem  ex  visibilibus  ad  invisibi- 
iscendere.Sic  quoque  nostrn  saplentia  semper 
ttur  velata ;  babet  cnim  legem  formosai  mulie- 
L8B,  si  in  vestepretiosa  incedat,  pulchriorappa- 
vero  in  vestc  vili,  quasi  cxtrita  vllescit  forma. 
iam  sapicntia  pulchro  schemate  verborum  in- 
itescit;  vili  vero  induta  vilescit,  unde  dicitur  : 
ra prudeutium oruat  sapioulium{Prov,  xv). Cor 
^er,  sensus  radix,  cogitatio  palmeS;  verbum 
s,auri8  torcuIar,sapientia  vinum,  memoriaapo- 
.  Sensus  est  habilitas  intelligendi ,  id  est  cognos- 
,  et  procedit  a  corde ;  et  ab  ipso  cogitatio,  a  cogi- 
e  vero  verbum,  et  a  verbo  sapienlia  quse  intrat 
iirem,  quae  sicut  torculnr,  separnt  signilicatio- 
voceperipsam  ingrcssa.  Duplexsapientiaest, 
iferor,  altera  superior.  Infcrior  snpientia  in 
18  rerum  habetur,  superiorin  invisibiiibus  es- 
8.  Fhilosophi  autem  gentilium  in  inferiori  sa- 
a  illuminati  fuerunt ;  nam  verum  in  rebus  visi- 
JB  secundum  elementa  hujus  mundi  eftlcaciter 
rehenderunt;  verum  autem  summum  appre- 
sre  nequiverunt.  Undeest  quoddicitur.  Eteva- 
\Bi  iu  cogitatiouibus  suis  {liom,  i).  Nam  cumex 


B 


libus  ad  divinam  essentiam  conscenderent,  vo-  n  Aliu«i  Bunt  quam  bona  sua.  Ideoque  ca^lera  omnia  vel 

mala  sunt,  vel  mala  esse  possunt,  quia  bonis  suis 
vel  amissis  carent,  vel  habitis  privari  possunt,  et 
quseprivari  non  possunt,  gratia  privarinonpossunt. 
Sicergo  alia  res  omnis  aliud  estquam  bonumsuum; 
et  esse  naturaliter  potest  prseter  bouum  suum,  et 
cum  habct  bonumsuum,  bona  est;  et  cum  non  ha- 
bet,  maia.  Sciendumitem  quod  sursumbonum  unum 
quidem  est,  sed  omne  bonum  inipso  est,  etomne 
bonum  ipsum  est,  Idcoque  nec  augcri  potest,  quia 
perfectum  est,  nec  minui  quoniam  seternum  est. 
Ideoque  semper  et  quod  est.  (Jlsetera  autcm  bona 
omnia,  quia  cx  parte  sunt,  augeri  possunt;  etquia 
mutabilia  sunt,  minuipossunt:  quia  vero  aliudsunt 
abeo  eujus  sunt,  possunt  amitti.  Quia  vero  in  uni- 


\  quaedam  in  ea  assererc,  similitudine  rerum 
irum,  secundum  humana^  rationis  compreben- 
m,inenassertione  evanuerunt,utquando  dixe- 
icsf(  ir(xQQ\i  >ulI  voO,  id  est  de  bono  et  mente  et 
;ma  mundi,  assercntcs  ca  esse  tria  principia  et 
1  insequalia  :  cum  noyn  [vouv]  inferiorem    to 

[til^  dYaOctt]  esse  dixerunt,  ct  auimam  mundi 
oe.  Nec  tamen  negatur  recte  eos  dixisse  in  qui- 
iim,  ut  cum  dixerunt  origiuales  rerum  causas 
mte  consistere  divina,  et  csBtera  luiia. 
tL\XW.De  obedioutia^  quibussit pricstanda. 
{edam  sunt  ita  mala  ut  nunquam  licite  ficri 
int;  quaedam  ita  bona  ut  nunquam  possint  sine 

intermitti.  In  illis  nunquam  obedientia  exhi- 


Bi  est  ut  iiant,  neque  in  his  ut  non  fiant.  Sunt  D  versitate  rerum  duse  tantum  sunt  naturae,  corporea 


11  qusedam  media ,  quae ,  pro  tempore ,  loco  et 
I,  nunc  bona  sunt,  quia  bcuc  ilunt,  nunc  vero 
»  quia  male  fiunt.  In  his  ergo  praeccptum  obe- 
ie  locum  babet,  sive  ut  non  iiant,  cum  bene- 
potest  ut  fiant  vel  non  finnt.  Ex  bis  autem  quse- 
ex  rationc  pra^cipiuntur,  qua^dam  secundum 
aem,  quo^dam  prieter  rationem.  Ex  ratione 
ipiunlur  quorum  causa  manifesta ,  cur  preecipi 
ant  et  lieri.  Secundum  rationem  prtecipiuntur 

et  81  causam  manifestam  non  habent  cur  pne- 
lebeant,  habent  tamen  manifestam  causam  cur 

et  rationabilia  sint,  si  Oant.  Prseter  rationem 
ipiuntur  in  quibusnec  causa  apparet  aliqua  eur 
ipi  debeant,  nec  ratio  exstat  cur  fieri  debeant; 


scilicet  et  incorporea  natura ;  quae  sicut  ad  invicem 
ipsa3  diversee  sunt,  sic  etbona  earum  omuino  eadem 
essc  nonpossunt.Aliudest  igiturbonumiucorporeae 
natura;,  atquc  aliud  bonum  corporea^  naturae.  Et 
uti^aque;  cum  bonum  suum  habet,  bona  est;  cum 
vero  bouuni  suum  non  babet,  hoc  malum  ejus  est; 
et  ipsa  mala  est.  Honum  incorporcae  naturas  est  co- 
gnitio  veritatis  et  amor  virtutis,bonumverocorpo- 
reae  natura)  est  dccorpulchritudiniselintegritassa- 
nitatis.  Est  et  similitudo  hinc  inde  inter  bona  ipsa ; 
et  qu»  a  se  alia  sunt,  inter  se  dissimilia  non  sunt. 
Est  enim  quasi  pulcbritudo  qufiedam  spiritualis  na- 
turse  ipsa  cognitio  veritati^,  et  quasi  sanitaa  quae- 
dam  e8t  amor  virtutisi  et  est  pulchritudo  foria  et 


583 


APPENDIX  Ai)  HUGONIB  OPERA  DOGMAHCA. 


se4 


pulchritudo  intus,  et  sanitas  foris  et  sanitas  intus.  A.  avertitur  ciilpam  agnoscimus,  in  eo  autem  qnod 


Et  cum  pulchritudo  toUitur,  succedit  foeditas  et  tur- 
pitudo ;  et  malum  est  hoc,  sed  nondum  dolorem  facit, 
non  ingerit  cruciaium.  Cum  vero  sanitas  toUitur, 
Buccedit  corruptio  et  dolor,  et  fit  maium  magnum, 
ut  majus  constet  malum  non  amare  bonum  quam 
non  cognoscere  verum.  Privatio  bonorum  corpora- 
lium  malum  esl,  et  tantum  malum;  privatio  vero 
spiritualium  bonorum  malum  est;  nec  solum  malum 
sed  etiam  peccatum.  Ista  igitur  culpa  est,  et  illa 
poena.  Privationem  cognitionis  veri  ignorantia  con- 
sequitur;  privationem  vero  amoris  boni  concupi- 
scentia  maii.  Et  sunt  duo  mala  ista  a  quibus  omnia 
mala  oriuntur.  Ignorantia  facit,  ut  facienda  non  fa- 


motus  corporis  motum  mentis  sequitur  naturam 
solam  invenimus.  Motus  voluntatis  per  se  est  pri- 
mum  in  cogitatione,  deinde  exit  per  motom  corpo- 
ris  in  operationem.  Malus  notus  per  se  deorsum 
fluit,  sicut  massaplumbi  liquefacta  quavia  aperitur, 
ille  per  se  prsocipitatur.  Motus  bonus,  quia  sursuro 
est,  per  se  ire  non  potest. 

TiT.  CLXXXVII.  De  duobus  denariis. 
Altcra  dio  protulit  duos  denarios  et  dcdit  stabu- 
JariOf  etc.  (l^uc.  x.)  Duo  denarii  qui  in  procura- 
tione  vulnerati  expenduntur  sunt  debitum  prsecepti, 
in  quo  doctrina,  et  dcbitum  voti,  in  quo  exemplum, 
vel  duo  Testamenta,  velduo  gIadii,velduo  judicia. 


ciamus,  concupiscentia  vero  facit  ut  non  facienda      Vetus  Testamentum  quasi  vindex  judicat  crimina, 
faciamuB.  Non  facere  facienda  delictum  cst ;  facere      et  corporali  gladio  perculit  ad  puniendum :  Novum 

Testamentum  quasi  medicus  judicat  morbos,  et 


non  facienda  peccatum.  Sciendum  autcm  est  quod 
malum  substantive  dictum  ipsamtantumboni  priva- 
tionem  signiftcat ;  denominative  vero  acceptum,  ac- 
tum  mali,  sive  effectum,  sive  explicationem  ejus  de- 
monstrat.  Nam  et  malitiamalum  dicitur,  etactio  mali 
malum  vocatur ;  sed  aliud  substantive,  aliud  deno- 
minative.  Omne  peccatum  penes  voluntatem  et  in 
sola  voluntate  peccatum  est ;  et  tamen  actio  peccati 
peccatumvocatur,  quiaineapeccatum  perficitur  et 
expletur  et  explicatur.  Nec  duo  peccata  sunt  pecca- 
tum  et  actio  peccati,  sed  unum  peccatum  quod  motu 
mentis  inchoatur,  ac  deinde  motu  corporis  perfici- 
tur.  Omne  enim  peccatum  a  motu  mentis  initium 


spiritali  gladio  percutit  ad  sanandum.  Si  quid  ri- 
gore  vel  lenitate  supcreragatur,  redditur ;  si  nihil, 
non  exigitur. 

TiT.  CLXXXVIII.  De  eo  qui  malum  vel  bonum 
male  facit,  et  postea  poenitentiam  agit. 
Qui  malum  facit  et  male  facit,  postea  poenitenti 
utrumque  dimittitur,  et  quod  facit  malum ,  et  quod 
sic  facit  male.  Qui  bonum  facit  et  male  facit  postet 
poenitenti  quod  male  facit  dimittitur;  quod  bonum 
facit  reservatur,  et  adjuncta  intentio  bona  nominat 
opus  bonum. 
TiT.  CLXXXIX.  Denatune  hominiscomprobatione. 


Humit,  et  inde  excrescit  in  consummationem,  dum  q      Homo  nudus  nascitur,  pecus  vestitum.  Plus  ergo 


vel  actione  corporali  expletur  vel  si  effectum  cor- 
poralem  habere  non  potest,  pleno  consensu  confir- 
matur.  Consensus  autem  duplex  est,  alius  non  resi- 
stendi  malo,  alius  faciendi  maium.  Omnis  quippe 
motus  mentis  vel  ad  Deum  est  per  conversionem, 
cum  bonus  est ;  vel  cum  malus  est  per  aversionem 
a  Deo,  ipsa  aversio  malum  est,  et  poccatum.  Et  quia 
multis  modis  mens  a  Deo  avertitur,  multa  genera 
mali,  et  multa  peccati  genera  esse  dicuntur.  Semper 
tamen  principium  aversionis,  principium  peccati  est, 
et  ipsa  aversio  peccatum.  Et  crescit  ille  pravus  aver- 
sionis  motus,  et  exundat  in  pejus,  et  venit  primum 
in  delectationem,  deinde  in  consensum  non  rcsi- 
stendi  malo  :  quod  per  passionem  facit ;  deinde  in 
consensum  faciendi  malum,  quod  plenam  generat 
passionem  :  et  tunc  peccatum  in  se  consuinmatum 
est.  Exit  tamen  aliquando  usque  ad  expletionem  cor- 


illis  confert  natui-a  quibus  non  est  providentia. 

Homo  sic  dimittitur,  ut  natursB  ejus  dignitas  com- 
probetur  et  ratio  exei*citetur. 
TiT.  CXC.  De  egressu  ct  regressu  Sapientim. 
Exivi  a  Patre  et  vcni  in  mundum  ;  iterum  re- 
linquo  mundum  et  vado  ad  Patrem  (Joan,  xvi). 
Primus  exitus  Sapientiae  est  a  sinu  Patris  ad  cor 
hominis.  Secundus  induta  voce  per  os  egreditor, 
et  venit  ad  aurem,  ibique  se  exspolians  per  aoditom 
cordi  illabitur,  ut  iterum  mundum  relinquens  per 
cordis  contemplationem  ad  Patrem  revertator.  In 
corde  radicat,  in  ore  pullulat,  in  aure  torcolator, 
et  iterum  a  cordis  apotheca  recipitur*  Vox  vcsti- 
mentum  est  sapientise,  sicut  scriptum  est  :  Lingua 
sapientium  ornat  scicntiam{Prov.  xv).  Etsapientia 
non    egreditur,  nisi   induta,  nec  regreditor   nisi 
exula.  Similiter  species  creaturse  vestimentum  est 


poralisactionis.Qutevidelicetactio  cuminseessen- ])  sapientiee,  quo  operta  egreditur  et  videtur,  sicut 


tialiler  peccatum  non  sit,  tantum  tamen  peccato  ad- 
jicit,  quantum  ipsumqui  inmente  est  peccati  motum 
accendit.  Neque  enim  motus  corporis  motui  mentis 
additur  ut  in  ipso  crescat,  sed  exipsomotu  corporali 
illi  mentis  spiritali  motui  causa  sumitur,  ut  in  se  ar- 
gumentum  accipiat,  sicut  follis  cum  accendit  ignem 
auget  non  ignem  igni  appon^ndo,  sedex  igne  ignem 
ut  limplius  ferveat  et  calefiat,  cum  unus  et  idem  sit 
ignis  excitando.  Itaque  etiam  prava  volentibus  motos 
mefttifl  peccatumest;  raotos  vero  corporis,  exptica- 
tio  peocati :  quia  in  eo  qood  mens  motu  suo  a  Deo 


scriptum  est  :  Confessionem  et  decorem  induisti^ 
amictus  lumine  sicut  vestimento  :  Extendens  ctB' 
lum  sicut  peJIem,  etc.  (Pail.  ciii.^ 

TiT.  CXCI.  Cur  Deus  dictus  Pater  luminum. 

Omne  donum  perfectum  desursum  est  descendens 
a  Patre  luminum,  etc.  (Jac.  i.)  Dona  Dei  lumina 
sunt;  et  ipse  auctor  donorum  Pater  est.lomiaum  : 
Apud  quem  non  est  transmutatio,  neque  viciasitU" 
dinia  obumbratio  (ibid.)^  quia  nec  illuminans  trans- 
mutatar,  neqoe  non  illuminans  obscuratur.Genenu» 
enim  non  degenerat,  et  non  generana  non  oaUgtly 


MI8GELLANEA.  —  LIB.  II. 


S0B 


r  est  exiens,  nec  obscurior  latens.  Lu-  A 
qoando  ad  nos  veniunt,  ab  ipso  non  re- 
quando  a  nobis  redeunt,  apud  ipsumnon 
;  quando  ad  nos  descendunt,  in  nobis 
nt ;  et  quando  a  nobis  recedunt  minora» 
I  nobis  non  recipiunt.  Itaque  non  trans- 
n  nos  quando  paHicipanda  veniunt  ad 
ibumbrantur  in  se,  quando  ab  illuminatis 
indis  redeunt,  et  remanent  in  se. 

UI.  Quomodo  Sapientia  parturiebatur. 

erant  abyssi  et  ego  parturiebar  (Prop, 
eperat  Deus  Sapientiam  in  preescientia 
luriebat  in  voluntate  creandi,  peperit  in 
le  efiecti. 

,  CXiUII.  De  quatuor  timoribus.  o 

sunl  timores,  mundanus,  servilis,  initialis 
indanus  pro  evitnnda  imminenti  poena 
simulat,  retenta  voiuntate  boni ;  servilis 
la  poena  imminenti  bonum  simulat,  re- 
itate  mali ;  initialis  pro  evitanda  poena 
iam  malam  voluntatem  mutat ;  filialis  pro 
Creatoris  sponte  bonam  voluntatem  con- 
ialis  necessitatem  boni  babet,  iilialis  vo- 
Fres  primi  respectu  poen»  sunt,  et  poe- 
it ;  quartus  nec  respectu  poensB  est,  nec 
bet. 

V.  De  tribus  generibus  hominum  circa 
conflictum  cum  yitiis, 

an  cum  vitiis  conflictantium,  alii  sunt 
ii  nutantes,  alii  vagantes.  Stantes  sunt  ^ 
,  nutantes  nondumradicati  vagantesdissi- 
38  sunt  qui  vicerunt  nutantes  qui  pugnant, 
[ui  victi  sunt.  Stantes  sunt  in  pace,  de 
ium  est  :  Qui  posuit  fmes  tuospacem,  et 
neati  8atiatte(PsaL  gxlvii);  nutantes,in 
;yagantes,  in  abalienatione.  Stantcspos- 
itantes  appetunt  et  sequuntur,  vagantes 
abstrahuntur,  primum  ad  illicita  opera, 
rpia. 

io  inter  Deum  et  diabolum.  Tomo  primo, 
..  D. 

?rr.  GXGV.  Do  tribus  tyrannis, 

nt  tyranni  qui  contra  nos  acies  suas  pro-  -rx 
iabolus,  mundus,  et  caro.  In  exercitu  dia- 
nt  vitia  ;  in  castris  mundi  prospera  et 
in  societate  carnis  desideria  terrena.  Ex 
duo  tertio  conjuraverunt  ad  subversionem 
Mundus  enim  et  caro  diabolo  auxilium 
itra  nos :  unus  est  vicimus,  alter  domes- 
idns  enim  juxta  nos  est,  caro  nobiscum. 
»nfidit  diabolus  magis  in  auxilio  carnis 
nocet  domesticus  hostis.  Diabolum  vin- 
lando  suggestionibus  ejus  resistimus; 
irincimus,  quando  nec  appetimus  prospe* 
nemus  adversa ;  carnem  vincimus,  quan- 
asideria  nec  exstinguimus  in  necessariis, 
ita  reiaxamus. 
Patrol.  CLXXVU* 


TiT.  CCXVI.  De  corde  et  delectatione^  et  cogita- 

tionibus, 

CoroIIa  est,  delectatio  sagimen,  cogitationes 
muscae.  Propterea  ubi  desideria  abundant,  abun- 
dant  et  cogitattones.  Fit  tamen  nonnunquam  ut 
postquam  eor  a  malis  desideriis  emundatum  fuerit, 
adhue  eogitationes  prave  redeant,  tam  importunse 
nuno  quamprius  immundae.  Ibi  maculantes,  hic  in- 
quietantes ;  ibi  lutum,  hic  pulvis. 

TiT.  CXCVII.  De  sapientia  Dei  et  mundi, 

Scriptum  est :  Quia  mundus  in  Dei  saptentia,  per 
sapientiam  Deum  non  cognovit;  placuit  Deoper  stuUi" 
tiamprsedicationis  salvos  tacere  crcdentes  (ICor,  i), 
Mundus  sapientiam  habuit,  per  quam  Deum  non 
potuitcognoscere  positumin  sapientia  sua.Sapientia 
mundi  fuit  ratio  humana ,  secundum  visibilium  re- 
rum  natur^m  et  elementa  hujus  mundi  formata. 
Sapientia  Dei  fiiitejus  inelTabilis  majestas,  et  in- 
comprehensibilis  bonitas.  Erat  et  prudentia  mundi 
circa  commoda  carnis  diligens  circumspectio.  Sa- 
pientia  ergo  mundi  qu»  humana  ratione  incedit , 
negat  ildem ;  prudentia  autem  mundi  quae  camis 
tantum  commoda  queerere  docet ,  et  vitare  incom- 
moda,  destruit  bonam  operationem.  Fropterea  sa- 
pientiam  mundi  stultam  reputat  Deus,  et  prudentiam 
judicat  inimicam,  quoniam  illa  veritati  adversatur, 
ista  dilectioni.  Propterea  utramque  destruxitDeus  : 
sapientiam,  per  stultitiam ;  prudentiam,  per  insa- 
niam.  Quasi  enim  stultitia  qusedam  Dei  fuit  secun-' 
dum  humanum  sensum,  quod  ad  abjecta  et  indigna 
sibi  se  humiliavit.   Insania  autem  reputata,  quod 
sine  necessit&te  tam  dura  sustinuit.  Et  tamen  qui  in 
sapientia  sua  cognosci  non  potuit;  quasi  in  stultitia 
agnitus  est,  quoniam  qui  in  sua  celsitudine  manena 
non  potuit  comprehendi;  in  sua  humiliatione  coepit 
agnosci.  Quasi  enim  in  sua  sapientia  Deus  fuit, 
quando  in  eo  quod  ipsum  decere  videbatur,  per- 
mansit ;  sed  ibi  agnitus  non  est,  donec  quasi  desipuit 
et  indigna  suscepit.  Ibi  autem  sapientiam  mundi 
destruxlt,  ubi  se  in  eo  quod  stultum  mundo  videtur, 
demonstravit,  ut  disceret  homo  supra  rationem 
mundi  esse  quod  videbat  in  natura  hominis  Deum 
apparere.  Deinde  autem  quasi  per  insaniam  Deua 
prudentiam  carnis  evacuavit,  quando  contra  ejus 
existimationem  agens  carnem  suam,  sine  retra- 
ctione  ad  poenas  ettormenta  exposuit,  et  sic  eam 
ad  incorruptionem  resurrectionis  eduxit,  ostendens 
quod  non  parcendo,  sed  castigando  et  persequendo 
carnem  servare  oportet.  Sic  ergo  quia  in  sapientia 
Rua  per  sapientiam  mundus  non  cognovit  heumpla» 
cuit  Deo  per  stultitiam  prsedicationis  salvoa  facere 
credentes  (I  Cor,  i),  Stulta  enim  videbantur  qusa 
dicebantur,  sed  tamen  per  hsec  demonstrata  magia 
sunt  stulta  quae  probabantur  et  amabantur.  Qusa 
probabantor  ratione  stulta ,  et  quse  amabantur  di« 
lectione  insana;  illa  sine  veritate,  ista  sine  utilitate. 
Stultum  enim  tuii  supra  camis  sensum  veritatem 
Dei  pertinaoiter  non  recipere^  et  iawoAA.  toS&^^^^^ 


587 


APPENDlX  AD  HtJGONlS  OPERA  DOGMATlCA. 


588 


carnis  commoduin  detrimentum  animae  patienter  A 
sustinere. 

TiT.  (iXGVIII.  De  trina  refectione  animse, 

Trina  refectione  Deus  animam  fldelem  pascit  : 
perverbum,  per  sacramentum,  per  spiritum.  Quando 
nos  per  verba  sua  et  sacramenta  rcflcity  favum  no- 
bis  edendum  proponit ;  quando  vero  intus  per  spiri- 
tum  suum  nos  reOcit,  mel  nobis  gustandum  effun- 
dit. 

TiT.  CXCIX.  De  contemptu  muncli  indueendo. 


B 


Primum  ad  contemptum  mundi  adminiculum  est, 
si  cGBperit  homo  semetipsum  agnoscere  cur  creatus 
sit,  et  exquirit  factorem  suum  Deum,  tunc  incipiet 
poenitere  de  iis  quse  commisit  in  tempore  negligen- 
iisd  SU8B.  Etsic  demum  benignus  Deus  datillitristi- 
tiam  pro  pcccatis.  Et  post  haec  iterum  per  suam  be- 
nignitatem  dat  illi  afflictionem  corporis ;  in  jejuniis, 
in  vigiliis,  et  orationisinstantia,  et  contemptu  mundi, 
et  ut  libens  illatas  injurias  suflerat,  et  odio  habeat 
omne  refrigerium  corporale,  et  ut  diligat  planctum 
magis  quam  risum.  Post  hsec  Deus  tribuet  illi  desi 
derium  et  flet  dum  et  planctum  et  humiiiationem  et 
humilitatem,  ut  trabem  oculi  sui  consideret;  non 
alterius  festucam  nitatur  eruere,  et  dicat  semper  : 
Quoniam  iniquitateni  meam  ego  cognosco^  et  delictum 
meum  contra  me  est  scmper  (PsaL  l).  Et  ut  diei 
exitus  sui  mcmor  sit,  et  quomodo  in  conspectu  Dei  n 
occursurus  sit,  et  Judicia  el  poenas  describat  in  con- 
spectu  mentis  suee :  necnon  et  meritos  honores  qui 
dandi  sunt  sanctis.  Qui  autem  cognoverit  quod  cor 
suum  flrmum  est  in  timore  Domini ;  et  non  titubave- 
rit  ad  locuin  suum,  sed  fortiter  restiterit  adversario 
suo,  ille  perfectus  monachus  et  miles  Christi  voca- 
bitur.  Utenim  nimio  onere  cumulata  navis  undarum 
ictu  obruitur,  sic  multa  possidens  monachus  in  via 
impeditur,  nihil  possidens,  quasi  aquila  ad  celsitu- 
dinem  pervolat,  tuncque  solum  descendit  ad  escas, 
quando  compcllitnecessitas.  Prudens  monachusnon 
adulabitur,  propter  voluptatem  ventris,  divitibus. 
Nihilque  possidens,  ut  cursor  levis,  velociter  ad 
bravium  supernae  vocationis  Dei  perveniet.  Verus 
monachus  post  opus  moderatum  orationibus  et  lec-  D 
tionibus  vacat.  Nihil  possidens  monachus  thesauri- 
zat  in  coelo ;  ei  canit  Deo  laudes  die  et  nocte ,  in 
iimore  Dei.  Gloriatio  monachi,  cum  nullas  res  prse- 
sentis  vitse  possidcre  desiderat.  Gloriatio  mona- 
chi,  vigiliae  et  fletus  in  oiationibus  suis.  Gloriatio 
monachi,  mansuctudo  et  fldes.  Gloriatio  mo- 
nachi,  quando  Deum  ex  toto  corde  dilexerit  et 
proximum  suum  tanquam  seipsum.  Gloriatio  mo- 
nachiy  abstinentia  escarum,  et  multiloquii  lin- 
guse.  Gloriatio  monachi,  quando  verba  ejus  operibus 
consonant.  Gloriatio  monachi,  quando  in  loco  suo 
pei*manet,  et  huc  illucque  non  vagatur.  Gloriatio 
monachi  longanimitas  cum  humilitate  et  gratia. 
Bicut  lampas  splendida  in  loco  tenebroso,  sicut  sol 


radians  splendidus  est,  sic  monachus  perfectus  in 
sobrietate  et  castitate  et  corde  perviligi  in  tempore 
psalmorum.  Sicutpondus  solis  premens  viruminfir- 
mum,  sic  somnus  inoculis  estmonachi.  Sicutspinae 
et  tribuli  in  agro  optimo,  sic  cogitationes  turpes  in 
corde  monachi.  Sicut  tinea  exterminatvestimentum 
sic  detractio  animam  monachi.  Noli  ire  ad  coUo- 
quium  mulieris,  ne  sis  separatus  a  regDO  Dei.  Et 
ne  velis  dicere  :  Loquor  cum  muliere^  ei  mundus 
sum.  Monachus  sapiens  manibus  suis  operatur,  vi- 
ctum  sibi  acquirens  quotidianum,  et  lucraius  est 
orationes  ei  Jejunia  sua.  Si  autem  ab  alio  aceeperit 
victum,  quid  prodest  quod  orat  ei  vigilat  sicui  mer- 
cenarius  malusetdurus  ?  Quia  scriptum  esi:  hfelius 
et  beatiusest  dare  quam  acciperel(Act  xx)  Lignorum 
copia  ingentem  suscitat  flammam  ;muItitudoautem 
escarum  inobedientiam  pariurii  ei  moriem .  Indigens 
ventreminorationibus  vigilem  praestaty  et  coronam 
animse  acquirit.  Repletus  auiem  somni  inducet 
gravitaiem.  Oculus  gloriosus  convivia  perscraiatur; 
oculus  autem  sapieniiummedilatibur  coniineniiam 
martyrum  Formidolosus  miles  horrescitiQbam,  qu» 
bellum  signiflcat ;  ei  gulosus  monachus,  si  absti- 
nentiam  auderit,  prsBdioaniemnonauscuIiai.  Flam- 
ma  cum  marcescit  iterum  elucescit,  si  accipiai  li- 
gnum,  et  libido  sopitarursumignescit  in  saiariiate 
escarum.  Non  miserearis  corporis,  si  lassiittdine 
defecerit.  E^uus  consentiens  indigens  corpas,  nec 
ascensorem  deflcit  unquam.  Concupisceniia  mater 
libidinis;  oleumnutritlampademlucentem,  etignem 
luxuriae  accendii  confabulatio  mulierum.  Facie^ 
enim  mulieris  sagitta  est  truculenta  ;  infigit  vulnus 
in  animam  et  venenum.  Fuge  confabulationem  mu- 
lieris,  si  castusesse  volueris.  Absconsumesiineis 
venenum.  Magis  accedas  ad  ignem  ardentem  quam 
ad  mulierem.  Noli  velle,  cum  sis  JuveniSy  impeius 
libidinis  sentire  per  concupiscentiam  in  confabula- 
iione  mulieris.  Qui  repleveritventremeipromiserit 
castitatem,  ipse  sibi  mentietur.  Forma  pulchriiudi- 
nispeJusquamprocellasubmergit.Speciemmulieris 
si  scmel  mente  conccpciis,  ct  ipsam  vitam  contem- 
nere  persuadet.  Ut  enim  si  in  paleis  moretur  ignis, 
excitat  flammam,  sic  memoria  mulieris  permanens 
succendit  concupiscentiam.  Aculeus  peccaii  facta 
est  femina.  Omnis  societas  mulierum  gluten  est 
delictorum,  et  tanquam  visco  nectit  cantu  suo  de 
quo  diabolus  satiatur,  aut  si  risu  dissolvatur,  aut 
cantare  delectetur.  Utilius  est  audire  basiliscum 
sibilantem  quam  mulierem  cantantem.  Ei  tu  quid 
dicturus  es  nihil  ?  Quomodo  Elias  commoi*atu8  est 
cum  vidua  ?  Ipse  qui  discipulum  te  dicis  Eli»;  fac 
quod  ipse  Elias  fecit.  Accipe  tibi  tantorum  dierum 
spatium  Jejuniorum,  ut  possis  iu  coelo  regnare  in 
scecula  sseculorum. 

TiT.  CC.  De  solutwne   quatuor  quosstionam  per 

IlanuJphum  de  Mauriaco  propositariun, 
Huoo  Ranulpho  de  Mauriaco,  etc.  Vide  sapra 
inter  episiolas  Hugonis^  Operum  tom,  IL 


MIS6ELLANEA.  -  LIB   II. 


Sd0 


LIBER  SEGUNDUS. 

ADNOTATIONES  ELUCIDATORIiE  IN  QUOSDAM  PSALMOS  DAVID. 


PROLOGUS. 

am  tibi,  frater  charissime,  Psalmist»  ver- 
>r8elibavi ;  de  profiinda  abysso  stillam  mo- 
luriens. 

'e  fabricacathedrsB pesiilentisa,  et  quse  eam 
concernunt. 

r  virqui  non  abiit  in  consilio impiorum :  ei  in 
Uorumnonstetii,  et  in  cathedra  pestilentise 
t  (PsaL  i).  Quandiu  anima  per  contemplatio- 
>  adhsBrety  manet  in  patria,  quando  cogita- 
iuam  ad  terrena,  et  transitoria  inflectit,  a 
exsilium  vadit.  Primum  per  vanitatem  abit. 
>er  delectationem  stat.  Deinde  per  consen- 
et :  per  opus  eedificat,  per  desperationem  B 
Qui  malum  operatur  cathedram  fabricat ; 
Ira  sedet  qui  in  malo  perseverat.  Instru- 
[>eri8  mali,  sunt  quinque  sensus  corporis; 
est  illud  in  quo  quisque  explet  propositum 
ilontatis.  Modus  fabricandi  talis  est :  visus 
rmo  prsBcidit,  officium  coaptat,  experientia 
t.  Visus  pertinet  ad  oculum,  sermo  ad  audi- 
cium  ad  manum,  experientia  ad  olfactum 
im.  Quem  in  pravo  opere  ipsa  propter  se 
ectat,  is  in  agendo  gustat,  quales  sunt  gula 
«.  Gum  autem  ipse  actus  prsedicandi  per  se 
lety  sed  per  id  quod  agitur,  aliud  quod  desi- 
mo  consequi  cupit;  iste  de  longe  olfacit  : 
int  latrocinium  et  furtum.  Neque  enim  la- 
lelectat  hominem  occidere,  sed  delectat  spo-  p 
dere.  Neque  furem  limen  suffodere,  sed  pe- 
obtinere.  Ista  quinque  instrumenta  non 
ir  in  omni  peccato ;  qusedam  tamen  sunt 
ttbi  omnia  simul  inveniuntur,  ut  est  verbi 
ixuria,  Cumenim  primum  ardorem  libidinis 
tationem  quis  mente  conceperit,  ad  implen- 
ide  pravam  voluntatem  per  oculos  materiam 
[uando  consortem  turpitudinis,  eam,  quse 
acere  possit,  inquirit.  Deindeper  sermonem 
a  prflBcidit,  quia  inventam  noxiis  persuasio- 
»iatu  rectitudinis  ad  consensum  perversita- 
;.  Deindeofficio  coaptat,  quia  jugi  obsequio, 
dpanda,  in  prava  consensu  coniirmat.  Ad- 
lateria,  fabricam  construit,  quia,  consensu 
i  habito,  ad  actum  turpitudinis  venit.  Qua-  ^ 
D  ista,  hoc  est  eligere,  preecidere,  coaptare, 
Mre ,  quatuor  sunt  pistylla  cathedrae ,  qu» 
i  cathedra  tunc  cathedra  pestiienti»  fit, 
pravum  opus  in  apertum  veniens  plures 
lit. 


(^p.  II.  De  habentibus  legem  in  corde^  non  cor  in 

lege. 

Sed  in  lege  Domini  volunlas  ejus :  et  in  lege  qjus 
mediiabitur  die  ac  nocte  (PsaL  i).  MuUi  habent  le- 
gem  in  corde,  sed  non  habent  cor  in  lege.  Legem  in 
corde  habent  qui  cognoscunt  veritatem ;  cor  in  lege 
habent  qui  diligunt  veritatem.  Qui  vero  legem  in 
corde  habent ,  non  cor  in  lege ,  hi  portant  legem , 
non  portantur  a  lege ;  onerati  sunt,  non  adjuti,  quia 
scientia,  ubi  non  est  charitas,  gravat,  non  allevat. 

Gap.  III.  De  quatuor  generibus  bominum  Judicio 

Dei  obnoxiorum, 

Ideo  non  resurgeni  impii  injudicio,  nequepecca- 
tores  in  consilio  justorum  (PsaL  i).  Quatuor  sunt 
materise  hominum,  judicati  etdamnati,  judicandiet 
damnandi,  judicati  et  salvati,  judicandi  et  salvandi. 
Judicati  et  damnati  sunt  quorum  damnatio  jam 
certa  est;  judicandi  et  damnandi,  quorum  dam- 
natio  adhuc  certa  non  est,  judicati  et  salvati  sunt, 
quorum  salvatio  jam  certa  est ;  judicandi  et  sal- 
vandi,  quorum  salvatio  adhuc  certa  non  est. 
Cap.  IV.  De  sdierna  Christi  generaiione. 

Dominus  dixit  adme :  Filius  meus  esiu:  ego  hodie 
genui  te  (PsaL  ii).  Quando  Pater  Verbum  coseter- 
num  sibi  genuit,  tunc  dixit :  FHius  meus  es  iu,  ego 
hodie  genui  te.  In  verbo  dixit  quia  genuit,  FiJiua 
meus  es  tu,  et  quia  non  transit  genitura,  hodie. 

Gap.  V.  Quod  ex  natura  homo  ad  imaginem  Dei 
creatus  sii  :  ex  soJa  auiem  gratia  in  Domiao 
JsBtari  possit, 

Signatum  est  super  nos  lumen  vuJtus  tui,  Domine 
(PsaL  iv);  haec  est  ratio.  Dedisii  JsdJitiam  in  corde 
meo  (ibid,) :  hsec  est  apiratio.  Signatum  est  lumen 
per  naturam ;  dedisti  Isetitiam  per  gratiam.  Ideo  ait 
super  noa,  non  super  me,  qui  communis  est  natura, 
et  postea  in  corde  meo,  non  nostro,  quoniam  sin- 
gularis  est  gratia. 
Gap.  VI.  Quod  duobus  modis  Deus  bominem  perdit, 

Perdea  omnesqui  Joquuntur  mendacium  (PsaJ.  v). 
Duobus  modis  perdit  Deus  hominem  :   primum, 
quando  homo  peccando  a  Deo  recedit;  secundo, 
quando  Deus  judicando  hominem  abjicit. 
Gap.  VII.  Quod  hic  expeJJi  debet  peccatum  per  con» 

fessionem;  ne  injudicium  compeJJatur  ad  confu" 

aionem, 

Secundam  muJtitudinem  impieiatum  eorum  ex* 
peJle  eoa  (PaaJ,  v).  Intus  est  peccator,  quandiu  ini- 
quitatem  suam,  abscondit,  quando  autem  confitetur 
iniquitaiem  suamy  foras  venit.  Nunc  ergo  vocat  Deus 
Laxarum ,  et  pr»cipit  ut  foras  veniat,  quia  monet 


591 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


592 


peccatorem,  ut  peccatum  suumrevelare  non  erubes-  A 
cat.  Sed  quisquis  in  hac  vita  sponte  exire  noluerit, 
in  futuro  expelletur  invitus,  quia  qui  hic  peccatum 
suum  revelare  neglexerit  ad  salutem,  ejus  peccatum 
ibi,  velit  nolit,  revelabitur  ad  confusionem,  sicut 
dicitur  in  alio  psalmo :  Arguam  le,  et  statuam  con- 
tra  faciem  tuam  (Psal,  xlix). 
Cap.  VIII.  Dc  causa  liiis  inter  Deum  hominem  et 

diabolum. 
Quoniam  fecistijudicium,  et  causam  meam  (PsaL 
ix).  Tres  in  causam  veniunt :  Diabolus,  homo,  et 
Deus.  Diabolus  Deo  injuriam  fecisse  convincitur, 
quia  servum  ejus,  hoc  est  hominem,  et  fraudulenter 
abduxit,  et  violenter  tenuit.  Homo  injuriam  Deo 
fecisse  convincitur,  quia,  et  preeceptum  ejus  con- 
tempsit,  et  se  sub  manum  alienam  ponens  suse  ser-  n 
vitutis  damnum  illi  intulit.  Item  diabolus  homini 
injuriam  fecisse  convincitur,  quia  illum,  et  prius 
bona  promittendo  decepit,  et  postea  mala  inferendo 
Isesit.  Injuste  ergo  diabolus  tenet  hominem,  sed 
homo  juste  tenetur,  quia  diabolus  nunquam  meruit 
ut  hominem  sibi  subjectum  premeret,  sed  homo 
meruit  per  culpam  suam  ut  ab  eo  premeretur.  Licet 
enim  ignoraret  falsum  esse  quod  diabolus  promisit, 
non  tamen  ignoravit  quod  illud  etiam,  si  verum  es- 
Bet,  contra  Creatoris  voluntatem  concupiscere,  non 
debuit.  Juste  ergo  subjectusesthomo  diabolo,  quan- 
tum  pertinet  ad  culpam  ejus ;  injuste  autem,  quan- 
tum   pertinet  ad  diaboli  fraudulentiam.  Si   igitur 
homo  talempatronumhabet,  oujus  potentia  diabolus 
in  causam  compelli  posset,  Juste  dominio  ejushomo  q 
contradiceret,  quia  nullamdiabolusjustam  causam 
habuit,  quare  sibi  Jus  in  homine  vindicai*e  debuis- 
set.  Patronus  autcm  talis  nullus  inveniri  poterat 
nisi  Deus.  Sed  Deus  causam  hominis  suscipere  no- 
luit ,  quia  homini  adhuc  pro  culpa  sua  iratus  fuit. 
Oportuit  ergo  ut  prius  homo  Deum  placaret,  et  sic 
deinde  flducialiter  Deo  patrocinante  cum  diabolo 
litem  iniret.  Sed  Deum  rationabiliter  placere '  non 
poterat,  nisi  et  damnum  quod  intulerat  restitueret, 
et  de  contemptu  satisfaceret.  Homo  vero  nihil  ha- 
buit  quod  digne  Deo  pro  illato  damno  recompensa- 
ret,  quia  si  quid  de  irrationabili  creatura  redderet, 
pro  rationali  sublata  minus  esset.  Sed  nec  homi- 
nem,  pro  homine  reddere  potuit,  quia  Justum  et  in* 
nocentem  abstulerat,  et  neminem  nisi  peccatorem  D 
invenit.  Nihil  ergo  homo  invenit.  Unde  Deum  sibi 
placare  posset,  quia  sive  sua,  sive  seipsum  daret, 
digna  recompensatio  non  esset.  Videns  ergo  Deus 
hominem  sua  virtute  Jugum  damnationis  evadere 
non  posse,  misertus  est  ejus ;   et  primum  gratuito 
prsBvenit  eum  per  solam  misericordiam ,  ut  deinde 
liberaret  per  Justitiam.  iioc  est,  quia  ex  se  homo 
Justitiam  evalendi   non  habuit,   Deus  homini  per 
misericordiam  Justitiam  dedit.  Neque  enim  ereptio 
hominis  perfecte  rationabilis  esset,  nisi  ex  utraque 
parte  Justa  iiereit,  hoc  est,  sicut  Deus  Justitiam  ha- 
buit  hominem  requirendi,  itaethomojustitiam  ha^ 
beret  ^vad^ndi.  Sed  hanc  justitiam  homo  nunquam 


habere  potuisset,  nisi  Deus  ei  per  misericordiam 
suam  illam  tribueret.  Ut  ergo  Deus  ab  homine  pla- 
cari  posset,  Deus  dedit  gratis  homini  quod  homo  ex 
debito  Deo  redderet.  Dedit  homini  hominem,  quem 
bomo  pro  homine  redderet;  qui  ut  digna  recom- 
pensatio  fleret,  priori  non  solum  sequaUs,  sed  et 
major  esset.  Ut  ergo  pro  homine  redderetur,  homo 
major  homine  facius  est  Deus  homo  pro  homine ;  et 
dedit  se  homo  homini ,  ut  se  acciperet  ab  homine. 
Incarnatus  est  Deus  Dei  Filius,  et  datus  est  homi* 
nibus  Deus  homo  Christus,  sicnt  Isaias  dicit:  Puer 
natus'e8t  nobis,  etSliusdatusestnobis.Et  vocabitur 
nomen  ejus  Admirabilis,  Deus,  fortis,  etc.  (/sa.  ix.) 
Quod  ergo  homini  datus  est  Christus,  Dei  fuit  mise- 
ricordia;  quod  ab  homine  redditus  est  Christus,  ho- 
minis  fuit  Justitia.   In  navitate  enim  Christi  Juste 
placatus  est  Deus  homini,  quia  talis  homo  inventus 
pro  homine,  qui  non  solum,  ut  dictum  est  par,  sed 
et  major  esset  homine.  Ideo  in  navitate  Christi  an- 
geli  mundo  pacem  nuntiant  dicentes  :  Ghria  in  ex^ 
celsisDeo,  etin  terrapaxhominibusbontavoJuntatis 
{Luc,  ii).  Sed  adhuc  supererat  homini,  ut  sicut  re- 
staurando  damnum  placaverat  iram,  ita  quoque  pro 
contemptu  satisfaciendo,  dignus  fleret  evadere  poe- 
nam.  Sed  hoc  convenientius  fleri  non  poterat  nisi  ut 
poenam,  quam  non  debebat,  sponte  et  obedienter 
susciperet ,  ut  de  poena ,  quam  per  inobedientiam 
meruerat ,  eripi  dignus  fleret.  Hanc  autem  poenam 
homo  peccator  solvere  non  poterat,  qui,  quamcun- 
que  poenam  susciperet,  non  nisi  digne  et  Juste  pro- 
pter  primi  contemptus  reatum  sustineret.  Ut  ergob 
homo  Juste  debitam  poenam  evaderet,  necesse  fuit 
ut  talis  pro  homine  poenam  suscipei*et  qui  nil  poense 
debuisset.  Sed  talis  nullus  inveniri  poterat  nisi  Chri- 
stus.  C^ristus  ergo  et  nascendo  debitum  hominis 
Patri  solvit,  et  moriendo  reatum  hominis  expiavit, 
ut  oum  ipse  pro  homine  mortem  quam  non  debuit 
sustineret,  Juste  homo  pro  ipso  mortem  quam  de- 
bebat  evaderet,  et  Jam  locum  calumniandi  diabolus 
non  inveniret,  quia,  et  ipse  homini  dominari  non 
debuit;  et  homo  liberari  dignusfuit.  Idemitaqueet 
judicium  nostrum  et  causam  nostram  fecit  :  cau- 
sam,  quia  nascendo  debitum  Patri  pro  nobis  solvit, 
et  moriendo  reatum  expiavit;  Judicium  vero,  quia 
descendens  ad  infcros  et  portas  moitis  frangens, 
captivitatem  que  ibidem  tenebatur  liberam  eduxit. 
Cap.  IX.  Quomodo  Deusdexirum,  eisinistrum  oculos 

habere  dicatur. 
Oculi  ejus  in pauperem  respiciunt;  palpebrm  ejus 
interrogant  Hlios  hominum  (Psal.  ix).  Deus  oculos 
habere  dicitur,  quia  bonorum  et  malorum  vias  Ju* 
giter  contemplatur.  £t  quasi  siqistrum  ooulum  ha- 
bet,  quando  malos  ad  damnationem  prttvidet.  Dex- 
tro  autem  aspicit,  quando  in  praescientia  sua  boaoa 
ad  salutem  disponit.  Isti  oculi  palpebras  habent , 
qu»  aliquando  aperiuntur.  Quando  in  hac  vita  Deus 
bonis  prospera  et  malis  adversa  tribuit,  quasi  palpe- 
bras  levat,  quia  se  videre  opera  hominumbona  etma- 
la,  etiam  praesenti  retributione,  manifestai.  Qoando 


593 


MISCELANEA.  —  LIB.  II. 


594 


vero  bonis  adversa  et  malis  prospera  evenire  per-  »•  Psalmo  dicitur.  Deatas  vir  qui  timet  Domiaum  :  in 


mittit,  quasi  palpebras  clauditquia,  dum  merita 
singulorum  quodammodo  issimiliter  recompensat , 
quasi  quid  factum  sit  se  vidisse  dissimulat.  Istee 
palpebrse  interrogant  filios  hominum ,  quia  inde 
Deus  cor  humanum  tentat,  unde  aliquando  similia, 
aliquando  dissimilia ,  semper  tamen  justa  meritis 
hominum  recompensat.  Item  oculi  ejus  in  panperem 
respiciunt.  Duo  sunt ,  pastor  et  lupus ;  ambo  in 
ovem  respiciunt,  alter  ut  rapiat,  alter  ut  custodiat. 
llem :  Oculi  ejus  inpauperem  respiciuut ;  insidiatur 
lupus  in  ahscondito  quasi  lco  in  spelunca  sua.  Insi- 
diatur  ut  rapiat  pauperemfibid,).  Oculi  ejus,  id  est 
pastons  in  pauperem  respiciunt,  ut  servent  eum. 
Hinc  est  lupus,  hinc  est  pastor.  Ovis  in  medio  est 
pauper,  pastor  Deus,  lupus  diabolus.  Hinc  pastor 
illinc  lupus.  Nunquam  ex  uno  latere  occurrunt.  Si 
pastor  a  dextris,  lupus  a  sinistris.  A  dextris  est 
mihi  ne  commovear  (Psal.  xv).  Si  pastor  a  sini- 
stiis,  et  diabolus  stet  a  dextris  ejus .  et  observat  lu- 
pus,  et  cum  pastor  elongat,  lupus  appropinquat ; 
cum  pastor  redit,  lupus  recedit.  Egredietur  dia- 
bolus  ante  pedes  ejus.  Omne  autem  judicium  pro- 
ceditab  ove.  Timida  [tumida]  deseritur,  timida  visi- 
tatur;deseritur,  nopreesumat;  visitatur,  ne  despe- 
rct.  Ideo:  Ne dcclines  iniraa  servo  tuo  {Psal.  xxvi). 
Et  :  Vclociterexaudi  wie,  Domine{PsaLc\)\  Defe- 
cit  spiritus  meus  (Psal.  lxxvi). 

Cap.  X.   Quofl  locutio  sit  in  voce  et  opere;  et  quis 


B 


mandatis  ejus  volct  nimis.  Quid  est  autem  Christo 
credei*e?  nisi  confiteri,  et  agnoscero  gratiam,  et 
veritatem  Dei,  hoc  est  redomplionem  humani  ge- 
neris,  et  salutem  oinnium  per  Ghristum  compleri, 
et  in  Christo  consistere,  eamque  cum  amore  et  de- 
votione  suscipere.  In  qua  videlicet  gratia  via  pacis 
agnoscitur,  quia  hoinini  aditus  ad  Deum  reconci- 
liationis  aperitur.  Dicatur  ergo  contumacibus  et 
transgressoribus  legis  qui  timorem  Dei  ante  oculos 
non  habebant,  et  ideo  viam  pacis,  hoc  est  Cihristum, 
non  agnoscebant,  dicatur  :  Si  crederetis  Moysi, 
credcretis  foraitan  et  mihi.  Ac  si  diceret :  Si  ser- 
vassetislegem,intelligeretis  veritatem.  Si  audivis- 
setis  prseceptorem,  cognosceretis  Salvatorem,  Scio 
quidem  quod  me  Deum  cognoscere  non  potest , 
qui  a  me  illuminatus  non  est.  Et  ideo  vos  non 
creditis,  quia  a  me  illuminati  non  estis.  Ego  autem 
idcirco  vos  ad  me  cognoscendum  non  illumino,  quia 
vestram  contumaciam  et  prsevaricationem  scio;  et 
dignum  est  ut  me  prsesentem  jam  non  cognosca- 
tis  cujus  preecepta,  prius  ad  vos  per  Moysem  missa, 
servare  noluistis.  Audiant  hoc  illi  qui  prsBcepta  Dei 
non  custodiunt,  et  tamen  secreta  Dei  se  comprehen- 
dere  posse  prffisumunt.  Audiant  quod  dicitur  :  Si 
crederetis  Moysi,  crederetis  forsitan  et  mihi.  Hoc 
estenimapertedicere':  Habetote  experimentumvir- 
tutis,  si  habere  vultis  agnitionem  veritatis.  Neque 
enim  potest  perfecte  cognoscere  bonum  qui  boni 


vanitatem  in  corde  haheat,  quis  loquatur;  et  qvis  ^  adhuc  non  attigit  experimentum.   Idem  est  quod 

^j.j^.  ^j^ji^^  .  Scrutamini  Scripturas  (Joan.  v). 


loquatur  eam  ad  proximum. 

Vana  locuti  sunt  unasqaisque  ad  proximam  suum 
(Psal.  xi).  Locntio  non  incongrue  intelligi  potest, 
non  solum  in  voce,  sed  etiam  in  operatione,  quia 
indicium  cordisnon  solumvox  est,  sed  etiam  exhi- 
bitio  operis.  Scimus  autem  quod  vanum  est  onne 
quod  transit.  Ille  vanitatem  in  corde  habet  qui 
transitoria  diligit.  Vanitatem  loquitur,  qui  pro  hac 
vita  transitoria  immoderate  laborans  ipso  suo  stu- 
dio,  et  opere  eam  se  diligere  oslendit.  Vanitatem 
autem  ad  proximum  suum  loquitur  qui  exemrplo  suo 
eum  ad  petenda  transitoria  cohortatur. 

C\p.  XI.  Quisint  timorem  Dei  haheutes,et  Christo 
eredenies  et  qnomodb  via  pacis  Christas  cogno- 
soatur. 

Viam  paci»  non  coffnoverunt ;  non  est  timor  Dei 
ante  oouhs  oontm  (Psal.  i).  Qui  timorem  Dei  ante 
oculos  habere  noluerunt,  viam  pacis  agnoscere  non 
possunt.  Sed  si  timorem  Dei  ante  ooulos  haberent, 
procul  dubio  viampacisagnoscerent.  Sicntipse  Do- 
minus  in  Evangelio  Judoeisloquens  :  Si  crederetis 
inquit ,  Moysi,  crederetis  forsitan  et  mihi  {Joan.  v). 
Quid  enlm  in  Moyse  nisi  legem,  etquidinlegenisi 
timorem  Dei  intelligere  debemus?  Et  quidinChri- 
sto  nisi  gratiam  et  veritatem  accipimus  ?  Quid  est 
ergo  Moysi  crodere,  nisi  acceptie  legis  mandata 
fldeliter  obseivare?  Observare  atitem  mandatum, 
hoc  est  vere  timere  Deum  sicut  scriptum  est :  Qai 
timnt  Deum,  nihil  negligit  (Eccle.  vii).  Et  sicutin 


Quasi  unicuique  diceretur :  Experire,  et  disce ;  fac, 
et  intellige,  id  est  faciendo  melius  quam  loquendo 
investigas ;  cum  expertus  fueris,  tunc  fldeliter  di- 
judfea8.^Nece88e  estergo  ut,  si  nondum  agnitaco- 
gnosoere  cupimus,  in  iis  qusB  jam  cognovimus  tor- 
pentes  non  simus,  quia  quisquis  timorem  Dei  non 
custodit,  ut  bonnm  quod  potest  faciat,  ille  non  so- 
lum  majora  dona  percipere  dignus  non  est,  sed  eo 
ipso  etiam  privari  quod  jam  perceperat.  8i  igitur 
Judiei  idciroo  viam  pacis,  hoc  est  Christum  cogno- 
scere  non  potoerunt,  quia  timorem  Dei,  in  custo- 
diendo  mandata  ante  oculos  habere  noluenmt, 
patenter  nobis  ostenditur,  quod  per  experimentum 
D  boni  operis  apertissime  pervenitur  ad  agnitionem 
veritatis. 

Sed  adhuc  testimonium  Psalmist»,  quod  supra 
positum  est,  ad  moralem  intelligentiam  adaptare 
volumus,  ui  in  eo  non  solum  doctrinse,  sed  et  di- 
sciplinsB  ordinem  esse  ostendamus.  V/ai»,  inquit, 
pacis  non  oognoverunt.  Non  est  timor  Dei  ante  oculos 
eorum  {Psal.  xni).  Anima  duas  vias  habet :  Unani 
bonam,  et  alteram  malam,  per  quas  ambulat  non 
passibus  pedum,  sed  desideriorum.  Una  via  est 
charitas,  altera  cupiditas.  Cupiditas  est  amor  hujos 
mundi.  Charitas  est  araor  Dei.  Aniraa,  qu»  Deum 
dilligit  quibusdam  amoris  passibus  per  oharitatem 
ad  Deum  cumt,  Animam<\aai  m\wA^ws!w\!i;»s^^ 


S85 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


886 


afflectus  carnis  ad  ea  qusB  amat  per  cupiditatem  ab- 
ducit.  Charitas  autem  via  pacis  est,  quia  in  amore 
Gonditoris  currens  animus,  nihil  quod  leedat,  inve- 
nit.  Cupiditas  via  pacis  non  est,  quia  mentem  per 
multos  labores,  et  dolores  distrahit.  Hujus  viss  por- 
tsB  sunt  sensus  corporis ,  quia  per  eos  animam  con- 
cupiscentia  educit.  Sed  inter  has  portas  prima  est 
visus,  quia  oculi  aliorum  sensuum  duces  sunt ,  et 
eos  fere  in  omni  actione  ad  concupiscentiam  prse- 
cedunt;  dum  enim  gustare  desideras,  prius  manum 
porrigis,  utaccipias.  Sedpriusquam  accipis,  visum 
dirigis  ut  eligas  :  Hoc  ordine,  et  primum  peccatum 
perpetratum  est  :  Vidit  mulier  lignum,  quod  esset 
pulchrum  visu,  ei  ad  vescendum  suave,  ei  iulit  de 
fruciu  egus,  ei  comedii  (Ger  iii).  Primum  vidit , 
deinde  attigit  et  tulit,  demum  gustavit.  Si  non  vi- 
disset,  nec  tetigisset,  nec  gustasset.  Ecce  quomodo 
visus  ante  alios  sensus  in  concupiscentia  etiam  in 
ipso  visu  fuit.  Cum  enim  dicitur,  vidit  quod  essei 
pulchrum  visu^  ecce  in  visu  concupiscentia  videndi. 
Cum  dicitur.  ei  suave^  ecce  in  visu  concupiscentia 
tangendi.  Cum  dicitur  ud  vescendum^  ecce  in  visu 
concupiscentia  gustandi.  Non  solum  igitur  visu  in 
concupiscentia  prsecedit  sensus  alios,  verum  ^tiam 
omnes  alii  sensus  in  concupiscentia  videndi  praece- 
dunt  semet  ipso ;  et  totum  quodammodo  in  visu 
prius  per  delectationemagitur  quidquid  postmodum 
a  csBteris  sensibus  in  operatione  perpetratur.  Ideo 
dixit  Dominus :  Quin  vederit  mulierom  ad  concupi' 
scendum,  jam  mmchaius  esi  in  corde  suo  (MtLtih, 
v),  quia  profecto  animus  videndo  totum  delectabili- 
ter  cogitat  quidquid  eum  postmodum  in  agendo 
delectat.  Si  igitur  porta  oculorum  bene  munita  fue- 
rit,  tota  illa  interior  civitas  cordis  nostri  ab  insultu 
vitiorum  quieta  erit.  Sed  huic  port»  nulliig  custos 
esse  potest  meliorquam  timor  Domini,  ut  illevide- 
licet  camalem  mentem,  quse  lubrica  est,  ne  ad  an- 
tiquas  delectationes  redeat,  semper  in  proposito 
disciplinsB  configat  atque  coerceat.  Hanc  custodiam 
Psalmista  desiderabat,  cum  diceret :  Confige  timore 
tuo  carnes  meas  (Psal,  cxviii).  Et  sapientia  hanc 
costodiam  nos  habere  monuit,  quando  virtutis  stu- 
dium  aggredienti  formam  disciplinfie  prflssoripsit, 
dicens  :  Fi/r,  accendens  ad  servituiem  Dei  sia  in  ii- 
more,  eiprsepara  cor  tuum  ad  teniationes  (Eccli,  ii). 
Sia  in  iimore,  ne  te  blandimenta  carnis  seduoant. 
Prmpara  cor  tuum  ad  ientaiioneSy  ne  adversa  super- 
▼enientia  frangant.  Lasciviam  carnis  per  timorem 
comprime;  pressuram  tribulationis  per  patientiam 
vince.  Duo  quippe  ista  sunt,  qusB  prsBcipue  inchoan- 
tium  propositum  labefactare  solent,  incumbentium 
scilicet  tentationum  molestia,  et  preBteritarum  de- 
lectationum  memoria.  II18B  namque  dum  solito  gra- 
viores  superveniunt,  ssBpe  pusillanimes  per  impa- 
tientiam  dejiciunt.  IstsB  vero  dum  solito  male  dul- 
ces  redeunt,  per  incontinentiam  incautos  se  ducunt. 
Ponamus  ergo  custodem  optimum  ante  oculos  no- 
stros  timorem  Domini,  ut  dum  scilicet  ipse  reli- 
quorum  sensuuiQ  duca^  eustodit,  omoe  sequentium 


A  actionum  corpus  sanum,  et  integrum  esse  possit. 
Hanc  custodiam  Isboseth,  quiadomui  suae  prasficere 
noluit,  in  inguine  vulnus  mortis  accepit  (  II  Heg, 
iv),  quia  quisquis  sensus  suos  timore  Domini  mii- 
nire  negligit,,  huic  subito  irrepens  delectatio  cnrnis 
vitam  animsB  exstinguit.  Recte  ergo  dicitur  :  \iam 
pacisnon  cognoveruni :  non  esi  iimor  Deianteocu- 
los  eorum  quia  quisquis  foris  sensus  suos  per  timo- 
rem  Dei  a  delectatione  carnis  non  restringit,  quae 
sit  internit  amoris  dulcedo  gustare  non  poterit. 

Cap.  XII.  Quid  Deus  homo  factus  invenerit  inmun- 
do  quod  suum  essei;  ei  quid,  quod  diaboli;  ei 
quomodo  uierque  pro  suojure  certaverii, 

Funes  ceciderunt  mihi  in  preeclaris ;  eienim  hse- 
Q  reditas  mea  prwclara  est  mihi  (Psal,  xv).  Deus  per 
hominem  mundum  redemplurus  in  mundum  venit, 
et  toti  mundo  diabolum  dominantem  invenit.  Deus 
per  hominem  mundum  visitans  in  propria  venit, 
(Joan,  i),  et  homo  per  Deum,  mundum  non  amans, 
ubi  caput  reclinaret  non  habuit.  Deus  homo  in  hoc 
mundo  elementis  imperavit,  et  homo  Deus  de  hoc 
mundo  regnum  se  non  habere  dixit.  Ergo  ad  ali- 
quid  totum  Dei  erat,  et  ad  aliquid  totum  diaboli. 
Totum  Dei  erat,  quod  ipse  facerat,  et  totum  diaboli, 
quod  ipse  possidebat.  Deus  in  principio  mundum 
creaverat,  et  diabolus  a  principio  mundum  pos- 
sidebat.  Ergo  certamen  factum  est  Deo,  et  cer- 
tamen  factum  est  diabolo.  Deus  dixit  se  quod  suum 
eratdebererecipere;diabolusdixitse  post  tam  lon- 
C  gam  negligentiam  sua  possessione  non  privandum. 
Deus  dixit  aliena  eum  fraudulenterabstulisse  et  vio- 
lenter  tenuisse;  diabolusdixiteum  nec,  cum  abstulit, 
contradixsse,  nec,  cum  tenuit,  aliquando  repetiisse. 
Deusdixit  potentem  se  adsuarecipienda,8ivellet,vi- 
ribus  uti;  diabolus  dixit  contrat  justitiamnonbebere 
viribus  abuti.  Deus  dixit  justum  non  esse,  si  quod 
pie  creaverat  perire  permitteret;  diabolus  dixit  in- 
justum  non  esse,  si  quod  sponte  perierat  non  re- 
stauraret.  Deus  dixit  se  velle  miseri  per  benigni- 
tatem  propiam ;  diabolus  dixit  se  nolle  pati  dam- 
numpcnr  potestatem  alienam.  Deusdixitjustomesse 
ut  de  peccato  poenitantes  ad  salutem  reciperentur , 
diabolus  dixit,  justum  non  esse  ut  in  peccato  persi- 
stentes  ad  salutemoogerentur.  Deus  dixitse  venisse 
non  ut  nolentes  cogeret,  sed  ut  volentes  adjuvaret; 
diabolus  divit  interim  pro  tempore  SBquanimiter  se 
passurum  volentes  perdere,  si  nolentes  retineret. 
D  Deus  dixit  se  in  aliena  ad  gehennam  manum  non 
mittere,  si  sua  redderentur;  diabolus  dixit  se  aliena 
paratum  reddere,  si  sua  non  auferrentur.  Deus  di- 
xit  nullum  se  a  misericordia  posse  repellere ;  dia- 
bolus  dixit,  si  omnes  perderet,  non  se  posse  «equa- 
nimiter  tolerare.  Deus  dixit  se  suadere  ut  in  toto 
ab  alieno  jure  secederet;  diabolus  dixit  se  postu- 
lare  ut  saltempro  reverentia  pristinae  dominationis 
aliqua  in  parte  requiem  sibi  non  negaret.  Deus  dixit 
se,  cum  prius  potiora  elegisset  post  illi  abjectiora 
concessurum ;  diabolus  dixit  jure  se  si  electionem 
habere  non  posset,  saltem  partitioueni  facturum, 


S97 


MISCELLANKA.  -  LIB.  II. 


598 


Deu8  dixii  se  privilegio  dominationis  utriusque  po- 
testatem  vindicare ;  diabolus  dixit  se  quia  jam  am- 
plius  non  posset,  nihil  ex  jure,  sed  ex  permissione 
postulare.  Deus  dixit  se  tantum  ei  permissurum, 
quantum  etiam  avari  famem  satiare  possit;  diabo- 
lus  dixit  se  non  tantum  accepturum ,  quin  amplius 
eupiat,  si  fieri  possit.  His  dictis,  jussit  Deus  tendi 
funiculos  in  partitionem ,  et  invenit  virentia ,  et  ir- 
rigua  in  vallibus  imis,  minora  spatio,  majora  pre- 
tio ;  et  hsac  priecepit  seponi  ad  partem  alteram ; 
deserta  autem,  et  arida  in  ruribus,  et  montibus  altis, 
lata,  et  aspectu  patentia,  magna  spatio,  vilia  pretio, 
et  haec  jussit  ad  alteram  partem  dicerni.  Tunc 
mandavitdiabolumadesse;  et  assistenti  sic  ait :  Ne 
forte  aut  violentiam  judicantis,  aut  avaritiam  dantis 
causari  valeas,  quidquidoculus  iuus  videt,  tibidabo, 
Tuno  diabolus,  qui  omne  sublime  considerat,  ct 
humilia  non  valet  intueri,  levans  oculos  aspexit 
montes  altos,  et  saxa  prominentia  in  rupidus  ac  de- 
sertapatientia,  et  quasi  totumsibi  cessisseglorians. 
despexit  quod  Deus  elegerat.  Tum  Deus  increpitans 
ac  caecitatem  elati  deridens  ait :  Funcs  cecidorunt 
niihi  in  prwcJaris  {PsaL  xv).  Tu  laudas  quod  vides, 
et  ego  te  laudo  quod  video.  Tu  in  imo  es,  et  propter- 
ea  oculis  tuis  nisi  in  alta,  et  exstantia  non  patent. 
Ego  dcsuper  contemplor,  quam  habeant  amoenita- 
tem  humilia.  Etcnim  hwrcditas  mea  prscclara  est 
mihi  {ibid,) 

(]1ap.  XIII.  Quid sit  providcre Dominum iu  conspectu 

suo  semper. 

Providebam  Dominnm  in  conspectu  meo  semper 
(PsaL  v).  Dominum  providet,  qui  in  tribulatione 
positus,  spom  in  Domino  habet.  Quasi  enim  provi- 
dere  est  de  preesenti  tribulatione  futurum  auxilium 
exspectare.  Sed  si  quando  diuturna  exspectatione 
fatigatus  animus  spem  coeptam  deserit,  quasi  con- 
spectum  a  Domino  avertit.  Semper  autem  in  con- 
spectu  suo  Dominum  providet  qui,  in  pressura  con- 
stitutus,  et  divinum  auxilium  quandoque  sibi  adfu- 
turum  coniidit,  et  spem  coeptam  usque  in  finem  non 
deserit. 

iIap.  XIV.  Quibus  et  quando  Dominus  et  diaboJus 
a  dextris  et  a  sinistris  sint, 

Quoniam  a  dextris  est  miJii,  ne  commovear  {PsaJ. 
XV).  Dominus  a  sinistris  est,  quando  exterius  salu- 
tem  teroporalem  tribuit.  Dominus  a  dextris  est, 
quando  interius  virtutes  animae  custodit.  Diabolus  a 
sinistris  est,  quando  foris  per  adversa  impugnat. 
Diabplus  a  dextris  est,  quando  intus  per  vitia 
tentat.  Hinc  est  quod  de  reprobo  Scriptura  loqui- 
tur,  dicens :  DiahoJusstct  a  doxtris  ejus^PsaJ,  cviii). 
Diaboius  quippe  interpretatur  deorsum  Quens,  quia 
de  iila  primffi  conditionis  suse  gloria  per  superbiam 
cecidit.  Tunc  ergo  diabolus  nobis  a  dextris  stat, 
quando  ille  qui  de  co*Io  ceeidit,  nos  sibi  per  con- 
sensum  peccati  subjiciens,  in  nobis  ascendit.  Quando 
cnim  nos  cadimus,  diabolus  erigitur;  quando  nos 
surgimus,  ipse  prostemitur.  Hinc  Jeremias  plangit, 
dicens  :  Vide^  DominCj  affHctionvm  nwam^  quoniam 


A  erectus  est  inimicus  meus  (Thren,  i).  De  hac  etiam 
sinistra  in  Evangelio  dieitur  :  Si  quis  tc percusserit 
in  sinistram  maxiJJam^prwhe  ci  etaJteram{Matth,y), 
Sinistram  quippe  maxillam  percutit  qui  exterius 
nocet.  Cui  nos  dexteram  maxillam  prsebemus ,  si 
contra  exteriora  damna,  animee  virtutcs  opponimus, 
ut  scilicet  tanto  minus  foris  perieulum  timeamus, 
quanto  certius  prtesidium  intus  est  in  quo  confidi- 
mus. 

Cap.  XV.  Lsetitia  impJeri  ubi  detur, 

AdimpJebis  me  Jsetitia  cum  vuJlu  tuo  {PsaJ,  xv). 
In  hac  vita  mortali  aliquando  Ia;tari  possumus; 
impleri  leetitia  non  possumus,  quia  et  si  quaedam 
sunt  quee  leetificant,  multa  sunt  quae  contristant. 
Gap.  XVI.  Dextera  et  sinistra  Dei  quso  sint,  et  ubi 
delectatio  usque  in  finem, 

Delectationes  in  dextera  tua  usque  in  finem 
{Psal,  xv).  Sinistra  Dei  bona  sunt  tcmporalia ;  dex- 
tera  Dei  bona  seterna.  In  temporalibus  autem  bonis 
delectationes  qusedam  sunt;  sed  usque  in  finem 
non  sunt,  quia  in  hac  vita  semper  gaudium  dolor 
sequitur,  et  omnis  delectatio  amaro  fine  terminatur. 
In  dextera  autem  Dei  delectationes  usque  in  finem 
sunt,  quia  in  vita.feterna  nec  gaudia  in  moerorem, 
nec  delectationes  in  dolorem  mutari  possunt. 
Cap.  XVII.  De  tribus  orantium  generibus, 

Auribus  percipe  orationem  moam ;  non  in  labiis 
doJosis  {Psal,  xvi).  Ideo  exaudiri  postulat,  quia  non 
solum  labiis,  sed  corde  orat.  'JYia  sunt  genera 
p  orantium :  alii  qui  solis  labiis,  alii  qui  solo  corde, 
alii  qui  et  labiis  et  corde  orant.  Qui  solis  labiis 
orunt  dolosi  sunt,  quia  non  habent  in  corde  quod 
ore  proferunt.  Qui  corde  et  labiis  orant,  veraces  sunt, 
quia  sicut  loquuntur,  ita  sentiunt.  Qui  solo  corde 
orant,  devoti  sunt,  quia  orationem  suam  a  Deo  tan- 
tum  audiri  volunt.  Quando  ergo  in  oratione  verba 
proferimus,  si  cogitamus  quod  loquimur,  facimus 
quod  debemus.  Si  autem  verba  orationis  fundimus, 
aliud  quodcunque  in  corde  versamus,  ^tiam  si  illud 
bonum  sit,  quia  tamen  ordinatum  non  est,  prorsus 
a  culpa  iiberi  non  sumus,  ita  tamen  si  id  quod  di- 
cimus  intelligere  valemus.  Si  quis  autem  non  intel- 
ligens  verba  orationis  prof^rat,  etsinonintelligere 
valet  quod  dicit,  si  iamen  bona  intentione  dicit,  sine 
0  fructu  non  erit.  Si  autem  orantes  vana  cogitamus, 
etiam,  si  veritatem  loquimur,  cogitando  vanitaiem 
vani  efficimur.  Si  autem  dum  os  veritatem  loquitur 
in  corde  turpitudo  versatur,  jam  non  solum  vani, 
sed  etiam  abominabiles  in  conspectu  Dei  reputa- 
mur.  Aliud  tamen  est,  quando  homo  hsec  invitus 
patitur  atque  aliud,  quando  in  eis  poi*  deliberatio- 
nem  delectatur. 

Gap.  XVIII.  De  examine  bonorum  et  malorum^  sed 

non  modiocrium, 

Igne  me  examinasti,  et  non  est  in  vcnta  in  me  ini- 
quitas  {Psal,  xvi).  Examen  in  libra  est  illud  desuper 
inquopeVpenditurad  quam  partcmpondus  seorsum 
inclinet.  Igne  ergo  tribulationis  justus  examinatur, 
quia  perfecta virlus  inadversilatc  cognoscUac.V^V^^  , 


599 


APPENDIX  Aft  HUGO^^IS  QPIRA  DOGMATICA. 


600 


mali  jam  examinati  sunt ,  quia  per  iniquitatis  pon- 
dus  ad  sinistrampartem  seinclinaverunt.  Valdeboni 
examinati  sunt,  quia  per  gravitatem  constanti»  et 
perseverantiam  virtutis  ad  dextram  se  conyerte- 
runt.  Mediocres  adhuc  examinati  non  sunt  quia 
ad  quam  partem  pertineant  humana  judicia  necdum 
discemere  possunt. 
Cap.  XIX.  De  viis  duris  hujus  vitse,  et  qui  eas 
cuatodiunt  propter  verba  labiorum  Dei, 

Propter  verbalabiorum  tuorum,  egocustodivi  vias 
duras  (Psal.  xvi).  In  hacprsesenti  vita  in  via  sumus : 
quiaper  hancadaliamvitam  transimus.  Sed  quia  hu- 
mana  infirmitas  diu  in  eodem  persistere  non  potest, 
tot  quasi  vias  ingredimur,  per  quot  actiones  varia- 
mur.  Quia  vero  in  hac  vita  nihil  sine  labore  facere 
possumus,  quasi  gradientes  duras  vias  habemus.Sed 
has  duras  vias  illi  non  custodiunt  qui  in  hac  vita 
delectari  quserunt.  Qui  autem  sponte  hic  se  humi- 
liant  et  afiligunt,  ii  duras  vias  custodiunt.  Sed  quis 
est  qui  Deo  dicere  potest :  Propter  verba  labiorum 
tuorum  ego  custodivi  vias  duras?  Quab  sunt  verba 
labiorumejus?  Verba  labiorum  nostrorum  peccata 
nostra  sunt.  Sicut  dicitur  in  Psalmo  :  Longeasalute 
mea  verbik  delictorum  meorum  (ibid).  \'erba  labio- 
rum  Dei  prsBcepta  ejus  sunt.  Quisquis  ergo  prseteri- 
torum  delictorum  conscius,  sponte  perpoenitentiam 
se  aflligit,  is  propter  verba  labiorum  suorum  vias 
duras  custodit.  Qui  autem  laborat  ne  prsecepta  Dei 
transgrediatur,  et  ut  voluntatem  ejus  impleat,  suis 
voluntatibus  vim  facit,  is  propter  verba  labiorum 
ejus  vias  duras  custodit.  Ille  solvit  debitum;  hic 
implet  prfleceptum.  Deus  enim  homini  pr»cipit  ne 
cadat.  Sed  oum  ceciderit,  jam  non  prsecipit,  sed 
monet  ut  resurgat ;  prseceptum  namque  non  perti- 
net  nisi  ad  obedientes  :  sed  qui  in  peccato  adhuc 
permanet,  obediens  non  est.  Cum  autem  poenitendo 
ab  obedientiam  redit,  dignusefRciturutpraeceptum 
accipere  possit. 

Cap.  XX.  De  viis,  et  semitis  Dei. 

PerSce  gressus  meos  \n  semitis  tuis^  ut  non  mo^ 
veantur  vestigia  mea  (Psal.  xvi).  Vise  Dei  sunt  prse- 
cepta  levia.  Semitse  Dei  sunt  strictiora  mandata,  in 
quibus  pauci  ambulare  possunt.  In  via  Dei  ambulat 
qui  proximo  suo  malura  non  facit.  In  semita  Dei 
ambulat  qui  etiam  malum  inferentem  diligit.  Qui 
vero  adhuc  ambulare  nescit  in  semita,  ssepe  move- 
tur  a  via,  quia  ssepe  charitatem  deserere  cogitur  qui 
non  didicit  adhuc  diligere ,  nisi  eum  a  quo  ama- 
tur. 

Cap.  XXI.  Dextera  Dei^  quae  sit  et  qui  ei  resistant : 
et  quomodo  ab  eis  custodiri  cupiat  jastus. 
A  resistentibus  dexterm  tum  custodi  me  at  pupil* 
lam  oculi  (Psal.  xvi).  Dextera  Dei  est  Christus,  quia 
per  eura  Deus  pater  operatus  est  propitiationem  no- 
stram.  Vel  dextera  Dei  potiora  sunt  opera  ejus,  id 
est  eetema  bona.  Illi  ergo  dexterse  Dei  resistunt  qui 
vel  male  credendo,  vel  male  vivendo  Christo  contra- 
dicunt.  DextersB  Dei  resistunt  qui  terrena  amantes 
feteraa  bona  queerere  contemnunt.  Ab  his  omnibus 


A  custodiri  justus  desiderat,  ne  videlioet  malo  exem- 
plo  illorum  provocatus  ad  iniquitatem  cadat.  Sed 
quomodo  se  vult  custodiri  ?  Audite  qi^omodo :  ul  pU" 
pillam,  inquit,  oculi.  Multum  diligenter  vult  custo- 
diri  is  qui  vult  custodiri  ut  pupilla  ocuH.  Pupilla 
quidjem  pars  oculi  modica  est  et  tenera,  sed  tamen 
pretiosa.  Diligenter  eustoditur,  quia  multum  ousto- 
ditur.  Mystice  oculus  Dei  est  Ecclesia  sanctoram ; 
pupilla  oculi  est  humanitas  Christi.  Per  pupillam 
animal  aciem  dirigit,  ut  ea  quse  foris  sunt  discer- 
nat;  et  Deus  Pater  omne  judicium  Filio  dedit;  et 
neminem  nisi  per  Filium  judicat,  quasi  lumen  a 
tenebris,  sic  justos  discernens  ab  injustis.  Quid  est 
ergo  quod  justus  se  custodiri  vult  ut  pnpillamoouli? 

Q  Christus  multa  adversa  in  hoc  mundo  passus  est; 
sed  per  pressuram  tribulationis  ad  gloriam  resur- 
rectionis  pervenit.  Hoc  igitur  nos  debemus  orare 
ut  custodiamur  sicut  pupilla  oculi,  videlicet  non  ut 
nihil  mali  patiamur  in  hoc  mundo,  sed  ut  per  mala 
praesentia  transeamus  ad  gaudia  seterna. 

Cap.  XXII.  Quse  sint  alm  Dei,  sub  quibus 

protegamur. 

Sub  umbra  alarum  tuarumprotege  me(PsaL  xvi). 

Duas  alas  habet  Deus,  misericordiam  et  charita- 
tem.  Per  misericordiam  peccatores  protegit;  per 
charitatem  justos.  Ille  ergo  non  sub  umbra  alse,  sed 
umbra  alarum  protegi  se  postulat  qui  et  in  qui- 
busdam  misericordia  se  indigere  agnoscit ,  et  in 
quibusdam  dignum  amore  sperat. 

^    Cap.  XXIII.  Faciem  et  latus  currenti  opponere, 

quid  sit 

A  facie  impiorum  qui  me  afflixerunt  (Psal.  xvi). 
Inimicus  quasi  faciem  nobis  opponit,  quando  cur- 
renti  in  desiderio  Dei  animo  prava  delectatio  obsi- 
stit.  A  latere  est  inimicus,  quando  currentem  fatigat 
tentatio,  sed  a  cursu  prava  delectatio  non  retardat. 

Cap.  XXIV.  PrsBvenire,  et  supplantare  qui  sint. 

Exsurge^  Domine,  prsBvenieum,  et  supplanta  eam 
(Psal.  XVI j.  Prsevenire  currentis  est,  supplantare 
luctantis.  Nam  qui  ad  finem  propositi  operis  tendit, 
quamvis  non  passibus  pedum,  promotione  tamen 
actionum  currit.  Diabolus  ergo  in  passione  Christi 
cucurrit ,  qnia  eum  quem  purum  hominem  existi- 
mabat,  per  traditionem  ad  passionem ,  por  passio- 
nemadmortem,  permortemaddamnationem  ducere 
voluit.  Similiter  cucurrit  Deus,  quia  eum  per  tradi- 
tionemadpassionem,  perpassionemadmortem,  per 
mortem  ad  resurrectionem  promovere  disposuit. 
Utrique  ergo  cucurrerunt,  et  Deus,  et  diabolus; 
sed  diabolus  preeventus  est,  quia,  ne  ad  finem  pro- 
positi  sui  pervenire  posset,  divina  virtute  est  impe- 
ditus.  Et  sapplanta^  inqpiit,  eum.  In  passione  Christi 
diabolus  cum  Deo  luctabatur;  diabolus  foris  luctaba- 
tur  ut  dejiceret;  Deusintusluctabaturutsustineret, 
Sed  diabolus  supplantatus  est,  quia  occulta  quadam 
virtute  et  sapientia  Dei  subito  et  ex  improviso  est 
dejectus, 


MISCELLANEA.  —  LIB.  II 


dos 


i\.   Quod  framea  sii  Christi  anima  ;  quce  ^  originalis  in  eo  fuit. 


partem  ad  inferno  abscidit, 
nimam  meam  ab  impio^  frameam  tuam  ah 
j  manus  tuso  (PsaL  xvi).  Anima  Christi  fra- 
,  id  estgladius  Dei,  quia  per  Christum  dum 
ectos  suos  redemit,  quasi  qusedam  mem- 
cidit  a  corpore  diaboli.  Unde  alibi  dicitur: 
•s  tuat  mors;  morsustuus,  inferne  (Ose.  xiii) 
lim  quasi  infernum  momordit;  quando  de- 
is  ad  inferos,  quosdam  inde  abstulit  quosdam 
uit.  Dicitergo,  eripe  animam  meamadimpio 
neam  tuam,  Ac  si  diceret.  Si  prius  gladium, 
^naturus  es  non  custodis,  quomodo  eos,  qui 
iium  salvandi  sunt,  liberare  poteris  ? 
CVT.  Quomodo  Deus  nosteresl  libcrator  nos- 


Cap.  XXVIII.  Salus  humana  et  divina  quomodoho- 

mini  impertiatur. 
Etdedisti protectionem  sahitis  meie  (Psal,  xvii). 
Salus  humana  est  sanitas  carnis,  salus  divina  intc- 
gritasroentis.  Hanc  homodiligit ;  illam  Deus  tribuit. 
Hanchomoconservatmolestiasfugiendo;illamDeus 
confirmat,  molestias  inferendo.  Sic  tamen  si  mens 
intus  custoditur,  ut  necperasperacarnis  ad  impa- 
tientiam  proruat,  nec  perblanda  ad  lasciviam  emol- 
lescat.  Tunc  ergo  Deus  salutis  susp  protectionem 
nobis  tribuit,  quando  animam  nostram  dum  caro 
foris  patitur,  intus  illaesam  custodit,  ut  pressura 
quam  caro  foiis  tolerat,  intus  ad  mentis  corruptio- 
nem  non  pertingat. 


etuffium,  nostrum,   firmamentum,  tortitudo,       Cap.  XXIX.  Dextera  et  sinistra  Dei  quos  suscipiat. 


adjutor,     speSy  protector^  cornu  salntis, 
ptor,  etc. 

Bin  te,  Domine,  fortitudo  mea:  Dominusfir- 

um  meum,  et  refugium  meum,  et  liberator 

)eus  meus,  adjutor  meus,  et  sperabo  in  eum^ 

>r  meus,  et  cornu  salutis  meWf  et  susceptor 

'saL  xvii)  Humanitas  r^hrisli  inresurrectione 

•:  Diligam  te,  Domine.  In  periculis  timor; 

ncula  amor.  Diligam  te,  Domiue.  Causasdi- 

{  subjungit,  quia  fortitudomea^  quia //r/na- 

,  quia  refugium  meum^  qui  liberator  meus. 

10  ordine  narrat  usque  ad  ipsum  divinae  gra- 

cipiummente  recurrens.  Primum  liberatory 

ninem  apotestate  diaboli  eripuit ;  deindert*- 


Dexteratuasuscepit  me  (PsaL  xvii).  Sinistra  Dei 
bona  sunt  temporalia  ;  dextera  Deibona  setema.  Et 
seepe  contingit  ut  illos  Deus  spiritualibus  bonis 
abundantius  repleat  quos  inopia  rerumtemporalium 
exterius  coangustat.  Istos  ergo,  qui  quasi  foris  per 
egestatem  corruunt  et  intus  virtutum  divitiis  soli- 
dati  sunt,  quasi  sinistra  Dei  deseruit,  et  dextera 
suscepit. 

Cap.  XXX.  De  fine  bono  et  malo,  et  de  disciplina 
Domini  in  finem  corrigente. 

Et  disciplina  tuacorrcxit  me  in  finem  (PsaL  xvii) 
Est  quidam  finis  bonus  ;  et  est  quidam  flnis  malus. 
Finis  malus  est  profundum  peccatorum ;  finis  bonus 


quiadepropriisviribusdifridentem,benigne  0  consummatiovirtutumDiscipIinaautem  Dei  infinem 


Dcinandum  excipit.  Deinde  firmamentum^ 
rcadat.  Deinde  /br/i7w(/o  pugnanti  ut  vincat. 
or  per  baplismum,  refugium  per  pceniten- 
'mamentum  per  patientiam,  tortitudo  per 
Qtt.  Kcce  quo  ordiiie  evasit  malum.  Deinde 
18  versiculus.  Quomodo  consecutus  sit  bo- 
115  meuSy  quia  per  fidem  illuminat.  i4c(/H/or 
aia  ad  beneoperandum  adjuvat.  Sperabo  in 
ia  cor  ab  amorem  sui  inflammat.  Protcctor 
ita  supraid  quod  feiTCpossumus,  tentarinon 
t.  Cornu salutis mcne, ({umeiisim  persequen- 
>oIum  nos  contcmnere  facit.  Postremo  sus- 
aeus,  quia  finito  cursu  pervenientibus  coe- 
rit.  In  cornufortitudo  signatur.  Comua  con- 
estsuperbia ;  cornua  salutis  est  fiducia  bona. 


corrigit,  quia  eos  etiani,  qui  in  profundum  pecca- 
torum  lapsi  sunt  ad  ronsummationem  virtutem  per- 
ducit.  Obona,  o  dulcis  disciplina  Dei  !  utinam  co- 
gnoscamus  eam  !  utinam  suscipiamus  eam  !  utinam 
sustineamus  eam  !  Quee  tamen  est  ut  videamus,  ut 
concupiscamus,  ut  apprehendamus,  ut  teneamus 
eam.  In  tribns  consistit :  in  preeceptis,  in  tintamentis, 
inflagellis.  In  praeceptis  experitur  Deusobedientiam 
tuam,  intentamentis  constantiam,  inflagellis  patien- 
tiam.  FrsBceptaobedienter  suscipe,  tentamentis  con- 
stanterresiste,  flagella  patienter  sustine.  Hsec  tamen 
tria,  id  est  obedientia,  constantia,  patientia,  sibi  invi- 
cem  deesse  non  possunt,  quia  in  singulis  omnia  ne- 
cessariasunt.  Inprseceptisquidemutea  primum  obe- 
dienter  suscipias  deinde  constanterperflcias,  postre- 


:VII.  Dolores,  et  laquei  mortis,  et  inferni  ^  mo  tempus  retributionis  patienter  sustineas.  Inten- 


et  torrentes  iniquitatis,  qui  sint, 
)dederunt  me  dolores  mortis  et  torrentes  ini- 
oonturba  verunt  me.  Dolores  inferni  circnm- 
t  ;prn*occupa  vrrunl  me  laquei  mortis(PsaL 
7ores 7«or/j6passibiIitas, etmortalilas.  Tor- 
dquitatiSy  hujus  inundi  vanilas.  Dolores  in- 
ena  aetcrna.  t^nquei  mortis,  originalis  culpa. 
mortis,  et  dolorcs  inferni  circumdederunty 
%  homo  ante  Christum  cvadere  non  potuit 
33  iniquitatis  conturbnverunt,  quia  hujus 
mitasad  actualia  pcccata  hominem  impulit. 
mortis  prseoccupaverunt ^  quia  antequam 
tualiter  peccatum  perpetrare  potuit,  culpa 


tamentis  autem  obediens  essedebes,  ut  si  fnrte  Deus 
vitiorum  incursu  te  sollicitari  et  adtempus  voluerit 
fatigari,  per  elationem  non  contradicns  ;  oonstans, 
neper  delectationemadconsensun  defluas ;  patiens. 
ne  importunitate,  vel  instantia  tentationis  tandem 
aliqnando  emollescas.  Hoc  autem  prsecipue  dirimus 
propter  quosdam  minus  discretos  qui,  spiritualis 
studii  mondum  ignorantes,  post  prima  initia  bonse 
conversationis,  ita  a  tentatione  vitiomm  liberi  esse 
volunt,  ut  si  se  vel  te  tenuiter  delectatione  illicita 
pulsari  persenserint,  statim  tumido  corde  infirmi- 
tatis  suffi  obliti  contra  Deum  murmurent ;  et  si  vcl 
modicum  faiigentur,  per  inconstanti»  et  impatientisa 


603 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


6(M 


vitium  enervati,nd  consensum  iniquilatisdeclinent. 
Sed  nesciuntisti  quampia  sit  dispensatio  Dei.  Ut 
mala  qusejam  voluntate  dimisimus  quamvis  inviti 
adhuc  in  tenlatione  senliamus,  quatenus  in  eis  nunc 
expietur,  cum  cruciant,  quod  prius  ineiscommis- 
8um  cst,  cum  delectabant  ;  et  nostrae  infirmitatis 
memores  dumsemper  cogimur  reminisciquod  fui- 
raus,  non  nosextollat  quod  sumus.  Praeterea  etiam 
cum  mala  nostra  cum  tanta  difficultate  vincimus, 
amplius  peccare  timeamus.  Cum  itaque  tot  utilitates 
ex  tentatione  proveniant,  oportet,  quoties  tenlamur, 
dispensationem  Dei  inobedienter  excipere,  el 
constanter  pravjt?  delectationi  contraire,  et  patien- 
ter  violentiam  tentationis  suslinere,  quatenus,  et 
faligatio  nostra  nobis  placeat,  et  tamen  delectatio 
prava  ad  consensum  non  accedat.  In  fiagello  autem 
obedientiam  servat  qui,  et  si  causam  percussionis 
sui  ignoret,  tamen  contra  Dcum  non  murmurat. 
Constans  auteni,  et  patiens  est  quem  nec  pondus 
tribulalionis  oppiimit,  nec  diuturnitas  frangit.  Fri- 
raus  ergo  gradus  disciplinae  Dei  est  custodia  man- 
datorum.  Secundus  gradus  est  pugna  tentationum. 
Unde  manifestum  est  quod  ii  qui  mandata  Dei  non 
custodiunt,adhuc,in  disciplina  Dei  essenon  coepe- 
runt.  Qui  autem  sub  disciplina  Dei  non  est,  ad 
haeredilatem  filiorum  Dei  pertingere  non  potest. 
Nemo  ergo  conlemnat  disciplinam  Dei,quia,sipec- 
cntorest,  necessaria  estilli,  ut  corrigatur  ;  si  jus- 
tus  est,  necessaria  est  illi  ut  erudiatur.  Propterea 
iste  qui  eamadcorrectionem  acceperal,  adhuceam 
ad  eruditionem  neccssariam  sibi  esse  confirmat :  ut 
sicut  correctus  cxpinvil  culpas  praeteritas:  ita  eru- 
ditus  cautelam  habeat  contra  culpas  futuras.  Dicat 
ergo  :  Disciplina  Uia  corroxit  mo  in  nnem  ;  disci- 
plina  tua  ipsa  me  docebit  (ibid). 

Cap.  XXXI.  Quid  subtus,  et  quid  supra  nos ;  et 

ci{/us  vestigia  non  infirmenlur, 
Dilatasti  gressus  meossubtus  me ;  et  non  suntin- 
ttrmata  vestigiamea{PsaIxwii)SvLhius  nos  estquid- 
quid  transitorium  esl,  et  caducum  ;   quod  autem 
«ternum  est  supra  nos  est.  Mens  ergo  justi  supra 
se  dilatatos  gressus  habet,  quia  quanto  altius  per 
contemplationem  in  amorem  aBternorum  dirigitur, 
tanto  ampliusdesiderio  gustatae  dulcedinisdilatatur 
Cum  autem  in  rebus  transitoriis  subtus  se  per  co- 
gitationem  ambulat ;  ipsa  eam    quodammodo  suee 
occupationis  molestia  coangustat;   et  toties  intia 
semelipsam  stringitur,  quoties  foris  adversis  occu- 
rentibus  preepeditur.  Sed  fit  nonnunquam  ut  etiam 
subtus  se  mens  divino  amore  succensa ,  dilatatos 
gressus  habeat,  quia  dum  tofam  se  intus  per  desi- 
deiium  relinet,  et  si  foris  per  operationem  occu- 
pata  sit,  nullius  tamen  molestise  adversitas  liber- 
tatem  ejus  coangustat.  Unde  recte  cum   dixisset  : 
Dilatasti gressus  meos  subtus  me,  stalim  subjunxit 
dicens  lEtnonsuntinffrmata  vestigia  /nea.  Quando 
enim  gressus  in  lubrico  figitur,  et  si  pes  fortis  per- 
maneat,  vestigia  tamen  ejus  infirmantur.  Ita  quoque 
necesse  est  ut  qui  vel  modicam  in  rebus  perituds 


A  fiduciam  posuerit,  etsi  per  turpia  desideria  nonlan- 

gueat,  tamen,  quia  transitorium   est   quod  amat, 

stabilis  non  fit ;  et  cum  labi  coeperit  cui  innititur, 

mox  innitentis  vestigiaab  ipsa  sua  stabilitate  infir- 

mentur.  (^um  autem  totum   animi  desiderium  in 

SBtemis  figitur:  quasi  pede  in  soliditate  4*onstituto, 

vestiga  non  infirmantur. 

Cap.  XXXII.  Quid  sint  iminici  spirituales^  et  qao- 
modo  eos  persequamur. 
Persequar  inimicos,  meosetcomprebendam  illos: 

et  non  convertardonecde/iciant{PsaL  xvii).  Quos- 

dam  spirituales  inimicos  habemus,  qui  nobis  insi- 

diantur,  qui  quanto  magis  occulli  sunt,  tanto  am- 

plius  nocere  possunt.  Hi  sunt  motus  camales,  qui 

in  corde  nostro  oriuntur,  et  quia  de  latentibus  de- 

B  sideriis  prodeunt,  incautos  ssepe  sub  specie  virtu- 
^tutum  fallunt.  Quos  tunc  nimirum  persequimur, 
quando  ipsam  originis  eorumradicem  subtiliter  in- 
vestigamus  quatenus,  dum  illos  illicito  motu  oriente 
pulsare  senserimus  :  statim  de  qua  afi^ectione  ille 
natus  sit,  et  ad  quem  finem  ejus  appetitus  tendat, 
perspicere  studeamus.  Hoc  fortassis  qualiter  fieri 
possit  citius  agnoscetur,  si  ejusaliquod  exeraplum 
in  medium  proponatur.  Verbi  gratia  :  Est  aliquis, 
qui,  de  seipso  plusquam  oportet  sentiens,  occulta 
superbia  laborat.  Hic  ergo  si  forte  inter  caeteros, 
vel  ad  colloquendum,  sive  ad  consulendum  conse- 
derit,  quia  se  singulariter  sapientem  existimat,  sin- 
gulariter  se  audiri  debere  putat.  Si  vero  alios  ad 
verbum  suum  minus  attentos  fortassis  viderit,  su- 

^  umque  consilium  repudiari  aliquando  perspexerit, 
statim  per  impatientise  vitium  tumens,  totum,  quod 
contra  voluntatem  suam  agitur,  ad  injuriam  suam 
fieri  arbitratur.  Et  quia  eos  non  ratione,  sed  odio 
potius  aut  invidia  ad  contemptum  sui  excitatos 
credit,  jam  omnino  atpote  a  malevolis  suum  collo- 
quium  subtrahere  disponit.  Cumque  se  immoderate 
lingua  a  locutione  stringit,  a  charitate  animus  re- 
frigescit.  Oportet  ergo  ut,  dum  nos  vel  loquentes, 
vel  consulentes  minus  audiri,etexiude  cor  nostrum 
aliquo  fortassis  subito  dolore  tangi  senserimus  im- 
petum  animi  nostri  refrenemus,  et  hunc  dolorem 
quasi  imnicum  a  Intere  de  insidiis  prosilientem 
instanter  persequnmur,  el  I  itebram  ejus  occultam, 

T\  de  qua  prodiit,  id  est  stinerbiam,  et  occursum  ejus 

ad  quem  tendit  id   est  odium  fraternum,  perscru- 

tantes,  dum  laqueos  conspicimus,  periculum  cavea- 

mus.  Comprehensus  est  inimicus,  quia  cum  finem 

pravi  desiderii  providemus,   animum  a  consensu 

retrahimus.  Sicut  enim  vitia   investigando  perse- 

quimur,  sic  comprehendimus  inveniendo  ;  et  donec 

deficiant,  non  revertimur,  si  ab  instantia  boni  ope- 

ris  ante  subjugationem  vitiorum  non  relaxamur. 

Cap.  XXXIII.  De  timore  servili  el  custodia  legis 
diviutV  et  delectatione  vana.  De  terra,  firmamen- 
to,  ocuIOf  et  necessitate  variis;  deque  humilitato. 

Dulcis  et  rcctus  Dominus ;  propter  hoc  legom  dahii 

delinquentibus  in  via  (Psah  xxivj.  Non  est  servilis 

timor,  ubi  constitutio  legis  fit  in  electione  voluntn- 

tis.  Primumtimemus,  deinde  viameligimus,  deinde 


MISCELLANEA.  -  LIB.  11. 


006 


is  proponitur  qua  in  via  ambulemus.  Legem 
3ntes,  prsemium  accipimus,  in  preesenti  ani- 
unditatem,  in  futuro  animae  pariter  et  cor- 
satitudinem,  hoc  est  quod  sequitur :  Anima 
bonis  deiDorahitur,  hoc  est  de  prsesenti, 
n  ejus  hsdredilabit  terram  (ibid.),  hoc  est 
TO,  Et  satis  eleganter  spirituales  delectatio- 
irimit,  cum  dicit  :  Anima  ejus  in  honis  de- 
lur,  Quidquid  enim  carnaliter  dulce  est  suse 
delectationis  experientiam  fruentibus  prse- 
d  diu  cum  eis  morari  non  potest,  quia  dum 
appetitum  provocat^  transitu  desiderium 
Spirituales  autem  deliciaB  quee  nec  gusta- 
seunt,  nec  reficieutes  decrescunt,  nec  sa- 
tndium  gignunt,  diu  cum  fruentibus  per- 
possunt.  Sequitur  : 

B  ejus  hoereditahit  terram,  Terram,  viven- 
futuro  in  haereditatem  accipiet  pro  bonis 
8  suis,  quae  per  semen  significantur.  Vel 
•am  caro  accipi  potest,  quam  in  fuluro  im- 
m  et  impassibilem  accipiet,  quisquis  eam  in 
ti  in  opere  virtutum  exercet.  Sed  quomodo 
rveniet?  Firmamentum  est  Dominus  limen- 
im,  et  testamentum  ipsius  ut  manifestetur 
id,),  Qui  vincentibus  promittit  prsemium, 
tibus  praestat  adjutorium.  Prsemium  tale  est, 
iilicet  Dei  testamentum,  id  est  contestata 
HO  est  ut  ipse  manifestetur,  illi  videlicet 
86.  Adjutorium  tale  est,  quia  Grmamentum 
linus,  id  est  protectio  timentibus  se.  Ideo 
;  de  promisso  fiducialiter  curro.  Oculi  mei 
ad  Dominum,  quoniam  ipse  evellet  de  la- 
des  mcos  (ibid.),  Oculus  actionnm  intentio 
ilos  ad  Dominum  semper  habet  qui  per  in- 
)m  ad  amorem  Dei  dirigit  omne  quod  agit. 
limirum  pedes  a  laqueo  evelluntur,  quia 
ala  esse  non  potest,  cujus  amor  Dci  origo 
e  periculo  namque  via  actionum  curritur, 
entio  animi  chaiitate  duce  gubernatur.  Sed 
est  semper  respicere  Deum,  nisi  quem  sem- 
B  respicit?  Quia  nimirum  dilectionem  ho- 
smper  dilectio  Dei  sicut  praeveniendo  exci- 
subsequcndo  conservat.  Hoc  est  enim  quod 

co  in  nw  (//>/(/.);  ac  si  diceret :  Ut  te  diligere 
tu  dilige  me,  et  ut  amore  tuo  dignus  sim, 
e  mei  (ibid,)  relaxando  peccata  mea.  Quia 
}t  pauper  sum  ego  (ibid,)  Ideo  respice,  quia 
cus  :  ideo  miserere,  quia  pauper.  Unicus 
as  diligitur,  paupcr  plus  doletur.  Tribula- 
ordismei  multiplicatse  sunt;de  nccessitati- 
8  erue  me  (ibid.).  Quae  est  paupertas  tuas. 
tioncs  cordis  mei  muItipIicaUe  sunt,  Non  est 
88  afflictio  carnis ;  quae  non  frangitur  cons- 
entis.  Cum  autem  dolor  intima  tangit;  majus 
im  est  etiam  si  foris  tribulatiodesit.  De  nc- 
usmeis  erue  mo  (ibid.).  Multae  sunt  neces- 
»onorum  in  quibus  periclitantur ;  quas  for- 
lelius  cognoscemus,  si  eas  distinguendo 
mu8.  Gemina  siquidem  est  necessitas  san- 


A  ctorum;  altera  quam  intus,  altera  quam  foris  sus- 
tinent.  Altera  a  proximis;  altera  a  semetipsis. 
Quandiu  enim  in  hac  corruptibili  carne  vivunt,  mo- 
lestias  et  tentationes,  quae  ex  carne  corruptibili 
oriuntur,  omnino  declinare  non  possunt.  In  quibus 
tantum  cum  labore  periculum  est,  ut  eas  quotidie 
sentire  necesse  sit ;  et  tamen  consentire  eis  nemo 
unquam  sine  gravi  detrimento  possit.  Altera  ne- 
cessitas  est  bonorum,  quia  cum  inter  malos  quos 
declinare  non  possunt,  converaantur,  ex  illorum 
prava  conversatione  quotidiana  quadam  persecu- 
tione  vita  eorum  affligitur.  Quos  ita  tolei^are  necesse 
est,  utnec  propter iniquitatem  eorum  odio  habeamus 
homines,  nec  propter  amorem  hominum,  iniquitatis 
efflciamur  consortes.  Sed  hoc  sine  humilitate  et  la- 

fi  bore  nemo  facere  potest.  Humilitate  videlicet,  ne  se 
per  superbiam  a  consoiiio  vanitatis  dividat;  et 
dum  malorum  societatem  habere  contemnit,  quasi 
de  singulari  justitia  perniciosius  intumescat.  La- 
bore  autem  opus  est,  ut  quorum  societatem  non 
deserit,  semper  fugere,  quantum  potest,  studeat 
conversationem.  Hoc  est  quod  sequitur  :  Vide  hu- 
militatem  meam  et  laborem  meum  (ibid,) 

Gap.  XXXIV.    Misericordiam    et  veritatem  Dei 
poenitentibus  esse  necessariam, 

Quoniam  misericordia  tua  ante  ocuJos  meos  est ; 
et  complacui  in  veritate  tua  (Psal,  xxv).  Miseri- 
cordia  Deiestqua  parcit,  veritas  qua  corrigit.  Per 

^  misericordiam  poenitentes  ab  indulgentia  non  repel- 
lit ;  per  veritatem  pecrata  puniens,  causam,  non  per- 
sonam  respicit.  Quisquisergo  ad  salutem  pervenire 
desiderat,haecduonccesse  estmedicinae  Dei  reme- 
dia  non  contemnat.  Sine  misericordia  enim  veniam 
non  consequitur;  sine  veritatenonemendatur.Sunt 
vero  nonnulli,  qui,  dum  culpas  suas  per  misericor- 
diam  temeraria  quadam  praesumptione  a  Deo  rela- 
xari  expe'tunt,  divinae  correctionis  flagella  patienter 
sustinere  nolunt.  Et  si  fortassis  aliqua  se  pro  pec- 
catis  suis  advei^a  pertulisse  cognoverunt,  statim 
typo  superbiae  eriguntur,  eoque  minus  misericor- 
diam  Dei  necessaham  existimant,  quo  sua  se  fac- 
tione  apud  divinum  examen  plenius  purgatos  pu- 
tant.  Contra  quos  quod  iste  dicat,  audiamus.  Miseri- 
cordia,  inquit,  tua  ante  oculos  meos  est,  et  compla- 

D  cui  in  veritate  tua  (ibid,),  Ac  si  diceret :  Miseri- 
cordiam  tuam  ubique  mihinecessariam  esse  video ; 
et  tamen  correctionis  tuae  verbera,  quibus  peccata 
mea  districte  punis,  non  solum  non  repello,  sed  et 
gaudens  suscipio,  imoetiaminipsis  misericordiam 
tuam  non  deesse  cognosco.  Complacui^  inquit,  in 
veritate  tua  (ibid,),  Eleganter  dictum,  laudabiliter 
dictum,dicium  imitatione  dignissimum,  coin/)/aeui  in 
veritate  tua,  Quasi  dicat  :  Non  mihi  nisi  in  tua  ve- 
ritatemihi  complaceo,  quia  quodtibi  in  me  displicet, 
hoc  etiam  ipse  reprehendo.  In  tua  veritate  mihi 
complaceo,  quia  dum  mea  peccata  persequeris  fla- 
gellando,  laetificas  me  amore  correctionis.  Cur 
enim  mihi  in  tua  veritate  non  placeam,  qiii  ia 
mea    priuQ    t«\ft\Vti\fe  xMiXft    \k^v\   ^wssjsaji.'^'»»^- 


607 


APPENDIX  AD  HXIGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


6018 


Quoniam  miscricordia  tua  ante  oculos  meos  est; 
et  complacui  in  veritate  tun, 

Cap.  XXXV.  De  agnitione  et  dHectionc  veritalls, 
Ut  videam  voluptatem  Domini,  et  visitem  tem- 
plum  ejus  (Psal.  xxvi).  Videre  voluptalem  Domini 
esl  verilatem  agnoscere;  visitare  templumejusest 
veritatem  diligere. 

Cap.  XXXVI.  De  tahernaculo  Dei, 

Quoniam  abscondit  me  in  tabernaculo  suo  (PsaL 
xxvi).  Taberuaculum  Uei  est  Ecclesia  catholica,  in 
qua  fitleles  laborant;  et  in  procinctu  cujusdam 
spiritalis  militiae  contra  aeras  poteslates  pugnaturi 
excubant.  In  hoc  aulemtaberuaculoillos  Deus  ab- 
scondit,  quibus  amorom  quietis  inspirando,  eos  a 
strepitu  hujus  mundi  secretum  expetere  facit.  Scd 
in  abscondito  tabernaculi  protccti  non  sunt  qui,  in 
loco  quietis,  quiete  vivere  nolunt. 

Cap.  XXXVII.  Deum  fortitudinemy  et  refugium 

esse  pugnantium, 
Quoniam  fortitudo  meOy  et  refugium  meum  cs  tu 
(PsaL  w\).  t^*ontraria  loqui  videtur.  Sienimtimet, 
quomodo  fortitudincm  se  habere  dicit?  Et  si  non 
timet,  quare  refugium  quserit?  Sed  mens  humana, 
inter  spem  et  timorem  constituta,  dum  fortitudinem 
adjutoris  sui  considerat,  de  victoria  prsesumcns 
sponte  provocat  inimicum.  Cum  vero  propriam  in- 
ttrmitatem  ad  memoriam  revocat,  superari  me- 
tuens,  quserit  refugium. 

Cap.  XXXVIII.  De  vanitate  rerum  temporalium. 
Odisti  ohservantes  vanitates  supervacue  (PsaL 
xxx).  Vox  justi  cst,  prsesentem  felicitatem  despi- 
cientis.  Superius  commendaverat  spiritum  suum 
Deo ;  et  quasi  nunc  qusereres  quid  de  carne  fieri 
vellet,  respondet  se  carnis  curam  non  habere,  quia 
vanilas  est  omnis  caro.  Quia  ii  etiam  qui  eam  illi- 
cite  et  superflue  amando  omni  studio  et  diligentia 
custodiunt,  eamdem  a  corruptione  servare  non 
posBunt.  Quos  nimirum  odit  Deus,  quia  dum  nimis 
rem  corruptibilem  diligunt,^  ad  amorem  Dei  incor- 
ruptibilem  non  assurgunt.  Oc/is^i  inquit,  ohservan- 
tes  vanitates  supervacue.  Bene  supervacue.  Quia, 
etsi  transitoria  ad  necessitatem  appetimus,  nun- 
quam  tamen  ad  superfluitatem  diligere  debemus 
carnemque  morituram  non  in  deliciis  fovere,  sed 
ab  incommodis  his  prsecipue,  quse  ad  salutem  ani- 
mse  minus  conducere  videntur  defendere. 

C.\p.   XXXIX.   Reprohatio  luxuriae,  avaritiw^  et 

superhifo. 

Dominus  dissipat  consilia  gentium;  reprohat 
antem  cogitationes  populorum,  et  reprobat  consilia 
principum  (Psal.  xxxii).  Gentes  intelliguntur  pec- 
catores,  populi  stulti,  principes  superbi.  Consilium 
gentium  est  concupiscentia  carnis,  cogitatio  popu- 
lorum  est  concupiscentia  oculorum.  Consilium 
principum  est  superbia  vitee.  Quee  omnia  ideo  Deus 
reprobat,  quia  mundus  transit,  et  concupiscentia 
^jus.  Bene  tamen  populi  cogitationes  habent,  non 
ponsilium,  quia  stultis  in  populis  significantur. 


A  Cap.  XL.  Occultos  justorum  inimieos  injadiciam 
voservarif  manifeatos  in  hac  vita  etiam  aii- 
quando  puniri. 

Judica,  Doiilinci  iioCentes  me/  expugna  impu- 

gnantes  me  (Psal.  xxxiv).  Koceiit^s  sililt  qili  voto 

malignilntis  insidiantur.    Iinpugnantes    sunt    qui 

aperte  persequuntur.  Justus  orgo  occuUos  iniinicos 

suos  judicari  lantum,  id  est  ad  futurum  judicium 

servari,  manifestos  expugnari,  id  est  in  hac  vita 

etiam  puniri  postulat  ut  eorum  pcena  manifesta 

alios  ab  iniquitate  retrahat;  quos  prius  eorumma- 

litia  per  exemplum  ad  iniquiiatein  atiimahad  Ideo 

Deus  omnipotens  manifestas    injurias   servorufil 

suorum  ssepius  eiiam  in  hac  vita  ulclscitur,   ut 

quanli  meriti  sit  apud  eum  justitia,  aperte  demon- 

D  stretur,  qualenus  hoc  alios  ad  amorem  justitias 
acceudat  :  quod  ipse  auctor  Justitiae  se  eam  tantum 
diligere  mauifestat. 

Cap.  \\A.  De  armis  sapientise  et  scuto  patieDtiic, 
Apprehende  arma^  et  scutum;  et  exsurgo  in  ad* 
jutorium  mihi  (Psal.  xxxiv).  Armis  pugnamus; 
scuto  tegimur.  Mundus  enim  contra  electos  duobus 
modis  pugnal,  verbo  et  gladio.  Verbum  falsitatis 
expugnamus  pcr  sapientiam;  gladio  adversitatis 
resistimus  per  patientiam.  In  sapientia  igitur  acci- 
pimus  arma,  et  scutum  in  patientia.  Sed  cur  Deo 
dicitur  :  Apprehefide  arma^  et  scutum,  nisi  quia 
ille  in  nobis  dimicans,  adversarios  armatt  Quia 
sicut  ab  ipso  dona  ejus  accepimus ,  ita  sine  ipso 
donis  ejus  uti  ad  salutem  non  valeamus. 

C  Cxv.  XLII.  Do  manifestis  et  occultis  diaholi  insidiis. 
Eripieus  inopem  de  manu  fortiorum  ejus;  ege^ 
num  et  pauperum  a  diripientibus  eum  (PsaL  xxxiv). 
Quosdam  diabolus  aperta  tentatione  oppriinil ;  quos- 
dani  occullis  insidiis  seducit.  Unde  in  Scriplura 
sacra  diabolus  aliquando  per  leonem,  aliquando 
per  draconein  exprimitur.  Per  leonem  apeHa  ejus 
fiducia,  per  draconem  vero  occulta  ejus  versutia 
significatur.  Unde  Psalmista  ha;c  duo  tentationum 
genera  exprimens,  dicit  :  Eripiens  inopem  de 
manu  fortiorum  ejus;  egenumy  et  paupercm  a  di- 
ripientihus  eum.  Quis  est  enim  inops,  nisi  qui  vir- 
tutum  divitias  non  babet?  Et  quis  est  pauper,  nisi 
qui  gam  aliqua  virtutum  dona  accipere  meruit,  sed 

D  tamen  adhuc  ad  perfectionc.n  virtutis  non  perve- 
nit?  Inopem  ergo  manus  fortiorum  opprimit;  pau- 
perem  vero  manus  diripientum  affligit,  quia  nimi- 
rum  antiquus  hostis  eos  qui  nulla  virtute  roborati 
sunt  violenter  sibi  per  consensum  iniquitatis  sub- 
jicit.  Ab  his  vero,  qui  jam  aliquo  spiritualis  lucri 
bona  colligcre  incfpiuat.  occulla  direptione  doua 
virtutum  tollit.  His  ergo  quos  aperta  saevitia  peri- 
mit,  latro  est;  fur  vero  iliis  quos  occulta  fraude 
seducit.  Unde,  et  his  foititudo  necessaria  est,  ut 
possint  aperte  impugnantem  vincere;  ilUs  vero 
circumspectio,  ut  possint  occulte  insidiantein  ca- 
vere.  Cum  igitur  divina  pietas  quosdam  oontra 
apertam  saevitiam  inimici  corroborando,  quosdam 
autem  contra  occultas  ejus  insidias  per  circum- 
spectionem  illuminando  custodit,  quid  aliud  faeit 


MISCELLAN^.  -  LIB  II. 


61« 


inopem  de  manu  foi-tiorum  et  a  diripientibus 
rem  eripit,  ut  et  illi  cvadant  dominium,  et  isti 
it  domnum  ? 

LLIIi.  Quod  temporalis  malorum  proaperiias, 
'cctis  testimonimn  ost  tuterme  fclicitatis 

gentcstestes  iniqui  quw  iynoruhnm  interroga. 
nef^/^^ay.  xxxiv).  Omnesiniqui  qui  tempoi*f«lia 
Bternis  prseferunt,  cum  in  hac  vita  proaperan- 
uabi  in  testimonium  contra  electos  surgunt, 
um  ipsa  sua  felicitate  de  visibilibus  non  lo- 
o,  sed  prosperando,  testimonium  perhibent, 
ambonorum,  quodde  seternis,  et  invisibilibus 
lant,convincere  student.Underecte,  qiueigno' 
*,  inquit,  interrogabant  me.  Mali  enimbonosde 
nti  felicitate  interrogant,  quia,  cum  eis  dulcis 
rantur,  quod  ilii  se  ad  appetitum  ejus  non  in- 
t.  Sed  qui  hsBC  non  dulcis,  sed  amara  bonis 
lidquid  de  ejus  laude  in  medium  proferunt, 
mi  per  experientiam  non  cognoscunt. 


LLIV.  Quod  occu/taest  interim  bonnrumjusti' 
ia  donec  educatufjudicanda  de  pnemio, 

ducet  quasi  lumenjustitiam  tuam;  etjudicium 

aaquam  meridiem(PsaL\xxiy).  Justitia  bono- 

iine  occulta  est  quia  ibi  se  justificari  satagunt , 

hominibus  videri  non  possunt.  Et  quamvis 

jam  luceat  exemplum  boni  operis,  tamen  in 

idito  est  virtus  intentionis.  In  futuro  autem 

Inmen  justitia  eorum  educitur,  quia  qui  modo 

^pera  sua   ab   humana   laude   abscondunt, 

ta  judice  jam  secure  pro  eis  in  aeterna  cla- 

^oriabuntur.  Unde  et  in  alio  psalmo  dicitur  : 

I  est  vobis  antc  lucem  snrgero  {Psal,  cxxvi), 

ante  futuri  judicii  claritatem  exaltari ;  sed 

f  postquamsederitis{ibid)yquia  tunc  fructuosa 

vestra  exaltatio,  si  prius  in  hujus  vitse  exsillo 

propter  Deum  vos  humiiiaveritis.  Sequitur : 

leiifj»  tuum  tanquam  moridiem  {Psal,  xxxiv). 

ibonorum  est  opus  virtutis,  quod  faciunt;ju- 

.  eorum  est  pnemium  virtulis,  quod  eligunt 

irgo  educet  justitiam  sanctorum  quandoma- 

bit  opera  virtutum,   quae   fecerunt;  educet 

im  quando  maniforstabit  quale  boni  operis 

nm  elegerunt.  Et  ideo  justitia  tanquam ;  lu- 

dicium  vero  tanquam  meridies,  id  est  clarum 

educitur,  quia  minor  est  omnis  claritasboni 

olaritate  eeternae  retributionis. 

LV.  De  utili  subjectione  ergaDeum,  et  ipsius 
recta  exspectatioue, 

UUiB  estio  DominOfCt  ora  eum(PsaI,  xxxvi). 

ia  hic    nobis  forma   vivendi  prsescribitur. 

rgo,  homo,  quid  dicitur  tibi.   Subditus  esto 

),  ct  ora  eum,  i^imum  subditus  esto,  ne  maie 

)  pracepta  ejus  despicias.   Deinde  subditus 

I  td  bona  agenda  de  viribus  tuis  non  prae- 

Nam,  et  ille  quoque  Deo  subjectus  esse  re- 

i  aliquid  de  sua  virtute  posse  prsesumit.  Sed, 

niihi,  ai  hoc  ad  obedientiam  pertinet,  ut  ni- 

ie  esae  intelligam,  quidergo  frustiti  conor  ? 

im  potius,  et  exspectabo  Dominum  ut  faciat 


A  quod  suum  est.  Optime  dixisti.  Expccta  Dominum 
Sed  vide  quomodo  exspectes.  Nam,  et  montes  ex- 
spectant,  et  homines  exspeclant ,  sed  montesaliter, 
et  nliter  homines.  Montos  exspectant  durando;  ho- 
mines  exspectare  debent  desiderando.  Montes  plu- 
viain,  bomines  gratiam.  Montes  ue  ai*escant,  ho- 
mines  ne  pei-eant,  sicut  in  psalmo  iegitur :  ExspeC' 
tans  exspectavi  Dominum^  et  intendit  mihi  {Pial, 
xxxix).  Qui  enim  durando  exspectat,  sed  deside- 
rando  non  exspectat,  non  exspectans  cxspcctat. 
Qui  vero  perseverat  et  desiderat,  hic  exspectans 
exsi)e<Stat.  Exspecta  ergo,  ct  non  solum  exspecta, 
sed  exspectans  exspecta,  id  est  poi seveians  desi- 
dera,  et  desideruns  persevera,  et  non  fraudaberis 
a  desiderio  tuo,  sicut  et  ille  fi-audutus  non  fuit,  qui 

B  Dominum  exspectans  exspectavit.  Ait  enim  :  Ex-- 
sprctans  exspectnvi  Dominum,  et  intendit  mibi,  Et 

•  oxaudivitprocesmoa8,eduxitme  de  lacu  miseriee 
ct  de  luto  fivcis  {ibid,),  Vide  ergo  quomodo  ille  ex- 
spcctavit.  Cum  precibus  exspectavit,  cumdeeiderio 
exspectavit.  Et  quod  ipse  tunc  fecerit,  hoc  tibi  nunc 
pra^cipit.  Nam  cumdixisset,  subditus  esto  Domino^ 
statim  adjunxit.  et  ora  eum^  utetsubditus  Deosis, 
de  le  non  praesumendo ;  et  ores,  ejus  auxilinm  ex- 
petendo.  Nam  quid  est  aliud  Deum  orai^e,  niai 
mente  humili  atque  devota  ad  ejus  misericordiam 
semper  respicere  ?  Propterea  eniin  non  dixit  tibi, 
ora  eum  hoc,  sive  illud,  sed  tantum,  ora  eum  quia 
nil  aliud  a  te  quam  affectum  bonum  exigit  qui  tuam 

^  necessitatem,  etiam  te  non  loquente,  cognoscit. 
(Jlum  ergo  oras,  quem  petas  potius  quam  quid  petas 
cogitaro  tibi  dulce  sit;  et  ipse  quem  petis,  quid- 
quid  tibi  petendum  fuerat  providebit.  Sicut  in  alio 
psalmo  Psalmista  idem  testatur,  dicens  :  Oculi  mei 
semper  ad  Dominum,  quoniam  ipae  evellet  de  Ittr 
queo  pedes  meos  {Psal,  xxiv). 

Cap.  XLVl.  De  quatuor  bominum  generibus,  quan^ 
tum  ad  vulnera^  et  cicatrices ;  de  vera  aapientia, 
et  pnvteritorum  memorin, 

Pulruerunt,  ot  corruptic  sunt  cicatrices  mew,  a 
facie  insipientiw  meao  {Psal,  xxxvii).  Consideranti 
mihi  hujus  versiculi  virtutem,  non  potest  jam  legenti 
esse  incognilum  quod  toties  est  patienti  expertum. 
Sed  utinam  mihi,  vel  experientia  cognitionem  non 
j)  dedcrit,  vel  si  aliter  cognoscere  non  debueram,  ipsa 
potius  cognitio  data  non  &it.  Quod  si  sic  necosse  fuit, 
et  sine  manu  validu  erudiri  non  poteram,  utinam  jam 
nunc  vel  ipsa  luea  cognitio  mihi  sic  saperet,  quate- 
nus  prasteritoruin  dolorum  experientia  a  futui*a  me 
iniquitatc  cocrceret.  Sed  quia  toties  post  experien- 
tiam  malorum  desipuisse  me  video,  ipsosadhucama- 
ritudinis  gustus  pertimesco.  Dicam  tamen,  et  non 
sine  dolore  dicam :  Putruerunt  et  corruptic  sunt  ci" 
catriceamew  afacieiusipwntiwmea.  Etlicethorum 
verborum  expositio  non  sit  mihi  necessaria,  quia 
tamen  multi  felieius  eam  non  noverunt,  proptereo- 
ruminstructionem,  nonestomninotacenda.  Putrue* 
ruut,  inquity  et  corruptw  suat  cicatricea  mew.Ddi^ 
gentius  eonsideranti  quatuor  hic  genera  homiauxnk 


611 


APPENDIX  AD  tiUGONIS  OPERA  DOGMATlCA 


612 


occurrunt.  Priinum  est  eorum  qui  nunquam  vulne-  A 
rati  sunt.  Secundum  est  eorum  qui  post  vulnera  per- 
fecte  sunt  sanati.  Teriium  est  eorum  quibus  obducta 
quidem  sunt  vulnera,  et  tamen  adhuc  permanserunt 
cicatrices,  id  est  vulnerum  signa.  Quartum  est  eo- 
rum  in  quibus  ipsa  adhuc  vulnera  hiantia  sunt,  et 
necdum  obduci  coeperunt.  Si  igitur  per  vulnera 
peccata  inteliigimus,  ii  qui  in  peccati  desiderio 
permanent,  quasi  vulnera  aperta  habent.  Qui  vero 
peccatum  deserunt,  et  tamen  adhuc  rcatu  peccati 
per  satisfactionem  plene  purgati  non  sunt;  in  his 
quasi  qusedam  signa  vulnerum  permanserunt.  Qui 
autem  post  perpetrata  scelera,  et  peccandi  afTectum 
deserunt,  et  reatum  peccati  pliBna  satisfactione  ob- 
ducunt,  ab  iis  etiam  ipsa  vulnerum  vestigia  dis- 
cesserunt.  Sic  sanctus  ei*at  Paulus,  qui  post  tanta  ^ 
mala  dicebat  :  Nihil  mibi  conscius  sum  (ICor,  iv). 
Quia  nimirum  pi*a)teritorum  vulnerum  in  se  ne  si- 
gna  quidem  invenire  poterat,  quem  de  anteacta 
pravitate  conscientia  non  accusabat. 

Hos  sequuntur  ii  qui,  et  si  vitam  sinepeccatodu- 
cere  nequeunt,  nunquam  ^tamen  culpse  criminalis 
vulnus  perceperunt.  Primum  genus  est  peccantium, 
secundum  poenitentium,  tertium  eorum  qui  per  poe- 
nitentiam  sunt  correcti,  quartum  eoinim  qui  per  ini- 
quitatem  nonsuntcorrupti.  Primisunt  segri,  secundi 
sunt  ad  sanitatem  conversi,  tertii  sunt  sanati,  quarti 
sunt  sani.  £x  his  satis  colligi  potest  de  quo  genere 
hominum  iste  sit  qui  cicatrices  suas  ad  corruptionem 
reversas  plangit.  Pcenitere  enim  jam  cceperai,  et  ^ 
peccatumjamvoluntatedeseruerat,  sed  reatus  pec- 
cati  nondum  adhuc  in  eo  plene  sanaius  erat;  etprius- 
quam  pervenisset  ad  integram  sanitatem  vulneris, 
corruptus  est  per  iterationem  iniquitatis.  Unde  recte 
prius  dicitur,  putruerunt,  ac   deinde   adjungitur, 
corruptw  sunt  cicatrices  mew,  Priusenimpravade- 
sideria  ad  meniemredeunt,  etsic  quodammodo  cica- 
trices  obductae  inierius  compuirescunt.  Deinde  vero 
cum  voiuntas  mala  usque  ad  operationem  ire  per- 
miititur,  jam  ipsse  cicairices  quasi  ex  superabun- 
danti  sanie  corrumpuntur.  Causa  quoque  corruptio- 
nis  explanatur  cum  dicitur  :  A    facie  insipientiw 
mete,  Sapiensa  sapiendodicitur,  noniilequisapores 
palato  oris  percipit,  sed  ille ,  qui  veritatem  judicio 
mentis  comprehendit ;  unde  etiam  cor,  quod  veriiatis  t% 
expersest,  nonabsurdeinsipiensdicipotest.  Notan- 
dum  vero  est  quod  non  quselibet  veritatis  cognitio 
proprie  sapientia  diciiur,  nisi  ilia  quaB  non  solo  au- 
ditu,  sed  per  ipsamexperieniiamrerum  comparatur. 
Familiarius  enim  quodammodo  atque  perfectius  ex- 
perta,  quamaudita  cognoscimus,  et  cogniiionem  ve- 
ritatis  quam  in  nobis  doctrina  inchoat  experientia 
consummat.  Ipsaetiamrerum  docente  naiura  didici- 
mus,  quod  cujuslibetreiqualitatemperfectiuspersui 
contrarii  experientiam  judicamus,   quia  et  bona 
quaelibet  tunc  jucundius,  etdelectabilius  amplecii- 
mur,  cum  post  longam  miseriam  fatigatirespiramus. 
Hinc  quoque  est  quod  Dei  misericordiam  tanto  am- 
pUus  in  uostra  Uberatione  diligimus :  quanto  magis. 


nobis  e  vicino  sapit ipsa  miseria  de  qua  erepti  sumus. 
Et  derelicti  aliquando  roelius  per  tribulationem  co- 
gnoscimus,  quam  stricte  tenendafueratgratia  quam 
temporequietis  minus  fortassisamabamus.  Prc^ter- 
ea  in  quodam  ioco  Scriptura  admonens  nos  dicit : 
Fili^  ia  tempore  malorum  ne  immemor  sis  bonoram\ 
et  in  tempore  bonorum  ne  immemor  sis  malorum 
(Eccli.  xi).  Memoria  namque  bonorum  in  tempore 
tribulationis  animum  per  spem  erigit;  et  memoria 
malorum  in  tempore  prosperitatis  ad  custodiam  .vui 
cauiionem  facit.  Cumque  alierno  sapore  se  utrum- 
que  contempserat,  nec  adversistas  per  desperatio- 
nem  dejicit,  nec  prosperitas  per  inanem  Isetitiam 
mentem  dissolvii.  Hinc  populo  Israel  a  Moyse  per 
increpationem  dicitur  :  Gens  absque  coDsiJio,  et 
sine  prudentia,  Utiriam  saperent,  et  intelligerenl 
ac  novissima  providerent !  (Deut,  xxxii.)  Quiaenim 
nec  prseseniia  Dei  beneficia  cognoscere,  nec  suape- 
ricula  fuiura  prsevidere  poterani,  quasi  prudeatiiB 
saporem  in  mcntis  palaio  non  habebant. 

Duo  igitur  suni,  quae  nobis  semper  sapere  debent, 
et  mala  videlicet  nosira  quse  evasimus ,  et  gratia 
Dei  quam  consecuti  sumus.  Mens  etenim  stulta  cum 
malarum  delectationum  laborem  nonmeminit,  eas- 
dem  delectationes,  si  quando  pulsaia  fuerit  tentatio 
ne,  iterare  non  pertimescit;et  quemadmodum  mu- 
lier  cumangustia  pariendipremitur,  concupiscentiso 
carnalis  deleciationem  abominatur,  sed  cum  memo- 
ria  doloris  a  mente  recesserit,  iterum  carnis  iUece- 
bras  concupiscit,  toiaque  aviditate  ad  earum  expe- 
rientiam  rapitur,  quia  eis  quantus  admistussitdolor, 
non  recordatur.  Nam  si  bene  memorise  saperet  do- 
lor  ipse,  qui  malam  delectationcm  sequitur,  nequa- 
quam  ita  infrenis  mens  ad  ejus  appetitumtraheretur. 
Ipsa  quoque  gratia  accepta,  si  animus  ab  ejus  reco^ 
datione  non  desiperet,  ab  injuria  conditoris  vel  solo 
pudore  nos  coercere  poiuisset.Quia  igitur  cicatrices 
peccaiorum  nosirorum  nequaquam  aperirentur  ad 
acium,  nisi  prius  putrefactse  essent  per  desiderium, 
neque  ullo  modo  per  prava  desideria  mens  intus  pu- 
trescerei,  si  non  prius  memoria  praeteritarum  mise- 
riarum  suarum,  et  prsesenlis  beneficii  Dei  considerft- 
tione  desipuisset;  plangat  isie  insipientiam^euam  ei 
dicat :  Futruerunt  et  corruptsa suntcicatriceu  mesBt 
facie  insipientioB  mew,  Sed  libet  adhuc  considerare 
quare  non  simpliciter  dixit  ab  insipientia  mea,  vel 
propier  insipientiam  meam,  sed  a  faci  insipientia 
meaff yUivnmne  a  liquid  nobis  ista  adjectione  signare 
voluerit.  Primun  ipse  modus  loquendi  consideran- 
dus  est ;  quia  ssepe  in  divino  eloquio  similis  positio 
invenitur,  eum  diciiur,  a  facie  Domine,  vei  a  facie 
inimici(PsaL\Lin):siye  etiam,quod  magis  obsturum 
est,  cum  de  rebus  humana  figuratione  carentibus, 
corporeis  nonnunquametiam  incorporeis  agituryfa- 
cies  memoratur  quse  in  usu  loquendi  nunc  minime 
esse  cognoscitur;  tunctamen  fuissedubium  non  est, 
quod  satis  ex  tam  frequenti  Scripturarum  positione 
coUigi  potest.  Quia  enim  ubique  occurentia  faciem 
declinare  non  possumus,  cgngrue  in  Scriptura  per 


MlSCELLANEA.  ~  LlB.  tt. 


614 


esentiam  sive  instantiam  atque  importu-  A.  gnum  malum  est  curiositas,  seque  a  vitio  alicnum 

non  esse  indicat  quisquis  animum  suum  ad  suspi- 
cionem  fucile  inciinat.  Neque  enim  alieni  peccati 
suspectus  cor  ejus  ureret,  si  non  prius  ejusdem 
peccati  affectus  in  eo  radicasset.  Justo  ergo  judi- 
cio  dum  ex  sui  cordis  pravitate  falsam  de  alio  exis- 
timationem  colligit,  pereamdem  se  existimalionem 
inaficctumpiavitatis  amplius  accendit;  et  inde  ve- 
raciter  mens  ejus  corrumpitur,  unde  fallaciter  ahcna 
actio  insimulatur.  Propter  quod  Psalmista  contra 
ejusmodi  loquens  dicit :  Et  si  ingrediobalur  ut  vi- 
deret  vaaaJoquehatur.Cuvlosus  etenim  qutsquetunc 
quasi  ad  videndum  ingreditur,  quando  alienum  se- 
cretum  sagaci  studio  perscrutatur.  Vana  loquitur, 
quia  ut  minus  suspectus  esse  possit,  eos  a  quibus 


niflcamus.  Quid  est  ergo  quod  cicatrices 
i  ab  insipientia,  sed  a  facie  insipientisa 
it  corruptsa  esse  dicuntur,  nisi  quod  Dei 
laquam  nos  usque  ad  lapsum  peccati  de- 
non  prius  nostra  insipientia  Deo  in  nobis 
iu  importunat  fuisset  i  Qui  cum  per  lon- 
pentiam  nostram  a  nobis  recedere  invitus 
atim  cicatrices  vulnerum  nostrorum  non 
prava  desideria  putreflunt,  sed  usque 
>nem  pravam  corrumpuntur. 

CVII.  De  duplici  hominum  vanitate, 

vanitas  omnishomo  vivens{PsHLxxxyiu) 

litas  quam  in  rebus  istis  visibilibus  cerni- 

est  vanitas  quam  in  nobis  invisibiliter 


Istaextepiora  vanalsunt,  quiacumineo.-  B  «•^e.i non  vult,  se  diligeie  flngit.  Deinde  iniquita- 


labuntur,  speciemsuamperdunt.  Anima 
eper  iniquitatem  defluit,  mogis  mlserabili 
stitiee  decorem  amittit.  Universaevgo  va- 
's  homo  vivenSy  quia  et  forispermortali- 
terit,  et  intus  per  iniquitatem;  qui  si  saltem 
>er8isteret,  universa  vanitas  non  fuisset. 

^III.   Quia  dies  hominis  brevis,  mahj  et 
'ncerta  est^  quid  dicendum  Deo, 

fac  mihif  Domine^  finem  meum  (PsaL 
Vita  ista  prsesens  brevis  est,  mala  est,  in- 
Quia  incerta  est,  dic  Deo  :  Notum  fac 
Diiie,  iinemmeum,  Quia  brevis  est,  dic  Deo 
xsurabiles  posuisti  dies  nieos,  Quia  mala 
^o  :  Substantia  mca  tauquam  nihilum  C 
\L 

X.    De  mirabiJium   Doi   multitudine   et 
profunditate, 

ecistif  DomineDeus  nwuSj  mirabilia  tua;  et 
libus  tuis  nonestqui  similissit  tibi  {Psal, 
^mnia  quas  sunt,  fecit  Deus  ;  et  tamen  illa 
\r  Deus  fecisse  dicitur  per  quse  homo  ad 
irocatur.  llla  ergo  mirabiiia  Deus  quasi  non 
quorum  admiratio  humannm  mentem  ab 
sius  avertit.  illa  autem  mirabilia  quse  homi- 
.morem  Deirevocant,  quianosillius  faciunt 
singulari  privilegio  ejus  dicipossunt.  Quia 
perius  Psalmista  beatum  dixerat  qui  adhu- 
di  vanitatem  non  respicit,    ubi  fructuosa 


tem  congregat,  qiiia  cum  libere  admissus  fuerit. 
quidquid  reprehensibile  invenirepotest,  fraudulen- 
ter  in  corde  suo  coacervat.  Congregat  autem  paula- 
tim  niinima,  utpostlongumsilentium  cuncta  simul 
objecta  plus  noceant,  quae  minus  opinionem  laede- 
rent,  siper  sesingulaproiata  fuissent,  Sed  quia  hoc 
noncorreclionis,  sed  liesionis  affectu  iniquus  opera- 
tur,  sibi  potius  nocitura  colligit,  quia  sicut  dictum 
est,  unde  aliena  actio  fallaciter  per  infaaiiam  of- 
fuscatur,  inde  ver.iciter  mens  ejus  per  nequitiam 
oontabescit. 

Cap.  L1.  Quod  fontium  nomine  summum  bonum  si- 
gnificetur;  idque  maxime  sit  desidorabile,  et 
quw  toto  psalmo  tracteatur, 

Quemadmodum  desiderat  cervus  adfontes  aqua^ 
rumy  ita  desiderat  anima  mea  ad  te,  Deus  {PsaL 
xLi).  Aqu8B  sunt  dona  Dei,  fons  aquarum  auctorest 
donorum,    fontem   aquse    desiderat,    cujus   desi- 
derium  non  impletur,    donec  ad  Deum  perveniat. 
Qui  dona  Dei   propter  Deum  non   amant,  ii  quasi 
aquas,  et  nonfontemdesirant.  Summum  autem  bo- 
num  ideo  plurali  nomine  fontium  exprimitur,  quia 
licet  in  se  unum  sit,  omnium  tamen  origo  bonorum 
in  ipso  continetur.  Vivusfons,  quia  viviflcat.  Vivus 
fons,  quiaindeficiens  perseverat.  Ideo  sicutcervus 
desiderat,  quia  vetustatis  defectum  reparare  oxoptat, 
SeddilTei^tur  desiderium  utcrescat.  Sed  quia  omnis 
moradesidei-anti  longaest,  exclamat,  quando  veaiam 
quando  perveniam,  quando  apparebo  aute   faciem 


Bsit   admiratio,    consequenter    adjungit :  d  Domini,  non  ut  videri,  sed  ut  videre  incipiam,  quem 


cisti  tUj  Domine  Deus  meuSj  mirabilia  tua, 
ipera  restaurationis  nostrse ;  quse  ne  in  eis 
1  metuas,  multa  sunt  numero  ;  et  ne  faci- 
tontemnas,  profunda  in  sacramento.  Hoc 
i  quod  cum  dixisset :  Multa  fecisti  tUj  Do^ 
usmeus,  mirabiiiatua,  statim  ipsam  eorum 
[lalem  demonstrare  volens,  adjunxit,  et 
mibus  tuis  non  est  qui  similis  sit  tibi,  ut  et 
0  mirabilium  varietate  delectationem  affe- 
rofunditas  exercitalionem. ' 

u*.  L.  De  curiosi  et  suspiciosi  malo, 
\agrediebalur  ut  videret,  vaaa  loquebatur, 
coagregavit  iaiquitatem sibi (PsaJ  xl)  Ma- 


prius  visus  non  videbam.  Sed  hoc  nunc  desiderari 
potest,  haberi  non  potest.  Quidergointerim^Fue- 
runt  niihi  lacrymse  meic  panes  din  ac  nocte,  Pascar 
doloribus,  requiram  fletibus,  vocabo  suspiriis,  la- 
crymse  nutrient  desiderium,  donec  prsesentia  satiet 
affectum.  Flebo,  quia  abest  quod  desidero ;  flebo, 
quia  adcst  quod  nonamo.  Non  amopraesenteminfe- 
licitatem,  desidero  futuram  beatitudinem.  Irriguum 
superius,  quia  desiderat  aaimamea  ad  foatem  vivunt 
Irriguum  inferius,  quia  dicitur  niihi,  ubi  est  Deus 
tuus  ?  hoc  ad  prsesentem  miseriam  pertinet,  quod  op- 
probria  malorum  sustineo,  quia  terrenamfelicitatem 
non  amo.  Et  quiame  inpr»senti  felioitatederelictum 


615 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMAXrCA. 


616 


aspiciunt,  me  Deum  non  habere  insuliantes  dicunt  ^  ad  meipsum,  id  estinmeipso,  quiaetsiforiscontur- 


His  igitui\insuItaiionibus  fractus  tsedere  coeperat, 
sed  mox  ad  scmeiipsumreversus,  etqualis  sitproe- 
sentis  vitea  conditio  considerans^  a  tali  se  moerore 
castigat,  dicens  :  Hiec  recordatus  sum,  quoniam 
iranaibo  per  tabernaculum  acl  domum^  id  est  per 
laborem  ad  requiem.  Quasi  dicat :  Gum  de  prsesentis 
vitsB  molestia  contristatus  sum,  qualissit  prseseniis 
vitae  conditio  recordatus  nonsum.  Nunc  autemre- 
cordatus  sum,  quia  nemo  potest  pervenire  ad  re- 
quiem,  quiprius  nolueriisequanimiter  sustinerela- 
borem.  Quia  transibo  per  tabernaculum  ad  domum 
TAbcrnaculum[est  prsesens  Ecclesia,  domus  est  coe- 
lestis  palria.  In  iabernaculo  locus  est,  quia  exira 
fidemtuiamansioessenon  potest.  Nec  solumtrans- 


bationem  non  inveniat  ipsa,  eam  suse  conditionis 
corruptio  conturbat,  id  est  licet  exteriora  incitamenta 
peccati  desinant,  ipsa  tamen  vitia  ex  naturali  oor- 
ruptione  orta  me  conturbant.  Quse  ergo  adhibenda 
sunt  remedia  contra  recidivum  seccati?  Baptizari 
iterum  non  possumus ,  et  tamen  vice  baptismatis 
contra  quotidiana  peccata  quotidianum  fontem  la- 
crymarum  habemus,  et  si  seepius  baptizari  prohibe- 
mur  per  aquam,  nunquam  prohibemur  per  poeniten- 
tiam.  Sequitur  ergo  nos  graiia  primi  baptismatis  in 
poenileniia,  sicutpopulumlsrael  per  desertum  gra- 
dientem  aqua  de  peira,  ui  quoties  in  hujus  vitflB 
deserio  per  peccaium  arescimus ,  per  poenitentiam 
reficiamur.  Quia  igitur  quoiidie  anima  nostra  ad 


iboperlocumiabemaculi,  sediA  locum  tabernaculi  ^  nosmetipsos  conturbatur  memores  Dei  simus  de 


id  est  de  infideliiaie  ad  ftdem  ;  de  fide  ad  beaiitudi- 
nem.  Ideo  in  hcum^  ui  fidem  reciam  non  solum 
tenere  incipiam,  sed  usque  in  fmem  in  eo  perma- 
neam.  Nec  terrere  debet  labor  ceiHaminis,  quia 
mirabile  est  iabernaculum,  et  mulia  jam  in  eo  ful- 
geni  exempla  virluiis.  Et  quiapertabernaculumad 
domum,  id  esi  per  laborem  ad  requiem  transitum 
esse  agnovi,  ideoanimam  meam  jam  amplius  extra 
me  nonefTudiy  sed  in  meeffudi.  Sicut  angusiiaani- 
mum  consiringity  siclseiiiia  difTundii.  Quisquis  ergo 
in  rebus  transiioriis  Isetari  appeiii)  extra  seanimam 
suameffundii.  Qui  vero  terrena  omnia  vana  esse 
considerans,  securius  inconscientiabonagaudium 
quserit,  hic  intra  se  animam  suam  effundit.  Supra 


tcrrn  JordaniSy  ui  scilicet  illam  adhuc  remissio- 
nem  quaeramus  in  posniieniia,  quam  olimaccepimus 
in  aqua;  ei  ianio  fiducialiuSy  quanto  apertius  non 
ipsius  sacramenio  signaios  esse  cognoscimus.  Quid 
enimper  Jordanemrectiusaccipitur  quam  baptisma? 
Et  quid  per  ierram  Jordanis ,  nisi  humana  natura 
abluta  fonte  baptismaiis?  De  terra  ergo  Jordanis 
memores  Dei  sumus,  quando  eamdem  ablutionem 
queerimus  in  poeniientia,  quam  jam  olim  memini- 
mus  nos  ab  eo  accepisse  in  aqua. 

Sequiiur :  Et  Hermonii  a  monte  modico.  Subaudi- 
iurmemor  ero  tui,  llermonium  interpretatur  ana^/fe- 
matizatio.  In  baptismo  auiem  diabolum,  cum  omni- 
bus  operibus  ei  pompis  ejuc  anaihematizavimus,  et 


se  autem  anima  efTundiiur,  quando  per  coniempla-  G  Christo  conformes  facti  a  membris  diaboli  separati 

tionis  gaudium  in  amore  condiioris  dilataiur.  Sed 

cum  anima  intra  se  efrundiiur,   siatim   animalitas, 

quse  exleriorem  delectationem  amai,  conirisiatur  : 

quam  unusquisque  fidelis   nutu  raiionis  corrigere 

debet,  dicens  :  Quare  tristis  es,  anima  mea  ?  quare 

doles  teperdere  quod  non  poiesi  reiinere  1  Quare 

conturbas  me  ?  quiaiibi  per  naiuralem  alTecium  con- 

junctus  sum,  in  iui  iurbatione  ego  inturbatus  esse 

non  possum.  Spera  inDeo,  quia  si  nuncproptereum 

transitorias  delectationessponierespuis,  permansu- 

ras  postmodum  ipso  tribuento  consequeris:  Quoniam 

adhuc  conCiteboriHi,  Cum  adepiusfuero  quod  spero 

tunc  laudabo  illumy  ei  confitebor  illi  de  quo  dubi- 

tandum  non  est,  quia  ipse  est  salutare  vultus  moi, 

id  est  similiiudinis  mese,  id  est  homo,  et  esi  Deus 

meus,  Nonestdubiiandumquinmortalibus  promis- 

sam  seierniiaiem  iribuai,  quem  pro  salute  morta- 

lium  assumpsisse  mortalia  consiai,  ei  qui  pro  nobis 

nosiram  mortem  pati  voluit,  mulio  magis  nobis  vi- 

tam  suam  donabii.  Quod  potest  facere,    quia  Deus 

est,  ut  nec  de  voluntate  ejus  dubiies,  quipronobis 

homo  facius  est,  nec  de  potesiate,  quia  Deus  est. 

Ad  meipsum  anima  mea  conturbata  est,  Quod 
anima  mea  conturbaia  est,  ad  me  solum  referen- 
dum  esty  quianisipriusmeum  peccaiumpraecessis- 
set,  caro  foris  corrupta  non  essei ;  et  ideo  ejus  cor- 
ruptio  ad  mei  conlurbationem  juste  reducitur,  quia 
ex  mea  culpa  primum  ejus  corruptio  oriebatur.  Vei 


D 


sumus.  Homo  igiiur  per  bnpiismum  a  diabolo  sepa- 
ratus,  fit  Hermon  mons  per  viriuiem,  modicus  per 
humiiitatem.  Quando  itaquc  per  poeniientiam  a  Deo, 
viriutum  dona  per  peccaium  amissa  requirimus , 
quasi  de  modico  monie  Hermonii ,  ejus  memores 
sumus,  quia  sic  olim  nos  a  diabolo  separatos  etper 
virtutem  exaltos,  et  per  virtutem  conformitatis 
Ghrisii  iemperaios,  meminimus.  De  terra  Jordanis 
ejus  memores  sumus,  quando  ei  eamdem  naturam, 
quam  prius  per  aquam  baptismi  a  peccato  abluit, 
per  poeniientiam  nunc  abluendam  offerimus.  Demo- 
dico  monte  Hermonii  ejus  memores  sumus,  quando 
precamur  dona  virtuium  cum  humilitate  nobis  re- 
siitui ;  quse  prius  nos  ab  eo  accepisse  meminimus. 
Quod  uirumque  memoria  dicitur,  quia  hoc  iterato 
peiimus  quod  prius  accepisse  nos  recordamur.  Et 
necesse estpoeniiere, quia  abyssusabyssum  iBvocat, 
id  esi  judicium  damnaiionis  ad  conformationem  sui 
adducit  judicium  mortalitaiis.  Si  videmus  verum 
quod  primo  homini  peccanii  minatus  es  mortem , 
credamus  eiiam  verum  esse  quod  peccantibus  nuno 
ei  in  peccatoperseverantibusminarisdamnationem. 
i4/>7S5us  igitur,  id  est  judicium  damnationis;  abyS' 
sumy  id  est  judicium  mortalitatis  mvocat,  quia  hoc 
illud  confirmat.  Vel  judicium  ignis  futuinim ,  judi- 
cium  aquse  prseteriium ,  vel  Novum  Testamentum , 
quod  poenitentiam  prsecepit ;  ad  hoc  conllrniandum 
Vetus  Testamentumadduoit  Vel  abyssus  divinesa- 


MISCELLANEA.  -  UB.  H, 


618 


atabyddUm  conscientiaB  hamansB,  quia  A  miseria  hujus  vitsB  liberaret;  in  die,  id  est  cum 


sapientiam  suam  occuUa  nostra  subti- 
,  eamdem  ipsa  conscientianostra  accu- 
inat.  Ac  per  hoc  valde  nobis  necessa- 
}  nunc  misericordiam  poenitendo  quas- 
18  judicio  testis  alienus  non  quasritur, 
sque  conscientia  accusante  condemna- 
m  totum  cognovimus,  In  voce  catarac- 
n,  id  est  in  sermone  prsedicatorumtuo- 
dicatores  ideo  cataractae  dicuntur,  quia 
doctrinse  stillantibus,  cordis  humani 
tur.  In  voce  ergo  cataractarum  audivi- 
cut  olim  cassa  non  fuit  in  peccantibus 
nortis,  ita  nunc  quoque  cassa  non  erit 
[^everantibus  comminatio  damnationis^ 


claritas  \iUjd  seternse  pulsis  tenebris  mortalitatis  il- 
luceseeret.  Et  ideo  interim  in  nocte  vitsa  hujus, 
mandavit  canticum  ejua.  Id  est  laudem  suam,  ut  si 
in  futuro  die  ejus  misericordiam  percipere  volu- 
mus,  in  prsesenti  adversitate  ab  ejus  laude  non  re- 
cedamus.  Dignum  est  enim  ut,  si  in  gloria  sua 
propitium  eum  habere  volumus,  in  nostra  hunc 
miseria  justum  prsedicemus.  Quia  igitur  peccavi- 
mus,  quia  flagellum  sustinemus,  quia  ereptionem 
exspectamus,  in  peccato  confiteamur  nostram  cul- 
pam,  in  flagello  laudemus  ejus  justitiam,  in  erep- 
tione  speremus  ejusmisericordiam.  Apudmeoratio, 
pro  iniquitate,  Deo  viUe  meso  in  corruptione,  dicam 
Deo  :  Susceptor  meus  es  in  miseratione.  Apud  me 


^ ^ .  .^-^  «,w 

tem  scimus  quod  antiqua  comminatio      oratio,  in  secreto  inabscondito.  Ideo  in  abscondito, 


rit  ?  Omnes  jam  experimento  didicimus, 
erumfuerit,  quod  peccanti  homini  olim 
est  Deus.  Quomodo  didicimus?  Omnia 
t  Huctus  tuisuporme  transierunt,  Sicut 
larum  super  naufragium  alia  post  alia 
et  obruunt,  donec  conquassatum  et 
eorsumdemergant,  sicpoense  etpassio- 
is  semper  hominem  mortalem  aliae  atque 
{santes  et  confringentes  pertranseunt, 
ificientem  in  profundum  mortis  demer- 
s  sunt  communes  et  quotidianee  poenali- 
;a,  excrescentes  et  singulares  adversita- 
i  eaedem  omnibus  necejusdemsemper 
ines  tamen  aliquibus,  et  aliquse  omni- 


quia  per  eam  non  hominibus,  sed  Deo  soli  placere 
concupisco ;  Deo  vitw  meae,  quia  dum  me  foris  fla- 
gellando  mortificat,  intus  vivificando  aspirat.  Dicam 
Deo,  in  futuro  cum  susceptus  ad  gloriam  fuero  se- 
curus,  dicam  :  Susceptor  meus  es,  quod  in  dubio 
constitutus  adhuc  dicere  non  prsesumo,  vel  in  prse- 
senti  dicam  prsesumens  de  promissione  quam  ha- 
beo  jam  in  spe,  quia  jam  quasi  factum  t^neo  quod 
faciendum  sine  dubitatione  exspecto.  Quare  oblitus 
es  mei^  Animus  amantis  et  paventis  ad  diversa  ra- 
pitur,  nunc  de  promissione  gloriatur,  nunc  de  dila- 
tione  conqueritur,  nunc  se  derelictum  propter  pon- 
dus  tribulationis,  nunc  se  susceptum  gratulatur 
propter  flduciam  repromissionis.  Quare  oblitus  es 


goprsesensjudiciumtam  grave  sentio,  ^  mei?  Parvulus  delicatus  patri  amanti  irascitur,  et 


*um  judicium  pertimesco.  Et  ideo  ut 
evadere,  dum  adhuc  tempus  superost, 
poenitere.  Quomodo  scis,  an  recipiatur 
la?  Scio  quia  in  die  mandavit  Dominus 
}iDSfia/n.MisencordiaDeie8t,quodpec- 
lis  in  prsesenti  vita  punit,  ut  seternam 
Q  homo  evadere  possit.  Hanc  ego  mise- 
eus  per  preedicatores  homini  mandat, 
mortalitatis  utilitatem  agnoscens,  pro 
sui  futura,  libenter  istas  psenalitates 
mc  autem  misericordiam  ideo  in  die, 
'osperitate  mandat,  quia  homo  minus 
0  susciperet  quidquid  in  tribulatione 
tilitate  tribulationis  audiret. 
icut  alia  Translatio  habet  :  Et  nocte  D 
mbauditur  ipsam  misericordiam.  Quod 
id  est  prosperitate  de  utilitate  hujus 
iserise  verbo  docuit  hoc  in  nocte,  id  est 
e,  per  singulares  quasdam  tribulationes 
ilaravit.  Qualis  enim  in  futuro  patientiae 
satis  innotuit,  cum  in  praesenti  etiam 
[uam,  quam  necessariae  sint  tribulatio- 
t.  Quod  ergo  in  die  mandat,  in  nocte 
aquod  verbo  dicitur,  experimento  com. 
il  sicut  alla  Translatio  habet  :  In  die 
^minus  misericordiam  suani,  et  nocte 
(5.  Quod  sic  intelligi  potest.  Mandavit, 
intios  suos  prsecones,  scilicet  veritatis, 
eiricordiam  suam,  id  est  quod  nos  de 

ROL.  GLXXVII, 


quia  non  ad  omnia  vota  respondet,  de  oblivlone 
causatur.  Elnumerat  etiam  mala  quee  patitur.  Quare 
tristis  incedo?  et  ne  videatur  superflua  tristitia, 
dum  af/ligit  ma,  inquit,  inimicus,  Et  quia  ssepe  plas 
gaudendum  quam  tristandum  est,  in  afflictione  eor- 
poris  exaggerat  causam,  adjungens  etiam  detri- 
menta  virtutis,  dum  confringuntur  ossa  mea,  id  est 
virtutes  destruuntur.  Postreipo  summam  mali  ad- 
dens  irrisionem  inimicorum  exprobra  veront^  inquit, 
mihi  qui  tribulant  me  inimici  mei,  In  quo  non  unus 
laeditur,  sed  tota  societas  per  infamiam  ofTuscatur. 
Heec  omnia  patior  dum  incedo,  id  est  dum  in  via 
recta  gradiendoproflcio,ubi  occulte  meritum  innuit, 
dum  se  et  bona  agentem,  et  mala  patientem  dicit. 

Cap.  LII.  De  judicio  secundum  causam,  et  secun" 
dum  retributionem.  De  luce,  et  veritate  Dei;  de 
monte  et  tabernaculo;  et  de  Isetificatione  juven- 
tse  nostrsB. 

Judioa  me  Deus,  et  discerne  causam  meam  de 
gente  non  sancta  (Psal.  lxii).  Aliud  est  judicium  se 
cundum  causam,  aliud  secundum  retcibutionem.  Bo- 
ni  ergo,  qui  in  praesenti  inter  malos  sunt,  et  tamen 
in  causa  eis  uniti  non  sunt,  orant  ut  Deus  primum 
eorum  causam  discernat;  et  sic  judicet,  quia  tunc 
nos  salubriter  in  retributione  judicat,  sic  prius  cau- 
sam  nostram  hic  a  gente  non  sancta  discemat.  Quia 
tu  es  fortitudo  mea.  Ideo  per  te  ab  eis  separari  pe- 
to^quia  cum  eorum  malitiam  gravitev  ^^\\.«isl^^^^ 


619 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


630 


tamen  ab  eorum  societate  me  per  superbiam  et  A  in  seiernnmy  felicitas  retributionis.  Primum  benedi- 


confidentiam  virium  mearumdisjungo.  Sed  differtur 
quod  petitur,  ideo  clamat.  Quare  me  repulisti? 
Emitte  lucem  tuam  et  veritatem  tuam.  Per  fidem  il- 
lumina,  perveritatem  fldem  remunern,  illuminando 
misericors,  remunerando  verax.  Ipsa  duo  deduxe- 
runt  me  a  malis  meis,  et  adduxerunt  ad  bona  tua. 
Quddhona^ in  montem,  in  tabornacula.  In  montem 
ductus  sumper  fidem,  intabernaculaductussumper 
operationem.  Introiboadaltare  per  dilectionem.  In 
montem  ut  alta  crederem ;  in  tabernacula,  utfortia 
facerem ;  ad  altare,  ut  me  immolem.  Mons  et  taber- 
nacula  de  prsesenti,  altare  de  futuro,  ubi  plena  cba- 
ritaSy  et  ideo  ait  introibo  ut  immoler,  et  contempler 
ad  altarCf  id  est  ad  Deum,  qui  Isotificat  juventutem 


xit  ad  hoc  postea  benedixit  propter  hoc.  Ad  hoc, 
in  tempore;  propter  hoc,  in  seternilate.  Ad  hoc 
benedixit  ut  bonum  perficeretur;  propter  hoc  be- 
nedixit,  ut  bonum  remuneraretur. 
Cap.  LVl.  Quomodo  Deus  mentem  beatam  sihi per 
pacemy  etamoremconjunctamadjuvet^  etqaando, 
Deus  in  medio  ejus  non  commovebitur ;  adjuvabit 
eam  Deus  mane  diluculo  (PsaL  xlv.  Beata  civitas, 
quffi  regem  habet  Deum,  quia  cum  foris  bella  pa* 
titur,  paxejusintus  nonconturbatur.  Felix  ille,  qui 
talem  habet  animam  ita  in  amore  Dei  solidatam, 
ut  queecunque  foris  molestise  perstrepant ,  tamen 
usque  ad  silentium  internce  quietis  non  irrumpant, 
quia  Deus,  qui  pacis  amator  est,  cor  turbatum  in- 


meam.  Et  hcne  juventutem  leetificat;  vetustatem  B  habitare  non  potest :  sed  quia  tam  pacificam  hubi- 


enim  non  Isetificat,  sed  contristat.  Ad  Deum,  qui  Ise- 
tificat  juventutem  meam,  Si  exterior  homo  noster 
vetus  corrumpitur,  sed  interior  ille  homo  noster  de 
die  in  diem  renovatur.  Caro  enim  nostra,  quae  per 
mortem  dissolvitur,  in  preesenti  vita  non  renovatur. 
Spiritus  autem  juventutem  suam  in  hac  vita  reno- 
vare  incipit,  quando  per  gratiam  Dei  virtutibus  reno- ' 
vatis  desid^ria  vetusta  deponit.  Deus  ergo  non  ve- 
tustatem  nostram,  sed  juventutem  I^tificat,  quia 
quanto  magis  caro  foris  alteritur,  tanto  magis  mens 
interius  spirituali  gaudio  consolatur.  Ideo  inquit, 
confitebor  tibi  in  citbara.  Quia  tu  Isetitiam  non  vetu- 
statis,  sed  j  uventutis ,  id  est  non  gaudium  carnis,  sed 


tationem  Deus  non  inveniret,  nisi  ipse  eam  faceret, 
adjuvabit  eamDous  mane  diluculo.  Mane^  tempes- 
tive,  diluculo^  in  luce.  Mane,  quia  adjutor  in  op- 
portunitatibus.  Diliculo,  quia  in  tenebris  operari 
nescit.  Adjuvabit  volentem,  quia  nemo  invitus  bo- 
num  facit.  Adjuvat  civitatem,  et  eedificat  civitatem, 
requiescit  in  civitate,  et  protegit  civitatem. 

Cap.  LVII.  Quse  sint  opera  Domini  nobis  videnda 
et  prodigia  quse  posuit  super  terram, 
Venite,  et  videte  opera  Domini,  quso  posuit  prO" 
diffia  super  terram  (Psal.  xlv).  Venite^  inquit,  et 
videte  opera  Domini.  Primum  venito,  postea  videte. 
Vos  enim  in  tonebris  estis,  et  ibi  opera  Domini  vi- 


spiritus  diligis,  ideo,  et  ego  carnem  affligam,  et  lau-  q  dere  non  potestis.  Venile  igitur  ad  lucem,  et  videte 
dnbo  te  in  maceratione  carnis.  (3ontra,  quod  quia      porlucem^quselu 


animalitas  murmurat,  ipse  eam  inci*epando  casti- 
gat,  dicens  :  Quare  tristis  es,  anima  mea  ? 
Cap.  LII.  Quas  scmitas  declinavorit  Dominus* 
Declinasti  semitas  nostras  a  via  tua  (Psal.  xliii). 
Tu  veniens  in  homine  viam  nobis  per  exemplum 
stravisti,  et  ab  illa  via  quidquid  boni  in  nobis  est 
per  imitationem  deduxisti.  Vel  semitas  nostras,  id 
est  perplexas,  et  laboijosas  vias  nostras,  in  qui- 
bus  prius  secundum  carnem  ambulavimus,  a  vita 
tna  bona  declinasti^  id  est  removisti,  quia  amplius 
per  illas  non  currimus,  postquam  in  viam  tuam 
directi  sumus. 

Cap.  LIV.  De  pulvere  cogitationum^  ct  terra  desi- 

deriorum  inutilium. 
Humilata  est  in  pulvere  anima  nostra;  congluti^ 
natus  est  in  terra  venter  noster  (Psal.  Lxiii).PuIvis 
sunt  cogitationes  vanse ;  terra  autem  prava  deside- 
ria.  Bene  autem  prius  anima  in  pulvere  humiliatur 
ac  demum  venter  conglutinatur  in  terra,  quia  nisi 
prius  anima  vanis  se  cogitationibus  subderet  ne- 
quaquam  carnisdesideriaimmunda  obligarent,  sed 
quia  prius  anima  a  vanitate  vincitur,  postmodum 
caro  ad  immunditiam  glutinatur. 

Cap.  LV.  De  forma,  gratia,  et  benedictione  a  Deo^ 
ad  boCy  et  propter  hoc,  etc. 

Speciosus  forma  prso  filiis  hominum  (PsaL  lxiv), 
rectitudo  oporls  :  Ditfusa  est  grntia  in  lahiis  tuis, 
puritaspraedicationis.  Propterea  benedixit  te  Deus 


X  fecit  in  luce  :  vtdete  opera  Domi- 
ni.QuaeoperaDomini?  Nunquid  coelum,  et  terram? 
Non,  sed  quee  desuper  coelum  posita  sunt  super  ter- 
ram.  Primum  enim  Deus  coelum  et  teiTam  fecit; 
deindequaedamincoelo,  et  in  terrade  coslo,  et  teri*a 
produxit.  Sed  hsec,  qui  a  terrena  sunt  ubique  teri*a- 
rum  videri  possunt,  nec  ut  ista  videantur  alicunde 
aliohominesinvitantur.  Sunt  qusedamalia  quae  non 
de  codIo,  vel  de  terra  produxit,  sed  de  super  coelum  se- 
cum  afferens  super  terram  posuit,  non  dejiciensea, 
sedinclinans;nec  terramper  ea  premens,  sedrele- 
vans.  Qu8B  sunt  isiaopera  Domini?  Domine,  audivi 
auditum  fuum,  et  timui.  Domine,  opustuum  in  medio 
annorum  notum  facies  (Habac.  i),  quando  videlicet  in 
D  medioduorumanimaliumcognosceris.  Quomodopo- 
sita  superterram?  Verbum  caro  factum  est,  ethabi' 
tavit  in  nobis  (Joan.  i).  Quomodo  prodigia  ?  ParvU" 
lus  natus  est  nobis,  et  filius  datus  ost  nobis  et  voca'' 
bitur  nomen  ejus  admirabilis,  Deus  fortis,  Pater 
futuri  seculij  princeps pacis(Isai.  ix).  Super  terram 
posita  sunt,  quia  terrena  ad  pacem  componuot; 
prodigia  sunt,  quia  venturi  saeculi  gaudia  porten- 
dunt.  Prodigia  sunt,  quia  Pater  futuri  sseculi,  Saper 
terram  posita  sunt,  quia  princeps  pacis,  auferena 
j&e/yfl ,  paciQcans  hominem  intus,  etextra,  ac  terram 
carnis  dominio  animve  usquequaque  subjiciens. 
Arcum  conteret,  et  confringet  arma,  versutias,  et 
machinationes  diaboli  adnihilans.  Scuta  comhuret 
i^Ai;  duracordamoHiet  ifpne  Spiritus  sancti.  Quibus 


MISCELLAJ^EA.  -UB.  IIL 


622 


)t  pace  p]enareddita,exhortatoria  voxse- 

a  omnes  voluntarii  ad  verum  bonum  in- 

^acatCj  et  videte  quoniam  egosum  Dominus 

I.  Qualitcr  orandum  sit  pro  remissione 
umaDeo  obtinenda^  ad  imitationem  David 

emeif  Deus,  sccundummagnammisericor- 

1  {PsaL  l).  Audite,  peccatores,  orantem 

n,  et  discite  quia  inter  vos  pro  peccatis 

ire  debetis.  Audite  quid  dicit  :  Miserere 

.  Reus  enim,  in  causam  ductus,  conside- 

idex  suus  nec  falli  potest^  quia  sapiens 

imimpipotest^quia  justus  est,  nec  vinci 

a  omnipotens  est,    nec  declinari  potest, 

e  est.  Videte  ergo  nullum  omnino  excu- 

redefensioni  locum  esse ;  et  idcirco  ad  so- 

eordiam  flagitandam  se  convertit,  dicens: 

Oquanta  estvirtus  huiusjverbi  jn/serero? 

ret :  0  Domine,  agnosco  culpam  meam, 

$atum  meum,  scio  quid  feci,  scio  quid 

i  ignorocum  quo  mihi  causa  agitur,  non 

d  pro  culpa  mihi  debetur.  Volo  peccatum 

3ondere,  sed  tu  nosti  omnia.  Voio  resis- 

potesomnia.  Volo  efifugere,  sed  tu  com- 
mnia,  quod  ergo  solum  restat,  de  te  fugio 
io  ii*am,  fugio  ad  misericordiam.  Mise- 
uiintres  injudiciumcum  servo  tuOj  quia 
^abitur  in  conspectu  tuo  omnis  vivens 
i) :  quanto  magis  ego  peccator,  et  criminis 
1  ego  peto  ut  judiceris  mecum,    sed  ut 

mei.  Miserere  iyje/.Tuquis  es?  edicito 
ius  fortassis  ad  misericordiam  flectar,  si 
agnovero.  Non,  inquit,  Domine,  non. 
terim  iatere  quem  tamen  lalere  non  pos- 

ut  interim  me  nescias,  licet  non  ignorem 
a  facias.  Timeo  enim  simulque  erubesco 
re,  personam  designare  ;  et  quanto  tibi 

ante  culpamagnosci.  Nonergo  dicotibi: 
iserere  David :  quemadmodum  alibi  dixi: 
Domine,  David^  et  omnis  mausuetudinis 

cxxxi).  Nec  sicut  aliquando  blandiens 
sueveram,  puero  tuo  non  saltem  servo 
io  anciilae  tuse,  qui  hsec  omnia  nomina 
tis  sunt,  et  ideo  quanto  manifestius  pro- 
M  gratiae  beneflcium  ad  memoriam  redu- 
to  gravius  sequentis  culpse  reatum  accu- 
ceo  igitur  heec  omnia,  sileo,  dissimulo, 
ne  forte  aliquid  eorum  commemorans, 
i  iratum  redderem,  et  me  magis  reum  de- 
n.  Volo  interim  ego  nonagnosci,  ut  citius 
3mplicari,  Ne  ergoquaeras,  Domine,  quis 
mtum  misercre  confltentipeccatum  suum 

ulpam  suam,  quaerenti  misericordiam 
jrere  meiy  Deus,  Non  enimaudeo  dicei*e: 
• ;  Deumsolummodo  agnosco,  meum  non 
Sgo  enimpeccando,  teperdidi ;  inimicum 

a  te  recessi  ;  malum  amando,  a  bono 
^ropterca  quasi  leprosus,  quasi  ejectus. 
ratus,   quasi  immundus,  quasi  alienus 


A  appropinquare  nonaudeo,  accedere  non  prffisumo. 
Sed  tantum  de  longe  stans,  et  ad  te  vocem  levans, 
cum  magna  devotione,  cum  magna  cordis  contri- 
tione,  clamo  et  dico  :  Miserere  mei,,  Deus.  Dicant 
qni  boni  sunt,  dicant  qui  mundi  sunt,  dicant  qui 
puri  sunt,  dicant  qui  famiiiares  sunt,  dioant  qui  fllii 
sunt,  qui  hseredes  sunt  dicant :  Deus  meus.  Ego 
qui  immundus  sum,  qui  pollutus  sum,  qoi  abjectus 
sum,  qui  longe  sum,  qui  Patrem  deserui,  qui  inimi- 
co  me  vendidi,  qui  in  regionem  longinquam  abii,  qui 
hsereditatem  meam  perdidi,  qui  substantiam  meam 
luxuriose  vivendo  dissipavi,  ego  non  dicam  Deus 
meus,  non  dicam  Pater  meus,  sed  tantummodo:  Mi^ 
serere  mei  Deus,  Fac  mesicut  unum  de  mercenariis 
tuis,  quia  non  sum  dignua  vocarifilius  tuus{Luc.  xv) 

°  Miserere  ergo  meiDeus,  secundum  magnam  mheri' 
cordiam  tuam,  non  secundum  magnam  miseriam  me- 
am  sed  secundummagnammisericordiamtuamquia 
licetmagnasitmeamiseria,  majortamenest  tuami- 
sericordia.  Miserere  mei^  Deus,  secundum  magnam 
misericordiam  tuam.  Nolo  parvam  misericordiam 
queerere  quia  nec  te  decet  parvam  misericordiam  da- 
re.  Jam  enim  exauditione  dignus  non  essem,  si  a 
magnopanrum  quiererem.A/iserereergo  meiDeuSy 
secundum  magnam  misericordiam  tuam,  Nequa- 
quam,  Domine,  magna  postulans  de  meis  meritis 
confldo,  sed  tuam  magniflcentiam  honoro.  Miserere 
mei,  DeuSf  secundum  magnam  misericordiam  tuam, 
Propter  magnam  misericordiam  tuam,  et  secundum 

C  magnam  misericordiam  tuam.  Miserere  mei^  Deus, 

secundum  magnam  misericordiam  tuam, 

Cap.  LIX.  Quod  Deus  in  sanctis,  id  est  intus  plus 

quam  foris  mirabilis  est, 

Mirabilis  Deus  in  sanctis  suis  (Psal,  Lxvn).  Quid 

miraris  foris  ?  Intus  est  mirabilis  Deus.  Si  enim 

mirabile  est  quod  ad  servitiitem  factum  est,  quod 

ad  imaginem  factum  est,  quomodo  mirabile  nonest? 

Mirabilis  Deus  in  sanctis  suis,  Ne  ergo  illos  foris 

respicias.  Non  quod  foris  est  mirabile  est  ;  quod 

intus  est,  mirabile  est.  Intus  ergo  vide,  et  non  mi- 

raberis  quidquid  foris  apparet. 

GapLX.  Quod  adhosrere  Deo,  et  ponere  spemin  eo 

semper  bonum  sU 

Mihi  autem  adhwrere  Deo  bonum  est;  ponerein 

D  Domino  Deo  spem  meam  (PsaL  lxxii.)  Habent  ho- 

minesbona  sna  ;  aliis  innecessitatebonumestcon- 

silium  suum,  aliis  in  prosperitate  bonum  est  gau- 

dium  suum.  Mihi  autem  unum  est  bonum^  adhoh- 

rere  Deo,  ponere  in  Domino  Deo  spem  meam,  Si 

inundant  flumina  tentationum,  bonum  est  mihi  ad- 

/i»ror©  nedissolvar.  Si  flaverint  venti  adversitatis, 

bonum  mihi  est  in  illo  anohoram  speiflgere,  ne  con- 

quasser  vel  dissiper.  lllis  autem  nec  in  adversitate 

bonum  est  consilium  suum,  quia  non  liberat,  nec 

in  prosperitate  gaudium,  quia  non  conservat.  Ideo 

unus  consilium  improbavit,  alter  gaudium.  Uaque- 

quo  ponam  consilia  in  anima  mea  ?  {Psal,  xii).  Et 

gaudio  dixi :  Quid  ftustra  deoiperist  {Eecle.ii: 


623 


APPENDiX  AD  HUGONIS  OPEHA  DOGMATICA 


624 


Gap.LXI.Z)©  tribus  maJis,  quibus  homoaffligitur,  A  sine  utraque  hac  comite  iter  aliquod  facere  consue- 


et  quatuor  bonis  quibus  consolatur, 
A ut  continebit  in  ira  sua  misericordias  suas  (Psal 
Lxxvi).  Tria  sunt  mala  quibus  homo  affligitur,  et 
quatuor  bona  quibus  consoktur:  unum  malum  est 
extorius  sub  homine,  alterum  malum  est  exterius 
in  homine,  aliud  est  malum  interius  in  homine. 
Malum  exterius  sub  homine  est,  cum  in  iis  quee 
foris  possidet,  damna  patitur.  Malum  exterius  in 
homine,  cum  caro  ejus  infirmatur.  Malum  interius 
in  homine,  est  vermis  conscientise.  Tribushismalis 
quatuor  bona  opponunturutmisericordiam  ira  non 
contineat ;  sed  beneflcia  propitii,  irati  flagella  trans- 
cendant.  Est  namque  bonum  exterius  sub  homine 
in  tranquillitate  rerum  temporalium,  et  est  bonum 


verit.  Cumenim,  inquit,  scriptumsit:  Universse  viw 
Domini,  miserieordia  et  veritas  (Psal.  xxvi) :  quo- 
modo  sola  veritate  coutontus  misericordiam  Dotni- 
nus  meus  non  vocavit,  prcecipue  cum  non  solum 
eequalem,  sed  priorem  etiam  misericordiam  esse 
debere  Scriptura  ubiquo  commemoret  ?  Neque  enim 
scriptum  est,  veritas,  et  misericordia,  sed  miseri- 
cordia  et  verilas,  uni  versas  yisa  Domini,  Quare  ergo 
quse  prima  esse  debui,  nunc  postrema,  et  quod 
magis  me  gravat  ad  comilatum  tuum  non  vocata 
accedo  ?  Et  contrario  veritas  respondit  in  hac  via 
misericordiam  comilem  Domini  necesse  posse  nec 
debere,  tum  quia  consilium  voluntatis  ejus  contra- 
rium  ordinatum  sit,  et  idcirco  in  ejus  opere  prae- 


exterius  in  homine,  securitas   conscientiarum ;  et      ggns  ipsa  non  possit ;   tum  etiam  quia   cum  ipso 

est  honiim  interiiis  fiiinrfl    hominftm.    dnlo.ftHn  Pm.  D  ^^^.^^^^  ^^j^  gjj    j).^.|    ^^-^^^  -^^^^^  misericordiam 


est  bonum  interius  supra  hominem,   dulcedo  coe 

lestium  gaudiorum.   Plus   ergo  confert  propitius 

quam  abstulit  iratus,  quia  prius  peccantes  in  nos- 

tris  percutimur,  sed  postmodum  etiam  in  his  quoe 

supra  nostra  sunt,  consolamur. 

Cap.  LXII.  De  quadruplici  pace  quam  diversis  lo- 

quitur  Dominus, 

Quoniam  loquetur pacem  inplebem  suam;  et  super 

sanctos  suos  (PsaL  lxxxiv).  Quatuor  sunt  paces  : 

duas  dat  mundus,  et  duas  dat  Deus.    Mundus  dat 

pacem  in  tranquillitate   rerum  temporalium  :  et  in 

sanitate  corporum.  Deus  datpacem  intranquillitate 

mentis,  et  in  gaudio  -contemplationis.   Sed  ea  pax 

quee  est  in  tranquillitate  mentis  in  homine  est  ;  ea 


magis  oportere  rationem  reddere,  quare  ipsa  egre- 
dienti  Domino  non  alTuent,  et  absentia  ejus  ma- 
gis  esse  Isesum  Doqfiinum,  intantum  ut  una  comite 
iter  capere  compulsus  sit.  Ad  hsec  misericordia 
respondit  se  nec  mala  intentione  egressam,  nec 
malo  opere  occupatam.  Sed  magis  se  honori,  et 
utilitati  Domini  sui  consulere,  quse  non  perdere 
studeat  et  destruere,  sicut  ipsa  veritas,  sed  servare; 
illam  esse  notandam  potius,  et  accusandam,  qu» 
famulos,  et  ministros  Dominitantumvelitimminui, 
ut  cum  omnes  abierint  nulium  patiatur  per  indul- 
gentiam  aliquam  levari,  et  revocari.  Veritas  autem 


j.         A       w     .  1       .  respondit  non  essc  decens  bonum  Dommumet  iii- 

qu8B  est  in  gaudio contemplationis,  supra  hominem        .  ,  1.^.1  ».-.,. 

.   j„       Jz  1  1    /^  1       -L  •  p  stum  malos  sei^vosetinjustos  habore.  Misericordia 

est.  Illam  Deus  in  plebem  loquitur,  quia  eam  im-  ^  j.   •.  *     *       fx      •  •         .  •  *  •  ; 

*    A.     •!_      X  .i_   -4    1-  4  dixit  tantum  Dommum  sme  ministris  esse  non  de- 

perfectioribus  tribuit ;  hanc  supersanctos,  qui  eam 


perfectioribus  concedit. 

Cap.  LXIII.  Misoricordia,  et  veritas,  qua  discepta- 
tionesibi  muluo  obviam  venerint,  et  justitia,  et 
pax  se  osculatw  sint, 

Misericordia ot  veritas obviaverunt sibi  ;justitia 

etpax  osculatw  sunt,  Veritas  do  terra  orta  est,  et 

justitia  de  coelo  prospexit  (PsaL  lxxxiv).  Deussur- 

sum  erat  et  Hiomo  deorsum.  Veritas  erat  in  coelo 

cum  judice  Deo,  et  misericordia  in  teriti  cum  ho- 

mine  judicando.  Ubi  enim   misericordia   esset,  si 

cum  misero  non  esset?Descenderatenim  forte  ne- 

sciente  veritale,  quoniam  illam  ad  hominem  ventu- 

ram  sciebat,  et  de  illiusadventu  metuebat.  Descen- 


bere.  Veritas  afRrmavit,  nequam  homines  mento 
debei*e  damnari.  Misericordia  respondit  eos,  ut  boni 
flerent,  spontanea  etiam  pietate  debere  revocari. 
Veritas  dixit  quod  Deus  malis  omnino  parcere 
non  deberet.  Misericordia  dixit :  si  nemini  parceret 
Deus  quod  nunquam  bonos  haberet.  Veritas  dixit 
se  nolle  nec  posse  tot  scelera  hominum  tolerare. 
Misericordia  respondit  gratiam  Domini  ad  indul- 
gendum  superabundnre.  Veritas  dixit :  Unusquis- 
que  prout  gessit  in  coipore  accipiat.  Misericordia 
dixit :  Omnis  homo  magis  convertatur  nd  Domi- 
num,  et  vivat. 
His  ergo  ita  sibi  obviantibus,.et  ad  divcrsa  vo- 


dit  ergopriu8misericordia,nesi  verilas  praeveniret  D  luntatem  Dei  inclinare  desiderantibus,  vidensDeus 

tam  diversassententiasadeflectum  simul  procedere 
non  posse,  ait:Scriptum  est :  Misericordiam  et  ve- 
ritatemdiligit  Deus(PsaL  xxiv).  Quas  ergo  dilligit 
vult  sibi  semper  proBstoesse  ;  et  quia  rnirsus  dicitur 
de  Deo :  In  pace  factus  est  locus  ejus  (PsaL  Lxxiii), 
non  potest  illas  discordes  sustinere.  Concordia  au- 
tem  esse  non  potest  ubi  voluntas  tam  divei^a  est. 
Veritas  enim  vultuttotum  imputetur.  Misericordia 
vero  ut  totum  condonetur ;  qua3  simul  fieri  non 
possunt.  Propterea  ne  ego,  qui  amator  pacis  sum, 
compellar  vesti*am  societatem  relinquere,  necesse 
est  ut  vos  studeatis  utrinque  vestras  voluntatesad 
unum  consensum  inclinare.  Ad  haec  veritas  respondit 


accessum  ad  hominem,  ipsa  ppstea  non  inveniret 
Accepto  igitur  assumpta  veritate  descendit  Deus  ut 
rationem  poneret  cum  homine.  Quod  cum  vidisset 
misericordia,  non  ignara  divini  consilii,  pcrrexit 
obviam  illi,  Deum  cupiens  mitigare,  et  placatum 
adducere.  Cernens  autem  veritatem  obstinato  vultu 
incedontem  primum  oocurrit  illi  rogans  ut  gradum 
sisteret,  nec  nimis  properaret,  donec  funderet  ora- 
tionem  suam  ad  Dominum.  Ibi  ergo  misericordia, 
et  veritas  obviaverunt  sibi.  Tunc  misericordia  cle- 
menti  causatione  querelam  coi*am  Deo  deposuit, 
dicens  eegre  se  ferre,  quod  ad  hoc  negotium  socia 
advocata  non  fuerat,  prcesertim  cum  nunquam  Deus 


MISCELLANEA.  -  UB.  II. 


626 


audabilem  si  aliquid  inullum  i^eUnquatur.  A  AlUssime  (Psal,  xci).  Duplez  est  confessio,  altera 
lia  dixit  se  minus  amabilemsi  nontotum  criminis,  altera  laudis.  Oonfessio  criminis  est  con- 
uetate  solvatur.  Tunc  Deus  interrogavit      versio  peccatoris,  confessio  laudis  glorificatio  Grea- 


lent  ambse  suas  voluntates  in  ejus  arbi- 
ere  et  quod  ipse  inde  discerneret  sine 
ione  annuere.  Quod  utraque,  in  quantum 
3i  sine  diminutione  nominis  et  dignitatis 
edente,  Deus  dixit  fequum  sibi  videri  ut 
hominis,  et  ex  parte  propter  veritatem 
et  propter  misericordiam  ex  parte  di- 
In  hoc  ergo  ambabus  consentientibus , 
jecit  dicens  justum  esse  ut,  sicut  prius 
iia  cum  homine  fuit  et  ipsa  in  coelo  per- 
I  nunc  ipsa  in  terra  cum  homine  perma- 
lisericordia  cum  Deo  coelum  conscendat. 


toris.  Confessio  criminis  est  in  detestatione  mali ; 
confessio  !audis  in  exaltatione  boni.  Confessionem 
criminisparittimor;  confessionem  laudisparitamor. 
Propterea  bonum  est  conBteri  Domino,  quoniam  mi- 
tis  est,  et  psallere  nomini  ejus  bonum,  quoniam 
suavis.  Exemplum  mansuetudinis  ejus  fuit,  quod 
peccatores  ad  se  venientes  non  repulit.  Exemplum 
suavitatis  ejus ,  quod  qui  eum  gustavoinint,  fa- 
stidire  non  potuerunt.  Exemplum  mansuetudinis 
fuit,  quod  infirmatibus  compatiebatur.  Exemplum 
suavitatis,  quod  imperfectis  conformabatur.  Infir- 
mantibus  compatiebatur,  confitentibus  dans  veniam. 


^ , ,^ , 

sienim: Misericordia^etveritasprascedent      et  pcenitentibus  non  indicens  poenam.  Imperfectis 


II»  (PsaL  Lxxxviii).  Si  ergo  prius  miseri- 
ecessit,  et  veritas  permansit,  justum  est 
lisericordia  manent,  et  veritas  prsecedat. 
ricordia  rogans  veritatem  memorem  esse 
pacti,  sciiicet  ne  quidquam  ultra  conces- 
a  hominem  moliatur,  cum  Domino  ascen- 
s  autem  intrans  cor  hominis  invenit  ibi 
la ,  et  digna  poenis,  et  clamare  caepit  de 
ainem  accusans.  Misericordia  vero  non 
in  coelo  Dominum  orare  pro  homine  po- 
lomo  in  terra  per  veritatem  stimulatus, 
econfltebatur,  et  Deus  in  coelo  per  mise- 
Qexus,  cenfitentimiserebatur.  Homo  con- 


conformabatur  spiritalia  seminans,  et  metens  car- 
nalia.  Seminans  verbum  cibum  mentis,  et  metens 
victum  cibum  carnis.  Venit  ad  illum  peccatrix, 
et  fudit  lacrymas  ad  pedes  ejus  per  confessionem 
criminis,  ipse,  ut  ostenderet  mansuetudinem  suam 
et  parvicordibus  daret  fiduciam  appropinquandi , 
cito  veniam  indulsit,  posnam  nuUam  indixit.  Sed 
ait,  Vade,  et  amplius  noli peccare  (Joan.  viii).  Dici- 
tur  et  in  alio  loco,  quod  habebat  Jesus  loculos,  et 
ea  qu8B  dabantur  suscipiebat  {Joan.  xii),  confor- 
mans  se  imperfectis,  ut  qui  Evangelium  preedicant, 
de  Evangelio  vivant  (/Cor.  ix).  Paulus  autem  noluit 
sumptus  accipere  de  Evangelio,  sed  gratis  factus 


ad  salutem  ore  proprio  faciebat,  et  mi-  p  est  minister  verbi  (ibid).  Et  invenitur  Paulus  magis 


precibus  suis  Dominum  ad  justificatio- 
nis  compeliebat.  Veritas  de  terra  per 
em  hominis  oriebatur,  et  justitia  de  coelo 
8  per  misericordiam  Dei  ad  terras  mitte- 
ritas  dixit  prius  puniendum  qui  prius 
:erat.  Misericordia  dixit  postea  justifi- 
tt  salvandum  qui  et  malum  confitendo 
at.  Per  veritatem  accusabatur,  et  per 
iampropterveritatemjustificabatur.Quia 
erra  orta  est^etjustitia  de  coelo  prospexit 
misericordia  cum  Deo  pro  homine  erat, 
et  veritas  a  Deo  cum  homine  erat  jam 
n  et  hominem  pro  justitia  pax  erat,  et 
stitia  ab  homine  ad  Deum,  pacem  po- 


aliquid  fecisse  quam  Christus.  Christus  autem  in 
numero  imperfectorum  inveniri  voluit,  ne  preesu- 
merent  non  accipientes,  et  cbnfunderentur  acci- 
pientes;  et  existimaretur  non  esse  Christiamus,  fa- 
ciens  quod  voluit  facere  Christus.  Propterea  cum 
fiducia  accedamusadmitem,  etnon  derelinquamus 
suavem. 

Gap.  LXV.  De  spirutali  citbara. 
Cum  cantioo  in  cithara  (Psal.  xci).  In  cithara 
duo  ligna  8unt,unum  inferius,  alterum  supeiius. 
Inferius  ligum  cavum  est,  superius  solidum  .est. 
Inter  utraque  ligna  tenduntur  chordee  clavLs,  qui- 
busdam  deorsum  tendentibus,  quibusdam  sursum 
trahentibus.  Superiores  clavos  plectrum  torquet ; 


descendit  pax  a  Deo  ad  hominem  justi- t\  ad  inferioresautemclavoschordeedigitispercussae 


ctens,  et  osculans.  Tunc  ait  justitia  ad 
unquid  optimo  satis  est  mala  dimittere, 
Btudeat  bona  conferre?  Laxavit  peccata 
^entiam;  nunc  conferat  dona  virtutum 
1.  Respondit  pax  et  dixit :  Dominus  dabit 
em,  et  terra  nostra  dabit  fructum  suum. 
n  interim  justitia  ante  eum  ambulabity 
via  gressus  suos.  Quod  audiens  justitia 
9  reversa  est  ad  hominem,  ut  ab  eo  non 
onec  Dominus  ponat  in  via  gressus  suos, 

,De  confessioneduplici,  et  quodDominus 
mitis  est  et  suavis, 

st  ooafiteri  Domino,  et  Psallere  nomini  tuo 


resonavit.  Duo  ligna  duso  sunt  oruces,  inferius  li- 
gnum  crux  carnis  superius  lignum  crux  mentis. 
Crux  carnis  est  afflictio  in  corpore,  Criix  mentis 
est  compassio  in  corde.  Inferius  lignum  solidum 
non  est,  qtiia  omne  quod  in  carne  dolet,*  si  con- 
scientiee  bonse  gaudium  tollitur,  foris  speciem  dolo- 
ris  habet :  intus  veritatem  non  habet.  Superius  li- 
gnum  solidum  est,  quia  dolor  mentis  ad  intima  pe- 
netrans,  monstrari  potest,  fingi  non  potest.  Chorda 
est  corpus,  quod  tenditur,  et  maceratur  inter  poe- 
nam  camis,  et  dolorem  oordis.  Inferior  clavus  est 
timor,  superior  est  amor,  quia  timore  oaro  confi- 
gitur,  amore  animus  vulneratur.  Illa,  ne  ad  mala 
moveatur.  iste  ut  ad  boua  sensi&cetur.  Pleatjc^^ssL 


627 


APPENDIX  AD  HUGONIS  DPERA  DOGMATICA. 


628 


est  gratia,  qu»  affectum  cordis  apprehendens  ad  se 
trahit,  et  ad  superiora  ire  facit.  Chorda  siccatur, 
et  tenditur  ut  sonitum  reddat,  et  caro  hominis  prius 
a  malo  mundatur,  postea  in  bono  excitatur,  ibi  sio- 
cata,  hic  tensa.  Siccala  per  abstinentiam  :  tensa- 
per  patientiam.  Inferiores  clavi  rotundi  sunt,  supe- 
riores  soli^i,  quia  timor  circumspectus  esse  debet, 
amor  perfectus. 
Cap.  LXVI.  De  Me  operatione,  et  retributione 

bonorum. 
Exortum  est  in  tenebristumen  rectis  corde;  mise- 
ricorSj  et  miserator,  etjustus  Dominus  (Psal.  cxi^, 
heec  est  fides.  Jucundus  bomo  qui  miseretur,  et  com- 
modat,  disponet  sermones  suosin  judicio,  quia  in 
seternum  non  commovebitur,  haec  est  operatio.  In 
memoria  ceterna  erit  justus,  ab  auditione  mala  non 
timebit,  heec  est  retributio. 

Cap.  LXVII.  Deduabus  scholis  virtutiset  veritatis, 
et  dupliciaenere  discentium;et  quod  omnos  cupiant 
esse  beatij  etpauci  studeam  esse  immaculali. 

Beati  immaculati  in  via,  qui  ambulant  in  lege  Do- 
mini,  Beatiy  qui  scrutantur  testimonia  ejus,  in  toto 
cordeexquirunt  eumiPsaLcnviu).  Dueesuntscholsd, 
et  duo  sunt  genera  discentium.  Alii  virtutem  quee- 
runt ,  alii  veritatem.  Qui  tamen  alterum  in  veritate 
appetunt,  neutrum  contemnunt,  quia  nec  viilus 
odibilis  est  amatoribus  veritatis ,  nec  veritas  con- 
temptibilis  amatoribus  virtutis.  Sunt  autem  qui 
veritatem  quaerere  videntur,  qui  tamen  quia  non  in 
veritate,  et  pro  veritate,  sed  pro  vanitate  eam  quee- 
runt,  veritatem  sine  virtute  habere  volunt,  sed,  et 
veritas  non  estsine  virtute,  necvirtus  nisiin  ve- 
ritate.  Alii  dicunt :  Boni  esse  volumus,  sed  sapientes 
esse  nolumus;  et  hi  non  justificantur,  quia  virtus 
sapientia  dicitur.  Sicut  qui  dicunt :  Sapientes  esse 
volumus,  sed  boni  esse  nolumus,  non  erudiuntur, 
quia  sapientia  per  virtutem  confirmatu.*.  Schola 
virtutis  est  :  Beati  immaculati  in  via,  qui  ambulant 
in  lege  Dommi.  Schola  sapientiee :  Beati  qui  scru- 
tantur  testimonia  ejus,  in  totocorde  exquirunteum. 
Sic  et  in  psalmo  primo :  Beatus  vir  qui  non  abiit 
in  coQsilioimpiorumj  et  in  via peccatorum  non  stetit, 
et  in  cathedra  pestilentioB  non  sedit,  hsec  est  schola 
virtutis :  Sed  inlege  Domini  voluntas  ejus ;  et  in  leqe 
ejus  meditabiturdie  ac  noctey  heec  est  schola  sapien- 
tiee.  Utrobique  tamen  studium  virtutis  prsemittitur, 
quiamulti  scire  volunt,  pauci  facere,  utpriusper 
studium  boni  operis  mundetur  conscientia ,  postea 
autem  corde  mundo  queeratur  sapientia.  Primum 
disce  quod  faoias,  postea  queere  quod  scias.  Ideo 
prius  beati  immaculati,  postea  2»ea/i  qui  scrutantur. 
Beati  immaculati.  Omnes  libenter  audiunt  beati: 
sed  non  omnes  libenter  audiunt  immaculati.  Tu 
autem  si  vjs  esse  beatus,  esto  immaculatus.  Quis 
est  immaculatus  ?  Nunquam  poUutus  vel  ablutus ; 
sanctus  immaculatus,  et  sanctiflcatus  immaculatus. 
Primo  qui  non  est  aversus.  Secundo  qui  est  i*e- 
versus.  Ille,  quia  non  est  praevaricatus ;  iste,  quia 
est  reconciliatuSf 


A  Cap  LXVIII.  De  nominibus  prwceptorum  Dci,  con- 
tentis  psalmo  cxviii,  et  ae  causis  eorumdem. 
Praecepta  Dei  multis  nominibus  significantur  : 
Via,  lex,  testimonia,  mandata,  justificationes,  judi- 
cia,  sermones,  eloquia,  mirabilia,  eequitas.  verha, 
veritas,  justitia  (Psal.  cxviii).  Via  dicuntur,  quia  tsa 
faciendo  pei^venimus  ad  vitam.  Lex  dicuntur,  quia 
observationum  ritu  proposito  ligant.  Testimonia 
dicuntur,  quia  evidenter  admonent  peenis,  vel  pro- 
missis,  vel  prasmiis,  vel  donis  contestantia.  Mandata 
dicuntur,  quia  facienda  indicant.  Justificationes  di- 
cuntur,  quia  impleta  a  reatu  liberant.  Judicia 
dicuntur,  quia  unicuique  pro  merito  debitam  re- 
tributionem  pronuntiant.  Sermones  dicuntur,  quia 
narrando  instruunt.  Eloquia  dicuntur,  quia  aperte 

B  significant.  Mirabillia  dicuntur,  quiainsolita  prseci- 
piunt  et  incognita  promittunt.  i^Cquitas  dicuntur, 
quia  secundum  justitiam  facta  sunt.  Verba  dicun- 
tur,  quia  significationes  Dei  sunt  ad  homines.  Veri- 
tas  dicuntur,  quia  ita  est  ut  dicunt.  Justitia  dicun- 
tur,  quia  nihil  inordinatum  continent. 
Cap.  LXIX.  De  tribus  viis. 

Utinam  dirigantur  viae  mese!  etc.  (Psa/.cxviii.) 
Tres  sunt  vise :  Via  Dei,  via  hominis,  via  diaboli. 
Via  Dei  est  veritas,  via  hominis  est  necessitas,  via 
diaboli  iniquitas.  Via  Dei,  et  diaboli  nunquam  flecti 
possunt,  ut  ad  aliud  tendant,  quia  nec  via  Dei  mala, 
nec  via  diaboli  bona  aliquando  essa  potest.  Via  ho- 
minis  mutabilis  est,  et  ad  diversa  inflectitur;  hoc 
p  est,  vel  ad  viam  Dei  vel  ad  viam  diaboli.  Si  enim 
necessitas  intorquetur  ad  cupiditatem,  et  cupiditas 
ad  iniquitatem,  via  hominis  flectitur  ad  viam  dia- 
boli.  Si  autem  diriguntur  ad  mensuram,  et  mensura 
ad  justitiam,  via  hominis  directa  est  ad  viam  Dei. 
Propterea  ait :    Utinam  dirigantur  vise  meae  !  etc. 

Cap.  LXX.  Qui  sint  in  leqe  Domini  ambulantes, 
qui  slanteSf  et  qui  ab  ea  declinantes. 

Beati  qui  ambulant  in  lege  Domini,  etc.  (Psal. 

Gxviii).  Alii  sunt  in  lege  ambulantes,  alii  sunt  in 

lege  stantes,  alii  a  lege  declinantes.  In  lege  ambu- 

lant,  qui  in  bono  proficiunt.  In  lege  stant,  qui  a  bono 

non  recedunt.  A  lege  declinant,  qui  non  facienda 

prsBSumunt. 

Gap.  LXXI.  De  directione  cordis  humani. 

j)      Confitebor  tibi  in  directione  cordis  (Psal.  cxviii). 

Cor  hominis  dirigitur,  quando  humana  voluntas  di- 

vinee  voluntati  conformatur,  id  est,  uthomoidquod 

Deus  odit,  odiat:  et  quod  diligit,  diligat.  \d  hoo 

autem  per  legem  Dei  instruimur,  in  qua  nobis  vo- 

luntas  Dei  demonstratur  :  quse  videlicet  voluntas 

nostrsB  voluntatis  regulaest.ldeo  prius  viee  hominis, 

id  est  opera  ad  custodiendas  justificationes  Dei  di- 

riguntur  ;postea  homo  Deo  in  directione  cordis  con- 

fitetur.  Quis  est  qui  Deo  confitetur.  Ciii  placet  quod 

facit  DeuS;  hic  Deo  confitetur.  Ille  autem  est  cujus 

voluntas,  et  cor  directum  est,  ut  a  voluntate  Dei 

non  discrepet ;  vel  approbando,  vel  improbando, 

vel  odiendo,  vel  amando,  n^c  infra  subsistens,  aeo 

ultra  transgrediens 


MISCELLANKA.  -  LIB.  II. 


630 


LXXII.  Qai  Deum  ex  toto  corde  exquirant  et  A  qui  illud  per  dilectionem  suscipit,  permemoriam  re- 


iait  Deum  exquirere  et  quomodo  sit  exquiren- 

.  Et  quomodo  quis  repellatur  a  mandatis  Dei. 

oto  corde  meo  exquisivi  te,  ne  repellas  me  a 

9tis  tuis  {Psal.  cxviii).   Pagani  et  infideles 

non  exquirunt,  qui  divinum  honorem  creatur» 

nt.  Simiiiter  falsi  (Ideles,  qui  aliud  plus  quam 

diligunt,  Dcum  non  exquirunt.  Deum  exqui- 

8t  extra  omnia  quaerere,  (Ide  ut  aliud  esse  cre- 

dilectione,  ut  plus  diligatur.  Toto  corde  ex- 

qui  hunc  solum  invenire  concupiscit.  Ne 

is  me  a  mandatis  iuis,  Ssepe  homo  accedens 

iim  a  seipso  repellitur,  saepe  a  mundo,  ssspe 

olo,  aliquando  a  Deo.  A  seipso  repellitur,  vel 


tinet,  per  humilitatem  tegit.  Si  nunquam  tegeretur, 
non  foveretur,  sinunquam  manifestaretur,  non  mul- 
tiplicaretur.  Cor  nidus  est,  verbum  ovum,  opus  pul- 
lus.  Fove  et  nutri.  Non  vivificatur  nisi  nutriatur. 
Peccas,  si  non  recipis ;  peccas,  si  receptum  rejicis ; 
pecbas ,  si  retentum  ante  tempus  exponis.  Primo 
duritia,  secundo  negligentia,  tertio  superbia.  Ideo 
absconde,  ne  pecces. 

Cap.  LXXIV.  Quod  justiHcationes  fiant  propter 

opera. 

Denedictuses,  Domine,  doce  mejustiCicationestuas 
(PsaL  cxvin).  Non  auditores  legisjusti  sunt  apud 
Deum,  sed  factores(Rom,  ii).  Igitur  per  bonum  opus 


luntatem  propriam ,  vel  per  carnis  concupi-  ^  jusUficat  Deus.  Justificationes  Dei  novit  qui  intelli- 


am.  Per  voluntatem  propriam  repellitur,  quia 
aliquando  grave  fit  iili  quod  Deus  vult,  quia 
0  quod  Deus  vult  propria  voluntate  aliud  vult, 
simul  fieri  non  potest  cum  eo  quod  Deus  vult. 
irnis  concupiscentiam  repellitur,  quia  dum 
^aro  appetivit,  voluntas  spiritus  non  sine  dif- 
le  ad  efiectum  procedit.  A  mundo  repellitur, 
3l  adversis  premitur,  vel  prosperis  irretitur. 
tolo  repellitur,  quando  suggestionum  illius 
anitate  sine  cessatione  vexatur.  A  Deo  re- 
r,  quando  ad  illius  majestatem  contemplan- 
ssurgens,  incomprehensibilis  lucis  radiis 
eratur.  Quae  tamen  repulsio  ira  non  est,  sed 
tatio,  quoniam  idcirco  homo  ad  tempus  a  sum- 


git  justum  esse,  utqui  mala  cum  delectatione  perpc- 
travit,  bonum  sinedolore  etlabore  facere  non  possit; 
nec  murmurat  in  pcena  qui  humiiiatur  pro  culpa. 

Cap.  LXXV.  Lequendi  qusD  sint  impedimenta  et 
qusBJudicia  cordis  et  oris.  Item  de  quatuor  quibus 
judicia  fiunt. 

In  labiis  meis  pronuntiavi  omnia  judicia  oristui 
(Psal.  cxviii).  Bonus  ordo  :  Primum  humilitas  si- 
lentii,  deinde  studium  boni  operis,  postremo  fiducia 
pronuntiandi  verbi.  In  corde  meo,  silentium  :  Doce 
mejustificationes.  Opus:  In  labiis  meispronuntiavi, 
Verbum.  Duo  sunt  quse  homini  labia  tollunt  ut  loqui 
non  possit :  Ignorantia,  quando  nescit;  et  conscien- 


pellitur  ut  per  humiiitatem  meliys  in  minimis  q  *'*  "^®**'  ^^^''^'^  erubescit.  Propterea  contra  igno-' 


atur.  Unde  dictum  est :  Ne  declines  in  ira  a 
iuo,  hoc  est  si  declinas,  declina  ut  redeas. 
\to  ergo  scalw  Jacob.  Ascendunt  angeli  et  de- 
nt.  Quidam  ascendere  sciunt,  descendere  ne- 
Aliudestenim  descendere,  aliudprfficipitari. 
\i  hominis  semper  sursum  ire.  Si  ascendere 
drdevotionemmentis,  scias  et  descendere  per 
iumboni  operis.  Si  nescis  descendere,  nescis 
ndere,  et  incipiens  tandem  post  indiscretam 
oderatam  vehementiam  ascendendi,  cadere. 
)8cendis  videtur  elongare  Deus  qui  sursum 
d  scriptum  est :  Excelsus  Dominus ,  et  hu" 
jspicit  {Psal.  Gxxxvii).  Melius  ergo  tibi  est  ut 
I  818  et  videaris,  quam  sublimis  et  ignore- 


rantiam,  in  corde  meo  abscondi  eloquia  tua,  contra 
conscientiam  malam,  doce  me  justiRcationes  tuas. 
Pronuntiavi ,  fiduciam  loquendi  significat.  Omnia 
judicia  oris  tui,  nihil  abscondi,  hoc  esttotumdixi. 
Qu8B  dixisti  mihi  ego  pronuntiavi :  nihil  de  tuo  ab- 
scondi,  nihil  ex  meo  adjeci,  ne  vel  falsitatem  prse- 
dicarem  vel  veritatem  negarem ;  judicia  cordis,  quse 
sunt  abscondita ;  judicia  oris,  quee  sunt  manifesta , 
judicia  oris,  quee  proposuisti;  judicia  cordis,  quee 
abscondisti ;  judiciacordis,  ubisententia  estdictata; 
judicia  oris ,  ubi  sententia  est  prolata.  Quee  ergo 
manifesta  sunt,  pronuntiantur ;  qusB  abscondita  sunt, 
Bciri  non  possunt.  Ista  tacere  torpor  esset ;  in  illis 
praesumere  elatio  esset.  Quatuor  autem  sunt  qui- 


es  volando  lacessunt ,  et  descendunt  super  D  ^""^  J''*^*'**  ^"°*-  ^^^^"«"do  reddit  Deus  malum  pro 


utrequiescant.  Sed  aliaelocamundadiligunt, 
tosa  et  polluta  exquirunt.  Si  ergo  descendis, 
sit  requies  tua.  Quid  est  contemplatio ,  nisi 
?  Quid  operalio,  nisi  terra?in  contemplatione 
in  operatione  sedes.  Sed  eiige  loca  munda, 
>ona ;  vitee  et  fuge  lutosa,  ubi  coinquinatio 
tingentis.  Haec  sunt  opera  immunditi»  in- 
la  appropinquantem.  Nunc  ergo  repelleris , 
pararis,  quia  si  bene  resides,  validior  oon- 

'CXllI.  Abscondenda  quomodo  sint  eloquia 

Domini. 
rde  meo  abscondi  eloquia  tua  ut  non  peccem 
ml.  Gxviii).  In  corde  eloquium  Dei  ^tbscondit 


malo  ad  bonum,  ut  Saulo  poenam  pro  culpa  ad  cor- 
rectionem.  Aliquando  bona  pro  bono  ad  malum,  ut 
diviti  abundantiambonorum  pro  justitia,  ad  retribu- 
tionem.  Aliquando  malum  pro  malo  ad  malum ,  ut 
Herodi  et  Antiocho  et  Judse  poenam  pro  culpa,  ad 
damnationem.  Aliquando  bonum  pro  bono  ad  bo- 
num,  ut  Abrahae  et  Job  abundantiam  pro  justitia, 
ad  salvationem. 

Cap.  LXXVI.  Quis  in  mandatis  Dei  exerceatur. 

Inmandatistuisexercebor{PsaI.  cxvni).  Exercetur 
qui  praesenti  studio  ad  meliora  et  futura  bona  eru- 
ditur.  In  mandatis  ergo  Dei  exercetur,  qui  sio  sem- 
per  bona  quee  agit,  considerat,  ut  per  ea  se  ad  bona 
-agenda  ouae  necduin  coepit  nraeparari  credat,  ut  se 


631 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPEftA  DOGMATICA. 


632 


non  quasi  consummatum  existimet,  sed  semper  A 
quasi  incipientem  attendat. 

Cap.  LXXVII.  De  multipUci  via  Dei,  et  qui  eam 

considerent, 

Considerabo  vias  tuas  (PsaL  cxviii).  Via  Dei  est, 
per  quam  ad  nos  venit  interna  aspiratio.  Via  Pei 
est  per  quam  ad  illum  imus,  bona  operatio.  Vias 
ergo  Dei  consideratqui  studioboni  operis  exercendi 
invigilat.  Vias  etiam  Dei  considerat  qui  adventum 
ejus  internum  ad  se  diligenter  observat,  quando 
veniat,  et  ad  quales  veniat  ut  agnoscat  tempus  vi- 
sitationis  suee. 
C^AP.  LXX VIII.  Quomodo  dulcia  dicat  eloquia  Domini 

faucibus  suis ,  utrum  ea  manducandOj  et  sisic  cibus 

sunt,  qualis  ergo  cibus. 

Quam  dulcia  faucibus  meis  eloquia  tua  super  mel  " 
017  meo  (Psal.  cxviii).  Nunquid  putas ,  frater,  iste 
manducare  consueverat  verba  Dei,  utdiceret :  Quam 
dulcia  faucibus  meis  eloquia  tua  ?  Et  qui  est,  qui  verba 
manducaret^  Si  ergo  manducantur  verba  Dei,  uti- 
que  cibus  sunt.  Etqualis  cibus?  Non  puto  ventris, 
sed  mentis,  in  uno  illo  jejunium  ventris,  et  cibus 
mentis:  Non,  inquit  Scriptura,  in  solo  pane  vivit 
homo,  sed  in  omni  verbo  quod procedit  ab  ore  Dei 
(Matth.  iv).  Et  tamen  aliqua  similitudo  est  inter  ci- 
bum  ventris  et  cibum  mentis,  quia  et  ideo  verba  Dei 
cibus  dicta  sunt,  quoniam  sicut  cibus  corporalis 
carnem  reficit,  ita  sapientia  mentem  pascit.  Cibus 
corporalis  tria  habet  in  se,  saporem,  nutrimentum, 
massam.  Sapor  delectat,  nutrimentum  sustentat,  q 
massa  onerat.  Sapor  ad  palatum  pertinet,  nutrimen- 
tum  ad  naturam,  massa  ad  miseriam.  Gula  percipit 
saporem,  stomachus  nutrimentum  et  massam  :  al- 
terum  ad  refectionem,  alterum  ad  gravamen.  NutrL 
mentum  ut  illud  in  corpus  trajiciat;  massam  ut 
illam  ejiciat.  Sapor  quodammodo  spiritualis  est,  et 
ideo  solummodo  delectat,  non  gravat.  Inde  est  quod 
fames  in  faucibus  satiari  nunquam  potest,  quia  ibi 
nec  appetitus  mensuram  habet,  nec  delectatio  finem. 
Jn  stomacho  autem  fames  satietatem  recipit,  quia 
ibi  appetitus  edendi  certam  mensuram  habet  et  de- 
lectatio  finem.  Nam  quia  ille  nutrimentum,  quod 
sustentat,  non  percipit  sine  massa  quee  gravat,  ne 
in  quod  prodest  ultra  modum  appetere  incipiat,  |^ 
ipsa  quam  simul  percipit  massa  illum  onerando  re- 
frenat.  Nam  cum  eum  preegravare  et  quodammodo 
suffbcare  incipit  pondus  ipsum,  quod  invitus  tolle- 
rat,  voluntarie  jam  appetere  desinit  nutrimentum 
quod  reficiebat.  Ergo,  fhiter,  cum  manducas,  noli 
interrogare  fauces  tuasan  satis  est,  quia  si  judicium 
illarum  sequeris  priusquam  eas  delectatione  repleas, 
stomachum  tuum  onere  suffbcabis.  Ventrem  potius 
de  mensura  edendi  consule,  et  priusquam  iUe  tibi 
dolere  incipiat,  fauces  aviditate  compesce. 

Hoc  tamen  de  cibo  corporali  intellige  dictum.  Nam 
de  refectione  spiritualis  cibi  fauces  potius  quam 
venter  sunt  consulendee.  Fauces  dico,  non  carnales, 
sed  spirituales ;  et  ventrem  dico,  non  ventrem  car- 
nalem,  sed  spiritualem.  Nctn^  sicut  cibum  spiritua- 


lem  novimus,  ita  fauces  et  ventrem  spiritualiter  in- 
telligere  debemus.  Habet  quippe  spiritualis  cihus, 
id  est  verbum  Dei,  similiter  saporem  suum,  qui  fau- 
ces  spirituales  delectat;  niitrimentum  suum,  quod 
substantiam  spiritualem  pascit  et  vegelat.  Habet 
etiam  massam  suam  quse  inflrmitatem  quodammodo 
premit  et  gravat.  Fauces  spirituales  dicimus,  pala- 
tum  cordis.  Sapor  verbi  Dei  est  gustus  internse  dul- 
cedinis.  Anima  autem,  ipsa  est  substantia  spiritua- 
lis.  Nutrimentum  verbi  Dei  estexercitium  virtutis; 
massa  vero,  pondus  laboris.  Quia  igitur  sapor  ille 
internee  dulcedinis  sine  fastidio  sumitur,  quasi  de 
quodam  spiritualis  cibi  gustu  fauces  cordis  delecta- 
tionem  percipiunt,  sed  saturari  non  possunt.  Quia 
vero  exercitium  viHutis,  quo  anima  pascitui*,  non 
sumitur  sine  pondere  laboris ,  quo  caro  gravatur, 
quasi  quidam  sensualitatis  nostrse  stomachus,  dum 
cibum  boni  operis  exercendo  percipit,  ne  virtutem 
qua  reficitur  ultra  modum  appetat,  ipse  eum  quo 
premitur  labor  operis  castigat.  Jam,  ut  existimo, 
satisintelligisquid  sibivultquodistedicebat:  Quam 
dulcia  faucibus  meis  eloquia  tua  super  mel  ori  meo! 
Non  enim  ait  dulcia  ventri  meo,  sed  faucibus  meis» 
Non  stomacho  meo,  sed  ori  meo,  Ac  si  diceret :  per 
verbum  quidem  tuum,  Domine,  venter  carnalitatis 
premitur,  sed  palatum  cordis  intus  sapore  dulcedi- 
nis  delectatur,  quia  et  si  foris  infirmitatem  gravat 
labor  operis,  intus  tamen  desiderium  pascit  dulcedo 
et  gustus  suavitatis.  Hinc  est  quod  dilectus  ille  et 
charus  Joannes  qui  verbum  Dei  tam  frequenter  et 
tam  libenter  edere  consueverat,  de  se  perhibet,  di- 
cens :  Accepilibrum  demanu  angeli  et  de  vora  vi  eum; 
et  erat  in  ore  meo  tanquam  mel  dulce ;  etcumdevO' 
rassem  eum  amaricatus  est  venter  meus  (Apoc.  x). 
Sic,  et  tu  frater,  devora  librum  vitae,  comede  ver- 
bum  Dei :  nec  solum  comede,  sed  avide  comede,  et 
noli  propterea  dulcedinem  saporis  ejus  deserere,  si 
aliquid  amaritudinis  sentis  in  ventre. 

Gap.  LXXIX.  Quomodo  Gbristus  sit  nobis  lucerna, 

Lucerna  pedibus  meis  verbum  (PsaL  cxviii).  Lu- 
cerna  lumen  in  testa;  lumen  in  vase,  divinitas  in 
hnmanitate.  Vas  humanitas,  lumen  divinitas.  Vita 
via,  tenebroe  ignorantia.  Preecessit  («hristus  ferens 
lucernam ;  sequitur  Christianus  tenens  exempli  se- 
mitam.  Proposuit  humanitatem  lucentem;  exdivi; 
nitate  extulitlucernam,  ut  videamus  fide,  ambulemus 
operatione,  dirigamur  imitatione  preecedentem  unum 
multi  sequentes. 

Cap.  LXXX.  Oculi  bonormn  quomodo  sint  ad  Dom- 

num^  etc. 

Sicut  oculi  servorum  in  manibus  dominorum  suo- 
rum  (PsaL  cxxxii).  Ubi  taculus,  ibi  oculus.  Servns 
enim  est,  qui  timet  flagellum.  Oculus  filii  ad  faciem. 
Oculus  servi  ad  manum.  Ita  oeuli  nostri  ad  Domi- 
num  Deum  nostrum,  donec  misereatur  nostri, 
Cap.  LXXXL  Bonum,  etjucundum  simul  quod  sit. 

Ecce  quam  bonum  et  quamjucundum  habitare  fra^ 
fres  in  unum  )PsaL  cxxxii).  In  hoc  miindo  (j^ueedam 


MISCELLANEA.  -  LIB.  III. 


634 


unt,  sed  jucunda  non  sunt ;  et  iterum  quae- 
conda  sunt,  sed  bona  non  sunt.  Bonmn,  ei 
um  est  habitare  fratres  in  unuWf  hoc  est 
18.  In  uno  animo,non  in  unoloco.  Nam  loco 
esse,  et  animo  non  esse,  poena  est.  Animo 
10  bonitas ;  loco,  et  animo  felicitas.  Prima 
est,  ut  membra  capiti  cohsereant ;  secunda, 
le  invicem  non  recedant.  Ex  prima  vivunt  ; 
undaunum  sunt. 


A  Cap.  LXXXII.   Qnare  Dominus  judiciam  suum  in 

finem  servavil. 

Dominus  judicabit  fines  terree.  Dominusjudicium 
suum  in  finem  servnvit^  ut  compleaiur  justitia  (I 
Reg.  ii).  Non  est  in  judicio  hominis  justitia  con- 
summata,  et  idcirco  judicium  hominis  prsecedit,  ut 
probetur  homo,  deinde  subsequitur  judicium  Dei, 
ut  remuneretur.  Si  totum  judicaret  homo,  non  ha- 
beret  judicium  Deus. 


LIBK  R     TERTIUS. 

'NOTATIONES  IN  SCRIPTURAM,  SERMONES,  SERMONUM  FRAGMEN TA,  ETC. 


De  consequentibus  sacramentum  baptismatis. 

«msitu  Jordanis  (notanda  sunt  quffi  dicuntur) 
ivilpopulus  et  transivit  Jordancm(Josue  iv), 
»bis  ad  baptisma  venientibus  non  est  sef?niter 
im,  sedfestinandum,  etperurgendum,ultran- 
B  universa.  Transire  enim  est  omnia  adimplere 
andantur.  Primoquodscriptumest,  utsimus 
muperes  spiritu{Mattli.  v),  inde  ut  csuriamus 
musjustitiam  (yA/(/.j,sednequetunc  standum, 
inseundum,  utinhoc  mundo  lugeamus,  elc. 
aquuntur:  Assequamur,  quousque  filii  Dei 
)ersecutionis  pondera  transeamus.  Notandum 

quod  dicitur.  Accincti  transierunt  (Josue 
3  foi-te  ncgligentius  incedentes  aliquo  lapsu 
Bintur  grcssus  nostri.  Soliicitudo  enim  non 
inservandisquamin  congregandisdebetesse 
bus.Hocautem  cingulum  fit  veritas  :  quiasi 
I  loquimur  discingimur  a  militia  Christi  et 
0  veritatis  exsolvimur.  Nota  propterea  quod 
tScriptura  A  ccinctiin  spiritu  Domini  ^quia  non 
tapiid  hominesservare  veritatem  nisiet  apud 

servaveris,  ut  sit  in  lingua  sitque  in  corde 
ms  aspicit.  Hoc  cingulo  expugnatur  Jericho 
ransitum  Jordanis.  Ad  pugnas  enim  transi- 
quas  non  in  alio  campo  quam  cordis  nostri 
iinus,  dc  quOy  juxta  Evangelium,  procednat 
Uones  malaL*,  homicidia^  furta,  etceetera  pecca- 
tl/i.xv).Vides  quantus  exercitus  contrateexit? 
lus  ergo  ad  hoc  bellum,  ut  oppugnetur  a  no- 
ima  hujus  mundi  civitas  malitise,  et  superba 
QflBniadestruantur  etiam  usque  ad  intornecio- 
atnon  si  quod  in  nostris  cogitationibus  re- 
un  erumpat  vel  respiret.  Tuncque  per  Jesum 
u*  illa  requies  vinrcnti  sub  vite  et  sub  flcu 
.tnon  sit  quiexterreat.  Et  post  heec  fit  cultro 
o  Bccunda  circumcisio,  ut  quis  recedens  a 
tt  prophetis  veniat,  et  in  Evangelio  secundam 
ncisionemper  petram  Christum  accipiat,  et 
eatur  quod  dictum  est  a  Deo ;  Hodie  abslulit 
brium  /Egypti  a  fdiis  IsraeI(Josue  v).  Oppro- 
Sgypti  sunt  vitia  et  peccata  illecebrarum  car- 
animee.  Ubi  autem  datur  secunda  circumcisio, 


'^aTlictis  nonsolumcorporalibus,  sed  et  spiritualibus 
vitiis,  submota  sunt  opprobria  yEgypti,  ut  jam  non 
sit  /Egyptius  nec  Judwus,  sedChristianuset  mem- 
brum  Christi.  Si  ergo  concupiscentise  pulsat  illece- 
bra,  occurre  huic  hosti  de  tua  carne  nascenti,  et 
dic  :  Non  sum  meus.  Emptus  sum  pretio  sanguinis 
(ihristi  et  membrum  Christi  factus.  Non  licet  mihi 
tollere  ejus  et  facere  membrum  meretricis  (/  Cor, 
VI }.  Atque  dicas  cum  sancto  Idumeo  :  Pepigi  cum 
oculis  meiSy  ui  ncc  otiam  cogitnrem  de  virgine  (Job. 
xxxi).  Hoc  enim  est  unum  de  opprobriis  ^^i^gypti, 
ut  ita  purificati  corde  et  corpore,  caventes  macu- 
iam  etiam  illiuscorporis  quod  est  Ecclesia(quia  per 
unum  membrum  contaminatum  per  totum   corpus 

p  dilTunditur  macula)  puris  manibus,  labiis  et  menti- 

bus,  glorificemus  Deum.  Cuiest  honor  et  gloria  in 

sseculorum  saecula. 

TiT.  II.  De  iotius  mali  circumcisioney  ei  de  triplici 

cibo  Isriielitis  dato. 

Circumcisi  (llii   Israel  secundo  requieverunt  in 

eodem  loco  quousque  sanarentur  (Josue  v).    Non 

cnim  sufficit  circumcidi  a  malo  operum  et  cogita- 

tionum  abstinendo,  nisi  prius  usquequaque  vitiis 

purgati  viiiutumque  opera  sumenteseliam  cicatri- 

cum  indicia  obducendo  sanemur.  Postque  hsec  jam 

dicatur  quod  ablatum  est  opprobrium  ^gypti,  et 

docima  quarta  die  celebretur  Pascha,  quod  immun- 

du8  et  incircumcisus  non  potest,  et  comedant  fru- 

ctum  palmarum.  Inquo  notenturtres  species  cibo- 

p  rumfiliis  Israeldatae.Primaexeuntibusde^igypto, 

farina  conspersa  aqua.  Secunda  in  deserto,  manna 

de  coelo.  Tertia  in  terra  s Acta  fructus  palmee.  Pri- 

ma  et  incipientium  per  poenitentiam.  Secunda  pro- 

ficientium  per  Eucharistiam.  Tertia  est  perfectorum 

et  beatorum  et  per  gratiam  quibus  Christus  filius 

Mariee  in  preemium  et  fructus  victorise,  id  est  seter- 

na  beatitudo  in  bostium  ezhibetur  triumphum. 

TiT.  III.  De  iubis  sacrsD  Scripiune,  ei  quod  qjas 
aiienta  leciib  mundi  pariai  contemplum. 

Jericho  quaBtubisobruitursacerdotum^i/osird,  vi)^ 

mundusest.  Jesus  ergo  Nave  veniens,  id  estChri- 

stus,  in  carne  apparens,  mittit  apostolos  poi*tantes 

iubas  ductiles,  preedicationis  scilicet  magniRcojKv 


635 


APPENDIX  ad  hugonis  opera  dogmatica. 


636 


toelestemque  doctrinam,  quorum  primi  sunt  Mat-  A  fes  dividit.  Duaepartes  Judaicus  etgentilispopulus, 


thaeus  et  Marcus,  Lucas  et  Joannes  ;  qui  singuli 
singulis  tubis  cecinerunt.  Petrus  duarum  Epistola- 
rum  tubis,  Jacobus  et  Judas  unius,  Joannes  trium, 
el  novissimus  illc  qui  dixit :  Puto  quocl  nos  Deus 
apostolos  novissimos  ostendit  (I  Cot\  iv),  et  qui  in 
quatuordecim  Epistolarum  tubis  muros  Jerichonti- 
nos  fulminavit,  idololatriae  machinas  et  vitiorum 
muros  diruens,  ita  ut  luba  populus  universus  (se- 
cundum  aliam  Iranslationem)  ulularet  jubilo  magno 
in  deslruc/ionem  civitatis,  cum  jam  universus  mun- 
dus  praedicationi  assentiat^idololatriam  reiinquendo, 
B ea t us  enim  populn^^  qui  scit  jubilationem  {Psal, 
Lxxxviii).  Quae  est  quidam  concordia3  et  unitatis 
affectus ;  qui  cum  incidit  in  duos  veUres,  quoecun- 


de  quibus  Apostolus  :  Gratia  et  pax  omni  operanii 
bonum;  Judivo  prinium  etGrwco  (Rom.u),  Judseus 
quasi  anterior  videtur  fugere,cum  a  legali  onere  et 
Sabbati  recedit  observantia,  Verum  in  hostes  rever- 
titur  cum  per  observanllam  Evangelii  in  seqaentes 
insUrglt.  Populoque  posteriori,  id  est  gentili  quasi 
a  tergo  persequente  malignorum  exercitus  conteri- 
tur,  et  rex  eorum  Zabulus  gemino  ligno  suspendi- 
tur  a  JesUy  cum  in  ligno  crucis,  quae  gemina  fuit, 
juxta  Apostolum,  de  diabolo  triumphavit,  illum 
cruci  affigens.  Grux  siquidem  Chrisli  ligno  gemina 
fuit ;  et  ratione  constat  duplici.  Quia  visibiliter 
Filius  Dei  cinicifixus  est,  invisibiliter  in  ea  Zabulus 
affixus.  Prima,  qua,  juxla  Petri  vocem  Christus  cra- 


que  petierint  preestat  illis  Pater  coelestis.  Si  vero  g  cifixus  est^  nobis  rclinqucns  excmplum(l Petr.  ii); 


tanta  fuerit  beatitudo,  ut  etiam  populns  concors 
maneat  in  eodem  sensu  et  sententia,  jubilet  populus, 
et  prorsus  ruet  civitas  mundi.  Sed  et  unusquisque 
debet  hoc  in  seipso  complere.  Habes  inteper  fidem 
Jesum  ducem,  sacerdos  est,  nam  genus  regalesa- 
cerdotium  sanctum.  Fac  tibi  ductiles  tubas  de  Scri- 
pturis^inde  enim  duotilcs  vocantur)etcanc  in  ipsis, 
id  est  in  psalmis  hymnis,  ct  canticis  spiritualibus ; 
et  si  sic  cecineris  tubis,  et  scpties  arcam  ciroum- 
tuleris,  id  est  si  legis  myslica  prcecepta  ab  evange- 
licis  non  separaveris  ;  si  etiam  jubilationis  consen- 
sum  exigas  de  temetipso,  id  est  si  cogitationum  et 
sensuum  tuorum  populus  qui  intra  te  est  concordem 
in  bono  proferat  vocem ;  Jericho  tibi   destruitur. 


secunda  qua  crux  illa  de  diabolo  trophseum  fuit. 
Hanc  duplicem  crucis  rationem  Apostolus  ostendit 
dicens  ;  Mihi  mundus  crucifixus  est,  et  ego  mundo 
(Galat,  vi).  Duo  sibi  contraria  dicitcruciflxa,  se  ju- 
stum,  et  mundum  peccatorem.  Mundo  autemcruci- 
figimur,  cum  nihil  in  nobis  invenit;  mundus  nobis, 
cum  peccata  non  recipimus. 

TiT.  IV.  Dealtariexlapidihus  constructottDeuterO' 

nomioin  eis  scripto. 
Post  eversionem  Hai,8edificat  Jesusaltare,  juxta 
illud  quod  fecit  xMoyses  ex  lapidibus  (Josue^  vin), 
scilicel  integris,  quibus  non  est  injectum  ferrum, 
quia  post  subversionem  dajmonum  et  vitionim  effi- 
citur  ex  multis  integris,  quia  sine  vitiorum  corru- 


mundus  destruitur,    ut  nihil  de  iis  qua3  mundisunt  C  ptione  sunt,  quibus  non  est  injectum  ferinim:  id  est, 

"-*• ^        '      "  •  ....  qui  jacula  maligni  ignita  concupiscentiae  non  rece- 

perunt,  unum  altare,  propter  unanimatem,  anum 
altare  quia  in  eo  quasi  in  quodam  altari  offertur  ho- 
locaustum,  quantum  ad  eos  quise  totos  mancipant 
divinis  obsequiis,  et  sacrificium,  quantum  ad  eos  qui 
licet  adhuc  in  saeculo  utantur  licitis,  tamen  absti- 
nent  ab  illicitis.  Scripsitque  super  lapides  altaris 
Deuteronomium,  id  esl  secundam  legem.  Si  vis  vi- 
dere  quomodo  primalege  inftrmata  secundum  scri- 
bat  Jesus,  audi  ipsum  dicentem  :  Dictum  est  anti- 
quis :  Non  occides,  Ego  autem  dico  vobis,  quoaiam 
omnis  qui  irasciturfratri  suOy  homicidaest.  Dictum 
est  antiquis:  Non  moechabcris, Egoautcmdico  vo- 
bis.quodomnisquividerit  luulicremadconcupiscen' 

eloquenti®  suavitatem,  ne  introducas  in  tabernacu-  ^  dam  eamjam  moechatus  cstincordesuo,Dictumest 


relineantur.  Anathema  enim  esse  perhibetur  cum 
dicitur:  Cusiodite  vos  nb  auathematc  nc  faciatis 
castra  filiorum  Isracl  anathema.  Quod  Joannes 
Epistolae  susetuba  personat  dicens :  Nolite  diligere 
mundum  nec  ea  qme  in  mundo  sunt  (I  Joan,  ii). 
Qui  enim  ea  qusemundi  sunt  inEccIesiamportant, 
polluunt  castra  Dei,  et  vinci  faciunt  ab  inimicis, 
dicente  Apostolo :  Modicum  fermentum  t  tim  mas- 
samcorrumpit  (lCor,  v).  Videamus  quale  sit  furtum 
anathematis  (JoSue^  vii).  Lingua  [vulg,  regula] 
aurea  poetarum  est  lectio,  quse  modulatis  vei^ibus 
et  preefulgido  sermonedeosdeasquecontexit.  Lin- 
gua  aurea  quam  posuit  in  tabernaculo  suo  et  [du- 
centos  siclos  argenti]  puta  [pura]  dextralia,  hujus 


lum  cordistui.  Lingua  enim  aurea  ne  efficiaris  sicut 
Basilideset  Valentinus,  s^d  nequeputa  dextralia,id 
est  sola  opera  quibus  nihil  miscetur  divinum,  sed 
totum  secundum  hominem  geritur.  Itempropter  pec- 
catum  anathematis,  ii  qui  habitabant  Hai  plurimos 
ex  Israel  interemerunt.  Sed  adversus  hunc  veniens 
Jesus  Navedividitpopulum  induaspartes;  sicquod 
primis  fugientibusetpost  in  hostes  medios  resilien- 
tibus  eos  hinc  inde  occidit,  et  regem  Hai  gemino 
ligno  su^pendit.  Hai  interpretatur  chaos,  quod  est 
habitaculum  dcemonum ;  quorum  rex  Zabulus,  a 
quibus  (quoniam  peccavimus)  victi  et  prostrati  su- 
pius;  sed  veniens  noster  Jesus  populum  duas  in  par- 


antiquis:  Non  perjurabis,  Ego  autem  dico,  nolite 
omninoJurare(Matth.  v).  Vides  quomodo  Jesus 
scribat  secundam  legem  in  lapidibus,  non  in  lapi- 
deis,  sed  cordis  tabulis ;  non  atramento,  sed  spiritu 

Dei  vivi. 

TiT.  V.  De  Chananoei  tcjpliri  statu. 
Quis  ascendet  ante  nos  contra  Chananwum,  etc. 
(Judic.  1.)  Triparlita  invenitnr  Chananaei  nari-atio. 
Primo  in  Ephrem  sub  tributo,  donec  veniens  Pharao 
incederet  civitatem  et  Chananaeum  occideret,  et  in 
dotem  daret  fili».  Secundo,  ubi  !nvaluerunt  flUi 
Israel,  fecerunt  Chananaeos  subditos  et  servos,  sed 
exterminatione  nonexterminaverunt.  Tertio  dicitur 


MISCELLANEA.  -  UB.  IIL 


638 


phrem,  inter  quos  prius  erant  tantum  8ub  A  mones  quijamjudicati  sunt.InvallemautemJezrael 


^  ut  exterminarent  eos.  Chananseus  igitur, 
obilis  et  incerlus  interpretatur,  caro  nostra 
mper  nobiscum  quantumcunque  fructificans. 
n  enim /rac/i7ica/iO  interpretatur.  Haecigitur 
ir  contra  bonos  fructificare  incipientes,  quia 
qui  pie  vult  vivere  persecutiones  et  a  carne 
jndo  et  a  diabolo  patitur  (11  Tim.  ni),  quia 
imo  est  sub  tributo  tantum,  quia  ministerium 
im  agendi  animae  tribuit,  et  nisi  eam  subji- 
3rendum  ne  Pharao  et  civitatem,  id  est  ani- 
st  (JlhananiBum,  id  est  carnem,  occidat,  et 
i8e,  id  est  legi  peccati  in  dotem  praescribat. 
lo  itaque  invalescentes  filii  Israel  iiium  ser- 


quse  interpretatur  somen  Dei.  Non  enim  sunt  ausi 
ire  ubi  sunt  fructus,  sed  tantum  semen,  quo  fructus 
nondum  ascendit.  Contra  eos  Gedeon  pugnaturus 
post  signum  velleris  compluti  et  deinde  arese  Deum 
consuluit.  Ros  primum  in  vellere,  divinum  est  ver- 
bum  in  Judaea,  in  lege  scilicet  et  prophetis ;  postin 
area,  id  est  gentilitate,  in  apostolis  videlicet  et 
Evangelio.  Unde  descendilsicut  pluvia  in  vey/ns  Ju- 
dseorum,  et  sicutstillicidia  super  lcrramgentilium 
(Psal.  Lxxi).  Gedeon  vellus  expressit  in  concham  et 
replevit  eam  rore.  Hic  est  Salvator  qui  de  vellere 
legis  et  prophetarum  aquam  verbi  ponit  in  pelvim, 
quasi  rorem  coelestis  gratise,  ut  lavet  pedes  disci- 


jt  obedientem   faciunt,    cum  caro   voluntati  _^  pulorum,  undedicit:  Vos  miindi  cstis  propter  ver- 


servit  et  obedit.  Licet  repugnet,  quandiu  pu- 
Iversus  spiritum,  exterminatione  non  exter- 
T.  Si  autem  tertio  ex  preecepto  Jesu,  juxta 
)lum,  mortificamus  membra  nostra,  fornica- 
,  immunditiam  et  caetera,  ut  jam  non  resur- 
ontra  nos,  moi-tem  Christi  in  corpore  nostro 
iferentes,  exterminariprorsus  diciturCihana- 
Procuremus  itaque  Chananseum  qui  nobiscum 
bjicere  nobis,  et  obedientem  facere,  et  etiam 
linare,  quia,  si  ncgIigimus,venietPhai'ao  ex 
lo,  nostrumque  locum  dabit  filise,  legi  scilicet 
i.   Absit  ab  Israelitica   tribu,  ut  quam  Deus 

ab  ^gyplo  iterum  serviat  Pharaoni,  quem 
rsit  in  mari  Rubro !  Proevaleamus  contra  Cha- 


bum  quod  locutus  sum  vobis  {Joan.  xv).  Sed  et  nos 
si  prsebeamus  Domino  pedes  nostros,  id  est  pedes 
animse  nostrse,  paratus  est  ipsos  lavare  gratia  Spi- 
ritus  sancti,  verbo  doctrinse,  et  dicere:  Lavipedes 
vestros^  ut  ct  vos  ita  faciatis  (Joan.  xiii).  Accipia- 
mus  vero  aquam  de  fontibus  Israel,  etexprimentes 
eam  do  vellere  librorum  Regum,  Judicum,  et  ceete- 
rorum :  mittamuseaminpelvimpriusanimsenostrae 
concipiendosensumin  corde;  deindeacceptispedi- 
bus  fratrum  nostrorum,  in  quantum  valemus,  lave- 
mus  pedes  animarum  eorum,  Domini  complentes 
mandatumut  in  verbo  doctrina^  purgentur  auditores 
a  sordibus  peccatorum ;  et  mundos  habeant  pedes, 
quibus  recte  ingredianturadprseparationem  Evan* 


m,  ne  si  ipse  invaluerit,  de  Israelitis  nos  fa-  q  gelii  pacis,  quo  omnesDeus  simul  in  Chnsto  puri- 


lanana^os,  sicut  ille  efiectus  est  cui  superato 
iUecebra  dicitur:  Semen   Chanaam,  et  non 
pecies  decepit  de  (Dan.  xm).  Sequitur :  Male- 
que  Cbanaam  puer. 

[.JudicemEccIesiw  non  sempergladio^  id  est 
eritate,  sed inierdumparle  aratri^id  est  leni- 
,  in  subditos  uti  docere. 

,  ambidexter,  nihil  habens  sinistrum,  giadio 
9  dextro  accinctus,  principem  Moab  occidit. 
r  vero,  filius  Anath  et  succedens,  vomere  ceu 
id  est,  pede  aratri  interfecit  allophylos  (Ju- 
i).  Docetper  hajc  Scriptura,  ut  judex  Eccle- 
n  semper  proferat  gladium,et  acumine  corre- 


ficat  per  verbum  Dei.  Non  abjiciamur  de  thalamo 
sponsi  prosordidis  indumentis  ;  sed  candidis  vesti- 
bus,  lotis  pedibus  et  mundo  corde  recumbamus  in 
convivio  sponsi  nostri  Jesu  Christi.  Cui  est  honor 
et  gloria  in  seecula  saeculorum.  Amen. 

TiT.  VIII.   De  trecentis  qui  bibentes  aquam  flu^ 
vialem  non  curvaverunt  genua. 

Post  acceptum  signum,  in  quibus  viceritGedeon 
noster  videamus.  In  illis  enim  vicit  qui  ducti  ad 
aquam  probantur,  quinon  curvant  genua  utbibant, 
sed  lambunt  manu  vel  lingua  (Judic.  vii).  Nam  qui 
venientes  ad  aquam  baptismi  vel  poenitentiae  proci- 


^    ..  ,  ,     ,.  ,         .  dunt  in  terram,  terram  requirendo,  flectunt  genua 

I  utatur  et  austeritate:  sed    aliquando  aratro        ,.44...  i     ♦   j      •  «««  u«u««4«*,  ««•«« 

,  ,    ,  ..  -i-        n  et  tentationibus  cedunt,  demissas  habentes  afrec- 

5  terram  sulcans,  et  clementi  commonitione  ^  ^.  .      ,  *  4'         ^  ♦.  «,!•„«:««♦««  «««« 

'     .  .      ,. ,  .^ ^       tiones  et  solutagenuaetnonrectumfacientesgres- 

sum  in   semitis  suis,  ab  hac  pugna  repelluntur  et 

victoria.  Qui  vero  stant  et  iterum,  juxta  commoni- 

tionem   Apostoli,  non   haerent  jugo  servitutis,  sed 

aquam  manu  et  lingua  lambunt,  id  estsicutmilites 

Christi,  verbo  operantur  et  manu,  quod  dicuntopere 

adimplentes.    Ex  hoc  sicut  canis,  qui  amorem  do- 

mini  suiusque  ad  mortem  servat,  nullis  refectus 

injuriis.  Laternis  et  lampadibus  acbuccinishostes 

vincunt.  Claris  siquidem  operibus  etverbisid  pera- 

gendum.  £t  similitudo  hostium  sumitur  a  similitu- 

dine  locustarum.  Locustis  enimdsemonum  compa- 

ratur  multitudo,   quibus   nec  in  coelo  nec  in  terrii 

sedes  est. 


dens  aptis  eam  suscipiendis  seminibusparat. 
enim  non  minus  agresti  et  simplici  admo- 
e  de  animis  auditorum  vitia  tanquamAUo- 
depelluntur,  quam  acri  correctione.  Sed  et 
e  auditor  utere  hoc  aratro,factusagricoIatu8e 
3,  et  cum  ad  illud  miseris  manum,  ne  aspicias 


11.  De  Madianitarum  cxpugnatione  et  de  ve/- 

lere  Gedeonis  et  rore  ejus,  etc. 

[ianitae  ad  expugnandum  Israel  castra  ponunt 
le  Jezrael  (Judic.  vi).  In  valle  quoniam  ad  eos 
int  in  montibus  non  audent  accedere  Madia- 
01  interpretantur  extra  judicium,  id  est,  d«e- 


639 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPEIIA  DOGMATICA. 


640 


TiT.  IX.  De  septemplici  lepra  superhioe  humanoD.  • 
Eliseus  Naaman  leprosum  scpti.es  in  Jordane 
mergi  pra3cepit  (/V.  Beg.  y).  Septempliciter  enim 
occupat  nos  lepra  siiperbiae  :  inproprietaleposses- 
sionum,  in  gloria  vestium,  in  voluptale  corporum, 
in  ore  dupliciler,  in  corde  dupliciter.  A  prima  igitur 
qua  divites  csse  volumus  in  hoc  sasculo  mundatur 
in  primo  dcscensu  Jordanis,  qui  descensus  inter- 
pretatur.  In  descensione  enim  (^hristi,  id  est  in 
humilitate  conversationis  ejus,  qua  cum  esset  dives 
factus  est  pauper,  si  quis  mersus  viderit  quod  ille 
non  habuit  ubi  caput  reclinaret,  quando  queereret 
divitias  saeculi  hujus.  A  secunda  lepra  qu8B  est  ve- 
stium,  in  qua  omnem  pomposam  soeculi  vanitatem 
intelligimus,inJordanisemersionemmundamur,ubi 
invenimus  Christum  vilibus  pannis  involutum,  fac- 
tum  opprobrium  hominum  et  abjectionem  plebis. 
A  tertia  quse  est  corporis  lepra,  mundamur  in  ipso 
Jordane,  si  bene  cogitanles  Domihicam  passionom, 
erubescimus  sequi  corporis  voluptatem.  A  duplici 
lepra  oris,  quae  est  quarta  et  quinta,  quse  in  adver- 
sis  murmuris  vcrbuni  tanquam  lepra;  saniem  edu- 
cimus,  et  in  prosperis  jactantio^  malum,  tanquam 
alterius  lepraj  putredinem  coutrahimus,  in  Jordane 
mersi  mundamur,  eum  (llum  attendimus  qui  cum 
tanquamovis  ad  occisioncm  ducerctuv  non  aperuit  os 
suum  (Isa,  liii).  Et  imitamur  eum  qui  non  quoere- 
bat  gloriam  suam  (Joan.  viii).  Unde  el  daeinonibus 
imperabat  ne  ipsum  Filium  Dei  vocarent  {Matlh, 
viii).  In  corde  quoque  duplex  est  lepra,  propria 
scilicet  voluntas  quae  nec  Dei  voluntatem  nec 
proximi  sequiturutilitalem.  Eaquctripliciterpeccat, 
volens  scilicet  Deum  vel  non  posse,  vel  nolle,  vel 
nescire  peccata  sua  punire,  et  ita  vult  Deum  non 
esse,  cum  eum  vult  aut  impotentem  esse,  aut  in- 
juslum,  aut  insipientem.  Ab  hac  immundissima 
lepra  levamur  loti  in  Jordane,  cum  eum  imitamur 
qui  non  venit  facere  voluntatem  propriam,  sed  ejus 
qui  eum  miserat  Patris,  nec  suum  proprium  cou- 
silium,  quo  obstinatus  aliorum  nonacquiescitcon- 
silio,  unitatem  dividit,  pacem  scindit  charitatis 
expers  est.  Hac  lepra  suflusus  homo  lavelurin  Jor- 
dane,  attendens  quomodo  magni  consilii  Angelus 
consilium,  quo  in  medio  doctorum  eos  audire  et 
interrogaie  elegerat,  consilio  matris  ct  patris 
cseterorumque  parentum  subditus  illis  postposuit 
{Luc.  ii). 

TiT.  X.  De  septemplici  humilitate  Chrisli, 
In  Jordane,  id  est  in  descensu  humilitatis  Christi 
qui  septemplicis  virlutis  est,  septies  si  iavaberis, 
mundaberis.  l^-ima  virtus  fuit  quod  dives  pauper 
factus  est ;  secunda,  quod  paupertati  extremitatem 
adjecit  in  prsesepio  positus  ;  tertia,  quod  matrierat 
Bubditus  ;  quarta  quod  servi  manibus  hodie  incli- 
navit  caput ;  quinta  quod  discipulum  furem  et  pro- 
ditorem  pertulit ;  sexta,  quod  tam  mansuetus  ante 
iniquum  judicem  stetit ;  septima  quod  pro  perse- 
quenlibus  se  oravit.  In  hoc  Jordane  septiesJavaris 
quasi   quibusdam  vestigiis,  licet  longe  gigantem 


^  secutus  ;  si  paupeHatera  diligis,  si  inter  pauperes 
extremitalem  diligis,  simonasleriisubdituses  dici- 
plinis,si  minorem  ibi  preeesse  tuleris,si  falsos  fratres 
sequanimiier  pnteris,  si  mnnsuetudine  vincas  cum  ju- 
dicaris,sicharitatemrcpcndasaquibusjustepateris. 
Hoc  estsecundum  baptismum  in  quo  impletur  veri- 
tatequod  in  unico  fit  specie,  quod  mortem  Christi 
iterat,  sed  mortificationem  et  sepulturam  criminuro 
instaurat.  Qui  in  hoc  lavatur,  mundatur,  ut  sit  cor 
et  caro  ejus  sicut  pueri  habens  intus  innocentiam 
mentis,  et  foris  puritalem  in  membris. 

TiT.  XI.  De  ivgrotatione  Ezech  m regis  et  ejns  cura- 

tione  morali, 

^grotavit  Ezechias  usque  ad  morlem,  elc.  {Isai. 
xxxvni).^]grotatEzechias,  dum  quilibetpeccat.  Ad 
eumintratprophetaetdicit:  Morieris  tuetuon  vives, 
disponedomuituiX){Ezech,wm),  cumsermo  intrans 
ad  mentem  peccantis  ait:  Anima  quae  peccaverit, 
ipsa  morietur  (Ibid.)  Omnis  arbor  qum  non  fecerit 
fructum  honum  cxcidetur^  etc.  {Mutth.  iii).Et  ideo 
dispone  domui  tuwy  id  est  ordina  conscientiam 
tuam.  His  compunctus  ad  parietem  faciem  vertit, 
quando  murum  peccatorum,  qui  struitur,  cumpec- 
cuta  peccato  adduntur,  quique  inter  peccatorem  et 
Deum  separat,  prae  oculis  ponit;quem  prius  quasi 
a  tergo,  cum  ea  non  curaret,  habuerat ;  el  illum 
diruendum  tental,  quod  fletibus  quasi  tot  ictibus 
pulsal.  Sicut  negligenti  mortem   intentaverat,   ila 

Q  idem  prophela  vilam  promittit  cum  ait:  Quicunque 
peccator  ingcmuerit,  omnium  iniquitatum  ejus  noa 
recordabor  (Ezech.  xxxiiij.  Et :  Nolo  mortem  pec- 
catoris,  sed  ut  magis  convertatur  et  vivat  {Ezech. 
xviiij.  Non  qualemcunque  vitam,  sed  quindecim 
annorum.  Quindenai-ius  in  secontinetseptenarium, 
qui  propter  Spiritum  septiformem  sacratus  est 
numei  us,  et  octonarium  qui  post  resurrectionem 
futuram  flgurat  quietem.  Hanc  vitampromittitpro- 
pheta,  duminterimperfectamjustitiamperseptifor- 
mem  Spiritum  in  futuro  plenariam  corporis  etanimffi 
reparationem  conversis  Scriptdra  proponit.  Tunc 
quia  insignum  per  decemlineassolreverfitur,  qui 
perobservationemdecemmnndatorumDeusrecupe- 
ratur,  cujus  umbram  qnns:  totlineisacceperatquot 

D  peccatorum  tenebris  iiiandata  violaverat.  Ad  no8 
ergo  cum  opgrotamus  intret  propheta,  verbisque 
ipsius  compuncti  convertamus  faciem  mentis  ad 
parietem  peccalorum  nostrorum,  ac  illum  juxta 
piophetnmquiait:  Fode  parietemet  videabominB' 
tionem{Ezech.  viii^,  lacrymis  perforemusdicentes: 
Lavaho  per  singulas  noctes  lectummeum(PsaI.\i). 
Quasi  dicat:  Destruam  per  singulos  lapides  parie- 
lem  meum.  Hoc  autem  per  humilitatemquamDeus 
in  poenitentia  maxime  requirit  debet  fleri.  Disputat 
enim  Salomon  a  cedro  quae  est  in  Libano  usque  ad 
hyssopum  qui  nascitur  in  pariete  (///  Heg,  iv). 
Cedrus,  quiimputribilis  est  et  cseteris  fere  arboribus 
procerior,  justus  est  qui  nec  hic  per  vitia,nec  in  futui-o 
computrescit  per  tormenta,  et  qui  ad   coelum    ex- 


MISCKLLA.NEA.  -  LlB.  lll. 


642 


licere  potest  :  Xoslra  conversitio  in  csbUs  A. 
Hpp.  iii).  Hyssopus  herba  humiiis  qusepur- 
morcm  deponity  hunHlitatein  sigiiiHcat ;  quaa 
rgat,  superbiam  abjicit.  Snlomon  igiturnos- 
dro  usque  ad  hyssopum  qui  nascitur  in 
disputat,  quia  sermo  Dei  ab  innocenlia  ju- 
3y  ad  poenitentis  usque  pcrtingit  humilita- 
as  nascitur  in  pcccatorum  conslipatione. 
iti  autcm  qui  non  nisi  Deo  confortante  con- 
y  regis  nomenestEzcohieeyquiinlerpretatur 
wit  Dominus. 

[.  De  missione  acl  Schnnf  id  esl  diabolum^ 
sint  filiiejus,  etqmv  sit  via  regia  per  quam 
transeundum  est, 

populus  ad  Sohon  regem  Amorrluvorum  di'  r% 
bsecro  uttransire  mihi  liceat  per  terram  tu- 
,  {Num.  xx).  Sehon  interpretatur  tentatio,  et 
bolum  significaty  qui  quotidie  nos  tentat.  Rex 
licitur,  quia  ipse  rex  cst  super  omncs  filios 
SB  (Job.  xu).  Quid  enim  prodest  dicere  quod 
s  est  princeps  noster,  si  rebus  et  opcribus 
ur  quod  diabolus  principatum  habet  in  no- 
i  non  palam  est  sub  quo  principe  agat  ava rus, 
?U8  etc.  In  quo  (Zhristus  principatum  gerit, 
)n  habent  locum.  Nos  itaque  sumus  qui  ad 
egem  mittimus,  ut  per  torram  ejus  transea- 

terram  sanctam.  Hecordetur  unusquisque 
a  cum  primum  yenit  ad    aquas  baptismi,  et 

ad  professionem  ecciesiasticam    quomodo 
inia  fecerimusy  et  denunliaverimus,  diabolo  q 
ram  non  facturos  in  terra  ejus,  nec  decli- 

invineam  vel  agrum  ipsius,  id  est  nequead 
diabolicos  neque  ad  opera  ejus,  non  aquam 
de  lacu  ipsius,  rd  est  diabolicum  sapere,  sed 
ibuslsrael.  Et  trunsiluros  via  regia,  id  est 
spompis  ejus,  abrcnuntiando  periilam  viam 
incessuros  qucB  ait ;  Ego  sum  via  et  veritas 
[Joan.  xiv).  Unde  hoc  magis  incitat  regem, 
ximus  nos  cum  eo  nolle  morari.  Undesequi- 
i  Btatim  contra  Israel  congregnt  cxorcitum 
lest  omniumvitiorum  spiritus.Sed  quidfecit 

Venit  in  Lasa  (Saar).  Lasa  interpretatur 
i  adimpletio.  Si  venimus  nos  ad  istum  locum 
eamus  mandata,  etiam  si  cum  omni  exercitu 
sontra  nos  Sehon,  si  omnes  suos  et  dsemo-  D 
lonf&ines  adversum  nos  exercitet,  supera- 
niy  et  omnesvirtutesipsius  caicamus,  juxta 
^cce  dedit  vobis  potestatem  calcandi  super 
nes,  et  super  omnem  virtutcm  inimici ;  ct 
)bi8  nocebit  (Luc.  \). 

n.  De  quadruplici  lucta  et  supplantatione 

Jacob. 

)  orexit  lapidem  in  titulum  (Gen.  xxviii). 
luctatus  est  Jacob  :  Cum  fratre  adhuc  in 
in  adolescentia  cum  eolem  in  domo,  in 
itamia  cum  Laban  socero  sao,  et  ad  ultinuM 
gelo  in  Bethel.  Primo  supplantationis  exer- 
cundo  supplantationis  consilio,  tertio,  con- 
!•  jurgio^  quarto  nocturnoa  visionis  somno. 


Jacob  igitur  quater  luctntus  qnaterque  in  lucta 
vinccns  hominem  virtutibus  fortem  signiticat,  qui 
quatuor  genera  tentationum  exsuperat.  Haec  sunt 
vires  leonum  in  tribulationibus  :  venena  draconum 
in  ha3resibus,  leporina  suavitas  in  carnis  motibus, 
vulpiaa  dolositas  in  fnlsis  fratribus.  Lapis  erectus, 
Cihristus  est  de  monte  sine  manihus  excisus^  in 
inontem  exscrescens  mngnum  (Dnn.  ii),  niirabilis 
factusmedius  lapis  inter  utrumquo  parietem.  Huic 
inseritur  litulus  Knjy  ma^  nu,  el  in  quatuor  angulis: 
quod  interpretatur  nobiscum  Dous.  Quia  quatuor 
modis  nobiscumestDeus,  perpraesentiammijesta- 
tis,  per  parlicipationem  humanitatis,  per  vinculum 
charilatis,  per  patrocinium  veritatis.  in  primo  co- 
gnoscit  mala  nostra,  in  secundo  expertus  est  ea,  in 
tertio  compat  itur  confratribus,  in  quarto  aufertea: 
et  e.st  Emmanuel,  nobiscum  Deus.  Etut  sciresquis 
Deus  dixerit  in  secunda  quadratura  per  quatuor 
dictionesin  quatuorangulisjdisposuit,  Dousadmira* 
bilis,  consiliariuSf  fortis,  quia  quatuor  sunt  quibus 
operatur  Deusinnobis:  Justitia  in  glorioso  bono- 
rum  retribulione,  ineoquod  Deus  dicitur;  polentia 
in  eeterna  malorum  damnatione,in  eoquod  admira- 
bilis  ;  sapientia  in  integra  rerum  cognitione,  in  eo 
quod  dicitur  consiliarus ;  paticntia in  necessaria  ma- 
lorum  persecutiono,  iu  eo  quod  dicitur  fortis.  De 
primo  dicitur  :  Justus  Dominus  ot  justitias  dilexit 
(Psal.  x),  bonos  remunerando  ;  de  secundo :  Magnus 
Dominns  et  magna  virtus  ejus  (Psal.  cxlvi),  malos 
puniendo  ;  de  tertio  :  Cui  omne  cor  patet^  et  om^ 
nis  voluntas  loquitur,  omni  revelata  cogitatione  ; 
de  quarto  :  Sicutovis  ad occisionem ductus  est(lsa» 
Liii),  in  objecta  contradictione.  Sed  licet  in  secundo 
difflnitionem  posuerit,  quia  sine  nomine  rerum  co- 
gnitio  perit,  in  tertio  latere  titulum  inscripsit :  /fia, 
/ie,  vau,  Iict,  quodesttetragrammaton,  quia  quatuor 
sunt  quadrantesVerbi,  idest  praedicationis  Domini 
Salvatoris  nostri.  Primus,  quia  corde  debemus  cre- 
dere  ;8ecundus,  quia  quodcredimus  confiteri  debe- 
mus  ore ;  tertius,  quiaquod  confitemur,  implere  de- 
bemus  opere;  quartus,  quia  quod  impleverimus,  non 
cessemus  edocere.  Est  igitur  primus  iii  corde  per 
conceptionem,  secundus  inorc,  per  confessionem, 
tertius  in  opere,  per  exhibilionem,  quartus  in  doc- 
trina  per  praidicaliouem.  Primus  justiftcat,  quia  cor- 
de  creditur  udjustitiam  (Rom.  iv) ;  secundus  salu- 
tem  prsBstat,  quia  ore  confcssio  fit  ad saIalom(ibid)\ 
tertius  eeternitatem  donat,  quiabonum  opuscoelum 
reserat ;  quartus  gloriose  coronat,  quia  doctrina 
meritum  accumulut.  Quarto  titulus  inscribitar  per 
quatuor  nomina :  Deus,  spiritus,  caro,  mundus,  quia 
hi  quatuor  vicissitudine  quadam  in  se  mutuo  debi- 
tores  inveniuntur.  Deus  debet  spiritui,  ut  cum  et 
cognitione  veritatis  illuminet,  et  amore  virtulis  in- 
flammet.  Spiritus  debet  Deo  in  iis  omnibus  qua) 
agenda  suntab  ipso  erudiri,  etsecuiidum  ipsumquse 
potesl  operari.  Spiritus  vero  debet  carni  ut  eam  a 
malis  cohibeat,  et  in  bonis  agendis  exerceat.  liaro 
dobet  spiritui  in  bono   agendo  ministerium,  et  in 


643 


APPENDIX  AD  HUGONlS  OPERA  DOGMAtlCA. 


644 


Sauli  ;8ed  Saul  inmanus  David  fugientis  in  spelun-  A 

commodo  agendo,  appeiendo  modum.  Caro  quoque 

debet  mundo  quod  necessitatis  est  ab  eo  sumere, 

quod  virtutis  est  exercere.  Mundus  debet  carni  in 

necessitate  subsidium,  in  exercitatione  incitamen- 

tum. 

TiT.  XIV  Do  altari  seneo   ol  oblatis  super  ipsuui. 

Sub  altariwneo  est  fovoa  habens  ignem  perpetuum 

antequod  immolantur carnes  animalium  (Levit,  xvi) 

Altare,  obedientia  ;  aeneum,  quia  ea  adeo  est  foiiis, 

ut  neque  mors,  necvitaab  easeparet;  sub  quo  est 

fovea  humiliiatis  habensignemcharitatis,antequod 

immo]anturiaurus,aries,  heedus:  iaurus  superbiens, 

aries  lasciviens,  haedus  fetens.  In  tauro  superbia,  in 

arieie  ira,  in  heedo  luxuria.  Anie  hoc  altare  iaurum 

immolamus,  cum  per  humilitatem   superbiam  do-  ^ 

mamus :  quod  necessario  ili  in   anima  aniequam 

perfecta  insii  obedientia  ;  arietem  ct  hoedum,  cum 

per  patientiam  iram  refrenamus,  et  per  castitaiem 

luxuriam  resiringimus.  Et  haec  flunt  in  anima,  an- 

tequam  perfecta  insit  obedieniia. 

TiT.  XV.  Quod  sacerdotum  Domini  pars  sit  Domi- 
nus ;  sacerdotum  PharaoniSy  terrena  possessio, 

Sacerdoiibus  Pharaonis  terra  relinquitur  a  Joseph 

Dominus  auiem  suis  non  concedit,  sed  aufert,  di- 

cens :  Ego  sum  pars  vestra  (Gen,  xlviiJ.  Observate 

vos,  Domini  sacerdotes,  et  videie,  quia  qui  habent 

potestatem  in  terra,  et  terrenis  actibus  et  cultibus 

student,  non  Domini,  sed  Pharaonis  sacerdoies  vi- 

deniur.  Festinaieiransireasacerdoiibus  Pharaonis 

adsacerdotes  Domini,  quibus  nonterra  Domini,sed  ^ 

ipse  Dominus  portio  est.  Conveniat   conscientiam 

suam,  et  interna  raiione  se   discuiiai^  an  Deo,  an 

Pharoni  deserviat  :  Cui   servire    esi  daemonibus 

subdiium  esse,  et  viliis  et  desideriis  carnalibus. 

TiT.  XVI.  De  veste  non  mutanda,  et  moribus  non 
sim ulandis  per  hypocrisim . 

Non  induetur  vir  vesteteminea,  nec  femina  virili 

quia  lalis  abominabilis  est  apud  Deum  {Num,  xviii  ; 

Deut,  xxii),  in  quo  non  vestis  mutatio,  sed  virtutis 

simulatio  hominem  facit  abominabilem.  Hipocrita 

enim  se  justumfingens,  cum  fit  viribus  et  voiupta- 

iibus  femina,  vesie  induitur  virili ;  foris  ovis  intus 

lupus,  vir  quoque  sanctus,  si  eam  mollitiam  qu8e  in- 

tus  non  est  foris  ostendit,  femineouiitur  indumento. 

TiT.  XVII.  Teslimonia  tria  sanctorum  in  confirma  ^ 
tionem  fidei  Christianse, 

Tesiimonia  tua  credibilia  facta  sunt  nimis(PsaI, 

xcii),  scilicet  in  mariyribus.  Tria   sunt  in  quibus 

si  i«*ii  plurimum  contalerunt  Christianse  religioni, 

documenium,  iestimonium,  exemplum  :  documen- 

lum  prcedicaiionis,  lesiimonium  confessionis,  exem- 

plum  passionis.  Quia  tria  maxime  exiguniur,  fldes, 

spes,  charitas  documentum  prsedicaiionis  plurimum 

contulit  ad   fldem  aedificandam  ;  tesiimonium  con- 

fessionis,  ad  spom  erigendam ;  exemplum  passio- 

&is,  ad  charitatem  excitandam. 

TiT.  XVIII.  De  duplici  circumcisione   necessaria 
lis  quicanticum  novum  Domino  cantare  volunt, 

ImmiBil  in  os  mcum  caaticum  novum  (Psal,  xxxix) 


Et  alibi  :  Cantate  Domino  caoticum  novom  (Psal, 

xcvii).  Ut  innovari  et  canticum  noviim  caiitare  valea- 

mus  necesse  est  ui  duplici  circumcisione  muniamur, 

sicut  de  populo  antiquo  iegilur  quod  bis  fuerit  cii^ 

cumcisus.    Circumcidamur  dupiici  circumcisione 

carnis  et  meniis,  sicutdicit  Apostolus :  Providentes 

bona  non  soIumcoramDeo^  sed  etiam  coram  homini- 

bus  (Hom,  xii).  Circumcisio  carnis  in  tribus  consis- 

tit,  habitu,  aciione  ei  sermone.  Et  quia  ista  tria  in 

exterioribus  perpenduntur,  ad  carnis  circumcisio- 

ncm  periinere  dicuntur.  Caveamus  in  liabitu  esse 

notabiles,  in  actione  reprehensibiles,  in  sermone 

contemptibiles.  Quoderit,  si  unumquodque  istorum 

triplici  qualitate  formabiiur :  Actio  puriiate,  pietate 

pudiciiia.  Debet  actio  essepuraut  munditiam  exhi- 

beat ;  pia,  ut  misericordiam  redoleai ;  pudica,  ut  nec 

Deum  nec  proximum  loBdat.  Sermo  autem  debet  or- 

nari  veriiate,  uiiiiiaie,  humiliiaie.  Veritate  sine  fuco 

simulaiionis,  et  admissione  falsitatis  ;  utilitate,  ui 

audiiores  sedificei ;  humiliiaie,  ut  venustate  rheto- 

rici  ornatus  non  turgescat.  Si  in  hunc  modum  or- 

naii  fuerimus,  nec  in  habitu,  nec  in  sermone,  nec 

in  actione  notabiles  erimus.  Ecce  quomodo  circum- 

cisio  carnis  debeat  fieri,  etin  quibus  partibus  sub- 

sistat.  tUrcumcisioautem  mentisin  iribus  consistit: 

Cogiiatione;afreciione,intentione.Cogitatio  in  memo- 

ria  tanquam  in  arca  versatur;  memoria  enimarca  esi 

qua  servare  debemus  quaaprompia  haberevolumus. 

Ejusautem  minisira  est  cogiiatiO;  qusBinducit  quoe- 

cunque  in  cam  inducuntur,  et  educit  qusecunque  edu- 

cuntur.  Siquid  auteminducalur  inhonestum,  surgai 

recordatio  nostrse  professionis,  et  revocemus  ad 

memoriam  quod  clerici  sumus,   id  esi  promissores 

casiiialis,  cultores  jusiiiiaa  in  numerum  levitainim 

assumpti,  ut  I)eo  grata  offeramus  sacrificia.  Sihsec 

sacriflQia  obtulerimus,   quidquid  inordinatum  co- 

gitaiio  induxerii,  repelleiur.   liem  si  affectio  velii 

aliquid  iurpe  immiiiere  contra  honestatem,  occurat 

memoria  coeiestis  pairiae.  ubi  vita  sine  morte,  lux 

sine  nube,  dies  sine  nocte,  pax  sine^fine  ;  ubi  lauda- 

bilis  numerus  angelorum,chorus  apostolorumy  exer- 

citus  mariyrum,    coetus  confessorum  et  virginum. 

liemsiinientioaliquid  contra  rationem  molitur  in- 

ducere  ut  Deus  excludatur,  diabolus  inducatur,  oc- 

currat  nobis  timor  gehennalis  supplicii,  reducatur 

ad  memoriam  timor  iile  ignis  inexstinguibilis,  ubi  fa- 

mes  coniinua,  sitis  nunquam  repellanda,  frigons  et 

eestus  iniolerabilis  cruciaius,  et  innumera  vermium 

miseria,  ienebrarum   horror,  dentium    stridor,  et 

sempiternus  horror  inhabitans.  Primaergo  cogitan- 

da,  media  complectenda,  ultima  sunt  fugienda,  ui 

sit  cogitaiiomunda,  afrectiosancta,intentiopura.  Ita 

circumcididebemus  carne  etmente;  etsi  ita  circum- 

cisi  fuerimus  et  innovati,  poterimus  exsuliare  et  can- 

iare  caniicum  novum  quod  nemo  novit,   nisi  qui 

cantat. 

TiT.  XIX.  De  Ziphodis  David  Sauli prodereconaa» 
tibus,  sicut  electos  morti  conatur  diabolas, 

Inter  Zipha^os  latitat  David,   a  quibus  proditur 


MISCELLANEA.  -  LIB   IIL 


646 


iditur  (/  Reg.  xxiii ;  xxiv).  Ziphsei,  qui  /7o-  A 

interpretantur,  illos  qui  hodicflorentetcras 
inum  mittentur  significant.  luter  illos  latet 

sancti  mundo  iiiortui,  quorum  vita  abscon- 
t  ingloria.  Saul  est  inors  per  quam  diabolus 
^atur,  cui  a  Ziphseis  produnlur  sancti,  dum 
lorant  trahere  in  regnum  mortis,  qui  potius 
i  speluncam,  id  est  corpora  sanctorum,  tur- 
is  suse  vult  suggestiones  immittere,  traditur 
us  sanctorum,  dum,  ab  eis  sua  tentatione 
tur. 
X.  Do  obsidiono  ot  expugnatione  qnadruplici 

Jerusalem  moralitor. 
wrunt  signa  sua,  signa  etc.  (Psal,  lxxiii).  Om- 
ipievolunt  vivere  in  Christo  Jesu  perscutio-  _. 
iiuntur  (II  Tim.  iii).  Hinc  Jerusalem  civitas 
lopulo,  domina  gentium,  princeps  provincia- 
edet  sola  vidua  sub  tj*ibuto.  Primo  ab  Assy- 
cundo  a  Chaldseis,  tcrtio  ab  Antiocho,  quarto 
lata  a  Romanis.  Jerusalcm  quadrifariam 
iiguificationem.  Prima,  civitas  istia  terrena; 
la,  Ecclesia  Catholica.  Tertia,  fidelis  anima ; 
,  qusB  sursum  est  mater  nostra.  Tericnam 
lantprsefatihomines.  Secundam  idololatrae  et 
hristiani.  Tertiam  vita,  peecata,  dsomones. 
^itiis  expositse,  peccatisconculcatse,  d«emoni- 
iressse^obsidionem  propheta  deplorat  dicens: 
rran^^/^naspecialiterAssyriuSyChaldseus  An. 
8,  Romanus.  Assyrius  interpretatur  dirigenSy 
superbia  notatur.  Hic  ponit  duo  signa  arro-  q 
n  et  preesumptionem.  Chaldeus  ferox,  in  quo 
ientia ;  et  hic  duo,  jactantiam  et  impalien- 
iiitiochus  contrarius  pudicitise  in  quo  fornica- 
natur ;  et  hic  duo,  crapulam  et  ebrietatem. 
IU8  elationis  sapor,  qui  est  avaritia,  hic  est 
m  singularis  ferus,  qui  ut  omnia  depascat, 
le  signa  ponit ;  rapinam,  simoniam,  ambitio- 
ibertatem  culpae,   desperationcm  veniee.  Hi 

spiritus  vitiorum,  principes  tenebrarum  ci- 
nt  Jerusalem,  id  est  animam,  ponunt  vexilla 
ita,  portas  custodiunt. 
XXI.  De  perfocta  civitate  et  ei  nacessariis, 
iderunt  januas  ojus  in  securi;  et  ascia  deje- 
■  eam  (Psal.  lxxiu).  Supra  de  obsidione ;  hic 
de  ipsius  civitatis  subversione:  Quatuorsunt  D 
fectee  civitatis  situm  pei  tinentia.  Prima  sunt 
itatem,  secunda  ad  firmitatem,  tcrtia  ad  de- 
y  quarta  ad  necessitatem.  Sic  etiain  ad  si- 
nimse  ad  sanitatem  sunt  mandata  vitae ;  ad 
item,  exercitia  disciplinse ;  ad  decorem,  cha- 
ia  gratise,  ad  necessitatem,  consilia  gloriee. 
i  civitatis  prima  janua  seu  porta  est  poeniten- 
us  janitor  compunctio.  In  hac  porta  servan- 
andata.  Secunda    porta  obedientia,   janltor 

mortificatio  ;  hic  inveniunlur  exercitia,  dis- 
».  Tertia  janua  constantia,  janitor  devotio; 
nt  charismata  graliae.  Quaila  puritatis  emi- 
I  janitor  gaudii  caelestia  recordetio ;  hic  ser* 
aaflia  ^loriae.  Primamigitur  portam  oppugnat 


amor  sacculi,  secundam  amor  sui,  tertiam  proe- 
sumptio,  quartam  elatio.  Unusquisque  habet  se- 
curim  et  asciam.  Amor  sa^culi  venit  cum  securi, 
libertate  scilicet  peccandi,  et  ascia  adulalionis. 
Tunc  poenitentia  frangitur,  compunctio  occiditur, 
mandatorum  custodia  aufertur.  Dicit  enim:  In  tor- 
tiludi/ie  moa  feci ;  ot  in  snpionlia  intoUoxi.  Nescio 
Dominum ;  ot  Israolnon  dimiltaui{Exud.  v).  Amor 
autem  sui  accedit  cum  securi,  id  est  petulautia 
carnis,  et  ascia  ambitionis.  Proh  dolor  !  Dissipatur 
jejunium,  conculcatur  coutinentia,  et  silentium 
perimitur,  el  omne  perit  religionis  exercitium. 
Dicitenim:  Omniaad  usumoreatasunt.  Coronemus 
nos  rosisantequam  marcoscant ;  non  nosprootereai 
Hos  temporis.  Comcdamus  etbibamus  :cras  morio' 
mur  (Sap.  ii).  At  prajsumptio  portam  constantioe 
aggreditur  cum  securi  jactantise  et  ascia  ineptoe 
lartitise.  Tunc  perit  coelestium  charismatum  decor 
sernio  sapientioe,  sal  doctrinae  et  divinee  revelatio- 
nis,  et  hujusmodi  honor.  Elatio  tandem  ad  puri- 
tatis  portam  expugnandam  accedit,  cum  securi 
praesumpluosaeindignationis,  etascia  gloriaeinanis. 
Heu  1  statim  destruitur  mentis  puritas,  paradisi 
cdlcantur  fercula,  sponsi  et  sponsee  disjunguntur 
oscula,  et  ouinium  gaudiorum  disrumpuntur  consi- 
lia.  Tunc  destruitur  dilectio  et  aufcrtur  contem- 
platio,  ut  vere  de  his  dicat  pi*opheta:  Defixte  auni 
in  tcrra  portwejus:  perdiditot  contrivit  voctoseijua 
el  omnia  diripuit  ( Thren.  u).SorvitoJrei{reSjDomino 
intimore^et  exsultateeicumtremore(Psal.u).  Quia 
si  gloriamini  contra  Deum  de  consilii  claritate, 
ipse  est  qui  adducit  consiliarios  in  stultum  finem ; 
si  de  judicii  potestate,  sequitur  instuporem  ;  si  de 
culmine  sanctitatis,  ducit  sacerdotes  inglorios  ;  si 
de  nitore  eloquentiae,  doctrinam  senum  est  aufe- 
rens.  De  his  dicit  per  Amos  prophetam :  Non  erii 
fuga  eia  (Amos.  ix),  quoniam  non  ost  quiseabscon- 
dat  a  calore  ejua  (Psal.  xviit).  Vereamini  opera 
vestra,  scientes  quianullatenus  parcetdelinquenti. 
Ministrate  in  fide  vestra  virlutem,  in  virtute  scien- 
tiam,  in  scientia  patientiam,  in  patientia  frater- 
nitatis  amorem. 

TiT.  XXU.  De  muhipUci  visiono, 

Vidi  Dominum  sodentem  super  soUum  exceJ^ 
sum  et  elcvatum  etc.  (Isa.  vi).  Tres  sunt  visio- 
nes  :  Prima  a  creatura  mundi-,  de  qua  Apostolus: 
InvisibiUa  Dei  a  creatura  mundi  eic.  (Dom.  i).  Se- 
cunda  a  puritate  fidei,  de  qua  idem :  Videmus  nune 
perspecvhim,  etc.  (/  Cor.  xxiii).  Tertia  a  claritate  Dei 
etsponsiydequa  idcm:  Tunc  automfacie  ad  faciem 
(ibid).  Aliter  prima  visio  est  revelatio  cum  materia 
etforma,  et  fit  sub  specie  angeli  sanctis  Patribua; 
secunda  est  inspiiatiosinemateria^sedcum  forma, 
et  fit  suavitate  unguenti  sanctis  mentibus ;  tertiai 
emissio  sine  materia  et  forma,  et  fit  cuin  mentia 
excessuinsponsi  amplexibus.  In  prima  visioneani- 
ma  fit  aolium,  et  excedit  statum  mundi ;  in  aecun* 
da  excelaum,  et  excedit  affectum  suum  et  volunta'' 
teminteriorum  incontemptu  sui;  in  tertia  el^vatunii 


647 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


648 


et  excedit  offtciQin  angeli  et  intellectum  creaturse,  A  Ephraim  fructificatio,  Elcana  Dei posseasio  dicitur. 

Qui  enim  unus  est,  non  estde  infimis  sed  de  monte 
frugifero;  et  estpossessio  Dei,  non  dsemonis.  Quem 
siquidem  possident  daemones,  non  est  unus,  sed 
multi ;  sicut  et  ipsi  dicunt,  in  eo  quem  posside- 
bant,  quod  legio  ei  nomen  est  (Wfarc.  v.)  Hic  unus 
habet  duas  uxores  (ihid,)  Annam  prius  sterilem. 
post  habentem  talem  filium ,  qui  assistat  Deo, 
Samuelem;  et  Fhonennam  multos  filios  haben- 
tem.  Anna  gratia^  Phenenna  conversio  interpre- 
tatur.  Unusquisque  qui  vult  esse  possessio  Dei, 
istas  duas  necesse  estsibi^ungat  uxores.  Primam 
per  ftdem  sibi  gratia  jungat  quia  sicut  dixit  Aposto- 
lus :  Gvatia  saJvi  facti  surnus  per  fidem  (Ephes. 
ii);  secundse  quoque,  id  est  conversioni,  jungatur, 

tentatio  vitae  hominis  super  terram  in  amaritudine;  o  ^.^^^  post  gratiam  credulitatis  sit  morum  commen 


et  possibilitatem  naturso  in  amplexu  sponsi. 

TiT.  XXIIl.  Dt)  tribus  hostihus,  et  de  tribus  apud 

Saloinonom  difficilibus. 

Eduxi  to  do  terra  ^Egypti,  etc.  (Mich,  vi).  Egre- 
dientesde  /Egypto  Deusa  tribus  gcncribus  hostium 
liberavit:  In  /l^jgyptoab  /Egyptiis  insoquentibus,  in 
medio  ab  Amalecitis,  in  ingressu  terrae  promissio- 
nis  ab  Amorrhaeis  occurentibus.  Sunt  igitur  genera 
hostium  tria,  a  tergo,  a  latere,  a  facie.  Prirai  in 
conversione;  secundi  in  conversatione,  quasi  in 
medio;  tertii  in  solutione  cnrnis  et  animne,  et  ita 
in  ftne.  Heec  sunt  illa  tria  difficilia  apud  Salomonem. 
Via  coluhri  super  terram  (Prov,  xxx),  id  est  su- 
gestio;   via  navis  in  medio  maris  (ibid,),  id  est 


via  aquilie  in  coelo  (ihid,)^  id  est  intentio  alicujus 
circa  finem,  scilicet  comtemplatio,  qua  in  coelum 
pennis  virtutum  anima  justi  quasi  aquila  volat. 

TiT.  XXIV.  De  septem  scelcribus  seu  peccatis. 

Super  tribus  sceleribus  Gazee  etsuper  quatuor  non 

convertam  illum  (Amos,  iii).  Septem  sunt  scelera  : 

4ria  sunt  in  aninia  ,  quatuor  in  corpore.  Tria  in 

anima,  superbia,  vana  gloria,  invidia,  provenientia 

ex  corruptis  tribus  viribus  animi^,  dum  rationalitas 

in  superbiam,  concupiscibiiitas  in  vanam  gloriam, 

irascibilitas  vertiturin  invidiam.Quatuor  in  corpore 

8unt :  curiositas  in  oculis ,  loquacitas  in  lingua  , 

crudelilas  in  manibus,  voluplas  in  lumbis;   nam 

cum  homo  constans  ex  quatuor  elementis  ab  igne 

lumen,  ab  aere  verba,  a  terra  corpulentiam,  ab 

aqua  naturalium  percipiat  huinorum  abundantiam, 

ex  insolentia  visus  nascitur  curiositas,  ex  levitate 

linguffi,  Ioquacilas,ex  soliditale  corpulentise  crudeli 

tas.Unde  bruta  animalia,  magis  dedila  corpori,  magis 

sunt  crudelia.  Ex  humore  naturali,  fit  fluxus  luxu- 

riae.  Sic  itaque  tria  in  anima,  quatuor  in  corpore 

vitia  tres  et  quatuor  faciuut  corruptiones,   super 

quibus  obstinatur,  non  convertitur  peccator. 

TiT  XXV.  Unus  quis  dicendus  et  quis  plurcs. 

Fuit  vir  unus  (I  Ilog,  i).  Unusquisque  nostrum 
non  est  unus,  sed  plures.  Quomodo  unus  est  qui 
nuncjseti,  nunc  tristis,  nunc  irati  vultum,  nunc 
lenis,  nunc  avari,  nunc  luxuriosi  corhabet?  Vides 


datio  et  vitae  confessio.  Iste  est  ordo  nuptiarum  • 
sed  alius  est  procreationis.  Phenenna  quidem  pri- 
mos  filios  parit,  quia  priniosfructus  de  conversione 
et  prima  justitite  germina  de  actibus  procreamus, 
nisienim  ante  convertamura  malo,  non  poterimus 
de  Anna,  id  est  gratia,  effici  patres.  Filli  Phenen- 
nee  multi  sunt,  et,  licet  accipiant  partes,  non  assis- 
tunt  Deo  quia  muKa  sunt  opera  justiti»  in  prcesenti, 
pro  quibus  in  futuro  merces  accipitur.  Unde  dictum 
est  Marthse  :  Sollicita  es,  et  turbaris  erga  plurima 
(Luc.  x).  Sed  non  assistunt  Domino  quoniam  haec 
opera  cessabunl.  Prius  ergo  est  converti  a  peccato, 
et  fruclus  facere  dignos  pcenitentiae,  et  post  Anna, 
id  est  gratia  suscitala  per  amulationem  boni,  oratio- 
nibus  filium  gignit,  qui  Deo  assideat  et  perseveret, 
de  quo  dicitur  Mariee  quod  oplimam  partem  elegit 
qusenon  auferetur  ab  ea  (ibid.)  FiVms  enimgratie 
Deo  vacat  et  verbo  Dei.  Et  vocatur  Samuel,  quod 
interpretatur  uhi  est  ipse  Deus.  Est  enim  vere  Deus 
in  tali  filio  Ecclesise,  qui  seinper  invocat  nomen 
ejus.  Unde :  Moyses  et  Aaron  in  sacerdolibus  ejus; 
et  Samuel  inter  eos  qui invocant nojnen  ejus {Psal. 

XCVlll). 

TiT.  XXVI.  De  quatuor  hominum  orndinibus  el  de 

triplici  mundi  Joco* 

Ignis  comedit  speciosa  deserti,  fJamma  succendit 
omnia  JignaregioniSy  sed  et  hestiee  agri  quasiarea 
sUiensimbrem  suspexerunt  ad  te,  quoniam  exsic- 
cati  sunt  fontes  aquarum  (Joh.  i.)  In  quibus  verbis 


quomodo  qui  unus  putatur  non  est  unus,  sed  plures,  D  prophetee  quatuor  hominum  notantur  ordines.  Per 


in  quo  tot  pet*son(B,  quot  mores,  quia  et  secundum 
Scripturas  stuJtussicut  Juna  mutatur(EccJe.  xxvii). 
Quae  cum  sit  una  per  substantiam  in  mutatione 
sempcr  alia  a  se  est.  Unus  autem  est,  sed  et  omnes 
unus  dicuntur  qui  imilantur  eum  qui  vere  nus  est, 
idem  permanens  et  invariabilis,  non  divisi  per 
bina,  non  scissi  per  schismata,  idem  semper  sa- 
pientes  :  nee  solum  unus  sed  et  unum,  sicut  multi- 
tudo  cui  cor  unum  et  anima  una  (Act.  iv).  Hoc  est 
de  quo  Apostolus  :  Unusaccipit  hravium  (lCor.  ix). 
Quia  ergo  justus  per  hoc  quod  non  a  se  alter  effici- 
tur,  unus  dicitur :  in  laudem  ejus  dicitur :  Fuit  vir 
unusdemonte  Ephraim^nomino  Elcana  (lBeg»\), 


speciosa  deseiti,  religiosi;  per  ligna  regionis, 
principes  mundi ;  per  beslias  agri,  populares ;  per 
fontes  notantur  preedicatores,  Speciosa  dicuntur 
religiosi,  quia  nihil  Deo  et  hominibus  speciosiusre- 
ligione;  ligna,  principes,  quia  tanquam  lignum  ad 
protegendum  alios  sub  ramis  continent,  bestiffi 
agri,  populares,  quia  rationem  quam  ad  servien- 
dum  acceperunt  poslponentes,  bestialiter  vivunt 
Fontes  aquarum  sunt  praedicatores,  quia  verbi  Dei 
fluenta  coutinent.  Per  desertum,  regionem  et  agrum 
mundus  iste  intelligitur.  Umde  religiosis  desertum 
attribuitur,  quoniam  mundum  deserentes  quasi  de* 
relicti  esse  videntur;  ligna  principibus,  quia  licet 


MISCELLANEA.  -  UB.  m. 


650 


3  ceeteris  in  hoc  saeculo  mentis  radicem  fixe-  A  Tit.  XXVIIL  De  sacerdotibus  et  prwJatiSf  et  tri^ 


popularibus,  ager,  quia  rurali  operi  totis 
us  intendunt.  Ignis  autem,  qui  inter  ligna 
invenitur  laterc,  speciosa  deserti  comedit, 
>  cupiditatum  et  vitiorum  ignis  religiosos  in- 
3ulte  non  publice  succendit,  quia,  licet  in 
non  audeant  labi  vitia  et  flagitia,  intus  tamen 
vitiorum  fornax  ardet  occulta.  Flamma  vero, 
K  se  lucem  tribuit,  principes  succendit,  id  est 
i  hujus  mundi  Deum  non  timentes,  nec  homi- 
verentes,  quia  non  latenter,  sed  coram  oculis 
m  peccant,  et  in  seipsis  ardent,  et  alios  ex- 
urunt.  Bestise  agri  quasi  area  sitiens  ad 
suspiciunt,  dum  populares  qui  ad  compara- 
ipotentium,  qui  superiuseminent,  quasi  area 


plici  eorum  ofRcio, 
Sederunt  in  terra,  conticuerunt  senes  et  custodes 
Blise  Sion  ( Thren,  ii).  Vox  est  Jeremiee  lugentis  deso- 
lationem  Jerusalem,  exnegligentiasenum  ;Salvato- 
ris  quoque  deplorantisruinamEcclesi8e,exdesidio- 
sacustodia  prselatorum.  Sederunt^  mqmX^  in  terra. 
Triplex  estofficiumsacerdotum,  deambulare,  sede- 
re,  docere  :  Deambulare  deoveadavem,d6morbida 
ad  confractam,  de  confracta  ad  erroneam,  de  erro- 
neaadvalentem.  Morbidam  confortare,  conf^ctam 
consolidare,  erroneam  revocare,  valentem  debent 
conservare,neincurrantilludprophet8e :  Quod  cott' 
fractum  est  non  coUigatis,  etc.  {Ezech,  xxxiv),  sicut 
Ghristus  docuit :  Ite,  inquit,  prsedicate  et  ambulate 


osterilisjacentinferius,  ipsaquesuaesiccita-  g  super  mare.  Debent  etiam  exemplo  ejus  in  navicula 

sedere  et  docere  de  ea  populum.  Tres  sunt  autem  gra- 
dus  sedendi  :  primus  minor  et  generalis,  secundas 
major  et  particularis,  tertius  supremus  et spiritaalis. 
Primus  est  sedere  super  flumina  Babylonis  ;  secan- 
dus,  ad  mensam  divitis ;  tertius,  in  navicula  Simo- 
nis.  In  primo  sedent  fideles,  in  secundo  juveneSi 
in  tertio  senes.  Super  flumina  sedere  est  fluxum  cu- 
piditatum  cohibere;  ad  mensam  divitis,  in  sacra 
Scripturee  meditatione  persistere  ;  in  navicula  Si- 
monis  sedere,  praelationis  in  Ecclesia  locum  obti* 
nere,  et  sicut  Jesus  verbo  et  exemplo  populum 
docere.  lUi  autem  contra  quos  propheta  conqueritnr 
contrarias  habent  sessiones.  Gum  enim  deberent 
sedere  super  flumina   Babylonis,   sederunt  super 


dnsione  eloquiorum  Dei  pliiviam  sibi  esse  ne- 
iam  etiam,  ut  ita  dixerim,  muti  clamant  :  Au- 
is  speciosia  deserti,  id  est  religionis  habitum 
ites  ab  igne  comedi ;  ligna  regionis,  id  est  po- 
aperta  flamma  succendi ;  bestiasque,  id  est 
es  incompositos,  Ipsa  necessitatis  evidentia 
01  desiderare.  Hujuscladis  causam  audiamus: 
inquit  propheta,  exsiccati  sunt  fontes  aqua- 
d  est  praedicatorum  lingua  tacuit,  et  intellec- 
98cit,  dum  arenti  ubere,  aut  contemnunt,  aut 
unt  nesciuntque  subditos  lactare. 

LXVII.  Do  tribjis  contemplativorum  ordini" 
buSf  et  de  triplici  torra  scalse  Jacob. 


i  Jocob  scalam  {Gen,  xxvui).  Scala  est  gene-  q  ollas  carnium ;  cum  ad  mensam  divitis,  cathedras 


•}cclesia  quse  expartemilitatin  terris,  expar- 
mphat  in  coelis.  In  hac  variisunt  ordines  gra- 
Alii  sunt  incipientes,  alii  progredientes,  alii 
lientes.  Item  ex  istis  quidam  sunt  in  mola, 
n  in  agro,  quidam  in  lecto.  In  mola  sunt  se- 
38  sseculi ;  in  agro,  doctores  verbi ;  in  lecto, 
sponsi.  Hsec  scala  diciturstare  super  terram; 
tem  triplex  terra  :  terra  quae  sub  homine, 
:iU8B  est  homo,  terra  quse  supra  hominem. 
n  quse  sub  homine  est  homo  calcat  ;  terram 
3t  homo  homo  portat ;  terram  quse  supra  homi- 
omodesiderat.  Deprima  dicitur :  Domini  est 
[PsaL  viii) ;  de  secunda  :  Terra  es  et  in  ter- 
everteris  {Gen,  iii) ;  de  tertia  :    Si  feceritis 


quaerunt  in  foro  nugis  intendentes  ;  cum  in  navi-* 
cula  Simonis,  in  terra  seden,  id  est  totum  sacerdo- 
tale  emolumentum  convertunt  in  terrenam  volupta- 
tem.  Notandum  autem  quod  quidam  in  sua,  quidam 
in  aliena  terra  sederunt.  Primi  propriae  voluptati 
carnis  deserviunt ;  secundialienas  opes  suas  faciunt, 
domumdomibus  etagrumcopulantes  agris.  Sequi- 
tur:  Conticuerunty  idest  duplicempartem  loquendi 
et  triplicemamiseruntmodum.Partes  loquendisunt 
vita  et  doctrina.  Tres  modi  sunt ;  docere,  monere, 
orare.  Docere  de  fldC;  monere  de  moribus,  orare 
pro  rege  et  populo.  De  primo  dictum  est  :  Euntes 
docete  omnes  genteSj  etc.  {Matth,  xxviii) ;  de  se- 
cundo  :  Ecce  constitui  te  super  gentes  et  superre* 


goprsecipio  vobis,  bone  terrwcomedetis  (Isa,  D  gna,  ut  evellas  et  de^truas  et  disperdas  et  sediGoea 


>  hac  scala  sunt  inflrmi,  in  medio  sunt  activi, 
iremo  contemplativi  in  coelo  positi,  Inflrmi 
I  comedunt  et  inflrmantur.  Activi  fastidiunt, 
intur.  Gontemplativi  rore  coeli  vescuntur,  et 
ntur.  Activi  inflrinis  compatiuntur,  et  ita  de- 
unt,  Gontemplativi  congratulantur,et  itaascen- 
Isti  enim  sunt  angeli  per  scalam  ascenden- 
descendentes  :  descendentes  compassione 
Lcordise,  ascendentes  supernorum  contempla- 
Affligitur  activus,  affligitur  inflrmus,  sed  ille 
issione  misericordise,  et  ita  eum  oportet  de- 
ere ;  iste  peccati  languore,   et  ita  nequit  as"" 


re* 


Patrql,  CLXXVII. 


et  plantes  {Jer.  ii)  de  tertio  ait  Apostolus  :  Primum 
omnium  rogo /ieri  obsecrationes,eic,  {ITim,  ii).  Vel 
con</oa0run^,idesttacendi  omnes  causas  habuerant. 
Quas  sunt  tres,  ignorantia,  impotentia,  negligentia. 
Ignorantia  turpis,  ut  tunc  incipias  discere  cum  de-* 
beas  docere.  Ludicrares  elementarius  senex,  teste 
philosopho.  Impotentia  difflcilis,  quia  nonnunquam 
cupit  prselatus  docere,  sed  non  potest,  conscientia 
eum  remordente  et  osejus  obstruente.  Hic  est  ra- 
musculus  qui  in  ora  canumprojectusclamoremeo- 
rum  cohibet.  Si  vult  officiumimplere,  ut  loquaturdi- 
catur  ei :  Quare  tuenarrasjustitias  meas,  etc.  (Psah 
xLix).  8i  per  negligentiam  invenitur  tacere^atAi 


651 


APPiSNDlX  AD  HtJGONIS  OPEllA.  DOGMATICA. 


652 


contra  officium  clamatque  Dominus  :  Sanguinepor-  A  Est  enim  sanctiflcatio  sacramenti,  sanctiflcatio  ju- 
euntis  de  manu  tua  requiram  (Ezech,  iii). 
TiT.  XXIX.  De  iis  quae  traxcrunt  Christum  nd  nos 

et  de  nostra  duritia, 
Propter  veritatemy  et  mansuctudinem,  et  justi- 
tiam^et  dudecet  te  mirabiliter  dextra  tua  (PsaL  xli  v) 
Verbum  Dei  in  sublime  constitutum,  ut  ad  nos  dcs- 
cenderetpropriabenignitaSy  invitavit,  misericordia 
traxit,  veritaSy  qua  se  venturum  promiserat,  com- 
pulity  puritas  uteri  virginahs  suscepit,  potentia  edu- 
xit,  patientia  armavit,  charitas  verbis  et  miraculis 
manifestavit.  Te  enim,  Domine  Jesu»  mirabihter 
deduxit  dextra  lua  propter  veritatem,  per  quam  pro- 
missiones  impletss  sunt ;  propter  mansuetudinem, 
perquam  iniquitates  remissse  suntypropter  justitiam 


stitiae  vel  meriti,  et  sanctificatiogloriaevel  proemii. 
Nam  sanctificanturecclesi£e,cum  dedicantur  ;  san- 
ctificantur  homines,  cuinjustilicantur  ;sanctiiican- 
tur  electi,  quando  prtemiis  leternae  gloriae  donai.- 
tur. 

TiT.  XXXI.  De  triplici  Inborc  ct  tribus  hbornnti' 
bus  et  tribus  crueibus,  mortihuSy  sopulcris. 

Fieddit  Deusjustusmcrcedem  Inhorum  suoruni  ot 

deducit  eos  in  via  mirHbili,  elc.  {Snp.  x).  Triplex 

est  labor,  carnis,  compunctionis,  charitatis.  Labor 

carnisestonerosus,  coinpunctionisafiectuosuSjCha- 

ritatis  effectuosus.  De  primo dicitur :  Humiliutum  cst 

in  lahoribuscor  cormn  ot  nonfuit  quiadjuvot  {P.<iil. 

cvi).  Omnes  enim  qui  ad  servilium  diaboli  desudant, 


per  quam  supcrbi   daemones  et  homines  damnati      nuUum  habcnt  auxilium  a  Deo,  ducuntur  per  obli- 


sunt.  His  tribus  indigebat  genus  humanum ;  sed  ea 
implere  non  poterat  nisi  Virginis  et  Dei  Fihus,  re- 
mittere  scilicet  iniquitates,  implere  promissiones, 
damnare  daemones.  £t  vide    quani  dulci  charitate 
Christus  Deus  noster  nos  vocat  ad  vitam.  Venit  et 
promisit  vitam  seternam,  nec  auditus  est  de  veritate, 
cum  tamen  promitteret   solam  veritatem ;   et  ait  : 
Qui  promittentem  non  audit,  audiat  amabilem.  Ve- 
nir  ergo  etita  se  omni  mansuetudine   exhibuit,  ut 
peccatricem  animam,  septem  doemoniis  adulteram, 
de  manibus  lapidantium  eriperet,  Petrumque  respi- 
ceret  lacrymantem  misoricors  et  miserator  Domi^ 
Bus  (Psal.  cx),  misericors  in  affectu,  miserator  in 
effectu.  Obduruithomoet  ad  veritatem  promittentis 
etad  exhibitionem  mansuctudinis,  ut  neque  propter 
veritatem  neque  propter  mansuetudinem  audirelur 
Deus  laborans.  Videns  autem  quod  nihil  proficeret, 
minatus  est  ignem  ardentem  et  mortem  aeternam, 
ut  quem  non  potest  trahere  per  veritatem,  nec  at- 
irahere  per  mansuetudinem,  retrabat  per  justitiam 
et  det  vexatio  intellectum  auditui.  Sicut  ille  tridens 
quem  Dominus  misit  in  hoc  mare  mognum  ad  pi- 
Bcandas  animas ;  qui  est  benedictus  in  saecula. 
TiT.  XXX.  De  tribus  santis^  Deo^  homine  ct  loco^ 
el  de  triplici  sanctiltcatione. 
Locus  in  quo  stas,  terra  sancta  est  (Exod.  xxiv) 
Deus  estsanctus,  homo8anctus,locussanctusDcus 
Banctus  non  sanctificatus,  sed  sanctificans ;  homo 


quas  semitas,  quarum  initium  Hoetaliquandoagno- 

scitur,  finis  tamen    nunquam  invenitur.  Unde  :  In 

circuitu  impii  amhulanty  et  caput  circuitus  ipsorum 

labor  corum(PsaI.  xi),  id  est  circuitus  eorum  sem- 

per  est  caput,  numquam  finis.  De  labore  compun- 

ctionis  dicitur  :  Lnhornvi  m  gemitu'moo  (Psal.  vi) 

Qui  ideo  affectuosus  est,  quia  qui  poonitereincipit, 

bonum  affectum   concipit,  quem  ad  effectum  per- 

ducit  labor  charitatis.  Kit  propterea  labor  charitatis 

dicitur  effectuosus,  quia  efficitquod  conpunctio  sug- 

gerit.  Primus  labor  est  punitorius,quia  inexquisi- 

tione  suae  voluntatis,  etiam  in  priesenli  puniun- 

tur.  Unde  :  Tradidit  illosIJens  in  dosideriacordis 

eoruniy  inimmundilinm  utconlumeliis  nfticinnt  cor- 

porn  suain  scmotipsisinom.  i)Labor  compunctionis 

est  remissorius,  quia  reinissionem  meretur.  Unde : 

In  quacunque horn  ingemueril  poccntor,  ete.  (Kzevh, 

xviii).  Labor  charilatis  retributorius,    quia    mere- 

tur  retributionem.  Unde  :  Lnhores  manuum  tuarum 

manducabis.  (Psal.  cxxvii).  Et  quia  hic  labor  rctri- 

butorius  est,  subditur :  Dcntus  os,  ot  hcno  tibicrit 

(ibid).  A  primo  nos  Dominus  fingendo  dolorem  in 

praecepto  revocat,  dicens:  Vonite  adme,  omnos  qui 

laborntis  otoneraiiostis^  ot  Of/oroliciam  vos(.\fntth. 

xi).  In  quo  tria   ho;nin iim    genera    nolanhir.  Suut 

enim  qui  laborant  et  onerantur,  ii  scilicet  qui  sunt 

in  laboie  carnis,  diabolo  servientes,  cujus  jugum 

intolerabile,  et  onus  importabile.  Alii  qui  hiborant 


Banctu8,8anctificatusetsanctificans;locussanctus,  D  et  non  onerantur,    qui    scilicct    Christo  serviunt. 


sanctificatus,  nonsanctlficans.  Deus  quippe  sanctus 
de  se,  non  de  nobis ;  homo  de  Deo,  non  de  se.  Bo- 
norum  inquit  homO;  meorum  non  indiges  (Psal.  xv); 
Et  ;  De  plenitudino  ejus  omnes  accepimus  (Joan.i) 
De  qua  est  sanctus  sanctificatus  ab  ipso,  sanctus 
de  ipso,  hominis  est  exterius  dare  operam  ;  Dei 
conferre  intus  gratiam,  hic  est  qui  baptizat.  Locus 
vero  sanctificatus,  vel  absque  homine,  vel  perho- 
minem  non  sanctificat.  Quia  sicut  locus  nonsanctus 
sanctum  non  coinquinat,  ut  Lot  Sodoma,  ita  non 
sanctum  sanctus  locus  non  sanctificat,  ut  coelum 
diabolum,  et  paradisus  primum  hominem.  Homo 
autem  plerumque  locum  sanctificat  duobus  modis, 
meritoet  officio.  Triplex  quippe  sai^ctificatio  agitur : 


cujus  jugum  suavc  ct  onus  lcve.  Tertii  vero  nec 
laborant  nec  onerantur  ;  qui  non  onerati,  sed  ho- 
norati  dicuntur,  qui  potius  hominum  honores  reci- 
piunt.Unusquisqucaulemlaborhabetcrucemsuam: 
laborcarnis  cruccm  poena),  quam  hic  el  in  futuro 
sustinet ;  labor  compunctionis  crucem  abstinentia», 
quia  poenilentia  requirit  abstinentiam  ;  labor  chari- 
tatis  crucem  glorise,  quia  diligit  Deum,  carnem 
suam  crucifigit  cum  vitiis  et  concupiscentiis  :  quse 
crucifixio  est  gloriosa.  Unde  Apostolus  :  Mihi  absil 
gloriari  nisi  in  cruce  Domini  nostri  Jesu  Christi! 
(GaL  VI.)  Secundum  tres  istas  cruces  tripliciter  di- 
citur  homo,  carnalis,  animalis,  spiritualis.  Carnalis 
pendet  in  cruce  poenae,  animalis  timore  gehenn» 


653 


MISCELLANEA.  —  LIB    lil. 


654 


pcrlerriius  eligcns  magis  a  viliis  abstinere  quam  in  A 
gchennamire,  pendet  in  cruce  abstinentioR.  Hicest 
Lot  monlnna  respucns  in  Segor  salvatus,  nolens 
licila  relinquere,  mediocrem  vitam  sectatur;  spiri- 
tualis  vero  est  in  cruce  charitatis,  qui  solo  amore 
gloriatur  in  cruce.  Frima  crux  exactoria,  secunda 
nc(*essaria,  tertia  volunlaria.  Unaqua^que  habet 
mortem  suam,  prima  mors  damnosa,  secunda  pro- 
pUiosa,  tertia  preliosa.  Unde:  Protiosa  in  conspe- 
clii  Domini  mors  sanciorum  ejus  (PsaL  cxv).  Item 
utiie  est  in  cruce  Domini  pendere,  ut  fervore  Dei 
acoensi,  sic  singula  casligemus,  ut  nec  manui  in 
opera  aridorum,  nec  pedi  liceatdeviare  in  lalitudine 
claudorum.Unusquisqueincrucesuamortuushabet 
sepulcrum  suum,  primumest  ininferno,  secundum 
in  deserto,  et  terlium  in  horto,  id  est  in  paradiso  ^ 
qui  est  iiortus  delioiarum.  In  primojacet  latrocon- 
temnens,  in  seoundo  lalro  confitens,  in  tertio  Chri- 
:>tus  dimitlens.  Primum  estfetidumet  scaturit  ver- 
mibus  qui  non  moriuntur  ;  secundum  purificatum, 
quod  scopatur  in  confessionibus,  quia  Judiea,  id  est 
confessio,  facUi  csl  sanctificalio  ejus  (Psal.  cxiii) ; 
tertium  condituraromatibus,  custoditurnuminibus, 
et  frequentatur  a  mulieribus  aromata  portantibus. 
Unusquisque  ungitur  suo  unguento.Primus  unguen- 
to  desperationis,  quia  ininfernonullaestiedemplio: 
secundusunguento  recuperationis,  quia  hictempus 
est  miserendi ;  tertius  unguento  devotionis,  dicens 
toto  mentis  alTectu  :  Convcrtisti  planctum  meumin 
gaudium  mihi  {Psal.  xxix),  Maria  Magdalene  porlat  p 
unguentum  compunctionis,  Maria  Jacobi  compassio- 
nis,  Salome  devolionis.  Compunctio  est  de  recorda- 
tione  peccalorum,  compassio  demalis  proximorum; 
devotio  de  consideratione  praemioiHm.  Per  Mariam 
}Avi^i}iQ\endLm^qu30  crat  incivitate  peccatrix{Luc.\\\) 
inteiligitur  anima  poDnitens,  el  scelerum  suorum 
emendalrix ;  per  Mariam  Jacobi,  vitia  supplantans 
et  virtutum  operatrix;  perSalomen,  ori  imprimens 
osculum  cum  Deo  pacificatrix ;  quse  labii  detersa 
reatu  audet  dicere  :  Osculetur  me  osculo  oris  sui 
(Caut.  i). 

TiT.  XXXn.  De  triplici  confessionOy   tribus  no^ 
minibus  Jerusalem,  et  tribus  diebus  vivi/icationis. 

Judiva  et  Jcrusalem^  nolite  timeref  noc  paveatis  : 
cras  ofjradiemini  contra  eos  et  Dominus  erit  vobis-  jy 
cum  (IJ  Par.  xx).  Judaja  interprctalurco/j/V?5sioqu8B 
triplex  est :  peccatorum,  cum  sua  peccata  cogno- 
8cit;  meritorum,  cum  suam  inflrmitatem  et  adju- 
vantem  gratiam  considerat;  prsemiorum,  de  qua  dici- 
tur:  In  swcula  sieculorum  laudabunt  le (PsaL  lxxxiii) 
Prima  confessio  dicit:  Tibi  soIipeccavi(PsaL  l),  et 
audit:  Dimissa  sunt  tibi  peccata  (Luc.  v).  Secunda 
orat :  Dirige  gressus  meos  in  semitis  tuis  (PsaL 
cxviii^,  et  respondetur  :  Sta  in  justitia  el  ambula 
(EccJi  ii).  Tertia  cantat  canticum  novum,  et  pro- 
inittitupei,set/eZ>issuyjer5eJeii2.etc.JerusaIempriu8 
dista  est  Jebus,  postea  Salem,  indeJerusalem.  Je- 
bus  concuJcata,  Salem  pax,  Jerusalem  dicitur  visio 
pacis.  Prius  fuimus  coaculcati  in  luto  et  foeditate 


peccati,  de  qua  exuimur  per  pocnitentiam.  Inde 
habemus  pacem  propter  justitiam,  qualis  habori 
polest  in  prajsenli.  Tandem  veniemus  advisionem 
pacis,  quc  exsupcrat  omncm  scnsum  (Philipp.  i\), 
ubicognoscemussiout  etcognitisumus.Triplexno- 
men  civitatis  triplici  Judeie  respondet  ;  Confessioni 
peccatorum  Jebus,  id  est  conculcatio,  qui  enim  con- 
fitetur  seipsum  conculcat ;  confessioni  meritorum, 
Salem,  id  est  pax,  quam  habet  qui  Deo  non  sibi 
attribuit,  quia  pax  hominibusboncevoluntatis;  Jeru- 
salem,  id  est  vi\s/o/)/?c/sconfessioni  laudis,  Inswcula 
sa*cuIorumIaudabuntte(PsaL  lxxxui).  Judseaigitur 
et  Jerusalem,  non  illis  qui  per  cor  impoenitens  the- 
saurizant  sibi  iram,  qui  non  novcrunt  viam  pacis, 
quibusegredientibuscarcer.tenebrae,  infernuspara- 
tur,dicitur:  Nolitetimero:  Cras  egredieminicontra 
cos,  et  Dommus  erit  vobiscum.  Nolitetimere,  bicest 
de  timoribus  vacandum.  Cras  egrediemini,  hic  de 
egressionibus.  Cras  egrediemini,  quasi  dicat:  Multos 
quidemhabetishostes,  carnem,  qua  nullus  vicinior, 
soeculum  nequam,  et  qui  in  aere  collocati  viam 
nostram  obsident,  sed  nolite  timere ;  cras  egredie- 
mini,  id  est  post  dies  duos.  Tres  enim  sunt  dies  de 
quibus  dicitur :  Vivilicabit  nos  post  dies  duos  in  die 
tcriia  suscitabit  nos,  etc.  (Ose.  vi).  Unus  dies  sub 
Adam,  altcrinChristo,  tertius  cumChristo.  Utinam 
pereat  in  nobis  dies  Adse,  dies  peccati,  in  qua  omnes 
nascimur!  quain  Job(c/oA  iii)  et  Jeremias  (Jer,  xx) 
malcdicunt;  et  egredientibus  vel  hica  peccatoillu- 
cescat  dies  vedemptionis  nova?  prccparationis  anti- 
quae,  vel  e  mundo  clarescat  dies  qui  vesperam  uescit. 
Istos  Ires  dies  nolnt  Evangelium :  Ecce  ego  Iiodie  ct 
cras  ejicio  daemonia ;  et  tertia  die  consummor  (Luc. 
xiii).  Et  quia  in  prima  die  conversionis  inferuntur 
tentationes,  recte  his  dicitur:  NoJite  timere.  Quia 
vero  in  secunda  sanitas  datur  per  Justitiam;  cras, 
inquit,  egrediemini,  dimissis^  scilicetetvitiis  vel  er- 
gastulo  carnis,  et  pro  tertia  die  additur,  ei  Dominus 
erit  vobiscum,  scilifet  vel  per  nativitatem  et  per 
humana3  naturae  consortium,  vel  per  gratiam  in 
futuro  per  beatudinis  donationem.  Et  nota  quod 
nondicit,  nos  erimus  cum  eo,  seJ,  ipse  erit  nobis- 
cum.  Cum  eo  enim  sumusqui  nonejusadh^eremus 
voluntali,  sed  non  est  ille  nobiscum,  quia  uostrae 
non  consentit  voluntali ;  cupimus  dissolvi,  sed  ipse 
dilTert.  Tunc  autem  nobiscum  erit,  quando  omni- 
bus  desideratis  dabitur  nobis  in  eo  perfrui. 
TiT.  XXXIII.  De  quadripartiia  locutione  Dei^  et 
responsione  facienda  ad  eam. 
SemeJIocutus  est  Deus,  etc.  (PsaJ^  vi).  Semel  sicut 
dicitur,  loquitur  Deus,  et  ultra  non  repetit  illud 
(Job  xxxiii),  quia  semel  hic  loquitur,  praecipiendo, 
prohibendo,  promiltendo,  comminando.  In  futuro 
autem  non  erit  tcmpus  docendi,  sed  judicandi. 
Quadriparlitum  est  ergo  hoc  verbum  quo  semel 
loquitur.  Praecipitbonum,  prohibetmalum,  promitit 
gloriam,  comminatur  pcenam.  Unum  autem  dicitur 
hoc  verbum,  quia  unum  est  ad  correclionem  nos- 
tram,  Nam  futurum  verbum  taAtum  ad  retributio«< 


655 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


656 


nem  pertinet.  Inhac  prima  quadripartita  locutione  A  reformeX  corpttshumilitatJss\itBConfiguratameorp(h 


Dei,  duo  audiuntur :  poteetas  et  misericordia.  Po- 
testas,  qua  promittitet  comminatur;  misericordia, 
qua  prsecipit  et  prohibet,  viam  ostendens  qua  cur- 
ramus  ad  promissum  bonum,  vitemusque  proposi- 
tum  malum.  Huic  autem  quadripartito  verbo  qua- 
drupliciter  est  respondendum.  Preceptioni  per 
obedientiam,  ut  faciamus  bonum ;  prohibitioni  per 
iemperantiam,  ut  abstineamus  a  malo;  promissioni 
per  amorem,  et  comminationi  per  timorem.  Illis 
respondere  paratus  erat  qui  dicebat:  Loqaerey  et 
respondebo  tibi  (Job  xiii).  Aitcerte,  quiajaml&cu- 
tus  es  nec  repetis  ;  ego  K>quar  et  per  obedientiam, 
iemperantiam,  amorem  et  timorem  tibi  respon- 
debo ;  et  tu  responde  mihi.  Respondebit  enim  in 
futuro  Deu8  ei  qui  responderit  in  prsesenti,  idque 
quadrupliciter.  Respondebit  siquidem  ipse  Deus 
obedientisB per  libertatem,  temperantisB,  per  integri- 
tatem,  tit  sit  libera  integritas  lemperantiae,  integra 
libertas  obedientise  :  quorum  hic  neutrum  fit  nisi 
temperantia  pugnat,  et  obedientia  laborat.  Amori 
quoque  per  felicitatem,  et  timori  per  securitatein, 
ut  sit  secura  felicitas.  0  quam  bona,  quam  deside- 
randa  responsa !  Integra  libei-tas,  secura  felicitas ! 
Gui  enim  ho^cDeus  respondebit  auditui  ejus  dabit 
gaudinm  ineiTabile  et  IvetitiaWy  qua  exaltabunt  tunc 
ossa  humiJiata  nunc  (FsaJ,  l).  Merita  enim  humilia 
sunt  nunc,  praemia  sublimia  tunc.  Nam  qui  so  hu' 
miJiat  exaltabitur  [Luc.  xiv). 

TiT.  XXXIV.  De  tribas  Jinguis  Jiominum, 

Eruntquinquecivitates  in  terra  ^^gypti^  ioquon^ 

ies  Jingua  Chanaan  (Isa,   xix).  Tres  sunt,  lingua3 

^gyptia.  Chananaca,  Hebropa  ;  et  intcr  eas  tamen 

magis  affmis  Hebrseae,  Chanana^a  est.  Hebraea  lo- 

quunturangeli,  i^i^gyptiaca  homines  mali,  Chanansea 

boni.Chanan8eusinterprotaturco7;}/no/tis.Hicestqui 

jam  commoveturper  poenitentiam  ut  exeat  de  .-Kgyp- 

tovitiorum  et  perdesiderium  patriaedoyEgyptocar- 

nis  suae.  Hebrseus  autem  qui  jtm  transivit.  In  ^Egyp- 

to  igiturnostraloquuntur  i^gypti^quinquecivitates 

in  malis,  dum  quinque  sensus  eorum  faciunt  opera 

camis,  idest  i4igypti.  Loqunlur  in  ^l^^gypto  quinque 

civitates  bonorum  lingua  Chananaea,  dum  quinque 

sensus  eorum  commoventnr,  ut  relinquant  opeia 


B 


ri  cJaritatis  suso  (Phihpp,  iii) :  quam  denuo  rediens 
exhibebit.  Hic  ergo  adventus  modius  est  optandus 
ut  qui  gratiam  impertit  primi,  et  gloriam  promittit 
secundi.  Medius  enim  quasi  medialorparticipatcum 
utroque.  Pi*imus  est  occultus  et  humilis  ;  ultimus 
manifestus  et  admirabilis.  Isfe  ocoultusquidemy  sed 
mirabilis.  Occultum  istum  illa  glorians   gloriosa 
anima  receperat,   q[U8e  dicebat :  Sccrctum  moam 
mihi:  Secretum  meummrbi{Isa  xxiv).  Quomodo 
autem  admirabilis  sit,  et  admiratione  sui  suspendat 
animam  contemplantis,    et  omnia  ossa  interioris 
hominis  acclament  ci :  Domine,  quis  simiJis  sit  tibi 
(PsaJ.,xxxiv)^  norunt  cxperti ;  etutinamdesiderent 
experiri  non  expcrti!   Primus  igitur  adventus  est 
gratiae,  novissimus  gloria),  medius  iste  grati»  et 
gloriae,  inquoper  consolantem  gratiam  futuragIor<a 
datur  utcunque  prielibari.  In  primo  visus  est  Deus 
contemptibilis;  in  novissimo  Deus  videndusestter- 
ribilis:  in  isto  medio  mirabilis  ct  amabilis,  ut  nec 
propter  dignationem  gratiae  per  |quam  se  praebet 
amabilem  posset  essecontemptui,  sed  admirationi, 
nec propter magnificentiam  gloiise qua mirabilis  ap- 
paret,  sitterrori,  sed  consolationi.  De  primo  dicit  Ju- 
dajus:  Vidimus  eum  ct  non  crat  ei  spccics  neque  de- 
cor{Isa.  Liii).  Deultimoexpaviteliamjuslus:Et  quis 
poterity  inquit, s/a7'0  ad  vidciidum  eum?  {Ibid,)  De 
istoapostolus:  GJoriamDomiiii  spocnI,intosineam' 
dem  translbrmamur  imagincm  a  cJnritate  in  cJari- 
p  tatemtanquama  Domini  spirilu  {JJ  Cor,m),  Occur- 
ramus  igitur  obviam  Salvalori  nostro.  Responden* 
dum  est  huic   nuntio  bono  de  terra  longinqua,  id 
est  viventium  a  terra  morientium  longinqua  piimo 
adventui  occurrendum  est  aiTectu  el  exsultatione 
cordis;  ultimo  motuet  exsultatione  corporis,  etsicut 
tunc  corporibus  nostris  rapiemur  in  nubibus  obviam 
Christo  in  aera^  et  sic  semper  cum  Domino  erimus 
{II  Tbess,  iv),  sic  elmodo  suntnubesaposlolorum  et 
prophelarum  quoe  concedant  vices  suas,  si  sensus 
nostri  non  fuerint  pigri,  terra^.quc  nimis  nftixi;  nam 
quasi  vehiculo  nubis  eousque  sublevantur,  ut  glo- 
riamDominiquantuIumcunquemci-canturspecuIari; 
et  sic  cum  Domino  simus  vel  dimidia  hora.  Nos 
itaque,  fratres,  quosnondum  consolaturlongaexpe* 


carnis.  Hebrceus  non  in  ^Cgypto,  sed  in  coelolau-  D  rientia,  ut  patientes  simus  usque  ad  ultimum  ad- 


des   sonat,   ubi   omnis  spiritus  laudct  Dominum 

{Psal,  cl). 

TxT.  XXXV.  De  triplici  adventu  Domini, 
Ecce  Rex  tuas  venit  tibi  mansuctus  et  Salvator 
(ZacA.  IX).  TressuntadventusDomini,  ad  homines 
in  came,  in  homincs  in  spiritu,  advei^sus  homines 
in  judicio.  Interadvonlum  primum  et  novissimum, 
creberestadvontustomporemedio,  conformans  nos 
adventui  primo  et  preeparans  novissimo.  Ad  hoc 
namquemodo  venit  innos,  ne  primo  adventu  frustra 
venerit  ad  nos,  vel  ne  novissimo  iratus  veniat  ad- 
versus  nos.  Hocquidom  adventu  satagit  reformare 
sensum  superbieenostrse  configuratumsensuihumi- 
litatis  8U8By  quamprimovemODS  exhibuity  ut  perinde 


ventum  Domini,  consolctur  interim  certa  fides  et 
pura  conscientia  quse  cum  apostolo  dicat:  Scio  cui 
credidi,  et  certus  sum  quia  potens  cst  dcposituui 
suum  servare  in  illum  dicm  (II  Tim,  ii).  id  est  in 
adventum  magni  Dei.  Qui  vivit  et  regnot,  ctc. 
TiT.  XXXVI.  De  virga  ct  Uore  moralitcr. 
Egredictur  virga  de  radice  JessCy  et  JIos  dcradice 
ejus  asccndet  (Isa,  xO.Virga  est  Maria,  et  flosChris- 
tus.  Virgaeiqui  non  indiget  increpationOy  sed  cor- 
rectione  et  suppliciis  plectitur.  FIos  ei  qui  non 
correctione  indiget  dura,  sed  eruditione;  vel  certe 
non  indiget  poenis,  sed  volente  a  flore  incipere  et 
adfructumperducere.  Vis  videre  imitatoremChri8ti 
virgametflorem?de  virgaquidem  dicit:  Quid  vuh 


MISCELLANEA.  ~  LIB.  III. 


658 


virga  veniam  acl  vos^^ilCor,  iv.)  De  flore.  A 
jharitate  ot  spiritu  mansuetadinis?  (ibid). 

XXXVII.  De  pastoribus  et  eorum  ofRcio, 
mnt  isti  qui  ut  nubes  volant^  et  quasi  colum- 

fenestras  suas?  (Isa  lx.)  Tria  pastoribus 

Domini  suut  necessaria  :  bona  operatio, 
io,  prajdicatio,  ut  sint  lux,  oculus  et  sal.  Lux 
)peralionis,  ut  exemplo  luceant.  Unde  :  La- 
X  vestra  coram  hominibus(Matth,  \).  Oculus 
ionis  ut  discernendo  inter  lepram  etlepram 
danlsubtlitis.  Unde  ad  Ezechielem  :  Specala- 
dedi  tc  domui  Israel{Ezech.  iii).  Sal  praedi- 
set  correctionis  ut  prajdicationesubditoseru- 
le  vermes  peccatorum  eos  consumant.  Unde : 
tis  sal  tcrnc  (Matth.  v.)  Ex  pastoribus  au-  B 
qui  sunt  nec  sal,  nec  lux,  nec  oculus,  qui 

male  priedicant,  male  operantur,  male  dis- 
t.  De  quibus  dicilur:  Sacerdotes  contempse- 
ffom  meam,poUuerunt  sancturia  mea  (Ezech. 
[uia  inter  sanctum  et  profanum,  scientiam  et 
iliaai,  inter  lutum  et  mundum  non  intellexe- 
lii  sal  et  non  lux.  De  quibus  dicitur  :  Quse 
facito  ;  qmo  faciunt,  facorc  nolito  (Matth, 
\]ii  sal  prsedicationis  non  habent.  De  quibus 
:  Cnnes  muti,  non  valonteslatrare  (Isa.  lvi). 
'go  tria  nobis  necessaria  sunt,  utsimus  lux, 
,  sal.  Quorum  si  vel  unum  defuerit,  gregem 
i  periculose  servamus.  Si  enim  non  sumus 
et  simus  oculus  et  sal,  cum  periculo  corpus 
.  tractamus,  officio  indigni  sumus,  facti  sicut  C 
es  clavem,  aliis  aperientes,^sed  non  intrantes. 
/alde  timendum  ne  nos  qui  coeli  janitores 
,  cum  alios  intromiserimus,  ipsi  non  intre- 
^t  clausa  tandem  janua  frustra  clamemus  : 
9,  Domino,  apori  nohis  (Matth.  ii).  Fiat  quo- 
id  ut,  cum  ejecerit  de  tomplo  Jesus  omentes 
ientes  (Matth.  xxi),  accedant  ad  eum  et  in- 
BBci  et  claudi.  Si  autem  oculo  discretionis  qui 
sse  columbarum  non  corvorum.  Unde :  Oculi 
uubarum  (Cant.i)  carent,  tunc  csecus  csecum 
3t  ambo  in  foveam  cadent  (Matth,  xvj.  Si 
reant  prtedicationis,  tuncque  jejunus  defi- 
na  populus  Dei,  sanguisejus  de  manu  prse- 
is  requiralur.  Consideret  er^o  unusquisque 
lum,  ut  si  per  sal   nubes  compluendo ;  per  jy 

volans   tid   ca-Iestia,   quod  verbo  prsedicat 
0  monstrando;  per  oculum,  columba  ad  fe- 

Scripluite,  ut  per  ipsas  Deum  videndo  ovi- 
s  provideat.  Talihus  enim  congaudens  ait 
[a  :  Qui  suiit  isli  qai  utnuhes  volant  et  quasi 
V  ad  foncstras  suas"!  Pensate  igitur  quid 
t  ad  quod  ministerium  in  domo  Dei  vocati. 
secus  agentibus  Oscas  dicens  :  Audite^  sa- 
s ,  quia  vobis  Judicium  est  (Ose,  v).  Et 
ostendil  suhdens  :  Quoniaw  laqueus  facti 
ioculatiuni  ct  rclc  cxpansfim  (ibid.)  :  Quasi 
[jujniam  vos  qui  expedire  debetis,  malo 
0  alios  illaquentis,  judicium  est  vobis  dam- 
I.  Undc  ot  allerius  sanguinis  rei. 


TiT.  XXXVIII.  De  duobaa  caprem  hinnalis,  tribua 
nmbris,  ct  variis  diebus. 
Duo  hinnuli  capreae  pascuntur  in  liliis  (Cant.  iv). 
Caprea,  Ecclesia  visu  acuta  ad  penetranda  myste- 
ria  Christi,  saltu  agilis  ad  transilienda  hujus  seeculi 
impedimenta,  potens  ad  supprimendaserpentis  an- 
tiqui  venena.  Hujus  duo  gemelli  Petrus  et  Paulua, 
germani  flde,  pares  merito  et  viiiute,  ipsa  passione 
et  morte  conjuncti.  Hi  pascuntur  in  liliis,  in  mun- 
dorum  et  humilium  virtute  et  profectibus.  Pascunt 
eos  verbis,  pascuntur  eorum  operibus.  Unde  alter 
ipsorum  dicebat  :  Nanc  vivimus^  si  vos  statis  in 
Domino  (I  Thess,  iii);  alter  cum  esuriret,  coelum 
apertum  est,  et  carnes  immundorum  animalium 
prsBcipitur  mactare  et  manducare  (Act.  x).  Hoc  fa- 
ciunt  laborantes  aestu  donec  aspiret  dieSy  et  incli" 
nentur  umbroB  (Cant.  ii).  Tres  sunt  umbrse,  et  tres 
dies.  Prima  umbra  terra;  est  umbrosus  spiritus 
daBmonum  et  hominum ;  secunda,  tenebrse  errorum ; 
tei*tia,  obscura  significatio  veterum  sacramentonim. 
Umbra  significationum  inclinata  est  ad  occasum  et 
finem;  umbra  errorum  de  die  in  dieminclinaturad 
diminutionem  ;  umbra  tenebrosorum  spirituum  tan- 
dem  inclinabitur  ad  infernum  et  mortem.  Primum 
factum  est,  cum  dies  eeternus  aspiravit  apparens  in 
carne.  Secundum  qaotidie  flt,  cum  idem  aspirat  il- 
lusti-ans  nos  veritate.  Tertium  novissime  flet,  cum 
aspirabit  in  majestate.  Sunt  et  alise  umbr»  dusB 
quae  intra  nos  velut  in  quodam  speculo  obumbrant 
nos  vel  nobis.  Obumbrantnos  queenos  congelantet 
obcaecant.  Obumbi*ant  nobis  quao  refrigerant  et  illu- 
minant  nos.  Primaa  de  inferioribus  sunt  graves  et 
noxiae,  secundR)  de  superioribus,  delectabiles  et  sa- 
lubres.  Anima  enim  humana  in  medio  posita  est, 
ut  sub  ipsa  sit  mundus,  propter  ipsam  factus ;  supra 
ipsam  sit  Deus,  a  quo,  etad  quem  et  propterquem 
ipsa  facta  est.  Nam  sicut  propter  animam  esi  cor- 
pus,  sic  propter  corpus  est  domus  ejus,  id  est  mun- 
dus.  Cum  igitur  incurvatur  ad  corporalia  et  mun- 
dana,  ascendunt  in  enm  umbrae  de  inferioribus. 
Cum  egreditur  ad  divina,  inclinantur  super  eam 
umbroi  de  superioribus.  Illius  enim  quam  cogitat 
umbi-am  sibi  format.  Quajet  si  luminosa  et  gloriosa, 
umbra  tamen  est,  quantumcunque  cognitionis  acua- 
tur  dies,  donec  aspiret  ille  ccelestis  dies,  sicut  cum 
in  facie  speculi  tersa  et  lucida  splendidse  rei  resul- 
tat  imago.  Vidcmus  enim  nuncper  speculum  in  senig' 
mate  (I  Cor.  xiii).  Et  nota  quod  nec  umbra  videtur 
nisi  inclinato  et  aspirante  die,  quia  neque  per  spe- 
culumetin  SBnigmatepotestapprehenderequidquam 
nostra  humanitas,  quantumcunque  a  visibilibus  ad 
invisibilia  rapiatur,  nisi  inclinante  se  majestate  ad 
nos  favore  gratise,  cum  scilicet  qui  habitat  lucem 
iuaccessibilem  dignatur  ad  nos  inclinari,  et  perum- 
bram  suae  imaginis  demonstrari.  Unde  Moyses  as- 
cendit  in  montem  [Exod.  ix),  et  Dominus  inclinavii 
coelos  et  descendit  [Psal.  xvii).  Sed  heu  I  tambreves 
et  obscuros  dies,  et  tam  longas  ac  laboriosas  noctes 
habet  hiems  istai  ut  propheta  laboraaft  ia  f/au^ 


659 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


660 


suo,  et  pcr  singulas  noctes  lavans  lectum  lacrymis  A 
suis  {Psal  vi),  merito  plangat,  tlicens  :  Dies  mei 
sicut  umbra  dcc]inaverunt(PsaL  ci).  Yerum  si  quae- 
ratur  cur  umbrrt3  pluraliter  dicanlur,  cum  res  una 
sit  cujus  sint  umbrso.  Respondetur:  Quia  nunc  mi- 
nus,  nunc  plus  virtus  obumbrat  AUissimi,  dissinii» 
liter  umbras  format.  Unde  Apostolus  :  Transforma- 
mur  a  cJarilate  in  claritatem  [II  Cor.  in).  A  minore 
scilicet  in  majorem,  quia  praesens  claritas  respectu 
futurse  umbra  est.  Et  nota  quod  cum  umbi*aj  de  su- 
perioribus  inclinantur  super  nos,  umbree  de  infe- 
rioribus  inclinanlur  infra  nos.  Gum  siquidem  divi- 
nis  propinquamus,  mundana  superamus,  quatenus 
ad  umbram  lucis  accedimus,  eatenus  mortis  um- 
bram  evadimus.  Lux  enim  et  vita  in  coelo,  mors  in 

r> 

inferno,  umbra  mortis  in  hoc  tartareo  et  tenebroso  ^ 
loco.  Jam  fratres  qui  laboratis,  porlantes  pondus 
diei  et  sestu»  Matt,  xx),  ad  umbras  lucis  istas  acce- 
dite.  Placeat  eas  imitari,  quas  ille  dies  spternus  aspi- 
rans  rorem  misericordise  cupit  eestuantibus  incli- 
nare.  Audite  ipsum  diem  ad  umbrarum  refrigeria 
invitantem  :  Venitc  ad  me,  qui  laboratis  et  onerati 
estis,  et  egoreGciam  vos{Matt,xi).  Quam  umbram 
si  quis  obtinuerit, meiitogloriatur  et  dicit :  Sub  um- 
bra  illius quem  desideraveram  sedi  [Caut.  ii).  In  qua 
est  sessio  ad  quietem ,  et  refectio  ad  satietatem. 
Unde  subdit :  Et  fructus  ejus  dulcis  gutturi  meo 
{Psal.  Lxxxiii).  Aspira  ergo  gutturi,  o  dies  dierum, 
qu8B  in  atriis  tuis  super  millia  {Psal.  cxxxix).  Obum- 
bra  caputnostrumindiebelli.  Inclina  supernosum-  ^ 
bras  salutis  et  refrigerii,  et  inclinentur  subtus  nos 
umbrae  caecitatis  et  mortis.  Et  licet  contingant  nos 
umbrse  de  cogitatione  terrenorum,  non  nos  attin- 
gant  tenebrse,  id  est  crassiores  umbrsc  de  amore 
eorum ;  sed  semper  respiremus  in  luminosum  veri 
eetemique  luminis  amorem. 

TiT.  XXXIX.  De  aurOf  thure  et  myrrha. 

Afferte  DominOf  filii  Dei,  afferte  Domino  filios 
arietum,  Alferte  Domino  gloriam  et  honorem,  etc. 
(Psal.  xxviii).  Quia  satius  est  Domino  afierre  quam 
sanguisugae,  id  est  concupiscentise,  cujus  duae  filiie, 
voluptas  et  vanitas,  non  dant  requiem  die  ac  nocle 
dicentes  :  Affer,  affer(Prov.  xxx):  Quid  autemafl*e- 
rendum?  AlfertCj  inquit,  gloriam,  scilicet  auri  ei 
honoremihuris. AfferteDominogloriam  nomini  cjus  ^ 
myrrham  sepulturae  ejus.  Myrrha  incorde  tuo  dolo- 
rem;  myrrha  in  corpore  tuo  laborem,  si  tamen  hic 
et  ille  sit  pcenitentialis.  Myrrha  gustu  amarissima 
elTectu  corruptioui  resistit.  Quid  autem  amarius 
dolore  quo  peccator  recogitat  annos  suos  in  ama- 
ritudine  animse  suse  (Isa.  xxxviii),  dicens  Deo  : 
Noli  me  condemnare  (Job.  x).  Quid  enim  salubrius 
quam  quod  vindicat  tam  a  corruptione  luxuriarum 
in  quibus  computruit,  quam  vermium  immortalium 
quos  meruit.  Labor  autem  corporis  non  tam  myrrha 
est  quam  myrrhae  fasciculus,  in  quo  regula  jeju- 
niorum  et  vigiliarum,  asperitas  vestium,  et  omnia 
amara  velut  in  unum  fasciculum  colligata  sunt  ad 
ferendum.  Unde  ille  :  Convertimini  ad  mo  in  totq 


corde  vestro;  in  Jejunio  et  fletu,  et  in  pfnnrfn,  elc. 
(Joelf  ii),  utvere  dicipossit  fasciculus.  I)el)et  ain.j- 
ritudo  cordis  mitigari  amariludine  exterio.i,  quein 
adraodum  cholera  stomachi  polu  absin1hii,ul  hoino 
usu  dulcium  corruptus,  potione  purgelur  aiuura. 
Peccatori  enim  debet  dari  wyrrhatuni  vinuni  Donii- 
nicaepassionisfil/arc.xv^^quod  noluitbiberc  Jchus, 
quia  peccalum  non  fecerat  quod  ei  cruv^^ifixio  im- 
putabat.  Fost  hanc  thus  ofi^ertur,  quia  posl  sacrifi- 
ciuin  spirilus  tribulati  etcorporis  humiliatisequitur 
sacrificium  laudis  cum  thure  devolionis.  Quod  cum 
regi  obtuleris,  suppone  ignem  charitatis,  ut  diriga- 
tur  oratio  devotionis  sicul  inconsumin  conspoctuDoi 
(Psal.  cxl).  Et  de  hoc  sacrificio  odoratus  odorem 
suavilatis,  dicat  tibi :  Odor  vestimentorum  tuorum, 
sicut  odor  thuris(Cant.  ivj.  Post  haec  duo  olTerlur 
aurum.  Myrrha  enim  oblatio  est  incipienlium,  thus 
proficientium,  aurum  vero  perfectorum  :  quod  est 
sapientia,  quam  non  novit  nisi  qui  accipit.  Pretio- 
sius  est  hoc  aurum  cunctis  opibus,  etiam  myrrha 
et  thure.  IIoc  enim  ultimum  dives  est  in  omnibus  qui 
valet  ofierre  in  contemplalione  et  prudenti  adnii- 
nistratione.  Hacc  est  quidem  vera  sapientia,  sa- 
pientia  incontemplatione  a^ternorum  et  administra- 
tionetemporalium.Quinovitseipsumregemetalium, 
non  tamen  negligit  oflerre  Ihus  in  devotione  divini 
operis,  et  myrrham  in  mortificatione  sui.  Nos  igi- 
tur,  fratres,  in  gloriam  pueri  regis  qui  natus  est 
nobis,  ofi^eramus  aurum,  thus,  et  myrrham,  quae 
conservat  a  vermibus.  Nam  vermis  carnis  est  luxu- 
ria;  qui  ingreditur  blandiendo  ,  mordet  ridendo, 
transforat  delectando,  perimit  consensu  voluntario. 
Vermis  item  est  tristitia,  quia  sicul  tinea  vestimento, 
et  vermis  ligno,  ita  trislitia  viri  nocel  cordi.  His  et 
similibus  vermibus  veimescuntcorpora  et  corda, si 
quotidie  non  distillet  de  manibus  myrrha.Manus  ergo 
nostriB  peruniversumcorporisnostri  distillent  myr- 
rham,  prceveniendo  ungere  corpus  in  sepulturam 
illius.Gorpusenimnostrum  Jesus  est,quod  sepeli- 
tur  cum  omnibus  vitiis  subtrahitur.  Qui  sic  ungitur, 
ut  dictum  cst,  non  timet  verinem  qui  non  moritur, 
quia  jam  luortuus  est.  Ofi^eramus  etiam  Ihus  devo- 
tionis  et  aurum  sapicutia^.  Et  si  quis  indiget  sa- 
pieutia  posliilvt  cani  ab  oo  qui  dat  omnibus  afttueu' 
ter,  a  Putre  scilicet  luminum,  qui  dat,  omno  datum 
oplimum  vt  omne  donum  perfoctum.  (Jnc.  i). 

TiT.  XL.  De  meditanda  niorto,  dum  adhuc  fortos 
vidomur,  et  do  beno  agondo. 

Memento  Croatoris tiii in diojuwntutis {Eccl.  xi), 
ait  Sapiens,  ut,  juxla  Apostolum,  duin  tonij)US  habo- 
mus,  oporemur  bonum  ad  omnes(Gal.  vi).  Sequitur  : 
Antequam  rumpatur  funicuhis  argeiiteits  { Kccle.xuf, 
id  estdissolvalur  corpus  ct  rccurrat  vita  aurea,  id 
est  anima  vinculis  carnisabsolutaad  Ueumqui  fecit 
illam,  punienda  vel  salvaiida.  Funis  dicitur  corpus, 
quia  quibusdam  legibus  naturaesibi  animam  legal, 
antcquam  pulvis,  id  est  homo  qui  de  terra  faclus 
est  contoratur  super  fontem,  id  est  inundum,  ut 
inde  aquam    iion  possil   haurire,  el   rota    cogita^ 


661 


MISCELLA.NEA.  —  UB.  IIL 


663 


lionum  que  de  corde  exeunt  et  volvuntur  et  revol- 
vuntur  super  cisternam  corporis,  quia  in  illa  die 
peribunt  cogitationes.  Hocidem  subditaliis  verbis: 
/>/  revertatur  pulvis  in  terram  suauiy  unde  erat 
j}filvi^  os  ct  in  pulvcrem  rcvcrteris  (Gcn,  in),  et 
spiritus  redcatad  ipsum  qui  dcdit  illum  [EccL  xii). 
rccopturus  poinam  vel  gloriam. 
TiT.  XLI.  De  triplici  apcrlionc  cordis^  sextuplici 
mamlato,  ct  triplici  bcllo  ac  pace. 
A  dnpcriat  Doininus  cor  vcstrum  in  lege  sua,  et  in 
jir.fcptis  suis^  ct  fiiciat  pncom,  elc.  {II Macch,  ii). 
Triplex  cst  apertio  cordis.  Prima  ad  poenitentiam, 
scuuda  ad  justiliam,  lertia  ad  perfectionem.  ^sec 
autem  apertio  per  legem  Domini  fit  mcditantidie  ac 
nocto,  undc  subdit:  in  Icfje  sua^   quse  in  sex  con- 
sistit,  in  prohibitionibus,  comminationibus,  praece- 
ptionibus,  promissionibus,  consiliis,  exhortationi- 
l)us.Piimaapertioin  prohil)itioni])usetcomminatio- 
nibus  iit,  dum quis attendens suas  transgressiones  et 
po,»na.*^quioex  cis  subscquuntur,  adpajnitentiamDei 
tinioroconipungilur.  Ila^eestcnim  Icx  Domini  con- 
vcrtcns  nnimiis  (Psal.  xviii).  Secunda  est  in  prece- 
plionibus  et  promissionibus,  dumpcenitens  divinam 
voluntatom  in  sua  lege  considerans  et  remunera- 
tioneai,  atl  juslitiamproficit  bonorum  operum,  quia 
tostinmnium  Domini  fidele  (ihid).  dans  promissa. 
Tcrtia  in  consiliis  et  exhortationibus,  dum  justus 
\\\  bonis  delectatur  in  Deum  fervens.  Deo  quem  so- 
lum  diligere  cupitsibi  dicente:  si  vispcrfectus  csse 
vade  ct  vcndc  omnia  qute  hahcs^  etc.  (Matth.  xix). 
Arripitsic  perfeclionem  ul  praeter  Deum,  qui  dat 
sapienliam    parvulis,   nil  quaerat.  Quia  vero  sola 
dilentio   indi 'ativa   est  religionis ,    Deo   dicente  : 
///  hoccoijnosccnt ;  quia  mci  cstis  discipuli,  sidile- 
ctioncm  habuoritis  ad  invic.cm{Joanxui)..  subditur: 
Et  i npncccptissuis fquse  suntdilectioDeietproximi 
inter  crelera  legis  Dei  magis  tenenda  cum  ex  his 
pendeant  lexel  prophetae.  Et  faciat  j)acem.  Triplex 
est  nobis  bellum :   A  conscientia  quoe  peccatorem 
acc^usarenon  cessat;  a  carne  et  da^mone,  quseetiam 
justuminsequuntur;  afratre  etproximo,  qui  etiam 
perfcctum  conturbare  conantur.  Deus   autem  qui 
corda  aperil  in  lege  sua,  et  in  prfiecejjtis  suis,  tripli- 
cem  facil  in  homine :  Primam  pacem  per  poeniten- 
tiam,  cum  deletopeccalo,  ipsum  conscientia  accu- 
sarc  nonpotest;  secundam  perjustiliam,  cumjustus 
exereitio  bonorum  operumcirnem  domuerit,  juxta 
Apostolum:  Castifjo  corjnis  mcum  et  in  scrvitutcm 
rcdiffo  (/  C >r.   ix),  et  cum  sic  omnia  inimici  tela 
exslinxerit  ilCphrs.  ixi,  tcrtiam  quoque  cum  solum 
Deumtencns  nullisprosperisextollitur,  nullisadvei^ 
sis  movetur;  a^que  acccptans  prospera  ut  adversa, 
ut  vere  dicalui* :   Pjx  multa  dilijentibus   legem 
tuahf;  ct  non  cst  iIIisscandaIum{PsaI.  cxviii).  Con- 
scientia  cessanlc  a  primo  bello,  carne  et  dsBmoni- 
bus  a  secundo  hominc  ita  perfeclo  ut  aliquo  scan- 
dalizaalu  scuiidalum  non  reeipiat.  sed  quantum  in 
ipso  est  et  cum  scahdalizaverit  pacem  habeat,  in 
putientia  possidens  animam  suam  {Luc.  xxi). 


A  TiT.  XLII.  De  benignitate  et  severitate  Dei  erga 

peccatorem. 
Convertimini  ad  Dominum  Deum  vestrum,  quia 
benignus  et  misericors  est,  patiens  et  multum  mi" 
sericorSj  et  praestabilis  super  malitiam  (Joel.  n). 

,.  Videte  quemadmodum  de  venia  peccatori  danda,  si 
converti  voluerit,  Dei  exaggerat  pietalem.  BeDignua 
est indebita largiendo.  Misericors debita indulgendo 
Patiens  diu  tolerando.  Multum  misericors,  prolon- 
gis  iniquitatibus  brevem  poenitentiaeafnictionem  su- 
scipiendo.  Praestabilis  super  malitiam  etiam  sine 
carnis  afflictione  perseveranti,  ad  se  cordis  conver- 
sione  mala  omnia  condonando.  Nemo  igitur  de  ve- 
nia  desperet  propter  Dei  Justitiam.  Nemo  in  malis 
perseveret  propter  ejus  misericordiam  quoniam, 

B  fortis  et  patiens  Dominus,  dulcis  et  rectus,  miseri- 
cors  et  verax.  Patiens,  dulcis,  misericors  superpoe- 
nitentes.  Fortis,  rectus,  et  verax  super  impoeniten- 
tes.  Si  ergo,  fratres,  amamus  patientiam,  dulcedi- 
nem,  misericordiam,  qua  salvat,  timeamus  forti- 
tudinem,  rectitudinem,  qua  judicat  et  damnat ;  et 
oremus  ut  a  nobis  judicii  severitatem  suspendat 
misericordiseque  benignitatem  impendat.  Qui.  etc. 
TiT.  XLIIL  De  tribus  bonis  hominiSj  et  tribua 
Hagellis  Dei,  etde  causis  eorum. 
Multa  flagella  peccatoris;  sperantem  auteminDO' 
mino  misericordia  circumdabit  (PsaL  xxxi).  Tria 
sunt  hominis  bona  quibus  in  hac  vita  fruimur :  Alia 
in  anima,  ut  virtutes,  et  alia  dona  tam  naturse  quam 
gratiee;  alia  in  corpore,  utsanitas;  alia  extrautrum- 

C  que,  ut  proles  et  divitiee.  Ideo  tria  sunt  flagella, 
quibus  justo  Dei  judicio percutitur.  Flagellaturenim 
aliquando  in  exteriori  substantia,  aliquandoincarne 
propria,  aliquando  in  conscientia.  In  duobus  primis 
flagellantur  aeque  boni  et  mali ;  in  tertio  non  nisi 
reprobi.  In  duobus  flagellatus  est  Job,  non  in  tertio 
Unde  dictum  est  ad  Satan :  Animam  illiua  aerva 
(Job.  ii).  In  istis  omnibus  Pharao.  Quem  enimflagel- 
laverat  in  exteriori  substantia,  in  carne  propria 
vesicis  turgentibus,  etiam  obstinatione  flagellavit 
in  conscientia.  Quatuor  autem  de  causis  flagellan- 
tur  homines :  Alii  ad  ruinam,  ut  Pharao ;  alii  ad 
disciplinam,  ut  David ;  alii  ad  custodiam,  ut  Pau- 
lus  ;  alii  ad  coronam,  ut  Job. 

TiT,  XLIV.  De  signaculo  Dei  nobis  impreaao, 

D  Signatum  est  super  noslumen  vultus  tui,  Domine 
(Psal.  iv).  Super  dicit  non  subter,  quia  in  superiori 
natura  tria  sunt:  Signans,  signaculum,  et  signatum, 
a  quo,  cum  quo,  et  in  quo.  Signans  est  Deus  qui 
suam  imaginem  primo  angelicse  natur9B,  inde  hu- 
manse  impressit,  ut  angelica  essetquasisignaculum, 
humana  quasi  signatum.  Unde  primo  angelo  dicitur : 
Tusignaculum  similitudiniSj  plenua  aapientia^per" 
fectusdecorey  in  deliciis  paradisi  Dei  fuisti  (Ezecb, 
xxviii).  Homo  autem  dicit  de  se  :  Signatum  eatau" 
per  nos  lumen,  etc.  Instar  cujus  in  signaculo  vel 
sigillo  primo  figura  regis  insculpitur,  et  post  sub- 
jectae  rei  imprimitur.  Imago  primo  naturae  impressa 
est  angelica),  inde  (juasi  secundam  eum  humano 


663 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


664 


insignita,  sed  et  aliis  rebus  modo  suo,  quiaeorum  A  actiopravapostcogitationemet  locutionem  qnando 

exhibentur  membra  iniquitatis  peccato,  ut  contu- 
meliis  afficiant  corpora  nostra.  Absit  aliquem  no- 
strum  huic  famulari  idolo,  Filium  Virginis  in  Veneris 
templo  suscipere;  arcam  Domini  juxta  Dagon  loca- 
re,  nutritumincroceis  stercora  amplexari!  Quartus 
rivus  est  defensio  peccatorum,  quo  nihil  magis  exa- 
sperat  iram  divinitatis.  Quando  enim  sanatur  qui 
medicum  spemit,  medicinam  conculcat?  Negantera 
super  hoc  propheta  de  sacrario  Spiritus  sancti  nobis 
inducit.  /A/,  inquit,  Jiabuit  foveam  ericius  (Isa. 
xxxiv).  Qui  cum  se  adeptum  solitudinem  putat, 
caputetpedes  exerit.  Si  quis  supervenerit,  statim 
ea  contrahit  et  spinis  munit,  ut  prius  spinis  illius 
sanguinem  tuum  teneas,  quam  corpus  ipsius.  Sic 


ministerio  formantur  et  reguntur. 

TiT,  XLV.  De  septem  rivis  peccatorum  exeunti- 
bus  a  primis  parentibus, 
In  Oumine  pertransimus  [pertransibunt]  pede 
{PsaL  Lxv).  Quidpost?  Lgetabimur  in  ipso  {ibid).  De 
quolsaias :  Percutiet  Dominus  fluvium  yEgypti  in 
septem  rivoi^  ita  ut  per  eum  transeant  calciati 
{Isa  xi).  i^gyptus  mundus  est ;  flumen  fluxus 
humani  generis,  qui  de  primis  parentibus  vena 
infelici  prorumpens,  impetuosum  torrentem  per 
totam  mundi  latitudinem  instagnavit,  quod  in  se- 
ptem  torrentes  derivatur,  vallesque  et  campestria 
profunda  voragine  supersedit,  ipsis  etiam  montibus 
refusionem  intentans.  Quorum  unus  de  altioribus 


inclamat:  Torrentes  iniquitatis  conturbaverunt  me      peccatoris  caput  cum  fpedibus,  id  est  intentio 


cum 


{PsaL  xviij.  Primus  hujus  fluminis  rivus  est  cogitatio 
mala.  Rivus  exundans  habens  frequentiam  pluvia- 
rum  per  fenestras  corporeorum  sensuum,  qui  ei  de 
mundanis  cataractis  mortiferos  imbres  profluxius 
administrant.  Versipellis  contortorfingitsimilitudi- 
nes,  imagines  pingit,  colores  aptat,  ut  consensum 
eliciat,  affectum  inficit,  universa  convolvit,  in  tha- 
lamo  mentis  offert  horribilia  de  divinitate,  terribi- 
lia  de  fide,  mirabilia  de  fidBt  institutione,  et  in 
alveo  mentis  veneniferas  ingerit  potiones,  quas  in 
confessione  peccatorum  exoneratus  exhorret  evo- 
merd.  Quidplura?  Inimicus  virtutis  in  thalamo  ex- 
stirpat  devotionem,  in  diversa  protrahendo,  in  tha- 


acticnibus,  a  pastore  prospicitur,  et  quod  fere  om- 
nium  peccantium  vitium  est,  cum  ab  omnibus  vi- 
deatur  a  nemine  se  videri  putat.  Si  autem  intentio- 
nis  ingressus  cum  actionum  egressibus  correptivis 
manibus  velis  deprehendere,  intantum  se  excusat 
novus  dialecticus  Giceronis  lingua,  ut  negando  quae 
vidisti,  quae  ipse  non  vidit  in  te  vitia  retorquendo, 
prius  sentias  quam  vitium  perdas,  prius  odium  in- 
curras  quam  corrigas.  Quintus  est  exsultatioin  pec- 
catis.  0  detestanda  laetitia,  ut  pro  malis  ipsi  etiam 
Deo  audeant  gratias  immutire!  Qui  exsultant.  cum 
male  fecerint,  et  Iwtantur  in  rebuspessimig^  {Prov. 
n).  Cadentsupereoscarbonesetinignem  ejicientur. 


lamo  castitatem  multiformis  libidinis  sensus  evol-  n  {Psal.  cxxxix).  Sextus  est  alios  docere  ad  malum. 

«  _       rN_    »%        ^    m^   f •! A-« «! f\.^i    A  M   A«.4l...«JI^^  _  ^_a;i II 1 • «  •  * 


yendo.  Quibus  fortioribus  telis  utinam  oppugnans 
nonexpugnet,  pungens  nonvulneret.  etin  claustro 
lectionem  memoriam  Scripturarum  resecando,  li- 
bros  a  manibus  evellendo,  et  de  isto  ad  illum  trans- 
ferendo;  in  officiis  silentii  virtutem,  dum  vagabun- 
do  se  comitem  facit,  donec  taciturnitatis  officium 
ant  aperiat  aut  infringat.  Ad  ipsum  altare  Domini 
Tirtuiem  spiritus  isti  in  ipsos  mentis  oculos  circa 
sacrificia  pendentis  in  cruce  circumvolitant.  Has 
yolucres  vix  patriarcha  magnus  a  suis  sacrificiis 
abigebat  (Gen%\).  Videtis  quam  turbidus  sit  iste 
torrens.  Quis  in  hoc  negat  se  mersum  vel  submer- 
8um?  Secundus  rivus  locutio  perversa.  Linguam 
DuIIas  domarepotest  fMa^osioluSf  membrum  inquier 


Qui  de  cathedra  pestilentise  derivatur,  cui  non  suf- 
ficit  ut  intereat  in  saeculum  seeculi,  nisi  alios  per- 
trahat,  duplicem  habiturus  poenam.  Septimus  est 
in  his  omnihus  perseverare.  Super  sic  demersum 
et  absorptum  claudit  puteus  os  suum;  et  cum  non 
levat  oculos  ad  ccelum,  nec  recordatur  judicium 
justorum,  mortuus  est  et  sepultus  sepulcro  con- 
scientiee,  a  quo  sic  mortuo  perit  confessio,  ut  ve- 
niens  in  profundum  malorum  contemnat  (Prov. 
xviii).  Hic  est  in  extremo  fluminum  -/Egypti.  Huic 
multitudo  miserationum  Domini  tollitur  ab  oculis. 
Hunc  fluvium  in  rivis  percussit  Dominus  cum  cal- 
ceatus  carnis  calceamento,  cujus  corrigiam  ille 
magnusnonpotuitsolvere  (Matth.  iii),  illum  transi- 


tnm  ei  mortiferum  (Jac.  iii).  Est  autem  verbum  D  ^i^P^^^^^^^i^i^^^i^pi^^dictarumpestium^ettrans- 


aliud  falsum.  Unde :  Perdes  omnes  qui  loquuntur 
meDdacium  (PsaLy).  Aliudvanum.  Unde:  Vanalo- 
outisunt  unusquisque  adproximum  suum  (Psal.  vi). 
Aliud  maledicum.  Unde  :  Neque  maledicij  etc.  reg- 
nam  Dei  poBsidebunt  (I  Gor.  vi).  Aliud  impudicum. 
Unde :  Deponite  turpem  sermonem  de  ore  vestro 
{C0I088,  m).  Et:  Omniaaermo  malns  de  ore  vestro 
Don  procedat  (Eph.  rv).  Aliud  excusatorium.  Unde  : 
Nedeolines  cormeum  in  verba  malitise  ad  excusam- 
daa  excuaationeain  peccatia  (Paal.  cxl).  Aliud  dolo- 
8um.  Unde:  DiaperdaiDominuBuniveraalabiadoIo- 
aa  (PaaL  xi).  Aliud  otiosum.  De  quo  Dominus :  De 
omni  verbo  oiioaOf  quodlocuti  fuerint  homines,  red- 
deat  ratioaem  in  diejudicii  (Matth.  xn).  Tertius  est 


cundo  liberavit  nos  de  aquis  prsedictis.  Eia,  fratres, 

si  aliquis  humor  de  his  rivis  fluminis  mortalitatis 

est  in  vobis,  tergite,  et  tergite  illum   niveo  con- 

fessionis   amictu.  Percutite  hos  rivos  cogitando 

pro  peccato  vestro,  prohibendo  linguam,  declinan- 

do  a  malo  et  faciendo  bonum,  confitendo  adver- 

sum  vos  injustitias  vestras  Domino,  habentes  do- 

lorem  vestrum  semper  in  conspectu  vestro  iniquos 

docendo,  vias  Domini  et  laudem  ipsius  in  ore  sem- 

per  gerendo.  Et  ut  calceati  transeatis,  consuatis 

aliquid  de  arte  sutoria,  faciatis  calceamenta  densa 

etsubtiliter  consuta,  quaepossint  aquas  obviantes 

excludere.  Faciatis  carnem  firmam  et  confixam  ti- 

more  Domini,  quse  libidinis  humorem  excludat,  et 


MISCELLANEA.  —  UB.  IIL 


666 


ta  tribulationibus  et  densata  fiat  uter  novus  A  peccati.  Quia  inquit  tacui  invctevavenint  osan  inea 
iservandum  vinum  novum,  ut  dicere  possitis  : 
s  siim  sicut  uter  in  pruina  (PsaJ.  cxviii). 

"liVl.  Deconcordi  religiosorum  cohabitatione 

quam  sit  diabolo  forniidoJosa, 
oJjra  es,  amica  mea,  suavis  et  decoray  sicut 
ilem,  terribiJis  ut  caslrorum  acies  ordinata 
vi).  Suavis  hominibus,  dccora  numinibus, 
iJis  daemonibus.  Quare?  Quia  ambulat  ut 
rum  acies  ordinata,  non  dissipata  per  in- 
1,  sed  constipata  per  charitalem.  Acies  est 
nventum ,  castrorum  per  procinctum ,  ordi- 
er  consensum.  Convenluiii  facit  pcenitentia, 
ictum  ponit  vigilantia,  consensum  praebet 
pdia.  Sanc  parum  timet  diabolus  jejunantes,  n 
ites,  continentes,  quoniam  de  illis' multos 
in  laqueum  ruinae,  sed  concordes  et  unanimi- 
)itantes  in  domo  Domini,  dolorem,  timorem, 
n  ingerunt  diabolo  quos  concordes  invenit, 
>ue  cognoscit,  quia  in  manu  Dei  sunt  et  non 
i  iJJos  tormentum  mortis  (Sap.  iii).  //2  hoCj  in- 
'ognoscent  homines  quia  mci  estisdiscipuJi,  si 
oncm  babueritisad  invicem  {Joan.  xiii).  Cha- 
1  autem  inter  homines  cxpavescit  diabolus, 
in  ccolis  tenere  noluit  cum  Deo  et  angclis. 
XliVH.  De  quadrupJici  Janguore  unde  nos 

Jiberavit  Christi  adventus. 
te  pusilJanimis  :  Confortamini  et  noJite  time- 
ce  Deus  noster  veniet  et  saJvabit  nos.  Tunc 


(PsaJ.  xxxi).  Ab  hac  quadruplici  infirmitate  voleiis 
nos  liberare,  consolando,  per  prophetam  inquit : 
Ecce  Deus  noster.  Tunc  cnimaperuit  oculos  ciuco- 
rum,  aperiens  sensum  ut  intelligerent  Scripturas ; 
aures  dum  clamavit :  Quihabet  aures  audiendi,  au- 
diat  (Matth.  xiii).  Claudos  gressus  diiexit,  dum 
eos  ad  viam  cceli  inclinavit.  Directi  snnt  pedes 
sicutOrigenes,  qui  niinium  est  de  misericordia  con- 
flsus.  Neque  ad  sinistram  sunt  dejecti,  sicut  Cain 
Judas  et  diabolus,  qui  desperantes  diverterunt. 
Medius  enim  callis  tenendus  est ,  ut  nec  desperet , 
nec  de  misericordia  confidens  licentor  peccet. 
Hinc  vaccae,  arcam  portantes  pro  peccatis,  ad  dex- 
teram  vel  ad  sinistram  non  declinant.  In  hac  via 
saliendum  est  sicutsalit  cervus,  ut  spinosa  divitia- 
rum  et  lutosa  transiliamus  luxurise.  Cervus  dcserit 
valles,  ascendit  montes.  Tu,  desere  terram,  ascendo 
coelum.  Cervus  serpentem  devorat,  sitiens  petit 
fontem,  deponit  veterem  pellem.  Tu,  peccalor,  oc- 
cide  diabolura,  curre  ad  Christum,  depone  veterem 
hominem,  id  est  superbiam.  Aperuit  ora  mutorum, 
quia,  cum  clamaret  :  Agite  pcenitentiam  {Matth, 
III,  iv\  confessi  sunt  peccata.  Patet  igitur,  fratres, 
quadiuplicislanguoris  quadruplex  remedium.  Nt)n 
contemnamus  medicinam.  Aperiamus  hic  oculos 
per  fidem ,  ut  in  futuro  Deum  videamus  per  spe- 
ciem.  Pateant  aures  verbo  Dei,  ne  et  nollis  dica- 
tur :  Vos  verbaDei  nona uditis,  quia  ex Deo  non  estis 


Btur  secuJi  cxcorum,  et  aures  surdorum  pate-  Q  {Joan.  viii).  Saliamus  ut  cervus  pede  amoris  Dei, 


Tunc  saJiet  sicul  cervus  ciauduSy  et  aperta 
ngua  mutorum  {Isa.  xxxv).  Generis  huma- 
)  adventum  multa  erat  caligo,  ut  Deum  co- 
3re,  verba  ejus  audire,  bene  operari,  et  pec- 
ecusarent  confiteri.  Tantis  itaque  miseriae 
nnbus  placuit  Deo  salutis  raedicinam,  mi- 
suis  imponere,  ad  ejus  consolationem,  di- 
Dicite  pusiJJanimis,  etc.  Ecce  Dominus  no- 
aedicina  nostra,  et  salus  nostra,  et  Jesus  no- 
Iveniet.  Vere  pusillanimes  erant  jacendo  in 
}us,  desperando  in  quadruplici  infirmitate. 
enim  erant,  surdi,  claudi  et  muti.  Cseci 
ignorando,  surdi  ipsum  audire  contemnendo, 
eccata  sua  non  confitendo,  claudi  bene  ope- 


ut  ad  coelorum  alta  valeamus  ascendere.  Aperiamus 
interim  linguamnostram  in  confessione  prievenien- 
tes  Deum,  ut  ibi  eam  in  illa  laude  aperiamus  confes- 
sione,  qua  omnis  spiritus  Jaudabit  J)ouii:nim 
{PsaJ.  cl). 

TiT.  XLVIII.  De  quadrupJici  statu  Jiominis. 

NeJdeteris,  PhiJisthoea  omnistu^  quoniani  contrila 
est  virga  percussoris  tui.  De  radice  enim  coJubri 
egredietur  reguJus,  et  semen  ejus  absumcns  voJu' 
cremy  etc,  {Isa.  xiv).  In  his  verbis  notantur  qua- 
tuor  status  hominis,  videlicetantepeccatum,  lapsus 
ejus,  redemptio,  diaboIiinteritus.Virgaeslrectitudo 
primi  parentis  ante  peccatum.  Percussor,  ipse  pa- 
rens,  cujus  invidia  ipse  diabolus  percutiebatur.  Sed 


Bgligendo.  Infirmitas  isla  a  primo  parente  D  haec  virga  contrita  est,  quoniam  per  peccatum  re- 


it  initium.  Cjecus  fuit  ex  vcrbis  serpentis  pu- 
se  fieri  Deum,  non  videndo  se  ex  verbo  Dei 
obediret  ei  futurura  esse  miserum.  Claudus 
m  in  altero  pcde  claudicavit.  Duo  enim  sunt 
is  spiritualis  pcdes,  dileclio  Dei  et  proximi; 
era  earum  caret  claudicat.  Adam  volens 
norem  gereic,  dum  amori  ejus  amorem  Dei 
Buit;  male  claudicavil.  Dum  Deum  per  obe- 
m  non  audivit,  suidus  fuit.  Mutus  in  con- 
le  peccati  fuit,  rejiciens  culpam  in  uxorem. 
j  vitia  daranavit  posleros  excaecatos  cultu 
im,  surdos  in  similitudinc  aspidis,  quia  po- 
Dei  non  audivit  vocem  ejus,  claudos,  quia 
^verunt  a  semitis  Dei,  mutos  a  confessione 


ctitudo  hominis  est  amissa.  Quia  ergo  virga,  id  est 
rectitudo  percussorisdiaboli,  contrita  est,  latabatur 
diabolus,  ostendens  autem  non  esse  ei  laetandum  et 
volens  propheta  humanumgenus  consolari;  de  quo 
quia  illud  in  carcere  detinebat  diabolus  exsultabat, 
insultans  contra  ipsum  humani  generis  inimicum 
ait :  Ne  Iseteris,  etc.  Y^hilisthaea  quse  potionem  in- 
terpretatur  diabolum  uotat,  qui  potione  superbise 
inebriatus  a  nativo  sensu  et  coelesti  gloria  cecidit, 
qui  quod  propterea  quod  humanum  genus  teneat , 
exaltari  non  debeat,  notatur  cum  dicitur,  de  radice 
coJubri  egrcdietur  reguJuSf  etc.CoIuber  gunus  huma- 
num  est,  cui  mors  per  serpentem  illata  est.  Hic  cst 
serpens  de  cjuo  legitur  (juod  virga  de  ixiqa^^  \^^^«v^ 


667 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


668 


projecta  versa  estin  serpeniem,  cujus  oaudamdum  A  igitur  Irium  dierum,  ut  neque  cogitatione,  nec  lo- 


Moysesapprehendit,  invirgamsorpcnsrediit(77-YO£/. 
iv).  Virga  genus  cst  humanum  :  quod  cratante  pec- 
catum  quasi  virga  proptcrbonao  voluntatis  :  etope- 
ris  rectitudincin,  de  quo  dicitur :  Uedcmisti  viryam 
hopvedilntislwc,  oic.  (Psnl.  lxxix).  Haeseratinmanu 
Moysi,  id  est  in  Christi  manu  ante  percalum  viiga 
propler  rectiludinem  in  primis  parcntibus.  Mox 
autem  propter  peccata  ejecta  de  manu  Dei  in  ser- 
pentcm  vertitur,  quia  genus  humanum  tunc  etmor- 
tale  per  naturani  et  toi  tuosum  factum  est  per  mali- 
tiam.  Sed  quia  in  novissimis  diebus  ad  immorta- 
litatem  et  bonitalcia  per  graliam  rcdiit,  quasi  ap- 
prehensa  cauda  in  pristinam  rectiludinem  virga 
convertilur.   Ex   hujus   colubri  radice,   id  est  ex 


cutione,  ncc  operatione  criminaliter  pcccemus, 
egrediamur  cum  Abraham  has  Ires  mansiones, 
quod  videamus  Salomonem.  Aliler  non  videretur. 
Triplex  autem  est  ejus  v-cjo  adquamatripliciprae- 
dicta  visionc  pervenitur,  prima  in  hoc  exsilio,  se- 
cunda  ia  judicio,  tertia  in  regno.  Deprima  dicitur: 
Quia  vidisti  me,  Thoma,  crcdidisli{Joan.  xx);dese- 
cunda  :  Videbil  omnis  caro  sahifare  Dci  (Luc.  ni); 
De  tertia  :  ToUntur  impius  ne  videat  gloriam  Dei 
(Isa.  xxvi).  lnprimaapparuitmansuetus;insecunda 
justus  judex.  rnde  :  Cum  accepero  tempus  egojusti' 
tiasjudicabo{Psal.i.\\iw).\n  tertia  gloriosusquiaglo- 
ria  et  honore  coronavit  eum  Dominus  {PsaL  viii).  In 
prima  visione  illuminavit  coecos;  in  secunda  voluit 


principio  generis  humani  egreditur  regulus,  id  est  *^  solvere  compeditos;  intertiadirigitjustos.  Inhisest 


Christus,  quia  Christus  inter  mortalcs  ita  superior 
fuit  sicut  regulus  tex  serpentum  dicitur,  cujus  se- 
men,  in  est  apostoli,  absorbetvolucrem  id  est  dia- 
bolum.  De  istis  volucribus  dicitur :  Et  vohicrcs  cwJi 
comederunt  illud  (/.wc  viii).  Confundalur  ergo  et  ti- 
meat  diabolus/  quia  scinen  leguli,  id  est  apostoli 
Chrisli,  absorbet  volucrem,  id  estdiabolum  in  mcm- 
bris  dominicis  dissipabit,  Domino  ei  dieenle :  Ma- 
cta  et  manduca{.[rt.x).  Gaudeathomo  quia  obsle- 
tricante  manu  Domini,  id  est  mcdente  Filio  Dei , 
eductus  est  coluberde  caverna,  id  est  diabolus  de 
cordibus  hominum,  ut  cxsultantes  de  sui  ci  eplione, 
8U0(iue  vincenti  consolatori  gratias  agentes  dicant : 
Eccc  vicit  Leo  de  trihu  Juda  (Apoc.  v.) 

TiT.  XLIX.  De  tribus  mansionibus  yEgypti. 
Egrediminiy  iihw  Sion^  et  videte  regem  Salomonem 
indiadematequocoronaviteum  matersua  {Cant.  iii). 
Volens  Sciiptura  inHrmas  mentes,  quas  in  carnali- 
bus  desideriis  jacere  dolebal,  ut  quoe  ad  Deum  vi- 
dendum  conditae  fuerant,  ad  visionem  veri  Salomo- 
nis  levocare,  ail :  Egredimini.  Egredimini  itaque  a 
fetore  stabuli,  ad  odorcm  thalami,  a  caepis-rEgypli 
ad  manna  deserli,  a  tribus,  scilicet  mansionibu:i 
-^^yP** »  sid  tres  visiones  Salomonis  nostri.  Tres 
enim  sunt  mansiones  ^gypti  :  Exterior,  interior, 
superior.  Exterior  mansio  est  in  desiderio  eorum 
quee  mundi  sunt ;  interior,  in  delectatione  eorum 
quae  carnis;  superior,  in  malis  gloriari.  Has  man- 


amabilis,  terribilis,  admirabilis.  Prima  visio  genei-al 
spem,nedejiciamuradversis;  secunda,  tiinorem,ne 
erigamur  prosperis ;  tertia,  charitatem,  utvideamus 
fucie  ad  facicm  (7  Cor.  xiii).  In  prima  visione  fuit 
corrector  morum ;  in  secunda  erit  discretor  merito- 
rum;  in  terlia,  largitor  prsemiorum.  Secundum  islas 
tres  visiones,  tria  ipsi  conveniunt  nomina  :  Salo- 
mon,  Ecclesiastes,  Idida.  Salomon  paciiicus  qxiod 
vere  fuit  in  prima.  Ecclesiastes  concionatory  quod 
eritin  secunda,  quando  advocabit  coelum  desursum 
et  lerram,  diclurus  malis  :  Ite,  maledicti  in  ignctn 
a)ternum{Mattb. xxv), bonis :  Venite, benedicti, etc. 
{ibid.).  Idida,  i  I  esl  dilectus  Domini  y  quod  eril  in 
p  tertia  visiono  in  patria  quando  erit  omnibus  omnia 
(Coy.  iiih  In  prima  visione  viderunt  eum  boni  et 
mali,  scd  non  omnes.  In  secun  !a  videbunt  cum  boni 
et  mali,  ct  omnes.  In  tertia  omnes  boni  el  soli.  Ad 
primam  autcm  visionem  in  qua  mansuetus  exspectat, 
peccantcs  Scriptura  invitat,  dicens:  Egredimini^ 
et  vidcte  regcm  Salomoncm  pacis  praecepta  dictan- 
tem  ut  unitalem  spiritus  servetis  in  vinculo  pacis. 
Videte  dico  non  inquo  coronavit  eum  noverca,  sed 
mater  sua.  Coronavit  enim  eum  noverca,  pater  et 
mater.  Noverca  Synagoga,  matcr  Virgo,  Pater  ejus 
Deus.  Noverca  coronavit  eum  corona  spinea  et  mi- 
serise,  mater  corona  justitiiB,  Pater  corona  gloriae. 
Spinea  corona  matcrialiter  jiunxit  eum  exterius, 
spiritualitcr  interius  non  p.  j  suis,  sed  pro  nostris 


siones  descrere  prsccipitur  Abraham  cum  ei  dicitur :  j)  criminibus,  ut  nos  pi  o  s^  L.is  nostris  ei  non  dedigne- 


Exi  de  terra  tua,  hoec  estprima;  et  decognatione, 
hsBC  est  secunda;  ct  de  domo  patris  tui  {Gen.  xii), 
hsec  est  tcrtia.  Terram  appellat  curiositatem  terre- 
norum,  cognationem  aflinem  carnis  delectationem, 
domum  patris  de  malis  gloriari,  exemplo  illius  qui 
singularitcr  volens  gloriari  dixit :  Sedebo  to  in  mon- 
te  testamenti  {Isa.  xiv).  Hic  dicitur  pater  malorum 
imitatione.  In  prima  mansione  habitant  qui  honori- 
bus  et  divitiis  delectantur:  in  secunda,  qui  carnis 
desideriis  obsequuntur;  in  tertia,  qui  de  propriis 
malis  superbiunt  et  gloriantur.  Htec  sunt  tria  mala 
quseenumerat  Joannesapostolus,  dicens:  Omnequod 
est  in  mundo,  concupiscentia  carnis  est  et  concnpi- 
scentia  oculorum  etauperbia  vitw  {IJoan,  ii).  Itinere 


mur  compungi.  Matris  corona  quatuor  pretiosis 
lapidibus  eum  ornavit.  Isti  sunt  principales  quatuor 
animi  afTectiones,  gaudium,  amor,  tristitia,  timor. 
Istae  affectiones,  sicut  dicit  bcatus  Augustinus,  ordi- 
natee  justitia  sunt,  inordinatae  injustitia.  Quia  itaque 
sibi  ordinatas  eas  Salomon  noster  assumpsit  de 
Virgine,  ipsa  praedicta  corona  justitia  eum  corona- 
vit.  Ut  autem  ad  plenariam  cognitionem  tertii  dia- 
dematis,  quo  eum  Deus  Pater  gloria  et  honore  coro- 
navit  pervenire  possitis,  egredimini  a  viliis,  videle 
fide  et  operatione  et  imitatione  eum  coronatum  co- 
rona  qua  coronavit  eum  inater  sua,  ut  ordinatas 
ejus  exemplo  praedictas  aflectiones  habeatis ,  ipso 
preestante.  Qui,  etc. 


MISCELLANEA.  -LIB  III. 


670 


TiT.  L.  Dc  Iriplici  loculiono  Dei. 
\m  qui  lotpiatur  in  me  Dominus  Deus  (PsaL 
.  Tribus  modis  homini  loquilur  Deus.  Lege 
lege  nalurali ,  inspiratione  occulla.  Lex 
et  Vetus  et  Novum  Testamentum.  Lex  na- 
:  Quod  tibi  factum  velis,  id  alii  feceris;  et : 
bi  non  fleri  nolis,  alii  ne  feceris.  Lex  scri- 
[)onitur  auribus,  naturalis  inseritur  cordi- 
!Utra  ad  salutem  observatur  operibus,  nisi 
lodo  loquatur  homini  Deus,  inspirationesci- 
sulta.  Haec  cst  tertia  locutio  Dei,  non  loquax, 
cax,  non  exterius  sonans,  sed  interius  do- 
penetrans.  Abigit  muscas  /ICgypti,  quae  se- 
•  sacrificantes  in  descrto.  Prima  musca  cst 


A  descensione  ad  Deum  redeat,  quia  inde  incipit  as- 
cendere,  ubi  descendendo  pervenit.  Primus  ascen- 
sionis  gradus  est  terrenacontemnere,  paupertatcm 
illam  appetendo  qua  pauper  in  cella  ditior  lil  in 
conscientia;  secundus  estcarnis  delectionesex  toto 
conterere,  carnalia  desideria  vigiliis,  jejuniis  et 
orationibus  domando  ;  terlius  voluntatem  suam  Deo 
et  prjelatis  suis  supponere,  humilitatem  in  corde, 
patientiam  in  ore ,  perseverantiam  exibendo  in 
opere.  Nam  hsec  tria  verne  obedientise  sunt  necessa- 
ria,  exemplo  illius  qui  factus  est  obediens  Patri 
(PhiJip.  ii);  —  uiitis  et  Inimilis  corde  [Mattli.  xi; 
Isa.  Liii),  —  et  tauquam  ovis  ad  victimrim  duclus 
non  aperuit  os  suum,  perseverans  usque  ad  mortem 


nollities;  hiec  contaminat  sacrificium  mor-  _^  crucis  (PhiJipp.  u). 

.•  «^ .    ,_       ...       .  •      .  ..  ,•  _A     D  m  T    TV        r> 


carnis.  Secunda  est  curiositas  mundi,  et 
culatsacrificiumcordiscontriti.Tertiamusca 
ignitas  diaboli  et  hoec  foedat.Totidem  autem 
aae  yEgypti  loquaces.  Has  ranas  exstinguit 
inspirationis  locutio,  dum  a  voce  carnalium 
Jonum,  a  strepitu  mundantp  curiositatis,  et 
male  suggerentis  diaboli  facit  quiescere. 
em  locutio  est  quoe  intus  loquitur  pacem. 
tem  dupJex  est :  temporalis,  qujc  a  vitiis  fa- 
scere  et  oeterna,  quse  in  gloria  donat  durare. 
que  dicit  propheta  :  Sabbatum  ex  Sabbato 
obis  (Jsa.  Lxvi),  id  esl  requiem  seternam  pro 
ali.  Pnccm  praedictam  Joquitur  Deus  iu  pJe- 
amy  super  sanctos  suos  ct  eos  qui  convertun- 


TiT.  LH.  Sabbata  quw  derideantur. 

Viderunt  eam  Jiostes  et  deriserunt  SabJuila  ([jus 
(Thren.  i).  Hostes  deridere  Sabbata  est  ctiam  a  vi- 
tiis  ipsa  vacationis  oper,a  et  otia,  ad  illioitas  cogi- 
tationes  pertrahere. 
TiT.  [jHL  Quid  sit :  «  Pones  cos  ut  dibanum  ignis.  •» 

Pones  eos  ut  cJibanum  ignis  in  tempore  vuJtus 
tui^  etc.  (PsaJ.  xx).  Clibanus  intus  ardet,  ignis  car- 
nes  exterius  urit.  In  tempore  igitur  vultus  Domini, 
et  intus  injustis  ardet  conscientia,  et  foris  carnem 
cruciat  gehenna. 

TiT.  LIV.  De  nominis  JerusaJcm  interpretatione  se- 
cundum  quadrupJicem  sensum. 

JerusaJem,  quoj  icdiCicatur  ut  civitas  (PsaJ.  cxxi). 


cor  (PsaJ.  Lxxxiv),  In  his  tres  in  Ecclesia  q  Jerusalem  quatuor  accipiturmodis  :  historice,  ter- 


ir  ordines.  Gonjugati  per  plebem,  prselati 
ictos  continentes  per  eos  «jui  convertuntur 
Vel  tres  ordinet  claustralium  :  incipientes, 
lUC  contra  carnalia  desideria  pugnant ;  per- 
[ui  soli  Deo  adhserent ;  pr?elati,  qui  sibi  et 
«Bvident,  Qui,  et  si  ad  aliorum  curam  rece- 
»er  propria  ad  cor  suum  rcdeunt. 

'..  De  ascensionis  cordis  ad  Doum  gradibus. 
nsionesin  corde  suo  disposui l  (PsaJ.  lxxxiii). 
lor  iste  in  Scriptura  sacra  aliquando  dicitur 
Tdita,  aliquando  filius  prodigus,  recedens  a 
Recessit  enim  a  suo  pastore  et  Patre  in  de- 
hujus  mundi,  quod  regio  est  a  Deo  longin- 
bus  descensionum  gradibus.  Primus  fuit  a 
gistia  voluntate  recedere,  et  suam  sibi  pro- 
nagistram  constituere,  divinagvoluntati  suam 
Bndo ;  secundus  fuit  a  sua  voluntate  in  car- 


rena  ista  civitas;  allcf^orice,  sancta  Ecclesia;  tro- 
pologice,qu8equerid9lis  anima;  anagogice,  ceterna 
felicitas.  De  prima  dicitur :  JjrusaJemj  Jcruf^nlrm, 
qnaB  occidis  prophetas,  etc.  {Luc.  xiii).  De  sccunda  ct 
tertia  :  Sargo  iJJuminare,  JerusaJem,  etc.  (Isa.  lx). 
De  quarta :  JerusaJcm  quse  sursum  est  Jibera  est, 
quie  estmater  nostra  (GaJ.  iv).  Cui  dicitur  :  Luudn, 
JerusaJem,  Dominum  (PsaJ.  cxlvii).  Hsec  est,  ut  ca- 
nit  Ecclesia,  urbsquwdam  beata,  scilicet  Jcrusalem 
dicta  pacis  visio,  juxta  nominis  interpretationem, 
quse  construitur  in  montilnis,  qmaincceVis,  vivisex 
JapidibaSy  id  est  angelis  et  hominibus,  prjeparata  ab 
origine  mundi,  ut  sponsata  per  prophetas  in  tem- 
pore,  copuletur  tandem  Domino  in  seternitate.  Qaod 
sediCicatvr  ut  civitas,  vivis  etlrationabilibus  redifi- 
ciis,  angelicis  ordinibus  quasi  moenibuS;  apostoli- 
cis  fortiludinibus  quasi  propugnaculis,  martyrum. 


iptates  descendere,  carnis  curam  in  deside-  D  confessionibus  tanquam  muris,  continentium  casti- 


iendo;  tertius  vero»  a  seipso  sub  se  in  terrena 
),mundum  et  ea  qure  in  mundo  sunt  quaeren- 
mum  recessit  a  Deo  intro  ad  se,  secundo  ab 
xtra  juxta  se ,  tertio  extra  se.  Prima  dieta 
m,  secunda  remotiorem,  tertia  eum  fecit  re- 
imum.  Prima  esl  voluntalis  perversio,  secun- 
lalis  dclectatio,  lertia  terrenorum  ambitio. 
idibusad  desertum  ad  regionem  longinquam 
ad  Dabylonem  descendit.  Sed  quia,  juxta 
lam,  etiam  ibialiquandolil)eratur,  attenden- 
iiomodo  per  trinam  ascensionem  ab  hac  trina 


moniis  tanquam  honestis  domibus,  conjugatorum 
officiis  quasi  plateis  negotiorum  exercitatis.  Hujus- 
modi  aBdificiis  sedificatur,  donec  consummata  dedice- 
tur.  Diebus  septem  sedificatur,  octavo  dedicatur.  H  aec 
autemnon  est  civitas,  sed  wdificatur  utcivitas,  non 
ratione  nominis,  sed  similitudinis  ratione.  In  aedi- 
ficatione  enim  tria  concurrunt.  Primo  violenter  ex- 
trahuntur  lapides  malleis  et  vectibus  ferreis  cum 
multo  labore.Secundo  celte,bipenni,regulapoliiin- 
tur,  eruderantur,  et  quadrantur.  Tertio  per  manuiu 
arlificis  in  suis  locis  disponiiutwv  ^«v\sns»si»?«v*  VA, 


671 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


672 


hunc  modum  in  fodificntione  patri.ne  coelestis  tria 
considerantur,  separatio,  politio,  posilio.  Separatio 
estviolenta,  polilio  purgatoria,  positioaDterna.  Pri- 
mum  est  in  angustia  et  afflictione ;  secundum,  in 
patientia  et  exspectatione;  tertium,  in  gloria  etex- 
sultationc.  Per  primum  cribratur  homo  sicut  triti- 
cum ,    in  secundo  examinatur  sicut  aigentum,  in 
tertio  ponitur  in  thesaurum,  siquidem  vivi  lapides 
sunt,  quos  praevidit  Deus  fieri  conformcs  Filii  cla- 
ritatiS  suae.  Hi  dum  sunt  in  corpore,  quasi  in  lapi- 
dea  massa  sunt.  Moles  enim  corporis  tenacissime 
premit  et  arctat  quia  corpus  quod  corrumpitur  ng- 
gravat  animnin^  cl\  (Snp.  ix).  Ab  hac  desiderabat 
abstrahi  qui  dicebat  :  Quis  me  liberabit  de  corporc 
mortis  hujus?  {lioin. xw),  Multis  concussionibus  ne- 
cesse  est  nos  agitari,   ut  inde  exlrahamur  idonei. 
Per  multas  enim  iribulationos  oportet  nos  intrare  in 
regnum  Dei  {Act.  xiv).  De  quibus  experto  credite 
dicenti  :  In  vigiliis  multis,  in  laboribus  supra  mo- 
dum :  in  fame  et  siti,  etc.  {II  Cor.  xi).  De  molestia  au- 
tem  separationis  audite  Psahnistam  :  Circumdode' 
runt  me  gemitus  mortis  (PsaJ.  cxiv).  Quam  intolc- 
rabilis  sit  ista  separatio,  quando  physicales  nodi 
solventur,  et  proportionaha  vincula,  iu  libro  expe- 
rientioe  legitur  qui  ab  Antonionoluilsuscitari,  cum 
oporteret  iterum  mori.  Post  hanc  scparationem  qui 
statim  inveniantur  idonei  (sicut  beatus  Benedictus 
cui  via  ad  coelosvisa  est,  quod  rarum  est)sublevan- 
tur.  Qui  vero  cum  ligno,  feno  et  stipula  transeunt, 
in  purgatorio  poliuntur  (I  Cor.  iii).  Unde:  Si  cujus 
opus  arscrit  quod  supericditicavit^  mercodem  acci- 
piet  (ibid.)Posi  pohlionem autemsustolluntur,  suis- 
que  aptantur  locis  per  manum  artificis  d.  p.  i.  e. 
(sic).  Saue  hoec  tria  singulis  annis  repraBsentat  Ec- 
clesia.  In  vigilia  Omnium  Sanctorum  separationem, 
in  festivitate  positionem,  in  memoria  mortuorum  po- 
litionem.  Diesenimjejuniorumdies  est  afflictionis. 
Unde  :  Prima  die  septimi  mensis  affligetis  animas 
vestras{Levit.  xxiii).  Dies  vero  solemnis  qure  se- 
quitur,  plenitudinem  gaudii  significat,in  quo  sancti 
Domino  scenopegizant :  Tertio  memoria  mortuorum 
agitur,  ut  ii  qui  in  purgatorio  poliuntur,  poense  con- 
sequantur  absolutionem,  vel  poenae  mitigationem. 
Et  sic  tria  reprdpsentat  Ecclesia  circa  spem  beato- 
rum,  unde  transeunt,  et  qua  transeunt,  et  quo  tran- 
seunt.  Unde  transeunt,  quia  ab  hac  miseria  :  qua 
transeunt,  quia  per  pcenam  et  purgalorium  :  et  quo, 
quia  ad  coelestem  Jerusalem,  ci^us  participatio,  id 
est  habitatio  est  in  idipsum  {Psal.  cxxi),  id  est  in- 
variabile.  Omnium  enim  sub  sole  diversum  esso 
est ;  habitatio  vero  Ecclesise  ccelestis  est  in  eo  quod 
est  idipsum.  In  cujus,  etc. 

TiT.  LV.  De  nominihus  filiarum  Doi  et  diaboli  :  et 
egressu  earum  ad  regem  suum. 
Sicut  perversa  anima  dicitur  filia  maris,  filia 
Tyri,  filia  Sidonis,  fiha  Babylonis,  exposita  vanitati, 
voluptati,  curiositati,  et  omnibus  vitiis,  sic  fidelis 
dicitur  filia  Juda,  filia  Sion,  filia  Jerusalem.  Ex  hu- 
pdiUtate  compunctionis,  ex  sublimitate  contempla- 


B 


A  tionis,  et  ex  felicitate  supernaevisionis  his  filiabus 
dicitur  :  Egredimini  ad  Creatorem  veslrum,  quia 
videntiCreatoremangustaestomnis  creahira.  Egre- 
dimini  ad  Salvatorem,  quia  ipso  dicit  :  Ecce  nova 
facio  omnia  {Apo^.  xxi).  Egrcdimini  ad  glorificalio- 
nem,  quia  dicitur:  Salidbor  cum  apparuertt  gloria 
tua  {p6ul.  xvi).  Sequitur  :  Et  videte  oculo  rationis 
Creatoris  vestii  potentiam,  oculo  fidei  Hedemptoris 
vestri  clementiam,  oculo  contemplationis  coelestis 
sponsi  gloriam.  Regem  scilicet  naturae,  ne  tempora 
in  nihilum  rcdiganlur  gratiae ,  ut  ordinate  sucre- 
dant  munera  gratiae,  gloriie,  ut  hic  vel  ad  modicum 
praelibetur,  alibi  ad  plenum  consummetur.  Hegem 
in  mundo,  regem  in  inferno ,  regem  in  coelo.  In 
inferno  tormenta  disponil,  in  mundo  merita  distri- 
buit,  in  coelo  praemia  reddit.  Videte  ergo,  filiae  Sion, 
regis  vcstri  apud  inferos  terrorem,  in  mundo  ip- 
sius  amorem,  in  coolo  honorem.  Apud  inferos  im- 
pios  premit  ejus  justitia,  inmundopcenitentesregit 
misericordia.  in  coelo  diligentes  felicitat  gloria. 
TiT.  LVI.  Dc  oxpositiono  sacric  Scriptunr. 
Si intravoris so{feicm proximi tui  frantjos  spic.-is 
etnianu  contoros;  fnlconuicin  nou  wotos {Dout.xw.i), 
hoc  est  evelles  sententias  manu  intelligentiie,  con- 
tercs  granuin  ab  arista,  spiritum  secernens  a  iit- 
tera.  Falce  autem  non  metes,  quod  est  facilo  el 
subito  librum  transcuiTcre.  Sufficit  paucos  mani- 
pulos  per  dies  colligere.  Suntqui  falcemetunt,  qui 
totum  subito  librum  legenles  nihil  intelligunt.  In- 

Q  gressus  vincnm  proximi  tui^  id  est  Scripluram  Dci 
tui,  comodas  uvas,  id  est  sententias  quantum  tibi 
placucril ;  furas  auioin  non  efferas  tocum  {ihidi.t 
quia  non  est  dandum  sanctum  canibus  ncque  po- 
nendae  margaritue  ante  Tporcos  {Mattb.  \u). 
Frumento,  vino  et  oloo  stabilivi  cum  {Gen.  xxvii). 
Divina  Scriptura  in  quibusdam  locis  quasi  panis 
difficile  editur,  in  quibusdam  sicut  vinum  facile 
sorbetur,  in  omnibusquasimedicamentum  etoleum 
animae,  dum  sumitur,  medelur. 

TiT.  LVII.  Primogcnita  diversis  modis  esse  Deiet 

saccrdotum. 
Omnia  primogenita  in  lege  sunt  sacerdotum  im- 
munda  redimuntur,  munda    non,  sed  offeruntur. 
Quorum  sanguis  super  altarj  funditur,  pectusculum 
D  et  armus  est   sacerdotum  {Xum.  xvii),  quia  fides 
sacerdotum   ministerio  Deo   ofTertur.  Aliter  enira 
nemo  baptizatur,  nisi  prius  fides  qua?  est  primoge- 
nitum  saccrdotibus  ofl^eratur.  Immundumredimitur, 
quoniam  anima  violata  poenitentiae  pretio  restaura- 
tur.  Munda  non  redimuntur,  quia  quod  liberum  est 
redemptione  non  indiget.  Sanguis  super  altare  fun- 
ditur.  Pectusculutn  et  armus  sunt  sacerdotutn,  quo- 
niam  sic  ad  eos  pertinet  ipsorum  vitas  pnedicare 
ut  consilia  dare  etonera  portare  sufficiant. 
TiT.  LVIII.  Do  Levitarum purificatione  et  officiis  in 

lypum  cleri  Christiani. 
Praecipiuntur  Levitae  tolli  de  medio  filiorum  Is-  . 
rael,purificari,aqua  Iustrationisaspergi,omnes  pilos 
corporis  radere  {Num.  viii).  Significatur  autem  per 


MISCELLANEA.  —  LIB  III. 


674 


strorum  levilarumct  clericorumvitam  debe-  A  Tit.  LXT.  D?  tripUci  colln  in  qiiam  inlroducimur. 

Introduxit  mc  rex  in  ccllarin  sn^  {Cnnt.  \).  In 
mo!  ali  (lisciplina  tres  sunt  celiie  quasi  in  vero  cel- 
lario.  Unde  pluraliter  dicit  cellaria.  Prima  estdis- 
ciplinse,  secunda  natura;,  tertia  gratiai.  In  prima 
disois  inferior  esse,  in  secunda  par,  in  tertia  su- 
peiior,  scilicet  subesse,  coesse,  praeessc.  IVimo 
igilar  discas  csse  discipulus,  secundo  socius,  ter- 
tio  niagisler.  In  prima  mali  mores  domenlur,  in 
secunda  boni  assumantur,  inteliain  aliis  doccan- 
tur  domari  et  assumi- 

TiT.  LXII.  Ihirsns  de  intcrpretatione  Jerusalom. 

Lnetare,  Jerusalom,  et   convenlum  facile.    Jeini- 

salem  quatuor  modisdicitur.  Historice,  allegorice, 

mo!  aliier,  anagogice.  Historice  civilasestconslitula 


cali  vitasecerni  ab  omni  vitiorumsonle  puri- 
llavari,  et  a  superllua  cogitatioiie  mundari. 
(Iditur :  Poncntijne  filii  Isrticl  munns  suas 
os(iI)id.),  ut  intelligant  quanto  oneri  subdan- 
os  pro  omnibus  laborare  oportet,  quorum 
ferunt,  et  quod  omnium  manus  in  taberna- 
!ere  debuerant  illi  soli  facianl,  qui  omnium 
in  se  susceperunt.Levita^autem  superduo- 
lum  capita  manus  ponebant,  intelligentesso 
et  animam  suam  debere  domare,  quorum 
r  eratqui  dicebat :  Castigo  corpus  meum,  et 
'itutem  redigo  (I  Cor.  ix).  Si  sic  domiti  fue- 
icMoyses,  idestsalvator,  alterumbonumpro 
>,  alterum  in  bolocaustum  offert,  ut  unopec- 


ivantur,  altero  Dei  graliasuscipiatur.  Itapu-  g  super  montemSion,  in  areaOrnas  Jebusaui,  ubi  rex 


in  tabernaculum  intrant  ministraturi,  quo- 
les  Ecclesioe  et  coeli  tabernaculo  digni  sunt. 

X.  De  boveet  asinOy  id  esl  stolido  et  rustico 
cuni  cecidcrint  sublevandis. 

leris  asinum  fratris  tuiaut  bovem  cccidissem 
n  dcspicieSj  sodsublcvabis  cum(I'Jxod.\\i\) 
in  via  mandatorum  Dei,  in  qua  Psalmista 
tigatus  dicebat ;  Viam  iiandatorum  tuorum 
i  [Psal.  cxvni).  Fralernoster  Christus  est,  et 
t  homo.  Cerlam  cnim  est  quod  unius  Patris 
mus.  Hujusasinus  cslaliquis  stultus,  piger, 
)sus.  Dosest  qui  in  ejus  agro  laborare  debet. 


David  nebulosam  construxit  turrim.  Allegoricc  est 
urbs  in  monte  Christo  constitula,  ojas  fundamen- 
tuin  in  montibus  sanctis,  ubi  Christus  rcgnatin 
seternum.  Moraliter,  fldelis  anima  contemplationi 
ded  taquae  in  virtutum  eminentiasternit  fundamen- 
tum.Hanc  inhabitat  Verbu-.n  de  corde  Patris  eru-. 
cta'um.  Verbum  enim  Dei  sumus  in  illo.  Anagogice, 
supercoelestis  ilh  curia,  archangelica  turba,  quje 
quolidie  satialui^  dum  eis  apparet  gloiia,  quia  in 
speculatione  leternoe  jucunditatis  jugiter  creditur 
constituta.  La^tatur  aulem  Jerusaleai  urbs  terrena 
pro  terrenis.  Ljfilatur  JerusalemEccIesiiBpro  mul- 
tiplicibus  donis.  Luetatur  Jerusalem  iidelis  anima 


iiinviapeccandocecidisscvidemussublevare  ,.  •     »     .  .      ,  .       ,.  . 

...  .    .  ,. „  T^        pro  diversismentis.  Laetalur  Jerusalemdivmacuria 

as.  Adjuvemusergout  etnosadjuvemur.  In- ^  ^      ,.        .  ..     ,     *-,.  .  .  .     ^    . 

.  «of  hli^e  in  on.  conni.^nn.  ocf  nnmJni   in  ^  pro diveFsis  prsBmus.  Lffititia  qua  jucundaturEccle- 


\  est  hortus  in  quo  sepulcrum  est  Domini,  in 
ieadimus,  suscitamur,  ulcorpusa  latruncu- 
;um  timore  persequentium  in  sepulerum  Eli- 
n  cadit,  vivus  resurgit  (IV  licg.  \ui}y  sed 
ne  intremus,sa3peest  ostiooppositus  ;  verum 
5t8e  mulieres,  id  est  bonno  cogitationes  fre- 
int  sepulcrum,  angelus  lapidem  amovet,  et 
tes,  etiam  si  morlui  fuerint,  vivent. 

X.  De  diligcntibus  ot  timontibiis  Djum,  etde 
confitcntibus  Doo. 

tidiligunt  te  {Cant.  i).  Hominum  alii  sunt  ja- 
I,  alii  curvi,  alii  lecti.  Jacenles  sunt  qui  nec 
necdiligunt  Deum  ;  ourvi,  qui  timent  et  non 
nt ;  recti,  qui  timent  et  diligunt.  Quidam  sunt 
nfitentur  Deo,  quia  eos  bene  pascit.  Unde  in 


sia  duplex  est,  peccatorum  remissio   et  donorum 

assecutio.  Pro  his  ergo  acceptis  beneficiis  invitat 

eam  Spiritus  sanctus  ad    exsultationem.    Leetare, 

Jerusalem,  et  conventum  facito.  Conveniant  virtutes 

ut  resistant  vitiis.  Conveniant  prsedicatores  ut  re- 

sistant  hasreticis.  Conveniant  martyres  ut  resistant 

tyrannis.  Quoniam  cogita  vcrunt  unanimiter,  simul 

adversus  eam  testamontum  disposuorunt  taberna" 

cula  Idumconrum  ot  Ismaelitic. 

TiT,  LXIII.  Do  custodiaviw  bominisinlocutionc^ 
ei  de  non  divnlgandis  mysteriis, 

Via  hominisin  custodia  sormonis  non  solum  sor* 

vatur,  sedetiam  corrigilur.  Inquoenim  corrigitado' 

lescontiov  viam  suam^  In  custodiondo.  inquit,  ser- 

inonos  suQS  (Psal.  cxvui).  Hi  sermones  quia aliquan- 

0  '.Confitebitur  tibi,cum  bcnefeeeris  ci {Psal.  j)  do  sunt  tacendi,  subditur  :  lu  covde  meo  abscondi 


I,  Istis  jacentes  in  luto  peccati  Deum  nec  ti- 
nec  diligunt.  Alii  sunt  qui  coniilentur  Deo 
am  sciuntessepotentemponere  corpusetani- 
in  gehennam  ;  isti  timent  et  non  diligunt.  Alii 
onfitenlur  propter  ipsum,  quia  solus  bonus 
iljio  ct  magnae  misericordisB  ;  non  timore,  non 
itate,  scd  confitentur  quoniam  bonus,  Primi 
nercenarii,  secundi  servitertii  filii.  Mercena- 
snpit  sibi,  servus  timet  sibi,  filius  diligit. 
luique  habet  legem  suam.  Mercenarius  cupi- 
m,  qua  constringitur ;  servus  timorem,  quo 
ur ;  filius  charitatem,  quam  complectitur. 


eloqnia  tua  f^propler  porcos  etcanes),  utnon  peccem 
tibi  (ibid.)  :  Nolite  sanctum  dare  canilms  (Matth, 
vii).  Vitium  est  secrcta  mysterii  indignis  vulgare. 
Quod  fit  vel  adulatione,  ut  placeat  cui  vulgat,  vel 
avaritia,  ut  inde  hicretur ;  vel  jactantia,  ut  multa 
scire  videatur.  Quia  vero  suntaliquandoproferendi 
ostendit,  dicens:  i n  labiis  mcis  (cordi  consonis) pro- 
nuntiavi  taliis  cum  tempus  \idii  judicia  tua  {PsaL 
cxviii.  (Non  dico  omnia,  sed  oris  tui :  quae  per  apo- 
stolos  et  alios  mihi  manifestastis,  judicia  quibus 
nunc  et  in  futuro  judicatur  mundus,  qu89  suQt  abys** 
8U8  molta* 


675 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATiCA 


676 


TiT.  LXIV.  Butynun  et  mel  comedet^  elc.         ^  tcram  comedetis:et  novissupervementibus,vetera 


Bulyrumelmel,'quin(ibis,puerfaclusest,  comedit 
in  nobis  (Isa.  vriy,  cum  nos  comeJere  facit,  quia 
cum  in  nos  Spiiitus  sanclus  gratiam  fundit,  melle 
nos  pariter  et  bulyro  replet.  Mel  enim  desuper  ca- 
dit ;  butyrum  exboum  ceu  vaccarum  lactecolligitur. 
Mel  itaque  ex  aere,  butyrum  est  ex  carne.  Summi 
auiem  Patris  Unigenitus,  cum  sit  Deus  super  omnia, 
homofacluscstinteromnia.Qui  cum  nos  dulcedine 
divinitatis  suae  et  mysterio  incarnationis  replevit,nos 
mellepariteretbutyro  nutrivit,  ut  sciat,  id  est  scire 
nos  faciat,  reprobare  maremalum,  vitiorumetpoena- 
rum  :  et  eiigere  bonum,  virtutum  et  prsemiorum. 

'J'iT.  LXV.  De  quinque  civitatibus  ^^Egypti  loquen- 

tibus  lingua  Chanancea, 


projicietis.  Vetera  sunt  promissiones  legum  et 
prophetarum  de  venturo  Ghristo.  Nova  sunt  pro- 
missionum  impletio,  veritatis  exhibitio.  Vetustis- 
sima,  qua3  ad  divinitatis  seternitatem  pertinent.  No- 
vis  ergo  supervenientibus,  vetera  sunt  projicienda, 
et  vetustissima  servauda,  quia  exhibita  verilate 
Dominici  adventus  figura  et  promissio  cessare 
debent,  novumque  incarnationis  et  ,vctustissimuin 
seternitatis  Verbi  credendo  et  colendo  tenendum. 
Unde  tres  in  Natali  missee  celebrantur.  Prima  de 
seterna  genitura  :  Dominus,  dixit  ad  nie.  Secunda, 
de  promissione  adventus  :  Lux  fuhjcbit.  Terlia  de 
impletione  promissionis  :  Puer  natus  esl  nobis. 
Et  quia  ille  idem  qui  est  Dei  Filius,  factus  est  ho- 


IniHadieeruntquinquecivitatesintcrra^gypti  B  minis  filius,  ideo  in  illiusmissae  officio  ubi  canU- 


loquentcs lingua  Chananvca  {Isai.  xix),non ^IEgyptia, 
nec  HebrjBa.  Quinque  civitates  suntquinquo  sensus 
corporis.  /Egyptus,  mundus.  In^gypto  loquuntur 
civitatcs  lingua  yEgypti,  dum  quinque  sensus  in 
mundo  quae  mundi  sunt  appetunt.  Chananiea  lo- 
quuntur  in  ^gypto,  dum  moli  a  vitiis  ad  virtutem 
in  mundo  mundana  non  quserunt.  Chanansea  enim 
interpretatur  commotio.  Liugua  vero  Hebrsea  quaB 
transitus  sonat,  nullus  in  yEgypto  hujus  mundi  lo- 
quitur,  sed  in  vita  illa  ad  quam  de  morte  fit  transi- 
tus.  Hic  autem  Chananoea,  quiB  inter  yEgyptiam  et 
Hebi*8eam  est  affinis,  ille  loquitur  qui  de  vitiis  ad 
viiiutes  commovetur,  licet  omnino  non  transeat. 
Sequitur:  Et  jurantcs  per  Dominum  exercituum  p 
(ibid.),  id  est  Dei,  non  hominum  recordantes.  Ad- 
ditur  :  Civiias  solis  vocabitur  una  (ibid.)  Haec  est 
visus  perquamlumen  accipitur  justitice,  ut  civitas 
videatur. 

TiT.   LXVI.   Quomodo  loquatur   Deus  ad   cor  hO' 

minis. 

Loquaradcor  ejus{Ose.  ii).  Loquitur  Deus  ad  cor 

hominis  gratia  sua  ipsum  illustrando.Loquitur  homo 

ad  cor  suum,  in  libro  cordissuioperasua  diligen- 

ter  legendo.  Liber  iste  duo  folia  habct.  In  uno  le- 

guntpeccatores  ;  in  alio  poenitentes.  Peccator  hoc 

legit :  Hfec  ego  egi,  recordor;  et  delector.  In  con- 

trario  folio  poonitens ;   Ego  egi  hsec,  recordor,  et 

doleo.  Legamus  in  folio  poenitentium  ne  foi-te  sol- 


tur  de  seterna  Christi  genitura  :  Dominus  dixit  ad 
mCf  legitur.  Evangelium  de    temporali  Christi  na- 
tivitate  :  Liber  gcnerationis  Jcsu  Christi {Mattb.\)\ 
et  in  missa  ubi  cantatur    de   temporali  nativitale  : 
Puer  natus  est  nobis,  legitur  Evangeliumde  seterna 
generatione  :  In  principio  erat  Verbum  (Joau.  i).  Et 
quia  vcritate  exhibita  figuros  cessant,  non  officium 
quodpertinet  ad  promissionem,  sed  quod  adimple- 
tionem  sequenlibusdiebusrcpetitur,  scilicet.  Puer 
natus  est  nobis.    Haec    novissima  et  antiqua  quse 
l^ater  novit,  et  cui  Filius  voluerit  revelare. 
TiT.  LXVIII.  nedimidiantibusdiessuosetnondimi' 
diantibuSf  ct  de  Joco  mortis  corum, 
Deduces  eos  inpuleumiuteritus^  quia  virisangui' 
num  et  dolosi  non  dimidiabunt  dics  suos   {Psal. 
Liv) :  ut  si  quos  egerint  in  malo,  reliquos  consum- 
marent  in  bono.  Sunt  enim  qui  non  incipiunt  dies, 
sed  continue  perseverant  in  nialis.   Alii  dimidiant 
dies,  alii  implent  dies  bonos,  quiaalii  moriuntur  in 
yEgypto,  alii  in  deserto,    alii    in  terra  sancta.  In 
-^Egypto  moriuntur  qui  in  tenebris  vitiorura  usque 
in  finemvitie  perdurant;    in   deserto,   qui  de  con- 
fessione  peccati  exeuntes  per  pocnitentiain   emep- 
dantur  ;  in  terra  sancta  implent  dies  qui    sine  cri- 
mine  in  opere  Justitise  usque  in  finem  persistunt. 
HaBC  tria  genera  hominum  inveniantur  in  volumine 
illo  in  quo  scripta  sunt  carmen,  lamentum  et  vae. 
Carmen  cantant  qui  peccati  lapsumnon  senseruDt; 


vamus  novissimum  quadrantem,   id  est  puniamur      lamcntum  qui  a  peccatis  per  lamentum  poenitenti» 
pro  his  quas  de  terra  protraximus.  Duo  enim  sunt  ^  surgunt ;  vae  qui  peccant  et  non  poenitent.  Hi  non 


quadrantes,  unus  Dei,  alter  saeculi.  Quadrans  Doi 
amor  ex  toto  corde,  extoto  animo,  extotis  viribus. 
Quadrans  saeculi  est  voluptas,  curiositas,  inanis 
gloria.  Omnis  enim  quadrans  ex  tribus  consistit. 
Primus  solvitur,  et  gloria  recipitur,  secundus  re- 
cipitur,  et  poena  tribuitur. 

TiT.  LXVII.    Do  novissimis   et  antiquis  ad  verbi 
incarnationem  applicatis. 

Cognovisti  omnia  novissima  et  antiqua  (Psal, 
cxxxviii).  Novissimum  :  Vorbum  est  caro  factum 
{Joan.  i) ;  antiquum  :  In  principio  erat  Verbum 
{ibid.)  .H80C  sunt  nova  ad  vetera,  et  veterum  vetus- 
tissima;  de  quibus  in  Levitico :    Vetustissima  ve- 


dimidiant  dies  suos. 
TiT.  LXIX.  De  duabus  tubis  argenteis  elcaram  usa 
ad  Pctrum  et  Paulum  applicatis. 
Fac  tibi  duas  tubas  argentcas  ductiles  (Num.  x), 
quarum  varietate  vocum  populus  congregetur  ad 
praelium  prseparatum,  et  in  festivitate  cantetur.  Hae 
tubseargentese  sunt  PetrusetPauIus,  quisuntargea- 
tei  nitoreeIoquii,ductiles  superincudem  cordisSpi- 
ritus  sancti  malleofabricatam.  His  ad  Ecclesiamnos 
populi  circumcisionis  et  gentium  congi*egamur,  con- 
tra  hostes  vitiorum  et  daemonum  dimicare,  et  eos 
superare  docemur,  ac  discimus  bene  vivendo,  mores 
componendO;  et  in  via  mandatorum  currendOy  qua- 


MISCELLANEA.  -LlB.  IIl. 


678 


)eo  hostias  laudis  et  jubilnlionis  immolemus,  A  posito  corpore  quiescenles  ad  potum  invitat,  resu- 


n  Deo  festum  celebrantes.  His  aiiler  ad  con- 
nduni,  aliter  ad  pugnandiiin  inoitamur,  quia 
•i  motlo  jam  explicito. 
iXX.  Do  duplici  laburc,  sicciili  srilicct  ct  Doiy 

ct  utroqno  triplici. 
wstavitillum  in  laboribus  suis{Sfip.  x).  Labo- 
ii  in  S8eculo,aiii  in  Dei  servitio.  Labor  saBCuli 
c.  Unus  gratus  et  delectabilis  :  sicut  horlo- 
vivariorum  et  similium.  Alius  stultus  et  inu- 
sicut  palsestrop,  theatri,  chorea»  in  cursibus 
um  et  sallibus  pedum.  Alius  scclcslus  etgra- 
icut  furtorum,  homicidiorum  et  similium.  Hi 
3  stultorum.  Labor  aulem  qui  habetur  in  Dei 
io  similiter   triplex.  Durus,  scd  fructuosus. 


menles  corpora  ut  inebiientur  invitat,  quos  ctvocat 
chaiissimos,  nirnirum  charilale,  plenos.  Unde  et 
inaliis  dillerentia  est ;  nam  ii  qui  in  carne  adhuc 
gravati  erant,  chari  habentur  pro  charitate  quam 
habent.  Qui  vero  jam  soluti  coinpcde  carni  sunt, 
eo  sunt  chariores,  quo  propinquiores  el  expedilio- 
res  ad  amandum.  Porro  pno  utrisquc  dicunturcha- 
rissimi  qui  rc(  epta  secundu  stola  eo  in  Dei  amo- 
rem  feruntur  liberiores,  quod  de  primo  nihil  ha- 
bent  quod  eos  sollicitelvel  lardet.  Primo  ergo  fidelis 
aniiua  in  carno  pane  cibatur  doloris  :  secundo  so- 
luta  a  carnc  vino  polalur  amoris,  teitio  ad  forcu- 
lum  Salomonis  admissa  pigmento  inebiiatur  amo- 
ris.  Hoc  triplexconviviumexuna  chnrilate  celebrat 


manuum  pro  salute  animie  et  ex  obedientia,  H  sapientia  :  cibans  laborautes,   polans  quiescenles 


ibetur  sudore  plenus.  Alius  honestus  et  vir- 
gratia  plenus,  ut  in  hymnis  et  canticis,con- 
tia  morum,  sedel  vocum  in  Dei  laudcm  exer- 
Vlius  dulcis  et  jucundus,  quem  non  novit  nisi 
tus,  sicut  quando  mens  contemplatione  qua- 
)eo  ferventissime  adhaeret,  et  mirabilibus  la- 
8  pascitur;  quae  in  Job  aqu»}  nivis  vorr.Hlur, 
licet  in  experto  labores  videatur;  expei-to  ta- 
»8t  super  mel  duce. 
iXXI.  De  /ine  qui  consumitet  cousummat.  Et 

de  mandato  quod  est  latum  nimis. 
nis  consummationis  vidi  finrm.  Latnmmanda- 
tum  nimisfPsal.  cxvnn.Finisconsummationis 


et  inebnans  rcguanles.  Hic  primo  ante  mortem  in 
carne  morlali  labores  manuum  noslrarum  mandu- 
camus,  post  mortem  in  vita  spiriluali  bibemus  in 
suavissima  requie,  posl  carnis  resuiTCctioncm  in- 
ebriabimur  amplissimaquadam  felicitate.  Comedito 
igiiur  antc  morteni,  bibilc  post  mortem,  incbria" 
miui  post  resurreclionem. 

TiT.  LXXllI.  De  triplici  bencdictionc,  duplici  manu, 
et  utriusque  digitis^  el  uo  ohedicntia  triplici. 
JJeati  omnes  qui  liment  Dominum ;  qui  ambulant 

in  viis  ejus.Luboros  manuum  tuarum  niauducabis; 

beulus  eSy  etc.  {Psal.  cxxvn).  Finis  hujus  psalmibe- 

nedictio  est.  Triplexest  autem  benedictio  :  matoria- 


enitudo  dilectionis.  Finis  qui  consumit  et  con-  q  Hg^  spiiitualis,  intellectualis. Materialis est  corpora- 


at.  Consumittria  iniquitatem  vitiorum  mentis 
catorum  carnis,  vanitatem  mundi,  et  calami- 
carnis.  Gonsummat  tribus  :  perfecta  puritate, 
ica  parilitate,  »terna  felicitate.  Hoc  manda- 
tum  est  nimis,  quia  ex  quo  interiorem  possidet 
lem,  nec  cogitationem  agitat  vanitas,  nec  af- 
nem  impuritas  maculat,  nec  intentionem  ini- 
{ angustat,  sic  Deus  optat  a  nobis  amari.  Dilige, 
t,  Dominum  Deum  tuum  extotocordetuo,  et  ex 
\nima  tua{Deut.\\),\ii  sit  cogitnlio  sana,  afTe- 
ura,intentio  recta.  Diliges,primo,  quia  tecon- 
secundo  quia  redemit,  tertio  quia  gloriftcabit, 
eribusscilicet  conditionis,  redemptionis,  glo- 
tionis.  Inprimo  te  creavit  ex  nihilo  et  ratione 


lium.  Unde :  Frumento,  vmo  et  oleo  stabilivi  eum 
(Gen.  xxvii).  Spiritualisincorporalium.Unde:  /i2^c/0 
ot  lenitate  ipsius  sanctum  fecit  illum  (Eccli.  xl\). 
Omnes  qui  vident  talem  cognoscent  quia  est  sanctum, 
cui  benedixit  Dominus.  Intcllectualis  coBlestium  : 
Unde  :  Convocatis  Jesus  duodecim  discipuJis  suis, 
dedit  iJJis  virtutem  super  omnia  damwnia  et  ut  lan- 
guores  curarent  (Luc.  ix).  In  primaergo  humana  na. 
tura  sustentatur  opere  et  fructu  natur<e ;  in  secunda 
reparatur  muneribus  et  opere  gratiae  ;  in  tertia  subli- 
matur  operibus  et  donis  gloria?,  de  spirituali  in  prse- 
senli  psalmo  loquilur.  Sed  nota  quis  sit  qui  benedici 
meretur,  qui  timet,  ambulat,  laborat,  manducat.  In 
primo  obedientiam  nola;  in  secundopcenitenliam,in 


itumfecit.  Insecundo  liberavit  a  maledicto,  et  D  tertioconstantiam,inquartopatientiam.Veranamque 


cupiscentia  sanavit.  In  tei  tio  te  angelorum  so- 
.  consortio,etlimpidissimi3e  memoriaepatravit. 

LXXII.  De  triplici  statu  in  corporo  quam  babet 
anima  diligens  Deum. 

jditCj  inquit  sponsus  in  («anticis,  amici  moi, 
iite,  et  inebriamini  iCant.  v).Tre8  sunt  diligenti 
8B  status.  corporis  :  infirmi,  mortui;  suscilati. 
us  valet  animae  ad  fructumpoenilenti£>),  secun- 
ad  requiem,  tcHius  ad  consummationem.  In 
0  corpus  animam  onerat  et  Juvat ;  in  secundo, 
juvat.  sed  onerat ;  in  teitio,  jiivat et non  onerat. 
lus  status  laboriosus  est,  sed  fructuosus ;  se- 
lu8,  onerosus  et  fasidiosus ;  tertius,  gIorio8U8. 
mntes  igitur  in  corpore  ad  cibum  vocat,  jam 


poenltentia  semper  est  timida,  el  caveta  peccatis;  de- 
vota  obedienlia,  dilatato  corde,  ambulat  in  mandatis; 
virilis  constantia  laborat  in  tentatione,  ne  cadat;  hu- 
milis  patientia  gaudet  in  tribulalione,  dum  triumphet. 
Unde  :  Omne  gaudium  existimatey  etc.  (Jac.  i).  Hic, 
J^abores  manuum  manducabis.  Prima  manus  et  si- 
nisti*a  est  actio.  Secunda  et  dextera,  est  contemplatio. 
Sinistrse  digiti  sunt  hi :  primus  abstinentia,amputat 
libidiuem  et  ministrat  castitatem ;  secundus  silen- 
tium,  tollit  falsitatem  et  dat  veritatem ;  tertius  psal- 
modia,  removet  curiositatem,  et  donat  carnis,  oris 
et  mentis  puritatem ;  quartus  labor  vigiliarum,  au- 
fert  ignorantiae  csecitatem  et  confert  scieutise  clari- 
tatem;  quintus  exercitiumoperumyadimitvanitateoi 


679 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


680 


et  largilur  gratise    libertatem.  Dexlera  digiti  sunt  A 

isti :  Primus  est  lectio,  secundus  meditatio,  tertius 

compunctio,  quartus  devotio,  quintus  oratio.  Lectio 

sponsam  quajrit,  meditatio  quaesitam  invenit,  com- 

punctio  inventam  abluit,  devotio  ablutam  induit  et 

oruat,  oratio  ornatam  subarrhat.  Quscrit  in  divinis 

eloquiis,   invenit  in    sanctorum  Patrum  institutis, 

abluit  salubri  fonte  lacrymarum,  induit  vario  calore 

virtutum,  subarrhat  fide  et  voto  stabilitate  et  pro- 

posito.  Hujus  uxor  est  regularis  et  perfecta  obe- 

dientia,  sicut  vitis  abundans ;  de  qua  vinum  expri- 

mitur,  quod   Iriplicem  vim   habere    dignoscitur , 

calefacit,  Itetificat,  inebriat.  Triplex  quoque  est  spe- 

cies  obedientiae.    Prima  stabilium   prasceptorum, 

secunda    invioiabilium,    tertia   incommutabilium. 

Primaest humanse di8positionis,etaccendit;secunda  ^ 

divina3  institutionis,  etlsBtificat /tertiacoelestis  eru- 

ditionis  inebriat.  Accendit  prima  fervore  justitiee, 

laetilicat  secunda  puritale  conscientiaj,  inebriatter- 

tia  pleniludine  graliae.  Proefati  igilurdivitis  u.Yor  est 

sicut  viUs  abundans  {PsaL  cxxvii),  quia  ejus  obe- 

dientia  accendit  ad  juslitiam  et  virtutem  laetificat 

ad  gratiam  et   quietem,  inebriat  ad  gloriam  et  sa- 

tutem.  In  latoribus  domus  tuw  {ibid.)  conscientia, 

timor  et  spes.  In   lateribus  domus  uxor  abundat; 

quia  aliter  vitee  perfectio  non  potest  apprehendi, 

nisi  cum  timor  inferius  sollicitat,  spes  sursum  erigit. 

Inter  hsec  duolatera  virtutum  exsultat  familia,  quia 

et  limor  circumspectus  sepire  vias  satagit  ne  aspi- 

rent  vitia;etspes  sursum  provehit,  ne  praemiacer- 

taminum  videantur ,    timor  obstat,    ne   rivalis  in- 

troeat ;  spes  blanditur,  ut  sponsae  placeat.    Hujus 

filii,  id  est  opera,  sunt  sicut  novellse  olivarum.  Ole- 

um  pascit,  ungit  et  lucel.  Ungit  per  opera  miseri- 

cordise,  pascit  per  opera  justilise,  lucet   per  opera 

grati».  Novella)  olivarum  dicuntur  opera  operum. 

TiT.  LXXIV   I)e  pnvwiis  arelact^  ct  wortiticatse 

carnis  por  roJigiosam  obodiontiam. 

Ossa  arida,audite  verbum Dei.Hwc dicit  Dominus: 
Ecce  introducam  in  vos  spiritum  et  vivetis  etc. 
(Ezech.  xxxvii).  Hisverbis  loquitur  adeos  Spiritus 
sanctus  quibus  ait  Filius:  Vos  estis  guipermansistis 
mecum  intentationibus  meis ;  ct  ego  dispono  vobis 
rognum,  etc.  {Luc.  xii).  Laudat  in  eis  rigorem  mor- 
tificationis  per  contemplum  peccati,  mundi,  etsui.  jx 
Laudat  decorem  fortitudinis  per  amorem  recti, 
Patris  et  Dei,  aequi,  justi,  honesti.  Ne  vero  eorum 
vacillet  constantia,  spem  erigitexdilectione  resur- 
rectionis,  dicens,  ossa  propter  dilectionis  fortitu- 
dinem  \'arida^  propler  mortificationis  exililatem.  Am- 
dite  vorbuin  Dominiy  etc.  In  his  tota  pulchriludo 
nnimseconsistit.  Inuno  quidquid  indocensestetinu- 
lile  tollitur.  Inaltero  quidquid  estpulchrum  et  ho- 
nestum  praeparatur.  In  tertio  quidquid  salubre  est 
Btatuitur.  In  uno  quiescitperverse  agere  ;  in  altero 
discit  bene  agere  ;  in  tertio,  inquirere  pacem  et  ha- 
bere.  Tales  erant  quibus  dicebat  Apostolus  (Co- 
loss.  m)  :  Afortui  estis,  ecce  arida ;  el  vita  aostra 
^J)9CQndita  est  cum  Christo  in  Deo,  ecce  ossa.  Cum 


CJiristus  apparuerit  vita  ve$tra ;  tunc  et  vos  appare- 
bitiscum  ipsoingJoria,  ecce  resurrectionem.  Dehu- 
jusmodi  dicitur  in  psalmo  :  Myrrha  et  gutta  etcasia 
a  vestimentistuis,  e\c.  (PsaJ.xhw).  Etalibi:  Intcrra 
dcserta,  invia  etinaquosay  sic  in  sancto  apparui  tibi^ 
etc.  {PsaJ.  Lxii).  Tria  sunt  genera  mortificationis : 
Primum  iniquitatis  per  poenilentiam ,  secundum 
carnis  per  abstinentiam,  tertium  voluntatis  per  obe- 
dientiam.  Poenitentia  namque  mortificatur  iniquitas, 
abstinentia  caro,  obedientia  propria  voluutas.  Prima 
virus  exprimit  malitiae ;  secunda  incentiva  libidinis 
et  gulae  excoquit;  tertia  illicita  et  incommoda  vo- 
luntatis  proprise.  Fit  ergo  terra  deserta  per  poeni- 
tentiam,  invia  per  abstinentiam,  inaquosa  per  spi- 
ritualem  obedientiam.  In  prima  invenitur  myrrha, 
quae  yirus  ejicit  iniquitatis ;  in  secunda  gutta,  qus 
sanguinem  abjicit  immundse  voluntatis;  in  tertia 
casia,  quae  naluralem  viroremexprimit  justaeneces- 
sitatis.  Hinc  Psalmista  :  Ossa  mea  sicut  cremium 
aruerunt  {PsaJ.  ci).  Cremium  Iriplici  de  causa :  Primo 
ex  gratia  salis,  secundo  ex  industria  homiois,  tertio 
exi^atura  sanguinis.  Ista,  membrum  Christiy  sponsa 
Agni,  cohseres  Unigeniti  carnem  siccat  ab  actu  peo- 
cati,  confitcndo  iniquitatem,  sensum  ligat  a  causa 
vagandi  excludendocuriositatem,  mentemservatab 
alTectu  peccandi,  eliminando  vanitatem.  Primo  igi- 
tur  sicca  suut  ab  iniquitate  per  confessionem ;  se- 
cundo,  exiliu  per  parcimonise  rigorem ;  tertio  arida 
per  spiritualem  subjectionem.  Haec  est  sponsa  quse 
primo  ascendit  quasi  aurora  consurgens  (Can/.  vi); 
secundo,  pordesertum  sicut  virguJa  fami  {Cant.  ra); 
ieriio, deJiciis  afJlucns {Cant.wui).  Auroraatenebhs 
vitiorum  elevata  per  confessionem  agnitione  veri- 
tatis,  per  deseilum abstinentioe occasione  i^cisa cu- 
riositatis,  affiuens  divitiis,  id  est  spiritualibus  exer- 
citys  sub  obedientiee  puritate.  Sic  arida,  sed  ossa, 
fortitudinem  habent  quadruplicem  :  Primo  contra 
impetum  viliorum;  secundo  contra  prosperitatem 
mundanorum,  tertio  contra  turbines  eorum,  quaito 
contra  astutias  diaboli.  Ossa  ergo  veritatis  sunt 
amici  Salvatoris  discipuli,  contemptus  mundi,  pec- 
cati  sui,  diaboli.  Unde  :  Omnia  ossa  mea  dicent: 
DominOy  quis  simiJis  tibi  ?  {PsaJ.  xxiv).  In  corpore 
enim  Ecclesia3  cutis  sunt  carnales,  caro  animales, 
ossa  spirituales.  Sic  timore  exsiccatis,  dolore  are- 
factis,  auctor  pietatis  praemium  promittit  laboris  in 
gloria  resurrectionis.  Unde  sequitur  :  DaJ)o  super 
vos  nervoSy  carnem,  et  cutem  {Ezech.  xxxYii).Incu^6 
significatur  corporis  immortalitas,  in  carne  animas 
fehcitas,  in  nervis  utriusque  aeternitas.  Magnaigitur 
sunt  afflictiouis  solatia,  pretiosa  moeroris  gaudia, 
gloriosa  certaminis  praemia.  Mira  comtnutatio.  Unde 
prophela :  Erit  vobis  in  iJJa  dio  corona  pro  cineve^ 
oJoum  gaudii  pro  Juctu,  paJlium  Jaudis  pro  spiritu 
masrhris  (Isa.  lxi).  In  ultimo  corporis  immortalitas, 
in  medio  animae  felicitas.  In  primo  utriusque  nota- 
tur  aeternitas.  Hinc  Apostolus :  Quod  momentaneam 
et  Jeve  est  tribuJationis  supra  modumpondas  gJorim 
operatar  in  nobis  {II  Cor.  iv)  :  non  aepioientibua 


681 


MISCELLANEA.  -  UB.  III. 


qu8d  temporalia,  sed  quae  sdterna.  Virilis  ergo  com-  A  sequitur  et  comprehendit.   De  priino  propheta  : 


punctio  mentis,  afflictio  carnis,  constantia  in  ten- 
tatione,  patientia  in  tribulatione,  quoniam  de  com- 
punctione  delectatio,  et  de  afflictione  gaudium,  de 
conflictu  victoria,  de  pugna  possidetur  corona. 
TiT.  LXXV.  Quomodo  Deus  exaUetur  in  nobis,  et 
de  altiiudine  cordis  nostri, 
Aceedet  homo  ad  cor  aJtum,  ei  exaltabitur  Deus 
{PsaL  Exii).  Tribus  modis  exaltatur  Deus  :  per  id 
quod  habet  de  nobis,  naturse  scilicet  humansB  con- 
ditionem  in  qua  exaltatus  est  super  coelos  coelorum; 
secundum  quod  habitat  in  nobis,  per  ildem  videlicet 
et  dilectionem,  quia  qui  amplius  diligit,  ampliusdili- 
gendus  invenitur ;  secundum  quoque  quod  capitur  a 
nobis  per  cognitionem,  quia  quanto  crescit  in  nobis 


P7a^a  inimici  percussit  te  (Jer,  xxx).  De  secuiido 
Dominus  :  Videte  ne  Gat  fuga  in  hieme  velsabbaio 
{Matth.  xxrv).  De  tertio  :  Qui  festinus  est  offendit 
pedibus  (Prov.  xix).  De  quarto  :  Resistite  diabolo^ 
et  fugiet  a  vobis  (Jac.  iv).  Nam  restitisse  in  tenta- 
tionibus,  vicisse  est. 

TiT.  LXXVIII.  De  ira^  facie  et  prwsentia  Dei;  de 
fumo,  Qamma  et  carbonibus, 
Ascendit  fumus  in  ira  ejus,  et  ignis  a  facie  ejus 
exarsit,  et  carbones  succensi  sunt  ab  eo  (Psal,  xvn). 
Aliud  in  Deo  ira,  aliud  facies,  aliud  prsBsentia.  Ira 
judicii  recordationem,  facies  cognitionem,  pr^sen- 
tia  ponit  perfruitionem.  Bona  est  recordatio ,  me- 
lior  cognitio,  optima  perfruitio.    G»tei*um  aliud 


^         ^ ,  _^ — _^ —    ,,^ ,   _^ ^ _. 

ejus  scientia,  tanto  major  invenitur  ejus  eminentia.  ^  fumus,  aliud  flammay  aliud  carbones  significant. 


Instar  montis,  a  quo  quanto  magis  te  elongaveris, 
ianto  minor  apparet;  quanto  magis  appropinqua- 
veriSy  tanto  major  et  altior  videtur.  Est  autem  cor 
profundum  et  laium  et  altum :  profundum  despera- 
tione,  latum  dilectione,  altum  coniemplatione.  Sivis 
ergo  ut  DeuSy  qui  in  se  exaltari  non  potest,  in  te 
exalteiur,  a  profundo  cordis  accede  ad  latum  per 
fidem  et  dilectionem,  et  de  lato  ad  altum  per  cogni- 
tionem.  Et  exaliabitur  Deus  in  nobis,  quia  quantum 
humani  cordis  afTectio,  ab  inferiorum  suspensa  de. 
siderio,  in  amorem  eetemorum  promovetur,  tantum 
charitas  Dei  ex  magnis  major,  ex  summis  altior 
virtutibus,  apud  ipsum  exaltatur. 

TiT.  LXXVI.  De  triplici  discipJina. 
Apprchendite  discipJinam  (PsaJ,  ii).  Triplex  est 
disciplina  :  correctionis,  institutioniSy  conversatio- 
nis.  Prima   et  secunda  ad  magistrum,  tertia  ad 
discipulum.  De  prima  et  secunda  dicit  propheta  : 
DisaipJina  tua  correxit  me  in  finem;  disipJina  tua 
ipsamedocebit  (PsaJ.  xvii).  De  tertialiber  Sapientiae: 
Spiritus  sanctus  discipJinse  eJTugiet  Sctum  (Sap,  i). 
Duobus  modis  fit  disciplina  correctioniSy  monitis 
et  flagellis ;  duobus  traditur  disciplina  institutionis, 
prseceptis  et  exemplis;  duobus  agitur  disciplina 
conversationis,  moribus  et  studiis. 
TiT.  LXXVII.  De  quatuor  agonibus  Christianorum. 
Persequatur  inimicus  animam  tuatn  (PsaJ.  vii). 
Quatuor  sunt  agones  militise  Christiana),  plaga,  fu- 


Fumus  est  amaritudo  poenitentiee ,   (iamma  ardor 
dilectionis,  carbones  holocaustum  consummatio- 
nis.  TunCj  inquit,  acceptabis  sacrBcinm  justitim 
obJationes  et  hoJocausta  (PsaJ.  l).  Recordatio  igitur 
judicii  excitat  compunctionem,  dumtimorem  incutity 
et  ex  timore  ad  poenitentiam  adducit.  ConBge  timore 
tuo  carnes  meas;  ajudiciis  enim  tuis  timui  (PsaJ^ 
cxviii).  Quia  post  mortem  inde  afficitur  amore.  Go- 
gnitio  exardescere  facit  aftectionem ,  quia  quanto 
magis  cognoscitur  Deus  tanto  plus  amatur.  Unde  in 
prsesenti  non  plene  diligitur,  qui  non  plene  cognos- 
ciiur.  Perfruitio  vero  donat  consummationem,  quia, 
dum  post  mortem  dabitur  frui  gloria  per  majestatem 
r%  contemplationis,  consummabitur  plenitudo  dilectio- 
nis.  Sed  dum  ex  recordatione  judicii  excitatur  com- 
punctiOy  tunc  ex  ira  Dei  fumus  ascendit ;  dum  ex 
cogitatione  incalescit  dilectio,  a  facie  ejus  ignis  exai^ 
descit ;  dum  ex  perfruitione  preesenti  datur  cogni* 
tio,  carbones  succenduntur  ab  eo.  Primo  fumumi 
secundo  flammam,  tertio  ponit  carbones.  Ignis  cum 
rudem  et  humidam  tangit  maieiiam,  non  statim 
flammas  excutit,  aut  totum  in  carbones  absumit. 
Humida  et  rudis  materia,  peccatorum  est  conscientiai 
fluxu  camis  et  vitiis  caraalibus  quasi  fucis  quibua- 
dam  infecta.  In  hac  autem  materia  Deus  spanli  (aie) 
divinee  indignationis  a  corde  ad  oculos  usque  ascen- 
dit ;  et  effluit  per  lacrymas  fumus  compimctionis. 
Excitata  autem  materia  corporis  per  abstinentiamy 


ga,  impetus,  t/iumphus.  Aliquando  enim  persequi-  j)  contritionemetpoenitentiamadiversistenebrisigno- 


tur  inimicus  hominem  et  comprehendit,  et  percutit 
plaga  magna.  Aliquando  persequitur  et  compre- 
hendit,  sed  elabitur  fuga.  Aliquando  versa  vice  per- 
sequitur  homo,  et  non  comprehendtt  inimicum,  quia 
indiscretus  est  impetus.  Aliquando  persequitur  et 
comprehendit,  et  hic  est  triumphus.  Persequar,  in- 
quit,  inimicos  meos  et  compreJiendam  iJJos  (Psal, 
xvii).  Quandiu  distenditur  homo  in  ssecula,  perse- 
quitur  eum  inimicus  et  comprehendit ;  quando  fugit 
de  seeculo,  persequiiur  eum  et  non  comprehendit ; 
quando  fervore  novitio  pro  redimendis  vitiis  indi- 
screte  corpus  avertit,  tunc  versa  vice  persequitur 
homo  inimicum,sednoncomprehendit;  quando  per- 
fecto  sensu  sic  vitium  jugulat  ut  neo  indulgeati  per- 
Patrol.  CLXXVIL 


rantifle,  lucereper  cognitionem,  etardereincipitper 
dilectionem,  iantoque  fit  charitas  ardentior  quanto 
sapientia  Dei  fuerit  perspicacior.  Vel  inde  a  facie 
ejus  ignis  exardescit,  quando  ex  ejus  cognitione  cha- 
ntas  ignescit,  inflammare  potens  cor  humanum  dum 
hic  vivitur,  sed  ut  totam  materiam  in  carbonea  ab- 
sumat  vel  consumat,  nunquam  potest  in  prsesentii 
quandiu  corpusquodcorrumpituraggravat  bominem 
^Sap.  ix) :  tanquam  enim  aliquid  habens  adhuo  hu- 
moris,  materia  flammas  dilectionis  habere  potest| 
in  carbones  nunquam  converti  potest,  donec  veniat 
quod  perfectum  est,  evacuato  quod  est  ex  parte 
(1  Cor,  xui),  ut  ignis  charitatis  totum  in  se  conver* 
tat  hominemi  et  ut  itenim  in  oarbones  redigat;  ut 


683 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPEHA  DOGMATICA. 


684 


nihilulteriusobstet  carni;  utque  ampHus  luctari  non 
habeat  amoris  incendium.  Fecit  quippe,  cum  illuc 
perventum  est,  de  fumo  flammam ,  de  flamma  car- 
bones.  Sicque  post  ignem  qui  ardet  in  Sion,  carbo- 
num  succensorum  caminus  est  in  Jerusalem.  Venity 
inquit  Propheta,  DominuSj  cujus  ignis  in  Sion  et 
caminus^  in  Jerusalem  {Isai.  xxxi).  Sion  speculatio, 
Jerusalem  visiopac/s  dicitur.  Hic  est  laboris  specu- 
latio,  ibi  pacis  visio.  In  speculatione  igitur  ignis  est; 
sed  in  visione  caminus.  Quiahic  a  facie  ignis  exar- 
det,  ibi  in  camino  carbones  succensi  sunt  ab  eo. 
TiT.  LXXIX.  De  triplici  loco  Dei. 

Factus  est  in  pace  locus  ojus  {Psal.  lxxv).  Locus 
Dei  triplex,  mundus,  Ecclesia,  iidelis  anima.  In 
mundo  est  ut  imperator  in  regno,  in  Ecclesia  ut 
pater  familias  in  domo,  in  anima  ut  sponsus  intha- 
lamo.  In  mundo  est  creando  et  regnando ;  in  Eccle- 
sia,  ad  sacramentorum  participationem  et  lidei  per- 
ceptionem  vocando  ;  in  anima,  per  charitatem  inha- 
bitando.  Si  in  domo  Dei  es  per  condilionem,  etiam 
diabolus  tecum  est.  Si  in  domo  Dei  es  per  lidem, 
etiam  dsemones  tecum  sunt ;  credunt  enim  diemo- 
nes  et  contremiscunt.  Si  per  spem,  etiam  palea  est 
cum  granis  in  area  ac  horreo.  Si  autem  fueris  per 
charitatem,  beatus  es;  quia  non  tam  in  domo  Dei 
quam  domus  Dei  esse  coepisti,  ut  intres  et  habites 
ubi  pax  est,  et  habitare  dignetur  cujus  locus  in  pace 
factus  est.  Quem  locum  vel  domum  fac  arcam  di- 
luvii,  tabernaculum  militise,  arcam  testamenti.  In 
domo  veneretur  fllius  patrem.  In  diluvio  ploret  nau- 
fragus  gubernationem.  In  tabemaculo  honoret  mi- 
les  regem.  Intestamento  auscultet  assecla  prsecep- 
torem. 

TiT.  LXXX.  De  fonte  patente  et  occulto,  Christo 

scilicet  Domino  nostro. 

Itt  die  illa  erit  fons  patens  domui  David  et  habi- 
tantibus  Jerusalem  in  ablutionempeccatoris  et  niens- 
truatsB  {Zach.  xiii).  Fons  occultus  Unigenitus  est 
Patris  invisibilis.  Fons  idem  patens  Deus  incarna- 
tus  qui  fons  patens  domui  David  dicitur,  quia  ex 
David  genere  ad  nos  Redemptor  processit.  In  Jeru- 
salem  habitavit,  quia  in  visionepacis  intimse.  Men- 
tem  autem  peccatricem  significant  peccator  et  men- 
struata ;  vel  peccator  eum  qui  delinquit  opere,  men- 
struata  mentem  qusBlabiturpravacogitatione.  Nam 
sicut  menstruata  est  polluta  quse  alicna  carne  non 
tangitur,  et  sua  inquinatur,  sic  anima,  et  si  malum 
opus  non  peragit,  polluta  tamen  immunda  cogita- 
tione  sordescit.  Unde  :  Omnes  qui  quserunt  eam  non 
deGcient,  in  menstruis  ejus  invenient  eam  {Jer.  ii), 
quia  maligni  spiritus  in  illa  bonse  cogitationis  rcc- 
titudine  repelluntur,  cum  in  pollutis  cogitationibus 
positam  facile  ad  perversam  cogitationem  trahant, 
Itt  die  igitur  illa^  etc,  quia  apertus  est  jam  nobis 
fons  misericordiflB,  Redemptor  noster  qui  in  domo 
David  incarnatus  peccatorem  lavat  a  perverso  opere, 
et  menstruatam  mentem  diluit  a  foeda  cogitatione. 
Pater  igitur  fons,  curramus  cum  lacrymis,  lavemur 
boo  fpnte  pietatis.  In  hoc  fonte  David ,  lotus  per 


A  poenitentiam  a  gravi  macula  culpse,  quserebathunc, 
cum  diceret :  Redde  mihi  Iietitiam  salutaris  tui 
{Psal.  l),  id  est  Jesu.  In  hoc  fonte  misericordiae  lota 
est  Maria  Magdalene,  Petrus  et  latro.  Cur  ergo 
pigri  sumus  ?  Cur  torpentes  et  frigidi  remanemus, 
qui  in  hoc  fonte  pietatis  tantos  se  lavissc  cognos- 
cimus  ?  Ergone  de  mundalione  nostri  desperemus, 
qui  tot  exempla  misericordiae  in  pignoro  tenemus? 
Qufereremisericordiaefontem  deberemus,  si  clausus 
esset,  nunc  vero  patet,  et  uegligimus.  Mittamus 
oculos  fldei  in  mundum  universum,  consideremus 
quam  multi  hodie  in  hoc  fonte  laventur,  quam  multi 
post  lacrymas  ad  munditiam  rcdeant.  Curramus  cum 
talibus  ad  aquam  vita?,  considcremus  quantum  pec- 
cavimus;  atque  ul  appareamus  mundi,  cor  nostrum 


B 


illi  lavemus  in  holocaustum,  adjuvante  nos  ad  haec 


eadem  gratia  Redemptoris  Domini  nostri  qui  vivit 
et  regnat,  etc. 

TiT.  LXXXT.  De  humiliatione  triplici. 
Bonum  mihi  quia  hmniliasti  me{PsaI.  cxviii).Non 
omnes  sunt  humiles  qui  humiliantur,  quia  aliicum 
rancore  ,  alii  patienter  alii  libenter  humiliantur. 
Primi  sunt  rei ,  secundi  innoxii ,  tertii  justi.  Quia 
licet  innocentia  portio  sit  justitise,  tamen  consum- 
matio  ejus  est  apud  humilem.  Non  enim  intusmur- 
muranti ,  non  minus  murmuranti,  quia  non  humi- 
liatis,  sed  humilibus  dat  Deus  gratiam. 

TiT.  LXXXII.  De  turpi  mutatione  hominis. 
Homo  cum  in  honore  csset  non  intellexit :  compara- 

/j  tus estjumontis insipienlibuSy  ct  similis  factus est il- 
lis  [Psal.  xLviii).  Turpis  mutatio,  ut  cujus  erat  ante, 
ccelos  meditationc  penetrare,  mcnte  supernas  man- 
siones  circuire,  devotione  Patresetapostolos  salu- 
tare,  choros  prophetarum ,  marlyrum  admirari 
triumphos,  stupere  pulcherrimos  ordines  angelo- 
rum,  modo  turpi  se  mancipet  corporis  servituti  ad 
obediendum  carni,  ad  satisfactionem  gulse  ct  ventri, 
ut  caro  ancilla  quasi  domina  imperet  spiritui  domino. 
Exitus  aquarum  deducant  oculi  (Psal.  cxviii)  super 
hujuscemodi  animam,  scilicet  quae  cum  nutriretur 
incroceisnuncaiiiplcxatur  stercora.  Pascit  sterilem 
quae  non  parit,  et  vidua3  bene  non  facit.  Howo,  cum 
in  honore  esset,  non  intvlloxit  [Psal.  xlvih).  Ecce 
Adam  quasi  unus  ex  nobis  facfus  est  {Gen.  iii).  — 

D  Cum  in  honore  ossot  non  intollexit,  inquit.  In  quo 
habitabat?  In  pai-adiso,  in  loco  voluptatis,  gloria  et  ho- 
nore  coronatus,  et  constitutus  superoperamanuum 
Plasmatoris,  cujus  socielas  cum  plebe  angelorum, 
et  omni  miIitiacoe1estisexercitus,sedmutavitislam 
gloriam  in  similitudinem  vituli  comedentis  fenum 
{Psal.  cv).  Inde  panis  angelorum  factus  est  fenum 
positum  in  prsesepio,  et  appositum  est  nobis  tan- 
quam  jumentis.  Hoc  fenum  carnis  Christi  non  est 
desiccatum,  quse  est  pro  mundi  vita.  Illius  utique 
feni  carnis  nostrae  quod  desiccatur,  et  cecidit  flos, 
non  ille  qui  de  radice  Jesse  et  virga  ascendit.  Cibus 
hominis  mutavit  se  in  pabulum  pecoris,  homine  mu- 
tato  in  pecus.  En  tristis  mutatio  et  lacrymosa ;  homo 
incola  paradisi,  terrae  Dominu8|  oivis  coeli,  domeS" 


685 


MISCELLANEA.  -  LIB.  III. 


686 


ticus  Domini  Sabaoth,   super  beatovum  spirituum  ^ 

agmina,  repentina  mutatione  jacetpccus  in  stabulo, 

indiget  feno.  Agnosce,obos,  possessoremtuum,  et 

o  asine,  praesepe  Domini  tui.  Cognosce,  pecus,  quem 

cognovisti ;  homo,adora  in  stabulo  quem  fugiebas  de 

paradiso,  et  comede  fenum,  quia  panem  angelorum 

fastidisti,  quia,  cum  in  honore  esses,   non  intel- 

lexisti  nec  Deum  Creatorem  tuum,  nec  te  beatum 

esse  creatum. 

Duplex  ista  ignorantia  damnabilis. 

Prima  facit  jumentis  parem,  secunda  posteriorem. 

VndeySiignoras  te,  abipostgregem  sodalium  tuorum 

{Cant.  i).  Vere  post,  qoia  reprobi  homines  igni  tra- 

duntur  perpetuo,  non  pecudes.  Melius  fuisset  ei  si 

natus  uon  fuisset  homo.  (MattJi.  xxvi),  sed  pccus. 

Propterprimam  ignorantiam  pecudes  habebatsoda-  B 

les;  factus  est  similis  illis  in  perfruendis  bonis  terrae ; 

proptcr  secundam,  non  est  cum  illis,  sed  post  illas 

in  perferendis  tormentis  gehenna;.  Est enim  hic ipsis 

bestiis  bcstialior,  rationc  vigens  etratione  non  vi- 

vens. 

TiT.  LXXXllI.  De  claustri  agro,  in  quo  sunt  uva), 

rosw,  liliay  violsd  et  olivee. 

Ecce  odor  fllii  mei  sicut  odor  agripleni^  cui  bene- 

dixit  Dominus  (Gen.  xxvii).  Ager  est  mundus,  vel 

quilibet  conventus.  In  his  redoletuva,  rosa,  lilium, 

viola  et  oliva.    Uva    divini  amoris,  quw  calcata  in 

torculari  tribulationis  reconditur  in  apotheca  aeter- 

nitatis  et  jubilationis.  Rosa  ex  cruore  martyrii  redo- 

lens.  Lilium,  exincorruptione  virginitatis  candens. 

Viola  ex  humilitate  locum  minimum  tenens,  et  coe-  ^ 

lestis  regni  pupuram  in  mente  habens.  Oliva  opere 

misericordiofe  more  olei  refovens  et  lucens. 

TiT.  LXXXIV.  De  virore  calami  etjunci. 
Orietur  in  ea  viror  calami etjunci(Isai.  xxxvj. Ca- 

lamo   scribitur  et  junco.    Primus  est  praedicator, 

secundus  auditor.  Uterque  ex  eadem  aqua  proficit, 

quia  et  doctrina  et  profectus  audientise  estex  Deo. 

Horum  viriditas  operum  ex  aqua  sapientisequse  ex 

ore  Altissimi  procedit,  in  Ecclesia  nascitur.  Sancti 

ergo  spiritus  est  gratia,  quse  et  doctoris  os  aperit, 

et  auditoris  mentem  ac  profectum  intus  inspirat  et 

illuminat. 

TiT.  LXXXV.  Quod  dulcedo  hominis  vermes  sint. 
Dulcedo  hominis  vermis  (Job.  xxiv),  scilicet  terra- 
inim.  Quisquis  in  hoc  mundo  appetit  cseteros  exce- 
dere  rebus  ethonoribus  tumere,  huic  nimirumcura 
ssecularis  est  in  delectatione,  quies  in  labore.  Quia 
igitur  naturavermium  est  momentis  singulis  moveri 
et  rodere,  per  vermesinquietudo  mentis  et  consum- 
ptionotaturcogitationum,  quibus  homo  incessabili- 
ter  se  pascit  et  depascitur.  Vel  vermis  nomine  caro 
signatur.  Luxuriosi  ergo  carnis  voluptatibus  dediti 
quanta  sit  csecitas  monstratur  cum  dicitur :  Dulcedo 
illius  vermis.  Quid  namque  caro  nisi  putredo  et ver- 
misest?Qui  cernalibusdesideriisanhelat,  quidaliud 
nisi  vermem  amat  ?  Quse  enim  sit  carnis  substantia 
testantur  sepulcra.  Quis  parentis,  quantumvisdilec'- 
ti|  vermibus  scaturientem  carnem  tangere  posset? 


D 


Cum  caro  concupiscitur,  pensetur  quid  sit  quando 
est  exanimis,  et  intelligetur  quid  ametur.  Multum 
valet  ad  domandum  desiderium  qul  vivum  diligit 
pensare  quid  futurum  sit  mortuum. 

TiT.  LXXXVI.  Oleum  de  capite  non  deficere. 

Oleum  de  capite  tuo  non  defwiet  (Eccle.  ix). 
Olcum  in  capite,  charitas  in  mente :  et  a  capite 
oleum  deficit  cum  a  mente  charitas  recedit.  A  pilis 
ergo  tondemus  caput,  ne  abjiciant  oleum,  id  est 
malas  cogitationes  mente,  quibus  perditur  charitas. 
TiT.  LXXXVII.  Ut  speciem  suam  visitet  quisque. 

Visitans  speciem  tuam  non  peccabis  (Job  v).  Spe- 
cies  hominis  est  sicut  homo.  Spectem  ergo  suam 
visitat  quii^quis  ad  eum  quem  similemper  naturam 
conspicit,  passibus  amoris  tendit,  et  in  altero  sua 
considerans,  ex  seipso  colligit  qualiter  infirmanti 
alii  condescendat,  qui  ut  in  se  alterum  reficiat,  se 
in  altero  pensat.  Unde  Moyses  :  Tulit  terra  lignum 
habens  sementem  secundum  speciem  suam  (Gen.  ii). 
Terra,  inquam,  benedicta,  ante  peccata ;  nam  post 
maledicta  spinas  dat  et  tribulos. 
TiT.  LXXXVIII.  Quid  sit  sacerdotes  caput  non 
radere,  nec  tamen  comam  nutrire. 

Sacerdotes  caput  suum  non  radanty  nec  comam 
nutriant,  sed  tondeant  (Ezech.  xliv),  Sacerdotes 
sunt  qui,  ut  sacrum  ducatum  prsebeant,  preesunt. 
Capilli  in  capite  exteriori  sunt  cogitationes  in  mente. 
Quia  igitur  de  vita  subditorum  sollicitudines  habere 
debent,  nec  tamen  eis  vehementer  incumbere,  ca- 
put  prohibentur  radere  et  comam  nutrire,  ut  illos 
nec  funditus  amputent,  nec  lursus  ad  crescendum 
nimis  relaxent.  Quantum  necesse  est  prodeant,  et 
tamen  recidantur  citius,  ne  immoderatius  crescant ; 
serventur  in  capite  sacerdotis,  ut  aurem  operiant : 
resecentur,  ut  oculos  non  claudant. 

TiT.  LXXXIX.  De  sacculo  pertuso  et  integro. 

Qui  mercedes  congregavit^  in  sacculum  eas  misit 
pertusum(Agg.i)y  de  quo  aliunde  exit  quod  aliunde 
immittitur.  Is  enim  est  sacculus  pertusus  qui  irre- 
prehensibiliter  vivens,  odium  in  corde  portat.  Con- 
siderat  quam  sit  mundusinopere;  nunquam  crude- 
lis  in  mente,  qui  mercedem  quam  reponit  ex  bono 
opere,  perdit  exodio  ;  quodintratperforamenboni 
operisexitperpertusum  damnisupernae  dilectionis. 
Tu,  inquam,  homo  integer  sacculus  esto,  ad  con- 
servanda  bona,  pertusus  et  scissus  per  contritio- 
nem  poenitentiae  ad  ejicienda  mala  ut  circumderis 
Isetitia.  Unde  :  Considisti  saccum  meum,  et  circum^ 
dedisti  me  laotitia  (Psal.  xxix). 

TiT.  XC.  Oculi  sapientis  in  capite  ejus. 

Oculi  sapientis  in  capite  ejus  sunt ;  stultusin  te^ 
nebris  ambulat  (Eccle.  ii).  Quia  sapiens  in  capite 
Christo  per  imitationem  oculos  mentis  figit,  et 
stultus,  in  interioribus  extra  sestudiumintentionis 
ponens,  quasi  sine  luce  in  tenebris  ambulat. 
TiT.  XCI.  De  abscondente  frumenta. 

Qui  abscondit  frumenta  maledicitur  in  populis 
(Prov,  xi).  Frumenta  abscondere  est  pr»dica-» 
tionis  verba  apud  se  retinere.  Inpopulismaledici^ 


687 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


688 


iur  taliSy  quia  in  sola  scientia  pro  multis  quos  cor- 
xigere  non  potuit  culpa  damnatur.  Unde :  Maledi- 
ctus  qui  prohibet  gladium  suum  a  sanguine  {Jerem, 
XLYiii),  id  est  praedicationis  verba  a  carnalis  vit» 
interfectione. 

TiT.  XCII.  De  proximi  vitiis  perimendis. 

Si  quis  Domini  estjungatur  mihi,  Ponatvir  gJa- 
dium  suum  supra  femur  suum.  Ite,  redite  doporta 
usque  adportam  per  medium  castrorum,  et  occidat 
Uttusquisque  fratrem  et  amicum  et  proximum  suum 
(Exod,  xxxii).  Proximus  est  hominis  homo,  con- 
ditione  originis.  Item  estamicus  dilectione  etfrater 
in  spiritu  vel  carne.  Qui  istos  ita  delinquentes  gla- 
dio  vult  increpationis  in  vitiis  occidere,  gladium 
prius  supra  femur  suum  ponat,  id  est  illicitas  prius 
in  se  suggestiones  studeat  edomare  ;  et  tunc  de 
porta  eat  ad  portam,  id  est  a  vitio  usque  advitium 
per  quod  ad  mentem  mors  ingreditur,  increpando 
discurrat  per  medium  castrorum  cum  tanta  aequa- 
litate,  ut  in  culpam  delinquentium  nullius  odio  vel 
favore  declinet. 

TiT.  XCIII.  De  adulatione  perniciosa. 

V(B  qui  consuunt  pulvillos  sub  omni  cubito  manuSf 
et  faciunt  cervicalia  sub  capite  universseeetatis  ad 
capiendas  animas  !  (Ezech.  xui.)  Pulvillus  et  cer- 
vical  ut  melius  quiescatur  ponuntur.  Quisquis  au- 
tem  male  agentibus  adulatur,  sub  capite  et  manu 
alterius  consuit  pulvillos.  Hinc  rursus  :  Ipse  sediB- 
cabat  parietem^  et  alii  liniebant  (ibid).  Paries 
peccati  duritia.  Hunc  aedificat  qui  contra  se  pec- 
eati  obstaculum  construit ;  hunc  linit  qui  peccata 
perpetranti  adulatur. 

TiT.  XCIV.  De  divitiarum  contemptu. 

Dives,  cum  dormierity  nihilsecum  auferet;  aperiet 
oculos  suos,  et  nihil  inveniet  (Jobxxwn).  Ciimemm 
peccator  dormit  in  morte,  videt  et  cognoscit  quod 
nihil  fuit  quod  vidit  in  vita,  quia  rapitur  ad  mortem 
de  vita.  Undesubditur  :  ToIIet  eum  venlus  urenSj  id 
est  malignus  spiritus,  qui  viventcm  trahit  ad  vitia, 
xnorientem  trahit  ad  tormenta.  Hic  succendit  amor 
concupiscentisB :  ibi  cruciat  flamma  gehennae.  Hic 
vento  et  flatu  malae  suggestionis  ad  terrena  deside- 
ria  succendit  corda  ini  quorum,teste  Jeremia:  Ollam 
succensam  ego  videOy  id  est  cor  humanum  vi- 
tiorum  ardoribus  fervens,  et  faciem  ejus  a  facie 
aquilottis  (Jer.  i).  Ab  illius  enim  suggestionibus 
inflammabatur  qui  dixit:  Sedebo  in  monte  testamen- 
ti ;  in  lateribus  aquilonis  (Isai.  xiv).  Ab  hujus  uren- 
tis  ardore  promittunt  prophetae  in  adventu  Christi 
justos  liberari  aDomino.  Pro  saliunca,  inquii, abies^ 
pro  urtica  crescet  wyrtus  (Isai.  lv).  Pro  abjectione 
terrenee  cogitationis,  altitudo  terrena;  contemplatio- 
nis  ;  et  pro  prurigine  et  ardore  vitiorum,  virtutum 
crescet  temperies  et  tranquillitas  mentis.  Hoc  desi- 
derium  Marise  promittitur:  Virtus  altissimi  obum- 
hrabit  tibi  (Luc,  i),  quamvis  hoa  vocabulo  Christi 
notetur  incarnatio.  Umbra  enim  a  lumine  formatur 
ex  corpore.  In  materia  autem  lumen  divinitatis  cor- 
pU8  reoepit  humanitatis. 


B 


TiT.  XCV.  Quodjustus  ut  palma  doreat. 

A  Justus  ut  palma  florebit  (Psal.  xci).  Tripliciter. 
Palma  enim  tarde  proficit,  sed  diu  in  viriditale  sub- 
sistit ;  inferius  tactu  aspera,  aridis  corticibus  ob- 
volvitur  ;  superius  visu  etfructibus  pulchra.  Caete- 
rsB  arbores,  juxta  terram  vastae,  superius  subti- 
liores  redduntur.  Palma,  ab  imis  subtilior,  vastiora 
summo  succrescit.  Talis  est  justus.  Primo  cum  mul- 
tis  difflcultatibus  ad  fidei  statum  quasi  tarde  pro- 
ficit,  sed  in  fidei  gloria  diutius  subsistit.  Inferius 
multis  tribulationumcorlicibus  despectus,  superius 
est  fructu  retributionis  gloriosus ;  et  cum  cseterse 
arbores,  id  estmali  homines,  inferius  sint  fortio- 
res,  pro  inferioribus  multos  labores  tolerantes,  su- 
perius  debiles,  quia  unius  hoii^  momento  Domino 
servientes  lassantur,  sola  pahna,  id  est  soli  justi, 
in  coelestibus  fortiores,  interrenis  sunt  infirmiores, 
ut  quantum  caeteri  in  terrenis,  tantum  ipsi  in  cob- 
lestibus  clareant,  ut  sicut  exhibueruntmembrasua 
servire  iniquitati,  exhibeanteademservire  justitiae 
(Hom.  vi).  Quinon  utcaetei^aearbores  ininchoatione 
fortiora  proponunt,  et  per  ougmentum  tempoiis 
debilia  terminant.  Nam  justi  conversio  tanquam 
palma,  plus  finiendo  peragit  quam  inchoando  pro- 
ponit. 

TiT.  XCVI.  De  triplici    habitatione  Dei. 

Non  cst  hic  aliud  nisi  domus  Dei  (Gen.  xxvui). 
Tria  Deus  inhabitat :  mundum,  Ecclesiam,  fidelem 
animam.  In  mundo  est,  ut  imperator  in  regno  per 
essentiam  et  potentiam.  In  Ecclesia  ut  paterfamilias 
Q  in  domo  per  praesentem  justitiam,  quia  ipse  est  qui 
jyisiiViceiiesLm.Decu^iispIenitudineomnesaccepimua 
(Joan.  i).  Creat,  recreat,  conservat  in  anima  per 
spiritualem  gratiam. 

TiT.  XCVII.  De  igni  in  altari  semper  ardente. 

Ignis  in  altari  scmper  ardebit :  qu6m  nutriet  sa» 
cerdoSy  subjiciens  lignaper  singulosdies  (Levit.  vi). 
Ignem  in  altari  semper  ardere  est  charitatis  flam- 
mam  i  ndesinenter  ad  Deum  accendere.  Ligna  ne  defi* 
ciat  subjicere,  est  exempla  praecedentium  Palrum, 
quasi  quaedam  fomenta  in  exercitatione  charitatis 
subministrare.  Etenim  quia  in  terra  novitas  quotidie 
ipsa  hujus  vitae  conversatione  veterascit,  ignis  chari- 
tatis  praddictis  lignis  nutriri  debet  et  reviviscere. 
Hoc  fit  mane,  quianonnisiin  nocte  charitas  exstin- 
D  guitur. 

TiT.  XCVTII.  De  pane  subcinericio, 

Factus  est  Ephraim panis  subcinoricius  qui  noa 
reversatur  (Ose.  vii).  Ex  natura  bene  condita  inest 
homini  intentio  qua  surgat  in  Deum.  Ex  intentione 
voluptas  sincera  quae  premat  saeculum  inferius.Panis 
subcinericius  ex  inferiori  mundior,  ex  superiori  ci- 
nerem  portat.  Qui  ergo  intentionem  qua  Deumquae- 
rere  debuit  negligit,  et  mundiorem  partem  inferius 
premit,  et  curam  saeculilibenter  tolerans  quasi  con- 
gestum  superius  cinerem  portat ;  sed  revei^atur,  si 
desideriorum  cinerem  abjiciens,  intentionembonam 
quam  opprimit  superius  ostendit. 


MISCELLANEA.  —  UB.  m. 


680 


IX.  De  sententisBsupremijudicii  adpartu-  A  autem  disputat,  quia  in   cruce  dependens   olamat 

scarabeus  de  ligno  ;  et  tum  cedrorum  superbiam  ad 
humilitatem  deduxit,  dum  eos  ad  humilitatem  crucis 
et  stultitiam  per  contemptibilem  sermonem  fidei  in- 
clinavit  :  Verbum  enim  crucis  pereuntibua  stuJti^ 
tia ;  credentibus  virtus  Dei  estin  saJutem  (/  Cor,  i) 
TiT.  GV.  De  absconsione  EJise  in  Caritb» 
Absconditus  est  Elias  in  torrente  Carith  {JIIReg. 
xvn),  quod  interpretatur  caJvus ,  et  ibi  de  torrente  bi- 
bity  et  corvus  pascebat  eum,  mane  et  vespere,  pane 
et  carne.Elias,qui  interpretatur  Z>eus  /br/7SyChristus 
est  quL  in  Calvariee  loco  ubi  abscondita  est  gloria 
ejus,  de  t(>rrente  immortalitatis  nostr»  bibit,pasci- 
tur  mane  et  vespere,  idest  ab  exordio  gratiee  usque 
ad  finem  mundi,  a   corvo,   id  est  genere  humano 
peccatis  nigro,  pane  fidei  et  carne  resurrectionis. 
Quasi  enim  corvus  Christo  carnem  et  panem  ofifert 
nostram  salutem  sitienti,  dum  peccatorvitam  suam 
per  fidem  componit;  etcarnemperpoBnitentiam  do- 
mitam  Deo  in  sacrificio  tribuit  spe  resurrectionis. 
TiT.  CVI.  De  spiritu  tripJici  quem  ab  EJia  petiit 

EJiseuSf  et  de  Jargitate  Christi, 
Dicenti  etiamElisB;  PostuJa  quod  vis  {IV  Reg,  ni) 
responditEliseus :  Obsecro^  Gat  spiritus  tuus  dupJex 
in  me  {ibid,).  Elias  caput,  Eliseus  corpuSyquod  est 
Ecclesia,  notat.  Elias  noster  dat  locum  petenti,  cum 
dicit:  Petite  etaccipietis{Luc,  xi),  hac  fiduciaEIi- 
seus,  id  est  Christianus  petit  utspiritus  ejus  duplex 
fiat  in  assumptione  virtutum  et  remissione  peccato- 


rientem  comparatione. 

parturiens  Joquar  {Isa,  xlii).  Parturiens 

3re  ejicit  quod  diu  in  absconditis  cum  pon- 

rtavit.  Ita  Dcus  qui  apud   se   nunc  tacitus 

in  ultione  judicii  quasi  cum   longo  dolore 

intium  manifestat. 

G.  Descendere  in  infernum  cum  armis, 

nduntin  infernum  cum  armis  suis{Ezech, 

krma  pencantium    sunt  membra  corporis 

rava  desideria  qu8D  concipiuntexsequuntur, 

bustolerant  {eterna  tormenta  cumprincipe 

diabolo.  Unde:  JbiAssuret  omnismultitudo 

1  circuitu  ejus  scpuJcra  ejus  {ibid.).  Assur 

}y  multitudo  ejus,  angelici  spiritus  quos  ad 

traxit.  Qui  mortem  pertulit,    cum  sui  Con- 

itam  reliquit.   Hujus  tanquam  mortui  sunt 

,  qui  in  suis  cordibus  illum  per  desideria 

peliunt.  Qui  erunt  in   circuiti    ejus,  quia 

ulcra  cum  mortuis  ardebunt,  ubi  ignis  qui 

ur,  mors  sine  raorte,  finis  sine  fine,  defe- 

I  defectu,  ignis  tenebrescit,  mors  vivit,  finis 

ncipit,  defectus  deficere  nescit. 

Ferra  psenam    dnram,   sed  transitoriam, 
cvro  si(/niiri  wlernam. 

!  arma  ferreay  et   irruet  in  arcum  aereum 

),   Quia  necessitas  inopis  vitam   moBroris 

cruciat,  per  ferrum   notatur.   Unde  de  Jo- 

&iio:Ferrum  pGrtransiit  animam  eJu8{PsaJ. 


B 


licium  fraternum,  quod  ab  avari  mente  non      rum.  Spiritus  ista  conferens  simplex  fuit  inChristo, 

r»    TkCki'»  n¥»niiTr»    irtnii  i4ii  i>      SJ    Ai*r»/\      ir»      ictio    o*»_    ^ • a_ i i «j.    _x    JJ • • 


r,  per  arcum  innuitur.  Si  ergo  in  istis  ar- 
jis  necessitate  non  perfruitur,  sed  il!a  fu- 
lulta  per  avaritiam  rapit,  hunc  extremi  et 
idicii  arcus  districtius  ferit.  Et  nota  quod 
citur,  ut  ferro  durabilior,  quia  poena  quam 
isitoria  est,  quam  incurrit  seterna. 
Necessaria  h^jus  vitie  non  esse  abominanda 
minaberis /Ejyptiam  veJ  IdumasumiDeut. 
est  quamvis  relinquenda  ^gyptiaca,  pris- 
icet  conversatio  de  superfluis  non  cogi- 
on  tamen  prorsus  abominanda,  ut  de  ne- 
I  non  cogitemus. 

.  Una  trutina  nos  et  proximos  metiamur. 
it  pondus  tibi  majus  et  minus  (Deut.  xxv). 


qui  peccata  non  habuit  et  ideo  remissionem  pecca- 
torum  non  exigit.  Opera  autem  virtutum  fecit  in 
spiritu.  Bene  ergoEcclesiaspiritum  duplicempetity 
quia  et  remissione  peccatorum  indiget  qua  non  in- 
diguit  Christus ;  et  coUatione  virtutum,  quas  ex 
plenitudinesuatribuitChristus  qui  suam  in  eospem 
ponit.  Hinc  Elias  dicit  ad  Eliseum  :  Si  videris  me 
quando  toJJar  a  te^  fiet ;  si  non,  non  erit{IV Reg.  n) 
Quia  nisi  quis  oculos  fidei  in  illum  figat  credens  re- 
surrectionem,ascensionemet  ceetera  credenda,  pe- 
titionis  fructum  non  recipiet.  Elias  pallio  ilumen 
percussit,  quiaChristus  per  incarnationem,  quatan- 
quam  indumentose  induit,fluvium  nostra^mortalita- 
tis  destruxit,  et  ipse  transivit,  et  nobis  ad  vitam 


tibi,  aliter  proximo  metiaris,   imponens  jj  transitum  dedit.  Eliseus  vero  eodem  pallio  flumen 


1186  nec  digito  velis  movere. 

UIV.  Disputare  a  cedro  ad  hyssopum. 

avit  Salomon  super  Jignis,  a  cedro  quee  est 
0,  usque  ad  hyssopum  quiv  egrediturdepa- 
^ Reg.  iv).  Salomon  Christus ;  cedrinomine, 
» gloriae  in  electis ;  hyssopi,  quee  herba  hu- 
petrsR  adhserens,  humilitas  Christi  acci- 
cedro  usque  ad  hyssopum  SaJomon  dispu- 
lando  ab  alta  gloria  coclestium  usque  ad 
imilitatem  dcscendens  Christus  pervenit. 
)que  nomine  piavorum  elatio  designatur. 
)xDominiconfringenliscedros{PsaJ.xx\iu) 
9rgo  Christus  usque  ad  hyssopum  disputat, 
erbosethumiles  ipse  dijudicat.  Superligna 


percussit  et  non  dividitur.  Item  dicit :  Ubi  est  nunc 
Deus  EJiae  ?  {Ibid.)  et  tunc  dividitur,  quia  Ecclesia 
nisi  ad  invocationem  Christi  virtutes  nullas  potest 
facere,  ipso  dicente  :  Sine  me  nihil  potestia  facere 
{Joan,  xv).  Nihil  enim  humanum  studium  potesti 
nisi  adsit  divinum  adjutorium. 

TiT.  CVII.  Quid  sit  a  canibus  et  avibas  comedi. 
Qui  mortui  fuerintdeJeroboamin  civitate  oome' 
dent  eos  canes  ^quiin  agro,  vorabunt  eos  avea  cwli 
(III  Reg,  xiv).  Quia  et  qui  fide  tenuis  positus  est 
in  Ecclesia,  simortalibuspeccatis  moritur,  a  cani- 
bus  qui  circuierunt  civitatem,  id  est  sanctorum 
sententiis  increpatur,  arguitur  etdamnatur.  Hisunt 
qui  infideles  vel  f area  «h\vQi>xQ&iV<ms^^^is^as^^ 


691 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


692 


oviliasancta  custodiunt.  Qui  autem  extra  Ecclesias  A  excedamus,  et  ipsius  Christi  actus  et  verbatandem 

vitiis  moritur,  illse  volucres  quas  semen  secus  viam 

sparsum  comedunt,  eum  devorant,  id  est,  ad  aeler- 

num  interitum  peccatis  onustos  secum  ducunt  in- 

corporatos. 

TiT.  GVIII.  Dc  filio  vidufo  ad  EJiseo  suscilato. 

Filium  vidu9B  qui  aegrotaverat  et  mortuus  est  in 
sinu  ejuS;  ut  suscitet  Elias  tollit  de  sinu  ejus  in 
coenaculum,  ponilque  in  lectum  :  ubi  ter  eum  cor- 
pore  suomensus  perorationemsuscitat  (IV  Heg,  iv.) 
Filius  moritur  in  sinu  matris,  dum  spiritus  moritur 
in  delectatione  pravae  conversationis.  Unde  et  in 
sinu  uxoris  Samson  ceecatur.  Hic  ut  vivat  prius 
removetur  a  sua  vana  conversatione,  quia  prius  est 
relinquendum  malum.  Inde  portavit  in  ca^nacuium 
Ecclesiae,  id  est  monasterii,  ubi  habitat  Deus.  Ibi 
in  lecto  contemplationis  positus  super  se  ter  Deum 
sentit  mentiri,  dum  mente,  ore  et  opere,  Deum  re- 
cipit,  nullacogitans,  Ioquens,aut  operans  nisi  quse 
Dei  sunt,  ut  jam  vivatin  virtutibus,  etquiescatnon 
in  agro,  non  in  molendino,  sed  in  lecto  illius  pacis 
quae  hic  incipit,  in  futuro  consummatur.  Item 
sciendum  quod  vidua  hsec  animam  significat,  de 
qua  dicitur :  Pavit  stcrilem,  et  viduw  non  benefecit 
(Job,  xxiv).  Quod  est  carnem  a  fructu  boni  operis 
sterilem  nutrire,  et  animaenonprovidere,  cujusma- 
ritusChristus  estmortuus.Hujusvidueesinus  estca- 
ro,  filius  opus  est.  Qui  moritur  in  sinu,  id  est  in  carnis 
delectatatione,  sed  prsedicto  modo  eum  suscitat  Elias 


B 


imitemur.  Mundemus  primo  cogitata,  deinde  dicta, 
post  opera  nostra  aqua  poenitentiae,  ut  ubi  ab  igne 
divino  mereamur  assumi,  qui  quidem  comhurit 
consumendo  vitia,  et  illuminat  claritatem  dando 
aeternam.  Post  tale  sacrificium  sequitur  pluvia  di- 
vinse  gratiae  ad  orationem  Eliae  super  terram,  (juie 
fuerat  arida  tribus  annis  et  mensibus  sex,  quanto 
tempore  Christus  praedicavit,  dum  ex  evangelica 
prsedicatione  in  lacrymas  conpunctionis  et  deside- 
rionim  aeternee  consolationis  resolvimur. 

TiT.  CX.  Dc  incarnetionc  Verbi   figarata  per  vas 
novuin  in  quod  Eliseus  salein  misit, 

Aquae  Jericho  pessimae  erant  et  terrasterilis.Ro- 

gatus  ergo  Eliseus  eas  sanare  misit  sal  in  vas  no- 

vum  fictile,  et  demersit  illud  in  flumen,  et  sanatae 

sunt  aquoi  pessimae,  et  terra  sterilis  {IV  Reg.  ii). 

Jencho  sunt  populi  mali   et  a   fructu  boni  operis 

aridi.  Vas  novum  fictile  :  vel  sancta  Virgo  quae  fuit 

vas  novum  per  virginitatem,  et  fictile,  quia  terre- 

num  ;  vel  vas  novum  Christi  caro  est  nova,  quaesine 

peccato  nova  generatione  creata  est,  id  est  de  matre 

sine  patre  :    quae  est  quarta   et  nova  generatio  et 

fictilis,  quiamortalis.  Sal  autem  est  sapientia,  Ver- 

bum  scilicet  Patris.  Sal  iste   dum   mittitur  a  Deo 

Patre  in  vas  novum,  id  est  in  uterum  Virginis,  vel 

in  carnem  assumptamde  Virgine,  ubi  latuitdivini- 

tastanquam  invase  ;sanatae  suntaquae,  id  estgen- 

tes  quae  receperunt  vas  in  quo  estsal,  id  est  Chri- 


TiT.  CIX.  De  mysterio  aliaris  ab  Elia  constructi  C  8*uniinquo  est  divinitas.Namsalin  vase,  divinitas 


ct  actorum  ab  eo  circa  ipsmn. 
Elias  wdificavit  altare  de  duodecim  lapidibus. 
In  circuitualtarisfecitaquseductumquasiduas  are- 
nuculas  [aratiunculas]  [III  Reg.  xviii),  Supponit 
ligna  ;  et  bovemsuper  ligna  divisit ;  et  fecit  primo, 
secundo,  et  tertio  aquam  super  infundif  quousque 
impleretur  aquaeductus  circumaltare.  Altare  fideles 
sunt  vel  quaelibet  congregatio  ex  his  qui  fidem  se- 
quuntur  duodecim  apostolorum.  Aquaeductus  dua- 
rum  arenucularum  [aratiuncularum]  flumina  lacry- 
marum  ex  corde  contrito  pro  timore  gehennae  et 
desiderio  vitae  aeternae.  In  altari  componuntur  ligna, 
sanctorum  scilicet  dicta  et  facta  in  exemplum  cre- 
dentibus.  Bos  quoque  superponitur,  id  est  Christus, 
qui  super  omnes  actus  suos  in  exemplum  proponi-  D  manus  suas  manibus  ejus  et  praecepit  ut  per  fene- 


in  carne  est.  Vas  habens  sal  in  aqua  est  Christus 
Deus  et  homo  in  gente.  In  nobis  quoque  sunt  vitia 
etpeccataaquae  amarae,  quae  terram  nostram,  id  est 
animam  faciunt  sterilem,  et  submergunt  in  interni 
profundum.  Ut  ergo  sanentur  aquae  nostrae,  opera 
videlicet  nostra,  etterra  efficiatur  vitae  fructui  ido- 
nea,  exuamus  veteremhominem  cum  actibus  suis  : 
et  induti  novum  eflectique  vas  novum  a  vitiis  mun- 
demur ;  recipiamus  sal  verao  sapientiae  h  qua  su- 
mus  condili,  et  in  novo  homine,  qui  non  moritur, 
conservemur  intacti. 

TiT.  CXI.   Do  prfvlntormn  in  saqittandis   at  peri- 

mendis  vitiis  offwiOy 

Rege  Tsracl  tenente  arcum  superposuit  Eliseus 


tur  ;  super  utrumque  aqua  ter  efl^unditur,  dum  quis 
imitatur  Christum  et  sanctos,  et  aqua  compunctio- 
nis  verba,  cogitationes  et  operamundat,  nec  cessat, 
donec  fossa  prima  et  secunda,  id  est  per  mortem 
praesentem  et  gaudium  futurum  compleatur.  Tunc 
ignis  Dei  holocausta  et  ligna  vorat,  dum  dicta  et 
facta  examinans  in  aeterna  eum  recipit  vita.  Discu- 
tiamus  ergo,  nos  fratres,  si  ad  altare  Dei  sumus 
doctrinam  apostolicam  sequendo.  Habeamus  in  cir- 
cuitu  nostro  et  timorem  gehennae,  et  desiderium 
patriae,  quasi  duas  fossas  quibus  compuncti  absti- 
neamus  a  malo  timore  poenae  et  faciamus  bonum 
amore  patriae.  Superponamus  nobis  exempla  sanc- 
torum^  tamquamquidamligna  quibuspremamurne 


stram  orientalem  jaceret  sagittam,  et  cum  jecisset 
ait :  SagittasaIutisDominicontraAssyrios{IVReg. 
xiii).  In  Joa  rege,  officium  regendi  populum  habente 
qui  officium  habent  regendi  animas  notantur.  Hi 
assumunt  arcum  et  jaciunt  sagittas,  id  est  Scriptu- 
ram  et  Soripturae  sententias,  et  verba  proferunt  ad 
vulnerandas  in  vitia  animas  contra  diabolum.  In 
arcu  enim  decornu  durities  VeterisTestamentiper 
chordam  Novi  tenditur,  ad  spiritualem  intellectum 
flectitur,  et  sagittas  salutis  contraantiquum  hostem 
dirigit.  Unde  de  sanctisdoctoribus  gentilitatemin- 
gredientibus  dicitur.  Cum  sagittis  et  arcu  ingredien- 
tur  illuc  {Isai.wn).  Dum  Scripturae  sacrae  dicta  pen- 
samus,  arcum  tendimus ;  dum  verba  doctrinae  da- 


693 


MISCELLANEA.  —  LIB.  III. 


684 


mus,  sagittas  emittimus.  Hoc  autem  ut  fiat,  Eliseus  A  Carnis  portat  fenum  et  murmurat,  sicut  fratres  sunt 


manus  suas  super  manus  regis  ponit,  quia  exemplis 
suis  et  gratia  actiones  reclorum  Dominus  dirigit  et 
protegit.  Et  notandum  quod  per  fenestram  orienta- 
lem  sagitta  salutis,id  est  prsedicatio  sanctaei  man- 
daiur,  quia  lumen  scientise  et  doctrinaa  primum  de- 
bent  recipere  qui  jacula  verborum  debent  emit- 
tere.  Iterum  jubet  jaculo  terrnm  pcrcutere.  Quod 
cum  tribus  vicibus  lecisset,  et  stetisset,  iratus  est 
contra  eum  quodnon  quinquies  vel  sexies  vel  se- 
pties  percussisset.  Quia  carnales  non  solum  iide 
Trinitatis  sunt  imbuendi,  scd  ut  quinque  sensibus 
impei*ent,  et  bonis  operibus  quae  per  senarium  ex- 
primuntur,  fructum  impcndant,  ac  septiformis  Spi- 
ritus  scientiam  meditentur  sunt  edocendi.  Fides 
enim  sino  istis  inortna  cst  (Jac.  ii). 


s  olo  corpore  habitantes  in  unum  (quod  bonum  et 
jucundum  est),  sicut  unguentum  unitatis  quod  est 
in  capite  Christo,  a  quo  in  barbam  usque,  id  est  in 
majores  et  fortiores  descendit.  Quob  utique  barba 
Aaron  est,  id  estveri  sacerdotis  Christi.  Quando 
non  inveniensaliamdignamhostiam  seipsum  obtu- 
lit  factus  hostia  et  sacerdos,  a  barba  venit  in  oram 
vestimenti.  Vestimentum  Ecclesia  tensa  in  cruoe 
ut  non  habeat  peccati  maculam  vel  duplicitatis 
rugam.  Ora  accipitur  pro  fine  seu  perfectione. /)0s- 
cendit  ergo  in  oram  (Psal,  cxxxii),  quia  Ecclesia 
peperit  monasteria.  Per  hanc  oram  caput  intraty 
quia  Christus  per  fraternam  charitatem. 
TiT.  CXVIl.  De  Ecclesiw  ad  vilem  comparatione. 
Vitis  ad  imiiationem  viise  nostrse  ipsam  defigit 


TiT.  CXII.  De  virtute  patientiw  per  adversa  mon-  Q  radicem,  propagine   oneratur,  brachiis    quidquid 


stranda,  et  ad  granum  sinapis  comparanda. 

Unguenta  nisi  commota,  aromata  nisi  incensa 
aut  trita  latius  nesciuntredolere.  Ita  sancti  qui  vir- 
tutibus  redolent  tribulaiionibiis  innotescunt.  Unde 
fides  eorum  grano  siiiapis  comparalur,  quod  vim 
suam  nisi  conirita  nescii  demonsliare.  Si  ergo  tu 
adversis  moveris,  si  tribulationibus  incenderis, 
tunc  quod  intus  caloris  per  charitatem  gerebas  et 
sapiebas,  foris  per  opera  ostendis.  Si  enim  fides 
nostra  fuerit  similis  grano  sinapis,  et  dixeris  monti : 
Transfer  te,  transferelur.  (Matth,  xvii). 
TiT.  CXIIl.  Do  duplici  pace, 

Est  pax  inchoata,  est  ctplcna.  Jnchoatam  disci- 
pulis  Veritas  dedit,  dicens  :  Pacem  meam  do  vobis 


comprehenditstringens,  se  erigit;  ex  qua  aliasar- 
menia  inciduntur,  alia  ne  reflectant  ligantur.  Sic 
radicatur  Ecclesia,  radicatur  in  fide,  carnis  propa- 
gine  oneratur.  Hsec  est  mulier  quae  morbo  inclinata 
sursum  non  potest  respicere  {Luc.  xiii).  Sed  respexit 
eam  Jesus,  et  ierrena  ejus  (Jisposuit  onera,  ut  brac- 
hiis  charitatis  sursum  se  erigat,  proximos  per  cha- 
ritatem  amplectaiur,  et  usque  in  arboris  cacumen 
se  erigens  coelo  se  inferat.  Sterilia  vitiorum  reci- 
duntur,  csetera  praecepiis  et  exemplis  ligantur. 

TiT.  CXVIII.Z>0  Noe  ot  Christo  a  suis  irrisis. 

Noeplantawit  vineam(Gen.  ix).  Christus  Judaicum 
populum.  Vinea  enim  Domini  Sabaoth  domus  Israel 
est.  Cujus  vinum  bibit  in  calice  mortis.  Tali  calice 


(Joan.  XIV),  plenamSimeonposcebat:iV«ncc/i//2i7to  C  inebriatus  obdormivit,  quoniam  tradidit  spiritum. 


servum  tuum,  Domine,  secundum  verbum  tuum  in 
pace  (Luc.  ii).  Prima  est  a  vitiis  non  a  poenis ;  se- 
cunda  a  vitiis  et  a  poenis.  Pax  igiturdesiderioCrea- 
toris  inchoatur ;  ex  manifesta  ejus  visione  perficitur. 
TiT.  CXIV.  De  peccatoris  captione  et  excwcationo. 
Occidit  rex  Babylonis  filios  Sedeciae  regis  in 
oculis  ejus,  et  post  eidcm  oculos  eruit,  ut  in  Baby- 
lonem  descendat  et  Bahylonemnonvideat(IV  Heg. 
xxv).  Sic  diabolus  bona  opera,  quo^proles  sunt  ope- 
i*antis,  interimit,  ut  haec  se  amitiere  quod  captus  est 
dolens  cernat;  peccaii  iamen  dolectatione  victus 
bona  quse  genuitaniens  volenset  vidensperdit.  Sed 
dum  videns  percutitur,  ne  contra  regem  Babylonis 
levet  brachium  virtutis,  exstinciis  moxcunctisfiliis 


Quod  irridendo  Cham,  id  est,  Judaicus  populus  vi- 
dit :  Quod  scilicet  per  crucis  ignominiam  mortuum 
ita  turpiter  crucifixum  nos  ut  Deum  adoramus,  hoc 
etiam  hodie  objicitur  nobis.  Hanc  autem  ignomi" 
niam  duo  fratres  fideles,  Grsecus  et  Latinus  testi- 
moniis  prophetarum  operiunt.Evigilansitaque  Noe, 
id  est  a  mortuis  resurgens  ('^hristus,  illummaledi- 
cit,  et  hos  benedicit. 

TiT.  CXIX.  De  Christo  et  fide  ejus  in  David  per 
stragem  GoUsb  et  arma  ejus  Bguratis. 
Goliatli  David,  diabolus  Christum,  superbia  pro- 
vocavit   humilitatem.  Contra   Goliam  David,  id  est 
( .hristus,  induitur  armis  (IBeg.  xvii),  circumcisione. 
scilicet,  templi  figuris,  et  multiplicibus  sacrificiis. 


oculos  amittit,  quia  hac  ipsa  inlelligeniia  luminis  D  Sed  quia  arma  prementia  non  adjuvantia  erant,  de- 


subtracta,  deinde  in  Bahylone  viiiorum  ipsam  sui 
confusionem  non  videt. 
TiT.  CXV.  De  hypocrisi  et  simulatione  virtutis. 
Noninduas  vestem  lana  linoque  contextam  [Deut. 
xxii).  I>ana  innocentia,  linum  subtilitas.  Maliiiae 
vestis  ex  iis  liuum  inierius  celat,  lanam  monstrat 
exierius.  Ex  lana  ergo  et  lino  vestem  induit  qui 
intus  subtilitHtem  malifiae  operit  et  simplicitatem 
innocentia;  foris  ostendii. 

TiT.  CXVl. /;eiw/i/7/i//ie  vitandoel  concordia 
servanda  prwsertim  in  claustris. 

Prsecordia  fatui  sicut  rota  carri  (Eccli.  xxxiii). 


ponuntur.  Lapides  quinque  accipiimtur.  Deponitur 
lex  et  accipitur  lex.  Deponilur  lex  figurativa,  acci- 
pitur  figuraia,  dimittitur  quod  velabat ;  namin  morte 
Domini  velum  templi  scissum  est  (Matt.  xxvii) :  et^ 
quod  velabatur  accipitur.  Accipiuntur  quinquelapi- 
des,  id  est  libri  de  flumine  prioris  populi,  ubi  vaca- 
bant  et  inutiles  erant  semper;  quos  fluvius  trans- 
gressione  Iransibat.  Mittunturin  peram  pastoralem 
id  est  in  caulam  boni  pastoris  Christi,  ubi  lacte  gra- 
tise  abundant  oves ;  nam  sine  gratia  lex  intelligi  et 
impleri  non  poterat.  Hoc  lac  mater  Ecclesia  satagit 
dare ;  sed  infidelis  non  qus^rit  acci^et^^d$^\ftA.^i2)S^>^ 


685 


APPENDIX  AD  HUGQWS  OPERA  DOGMATICA. 


696 


cui  det  non  invenit.  Lapidibus  quinque  torrentis 
^atiffi  armatus  uno  stravit,  quia  quinque  libri  aperti 
8unt,  sed  in  eis  unitas  charitatis  vincit.  In  quinque 
enim  porticibus  multi  jacebant  languidi,  sed  unus 
sanabatur.  Nam  nisi  charitas,  ex  qua  lex  et  pro- 
phetffiy  vincere  non  potest.  Deinde  proprio  illi  gla- 
dio  caput  abscidit.  Gladius  enim  diaboli  sunt  mali, 
scilicet  membra  ejus  quibus|  contra  Deum  et  ejus 
membra  pugnat.  Hunc  de  vagina  diaboli  extrahit 
David  noster,  cum  de  potestate  malorum  (^hristus 
membra  sua  diripit.  Sed  per  illum  diaboli  caput 
abscidity  quando  ipsum  per  Evangelii  preedicatio- 
nem  a  suis  membris  ejicit. 

TiT.  GXX.  De  rubo  qnem  vidit  Moyses  incom" 

bustum, 

Mittens  Deus  Moysen  ad  gentem  quam  preescie- 
bat  nunquam  igne  charitatis  arsuram,  ostendit  ei 
flammam  in  rubo,  a  qua  non  comburebatur  rubus. 
Flamma  in  rubo,  lex  in  illo  populo  peccatorum  spi- 
nis  pleno.  Rubus  non  est  combustus,  quia  verbo 
Dei  non  sunt  peccata  in  illis  consumpta.  Flamma 
rubum  mflammans  non  comburens,  persecutio  Ec- 
clesiam  purgans,  non  consumens.  In  qua  tantum 
Moysiy  id  estsolis  credentibus,  loquitur^  ad  quamac- 
cedere  prohibetur,  nisi  tollat  calceamenta  prius  de 
pedibuSy  id  est  nisi  abjiciat  priusvitiade  aflectioni- 
bus.  Quibus  tanquam  pedibus  itur  vel  ad  bonum  ardo- 
ris  vel  ad  malum.  Et  tu  ergo,  homo,  rubus  conceptus 
es  et  natus,  rubus  in  quem  in  vitiis  et  in  peccatis 
conceptus  et  natus,  spinas  quotidiegerminans  vitio- 
rum  q[uantumcunq[ue  etiam  proficias,  quia  nec  puer 
unius  diei  sine  peccato.  Fiat  autem  in  te  flamma 
verbi  Dei,qu8Bin  te  rubeat  et  consumat  spinaspec- 
cati.Non  sis  rubus  qui  non  consumitur.  Est  enim 
rubusaliusbonuSyaliusmalus:  uterque  habensflam- 
mam.  Nam  et  bonus  et  malus  aure  corporis  percipit 
verbum  Dei,  sed  malum  in  malitia  nequaquam  con- 
sumit.  Flamma  quoque  persecutionis  est  in  bono  et 
malo  rubo.  Malum  consumit  qui  in  tempore  tenta- 
tionis  recedit.  Bonus  non  consumitur,  sed  purgatur 
qui  probatus  qualis  fuerittribulationibusinnotescit. 
Fomax  enim  ligna  cremat,  aurum  purgat,  quia  tri- 
bulatio  et  bonum  efficitpuriorem  et  malum  ostendit 
deteriorem.  Ad  rubum  virtutis  si  vis  accedere  per 
imitationem,  solve  calceamentum  depedibus(Exod, 
lu).  Est  autem  aliud  calceamentum,  quod  solvit  acce- 
dMis  ut  audiat  et  exaudiat  Deum  in  rubo  loquentem; 
aliud,  quodsolvit  recedens  dum  non  exaudit  pro  su- 
Bcitando  fratris  semine  vicinum  monentem.  Primum 
sunt  vitia  que  dimittit  ad  justum  ac  sanctum  acce- 
dens;  secundum  prsBdicationis  officiumquodamit- 
tit  proximi  curam  relinquens.  Est  etiamtertium  cal- 
ceamentum,  quo  Ghristus  venit  in  mundum ;  dis- 
pensatio  incarnationis  su8b.  Ad  primum  ergo  calcea- 
mentum  relinquendum  omni  conatu  te  prcepara. 
Ad  secundum  procreandum  omni  sollicitudine 
stude.  Ad  tertii  corrigiam  solvendam  te  indignum 
cum  Joanne  judica  (Mare.  i ;  Luc,  in),  ut  et  vi- 
tiadeponaSy  et  coram  proximi  habeas,  et  my- 


B 


-^  sterium  incarnationis  Ghristi  temere  discutere  non 
audeas. 

TiT.  GXXI.  De  ferculo  Salomonis, 

Ferculum  tecit  sibi  rex  Salomon  de  lignis  Libani: 
columnas  ejus  fecit  argenteas,  reclinatorium  au- 
reum,  ascensum  purpureum,  Media  charitate  con- 
stravitpropter  Glias  Jerusalem  (Cant.  m].  Salomon, 
Ghristus  pax  nostra  qui  fecit  utraque  unum ;  fercu- 
lum,  Ecclesia  vel  quffilibet  sanctorum  congregatio 
ad  eeternum  convivium  animas  ferens ;  columne 
argente»,  qui  fortitudine  operis  alios  exemplo  por- 
tant,  etluce  prsBdicationisilluminant.  Reclinatorium 
aureum,  sBternee  felicitatis  fulgor,  in  qua  r^clina- 
tur  et  ab  omni  labore  quiescitur.  Ascensus  purpu- 
reus  est,  quia  ad  claritatem  illius  quietis  nonnisiper 
tnbulationem  venitur.  Quid  ergo  nos  miseri  acturi 
sumus?  In  hoc  ssbcuIo  columnce  nos  esse  non  pos- 
sumus,  in  quibus  nec  fortitudo  operis  nec  lumen 
emicat  prsBdicationis.  Reclinatorium  aureum  non 
habemus,  quia  spiritualem  regem  necdum  mente  as- 
picimus.  Ascensus  purpureus  non  sumus,  quia  pro 
Ghristo  eflundere  sanguinem  non  possumus.  Sed 
ad  hsBC  est  certa  consolatio,  amenus  Deum,  diliga- 
mus  proximum,  et  simul  nos  ad  Dei  ferculum  per- 
tingemus,  quia  scriptum  est :  Media  charitate  con-- 
stravit  propter  Blias  Jerusalem.  Persexumenim 
femininum  sermo  divinus  infirma  vocavit  mentium. 
Inter  columnas  ergo  argenteas,  inter  reclinatorium 
aureum,  et  ascensum  purpureum,  media  charitas 
p  inesse  dicitur,  quia  si  habes  charitatem,  eo  sine  dubio 
perveniSy  ubi  columna  erigitur,  et  ascensus  purpu- 
reus  tenetur,  et  reclinatorium  aureum  invenitur. 
Hinc  in  propheta  :  inter  thalamos  quinque  sunt  cu- 
biti  {Ezech.  xl),  quia  inter  perfectos  sunt  minores 
qui  quinque  sensibus  corporis  adhuc  depressi  de 
seeculo  aliqua  cogitare  coguntur.  Rex  itaque  noster 
fecit  ferculum  sibi,  quia  congregavit  Ecclesiam ;  de 
lignis  Libani  qusB  sunt  cedrina,  id  est,  de  patribus 
fortibuSy  mente  imputribilibus  :  et  hoc  sibi,  quia  ad 
glorificandum  seipsum. 

TiT.  GXXIl.  De  mutatione  vestis  sacerdotalis. 

Gum  personis  supervenientibus  animum  mutare 
ordini  sacerdotum  valde  est  necessarium.  Unde  per 
prophetam  dicitur,  ut  cum  sacerdos  intus  ministrat, 
Tx  westibus  lineis  utatur  [Ezech.  xLrv);  cum  egreditur 
ad  populum,  reponantur  esB  in  gazophylacio  sanc^ 
tuarii  (ibid.).  Gum  enim  sacerdos  intro  ingredi- 
tur,  subtilioribus  contemplationis  operibus  quasi 
lineo  indumento  utatur.  At  cum  ad  populum  egre- 
ditur  grossioribus  utatur,  quia  pro  utilitate  etiam 
ad  terrena  portanda  mores  suos  componere  de- 
bet. 

TiT.  GXXIII.  Tintinnabula  cur  pendebant  olim  ad 
vestem  sacerdotis,  et  in  eis  mala  punica. 

Vestimentis  sacerdotis  tintinnabula  adhibentur, 
ne,  si  de  eo  sonitus  ingrediens  et  egrediens  non  au- 
ditur,  moriatur (Exod.xxwiu) ;  quia vit»  viam  cum 
prsBdicationis  sonitu  opera  sacerdotis  clamare  de- 
bent,  et  illis  qui  intus  in  districtiori  vita  spem  ha- 


MISCBLLANEA.  ^  UB.  ni. 


686 


i  iis  qui  extra,  in  habitu  sseculari,  ne  contra 
n  Dei  provocans  moriatur.  Tintinnabulis 
)  mala  punica  junguntur.  In  malo  punico,  in 
b  uno  exterius  cortice  multa  grana  continen- 
ei  unitas  notatur,  quia  Ecclesiee  sic  multos 
fidei  foris  contegit,  ut  intus  diversitas  meri- 
teneat.  Ut  ergo  operibus  verba  jungantur, 
mtis  tintinnabula  adhibentur,  ut  per  omne 
icunt  unitatem  ejus  custodiant,  tintinnabulis 
mica  junguntur. 

CXXIV.  De  aqua  spiritnali  e\  naiurali. 
I  spiritualis  inservit  ei  qui  de  die  in  diem  re- 
r  spiritu  mentis.  Aquarum  usus  est  ad  lavan- 
i  potandum,  ad  cibos  coquendos ;  sicqueaqua 
ilis  et  immundum  a  sordibus  purgat  crimi- 
)t  sitienti  salutem  fit  fons  aquae  salientis  in 
etemam,  quam  qui  biberit  non  sitiet  in  seter- 
oan.  iv).  Divinum  etiam  eloquium  igne  Spi- 
incti  coquit  cibos  mentis ,  et  in  sensus  spi- 
I  convertit. 
iXV.  De  reginiSf  concubinis  et  adolescen- 

tulis  mysticis  veri  SaJomonis, 
Salomonis  multae  sunt  reginw,  multse  concu^ 
dolescentularum  non  est  numerus  {Cant,  vi). 
ult«e  sunt  mansiones  apud  sponsum :  alium 

alium  concubina,  alium  adolescentula  locum 
erminumque  pro  meritis  accipit  quousque 
9ns  liceat  ei  intrare  in  gaudium  Domini  sui 
ia  secreta  sponsi  rimari.  Nam  mulier  com- 
adpedes  locum  invenit,  Justa  ad  caput,  pia 
corpore.  Thomas  in  latere  Bdei.  Joannes  in 

latae  charitatis,  Petrus  in  sinu  Patris,  id  est 
ritatis,  Paulus  in  tertio  coelO;  hoc  est  in  in- 
pientiadsecretOy  hujusgratiam  sunt  assecuti. 
inmiseria  et  luto  fsecis  peccator  homo  plorat 
at  Plasmatori  et  Salvatori  suo  supplicans  : 
ne  de  luto  feecis  {Psal,  lxviii).  Et  quia  inpec- 
n  suorum  stercore  computruerat,  ut  lavandus 
r,  et  dum  abluitur  ne  cadens  inquinetur,  in- 
>tatue  supra  pedes  meos.  Isti  pedes  sunt  fides 
atio.  Istis  qui  lotusest,  ambulat,  stateteleva- 
ia  enim  ista  necessaria  tibi  noveriS;  quicun- 
tiverti  et  ad  Deum  reverti  desideras,  ut  sci- 
nbules,  stes  et  eleveris.  Primum  debes  pra- 
;ecundum  tibi,  tertium  Deo.  Ambulandum  est 
eniasproximo ;  in  templo  standum,  nerecidas 
n,  unde  ereptus  es,  ut  tandem  eleveris  ad 

unde  es  ejectus.  Docendus  est  proximus , 
li  ambulare,  a  se  scilicet  ad  alium  transitum 
non  tantum  verbo  sed  etiam  exemplo,  ut 
cueris  non  negligas  facere,  quod  est  stare, 
lelicet  cura  non  recedere,  utper  hoc  jam  ter- 
elum  debeas  elevari  :  quod  est  ad  Deum  pro 
um  mercede  ascendere.  Hinc  sancta  anima- 
ntur  ambulare ,  stare ,  elevari ,  pariterque 
r  rotae  ea  sequi  (Ezecb.  i). 
r.  GXXVI.  Cum  angelo  luctari  Jacob. 
I  cum  ad  parentes  rediret,  in  via  cum  angelo 
*i  quem  dom  tenet  in  femore  tenetur  et  tan* 


A  gitur  ac  claudicat  (Gen.  xxxii).  Parentes  nostri  an- 
geli  sancti  sunt  et  sancti  viri  in  vita  et  patria  coe- 
lesti  positi.  Angelus  Deus,  Jacob  quilibet  justus  ab 
hoc  exsilio  ad  patriam  parentum  tendens.  In  hac  via 
cum  angelo  luctatur,  quia,  dum  contemplari  Deum 
nititur,  velut  in  quodam  certamine  positus  more 
pugnantium  modo  superat,  cum  de  Deo  aliquid  intel- 
ligendo  degustat,  modo  succumbit,  dum  penetrare 
lumen  incircumscriptumnon  sufficiens  deficit  quasi 
temere  ausus.  Vincitur  angelus  dum  intellectu  intimo 
apprehenditur  Deus;  sedvictus  vincentem  in  unope- 
de  claudum  efflcit.  Pes  unus  amor  Dei,  alter  est  amor 
sseculi.  Qui  ergo  prius  duobus  pedibus  ambulabat, 
dum  Deum  videbatur  quserere  et  seeculum  tenere, 

n  cum  angelum  tenet,  uno  pede  claudicat,  quia  post 
suavitatem  divinse  agnitionis  crescit  in  homine  for- 
titudo  amoris  Dei ,  infirmatur  in  homine  fortitudo 
amoris  carnis.  Unus  sanus  remanet,  alter  clau- 
dicat,  quia,  debilitato  amore  sseculi,  solus  conva- 
lescit  amor  Dei.  In  ipso  solo  stat,  quia  pedem  amo- 
ris  saeculi  quem  in  terra  ponere  consueverat  a  terra 
suspensum  portat.  Et  nos  si  ad  patriam  redire  volue- 
rimuSy  in  via  preesentis  vitce  angelum  teneamus  ap- 
prehendendo  Deum,  ut,  pede  amoris  seeculi  a  terra 
suspenso,  solo  pede  amoris  Dei  ducamur.  Quod  non 
fit  nisi  rege  superbo  exstincto.  Unde  Isaias.  AnnOj 
inquit,  in  quo  mortuus  est  OziaSy  vidi  Dominum  se- 
dentem  snper  solium  excelsum  et  elevatum  (Isa.  vi); 
et  plenaeratdomus  a  majestate  ejus,  etc»,  quia,  cum 

Q  diabolus  a  desiderio  mcntis  occiditur,  mens  Dei  glo- 
riam  contemplatur. 
TiT.  OXXVII.  Poonitentiam  agere  in  cinere  et 

cilicio. 
Poenitentiam  egissent  in  cinere  et  cilicio  (Mattb, 
xii).  In  cilicio  notatur  asperitas  peccati  et  punctio ; 
in  cinere  pulvis  mortuorum.  Utrumque  hoc  adhi- 
beri  ad  poenitentiam  solet  ut  in  punctione  cilicii 
cognoscamus  quod  per  culpam  fecimus,  in  cinere 
quid  per  judicium  futuri  sumus.  Gonsideremus  in 
cilicio  pungentia  incitamenta  vitiorum;  in  cinere 
subsequentem  poenam.  In  asperitate  cilicii  videai 
homo  superbiendo  qui  fecit ;  in  cinere,  quo  peccan- 
do  pervenit. 
Trr.  GXXVIII.  De  malarum  cogitationum  etpecca" 

D  torum  et  ortu  et  defensione. 

Orientur  in  domibua  efjus  spinm  et  urticas^  etpa- 
liurus  in  munitionibus  ejus,  etc.  (Isa.  xxxiv).  Urti- 
cse  cogitationum  prurigo ;  spinee  peccati  punctio.  In 
domo  igitur  Babylonis  et  desideria  cogitationum 
surgunt  qu8B  exasperant,  et  peccata  hominum  quee 
pungunt ;  sed  haec  agentes  nequiores  habent  defen- 
sores.  Unde  subditur  :  Paliurus  in  munitionibus, 
Qui  tanta  spinarum  circumdatione  densescit  ui  prae 
asperitate  vix  tangi  possit.  Intus  igitur  urticse  et 
spincB  nascuntur,  sedutrfleque  exteriusperpaliurum 
muniuntur,  quia  minores  iniqui  mala,  faciunt,  sed 
nequissimi  majores  eos  tuentur.  Unde  Job  :  Protp- 
gunt  umbrw  nmbram  ejus  (Job  xl),  quia  peccato- 
res  in  quo  ipsi  sibi  conA^  «Q2(X  iS^w  ^%\»^2QS^> 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


700 


TiT.  GXXIX.  De  tripUci  osculo,  A 

Tiia  sunt  oscula  :  ad  pedes,  ad  manus,  ad  os. 
Pedes  sunt  misericordia  et  judicium.  Ex  misericor- 
dia  spes ;  ex  judicio  nascitur  timor.  Hic  timor  ini- 
tium,  spes  profectionem,  consummationem  sibi 
vindicat  charitas.  Si  judicii  timore  compungeris , 
pedi  judicii  labia  impressisti;  si  timorem  spe  mise- 
ricordiae  temperaveris,  misericordise  pedem  araple- 
xus  es.  Aliquando  alterum  sine  altero  osculari  non 
expedit,  quia  recordatio  solius  judicii  desperatio 
est,  ct  solius  misericordisB  securitatem  vanam 
gignet.  Manus  sunt  latitudo  et  fortitudo,  eo  quod 
tribuat  affluenter,  ct  defendat  potenter  quod  dede- 
rit.  Utmmque  osculatur  non  ingratus,  largitorem 
Deum  confitens  et  conservatorem.  Os  vero  estipsa  ** 
divinitas,  caput  enim  Christi  Deus.  Hoc  osculatur 
cui  aeterna  visio  ct  Trinitatis  donatur  cognitio.  In 
primo  osculo  oflerimus  peenitentiam  cordis  contriti 
et  humiliati ,  et  reportamus  remissionem  peccato- 
rum,  cum  audimus  :  Dimissa  sunt  tibi  peccata  mul- 
ta.  In  secundo  oflerimus  cum  gratiarum  actione 
condignos  poenitentife  fructus,  reportamus  perse- 
verantiam  bonorum;  et  iMc\im\  Qui porsoveravcrit 
usque  in/ineni,  hic  salvus  erit(Matth,\xi\),  Intertio 
prsesentamus  consummationem,  et  accipimus  glo- 


riam,  et  audimus  :  Gustate  et  videte  quoniam  suavis 
est  Dominus  (Psal.  xxxiii).  Hoc  osculo  Patrem  os- 
culatur  Filius,  quia  Nemo  novit  Patrem  nisi  Filius 
(Joan.  x)  Ego  in  Patre  et  Patcr  in  me  est  (Joan.  xiv). 
Osculum  autem  Spirilus  snncti  nobis  datum  est, 
quia  nobis  et  revelavit  Deus  per  Spiritum  sanctum, 
ait  Apostulus  (/  Cor.  ii).  Quibus  autem  revelat 
lucet  et  accendit :  lucet  ad  cognitionem,  accendit 
ad  amorem.  Charitas  enim  diffusa  est  in  cordibns 
per  Spirituw  sanctum  (liom.  v)  qui  nobis  instar  apis 
ceram  et  mel  portantis  accendit  lumen  scientise,  et 
infundit  saporem  gratiee. 

TiT.  CXXX.  De  laudo  et  utilitate  psalmodise. 

Eliseus  cum  ei  spiritus  prophetise  deesset,  psal- 
tem  sibi  appiicari  prsecipit,  ut  per  laudem  psalmo- 
diee  ad  eum  spiritus  prophetiee  descenderet  (/V 
Reg.  iii).  Vox  psalmodiae  cumperintentionemcor- 
dis  agitur  omnipotenti  Deo,  ad  cor  iter  paratur,  ut 
intentsB  menti  vel  prophetiae  vel  compunctionis 
gratia  infundatur.  Unde  :  Sacrificium  lamlis  honori- 
(icabit  me,  et  illic  itcrquoostendam  illi  salutarc  Dei 
(Psal  xLiii).  In  sacrificio  igitur  laudis  fit  Jesu  itcr 
ostensionis.  Jesus  enim  Salvator  dicitur.  In  psal- 
modia  igitur  devotee  menti  semper  gratia  infunditur 
coslitus. 


LIBER  QUARTUS 


SERMONES,  SERMONUM  FRAGMENTA,  EPISTOL^E,  ETC. 


TiT.  I.  De  Annuntiatione  et  incarnatione  Verbi;de  C 
paradiso  spirituali  et  quw  in  eo  sunt. 
lieverterey  virgo  Israely  roverlere  ad  civitates 
tuas.  Usquequo  deliciis  dis^olveris,  filia  vaga  ?  Quia 
creavit  Dominus  novum  super  lerram.  Mulier  cir- 
cumdabit  virum(Jer.  xxxi).  Quasi  dicat:  Misericor- 
diw  Domini  plena  est  terra  (Psal.  xxxii),  quia  veritas 
de  terra  orta  est  (Psal.  lxxxiv).  Christus  do  virgine 
Maria  natus  est.  Terra  prius  maledicta  in  peccatis 
primi  hominis,  nunc  benedicta  in  gratia  secundi 
hominis,  tandem  beata  in  gloria  Dei  Patris.  Unde : 
Benedixisti,  Domine^  tcrramtuam(ibid.).  Priusger- 
minabatspinaseltribulos;hodie,quia/>oiiii/2usc/e(/i^ 
benignitatem^  terradedit  fructum  suum(PsaI.  lxvi). 
O  quanta  benignitas  quod  missus  Gabriel  ait  Vir-  *^ 
gini :  Ave,  gratia plena,  Dominus  tocum^  benedicta 
tu  in  mulieribus  (Luc  i).  Et  Elisabeth  •:  Denedictus 
fructus  ventris  tui(ibid.)^eve  Dominus  deditmultam 
benignitatem  angelicce  salutationis  et  divinse  bene- 
dictionis,  quia  item  terra  nostra  dedit  fructum  suum^ 
id  est  Maria  protulit  Christum  fllium  suum,  non 
jam  sicut  prius  spinas  et  tribulos,  sicut  scriptum 
est  Deum  Adam  inobedienti  dixisse :  Quia  obcdisti 
voci  uxoris  tuic  plusquam  meae,  maledicta  terra  in 
opere  tuo  (Gen.  iii).Gum  •peratus  eam  fueris,  noii 


dabit  fructum  suum,  sed  spinasct  tribulos  germina- 
bit  tibi.  Usque  hodie  obedit  Adam  voci  uxoris  suje. 
Maledicilur  leiTa,  germinat  spinas  et  tribulos.  Ha- 
bet  unusquisque  in  paradiso  juxta  se  et  in  se  sei^- 
pentem,  Evam,  Adam,  etterram,  paradisum  Dei 
et  caetera.  Paradisus  est  quselibet  congregatio ;  ser- 
pens,  diabolus;  Evae  vox,  carnis  delectatio ;  Adam, 
spiritus.  Terra  est  ipsa  caro.  Ad  suggestionem 
serpentis  Adam  obedit  voci  suce  uxoris,  dum  ad  im- 
missionem  diaboli  conseuiit  spiritus  delectationi 
carnis  suse.  Tunc  maleilicitur  terra  carnis  nostrse, 
nec  profert  fructum  vitie  jeternaj ,  fructum  gloriae 
sempiternse,  sed  spinas  culparum  et  tribulos  po)na- 
rum.  Sunt  autem  duo  genera  spinarum  :  unum  car- 
nis,  alterum  spintus.  Spinee  carnis  sunt  peccata 
quse  per  carnem  geruntur  etpeream  transiguntur, 
ut  luxuria,  gula.  Spinae  spiritus,  quse  per  spiritum 
committuntur  vitia,  utira,  individia.  Istae  sunt  spin», 
quse  juxta  Prophetam  producunt  rhamnum  iPsal.  . 
LVii).  Ex  his  spinis  recipiuntur  fructus  vitae,  sed  duo 
tribuli  poenoe.  Unustribulus  est  ignis  carnemexsu- 
perans,  quinunquamexstinguitur;  secundustribu- 
lus,  animum  corrodens  vermis  quinunquain  mori- 
tur.  Nobis  itaque,  fratres,  valde  metuendum  est  ne 
forte  serpens  qui  in  paradiso  congregationis  circuit 


MISCELLANllA.  —  UB.  IV. 


702 


Q8  quem  devorel,  Evam  nostram  ita  decipiat 
m  obediat  voci  uxoris  suae,  id  est  spiritus 
consentiat  delectationi  carnis  nostrae,  carnis 
faciens  in  desideriis.  Clamat  enim  quotidie 
is  Eva  ad  Adam  cui  si  consentit  maledicitur 
ainat  spinas  culparum  et  tiibulos  poena- 
Elrgo  priusquam  spinas  nostrae  producant 
um,  scinitemur  viam  nostram  ne  per  viam 
iim  gcneremus  nobis  tribulos  psenarum ;  et 
imur  ad  Dominum  per  prophetam  nos  revo- 
lubi  dicit:  rtcvertcrOylsraoJ  virgo,  Virgoest 
a  Deo  pura  creata  et  integra.  Virginum  au- 
ia  prudens,  alia  fatua  :  Fatnay  qufB  ncceptis 
libus  Don  snmpsit  oloum  secnm  ;  prudens  quae 
l  olenm  in  vasis  suis  cnm  lampadiJjus  {MattJi. 
iampas  estcaro  quamaccepitprudenset  fatua 
Sed  prudens  in  sua  lampade  oleum  sumpsit, 
misericordiam.  Sicut  enim  oleum  caeteris 
bus,  sic  misericordia  proestat  aliis  charitatis 

U8. 

primum  seipsum  debet  ungere  omnis  homo 
ter  ;  deinde  proximum.  Tripliciter  seipsum 
mgat  miserando  animae  sua)  per  cordis  con- 
)m,  oris  confessionem,  el  operis  satisfactio- 
)e  hac  prima  prius  sibi  inferenda  misericor- 
tur :  Miserore  animiv  tno)  pJacens  Deo  (EccJi. 
\n  proximo  condonando,  si  laesit  ;docendo,  si 
t ;  necessaria  ministrando,  si  indiget.  Hoc 
oleum  misericordia)  sibi  et  proximo  fatua 
lon  sumitetideo,  cum  venerit  et  pulsaverit, 
eturet  trudetur  in  tcnebras  exteriores.  Ideo 
ritae  Dominus  revocat  eam  a  via  sua  prava 
:  BeverterOy  revertere;  virgo  JsraeJ.  Quasi 
Ovirgofatua,  si  vis  esse  virgo  sapiens,  sis 
srael,  qua?  sciiicet  videas  Doum  ;  sic  enim 
•etatur  Israel.  Revertere  et  iterum  revertere, 
ipliciteream  revocat,  priusa  maload  bonum, 
;  ad  virtules  ;  secundo  a  bono  ad  prsemium. 
a  quo  eam  revooat  est  locus  miseriae  et  lu- 
jcis,  in  quo  jacens  peccator  homo  plorare 
3t  supplicare.  Ambulet  igitur  quicunque  Do- 
stproximum  docendo,  stet  seipsum  corri- 
,  elevetur  mercedem  operum  a  Deo  exspe- 
et  recipiendo.  Hinc  sancta  animalia  rotas 
ites  in  Ezechieleleguntur  ambulasse,  stetisse 
i  esse  (EzecJi.  i),  quia sancti  doctores,  rotas, 
Scripturas  sanctas  sequentes  ambulant  do- 
stant  so  castigando,  elevantur  ad  Deum 
do.  His  itaquc  pedibus  spiritualibus,  fratres 
Hmi,  rcvertatur  unusquisque  nostrum  ad 
ip8onosadsevo<'ante:  ReverterOy  reverterey 
imo  ut  revertamur  do  ^gypto  ad  desertum, 
n  via  trium  dierum  sacriBcemus  Deo  nostro; 
.0,  ut  de  deserto  revertamur  ad  terram  pro- 
nis.  Jam  /Egyptum  hujus  mundi  dimisimus, 
enimus  addesertum  monasticBeprofessionis. 
im  claustrumsolitudoet  doscrtum,  ubi  dese- 
(  non  solum  nostra,  sed  etiam  nos  ipsos.  In 
minocaveamusnemente  redeamus  ad  i^Sgy- 


Aptum,  etsuspiremusadollascarnium  i^gypti.  Pro- 
ficiscendumautem  noverimus  ad  terram  viveutium 
non  per  latam  viam  quse  ducit  ad  mortem,  sed  per 
angustam  quae  ducit  ad  vitam.  Hinc  praecipit  Do- 
minus  filiis  Israel  :  Per  terram  Seon  regem  Amor- 
rhseorum  transibitis  :  et  caetera  superius  dicia  us- 
que  ad  regem  diabolumqui  nos  quaerit  concludere 
ad  tres  civitates  citra  et  ultra  Jordanem  positas, 
dum  ad  terram  lactis  et  mellis  tendimus.  Rever- 
tamur.  Hoc  est  enim  quod  sequitur,  reverterey 
ctc.  Ubi?  ad  civitates  tuas  (Jer.  xxxi),  iuquit. 
Tres  sunt  civitates  spirituales  ad  quas  revocamur. 
Prima  est  mens,  secunda  Ecclesia  terrestris,  tertia 
ccelestis.  In  civitatemmentiscongreganturvirtutes; 
in  civitatem  Ecclesiaecongreganturboni  ct  mali;  in 

B  civitatemcoelestemsoliboni  recipiuntur.  Insingulis 
singula  dantur  bona.  In  prima  (Ides,  spes,  charitas, 
solis  bonis.  In  secunda  sacramenta,  ut  baptismus, 
bonis  et  malis.  In  tertia  gloria  solis  beatis.  Dc  prima 
dicitur :  Jn  matatino  interficiebam  omnos  peccatores 
terrse,  ut disperderem  de ci vitate  Domini omnes ope^ 
rantes  iniquitatom  (PsaJ.  c),  id  est  ut  destruerem 
omnes  a  menteimmundos  spiritus,  qui  operanturin 
ea  vitiaet  peccata  desecunda:  Magnus  Dominuset 
JaudabiJis  nimis  in  civitate  Dei  nostri,  etc.  {PsaJ. 
XLvn).  Hsec  est  Ecclesia  quae  in  monte  sancto  con- 
stituat  est,  m  qua  magnus  Dominus  peccata  dimit- 
tendo,  nimis  laudabilis  praemia  promittendo.  De 
civitate  ccelesti  dicitur  :  GJoriosa  dicta  sunt  de  te, 

p  civitas  Dei  (PsaJ.  lxxxvi).  Haec  est  civitas  de  qua 
vere  gloriosa  dicuntur,  et  in  qua  dantur,  quia  quod 
ocuJus  non  vidit,  etc.  (/  Cor.  ii),  ubi  lux  sine  nube, 
vita  sine  fine,  satietas  sine  fastidio,  gloria  sine  ter- 
mino.  O  quam  gloriosum  est  choris  angelicis,patriar- 
chaioim  coetibus,  apostoloru  n  senatui,  turmis  mar- 
tyrum,  confessorum  et  virginum  interesse  societati- 
bus,etcumeisDeumIaudando  regnare!  Nositaque, 
ut  ad  civitatem  istam  perveniamus,  revertamur  in 
praesenti  ad  civitatem  mentis  et  Ecclesiee,  sed  quia 
non  est  voJentis;  sed  nec  currentis,  sed  miserentis 
Dei  {Rom.  ix) ;  crea  vit  Dominns  novum  super  terram 
Quasi  dicat  :  Revertere,  virgo  Israel,  quia  in  auxi- 
lium  tuum  fecit  incarnari  Filium  suum  Deus  Pater 
qui  creavit  novum  super   terram.  Quod  novum : 

D  MuJier  circumdabit  virum.  Maria  virgo  concipietin 
utero  Ghristum.  Vere  hoc  est  novum,  nova  genera- 
tione  procreatum.  Tres  aliae  generationes  praeces- 
serunt ;  nam  quatuor  sunt  :  Prima,  sine  patre  et 
matre ;  secunda,  de  patre  et  sine  matre ;  tertia,  de 
patre  et  matre  ;  quarta,  de  matre  sine  patre.  FVima 
generatione  Adam  venit  in  mundum,  secunda  pro- 
ducitur  Eva,  tertia  homo  nascitur,  quarta  inaudita 
est  et  nova.  Quia  Ohristus  venit  in  mundum,  natus 
estetmundum  redemit.  Yalde  creavit  Dominus  no- 
vum  super  terram.  Hoc  est  illud  novum  quo  Elli- 
seus  aquam  Jericho  amaram  sanavit.  MuJier  igitur 
circumdabit  virum.  Vir  iste  dicitur  circumdatus  a 
muliere,  quia  Moyses  circumscriptus  dicitur  a  fiscel- 
la  scirpea.  H»c  autem  ^«X  \Yi%Ci\i^«N».^^s^^>»^ 


708 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


704 


concepit  et  virgo   peperit  Salvatorem,  ut  latius  in 
alio  dicemus  loco. 

TiT.  II.  DeScriptursestatura,  altitudine  et  aspectu 

horrihili, 

Staturaeratrotis  etaltitudoethorrihilis  aspectus 

(Ezech.i).  Staturaest  bonae  vitee  operatio  ;  altitudo, 

ccelestis  regni  promissio ;  horribilis  aspectus,  terror 

gehennae.  Statura  est  in  rectitudine  prseceptionis ; 

altitudOy  in  celsitudine  supernse  promissionis ;  hor- 

ribilis,  aspectus,  insuppliciisequentis  minisetter- 

roribus.  Scriptura  ergo  sacra,  quoe  estquasi  rota, 

dum  ab  inferiori  historiaevolvituradsuperius  alle- 

goriaByhabetstaturum,  quia  moresadstandum  diri- 

git,  ut  mens  audientis  ad  inferiora  non  incurvetur. 

Habet  altitudinem,  quia  vitae   aeternae  gaudia  pro- 

mittit ;  horribilemaspectum,  quia  reprobis  supplicia 

minatur  gehennse.  ^tat  recta  in  praeceptis  cum  di- 

cit  ;  Declina  a  malo  et  fac  honuin  {Psal.  xxxvi).  Et 

Paulus  :  Mortificate  mernhra  vestrat  quse  sunt  super 

terram{CoL  iii).  Alla  est  inpromissionibuscumdi- 

cit.  Erit  vobis  mensis  exmensey  et  Sahhatum  exSah- 

bato{Isa.  lxvi),  idestperfectioglorieeexperfectione 

vitee,  el  quies  coelestis  retributionis  ex  cessatione 

pravi  operis.  Horribilis  nimis  dum  dicit  :  Vermis 

eorumnonmorieturet  ignis  non  exstinguetur  {thid.) 

Scriptura  ergo  sacra   et  admodendo   recta  est,  et 

promittendo  alta,  et  minando   horribilis.  Hsec  tria 

breviter  in  quatuor  comprehendit  Apostoius,diccns: 

Utpositiscomprehenderequddsit  latitudOy  longitudo 

Buhlimitas  et  profundum  (Ephes.  lu).  Latitudo  et 

longitudo  Bid  staturampertinent,  propter  opera  cha- 

ritatis  quae  extendilur  usque  ad   inimicos  quae  est 

latitudOf  et  propter  perseverantiam  quae  est  longi' 

tudo.  SublimitasiipsQ.  est  altitudo  seternorum  quam 

necoculus  vidit,  etc.  (ICor.  n).  Profundum  horribi- 

lis  aspectus  ineestimabile. 

TiT.  III  De  lamentatinnihuSj  carmine,  et  vsein  lihro 

Ezechielis  scriptis. 

In  libro  prophetice  scriptae  erant  lamentationes, 
quia  in  eo  scriptae  aunt  poenitentiee  peccatorum  ; 
carmen,  quia  ibi  preenuntiantur  proemia  justorumet 
gloria,  etvse,  quia  expressaestillic  damnatio  repro- 
borum  {Ezech.  ii).  Utergopeccatapunias,  legequse 
in  eo  scripta  sunt  lamenta.  Scindite  corda  vestra, 
etc.  {JoeL  ii).  Et  iterum  :  Miseri  estote  et  lugete 
{Jac.  iv).Luctu8  vesterin  gaudium  Domini  conver- 
tetur,  et  gaudium  in  mcerorem.  Ut  de  promissione 
gaudii  sequentis  hilarescas,  cognosce  quce  in  eo 
scripta  sunt  eeterna  carmina.  Ex  lapide  pretioso  et 
muado  omnes  platese  sternenturj  et  per  universos 
vicos  ejus  alleluia  cantahitur{Toh.  xiii).  Hoc  nobis 
carmen  cceleste  nuntiare  venerant  qui  concorditer 
clamabant :  Gloria  in  excelsis  Deo  {Luc.  ii).  Sed  si 
adhucmenteinhaeres  sseculo,  si  interrenis  volupta- 
tibus  delectaris,  nec  amare  potes  seterna  gaudia 
quee  audis,  cognosce  quoque  tu  quod  in  eo  scriptum 
est :  Ligaiis  manihus  etpedihusmittite  eumin  tene. 
bras  exteriores,  ibi  erit  (letus  et  stridor  dentium 
^Maitb.nn)]  ibi  rm  reproboromi  8criptuin  sst : 


B 


A  Vermis  eorum  non  morietury  et  ignisnon  exstingue- 
tur{Isa.  Lxvij.  Ibi  damnatis  et  repulsis  dicitur  :  Ite 
maledicti  in  ignem  oeternum  {Matth.  xxv).  In  his 
omnis  eruditio  continetut*.  Peccasti  et  te  poenitet. 
Vis  ad  poenitentinm  apronflam?  docearis  ibi  inve- 
nieslamcnla.  Spe  coelestium  gaudiorum  revelari 
desideras  ?  ibi  ad  consolationem  tuam  invenies  car- 
men.  Si  vero  mala  perpetrasti,  et  ad  nullaspoeni- 
tentise  lamentationes  inclinaris,  et  ad  nulla  cacles- 
tium  gaudiorum,  velis  nolis,  inscriptum  auditurus 
es  vse,  ut  is  quem  nec  timor  ad  poenitentiam  humi- 
liat,  nec  spes  ad  superna  prtemia  exaltat,  in  damna- 
tionis  suae  poenam  quam  prospicit  cadat.  Mala  ergo 
quee  egimus  per  poenitenliam  puniamus,  ut  per  la- 
menta  compunctionis  ad  carmen  vitee  perveniamus, 
ne  siafnigi  nolumuspoenitendo,  voepostmodumsine 
fine  sentiamus. 

TiT.  W.  De  arcaNoead  Ecclesiam  comparatione. 
Arca  qua?  trecentos  cubitos  in  longitudine,  sexa- 
ginta  in  latitudine,  triginta  in  altitudine  habens,  in 
uno  cubilo  terminatur  (Gen.  vi),  est  Ecclesia  quae, 
inferius  lata,  superiusest  angusta.  Lata  carnalibus 
tanquam  animalibus,  angusta  in  paucis  spirituali- 
bus  ad  unum  cubitum  colligitur,  ad  unum  scilicet 
hominem,  qui  est  sine  peccato.  Videmus  mullos  in 
Ecclesia  carnis  voluptate  dissolvi,  iracundiao jurgiis 
et  odiis  disrumpi.  Quos  cum  Ecclesia  tolerat,  ut 
convertat,  sic  portat  ut  in  arcse  latitudine  deorsum 
bestiaemorantur.  Videmusalips  propriis  conlentos 

Q  esse,  injuriam  non  facere,  odium  non  habere  :  sed 
quia  isti  jampauci  sunt,  angustatur  arca.  Alios  con- 
spicimus  etiam  concessa  contemnere,  inimicos  dili- 
gere,  carnem  a  cunctis  voluptatibus  domare,  con- 
templationis  penna  in  altum  levari.  Sed  quia  tales 
valde  rari  sunt  jam  arca  juxta  cubitum  ducitur,  ubi 
homines  et  volatilia  continentur.  Hujus  unius  cubiti 
est  margo  quam  propheta  vidit  ante  thalamos  {Ezech. 
xLvi).  Margo,  fides  ;  thalami,  electorum  corda  in 
amore  Dei  ferventia.  Margo  ante  thalamos,  fidcs 
ante  charitatem.  Nemo  enimpotest  amare  queenon 
credit.  Est  autemunius  cubiti,nondivisiaperschi- 
smata,  sed  in  unitate  perdurans,  ad  thalamum  cha- 
ritatis  et  eeternae  quietis  p^^rducit. 
TiT.  V.  Cur  candelahro  comparetur  Cbristas. 

D  Facies  candelahrum  uuctile  de  auro  purissimOy 
hastile  ejus  et  calamosscyphos  etspheerulas  aclilia 
exipso  dependentia  {Exod.  xxv).  Candelabrum  est 
Ghristus,  qui  in  natura  humanitatis  illuxit  divinita- 
tis  lumine,  ut  mundum  candelarium  fieret,  cujus 
lumine  videret  peccator  inquibus  tenebris  jaceret, 
De  auro  fit  purissimo,  quia  sine  peccato ;  ductile, 
quia  perductus  per  passionem,  ad  gloriam  venit 
resurrectionis.  Hastile  ejus  Ecclesia  est,  quae  ejus 
corpus  est ;  qu®interprospera  etadversa  ad  lumen 
divinitatis  stat  erecta.  Calami  sunt  prsedicatores, 
qui  dulrem  sonum  reddunt,  dum  novum  canticum 
cantant.  Sphaerulae  volubilitas  prsedicationis,  quw 
tanquam  sphoera  nuiio  impedimento  retardatur.  Unde 
verbumDeinoae8taIIigatum{Il  Tim.  ii).  Posth»c 


MISCELLANEA.  —  LIB  IV. 


706 


iuntur,  qu8B  sunt  virens  patria  et  floribus  A  trus:  Regeneravil  nos  in  spem  vivam(ibid,).Cocc\i6 

rubco  coiore  flavescit,  quia  quem  implet  charitas 
etiam  accendit.  Unde  Dominus :  Ignem  veni  mittere 
in  terram  (Luc,  xii).  Is  dicitur  bistinctus^  ut  coram 
Deo  charitas  dilectione  Dei  et  poximi  coloretur. 
TiT.  X.  De  mentis  nostree  caslodta  per  custodiam 

Isboseth  figurata, 
Isboseth,  quiindomo  nonostiarium  sed  ostiariam 
heibmi^qwBd  purgans  triticum  obdormivit  {liHeg,iy)^ 
ab  hostibus  tunc  ingredientibus,  et  spicas  tollenti- 
busaceum  in  inguine  ferientibus,occiditur.Ostiaria 
triticum  purgatyCum  mentis  custodia  vii-tutes  a  vitiis 
separat.  Quee  si  obdormierit  adiscretionis  cura  ces- 
sando,  malignis  spiritibusadinterficiendum  Domi- 
num  iter  pandit;  qui ingi^ssi  spicas  tollunt^id  est  bo- 


vernans.  Patria  ad  iaborem,  lilia  pertinent 
utionem. 

Quomodo  Gedeon  poenitentis  lypum  ges- 

serit, 

erobaal,  id  est  Gedcon  a  paleis  frumenta 
?  (Judic.  vi),  id  est  poenitens  a  vitiis  virtu- 
rarety  angelum  vidit.  Quia  tontum  quisque 
um  videre  meretur,  quaiitum  nb  exteriori- 
;atseip8uin.  Qui  occidi  haedumprcecepit,  id 
3m  appetitum  nostrte  carnis  immolari,  et 
itram  carnes  poni,  id  est  corpus  proprium 
le  Chrisli  (qui  petra  dicitur)  cruciari,  et 
is  desuper  fundi,  id  est  cogilationes  carnis 


le  eius  exinanire.  Ipse  enim  ait:  Dictum  .^  ^.  ^        .     . .    . 

...  /    I      •     E'  /       j'       «    n  narumcogitalionumgermina  auferunt,  etiningume 

mis:  >^onnuechaheris,  Ego  autem  dico  VO'  ^  ..,,..        ,  ,     .  ..  .  -        . 

quis  viderit  mulicrem  ad  concupiscendum 


n  mocchatus  cst  cam  in  cordc  suo  [Matth,  v). 
c  virga  tangit,quia  intentioni  nostne  divinum 
am  impendit,  et  de  petra  ignis  exit,  quiazy- 
iOS  carnemqueconsumit,  quia  afflatusa  Re- 
e  spiritus,  cor  nostrum  flamma  compunctio- 
creinat,  et  omne  illicitum  cogitationis  et 
xurit. 

VII.  Quomodo  Job  poenitentem  figuret, 
niem  radebat  sodensin sterquilinio  {Job,ii), 
stus  de  peccatis  suis  dolens  (sicenim  inter- 
Job)  duritia  poenitenti»  dupiicem  saniem 
cogitationis   scilicet  et  operis,  deleat.  Vel 


feriunt,  dum  vitam  delectatione  carnis  perforantes 
tollunt,  quia  ad  mentis  custodiam  mollem  custo- 
diam  deputant.  Duplexenim  debet  esso  mentis  nos- 
trae  custodia,  si  Isboseth,  idest  vir  confusionis  esse 
nolimus :  foi*tis  et  sapiens  ;  uteamcorporis  somnus 
non  opprimat,  nec  error  ignorantise  fallat.  Unde 
Salomon  :  Omni  custodia  serva  cor  tuum,  quia  ex 
ipso  vita  procedit(Prov,  iv). 
TiT.  XI.  Quomodo  bovea  mare  wneum  sustinentes, 
sacerdotes  pastores  significent, 
Ante  fores  templi  ad  abluendas  ingredientium 
manus,ii2area?neu/n,id  est  luterem  duodecim  boves 
portant,  qui  quidem  facie  exterius  eminent,  sed  ex 
posterioribus  latent(///{e^.vii).  Boves  sunt  pasto- 


ristus  pro  nobis  dolens  factus,  qui  carne  sua  q  ^^  ^^^^^  Unde :  Non  obturabisos  bovi  trituranti 


tantise  nostrse  luto  sumpta  peccati  nostri  sa- 
levit.  Job  sedit  non  in  monte,  sed  in  sterqui- 
iiia  superbos  deserens  in  humilitate  poeniten- 
it  vere  poenitens ;  qui  dum  mala  sua  flendo 
it,  quantum  peccati  stercora  coinquinent,  ab 
)dens  cognoscit,  neque  enim  prius  fetere  per- 
im  ab  illis  rccesserit. 

nil.  De  csecitale  qua  percutiuntur  iniqui. 
nitis  vim  inferre  Lot  volentibns  et  ostium 
)re)  ab  angelo  Lot  introducitur  in  domum 
auso ;  illi  csecitate  pecusssi  ostium  non  in- 
.  (Gen,  xix).  Justus  enim  dum  malorum  insi- 
erat,  ad  domum  mentis  revocatur.  Mali  au- 
citate  percussi  circumeunt,  quia  invenientes 
scripta  qua;  perscrutantur,  ostium  non  inve- 
[uia  corruptores  mentium  contra  vitam  justi  D 
reprehensionis  nditum  inveniunt. 

[X.  De  poinitentia  in  vaccw  immolatione, 
IMoysen  dumin  sacrificium  vacca  mactatur, 
cum  hyssopo  et  ligno  cedrino  et  cocco  bis 
^raecipitur  (Num,  xix).  Vaccam  mactamus, 
rncmalascivia  suse  voluptatis  exstinguimus; 
^asopo,  ligno  cedrino,  etcocco  bis  tincto,  quia 
aceratione  carnis  sacrificium  fldei,  spei  et 
tis  adolemus.  Hyssopusinternanostra  mun- 
Petrus  dicit:  Animas  vertras  castificantes in 
ntiacharitatis,  in  fraternitatisamore(iPetr, 
num  cedrinum  nulla  putredine  deiicit|  quia 
sceiestium  terminus  non  consumit.  Unde  Pe- 


(/)0u/.xxv).Hi  ante  foresluterem  portant  ad  abluen- 
das  ingredientium  manus,dum  condescensionis  sueo 
patientiam  diluendis  proximorum  confessionibus 
prseparant,  ut  quisquis  intrare  seternitatis  januam 
nititur,  tentationes  suas  menti  pastoris  indicet,  et 
quasi  in  boum  lutere  cogitationis  et  operis  manus 
lavet.  Taies  itaque  pastores  se  exhibeant  quibus 
subjecti  occuita  prodere  non  erubescant,  ut  cum 
tentationis  fluctus  parvuli  sustinent,  ad  pastoris 
mentem  tanquam  ad  sinum  matris  recurrant,  et 
sordes  culpee  eorum  solatio  lavent.  Hi  facie  videntur, 
postfrioribus  latenty  quia  nos  opera,  sed  ejus  quee 
posterius  maneant  cognoscit. 
TiT.  XII.  Quodper paenitentiaminunitateGdeiser' 

vabitur  peccator. 

Si  quis  abierit  cum  amico  in  silvam  ad  ligna  cwden- 
da,  hoc  est  ad  vitia  reprehendeuda,  et  ferrum  a  manu 
fugerit,  hocest  prsedicatioab  ejus  operatione  discor- 
dans  i'ecessevii,a  micumque  percusserit  pravo  exem- 
plo,  et  occiderit  in  anima :  confugiet  ad  unam  trium 
urbium  (Deut,  xix),  ut  in  una  earum  salvetur.  Hoc 
est  per  lamentum  poenitentise  conversus,  in  unitate 
sacramenti,  sub  flde,  spe  et  charitate  abscondatur, 
ne  cum  occisi  proximus,  idestdistrictus  judex  ve* 
nerit,  in  judicio  seterna  poena  occidat. 
TiT.XIII./>0  Ecclesiwdoctoribusper  vectessignatis 

\ectes  de  lignis  Setim  (Exod.  xxi)  induti  oro 
operti  in  quatuor  circulis  aureispositis  perquatuor 
angulos  aro»|  portani  ipsam  arwfik.^  Ks^s^T^r^^mv^ 


t07 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


708 


est;  vectes,  fortes  et  perseverantes  doctores  qui 
inhBBrentesquatuorcirculis,  id  est  evangelicse  do- 
ctrin8B,Ecclesiam  portant  per  quatuor  partcs  mundi, 
ut  vectes  arcam  per  quatuor  angulos.  Qui  vectes 
jubentur  auro  operiri,  ut  cum  sermone  aliis  inso- 
nant,  ipsi  etiam  vitse  fulgore  fulgescant .  Dc  quibus 
subditur  :  Qui  semper  eruni  incirculisy  utcum  por- 
tandiarcam,  hoc  estdocendi  Ecclesiam,  opportuni- 
tas  exigit,  pro  intromittendis  vectibusnulla  tarditas 
generetur.  Cum  enim  a  subditis  dubium  aliquod 
spirituale  pastor  percunctatur,  ignominiosum  est 
valde,si  tunc  quserat  discere  cumqusestionemdebet 
enodare.  Unde  primus  Pastor  pastoribus  dicit.  Pa- 
ratiscwper  adsalisfactionemomniposcenti  vos red- 
dere  rationem  cle  ea  quse  in  voLis  est  \spe]  Mes  (/ 

Petr,  iii). 

TiT.  XIV.  Dc  virtute  eloquii  per  citharam. 

Dum  Saulem  spiritus  maJus  invaderet,  cithara 
David  ejus  insaniam  temperavit  (1  Jieg.xM).  Quia 
cum  sensus  potentum  per  elationem  in  furorem  ver- 
titur,  dignumest  ut  elocutionisnostrw  tranquiilitate 
quasi  citharsB  dulcedine  ad  salutem  revocetur.  Du- 
rus  adamas  incisionem  ferri  non  recipit,  sed  leni 
hircorum  sanguine  mollescit.  Blandis  enim  dives 
exhortationibus  placandus  est,  quia  dura  vulnera 
per  lenia  fromenta  mollescunt,  et  furor  insanorum 
medico  blandiente  sanatur. 

TiT.  XV.  Quid  vitasfBCuJarium  bene  viventium,  Jicet 
non  sit  excelJens,  est  tamen  secura. 

Lot  qui  ardentem  Sodomam  reliquit,  Segor  par- 
vam  civitatem  inveniens,  mox  ncquaquam  ad  cacu- 
menmontisascendit(Ge/2.  xiv).  ArdentemSodomam 
fugere  est  illicita  carnis  incendia  devitare  ;  cacu- 
men  montis  conscendere,  celsitudinem  vitse  per- 
fectse  arripere.  Sed  quia  sunt  multi  qui  sceiera 
quBBdam  deserunt,  sed  ad  perfectionem  montis  non- 
dum  ascendunt,  in  medio  inveniunt  Scgor,  id  est 
bonam  vitam  saecularium,  in  qua  salvent  animas 
suas.  Hsec  enim  vita  etsi  non  sit  virtutibus  mira, 
est  tamen  a  suppliciis  secura. 
TiT.  XVI.  Quomodo  nobissit  facios per  JtumiJitatem 

veJanda  exempJo  EJioe. 

Elias,  ut  vocem  Dei  secum  loqucntis  audiret,  in 

ostio  speluncsB  suse  stat   et  velat  faciem  {\\l  Heg. 

xix),  quia  cum  vox  intelligentise  supernse  fit  in  men- 

te,  totus  homo  jam  intra  speluncam  uon  est,  quia 

mente  carnis  curam  non  possidel,  sed  stat  in  ostio, 

quia  mortalitatis  miserias  exire  meditatur.  Sed  tali 

necesse  est  ut  faciem  velet,  quia  quanto  ad  altiora 

intelligenda  levamur,  tanto  nos  submissius  per  hu- 

militatempoenitentisepremere  debemus,  ne  plus  sa- 

pere  quam  oporteat  conemur. 

TiT.  XVII.  Quod  avaritia  apud  J^eum  et  sanctam 
Er.cJesiam  non  sit  quwrenda. 

Laban  in  furore  insequens  Jacob,  qui  ejus  filias 

uxores  acceperat,  apud  eum  idola  sua  queerit  [Gen. 

xxxi),  quia,  dum  mundus  in  membris  suis  insequens 

Christum,  qui  Ecclesiam  in  sponsam  accepit,  apud 

eam  avaritiam  queesivit  (quee  est  idolorum  servitus) 

peum  ipsum  de  avaritia  tentavit.  Quam  apud  eum 


A  non  inventam  filia  sessione  poenitentiflB  openiit,  ut 
nec  apud  eam  inveniatur. 

TiT.  XVIII.  SaJdiscrotioniSy  nonmeJ  aduJationisnec 
voJuptatis\  esse  sacris  adJiibendum. 
Nec  quidquam  fermenti  aut  meJJis  adoJebitur  in 
sacriiiciis;sed  in  omni  sacrificio  offeres  saJ(Le  vit.n). 
Mel  insacrificio  prohibetur  offerri,  quianihil  volu- 
ptuosum  et  suavc  hujus  mundi  apud  Deum  placet, 
nihil  quod  non  habcat  aliquid  mordacis  veritatis. 
Undc  paschalis  agnus  cum  lactucis  agrestibus  et 
amaris  manducabatur.  Sal  vero  in  omni  sacrificio 
offertur,  quia  sale  rationis  et  discretionis  omnia 
debent  condiri. 

TiT.  XIX.  De  schismate  vitando. 
Si  aJtare  feceris^  non  aedificabisiJJudde  sectisJa- 

B  pidibus  {Exod.  xx).  Quia  divisus  ab  unitate  et  a  so- 
cietate  superna  per  odium,  in  corpore  suo  nonre- 
cipit  Christum,  nec  in  lalibus  potest  sacrificium 
Deo  acceptabile  offerri.  Undeaddit:  Si  enim  super 
eo  levaveris  cultrum,  polluetur,  id  est  maculama- 
ligna  et  ignita  polluetur. 

TiT.  \X.  Do  supcriluitate  vcrborum  et  rerum 

vitanda. 

Non  pJantabis  Jucum  et  onincm  arboremjuxta  al- 
tare  (Deut.  xvi).  Et  ad  Gedeonem :  Nemus  quod 
circa  aram  estsuccide{Judic.  vi).Nemus  juxta  altai^ 
plantari  prohibetur,  quia  infructuosi  sermones  circa 
Dominica  dicta  non  sunt  admittendi. 
TiT.  XXl.Quonwdo  soJ  Justitiw  ad  auxiJium  bono- 
p      rum  nunc  quoquo  stet,  Et  quod  dmmones  in  morie 

magis  sint  moJesii. 

Cum  fieret  bellum  contra  quinque  reges,  sol  et 
luna  steterunt  (c/05u<?  xj,  quia,  dum  pugnamus  contra 
quinque  sensus,  non  deserit  nossol  justiti8e,quiait. 
Ecce  ego  vobiscum  sum  usque  ad  consummationem 
ssecuJi  [Matlh.  xxvui).  Quinquereges  confugiuntad 
speluncam  corporis,  sed  pugnante  Jcsu,  id  estprse- 
dicaute  Evangclium,  et  Dei  verbo  ingrediente  in 
nobis,intra  speluncam  corporis  omnes  interficiuntur 
pariter. 

Abraham  cum  ad  occasum  solis  sacrificium  offe- 
ret,  insistentes  aves  pertulit  [Gen.  xv) ;  quia  circa 
finem  vitse  quod  in  ara  crucis  offerimus,  immundi 
spiritus  conantur  magis  maculare.  Quas  ne  illud 
raperent  jussus  abigit,cum  immundis  cogitationibus 
illud  non  sinit  foedari  quod  mens  utiliter  offerre  Deo 
se  putat. 

TiT.  XXll.  Quam  aquam  sapientiae  auferre  conentur 

dsemones. 

Futeos  quos  Abraham  fodit  Allophyli  terrsecon- 
gerie  replent  [Gen.  xxvi) :  quia  iis  qui  in  divin» 
ScriptursB  abditis  sensibus  ad  alta  penetrant  im- 
mundi  spiritus  terrenas  cogitationes  ingerunt,  et 
quasi  inventam  divinae  scientio)  aquam  tollunt. 
TiT.  XXIIi.  De  consiJio  dando  et  pede  figendo, 

Darestulto  consiliumcharitatisest  sapientiosten- 
tationis,  ipsi  sapientise  temeritatis.  Vitae  preesentis 
fluctus  trahit  quem  levat.  Valde  autem  demens  est 
qui  in  unda  volvitur  et  plantam  figere  conatur. 


MTSCEaLLANEA.  -  LlB.  IV. 


710 


B 


IV.  De  egressu  anima)  a  Dco,  ot  de  revocst-  A 
tione  ejusdem  ud  eumdeni, 

sa  ost  D.nu  ut  vidoret  mulirres  regionis 
xiv).  Egreditur  animaperourcs,peroculo8, 
umniiabuspcrditionis.  Hanc  Dominusrevo- 
18  :  novortorOy  rovertorc^  Sunamitis,  etc. 
).Quaterdicit,  rovortcre,  Ac  sidicat:  Rever- 
eis,  quia  mirabiliasunt;  a  tuis,  quia  prava 
B,  quia  omnis  caro  fenum ;  ad  me,  quia  sum- 
ttum  ego  sum.  Sic  ergo  Deus  vortit  faciem  a 
illi  obverti  tergum.  Ideo,  inquit,  ut  intuea- 
quasi  dicat :  Non  potes  me  videre ,  nisi 
;ueamur  te.  Nescio  quid  maculse  habes  in 
rpis  es,  alicnam  imaginem  portas.  Munda 
n  ut  intucamur  te. 

V.  Quid  sit  aniigi  in  pnlea,  luto  ol  latere, 
el  Pharaoni  civitates  construerc, 

0  filios  Israel  affligit  inpalea,  luto  etlatere 
[  et  v).  Palea  cainalis  delectatio.  Lutum 
Ivere  et  aqua.  Hoc  fit,  dum  mala  voluntas 
actioni.  Ex  his  lateres  producuntur,  dum 
»era  in  duritiam  pravse  consuetudinis  deco- 
Exhissedificatur  Hamesses,  quae  coii.motio 
,erpretatur,  et  hsec  est  avaritia ;  quse  etiam 
qui  interpretatur  os  abyssi^  id  est  inferni 
am  viliorum;  a  varitia  enim  radix  est  omnium 
t,  et  Heliopolis,  quse  interpretalur  civilas 
,88  cst  bona  opcra  propter  vanam  gloriam, 
hypocrisis,  construere.  istas  tres  civitates 
t  qui  cupiditatem  et  mendacium  et  hypo-  q 
iibintroducit. 

LXVI.  De  primiSy  mediis  et  novissimis, 
lemoraro  novissima  tua,  etin&otornumnon 
{Kccle,  vii).  Sunt  prima,  media,  novissima : 
ador,  secundo  dolor,  tertio  timor,  qui  cse- 
idior  ad  resistendum  peccato.  Pudor  de 
ine;  de  qualibet  mundi  consolatione  con- 
iimit;  timor  non  invenit  solatium.  Fili,  ergo 
ide  veneris,  erubesceubisis,  ingemiscequo 
.  time  novissima  pluraliter.  II;cc  suntmors 
isdistrictiojudicialis,  pcBnainfernalis.  Mors 
is,  dura,  quiaquse  quispossidet  cum  amore, 
iquit  sine  dolore.  Examinatio  formidabilis, 
lunt  angeli  atque  archangeli.  Ubi  enim  con-  -^ 
cedrus  Libani,  quid  faciet  virgula  fumivel 
Quando  vix  Justus  salvabilur,  impius  ubi 
(/  Pctr.  IV.)  PcBna  periculosa,  ubi  vermis 
moritur,  et  ignis(\\i\  non  exstinguitur  {Isa, 
ors  autem  provenit  iniirmitate^  necessitate, 
j.  Prima  tit  nec  arte  nec  viribus,  secunda 
tia  in  gloriandi  cura.  Unde  ostendisti  mihi 
ones  multas  quantitate,  malas  qualitate.  Di- 
iuJicii  flt  tribus  modis :  Per  revelationem 
nm  hic  non  confessorum.  Non  ergo  hic 
3  confiteri.  Per  confusionem,  sed  est  con- 
ducens  aliorum  gloriam,  et  est  confusio  ad- 
;»roprium  pcccatum,  qua  scilicet  impeditur 
o.  i^onfusiodealiena  gloriaest  qua  peccator 
videns  gloriam  sanctonim  et  dicens  :  Nos 
i  vitam  illorum  sestim&bamus  iQsaniam^  eto. 


Ecce  qnomodo  compatati  sant  inter  filios  Dei  (Sap, 
v).  Contra  has  confusiones,  primum  remedium  con- 
tritio  cordis,  secundum  confessio  oris,  tertium  affli- 
ctio  carnis.  Hi  sunt  tres  fontes  quibus  lavaturani- 
ma  :  contritio  per  anxietatem,  confessio  per  humili- 

tatcm,afnictioperasperilatem.Primusestquiirrigat 
terrcB  superflciem ;  secundus,  qui  positus  est  extra 
urbem ;  teriius,  supcr  quem  Jesus  sedit.  Sequitur 
poDiia  infernalis,  in  qua  tetra  corrosio  pervermes, 
et  dira  exustio  per  ignem,  quia  illic  vormis  non 
moritur^  et  ignis  non  exstinguitur  {isa.  lxvi).  Ex 
his  duobus  nascitur  desperatio :  Primo,  roditur  con- 
Bcientia;  secundo,  cremantur  corpora,  tertio,  cu- 
mulatur  miseria.  Primum  punit  peccatum  cogita- 
tionis,  secundum  reatum  locutionis,  tedium  usum 
operationis.  Hsec  sunt  novissima.  Sed  magna  Dei 
pietas,  quse  contra  viam  erroris  propositam ,  viam 
veritatis  praedicat,  errantem  filium  revocat,  perse- 
veiantem  pie  flagellat. 

TiT.  XXVI I.  Quid  sit  in  spelunca  duplici  sepeliri, 

Ahrabam  conjugem  mortuam  in  spelunca  duplici 
sepolivit  {Gen,  xxiii),  quia  viator  animam  suam  a 
mundi  actibus  mortuam ,  sub  bonu}  operationis  et 
contemplationis  regimine  abscondit.  Activa  enim 
sepulcrum  est,  ut  quse  a  pravis  operibus  mortuos 
sepelit,  sed  contemplativa  perfectius  tegit:  quee  a 
cunctis  mundi  desideriis  (susceptos  inlntimis)  fun- 
ditus  dividit,  quales  ei*ant  de  quibus  Paulus  ait  : 
Mortui  estis,  et  vita  vestra  ahscondita  est  cum 
Cbristo  in  gloria  (Coloss,  iii). 

TiT.  XXVIII.  Quid  sit  ab  Jezabel  ad  speluncam  fu" 
gere,  et  Dominum  in  spiritu  leni  agnosccre, 

Elias  Jezabel  fugiens ,  in  spelunca  absconditur 
(///  Reg.  xix)  :  quia  nonnunquam  animus  tur- 
pitudinem  declinat,  sed  ad  deserendam  carnis 
mansionem  nondum  animatur.  Concupiscentiam  fu- 
git,  sed  in  spelunca  latitat,  quia  non  roboratur  ad 
tolerantiam  passionum.  Unde  illi  divina  voce  por 
increpationem  dicitur  :  Quid  bic  aj/s,  Elia  ?  {ibid.) 
Quasi  dicat :  Non  ad  hoc  factus  es ,  ut  sub  latebra 
carnis  moram  tibi  facias,  sed  ad  contemplandam 
speciemCreatoris.Si/r^yeergo,  sta  in  ostio  speluncm 
(ibid.)  Surge ;  id  cst  neterrse  inhoereas,  ad  superiom 
erigcre;  quiB  sursum  suntqusBre.S^apersevcrantia, 
sta  patientia ,  sta  paratus  per  desiderium  excundi, 
sta  iixus  per  obedientiam  sustinendi.  lu  ostio  spe- 
luncse^  ut  nec  ingrediaris  per  concupiscentiam,  nec 
egrediari8perpatientiam.AVee7;er^rafl5//>2//)oflii/i(is 
spiritusgrandis  et  fortis,  subvertens  montes  et  con- 
terenspetras.  Non  in  spiritu  Dominus;  et  post  spiri" 
tum  commotio,  Non  in  commotione  Dominus;  etpost 
commotionem  ignis.  Non  in  igne  Dominus;  et  post 
ignem  sibilusauro)  lonis  (ibid. )Ecce  prreambulos  Dei 
spiritum,  commotionem,  ignem.  Spiritus  est  terror 
ceterni  judicii ,  qui  si  in  cor  peccatoris  impegerit, 
montes  superbice  dejicit,  petras  duritiee  dissolvit. 
Sed  hic  nequaquam  Deus  esse  dicitur,  quoniam 
anima  qaam  adhuc  iimor  afficit  perditionis,  charitatis 
dulcedinem  nondum  sentit.  Post  spiritum  commoti<\ 


7J1 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


718 


sequitur,  quia  terrore  judicii  mens  mota,  compunc-  A.  Tit.  XXX.  De  fuga  quam  suadet  nobis  Scripiwra, 

et  de  pane  quem  ministrat, 
Qui  babilaiis  terram  aastri,  cumpanibusoccurrite 
fugienti  (Isai,  xxi).  Multorum  opere  nobis  fugam 
persuadet  sacra  Scriptura.  Quid  autem  debemus  fa- 
gere,  quomodo,  et  quando?  Tres  sunt  qui  movent 
bellum  contra  noa  :  diabolus,  caro  et  mundus. 
Diabolus  ducit  contra  nos  agmina  vitiorum ,  caro 
malorum  desideriorum ,  mundus  prosperorum  et 
adversorum.  Feliciusessetpugnare  et  vincere^sed 
infirmo  expedit  magis  fugere  et  salvari,  quam  male 
pugnare  et  superari.  Vitia  igitur  fugimus  quando 
peccandi  occasionem  declinaraus,  ut  iu  luxuria  ca^ 
nis  spe  intimse  contemplationis  desideria  fugimus, 
quando  illorum  iiTitationem  cavemus,  ne  oleum  in 


tionis  amore  inflammatur.  Postremo  igni  sibilus 
aurse  lenis  succedit,  quia  post  longa  compunctionis 
incendia,  purgatamens,  afflataSpiritusanctoconso- 
lationis  refrigerium  sentit.  In  quo  sibilo  nequaquam 
Dominus  inesse  negatur,  quia  nimirum  illa  sola 
mens  dulcedinem  percipit,  quse  postlaborem  poeni- 
tentiffi  et  anxietatem,  consolationis  refrigerio  per- 
cepto  in  spe  propagationis  divinsB  requiescit. 
TiT.  XXIX.  Quomodo  melior  sit  iniquitas  viri,  quam 

mulier  benefaciens. 

Melior  est  iniquiias  viri  quam  benefaciens  mulier 

(Eccli,  xLii).  In  interiori  homine  quiddam  est  ad 

ccelestia  et  superna  intendens,  et  hoc  sapientia  di- 

citur;  et  rursus  quiddam  ad  transitoria  et  caduca 


,  ^- -^ -^ , 

respiciens  et  prudentia  vocatur.  Et  dividit  se  hoec      ignem  projiciamus  et  exardescat ,  quantum  valet 


vis  animse  in  duo ,  in  sursum  et  deorsum.  Sursum 
in  sapientiam,  deorsum  in  prudentiam  ;  sursum  in 
masculum,  deorsum  in  fominam,  ut  masculus  supe- 
rior  sit  et  regat,  et  femina  inferior  et  regatur. 
CaputmuJieris  vir;  caputviri  Christus;  capui  Chrisii 
Deus  (Ephes,  \),  Prudentiam  sapientia  regat.  Sa- 
pientia  vero  verbum  est.  Verbum  autem  ab  ipso  est 
cujus  est.  Prudentia,  quasi  mulier  curam  domus 
agens,  circa  ea  quse  carnis  sunt  stringitur.  Sapientia 
Dei  quasi  vir  in  longinqua  sagacitatem  suam  mittens 
vel  extendons,  per  amplitudinem  spiritualis  con- 
templationis  ^vagatur.MuIierigituraliquando  bene, 
aliquando  male  facit.  Male  facit  quando  prudentia 


Prospera  et  adversa  fugimus,  quando  nec  etiam  ea 
qu8e  delectant  requirimus  per  cupiditatem,  timentes 
dissolvi,  nec  in  ea  quse  cruciant  jactamur,  frangi 
raetuentes.  Diximus  quid  et  quomodo  fugiendum. 
Nunc  quando  dicat  Veritas.  Videte  ne  Bat  fuga  ves- 
tra  hieme  vel  Sabbato  (Matth,  xxiv).  Hiems  vias  aut 
gelu  exasperaty  aut  pluvia  lubricas  facit.  Hiems 
est  torpor  imminentis  mortis,  quando  membra 
dolor  carnis  constringit  passione  et  robur  dissolvit 
compassione.  Sabbatum  tempus  est  post  mortem, 
quando  ab  hac  vita  eductis  operandi  facultas 
tollitur.  Si  ergo  vis  fugere  venturam  iram,  fuge, 
dum  sanus  es ;  quoniam  in  morte  fuga  gravis  est 


vel  per  pigritiam  ligata  carnem  suam  negligit,  vel  p  post  mortem  impossibilis.  Ne  autem  deficias  invia, 

per  soUicitudinem  distracta  ad  queerenda  superflua      habitantes  ten^am  austri,^i  te  fugientem  viderint, 

se  eflundit.   Bene  autem  facit,  quando  quse  ne- 

cessaria  sunt  queerit,  etcommoda  carnis  suae,  quo- 

niam  ei  causa  ipsius  commissa  est.  Vir  similiter 

aliquando  bene,  aliquando  inique  agit.  Bene  quando 

sapientia  sursum  intendit,  appetens  et  desiderans 

solummodo  quae  beneplacita  sunt  Domino.   Inique 

oum  gustu  intemi  saporis  roborata  non  solum  su- 

perflua  resecat,  sed  etiam  necessaria.  Vidisti  ho- 

minem  necessaria  causasui  studiose  perquirentem ; 

h\c  ersLi  mulier benefaciens,  Vidistirursus  hominem 

instinctu  vel  intuitu  supernae  remunerationis  car- 

nem  suam  affligentem ;  hic  erat  vir  inique  agens.  Sic 

enim  iniquitas  est  quando  quod  debitum  est  illi 


occurrent  tibi  cum  panibus  ut  reficiaris.  In  austro 
splendor  et  calor ;  splendor  cogitationis,  calor  dile- 
tionis  Terram  austri  inhabitant  qui  in  cogitatione 
et  dilectione  veritatis  pausant.  Isti  abundantinpani- 
bus  verbi  Dei.  Occurrunt  fugientibus  compassione, 
consolatione  reficiunt.  Iste  panis  cum  sit  unus,  di- 
versa  specie  proponitur.  Aliquando  enim  subcine- 
ricius ,  aliquando  hordeaceus ,  aliquando  triticeus 
nominatur,  Elias  fugiens,  in  deserto  subcinericio 
pane  reficitur.  Filii  Jerusalem  qui  pacem  inhabitant 
adipe  frumenti  satiantur ;  qui  super  fenum  recum- 
bunt,  hordeaceum  comedunt.  Panis  sub  cinere  re- 
fectio  sub  vilitate.  Sacra  Scriptura  vilitatem  habens 


subtrahis,  sed  tamen  melior  est  iniquitas  viri  quam  j)  in  specie  litterse,  et  dulcedinemservans  in  profiudi- 


mulier  benefaciens,  Melior  qui  per  caeleste  deside- 
rium  accensus  carnem  suam  in  subtrahendo  neces- 
saria  affligit,  quam  qui  per  carnalem  aflectum 
resolutus,  desideriis  ipsius  per  omnia  commoda 
satisfacere  contendit.  Multum  ergo  distat  ab  ini- 
quitate  viri  malefaciens  mulier.  Sed  nec  benefa- 
ciens  mulier.  Sed  nec  benefaciens  mulier  iniquitati 
ejus  potest  eequari.  Quando  enim  bene  facit  mulier, 
virtus  non  est,  quando  malC;  culpa.  Iniquitas  autem 
viri  desiderium  justitiae,  bonitas  perfectio  gloriae. 
Si  ergo  vir  iniquus  est  ad  justitiam,  et  mulier  bona 
es^  ad  naturam,  melior  est  profecto  iniquitas  viri, 
qnam  benefaciens  muliery  quia  si  natura  bona  est 
in  conditione,  jastitia  melior  in  retributione. 


tate  spiintualis  intelligentiee ,  pams  est  sub  cinere. 
Vis  ut  ostendam  tibi  panem  subcinericium?  Racbe- 
lem  et  Liam  de  concubitu  unius  viri  Jacob  legis 
contendere.  Magna  ibi  species  vilitatis,  magnus 
cumulus  cineris,  et  acervus  ten*enitatis.  Hevolve 
cinerem,  scrutare  intus :  panis  ibi  latet,  refectio 
abscondita  est.  Duas  sorores  duas  vitas,  activam 
scilicet  et  contemplativam,  intellige.  Utraque  pro 
amplexu  viri  contendit;  altera  ut  utilitatem  habeat 
actionis,  altera  ut  jucunditatem  percipiat  contem- 
plationis.  Ecce  invenisti  panem  sub  cinere.  Vis  ad- 
huc  panem  videre  sub  cinere?  Vides  foris  infirmita- 
temDomininascentis,  vagientis,  plorantisaugustiaB 
cunarum,  vincula  fasciarum.  Totum  hoc  cinis  est, 


713 


MISCELLANEA.  —  LIB.  IV. 


714 


terrenum  et  infirmum ;  sub  hoc  cinere  latuit  Ver-  A  jn  gaudium  et  lietitiam  et  in  solemnitates  prsBcla" 
bum,  refeciio  angelorum  et  hominum.  Esurientcm      raSf  etc.  (Zach,  viii). 


vides  et  sitientiem,  flentem  et  paticntem,  compa- 
tientem  et  moventem.  Hsec  omnia  quid  fuerunt  nisi 
cinis,  indicia  corruptionis ,  signa  mortalitatis  et 
latuit  sub  his  virtus  divinilatis  :  quam  qui  revolvere 
potuit,  satiari  meruit.  Ecce  quomodo  Scriptura  pa- 
uem  subcinericium  apponit.  Vides  alibi  eloquium 
sacrum  secundum  litterae  superficiem  durum,  quasi 
paleam  tenacem  habens,  ut  vix  ad  medullam  spiri- 
tualisintelligentiaepenetraripossit.Hicesthordeum. 
Palea  quidem  cum  labore  excutitur,  sed  si  ad  inte- 
riora  pervenis  dulcedinem  invenis  satiativam.  Inve- 
nis  alibi  sacram  Scripturam ,  et  lenitate  verborum 
et  suavitate  intellectus  blandientem.  Hic  est  triticeus 


TiT.  XXXn.  De  csesarie  Absalonis. 
Tondebatur  Absalon  semelin  anno^  quiagravabat 
eum  coisavies;  et  tunc  crinesponderabanturducentis 
siclispondere publico  (IIHeg.  xiv).  Appetitus  carhis 
csesariem  nutrit  et  producit,  quia  cogitationum  su- 
perflua  nutrit :  quee  csesaries  gravat  mentem  dum 
deprimit  terrena  inhabitatio  sensum  multa  cogitan-- 
iem  (Sap,  ix).  Qui  tonsus  semel  in  anno  ducentis 
siclis  ponderat,  quando  in  omni  spatio  vitsa  suco 
cupiditatibus  saeculi  renuntiat,  et  hoc  in  fine.  Tuno 
enim  ab  iis  quse  possidet  spoliatur,  quando  morte 
ultima  terrenis  separatur.  Ponderat  autem  plus 
terra  quam  coelum ;  plus  amant  esse  in  domo  lutea 


in  quo  mentibus  suavitcrnutriendisdulcis  refectio  ^  quam  in  non  manu  facta  in  coelis,  in  traiMritoria 


praeparatur.  Inter  ista  tria  genera  panis  subcinericius 
laborantibus  proponitur,  ut  eos  reficiat  semetipsos 
despicientes  per  exemplum  humilitatis  etabjectio-' 
n^s,  hordeaceusservis,  qui  studiosiori  exercitalione 
fortia  et  obscuraloca  Scripturae  quasi  excussa  palea 
detegentes ,  ad  medullam  spiritualis  intelligentise 
gustandam  perveniunl;  filiis  triticeus,  ut  in  suavi- 
tate  seternsedulcedinis  reficiantur  ad  exsultationem. 

TiT.  XXXI.  De  tripJici  basi  in  Scriptura,  Et  de 
Samsone  ejusque  eenigmate, 

Tres  sunt  species  basium  in  Scripturis  :  senea,  ar- 
gentea,  aurea  {Judic.  xiv).  Prima  fortitudinem , 


quam  seterna.  Et  hoc  pondere  publico  non  sanctua- 
rii.  Audi  pondus  sanctuarii,  pondus  Paull.  Cupio 
dissolvi  et  esse  cum  Christo  {Philip.  i).  Audi  pondus 
publicum.  Vw  halntantibus  in  terra  {Apoc,  yin).  NoD 
qui  corpore,  sed  qui  corde  habitant. 
TiT.  XXXIII.  De  bonis  honorum  cum  Domino  natis, 

et  terriculis  malorum. 
Manna  de  coelo  descendit,  gaudeant  esurientes. 
De  coelo  vinea  dedit  fructum  suum  {Zach.  viii)  :  In* 
tentur  sitientes.  Oleum  elfusum  est  {Cant.  i);  exsul- 
tent  segrotantes.  Exspectatio  gentium  venit  {Genes* 
xLix),  resipiscant  errantes.  La/7is  de  m^onte  prsBcisuB 
est  {Dan.  ii),  timeant  superbientes.  Factus  est/bi25 
secunda   cum  fortitudine  claritatem,   tertia    cnm  QpatenadomuiDavid  inablutionempeccatoris^Zach, 


fortitudine  et  claritate  habet  fulgorem.  Fortitudinem 
in  opere,  claritatem  in  sermone,  fulgorem  in  mente, 
quia  in  his  tribus  patientiam  servat,  quam  basis 
indicat  senea ;  claram  veritatem ,  quam  basis  ar^ 
gentea;  et  conscientiee  fulgorem,  quam  basis  aurea ; 
quae  virtutum  structuram  portat  omnium.  His  tribus 
usus  est  Moyses. 

Si  non  arassetis  in  vitula  mea,  non  invenissetispro" 
positionem  meam  {Jud.  xrv).  Vitula  est  caro  lasciva, 
propositio,  obscura  locutio.  Samson,  qui  sol  eorum 
dicitur,  typum  tenet  Solis  justitiae ;  illius  sodales , 
typum  studentium  sapientiae.  Dicit  ergo  :  Si  non 
arassetis  in  vitula  mea,  etc.  Ac  si  dicat :  Nisi  caro 
restringatur  et  fiat  sobria,  mens  nequaquam  se  va- 


xiii) :  redeant  prsevaricantes.  A  Domino  factum  eat 
istudf  et  est  mirabile  oculis  nostris  {Psal.  cxvu). 
Non  est  Deus  sicut  Deus  noster ;  quifacit  mirabilia 
solus  {Psal.  Lxxi). 

TiT.  XXXIV.  De  unguento  descendente  a  Cbristo 
in  oram^  etc,  id  est  in  electos  ejus» 
khArhei  Aaron  descendit  unguentum  in  oram  ve- 
stimenti  {PsaL  cxxxii),  qui  a  Christo  (qui  est  mona 
fortitudiniSf  quod  interpretatur  Aaron)  in  quo  eat 
plenitudo  gratise,  descendit  in  suos,  dum  gratia 
{Joan.  i)  quse  est  in  barba  ejus,  descendit  in  apo- 
stolos  qui  perbarbam,  quse  significat  fortitttdin0m, 
notantur,  et  ab  eis  usque  ad  minores ,  qui  sunt  in 
ora  vestimenti,  pervenit. 


leret  erigere  ad  coelestia.  In  vitula  aratur,  cum  J)  Tn.  WW.  De  puero  nato  et  oppresso^  moraliter 


caro  mortificalur.  Invenitur  problema ,  cum  coele- 
stium  arcanorum  aperitur  contemplatio.  Sodales 
igitur  Samsonis  vitulam  diligenter  exarant^  ut 
eenigma  propositionis  intelligant,  quia  veritatis 
amici  Jesu  Christi  discipuli  carnem  sobrie  mace- 
rant,  corpus  attenuant,  ut  obscura  scientise  intelli- 
gant,  et  arcana  scientise  penetrare  valeant.  Est 
igitur  magni  momenti  abstinentia ,  qua  purgantur 
vitia,  impelratur  venia,  possidotur  gratia,  repara- 
tur  innocentia,  arcana  patefiunt  coelestia.  Abstinen- 
tia  vero  quadrifaria  est,  vitiorum,  ciborum,  nego- 
tiorum  immundorum  et  desideriorum.  De  his  in 
Zacharia  :  Jejunium  quarti  etjejunium  quinti^  etje- 
juttium  septimi  et  jejunium  decimi  erit  domui  Juda 

Patrol.  CLXXVIL 


ad  simulatam  religionem  applicito. 
Puer  natus  est  nobis  {Isa.  ix).  Vos,  inquam, 
martyres,  pueri  vobis  et  in  vobis  nati,  quia  timorem 
Domini  concepistis  et  parturivistis  spiritum  salutis. 
Vigila,  0  mater,  super  curam  recens  nati,  doneo 
formetur  vitse  spiritus  in  eo  qui  natus  est  tibi,  quia 
quo  recentior  est,  eo  facilius  perire  potest  tibi,  qui 
nunquam  peribit  sibi.  Vigila,  inquam,  memor,  quo- 
niam  seinula  tua  dormiens,  oppressit  filium  qui  na- 
tus  erat  (///  Reg,  iii).  Quid  est  enim  semula  nisi 
carnalis  anima,  quse  spiritum  exstinguit?  Tangit 
autem  negligentia  hujusmodi  homines,  qui  cumre- 
ligionis  amiserint  fervorem,  ipsius  tamen  sibi  arro* 
gant  nomen  et  gloriam.  Inde  contentiones  camaUuoaL 


715 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


716 


contra  spirituales  etiam  in  capitulis  quibus  noster 
Salomon  invisibiliter  judex  prsesidet./' iVius  mouSf  in- 
quiunt  camales,  vivit ;  tuusmortuusest  {lllRog.  iii) : 
dum  scilicet  semulantur  sibi  religionisauctoritatem ; 
cujus  consuetudines  judicant  pro  sua  libidine.  Et. 
revera  mater  vult  dare  aemulae  vivum  et  integrum, 
non  invidens  ei  gloriam ,  dummcdo  habeat  verita- 
tem.  Sedilla :  Nec  mihi,  inquit,  nec  tibi  sit,  scd  divi- 
da/ur  (ii)ic/.).  Quia  sanctitatis  cupit  sibi  retinere  ho- 
norem,  aliis  relinquere  laborem.  Sed  non  errat  qui 
judicat,  et  sialiquandiudissimulet.  Gladius  Salomo- 
nis  matrem  invenit  cui  adjudicat  indivisum,  sicut 
affectum  charitatis ,  sic  et  efTectum  potestatis ; 
sicut  fervorem  operandi,  sic  favorem  opeiandi. 
Vos  itaque,  frati-es,  in  quibus  fides  per  dilectionem 
operans  nata  est  de  Spiritu  sancto,  custodite  oam. 
Poscite  nutriceni  tanquam  parvulum  Jesum,  donec 
formetur  nobis  puer,  qui  natus  est  nobis ,  qui  non 
80lum  nascendo,  sed  vivendo  et  moriendo  formam 
cui  imprimitur  tradidit  iiobis. 

TiT.  XXXVI.  De  dwmomim  et  vanarum  cogitatio- 
num  a  sacriticio  mentis  abactione, 

In  sacrificio  Abram  duimalium  caeterorum  cor- 
pora  dividuntur,  avium  non  dividuntur  {Gen.  xv). 
Dum  per  diversa  desideria  carnales  dividuntur,  ut 
animalia  sunt  divisi ;  dumque  spirituales  unitatis 
vinculum  tenent,  ut  volucres,  indivisi.  Supra  corpora 
•  divisa  volucres  descendunt,  quia  in  divisione  carna- 
lium  desideriorum  da^moncs  sibi  pastum  quijcrunt. 
Sunt  et  aliiie  volucres  iinportunaB,  cogntatioues,  quae 
in  oratiouis  sacrificio  se  ingerunt  et  hostiam  macu- 
lant;  sed  Abram  eas  abigit,  quia  manu  sanetoe 
discretionis  intus  fugat  ct  imnmndos  spiritus  et  va- 
nas  cogitationes.  Difiicilius  indc  abigunlur  muscae 
quse  cito  redeunt  quam  volucres.  Undc  non  tam 
gravis  est  accessus  volucrum  quam  importunitas 
muscarum,  nec  tain  difficilisest  siepc  abactio  daemo- 
num  quam  cogitationum.  Rcsistite  enim  diabolo^  et 
fugiet  vobis;  resistite  cogitationibus  :  nisi  cauti  et 
muniti  fuerimus  mox  redibunt  iterum. 

TiT,  XXX  VII.  De  rationis  et  sensualHatis  officiis 
in  figura  Abrahic  et  Sarw, 

Abraham  tribus  angelis  extra  ostium  occurrit ; 
Sara  post  ostium  subsistit  {Gen,  xviii).  Quia  spiri- 
tualis  noster  intellectus  debet  in  cognitione  Trini- 
tatis  carnem  excedere.  Cura  vero  carnis  foris  non 
apparet,  sed  quasi  post  tergum  viri  sub  discretione 
spiritus  solis  necessariis  intentaaudit  promissiones 
Dei,  et  irridel,  dum  dicitur  ut  de  sc  non  pra;sumat. 
Subridens  corripitur;  correpta  jam  anus  fecunda- 
tur,  quia  confidentiam  sui  deserens  contra  spem  ex 
promittento  accepit  quod  se  habituram  humana  ra- 
tione  dubilavit.  Unde  qui  uascilur  Isaac,  id  esl risus 
dicitur,  quia  mens  fidens  in  Deo  gaudium  parit. 
Cura  ergo  carnis  metas  necessitatis  non  excedat, 
nec  in  eo  quod  moderate  exsequitur  de  se  prsesu- 
inat. 


A  TiT.  XXXVIII.  De  lignis  frustra  quserentibus  sibi 
regem  et  de  malis  monachis  praesidem. 
Lignis  silvarum  quaerentibus  olivam  in  regem  di- 
xerunt  ei :  ImpoKa  nobis,  Quaj  respondit  eis  :  Awfl- 
quid  possum  doscrere  pinguedinem  meam,  qua  dii 
utuntur  et  homineSj  et  venire  ut  inter  ligna  prowo- 
vear?  (Judic,  ix.)  Quia  negligentibus  religiosis  pro- 
fessione,  sed  sterilibus  operatione,  dicit  Spiritns 
sanctus,  qui  per  olivam  notatur :  Pinguedo,  quam 
prsefero,  in  spiritualibus  et  me  queerentibus  compa- 
ret;vosautem,  quiaestis  steriles,  indigniestisgratia 
med.  Eisdemvenientibusadficum,  idest  legem,dieit 
eadem  lex  in  Isaia  :  Excxca  corpopuli  htyus  (Isa. 
vi).  Et  ut  id  perficere  lex  intelligatur,  ostendit  Do- 
minus, dicens :  Homo quidam plantavit  vineam{Luc, 

r%  xx),  et  in  ea  ficum  plantavit,  id  est  Christus  fecit 
gentem  Judaicam  ct  dedit  ei  legem.  Unde  et  Jere- 
mias  :  Vidit  bonas  valde  et  malas  valde  ficus  (Jvr. 
xxiv).  ObservantisB  carnales  ficus  malse  valde  sunt; 
intelligentise  spirituales  valde  bonae  sunt.  Veniunt 
etiam  ad  vitem,  id  est  Christum ;  sed  quse  conventio 
Christi  ad  Belial?  {II  Cor.  vi.)  Ac  dicat  Christus : 
Ego  factus  sum  obediens  Patri  usque  ad  mortem 
(Fhilip,  ii).  Vos  autem  Belial  estis,  id  est  absque 
jugo,  et  ideo  non  potestis  mihi  associari.  Repulsi 
ab  his  tribus  :  a  Spiritu  sancto,  ab  intellectu  legis 
et  Jesu  (^hristo ;  veniunt  ad  rhamnum,  id  est  An- 
tichristum.  Nam  sicut  rhamnus  prius  mollis  est  in 
herba,  postea  densos  et  acutos  aculeos  profert,  sic 
Antichristusinpriucipio  blaniietur,  post  crudeliter 

C  persequetur.  Erit  enim  coluber  in  v/a,  cerastes  ia 
somita  mordens  (Gon.  xlix).  Hic  invitat  eos,  utsub 
umbra  sua  requiescant,  id  est  desideria  hujus  mundi 
appetant,  et  in  operibus  carnis  quiescant.  Sin  roinus 
egrodialur  ignis  dc  Rhamno  {Judic.  ix),  scilicetper- 
cusso  Antichristo  :  qui  dcvorabit  non  solum  simpli- 
ces,  sed  eiiSLm  cedros  Libani  (ihid.)^  idestmajores 
et  minores  cjus  asseclas. 

TiT.  XXXIX.  Quod  Christus sit  ros etpluvia^  coelum 
Trinitas  beata,  nubes  prophetse. 
Rorate,  coeli^  dosupor,  et  nubes  pluantjustum  (Isa. 
XLv).  Ros  de  coelo  dcscendit  in  terram  sine  sonitu, 
pluvia  de  nubibus  cum  strepitu.  Christus  est  ros, 
Christus  est  pluvia.  In  hac  vita  Christus  est  ros 
gratiae,  in  grcmio  misericordiae  peccatores  collo- 

D  cando.  In  die  judicii  erit  pluvia,  super  impios  cum 
strepitu  sa3viendo.  Christus  est  ros.  0  peccator,ad 
spem  ascende.  Christus  est  pluvia  :  0  superbe,  a 
tribunalicordistuidescende.  Rorate,  aeliy  desupcr. 
(iOelum  Pater  et  Filius  et  Spiritus  sanctus,  Irinus 
et  unus.  Rorent  ergo  coeli.  Quasi  dicat  :  Pater  ut 
Filius  ad  nos  veniat  cooperetur,  et  Spiritus  sanctus 
ut  Filius  nosredimat.  Nubes  pluant  Justum.  Nubes 
sunt  prophetse.  In  his  nubibus  ligatus  et  suspensus 
justus,  quia  in  verbis  prophetarum  ante  incarna- 
tionem  clausus  est  Christus.  Sed  rogat  genus  huma- 
num  ut  nubes  pluant  justum,  quia  tempus  faciendi 
ut  ante  conspectumgentiumreveletjastitiamsaam 
in  nubibus  pluviam. 


MISCELLANEA.  -  UB.  IVn 


718 


Qaomodo.ad  Deum  redeant,  compuncti,  ^  cum  Thoma  locum  inveniunt  in  vulneribus  etflxu- 


mendicjy  dcvoti  et  contemplativi. 
icatores,  redite  ad  cor  (Psal.  xlviii).  Gom- 
mdici,  devoti  contemplativi  vocantur.  Com- 
ocumbunt  ad  pedes  ligantes eos  larrymis, 
nmissis  clamantes :  Tibi  solpec  ca  vi  (Fsal. 
tius  esto  milii  peccatori(Luc.  vii).  tli,  cum 
stra  Ma{>daiene  pro  menstruis  vitiorum  ad 
)voluti  audiunt :  Dimissa  sunt  vobis  peccata 
)id.)  His  redimit  Immilis  satisfactio  quiu 
;  superba  transgressio,  et  experitursuper- 
»dinis  clemcutiam.  Diemonium  a  compuncto 
Egredietur,  iuquit,  diaholus  antepedes  ejus 
m).  Utadpedes  liant  mortui  vivente8,pro- 
aeredes  terreni  coelestes.  Ad  manus  acce- 
ndici,  qui,  iicet  de  peccatis  veniam  sint 
entiunt  tamen  se  impotentes  ad  continen-  ^ 
»ene  operandum,  et  ideo  petunt  el  accipiunt 

Kcce  ostendit  cui  a  rege  benigno  aurea 
imentiaj  T^voiGudiiyxv  (Eslher.  iv) :  Aperis  tu 
uam  ct  imples  omne  animal  benedietione 
LLiv).  Cirea  pectus  versantur  et  assistunt 
li  sunt  qui  innocenter  vixerunt,  vel  poeni- 
imina  terserunt,  nec  ad  pedes  procumbere 
,  quia  jain  inundati,  nec  adcaputpertingunt 
idum  contemplalivi  sunt,  in  quodam  medio 

pietatis  operibus  vacantes,  et  temporaiia 
ualia  indigentibus  miuistrantcs.  Scienliam 
;tionis  et  gratiam  ministerii  hujus  non  ha- 
sipsis,  sed  ab  ipso  fonte  vivo  hauriunt,  a 


ris  clavorum.  Divites  fluxu  sanguinis  laborantes  ad 
fimbriam  sanitatis  gratiam.  Sic  Christus  homo  fa- 
ctus  pro  nobis  stat  in  medioEcclesi8e,paratu8  omni- 
bus  subvenire.  Accedamus  ergo  ad  eum  ne  dicatur 
nobis:  Aledius  vestrum  stat  quem  vos nescitis{Joan. 
i).  Judasi  euin  viderunt  in  quem  non  crediderunt. 
Nos  ipsum  fide  operante  per  dilectionem  videamus, 
ne  sedentem  aliquando  timeamus.  Sedens  enim  ju- 
dicabit.  Unde  tlironi  positi  sunt  et  libri  aperti :  et 
Antiquus  dierum sedit.  Prwoccupemus ev(go in  con- 
IessioL0  faciem(l^sal.  xciv),  judicaturi,nosmetipsos 
judicantes.  Si  enim,  Juxta  Apostolum,  nosjudica- 
verimus,  non  utiquejudicabimur  (i  Cor,  xi). 
TiT.  XlA.JJe  oflicio  Moysi,  id  est  leyistatoris;  Aaron 

id  est  sacerdotiSf  et  SamueliSf  id  est  prophetw 

applicando  monachis. 

Moyses  et  Aaron  in  sacerdotihus  ejus  et  Samuel 
inter  eos  qui  invocant  nomen  ejus  (Psal.  xcviu). 
Noverimus  quoddam  templum  Dei  vivumsi  Apostolo 
Dei  de  eo  scribenti  credimus.  Templum  Dei,  inquit 
sanctum  est  quod  estis  vos  (I  Cor.  iii).  Nequaquani 
credendum  est  hoc  templum  Dei  sine  sacerdotibus 
vel  absque  iis  qui  invocant  Dei  nomen  debere  esse, 
sed  ut  Moyses  et  Aaron  iu  sacerdotibus  ejus  et  Sa- 
muel  inter  eos  qui  invocant  nomen  ejus.  Quseramus 
qui  suntisti ik/o/56S  et  Aaron  etSamuel.  PerMoysen 
lex  data  est ;  per  Aaron  saceidotium  institutum; 
Samueli  donum  prophetise  concessum.  OfUcium 
igitur  Moysi  facienda  prsecipere,  oiuittenda  prohi- 


scilicet  Jesu  qui  .est  spirituale  sacrarium  C  bere.   Ofiicium  Aaron,  ad  ea  quse  Moyses  mandat 


armarii  in  quo  sunt  omnes  thesauri  sapien- 
uentiie  ahsconditi  (Coloss.  ii).  Tales  debent 
slati  assistentes  praetorio  Jesu,  id  est  lectioni 
iriptuite,  in  quosedes  estsapientiee,  susci- 
et  sugenles  pacem  de  sinuChrisli,  popuUs 
luntiaiuri,  ibi  haurienles  adexemplum  Joan- 
)sam  ubertatem  doctrinse  spiritualis,  ut  ple- 
'usi  possint  effundere  stillicidia  stillantia 
^rrauiy  ut  Domino  dante  benignitatem  terra 
iet,  et  fructuin  suum  reddat  in  tempore  suo. 
et  propinare  oportet.  Quod  non  fit  discur- 
eculariter,  sed  conservando  spirituahter,  et 
do  diligenter  quoniam  non  eructabit  qui 
nducavit.   Aliud  est  oscitare  de  inanitate 


Domini  implorare  auxilium,  et  de  transgressionibus 
oratione  et  oblatione  Deum  verum  reddere  propi- 
tiuni.  Oflicium  Samuelis  est  prsedicare  quod  pra- 
mium  sperare  valeant  legis  exsecutores  ;  et  quam 
poenam  exspeclent  legis  prievaricatores.  Si  ergo  vi- 
deris  aliquem  nuper  de  sueculo  venientem  ac  medita- 
tione  occupatum,  ut  de  pra^terilis  delictis  satisfa- 
ciat,defuturis  se  cautum  custodiat,  tractare  quomo- 
do  vultuin  moderari  oporteat,habitumqueacgestum 
componere,  et  deflDire  quid  et  quantum  comeden- 
dum,  quantum  sit  vigilandum,  et  quomodo  resistat 
\Y9d,  contradicat  gulee,  conculcet  superbiam,  exstin- 
guat  luxuriam,  quam  promptus  esse  debeat  ad  ob- 
edienduin,  et  paUens  ad  sustinenduin;  scias  Moysen 


iictare  de  plenitudiue.  A  divinis  eigo  jeju-  j)  in  eo  (qui   hujusmodi  corde  est)  surrexit  et  quasi 


i  saporum  annuutiabit,  sed  neque  polest  a 
[uam  habere  quia  non  potest  homo  quidquam 
I  se,  nisi  fueritei  datuiii  desuper.  Accedunt 
;  contemplativi  vel  jusUUcati.  Caput  Christi 
sti  qui  per  Dci  graliam  ineritorum  privile- 
uper  se  ievanl  cum  Apostolo  quas  non  licet 
oqui  audientesfll  Cor.  xii).  Igitur  compun- 
[)edes,  delictorum  obUnenl  indulgeuliam, 
ad  maiius,  continendi  a  inalo  et  bene  ope- 
icaciam,  devoli  adpectus,  ad  instructionem 
'um  moralem  scientiam,  contempl|itivi  ad 
inctiorem  de  codlestibus  indulgentiam.  Ti- 
)b  orimina  quodammodo  incrudQli,  veniee 


quamdam  novain  legem  condere.  Si  item  videris 
eum  corpus  nuditate  el  frigore  affligere,  carnem 
attendere  labore  et  verbere,  mactare  multiplices 
hostias  in  ara  exteriori,  et  hausto  prius  igne  ad 
ipsain  non  sine  vituli  sanguine  in  sancta  sanctorum 
introire  mactatoque  superbise  vitulo  prius  cum 
multis  aliis  hostiis  maclatis  in  cxteriore,  in  ara 
interiori  consuescit  oirerre  Deo  gemitus,  suspiria, 
preces  et  lacrymas,  non  dubites  in  eo  Aaron  no- 
vum  sacerdotium  inchoare.  Ara  quidein  exterior, 
sensus  cai*nalis  est ,  am  vero  interior  ailectus.  In 
ara  ergo  iuteriori  gemitus  et  lacrymae  oileruntur,  et 
eaquee  oordis  affeotus  conuQOveAt,  sicutiiiara  ex* 


719 


APPENDJX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


720 


ieriori,  vigili»,  jejunia,  labor,  et  ceetera  qu»  ad  sen-  A 

sum  carnis  pertinent.  De  hoc  autem  altari  ignis  hau- 

ritur  cum  ad  interiora  transitur,  quia  de  afflietione 

corporis,  doloris  vis  ad  cor  transmittitur ;  unde 

postmodum  compunctionis  incensum  inflammatur. 

Ut  autem  sacerdotii  officium  plenius  cognoscatur, 

duo  sunt  quse  ad  ipsum  praecipue  pertinent  :  popu- 

lum  in  lege  Domini  instituere,  etpro  populo  Domi- 

num  verum  placare,  quorum  unum  Moyses,  alterum 

Aaron  exsequitur.  Unde  dicitur  :  Moyses  et  Aaron 

in  saeerdotibus  ejus,  et  Sanmelinter  eos  quiin  vocant 

Domen  ejus.  In  Samuele  donum  prophetiee  eminet. 

Gur  ergo  intereosqui  invocant,  non  potius  intereps 

qui  prophetizant  quam  inter  eos  qui  invocant?Sa- 

muel  libenter  prophetizat,  et  illi  libenter  Deum  in- 

vocant  inter  quos  prophetizat.  Novi  prophetia  Sa-  ^ 

muelis  est  facere,  vere  invocare,  et  incitare  oran- 

tes.  Quanto  enim  quis  frequentius  cogitaverit  quaB 

prcemia  justis  in  coelo,  quse  tormenta  pravis  sint 

reposita  in  inferno,  tanto  verius  Deum  invocat  et 

attentius  orat.    Sed  si  desinit  Samuel  prophetare 

sacerdotes  desinunt  invocare  et  orare,  quia  quando 

flt  futurorum  contemplatio  rarior,  tanlo  redit  oratio 

tepidior,et  surgit  invocatio  tardior.  Ut  ergo  Moyses 

discretus  sit  in  preeceptione,  ut  Aaron  devotus  per- 

maneat  in  oratione,  necesse  est  ut  Samuel  subtilis 

et  diligens  perseveret  in  contemplatione.  Ut  igitur 

ea  quae  difTusius  diximus  ad  compendium  revoce- 

mus,  ad  Moysen  pertinet  quod  faciendum  est  pru- 

denter  discernere,  ad  Aaron  spectat  ad  ea  quee  per  p 

nos  non  possumus  divinum  auxilium  implorare; 

Samueli  incumbit  quid  ex  re  qualibet  utilitatis  et 

periculi  provenii-epossitcaule  providere.  PerMoy- 

sen  igitur  discretio,  per  Aaron  devotio,  per  Samu- 

elem  intelligitur  circumspectio.  Discretionis  nam- 

que  est  mores  componere,devotioni8  Deo  supplicare; 

circumspectionis  vero  de  superventuris  providere. 

Si  igitur  deprehenderis  vitam  tuam  in  opere  discre- 

tam,  in  oratione  devotam,  in  circumspectione  pro- 

vidam,   poteris  et  tunc    cum   propheta   dicere  : 

Moysea  et  Aaron^  etc.  Nam  cum  ad  sacerdotes  per- 

tineat  populum  prseceptis  informare  et  Deum  pre- 

cibus  placare,  manifestum  est  eos  sine  discretione 

et  devotione,  quasi  sine  Moyse  et  Aaron,  sacerdotii 

sui  oflQcium  non  posse  implere.  Quos  dum  Samuel  D 

facit  de  futuris  timidos,  reddit  eos  in  oratione  de- 

votos,  et  in  Dei  invocatione  assiduos. 

TiT.  XLII.  De  septemlluminibus  /E^yptiy  id  est  vi- 
tiis  mundif  etde  musca,  id  est  anima  ilJis  infecta, 
et  de  sibilo  Dei  quo  ab  illis  avellitur,  Et  de  ape, 
id  est  hypocrita,  etiam  a  Domino  ahactaj  ei  de 
dupiici  terra,  bona  et  mala. 

In  iJIa  dJe  sibilabit  Dominus  muscso  quse  est  in  ex- 

iremo  fluminum/Egypti,  et  api  quw  est  in  terra  Assur 

etvenient  et  requiescent  omnes  in  torrentihus  val- 

lium,  etin  cavernispetrarum  {Isa.  vii).  i45gyptus  est 

mundus  tenebris  erroris  peccati  ignorantise  involu- 

tu8.  lui^gypto  septem  sunt  flumina  ex  uno  fonte;  in 

mundoseptem  vitia  ex  una  radice  superbise.  Initium 

omnift  peocati  saperbia.  Qu69  quamvis  ex  uno  (onte 


sint,  diversi  tamen  sunt  coloris,  et  diverso  modo  per- 
niciem  ingerunt.  Primum  flumen  inanis  gloria,  niti- 
dum  est,  quodam  nitore  superducto  placens,  sed 
subito  ih  se  trahens  incautos  et  demergens;  secun- 
dum  flumen  invidia  lividum  est,  quadam  horrenda 
profunditate  suspectum  ;  terlium  ira,  fervidum  et 
turbulentum  ;  quaiium  tristitia,  tetrum  el  nubilum, 
omnino  periculosum;  quintum  avaritia,  Scylla  vel 
Charybdis  rapax,  omnia  trnhens  ad  se,  deglutiens 
etabsorbens;  sextum  guln,  qusedam  vorago,  etbara- 
thrum  foodas  generans  ex  se  exhalationes  et  corru- 
pteIas;8eptimumIuxuria,lutcumetviscosum.Musca 
igilur  est  anima  nostra,  inquieta,  sordida  et  impu- 
dica  quse  discurrendo  hunc  pungit,  illum  maculat, 
alium  veneno  malitiae  corrunipit,  sicut  musca,  in- 
quieta,  sordida  et  lasciva,  ita  molesta  omnibus  et 
exosa  ubicunque  insidet,  pungit  vel  maculat^  Et 
haecmovens  de  fonte  superbise,  et  peromniaflumina 
discurrens  pervenit  ad  flumen  luxuriae  quod  est  ex- 
tremum  flumen  ^gypti  hujus.  Postquam  pertran- 
sierit  omnia  flumina  vitiorum,  capitur  musca  nostra, 
delectatur,  sordcscit  et  ita  implicatur  utnon  minis, 
non  promissis,  *non  verberibus,  non  prsedicntione 
vel  exhortatione  possit  i-nde  moveri,  facilius  occidi 
possetquam  avelli,  nec  certe  avelliturunquam  nisi 
sibilo  Dei.  Sibilus  iste  dulcis,  suavis  lenis  estinspi- 
ratio  Spiritus  sancti.Si  igitur  muscae  pius  Dominus 
sibilare  dignatur  et  compunctionis  gratiam  infun- 
dere,  in  flumine  non  poterit  detineri.  Gratias  Deo 
qui  nec  tales  muscas  a  sua  misericordia  repulit, 
miseretur  omnium  et  nihil  odit  eorum  quse  fecit 
quia  benignus  est  et  misericors,  etc.  Sihilal  etiam 
api  qutV  est  in  torra  Assiir.  Assur  enim  interpreta- 
tur  elatus,  Hic  cstdiabolus  superbise  caput ;  hujus 
terra  est  maledicta.  Est  autem  alia  terra  benedicta : 
Unde  :  Benedixisti,  Domino^  terram  tuam  (PsaL 
(lxxxiv).  Deus  mandat  nubibus  suis  ut  pluant  in  eam 
et  ipsa  imbrem  suscipiens  germinat  herbam  viren- 
tem  devotionis  quse  bonis  aquis  alitur.  Terra  vero 
maledicta  producit  spinas  et  tribulos.  Unde  :  Male- 
dicta  terra  in  oporo  tuo^  etc.  (Gcn.  \\\).  Hsec  est 
terra  Assur.  In  hac  morantur  apes,  id  est  hypocri- 
tae,  qui  sicut  apes  mel  in  ore,  sed  aculeum  habent 
in  cauda,  de  quibus  Dominus  sic  conqueritur : 
Circumdederunt  me  sicat  apes  (Psal.  cvii).  Veniunl 
Judeei  cum  Herodianis  dicentes  :  Magister,  scimus 
quia  veraxes,  etc.  (Matth.  xxn).  Ecce  quomodo  com- 
ponant  favos  et  mella  congregent,  sed  quia  capere 
quserunt  in  sermone,  aculeum  habent  in  cauda,  de 
quibuspropheta :  Qai  loquuntur pacem  cum  proximo 
suo  (Psal.  xxvii.)  Ecce  mel  in  ore ;  mala  autem  in 
cordibus  eorum,  ecce  aculeus  in  cauda.  Apes  ergo 
habitans  interra.  Assur  est  hypocrita,  totis  deside- 
riis  habitans  in  mundo.  Si  ergo  huic  et  muscse  si- 
bilet  Deus,  venient  passibus  fidei  et  amoris,  et  re- 
quiescent  in  cavernis  petrarum,  melius  quam  in 
extremo  fluminum^^gypti  vel  terra  Assur,quia  tribn- 
latioetangustia  in  omnem  animam  operantis  mahm 
(/?oin.ii).  Mlius  enim  quietis  extrema  Jactus  occapat. 


721 


MISCELLAJf^.  -*  UB.  IV. 


728 


TiT.  XLIII.  Quee  servi,  quse  mercenariiy  et  qum  filii  A>  obtulistiy  non  solum  gloriam,  sedhonorem,  qui  lau- 

dando  glorificant,  operando  honorantur,  iu  malis 

saltem  gloriam  nomini  ejus,  qui  ejus  disciplinam 

laudant,  quamvis  non  custodiant. 

TiT.  XLIV.  Quid  sit  adorare  in  atrio  Domini, 

Adorate  Dominum  inatriosanctoejus(PsaLxxyiii) 

Superius  hostias  ofTerre  praecipimur^hic  intus  ado- 

rare  jubemur.  Prius  ne  intremus  vacui ;  secundo^  bb 

slemus  otiosi.  Si  claustrum  cum  voto  professionis 

etabrenuntiationetuiipsiusingressuses,atriumcum 

hostiis  intrasti.  Si  autem  ibi  instituta  regulsB  con- 

servasti,  et  subjecti  omniliumanse  creatursepropter 

Deum,  non  solum  bonis  et  modestis,  sed  etiam  dy- 

scolis,  non  solum  majoribus,  sed  etiam  minoribus, 

per  omnia  obedistis,  humiliter  in  atrio  Domini  ado- 

ratis.  Adorare  enim  est  totum  corpus  etiam  usque 

ad  pcdes  et  infima  scilicet  membra  prosternere* 

Cum  hostiis  ergo  intrate  inchoantes  arctam  viam  et 

ingredientes  angustam  port^im.  Ingressi  adoratein 

habitu  religionis,  voto  professionis,  et  institutis  re- 

gulse,  in  domo  disciplinse  omnibus  obedite. 

TiT.  XLV.  De  cedris  Libaniconfractis  in  bonorcli" 

gioso,  et  de  duplici  vitulo, 

Vox  Domini  confringentis  cedros :  et  contringet 

Dominus  cedros  Libani^  etc.  (Psa/.  xxviiO.Difficile 

est  et  quasi  impossibile  camelum  perforamen  acus 

transire,  cor  tumidum  superbia  obedientise  angusta 

pcnetrare;  sed  apud  homines,  non  apud  Deum,  qui 

quaecunque  voluit  fecit,  non  solum  in  coelo,  sed  etiam 


offerro  dcbeaiit  Deo, 
A  fferte  DominOj  fiJii  Dei,  a  fTerte  Domino  iilios  arie- 
tnm  (PsaL  xxviii).  Sicut  in  lege  alia  est  hostiaprin- 
cipum,  alia  sacerdotum,  alia  pauperum,  sic  alia 
convenit  filio,  alia  servo,  alia  mercenai^io.  Servo 
sufficit  pro  lerrore  gehennse  de  malis  poenitere ;  mer- 
cedis  causa  mercenario  a  malis  ;;hstinere  ;  filio  pa- 
rum  est  pro  patre  Domino  animam  ponere.  Pertinet 
ad  servos  itaque  poenitentia,  ad  mercenarios  absti- 
nenlia,  filiis  congruit  patientia.  Si  quis  igitur  tan- 
quain  ovis  ad  occisionem  ducitur  et  coram  tondente 
se  non  aperit  os  suum,  inter  filios  numeratur,  qui 
ofTcrunt  filios  arietum.  Servo,  qui  non  sufficit  ad 
tantam  hostiam,  sufficit  offerre  turturem  vel  colum- 
bam,  plangendo  et  gcmendo  quasi  columbino  cantu 
salisfacere.  Mercenarius,  quamvis  petulantiae  et  di- 
lectionis  hsedum  mactat,  ne  mercedem  amittat,  ad 
holocaustum  Agni  immaculati  non  facile  pertingit. 
Si  ergoadadoptionemfiliorum  suspiratis,  patientia) 
aguos  afferte  Domino.  Non  autem  agnos,  sed  filios 
arictuu)  dicit,  quod  idem  est,  ut  quoties  perfecta 
opera  haberedesideramus,  adDominici  gregis  du- 
ces  prophetas  et  apostolos  recurramus,  et  siqualia 
habemus  dcsideria,  talia  et  dicta  facta  geminantes 
imitai-i  ct  nutrire  studemus,  filios  anetum  immola- 
mus.  AlTerte  igitur,  aut  Domino  afTerte,  bis  ponitur 
afTerle,  ut  hostia  duplicetur,  pro  gemina  stola.  Pro 
stolacorporisafferte  Dominohostiambonaeactionis, 


B 


pro  stola  mentis,  hoslinm  piae  devotionis.  Qui  ho-  n  interra,idestnonsoluminiIIisquorumcorestintelliT 


stiam  non  duplicat,  duplici  contritione  conteretur. 
Dictuin  enim  ost :  Nolile  timere  cos  qui  corpus  occi" 
duut,  animie  non  babent  quid  faciant  [Mattb,  x).  Et 
ideo  ipsi  sunt  Domini  terra,  non  Domini :  IlJum  ti- 
mele,  illi  munera  afferte  qui  potest  et  animam  mit- 
tere  in  gebennam  (ibid),  Afferte  domino  corpora, 
affeite  Deo  spiritum.  Primum  Deo,  quia  dominatur 
in  aeternitate;  secundo  Domino,  quia  dominatur  in 
tempore.  Domino  quia  cui  vult  donat  temporalia 
bona  vel  mala  ;  Domino  iterum,  quia  qui  placueritj 
dabit aeterna proemia  vel  toi-menta. Et nota congiuam 
verborum  distinctionem.  Afferle  Domino,  fiJii  Dei, 
SicutDeus  bonitatem  son«t,  ita  Dominuspotestatem. 
Satis  ex  hac  distinctione  innuit  quod  filii  sumus, 


gentialucidumdirectum  in  coelum,  et  mens  firma  in 
terra,  sedi/i  marietomnibus  abyssis  (Psal,  cxxxiv), 
videlicetquihabentcor  amarum  etinstabileutmare; 
animum  tenebrosum  ut  abyssum,  fecit  quod  voluit, 
qui  ad  aspectum  suum  et  vocis  tonitruum  contrivit 
omnes  montes  arrogantise,  incurvavit  colles  super- 
bi®,  et  deposuit  potentes  de  sede,  quia  vox  con- 
fringentis  cedros  et  etiam  cedros  Libani.  Alise  sunt 
cedri  aliorum  montium,  Libanus  decandidatio  inter- 
pretatur.Decandidatioautemsanctorumestjustifica-; 
tio.  Unde  Joannes:  Bissinum  enim  suntsanctiScatio^ 
nesjustorum  (Apoc,  xix).  Unde  vox  justi :  Super  ni^ 
vem  dealbabor  (Psal,  l).  Et  Domini :  Si  fuerint pec^ 
cata  vestra[ut  cocci/]u/n](ysa. i).Gum*talis  decandida- 


servitium  debitum  exhibemus,  debitum  est  benefi-  J)  tio  creverit  inmontem,etattoli  coeperit  superalios: 


cium.  Afferte  Dominogloriam  etbonorem,  In  primo 
versubisponiturafferte.Primopropternos,secundo 
propler  proximos.  Primo  ad  merilum,  secundo  ad 
exemplum.  Et quia  proximi  alii  boni  alii  mali,  afferte 
Domino  gloriaw,  et  hoc  propter  bonos,  afferte  glo' 
riam  nomini  cjus  propler  malos,  Si  boni  videntes 
opera  vestra  bona,  quod  scilicetfilios  arietum  offer- 
tis,  et  opevB.  mansuetudinis  habetis,  Deum  laudant 
et  in  eisoperari  student,  obtulistis  Domino  gloriam 
et  honorem.  Laudibus  enimglorificatur  Deus,  ope- 
ribus  honoratur.  Propter  bonos  ergo  afferte  Domino 
gIoriam,a[ferteDeogIoriam  ct  /iO/JO/'e//i.  Propterma- 
los,  qui  mutari  nolunt,  nominiejuSj  ut  solumquod 
1  epi^ehcndant  non  inveniant.  In  bonis  ergo  Domino 


cum  se  scilicet  quisquam  magnum  putaverit  et  C8S- 
teris  sanctiorem,  natam  scias  cedrum  in  Libano.  Si 
autem  nuper  de  sseculo  venisti,  et  super  boc  adhuc 
prolitteris  tuisvel  pecuniis  tejactas  et  extoUis  par 
nobilitatem  generis  vel  pro  habiti  honoris  dignitate, 
talium  elationes  cedri  quaedam  sunt,  sed  Libaninon 
sunt,  quia  de  vanitatis  nigredine  non  de  sanctitatis 
candidatione  surgunt.  Quod  si  in  principio  bonsB 
conversationis  tuse,  ssecularium  pomparum  cedri 
minuuntur,  vox  Domini  est  confringentis  cedros. 
Et  si  forte  postmodum,  ut  fieri  solet,  post  instituta 
opeiti,  quasi  de  perfecta  institutione  surgant  quse- 
dam  magnarum  elationum  cedri,  addet  Dominus  et 
illas  confringere,  quia  confringet  Dominus  oedr9j9 


723 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


724 


Libani.  Idcirco  pro  illis  praesens  non  futurum  ponit,  A 
dicens,  confringentis  coclros,  dum  cedros  vero  Liba- 
ni  futuriim  ponit,  etconfringel  codros  Libani.  Addi- 
tur  :  Et  comminuet  eos  ut  vitulum  Lihani  (PsaL 
xxviii).  Vere  hfoc  est  mulatio  dexterse  Excelsi 
(PsaL  Lxxvi),  comminuere  rigorem  cedri  ad  simili- 
tudinem  vituli  Libani,  et  quaelibet  tumida  corda  in- 
clinare  ad  humilitatis  Christi  imaginem.  Quomodo 
prius  contritusestproptersceleranostra,Vitulus  ille 
singularis  veniens  a  Libano  de  monte  umbroso  et 
condenso,  id  est  a  supremo  coelo  ubi  splendet  candor 
luci8  8Btem8B?Quomodo,  inquam,  comminutus  est? 
Qui  cum  in  forma  Dei  esset,  humiliatur  immensitate 
attritionis,  quia  tormento  crucis  nihil  acerbius, 
morte  nihil  ignominiosius.  Audiat  quomodo  inclinari  n 
debeat  qui  se  ut  vitulumLibani  comminui  desiderat, 
asperrima  et  vilissima,  sponte  sua,  etiam  sine  culpa 
sustineat.  Ille  venit  facere  voluntatem  Patris  sui, 
et  tu  fac  praelati  tui.  Ecceinvenimus  vitulumquem 
in  holocaustum  Domini  mactare  debemus,  nihil  ita 
flagrat  Domino  quam  si  mactetur  vitulus  proprioe 
voluntatis.  Sed  interest  utrumsit  de  Libano  an  de 
Carmelo.  Vitulum  in  pascuis  Garmeli  nutriunt,  qui 
in  rebus  carnalibus  voluntatem  suam  adhuc  non 
deserunt.  Vitulum  in  Libani  vertice  pascit,  qui 
voluntatem  suam  in  rebus  spiritualibus  sequitur. 
Is  autem  qui  lautiores  cibos  et  vestem  molliorem 
quam  caeteri,  petit,  vitulum  impinguat  de  feno  Gar- 
meli.  Qui  abstinere  a  concessis  volens,  fugit  co- 
medere  quod  caeteri,  et  usurpat  sibi  habilum  hispi-  C 
diorem,  vitulum  suum  nutrit  in  pascuis  Libani. 
Uterque  pascua  quaerit  vitulo  suo,  sed  unus  deCar- 
melo,  alius  de  monte  Libano.Quidquid  enim  propter 
violentiam  mentis  vel  teneritatem  carnis  agitur,  ad 
Garmelum  pertinet,  quia  moUe  vel  tenerum  inter- 
pretatur ;  quidquid  quasi  pro  sanctitate  supra  or- 
dinis  institutum  vel  praelati  consilium  praesumitur, 
inler  armenta  Libani  annumeratur.  Sed  va?  vohis 
qui  confiditis  in  vinculo  Samarioe  (Amns  vi),  ser- 
vientes  tanto  studio  voluntati  propriae.  In  Judaeam 
venistis,  ubi  mactatur  Domino  vitulus  propriae  vo- 
luntatis.  Ad  quid  descendistis  ad  Samariam,  ubi 
vitulus  pro  Deo  adoratur,  propriam  voluntatem  cus- 
todientes  et  descendentes.  An  nescitis  quod  Judaei 
non  coutunturSamaritanis!  Prius  a  saeculo  venien-  D 
tes  propriam  voluntatem  damnaveratis .  Nunc  quae- 
ritis  de  Judaeis  Samaritani  effici.  Si  in  Judiea  es, 
vitulum  Deo  in  sacriflcio  interflcis  ;  si  in  Samaria, 
vitulo  tuo  servis.  Si  enim  carnis  curam  in  deside- 
riis  facis,  vitulum  de  feno  Garmeli  pascis.  Omnis 
enim  caro  fenum  {Isa,  xl).  VidO'  autem  quomodo 
lex  hujus  vituli  carnes  comminuat  et  flammis  in 
cinerem  dirigat.  Prius  mactatur,  cum  obedientiae 
amore  singularitas  abdicatur.  In  frusta  dividitur, 
cum  quaeque  singularitatis  opera  distinguuntur, 
quousque  omnis  arrogantiae  voluntas  sopiatur  solo 
cogitationis  cinero  inde  remanente,  quo  conscien- 
tia  ex  recordatione  humiliata  confundntur  mngis- 
que  vereatur. 


TiT.  XLVI.  De  duplici  igno,  et  multiplici  puritate 
per  tres  pueros  figurata . 

Vox domini  intercidontis  flammam  ignis,  vox  IJo- 
mini  concutientis  desertum  (Psal.  xxviii).  Alius  est 
ignis  quem  venit  Dominus  mitlere  in  terram ;  alius 
quem  venit  exstinguere.  Pri  mum  de  ccelo  veniens  se- 
cum  atlulit ;  secundum  in  venit.Omnis  amor  ignis,sed 
non  omnis  bonus.  Amor  igitur  bonus  ignis  bonus, 
quem  Dominus  venit  mittere  in  terram  ut  ardeat  (Lp  v. 
x).  Amorlibidinismalusquemvenitexstinguere.Un- 
deperMoysen  ignem  alienum  prohibetofferresuper 
altare  suum:  de  suo  praecipit  ut  semper  ardeat  in  altari 
suo;flammamalienisemperexstinguit.  Vnde  Ange- 
lus  Domini  descendit  ct  excussit  Hammam  ignis 
(/>^/;i.iii).Inpuerisautemexstinguitur,  quiapurilate 
dicuntur.  Est  autem  alia  puritas  co  rdis,  alia  oris,  alia 
actionis.  rncordesiinplicitas,  in  ore  veritas,  in  opere 
sinceritas.  Hos  tres  pueros  habemus  cum  sanctum 
est  quod  meditamur,  verum  quod  loquimur,  justum 
quod  operamur.  Felix  nimium  et  Deo  grata  horum 
trium  puerorumsocietas,propterunampuritati  con- 
cordiam,  in  voluntate,  sermone,  actione.Videt  ergo 
rex  Babylonis  et  invidet,  et  eos  adorare  statuam 
apream  desiderat,  dum  eos  ex  sua  sanctitate  in  su- 
perbiam  erigi  suadet.  Statuam  enim  auream  adorare 
est  super  haic  studiis  operam  dare  et  deservire.  Qui 
cum  eos  videtdespicere,  flammasparat  utquosper 
gloriam  elationis  non  potest  superare,  per  flammam 
occidnt  libidinis.  Flamma  enim  accenditurquando 
cnro  nostra  nrdore  libidinis  inflammntur.  Ab  angelo 
autem  Domini  flammaexcutitur.et  medium  fornacis 
quasi  ventum  roris  flantem  efl*ecit,  dumintima  cordis 
flante  Spiritu  sancto  coelesti  roreperfundit,  elrefri- 
gcratn  conscientia  puerorum  linguam  in  laudem 
Greatoris  convertit.  Quibus  liberalis  Ghaldaeos 
flamma  consumit,  quin  insidinntes  innocentiae,  in- 
vidipo  ac  geliennse  ardor  exurit. 
TiT.  XLVII.  De  proprietifiihus  cervi  imitandis. 

Vox  Domini  prirporantis  ner  voSy  ot  re  velahit  con- 
donsnj  etc.  (Psal.  xxvn!).Gervusanimalveloxtimi- 
dum,scrpentibusinimicum.Inagilitatepedum,velo- 
citasdonotaturaclionum.Visviderecervumalncriter 
currentem?  Viam  y  inquit ,  mandatorum  tuorum 
cucurri  {Psal.  cxviii).Vis  videi^e  vocem  praeparan- 
tis  ad  cervinam  velocitatem?  Sic  currite  ut  com- 
prehendntis  (I  Cor.  ix).Vis  andire  vocem  mentisad 
cervinam  formidinem  ?  Boatus  homo  qui  sewperest 
pavidus  (Prov.  xxvni).Quia  sapiens  in  omnibus  mc' 
tuit(EccIi.  xviii).Vis  audire  vocem  moventis  cervum 
ad  serpentinam  interfectionem  ?  Mortificate  mem- 
bra  vostra  qufo  sunt  supor  torram,  fornicationem^ 
immunditiam^  etc.  (Colos.  iii).  Tria  ita^iue  hoec  ad 
cervum  videntur  perlinere  :  viam  mnndatorum  ve- 
Iociterpercurrere,d8emonuminsidiassuspectasha- 
bere,  venena  vitiorum  audaciter  destruere.  Actio 
igitur  expedita,  pavida,  et  jusla  cervos  facit,  quia 
inquantum  expedita,  velocitatem  tribuit ;  inquan- 
tum  pavida,  utiliter  pavidum  quia  cautum  reddit ; 
inquantum  jus^a,  viliorum  venena  exstinguit.  Multi 


725 


MISCELLANEA.  -  LIB.  IV. 


726 


in  eo  quod  velociter  currunt,  serpentes  non  occi- 
dunt,  sed  nutriunt,  quia  in  eo  quod  foiliter  agunt, 
superbiaet  vana  gloria  alii  serpentes  convalescunt. 
Alii  in  bonis  operibus  bonam  intentionem  habent 
et  serpentina  vitiorum  venena  mortificare  student, 
sed  dum  modum  et  tempus  servare  nesciunt,  in 
dsemonum  insidias  quasi  venantium  laqueos  inci- 
dunt.  Est  ergo  vox  praeparantiscervos,  juxta  illud: 
Filiy  nccedcns  nd  servitutcw  Dci,  sta  injustitia  etin 
tijnovCj  ct  prpcparn  animam  tuam  ad  tentationem 
{Eccli.u).  Etillud  :  Servitc  Dominoin  timore{PsaL 
11).  Ut  igitur  ad  cervorum  numerum  pertineant. 
oportel  eos  et  velociter  currerc,  et  caute  timere. 
Talibus  cervis  sic  prapparatis  revelabit  condensa 
Scripturarum,  profunda  allegoriarum,opaca  sacra- 
mentorum  mysleria,  mysteriorum  secreta.  Dabitque 
in  montibus  condensis  et  umbrosis  requiescere, 
ubi  contra  venatorum  insidias  latebras  reperient, 
et  contrasolis  aestus  refrigerium  accipient.  Quanto 
enimalliusScripturarumintelligentiampcrceperint, 
tanto  securius  et  quictius  qaasi  in  condensis  lati- 
tabunt,  et  in  umbrosis  quiesccnt. 

TiT.XLVIII.  Quo)  a  dextris  et  qufe  a  sinistris  Dei 
stcnt,  et  quid  sit  cliaritatis  varictate  vestiri. 

Astistit rcginu  a  dcxtris  luis  in  vcstitu  deaurato : 
circuwamicla  varietate  {Psal.  xliv).  Djminus  virtu- 
iumni aitpsalmista,  ipso  cst Kcx gJoriioiPsaJ.wm). 
Hinc  dicit  David:  AstititJlcgjna,  etc.  Merito  regina 
vir*utum  charitasdici  creditur,  quia  virtusvirtutis 
nomen  amittil,  quaecunque  charitati  non  famulatur. 
A  sinistrisDei  suntbona  lemporaIia;a  dextris  aeterna. 
Adexlris  ergocharitasdiciturstare^quiabonisaeter- 
nis,  non  temporalibus  munitur.  In  solis  namqueillis 
charitas  regnat,  quos  amor  seternorum  inflammat. 
Astiiitevgo  rcgina  chnviiaSy  sed a  dextrisei  in  ves- 
titu  dcauralo.  Summi  Regisoculisvultplacere,qu8B 
tampretiosas  vestes  vulthabere.  Probatio  charitatis 
exhibitioestoperis.  Operabonaejus  vestimenta  sunt 
In  vestitu,  inquit,  deaurato.  In  vestitu  opera  justitiae 
in  auro  intellige  claritatem  sapientise.  Vestimenta 
igituraurea,  opera  sunt  discreta.  Fortassis  tu  agis 
omnia  fortiter,  minime  tameu  snaviter,  quia  non 
sapienter.  Ideoque  vestimenta  quidem  habes,  cla- 
ritatem  sapientiae  non  habes,  quia  Sapientia  al- 
iingit  a  finc  usque  ad  finem  fortiter^  et  disponit 
omniasuaviter  {Sap.  viii),  a  fine  inchoationis  usque 
ad  flnemconsummationis.  Tu  furtiter  inchoas,  te- 
pide  consummas.  Cur?  Quia  nou  disponis,  omnia 
sutviter,  nec  scisoperarisapienlci*.  Incipis,  curris, 
festinas,  lassaris,  deciperis.  Non  dicam  ad  finem, 
scd  nec  ad  medium  pertingis.  Procedit  ergo  chari- 
tas,  imo  assistit,  quae  nunquam,  a  Dei  dextris  rece- 
dit  in  vestitu  deauralo^  circmnamicta  varietHte. 
Decet  sane  utpote  reginam  multiplicem  vestem  ha- 
bere  et  variam.  Tu  nescio  quis  semper  vis  esse  in 
contemplatione,  nescis  ut  audio,  vestiri  varietate. 
Aliusquojril  assidue  esse  inoraiione,  nec  animad- 
vertit  quod  charitas  ornari  vult  varietate.  Quisquis 
uno  quolibet  pretioso  quo  delectatur  in  opere,   sic 


^  ornari  cupit,   ut  alium  eeque  utilem  aspernetur ; 

charitatis  ornatum  non  habet  quee  vestitur  varie- 

tate. 

TiT.  XLIX.  De  opprobrio  et  contempta. 

Aufer  a   me  opprobrium    ct   contemptum  (Psal, 

cxviii).  Opprobrium  est   culpa,  contemptus  poena. 

Gulpa  iniquitatis,  poena  mortalitas.  Propter  iniqui- 

tatem  factus  sum  exprobrabilis  ;  propter  mortaUta- 

tem,  contemptibilis.  Abominabilem  me  facit  concu- 

piscentia,  vilem  miseria.  Aufer  a  me  opprobriumf 

etc.  Si  facis  me  justum,    aufor   a  ine  opprobrium, 

aufer  conteniptum. 

'J'iT.  I.  Deextremo  tcrrieundo  producuntur  Dubea, 

fulgura  et  pluvige. 

Producensnubcs  ab  extrcmo  terrse  fulgura  inplur 

B  viam  fccit,  e\c.{PsaI.  cxxxiv).  TeiTae  nostrsB  extre- 

ma  peccata  infimaet  operaabjecta.  A  tali  extremi- 

tate  nubes  producitur  ;  quia  ex  turpitudinis  nostr» 

recoidatione  caligo  confusionis  genei^atur.  Nubes 

hujusmodi  dum  mentem  obnubilat  contra  conoupi- 

scentise  sestus  quasi  contra  solis  ardores  refrigerium 

prsestat.  Nam  qui  peccasse  se  meminit,  et  se  pec- 

casse  erubescit,  quanto  magis  de  praeterito  dolet 

tanto  de  futuro  se  cautiorem   reddit.    Falgara    in 

pluviajn  fecit.  Ante  fulgura  nubes  producitur  ;  post 

fulgura  pluvia  sequitur.  Nubes  caligo  confusionis ; 

fulgura,  terror  majestatis  ;  pluvia  fetus  compunc- 

tionis.  Dispensata  ergo  divina  pietate,  prius  ob  men- 

tis  oculos  turpitudinis  noslrae  memoria  reducitur, 

post,  mens  recordatione  divini  terroris  formidine 

concutitur  ;  tandem,  inter  confusionem  et  formidi- 

nem  deprehensa  etdiu  fatigatainfletu  compungitur, 

Nubem  super  me  aspexi,    quotiescunque   oonfusio 

faciei  mese  'cooperuit    jne  {Psal.   xliii)  :   fulgura 

excipio  quando  terrores  Domini  militant  adversus 

me  ;  pluvia  descendit,  quoties  potui  lectum  meum 

rigare  lacrymis. 

TiT.  LI.  De  primogenitis  ^gypti. 

Quipcrcussitprimogenitay^gyptiy  abhomine  ns- 

quc  ad  pecus{PsaI.cxxTii\).Pvimogemi9iJEgYV^iB}mi 

diabolicre  elationes  ethumance  prsesumptiones.  Alii 

superbiuntde  rebustemporalibus,  alii  intumescunt 

in  rebus  spiritualibus.  Vere  brutus  et  animalis  est 

sensus,quando  ad  imaginem  Dei  factus  amens  ex 

T\  his  intumescit  quse  communia  sunt  cum  pecoribus. 

Alii  igitursuperbiuntdevanitate  ;  alii  de  sanctitate 

Superbia  vanitatis  est  primogenitum  pecoris.  Arro- 

gantia  sanctitatis  est  primogenitum  hominis.  -/Egy- 

ptus  autem  erroris  tenebrae.  Talia  generant  primo- 

genita.  Flante  autem  divini  Spiritus  aura,  percutiun- 

tur  primogenita  ^gypti  ab  homine  usque  ad  pecu8|^ 

quia  flante  spiritu  timoris  Domini  dejicitur  omnis 

tumor  elationis. 

TiT.  Lll.  De  vulva^  liberis,  et  uberibus* 
Quid  dabiseis?  Da  eis  vuivam  absque  liberis  et 
uberaarentia.  Vulva  est  studiositas,  semen,  veritas, 
bona  voluntas.  Ad  hoc  debes  legere,  propter  hoc 
oportet  intelligere,  ut  studeas  adimplere.  Vulvam 
habes,  desideriumdiscendihabes.  Siveritatemcon- 


727 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPKRA  DOGMATICA 


72» 


ceptam  amas  et  opere  perflcis,  liberos  uutris.  Qui  A  quldquid  sapientia),  quidquid  virtutis  habcsetgra- 

ti?e,  totum  Dei  virtuti  et  Dei  ascribas  sapientiae. 
Sed  non  omnis  gratiarum  actio  Deo  est  acccpta, 
sed  quee  pudicaest  etmera.Pudica  dixerim  propter 
eos  qui  de  malis  suis  gloriantes  cum  furtum  vel 
homicidium  vel  adulterium  fecerint,  Deo  gratias 
dicere  solent,  quasi  Deus  more  eorum  Isetetur,  cum 
malefecerint,  et  exsultet  ut  ipsi  in  rebus  pessimis. 
Audiet  quia  talis  est :  Existimasii  inique  quod  ero 
iui  similis^  etc.  (PsaL  xl.)  Mera  vero  dixerim,  pro- 
pter  hypocritas  ;  qui  Deum  quidem  de  bonis  suis 
verbotenus  gloriflcantesdoloseagunty  in  conspectu 
Dei  invenitur  iniquitas  eorum  ad  odium.  Primi  mala 
sua  impie  Deo  ;  secundi  bona  Dei  fraudulenter  in- 
torquent  sibi.  Quorum  voxcst :  Labia  nostra  a  nobis 
suni  (PsaL  xi).  Sed  quid  lingua  tua  nisi  calamus 
scribee  ?  (PsaL  xliv).  Et  hoc  ipsum  mutuo  accepisti 
a  te  repetendum  cum  usura.  Si  inventus  fueris  ad 
opusimpiger,  ad  referendum  fldelis,  pro  labore 
mercedem  accipies  et  audies.  Eugey  serve  bone  et 
ndelis,  quia  superpauca  fuisti  fidelis,supermultum  te 
constituamy  eic,  {Matth.  xxv).Sinminus,  vocaberis 
servus  nequam  et  piger.  Non  laus  calami  est,  sed 
laudabilis  est  illo  bene  exarata  Scriptura:  necglo- 
ria  linguee  aut  labiorum,  sermo  bonus,  sed  mentis, 
et  qui  eam  dedit  Dei. 

TiT.  LV.  De  funiculo  triplici. 
Funiculus  triplex  (qui  difficile  rumpitur  [Eccle. 
iv]  ad  extrahendas  animasde  carcere  diaboli,  et  ad 


8Qnt  hi  liberi?  AfTectus  boni  et  ordinati.  Quid  enim 

docetdivinaScriptura  nisi  amare  religionem,  ser- 

vare  unitatem,  habere  charitatem  ?  Sed  multos  video 

stadiosos,  paucosreligiosos.  Amant  lectionem  non 

religionemy  imo  amore  lectionis  in  odium  incidunt 

religionis.  In  his  impletur  quod  dicitur  :  Dabo  eis 

vulvam  absque  liberis.  Doctores  et  praedicatores 

essevolentes,  et  primas  cathedras  et  salutationes 

ambientes  in  populo,  sed  dantur  eis  ubera,  id  est 

verba   arentia.    Sermo  debet  esse  ad  hortandum 

sivead  exponendumobscuralucidus,  adpersuaden- 

dumutilis,  quodhaec  sunt  quasi  ubera  duo,  imum 

expositioniSyalterumexhortationis.  Hsec  multi  acci- 

piunt  tumentia  quidem,  sed  arentia ;  apprehendunt 

scientiam  quce  inflat,  carentcharitate  quae  sediflcat; 

quorum  ubera  per  scientiam  tument,  sed  arentia 

8unt,  quia  dulcedinem  spiritus  non  habent.  Et  vide- 

mus  hodie  permultoshabereliguam  maguiloquam, 

raros  melliloquam. 

TiT  LIII.  De  uberibus  sponso  attributis. 
Meliora  sunt  ubera  tua  vino  (Cant.  i).  Duo  sunt 
ubera  sponsi,  videlicet  ingenitse  mansuetudinis  et 
longanimitatis  quibus  patienter  exspectat  delin- 
quentem,  et  clementerrecipit  poenitentem.  Gemina 
est  ista  dulcedo  suavitatis  inpectore  Domini  Jesu; 
longanimitas  in  exspectando,  et  in  donando  facili- 
tas.  Vis  videre  longanimitatis,  uber?  Audi  Aposto- 
\\xm:An  di  vitias  bonita  iis  et  longanimita  tis  etpatien- 


B 


tiseejus contemnis? An ignoras quod benignitas ejus  q  regna coelestia  post  retrahendas,  est  recle  servire, 


ad  pwniteDtiamte  adducit?  (Rom.n).  Ad  hoc  siqui- 
dem  diu  suspendit  sententiam  ultionis  in  conte- 
mnentem,  ut  quandoque  gratiam  remissionis  in~ 
fundat  poenitenti.  A^onvult  enim  mortom  peccatoris 
sed  ut  convertatur  et  vivat  (Ezech.  xviii).  Accipe 
exemplum  et  de  altero  ubere  quod  est  remittendi 
facilitas.  Legitur  enim  de  ipsa  Quacunque  hora 
peccator  ingemuerit  (ibid.)  Legitur  etiam  :  DereJin^ 
quatj  inq[uit,  impius  viam  suam :  et  vir  iniquus  co- 
git&tiones  suas,et  revertatur  adDominum^et  misere- 
bitur  eijuSf  et  ad  Deum  nostrum,  quoniammultusest 
ad  ignoscendum  (Isa.  lv).  Pulchro  David  utrumque 
paucis  comprehendit,  dicens  :  Longanimis  et  mul- 
tum  misericors  (Psal.  cii). 


utiliter  proferre,  et  efficaciter  adimplere. 

TiT.  LVI.  Oratio  funebris  ct  lamcniatio  de  morte 

prudentis  amici  et  religiosi. 

Multam  moeror  tristitiam  imperat  (Job.  vi).    In 

statera  mea  tristitia  exsuperat,  et   calamitas  quam 

patior,  tanquatn  ignis,  triste   pectus   adurit.  Inte- 

rio)*a  depascitur  clausus  dolor,  latius  serpit,  et  sae- 

vit  acrius.  Quid  mihi  et  laetitise,  qui  in  amaritudine 

sum  ?  Vis  doloris  omnem  abducit   laetitiam.  Indi- 

gnatio  Domini   ebibit   spiritum    meum,   subtracto 

quem  diligebat  anima  mea,   simul  quia  CQi*  meum 

dereliquit  me.  Quo  mihi  avulsus  es?  quo  mihi  ra- 

ptus  e  manibus,  homo  unanimis,  hpmo  secundum 

cor  meum  ?  Amarissima  separatio,   et   quam  non 


TiT.  LIV,  Degratiarum  actione  pudica  et  mera  ad  j)  posset  nisi  mors  efficere.  Opus  mortis  est  tam  hor- 
*^  '      "*    '  '  -         .  rendum  divortium,  totius  suavitatis  inimica  mors, 

nnumrapiendo,  duosfuriosa  pcrimit.  Mitius  enim 
me  privares,  o  austeramors,  vitce  usu,quam  fructu; 


Deum  ut  adfontem  undeomnia  ionay  referenda. 

Origb  fluminum  el  fontium,  mare  virtutum  et 
scientiarum  DominusJesus,  quiajuxtaAnna?  canti- 
cum  :  Deus  scientiarum  Dominus  est  (I  Reg,  ii), 
dans  casta  consilia,  justa  judieia,  recta  desideria, 
illius  fontisrivuli  sunt  cordis  munditia,  carniscon- 
tinentfa,  oris  puritas.  Ex  isto  fonte  manant  ut  ad 
locum  unde  exeunt  flumina  gratiarum  revertantur,  ut 
iterumfluant  (Ecclc.  i).  Remittatur  itaque  ad  suum 
principium  coeleste  profluvium.Spirituales  rivi  pro- 
prio  fonte  sine  Araude  et  sine  intermissione  reddan- 
tur,  ut  arvamentiumrigare  non  desinant,  etiterum 
uberibua  refundantur.  Qualiter?inquis.  Audi  Apo- 
Btolom  :  In  omnibns  gratiaa  agentes  (Ephes.  v),  ut 


sine  quoipsa  vita  gravior  quam  mors  est.  Namcarnis 
frater,  si  charos  amisit,  chariores  invenit.  In  me 
transierunt,  o  mors,  irae  tuse,  super  me  confirma- 
tus  est  furor  tuus,  qui  elongasti  a  me  amicum  et 
proximum.  Erat  ambobus  grata  proesentia,  dulce 
consortium,  suave  colloquium;  sedtantas  utriusque 
delicias  ego  perdidi ;  tu  super  mutasti  et  quidem  in 
mutatis  retributio  multa  ad  omnem  locum  quo 
emerserit  respicio ;  ad  charum  ubi  consueveram, 
et  non  est.  Heul  quantum  istic  ingemisco,  sicut 
homo  sine  adjutorio,  quem  posthac  consulam  in 


MISCELLANE4.  ^  UB   IIL 


730 


uisl  cui  fidam  inadversis?  Quis  nostra  por^ 
»nera?  quis  imminentia  propulsabit  pericula  ? 
super  nivem  multiplicatur  mihi  et  dolor.  Vi- 

Quousque  vivam?  Et  si  multum  vivam,  in 
ludine  vivam,  in  moerore  vivam,  in  luctu  vi- 
lon  parcam  mihi,  et  juvabo  manum  Domini? 
m  manus  Domlni  teligit  mc  (Job  xix),  cum 
lit  illum,  nec  enim  dixit  mihi  se  succisuram 
plantarat  vineam.  Ego  illic  poi-tio  misera  in 
icens,  truncata  parte  sui  et  meliori.  Frustra- 
licitur  mihi :  Ne  senseris.  Sentio  enim  vel 
3,  quia  nec  fortitudo  lapidum  fortitudo  mea 
3  enim  mihi  cornea  fibra)  nec  caro  mea  eenea 
mlio  prorsus  et  doleo  :  Et  dolor  meus  in  con- 
\  meo  semper,  In  virga  indignationis  suae  per- 

me  Dominus ;  digne  pro  meritis,  dure  pro 
8.  Eteiiim  dextera  manus  mea,  lumen  oculo- 
aeorum,  pectus  meum,  lingua  mea  truncata 
[n  ipso  quidem  operabar,  providebam,  sen- 
I,  loquebar ;  quippe  cujus  os  meditabatur  sa- 
im  et  lingua  loquebatur  judicium.  Nunc  ille, 
aro,  pro  meritis  sempiterna  fruitur  gloria,  et 
'o  commeritis  in  hac  communi  derelictus  sum 
A,  Dixi. 

lYII.  De  venatore  et  laqueo  animarum^  et  de 

verbo  aspero  ad  monachos. 
iliberavitme  de  laqueo  venantium^  eta  verbo 
>  (jPsal.  xcx).  Ex  quo  homo  positus  in  honore 
\ieUixit  :  comparatus  estjumentis  insipienti- 
similis  factus  illis  (Psal.  xlviii)  :  et  tetendit 
ator  diabolus  callidissimus  et  nequissimus  la- 
.  Et  silvestribus  etomnino  bestialibusssecula- 
loco  aperto  satis  laqueos  expandit,  ut  quos 
capiendos  non  dubitat :  Vobis  autem  qui  tan- 
cervi  prudentiores,  serpentes  necatis,  et  per- 
3desideratis  ad  fontem  vivum,  subtiliores  oc- 
laqueos,ideovos,  o  novellsB  plantationes,  qui 
im  habetis  exerci^atos  sensus  cordis  vestri, 
abundare  in  sensu  vestro;  sed  humiliamini 
otenti  manu  pastoris  vestri,  acquiescite  con- 
Bjus  qui  melius  novitversutias  venatorisillius, 
rsutus  venator,  vos  tanquamrudesetincautos 
iat.  Sed  venatores  jam  et  bestias  novimus. 
sit  laqueus  audiamus.  Dic  nobis,  B.  Paule  tu 
m  ignoras  astutias  ejus  quis  sit  iste  laqueus. 
yJunt,  inquit,  diviles  fieri,  incidunt  in  tentatiO' 
H  laqueum  diaboli  {I  Tim.  vi).  Ergo  laqueus 
li  sunt  divitiaB  hujus  mundi.  Heu  me,  quam 
sint  qui  volunt  ab  islolaqueo  liberari !  Quam 
sunt,  qui  dolent  quod  parum  sunt  irretiti  1 
atem  qui  reliquislis  omnia  et  secuti  estis  eum 
m  habet  ubicapiit  rccIinet{Matth.xix'^  Lucix); 
tateet  dicite:  Ipse  liberavit  me  de  laqueo  ve- 
*na,  et  a  verbo  ^jspcro.  Bestia,  si  non  timesla- 
D,  time  malleum,  vcibum  scilicet  asperum  : 
qmifmaledicti,  in  igncm^ternum  (Matth.xxw). 
n  eslpoenitere^ut  qui  snidiunipfenitentiamagite 
b.  m),  dicant :  Durus  est  hic  sermo  (Joan.  \i). 
i  hoc  verbum  asperum  recogitaverint,  inve- 


B 


•*»  nient  quod ^'u^^fziT^  Domini  suave^  et  onus  ejus  leve 
(Mattb.  xi).  Vos  autem  pennati,  quorum  ante  oculos 
frustrajacitur  reie(Prov.i)y  quidquid  in  vobis  est 
bestiao  mactate,  corium  detrahite,  ne  quando  vena- 
tor  capta  bestia  clamat  :  tolle,  tolle,  infigeverubus, 
infer  prunis,  infer  caldariis.  Si  enim  liberati  fue- 
ritis  a  laqueo  non  timebitis  a  verbo  aspero.  Pree- 
tiosiorem  igitur  habere  paupei*tatem  vestram  divi- 
tiis  hujus  ssBCuli,  et  de  labore  vestro  Christum  pa- 
scite  et  vestite ;  ut  in  die  illa  gratias  agendo  exsul- 
tetiset  dicatis :  Ipse  liberavit  me  de  laqueo  venan- 
tium,  et  a  verbo  aspero. 

TiT.  LVIII.  De  quatuor  generibusovium,  et  de  caula 
earum  ac  carnis  custodia  quadruplici. 
Nos  populus  pascuse  ejuSy  et  oves  manus  ojus 
(Psal.  xciv).  Qu.ituor  sunt  genera  ovium.  InfirmaB, 
fetflB,  vagse,  validfle.  Hae  sunt  incipientes,  proficien- 
tes,  errantes,  perfectse.  Unaquaeque  indiget  proprio 
pastu  :  incipientes  eruditione,  utulterius  proficiant ; 
proficientes  admonitione,  ut  ad  summum  perve- 
niant;  errantes  correctione,  ut  peccatum  abjiciant; 
validsB  exhortatione ,  ut  coronse  inserviant.  His 
quasi  caulee  qusedam  claustralis  debetur  observatio : 
quee  quodammodo  quadrangula  est,  sicut  clau- 
strum,  ut  singuli  a  suis  proprietatibus  non  exclusi 
sint,  finibus  suis  contenti.  In  primo  latere  erit  sub- 
jectio  scholastica,  ut  nascatur  humilitas ;  in  secun- 
do,  lectio  moralis  ut  acuatur  subtilitas ;  in  tertio 
correctio    spiritualis ,  ut   evellatur   iniquitas ;   in 

p  quarto,  meditatio  spiritualis,  ut  cognoscatur  veritas. 
Demum  canisnecessarius  est,  id  est  vigilantia  pas- 
torisque  custodia  qundriflda,  ut  sicut  canis  latratu 
lupos  et  latrones  fugat,  sic  prselatus  comminntione 
diabolum  et  vitia  propinquare  vetet.  Sicut  canis 
propria  lingua  se  sibi  medicum  prsestat,  sic,  si  ex- 
cesserit,  linguee  confessione  se  curet,  siout  cauis 
venaticus  feram  a  longe  prsesentit,  ita  virtutc  fidei 
vitam  post  mortem  speret;  et  sicut  canis  domino 
suo  fideliter  adhaeret,  sic  ab  unitate  fidei  se  usque 
ad  mortem  non  separet. 

TiT.  LIX.  Depanibus  Salomonis,  et  duplici  amore, 

pravo  et  bono. 
Tres  sunt  panes  Salomonis  :  Contemptus  mundi, 
et  sui,  et  amor  Dei.  Primum  proponitin  Ecclesiaste, 

I>  secundum  in  parabolis,  tertium  in  canticorum  Gan- 
ticis.  Quia  enim  duo  sunt  mala,  quae  sola  maxime 
militant  adversas  animam ,  vanus  scilicet  amor 
mundi,  et  superfluus  amor  sui,  pessimi  utrique  duo 
isti  priores  sibi  obviare  noscuntur.  Quia  vero  unum 
solum  summum  bonum,  quo  frui  et  quod  aniplecti 
desiderat  sponsa,  Deus  scilicet  sponsus  est,  hic  in 
tertio,  idest  canticis  frangi  dignoscitur.  1n  primo 
igitur,  ad  refectionem  nostri  docemur  hujus  mundi 
contemnere  vanitatem ;  in  secundo  cognoscere  et 
sequi  veritatem,  sequi  scilicet  Agnum  quocunque 
ierit;  in  tertio,  veritate  frui  et  ad  ipsum  pervenire  : 
et  hic  est  frnctus  amborum  priorum.  Cum  tertium 
istum  sumpserit  panem  qui  de  via  venit  amicus, 
unde  murmuret  non  habebit.  Sed  (\ul«  {^«Sl^VV 


734 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


732 


Adest  paterfamilias  cognoscendus  Dominus  in  pa-  A 
nis  fractione  (Luc,  xxiv),  pauperet  inops  ad  eum 
pulset,  quia  aperit  et  nemini  claudit. 

TiT.  LX.  De  Iriplici  ungnenio  bonoriim, 
Tria  sunt  unguentorum  genera  :  contritionis, 
devotionis,  pietatis.  Primum  pungitivum,  dolorem 
faciens  ;  secundumtemperativum,  doloremlenicns  ; 
tertium  sanativum,  morbum  expellens.  Primum 
conficit  aninin  multis  criminibus  irretita,  qunndo 
incipit  cogitarc  vias  suas,  ut  colligat,  congerat,  et 
conterat  in  mortariolo  conscientiae  suse  multas  et 
variasspeciespeccatorum,  etmire  sestuans  pecca- 
toris  olla  simul  o:nnia  coquitignequodamdoloris  et 
poenitentise,  ut  possit  dicere  :  Concnluit  cor  nwum 
inlra  ine^  el  in  meditatione  mea  exardescet  ignis  „ 
{PsaL  xxxviii).  Secundum  conficit  anima  multis  vir- 
tutum  beneficiis  accensa,  cuinsancta  devotio  bene- 
ficiaDeicumlsetitiaet  gratiarum  actione  recolit,  illa 
in  vasculo  pectoris  pistillo  crebrsB  meditationis  conte- 
rit,  et  igne  sancti  desiderii  concoquit,  ot  deinde 
oleo  laetitise  impinguat,  et  tunc  psallit  et  intelligit 
in  viaimmaculata,ut  possit  dicere:  Misericordiam 
etjudicium  cantaho  lihi,  Dominc  (PsaL  c).  Tertium 
sibi  conficit  pia  hominis  anima  de  necessitatibus 
pauperum,  de  perturhationibus  tristium,  de  culpis 
delinquentium,  postremo  de  omnibus  hominum 
aerumnis,  et  si  sint  inimioi,  quia  jucundus  Deo  homo 
qui  misoretur  etcommodat{PsaL  cxi),pronuscom- 
pati,  subvenire  paratus  ignosceret  facilts,  irasci 
difficilis  et  ulcisci.Sic  omnibus  omnia  factusfitsibi  n 
tanquam  vasperditum,  utcaeterissitproesto  et  occur- 
rere  et  succurrere.  Mortuus  denique  sibi,  utvivat, 
omnibus  speciebus  ditare  curat,  et  impinguare,  per- 
fundens  prsedictas  proximorum  inopias  quasi  quo- 
damaromate,  oleo  misericordiee,  etdecoquens  chari- 
tatisardore,  utdehujuscemodi  fratre,  in  congrega- 
tione  sanctorum  digito  ostenso  dicatur :  Hic  est  fra- 
trum  amator  populi  Israel;  hic  multum  orat  pro 
populo,  et  universa  sancta  civitate  (II  Mach.  xv). 
Primo  unguento  pedes  Jesu,  secundo  caput,  tertio 
totum  corpusa  bonismulieribus  ungitur.  Jesus  dici- 
turcaputetsponsus;  corpus  et  sponsadiciturEccle- 
sia.In  qua  boni  et  mali:  pectus  boni,  pedes  mali; 
corpus  boni  etmali;  caput  vero  Deus.  Mulier  igitur, 
id  est  anima  peccatrix  pedes  istos  ungit  (Luc,  vii),  0 
malitiam  iumortariolo  cordis  terendo  :  Anima  jus- 
tificata  caput  ungit,  de  collatis  ipsi  beneficiis  capiti 
suo,  id  est  Deo  non  sibi  attribuens  gratias  agendo. 
Ipsum  Jesum,  id  est  totum  corpus  ungit  pia  mulier, 
charitatem  suam  usque  ad  inimicos  corporaliter  et 
spiritualiter  exercendo.  Pi'imum  quamvis^pedibus 
tanquam  extremis  membris  ofTeratur,  non  est  ta- 
men  vile,  cum  de  eo  dictum  sit :  Etdomus  impleta 
est  ex  odore  unguenti  (Joan.  xii).  Est  enim  odor 
vitee  ad  vitam.  Quamvis  poenitens  in  Ecclesia  totum 
dicitur,  ut  non  solum  ad  terrenam,  sed  ad  coeles- 
tem  etiam  Ecclesiam  attingat  odor  poenitentis ;  teste 
enim  veritate  gaudium  fit  inter  angelos  super  uno 
peccatore  podniteaiiam  agente  (Luc,  xv).   Hujus 


unguenti  spccies  in  propriis  hortulis  invenimus. 
Quis  enim  de  proprio  suo  ad  manum  non  habeat 
iniquitates  et  peccata,  si  non  dissimulat?  Si  autem 
aromata,  beneficia  scihcet  Dei,  procul  et  de  ultiniis 
finibus  ea  accepit,  quia  :  Omne  dalum  opiimum,  et 
onine  donum  perfectum  dcsursum  est  (Jac,  i).  Hoc 
unguc..luiu  est  sacrificium  de  quodicitur:  SacriS- 
cium  laudis  honorificahit  me  (PsaL  xlix).  Non  est 
igitur  pauperis  hoc  unguentum:  de  quo  niminim 
quia  tangi  caput  illud  venerandum  non  ducit  indig- 
num,  judicat  honoris  esse  insigne.  His  duobus  ter- 
tium  prsefertur ;  sanativum  eniin  est  de  quo  dicatar 
a  Domino  :  Beati  misericordes^  quoniam  ipsi  mise- 
ricordiam  consequentur  (Matth,  v).  Unde  eo  non 
tantum  pedes,  nec  tantum  caput,  sed  et  totum  ungi- 
tur  corpus.  Primum  itaque  bonum,  secundum  me- 
lius,  tertium  optimum.  Quia  discipulo  dicente :  Vi 
quid  perditio  h(ec(Joan,  xii)?  dictum  est  a  Domino  : 
Quid  molcsti  estis  huic  mulieri?  Opus  bonum  ope- 
rata  est  in  me  (ibid,).  Potest  tamen  dici  quod  hoc 
unguentum  priora  designet.  Cum  enim  qui  prodesse 
multis  posse  putatur,  soli  tamen  sibi  vivit,  et  ad 
pedes  in  recordatione  peccatorum  sedens,  ad  caput 
in  recordatione  beneficiorum  proficit,  ut  cceteris 
prosit  et  praesit  vocatur  :  quid  aliud  dicitur  nisi,  ul 
quid  perditio  Ikbc^  Potuit  unguentum  istud  venun- 
dari  multo  ct  dari  pauperibus,  Hujusmodi  autem 
renuente  onus,  et  Domino  congaudente  in  tali  voca- 
tione  dicitur  :  Quid  molesti  estis  huic  mulieri?  Opus 
bonum^  etc.  Quasi  dicat :  Non  vir,  ut  putatis,  qui 
possit  mittere  manus  ad  fortia  ;  sed  mulier  stet  in 
hoc  bono,  donec  convalescat  ad  melius. 
TiT.  LXI.  De  quatuor  unguentis  in  quorum  odore 

currit  sponsa. 
Curremus  in  odore  ungueniorum  iuorum,  etc. 
(Cant,  i).  (Juatuor  sunt  unguenta  in  quorum  odore 
nostra  sponsa  currit :  primum  sapientiae,  secundum 
justitiae,  tertium  sanctifica^onis,  quai-tum  redem- 
ptionis.  Haec  quatuor  factus  est  a  Deo  sponsus  ho- 
mini,  dicente  Apostolo  :  Qui  faciua  est  nobis  a  Deo 
sapientiayjustitiay  sanctiffcatio  et  redempiio  (ICor. 
i),  Sapientia  in  prsedicatione,  justitia  in  absolutione 
peccatorum,  sanctificntio  in  conversatione  quam 
cum  peccatoribus  habui',  redemptio  in  passione 
quam  pro  peccatoribus  sustulit.  Vides  quadrifariam 
unctionem. 

TiT.  LXII.  De  quadruplici  Dei  in  nos  beneficio, 
illuminationis  y  justificationis,  docirinw  ei  re- 
demptionis, 

Sedebas  in  tenebris  et  umbra  mortis  per  igno- 
rantiam  veritatis  vinctus  delictorum  catenis,  et  de- 
scendit  ad  te  veritatis  Doctor,  umbramque  depellil 
ignorantite  tuae,  luce  sapientiae  suod.  Per  justititm 
deinde  quae  est  ex  fide,  solvens  funes  peccatorum, 
gratis  justificans  peccatores  et  in  his  duobus  Do' 
minus  solvit  compeditos,  Dominus  illuminai  cwcos, 
Addidit  sanclificationem,  qua  sancte  inter  pecca- 
tores  vivens  tradididit  formam  vitae  et  vieequa  homo 
rediret  ad  patriam.   Adjongit  et   redemptionem, 


MISCELLANEA.  —  LIB.  IV. 


734 


ididit  in  mortem  animam  suam  et  de  proprio 
irotulit  pretium  sanctificationis,  quo  Patrem 
t,  ut  cognosceres  quod  apuil  Deum  ost  mi- 
diay  ct  copiosR  apud  eum  redcmptio  (PsaL 

.  LXIII.  De  tribus  sngitlis  expetendis. 
sunt  sagitta? :  timor,  sermo,  Dei,  et  charilas. 
i  postulat  qui  dicit :  Confige  timore  tuo  car- 
is  (Psal.  cxviii).  l)e  secunda  Apostolus :  Pe- 
lior  est  omni  gladio  ancipiti,  pertingens 
d  divisionem  animse  et  spiritus  (Hebr.  iv). 
iTulnerata  est  quee  dicebat :  Stipate  me  malis 
n  amore  langnco  (Cant.  ii).  Prima  sagitta 
iiuntur  delectationescarnis,  secunda  interfi- 

vitia  aniiuit},  tertia  excutitur  omne  vitium 
ium  ab  ipsa  anima :  tangitur  illa  pax  Dei 
superat  omnem  sensum  [Philipp.  iv),  qusB 
jam  non  delectet,  in  quo  carnalis  sit  sensus. 
[IV.   De  quatuor  tcntationibus  conversi  ad 

Dominum. 
imebisa  timore  nocturno^asagitta  volunte  in 
&',  a  negotio  perambulante  in  diCy  et  divmonio 
\no  [Psal.  xc).  His  tangunturquatuor  genera 
num  quio  sensit  et  sentit  qui  conversus  est 
inum  :  Timor  nocturnus,  sagitta  volans  in 
'otiumperambuIansintenebris,etda3monium 
num.  Nam  primordia  conversi  primus 
t  timor  de  terrore  vita3  et  austeritate  in- 
lisciplince.  Unde  dicitur:  F/7i,  accedens  ad 
tem  Dcif  sta  in  timore,  et  pnnpara  animam 
d  tentalionem  {Eccli.  \\).  Hic  timor  di- 
octurnus,  vel  quia  nox  designare  solet 
i,  vel  quoniam  propter  quod  advorsa  ag- 
IV  nondum  revelatur.  Si  enim  dies  ille 
,  cujus  lumine  labores  et  praemia  vide- 
timor  nullus  esset  laborum  prse  desiderio 
rum,  quia  non  sunt  condign/o passiones  hujus 
is  ad  futuram  gloriam  qu.v  revelabitur  in  nO' 
m.  VIII).  Sed  quia  nox  est,  ideo  tentamur  a 

nocturno  pro  his  quse  videntur  adversa 
iis.  Primo  igitur  intrantibus  orandum  est  et 
ium  contra  hanc  tentationem,  ne  subito 
upati  a  pusillanimitatespiritus  ettempestate 
a,  bono  cccptoresiliant.  Hac  autem  superata, 
um  est  contra  sagittam  volantem  in  die,  quffi 
isglorise  fama:  quaequicJemvoIat,  quialevis; 
ndie,  quia  ex  operibus  lucis.  Sed  hsec  facile 
ur  tanquam  inanis  glorinoaura.  Tertio  a  ne- 
iramhulantf  in  tenehris.  Die,  id  estab  hypo- 
aendum  est,  et  ideo  procurandum  ei  qui  non 
udes,  ne  appetat  divitias  et  dignitates,  cir- 
tus  :  a  negutio  pcrambulantc,  tam  in  die 
1  tenebris  quod  est  hypocrisis.  Hfec  enim 
tur  omni  tempore,  formam  retinens  pietatis, 
s  occultam  virtulem  vindicans  ad  emendos 
\  et  prselaturas.  Hoc  negotiumperambulatin 
a  speciem  habetvirtutis  cl  simulat  virtutem ; 
Q  ipsa  est  in  tenebris,  quia  in  tenebris  ha- 
ejus  abscondit  quod  est,  et  quod  non  est 


A  mentitur.  Qui  autem  superaverit  hujusmodi  favores 
et  honores,  postremo  tentatur  a  daemonio  meri- 
diano;  ab  eo  qui  transfigurat  se  in  meridianum,  id 
est  in  angelum  lucis,  cum  sit  vere  daemonium  et  an- 
gelus  tenebrarum.  Hinc  dolum  suspicans  Josue  non 
prius  amicum  angelum  recepit  quam  esse  amicum 
novit  (Josue  v).  Discipuli  quoque  Dominum  supcr 
mare  ambulantem  dum  procellisagitarenturviden- 
tes,  Domini  virtutem  et  misericordiam  per  apertam 
suspicionem  deprimunt,  putantes  eum  phantasma 
(Matth.  xiv).  Unde  et  quarta  vigilia  noctis  venit ; 
quarto  loco  contra  istam  tentationem  vigilare  sua- 
dens.  Tu  autem,  ohomo  conversus  juxta  prophetam: 
Non  timebis  a  timore  nocturno  a  sagitta  volante  in 


B 


die,  a  negotioperambulante  in  lenobriSy  ab  incursu  et 


dsemonio  meridiano  (PsaL  xc).  Si  veritas  Doinini  cir- 
cumdatte  scuto  suse  protectionis  et  bonae  voluntatis. 

TiT.  LXV.  De  duplici  impetu  spiritus  et  carnis. 

Fulminis  impetus  Iwtifica  t  ci  vila  tem  Doi^  et  c .  ( /  *sa  L 
xLv).  Duo  sunt  impetus,  unus  spiritus,  etalter  carnis: 
Primus  beatorum,  secundus  malorum :  Impetus 
carnis  ad  odium,  ad  iram,  ad  exteriorem  gloriam 
et  voluptatem  animum  impellit;  impetus  spiritus 
ad  charitatem,  ad  patienliam,  ad  a^ternorum  fidem,  et 
adcontritionis  lacrymaspertrahitmentem.  Unde  ne-  , 
cesse  est  magna  cura  considerare  qui  nos  impetus  du- 
cat  a  cogitatione  nostra.Nam  dum  per  impetum  impel- 
limur  amare  terrena,  ultionem  de  inimico  queerere, 
temporalia  non  ad  necessitatem,  sed  ad  voluptatem 
(J  et  superfluitatem  postulare,  impetus  est  carnis. 
Econtra  amare  cielestia,  ignoscere  nos  ofFendcnti- 
bus,  amare  inimicos  propter  Deum,  temporalia  ad 
usumnecessitatisquserereimpetusestspiritus.Hinc 
de  sanctis  animalibus  dicitur  :  Ubi  erat  impetus  spi- 
ritus  gradiebantur  (Ezoch.  i).  Et  quia  sic  nd  bona 
tendunt  ut  ad  mala  non  redeant,  recte  subditur  : 
Non  rovertebantur  dum  ambularent  (ihid.).  Quia 
ab  -/Egypto  egressus,  ad  ollas  yEgypti  mente  non 
dobet  reverti.  Ab  eodem  autem  prophela  dicitur, 
quod  ibant et  re vertebantur  in  similitudinem  fulgu- 
ris  coruscantis(ibid .).  Quia  duplexest  gressus  justi, 
de  malo  ad  bonum,  in  quo  gressu  non  debet  esse  re- 
trograduB,  et  de  bono  active  ad  bonum  contempla- 
tive,  a  qua  sitregressus  ad  activam  in  similitudinem 
D  fulguris  coruscantis,  percutiendo  vitia  et  ad  Dei 
amorem  inflammando ;  fulgur  enim  percutit  et  in- 
cendit. 

TiT.  LXVI.  Do  tribus  filiabus  Job. 

Sunt  Job  tresfilise:  Dies,Cassia,  etteiiiaCornusti- 
bii  nomine.  Quse  figurans  genus  humanum  a  Christo 
conditum,  redemptum  et  reassumptum  :  fuit  enim 
Dies  in  prima  conditione ,  quia  in  innocentia  crea- 
tum  est;  die  autem  innocentiae  per  peccatum  finito^ 
et  in  moiroris  nocte  absconso,  secundo  in  redemp- 
tione  flt  Cassia ;  amarum  siquidem  est  sicut  cassia, 
per  confessionem  et  corporis  macerationem  a  vitio 
redimi.  Ergo  ut  ad  salutem  revocetur,  amarum  ei 
poculum  dandum  est,  sed  odoriferum  per  virtutis 
fragrantiam  ex  gratia  R^dOTs^WS&.^^^Nj^N^-^^Vss^*^ 


735 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DQGMATICA. 


736 


inreassumptionecarnisperresurreHionemCihristi,  A  Tit.  LXIX.  De  cluabus  zonis  in  Veteri  Testamento, 

Duas  zonas  legimus  Veteris  Testamenti.  Quarum 
zona  pellicea  renes  cingit,  zona  aurea  mamillas 
stringit.  Elias  cinctuszona  pellicea  circa  renes,  est 


naturam  nostram  renovatam ,  in  seterna  laude  as- 
sumemus,  Cornustibii  nomino  tertia  filia  vocatur  : 
in  quo  nomine  iaetantium  canlus  exprimitur.  Ibi 
enim  (^onditor  noster  laudum  suarum  veraces  can- 
tus  accipit,  qui  genus  humanum  condendo  diem,  et 
redimendo  cassiam,  et  assumendo  cornuslibium  fe- 
cit.  Qui  enim  lux  et  «lies  fuimus  condili,  et  sumus 
Cassia  redempti,  erimus  quadoque  Coruuslibii  in 
exaltatione  aetcrna)  laudis  assumpti. 

TiT,  LXVII.  De  ostio  el  fenestris  aica)  Noe. 

Duo  sunt  exitus  nrcoe  Noe  :  Alter  per  fenestras, 
alter  per  oslium.  Fenestra  significat  exitumperco- 
gitationem  ;    ostium ,     exitum   per   operationem  ; 


timor  carnem  restringrcn<3  a  libidine.  Zona  aurea 
circa  mamillas,  amor  virtulis  cor  compescens  a  li- 
bidinosa  voluptate.  Zona  timoris,  quse  non  veniam 
dilatat,  sed  poenam  cingit.  Zona  aurea  ubi  latens 
voluptas  in  corde  castratur.  Qui  viderit,  inquit,  luu- 
liereni  ad  concupiscendum  eam,  etc.  {^fatth,  v).  Zona 
praecinctus  est  pellicea,  qui  crucifigit  carnem  cum 
vitiis  et  concupiscentiis  qui  dicit :  Confige  timorc 
tuo,  etc.  {PsaL  cxvu).  Zona  aurea  strictus  est,  cu- 
jus  cor  non  polluitcogitatio  foeda,  qui  pepigit  fcedus 


,.        -  -        ^  .        .       ..      ,       cum  oculis,  ut  ne  cogilet  quidem  de  virgine  {Joh 

ostium  deorsum,  fenestra  sursum est,  quiaactioad  tt»  *  i  u  i      •  i-  ^u  « .  rr  ^  «^««. 

..  ,.'         ..     ,     1       .  ,,.        .  R  XXXI).  Ulrumquepostulabalqui  dicehat :  urercnos 

corpus,  cogitatio  peitmet  ad  animam.  Hmc  etaves  "         '  /n     ,         \  t^        n.    .,  i:k: 


emissse  sunt  per  fenestram ;  homines  et  bestiae  per 
ostium,  quod  clausit  et  aperuit  Dominus.  Sed  fene- 
stram  homo  aperuit,  quia  gravius  est  opere  et  co- 
gitatione  quam  sola  cogitatione  peccare. 

TiT.  LXVIII.  De  quatuor  modis  excundi per  opera- 
tionom  et  totidem  pcr  cofjitationem, 

Quatuor  modis  exitur  per  operationem  :  Primo  ad 
usum  voluptatis,  et  ha?c  sunt  animalia  immunda  : 
secundo  ad  usum  necessitatis  haec  quidem  animalia, 
sed  munda;  tertio  ad  curam  regiminisexpraecepto 
obedientiie,  et  hi  sunt  filii  Noe,  qui  exiens  obtulit 
sacrificium ;  quarlo  ad  eamdem  ex  ambitione  ca3- 
teros  despiciendo,  et  lii  similes  erant  Cham  qui  pa- 


moos  et  cor  memn(PsaL  xxv).Carnem  a  fluxulibi- 
dinis,  mentem  a  passione  voluptatis.  Zonn  pellicea 
si  rumpalur,  filo  et  acu  resar«Mtur;  filum  in  acu 
eleemosyna  est,  quam  in  manu  exercet  cum  acu, 
id  est  cum  pcenitentia  quae  pungit. 

TiT.  LXX.  De  quatuor  montibus, 
Quatuor  sunt  genera  montium  :  Montes  Gelboe, 
ubi  gladius  Saul  repellitur :  hi  sunt  viri  fortes  in 
Ecclesia,  in  quibus  insidise  diaboli  repelluntur; 
montes  Israel,  qui  multum  extenduntur;  hi  sunt 
apostoli  quorum  sonus  in  omnem  terram  exivlt; 
montes  Samarise ,  qui  in  aera  eriguntur :  hi  sunt 
hseretici,  qui  ponunt  in  ccelum  os  suum;  quarti 
montes  saeculi,  de  quibus  propheta  :   Contriti  sunt 


tris  verenda  derisit.  Quatuor  modis  per  cogitatio-  G  montes  seculi  (Habac.  iii);  sunt  divites  et  potentes 


nem.  Primo  considerando  quid  ex  se  sit,  secundo 
quid  ex  dono  Creatoris,  terlio  quomodo  Deus  crea- 
turis  utatur,  tribus  his  loquens  vocibus  :  Accipe, 
redde,  fuge.  Accipe  beneficium,  redde  debitum,  fu- 
ge  supplicium.  Prima  vox  est  famulantis,  secunda 
monentis,  tertia  minanlis.  Prima  voce  dicit  terra, 
aqua,  aer,  ignis:  Accipe  me  inbeneficium;  secunda: 
Redde  pro  beneficio  laudefu ;  tertia  :  A  me  deglu- 
tieris,  combureris,  absorberis,  submergeris.  Qui 
enim  beneficia  Dei  accipit,  nec  gratias  refert,  merito 
hfiBC  patietur.  Quaiio  modo  per  cogitationem  exitur, 
dum  cogitatur  non  necessitatissubsidium,sedlibi- 
dinis  oblectamentum  :  et  hi  similes  sunt  Eva3,  quae 
vidit  lignum  quod  pulchrum  esset,  etc,  et  corvo, 
quia  ad  arcam  conscientia;  non  rediit.   Primi  tres 


mundi,  quorum  potentiae  multis  modis  conteruntur. 
TiT.  LXXI.  Dc  quatuor  vinculis  Pharaonis  et  qna- 
tuor  vestimentis  noxiis. 
QuatuorfcSunt  vincula  Pharaonis,  quibus  alligat 
animam  :  Luxuria  in  fetore,  superbia  in  furore, 
invidia  iu  livore,  avaritia  in  fervore.  Et  ut  hsec 
mulier  non  differat  a  mulieribus  ^gyptiacis,  quatuor 
ei  induit  vestes  similes  propriis :  Malum  malse  in- 
tentionis  incitamentum,  per  deliberationem  :  malam 
malsB  operationis  ofiendiculum  per  exhibitionem ; 
malum  malse  consuetudinis  ergnstulum,  per  osten- 
sionem;  malum  malte  exspeclationis  periculnm, 
per  desperationem.  Hanc  cyi  .i  sponsus  his  vinculis 
cupitlevare,  ait:  Solve  \J::(ulacoIIitui,  captivafilia 
Sion  (Isa,  lii)  Tunc  ad  ejus  vocem  si  sponsa  dicat; 


similes  sunt  columbae,  quee  praemissa  primo  rediit,  D  Deusinadjutoriummeumintende(Psal.Lxix),pvKsio 


et  nihil  reportavit;  secundo  rediit  etattulit  ramum 
olivse;  tertio  non  rediit  ad  arcam,  sed  mansit  in 
loco  a  Deo  aquis  purgato.  Ex  prima  consideratione 
adducit  contemptum  mundi,  quia,  contempto  mundo 
aquis  diluvii,  id  est  voluptatis  cooperto,  ad  arcam 
rediit;  ex  secunda  laudem  Dei  quia  ramum  olivse  in 
signum  pacis  attulit.  Pax  autem  glorise  Dei  conjun- 
gitur,  cum  ab  angelis  canitur:  Gloria  in  excelsis  Deo^ 
etin  terrapaXy  etc.  (Luc,  ii).  Ex  tertia  amorem  pari- 
ter  et  timorem  Dei,  quia  ab  eo  nec  voluit  nec  ausa 
est  amplius  discedere ;  ex  quarta  vero ,  si  redire 
contingat  incentivum  adducat  libidinis. 


sponsus  disrumpit  vmcula  singulis  ppponens  con- 
traria  :  Puritatem  corporalis  munditiae,  contra  luxu- 
riam;  gratiam  spiritualis  innocentiae,  contra  su- 
perbiam ;  veritatem  liberalis  eloquentise,  contra  in- 
vidiam ;  frequentationem  operantis  justitiae,  contra 
avaritiam.  Quibus  dum  liberata  est,  gratias  agit, 
dicens  :  Dirupisti  vincula  mea  (Psal,  cxv):  Benedi- 
ctus  Deus  in  donis  suis. 

TiT.  LXXII.  De  vestimentis  contra  noxias  vostes. 

Sponsus  pro  benedicto  attrahens  vestes  -4£gyp- 

tiacas  y  contrarias  adhibet :  primam,  sanctum  pi» 

devotionis  affectum  in  desiderio   contra  malum 


MISCELLANEA.  -  LIB.  IV. 


m 


intentionis  incitamentum  ;  scciindam,  san- 
acrae  religionis  piofectum  in  exercitio,  con- 
8B  operationisoITendiculum  ;  terliamy  sanctum 
nmatoe  virlutis  effectumin  jugistudio,  contra 

mali»  consuetudinis  ergastulum  ;  quartam, 
m  ceternajbeatiludinisfructuinjure  hneredita- 
ntra  malum  malas  expectationis  periculum. 
\  ornata  dicit  sponsa  :  Noti  Jinhis,  DoniirWy 
bis,  sod  nomini  luo  dn  glorinin  (Psnl.  cxiii). 
Patri,et  FiJio  et  Spiritui  snncto.  Mox  sponsus 

ejus  dexteram,  in  cubiculum  matris  su8b 
team,  et  beni^^^ne  supponens  capiti  lcevam, 
i   amplexatus  est,   dicens  ;    70^*?  speciosaj 

es  [pulchra^  os  amica]^  amica  meay  et  ma- 
}n  est  in  tn{Cant.  iv). 

TiT.  LXXIII.  Do  dnobus  cnlcaribus. 

sunt  calcaria  quibus  Balaam  propheta  urget 
i  suam  :  Pudor,  ne  temporalitcr  polluatur  ; 
ne  ieternaliter  cruoietur. 
JCXIV.  Dc  dispositiono  domus  quadcupJicis. 
ono  domui  tux^  quia  morte  morieris  ct  non  vi- 
a.  xxxviii).  Familiaris  fuit  ha3C  admonilioet 
facta  Ezechi*  ;genei'alis  est  et  quoti('l\naad 
bet  fidelein  animam  ;  specialis  et  annua  in 
npore  Quadragesimae.  Ezechioe  superbienti 

eegrotanti  dicitur  ut  disponat  domui  sua3, 
endo  sibi  suecessorem,  quia,nisi  pienituerit, 
moreretur.  Generaliter  ad  unumquemque  no- 
clamat  Spiritus  sanctus  :  Dispone  domui  tu8e, 
isi  disposueris,  morte  animse  morieris,  et 
lortem  oeternam  non  vives,  id  est  denuo  ad 
tton  revocaberis.  Specialiter  autem  unicuique 
m  dicilur  in  hoc  lempore  Quadiagesimee  : 
le  domui  tutc  ad  reeipiendum  (^^hristum,  ad 
candum  carnem  ejus  et  sanguinem  digne, 
i  indigne  sumpseris,  morte  morieris,judicium 
landucans.  Hoc  enim  tempore  mundanda  et 
enda  estdomus:  quod  estparascevePaschse. 
dendum  cui  patrifiamilias  et  de  qua  domo 
iir.  Sane  qualuor  domus  le^uiilar  :  Domus 
lis,  domus  hominis.  domus  animi,  domus  Dei. 
sdsemonissuntniii  diffidQntioB,  dequadicitur: 
tar  in  domum  meam  unde  exivi  (Matth.  xii). 
lia  ille  paterfamilias  induratus  tanquam  lapis 
.  eum  non  dirigitur  sermo  vel  admonitio. 
{  autein  hominis  est  manufacta  et   visibilis, 

animi  creatura  est  rationabilis,  domus  Do- 
egnaturaest  in  £eternum.  Domum  suam  hoino 
tat,  aniinis  dispensat,  Dominus  illuminat.  De 
hominis  dictum  est  a  villico  iniquitatis  :  Ut 
motus  fuero  a  vilJicationOy  rocipiantme  indO' 
wam(Luc.  x\i).  De  hujus  dispositione  non 
* :  Dispone  domui  tuoij  cum  potius  dicatur  : 
uod  inquit  Deus  ad  Abraham)  de  terra  tua^ 
*,ognatione  tua,  et  de  domo  patris  tui  (Gen, 
k)mus  animi  homo  ipse,  cui  credita  custodia, 
ita  est  disciplina.  De  qua  dicitur  :  Tria  eji- 
de  domohominem:  famus,  stiJJicidium,  mala 
[Prov,  xxYii,)  id  est  peccatum  ignoranti» 


A  suggestionis  et  proprijBConscientias.  Hujusmodiin 
domo  sua  rationem  non  permittunt  dominari,  sed 
cogunt  ancillari.  Domus  autem  Dei  est  animus. 
Unde  :  Sapiontiaicdificavil  sibi domum  (Prov.  ix). 
Et  ita  mirum  in  inodum  animus  est  domus  Dei  et 
hominis.  Istum  vero  patrcmfamilias  admonere  de 
dispositione  doinussuoe,  supcrfluumest.  Quis  enim 
adjuvit  spiiitum  Domini  ?  Animo  ergo  clicitur: 
Disponodomui  tuio.  QuaBrat  ergo  Scripluras,  et  in- 
veniel  ad  disposilionein  dcputalos  clientes,  alios 
ex(eriores,etadexteriora(leputatos;  aiios  interiores 
qui  semper  assistunt  vultui  ejus.  Exteriores  sunt 
quinquesensuscorporis.Horumdispositionemssepe 
in  pluribusque  locisdocet  Scriptura:  A  vorto^  inquit, 

r>  oculos  moos  no  vidoant  vanitalom  (Psal.  cxviii). 
ProJiibe  linguam  tuamamaJo  {Psal.  xxviii.)  Obtura 
aurestuas,  ne  audiant  contra  proximum.  (3omprime 
nares,  ne  quajrant  peregrinis  odoribus  delectari. 
Claude  munus,  ne  aceipiant  munera.  Super  inno- 
ccnteminjice  pedes  incompedes  sapientiu3,  ne  cur- 
rant  ad  effundendum  sanguinem.  Interiores  clien- 
tes  sunt  quatuor:  Gaudium,  dolor,  sjies,  timor.Pro 
janitore  dolo,  pro  dapifero  gaudium,  pro  pincerna 
spes,  procubieulariotimor.  Legiturenimde  tiinore: 
Jditium  snpientiivtimor  Domini(PsnI.  c\).  Hic  cu- 
stodit  duas  portas,  et  inmodio  earum  est  ostiolum : 
quae  clauduntur  inuseis  ad  suavitatem  unguenti 
intro  irruere  quierentibus.  Prima  porta  est  carere 
visione  Dei  ;  altera  ignis  qui  non  exstinguitur.  Os- 

C  tiolum  vcruiis  conscionticv,  qui  non  moritur  (Jsa. 
xvi).  Irruentibus  igitur  hostibus  obviet  timor  et 
dicat,  nequaquam  intrabitis  ne  forte  propter  vos 
careat  visione  Dei,  et  igne  crucietur  seternO;  ne 
propna  conscientia  teste  et  accusante  pereat. 

TiT.  LXXV.  De  duahus  tribubus  sacerdotaJibas. 
Duee  sunttribus,  Levi  et  Juda^ex  quibus  sacerdo- 
tes  sumuntur,  Aaron  et  Christus,  et  eorum  succes- 
sio.  Quod  qualiter-  conveniatex  nominum  interpre- 
tatione  poterit  conjectari. 

TiT.  LXXVI.  Do  quadruplici  saccrdotum  ofJicio, 
Quadripartitum  est  officium  sacerdotale  :  vivara 
carnis  hosliam  iminolare  :  quod  Leviticum  est  ; 
viitulum  charismata  Deo  ofl*erre  :  quod  est  aromata 
incenderc  :  et  filiorum  Aaron  est  ;  cum  fervore 
martyrii  cmlum  inlrare  :  quod  est  introire  cumsan- 
guine  in  Saneta  sanctorum;  gratiarum  etprecum 
vota  cobIo  transfundere :  quod  est  panem  et  vinum 
*^  Deo  offcrre. 

TiT.  LXXVII.  Detrihus  panibus  quibus  aJimur. 

Panes  quil)us  alimur  in  hac  vita  tres  sunt :  Pur- 
gatorius  cum  amariludine,  quem  mulier  Sareptana 
ministrat  in  fame  (///  J\eg.  vii) ;  consolatorius  cum 
dulcedine  quem  angelus  apponit  quiescenti  in  um- 
bra  (///  lieg.  xix) ;  solidus  cura  fortitudine,  qui 
perducit  ad  montera  Dei  Horeb  (ibid.). 

TiT.  LXXVIH.  De  tribus  rivis  e  corpore  DominL 

Tres  rivisalutis  fluxerunt  acorpore  Jesu  :  ver- 

bum  doloris,  in  quo  confessio ;  sanguis  aspersioniSi 


739 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


740 


B 


in  qno  affliciio  ;  aqua  emundationis,  in  qua  com-  A 
punclio. 

TiT.  LXXIX.  Do  trihns  piscinis  Scripturfe. 

Piscinae  ties  inveniuntur  in  Scriptura  :  vetustas 
erroris,  quee  est  post  duos  muros  ;  sensualitas  car- 
nis,  in  quam  descendebant  languidi ;  perspicacitas 
rationiSy  qua;  est  in  via  agri  fullonis.  In  his  ada- 
quantur  oves  et  holocausta  lavantur. 

TiT.  LXXX.  De  trihus  foincntis  ignis. 

Fomenta  ignistriain  nobis  :  Stipula  cogitationis 
immundsB,  fenum  locutionis  pmvae,  lignum  opera- 
tionis  illicitse.  Hsec   ad   ignem  nos    nutriunt,  nisi 
superioribus  fontibus  exstinguantur. 
TiT.  LXXXl.  De  trihus  conteniplantium  fenestris. 

Gontemplativorumfenestra3tres  sunt:  originaria, 
qu8B  est  versusorientem ;  gubernatricia,  quoe  vergit 
ad  austrum  ;  consummatricia;  quas  respicit  ad  oc- 
cidentem. 

TiT.  LXXXII.  De  quatuor  fontihus  paradisi. 

Quatuor  fontes  irriganthortum  Domini  :  reatus 
proprii  deploratio,  quse  circuit  terram  -^thiopiae  ; 
excessionis  fraternae  compassio,  quae  vadit  contra 
Assyrios ;  indultae  gratise  consideratio,qua3  medium 
intersecatBabylonis;  desideriosa  charilatisaiTectio, 
qu8B  circuit  omnem  terram  Ejulath.  Hi  fontes  ha- 
bent  irriguum  inferius  alque  supcrius,  habentes 
aquas  maris,  fontis  et  nivis. 

TiT.  LXXXIII.  De  trihus  ostiis  ad  vitam. 

Ostia  per  quae  transitur  ad  vitam  tria  sunt :  Fidei, 
veritas,  postquam  Sai*a  ridet ;  spei  firmitas,  quae  est  q 
in  latere  arcae  ;  charitatis  soliditas,  quam  observat 
cherubim  cum  flammeo  gladio. 

TiT.  LXXXIV.  De  triplici  vino  in  scypho  Domini. 
Triforme  est  vinum  in  scypho  Domini :  rubicun- 
dum  in  longanimitate  sanclorum,  quod  laetificat 
Isaac  in  aegritudine  ;  album  in  remuneratione  jus- 
torum,  quo  inebriatur  Noe ;  nigrum  et  acidum  in 
damnalione  pravorum,  quod  Jesus  gustavit,  sed 
noluit  bibere. 

TiT.  LXXXV.  De  triplici  saccrdotum  veste. 
Vestis  qua  sacerdos  uti  debet  tiiplex  est  :  Exte- 
rioris  operis  grossitudo,  qua  induitur  Aaron  coram 
populo,  spiritualis  sanctimoniae  habitudo,  quam 
apud  se  Rebecca  abscondit  :  et  ea  utitur  Aaron  in 
tabernaculo  ;contempIativa)duIcedinispulchritudo,  t\ 
quee  inconstilis  est :  et  ea  utiiur  Jesus. 

TiT.  LXXXVI.  De  trihus  rehgiosorum  tunicis. 

Tunicse  quibus  vestimur  tres  sunt  :  castigativa 
corporis  edomatio,  quae  pelliceaest,  et  induit  Adam, 
constantis  perseverantise  longitudo,  qua  dilectus 
agnoscitur  Joseph  ;  remuneratricis  gratiae  largitu- 
do,  qua  vestitur  Jesus. 

TiT.  LXXXVII.  De  se.x  alis  Seraphin. 
Seraphin,  sexalaD  unisunt :  duae  pedales,  pudor 
de  praeteritis,  el  metus  de  futuris  ;  laterales  duae 
quibus  volat,  timordeprimens,  et  spes  sustollens  ; 
capitaneae  duae,  humilitas  provehens,  ct  charitas 
perflciens. 


TiT.  LXXXVIH.  De  duohus  soliis  Domini. 

Solia  duo  Deus  habet  :  angelicam  substantiam, 
quae  est  solium  cxcelsum ;  ct  humanam  naturam. 
qua3  est  solium  elevatum. 

TiT.  LXXXIX.  De  quatuor  pcnnis  animalium. 

Quatuor  animalibus  quatuor  sunt  pennae  :  timor 
et  pcenitenlia,  quae  corpus  velant ;  amor  el  spes, 
quae  sibi  junguntur  et  volant. 

TiT.  YlC  De  sox  alis  animalium  novw  legis. 

Animalibus  novae  lcgis  sex  alae  insunt  :  naturalis 
suggestio,  legalis  instilutio,  prophetalis  assertio, 
evangelica  sanctio,apostoIica  jussio,  Ecclcsiaslica 
coiisuetudo. 

TiT.  XOI.  Do  duplici  domo  Dei, 

Duae  sunt  domus  Dei :  exterior  rerum  ministia 
curiositas,  quaeesttaberiiaculumsuper  quod  appa- 
ret  Gloria  Domini  et  recedit ;  Deo  vacans  et  serviens 
devota  simplicitas,  quae  templum  est,  et  de  eo  non 
movetur. 

TiT.  XCII.  De  duplici  arca  veteris  Jegis. 

Duoe  sunt  arcse  in  veteii  legc  :  textus  hisloriae 
litteralis,  qu»  habet  in  sc  homines  et  jumenta ;  et 
sensus  conscientiae  spiritualis,  quae  habet  mannaet 
virgam  Aaron. 

TiT.  XCIII.  De  triplici  curruin  Scripturis. 

In  Scriptura  inveniuntur  tres  currus :  Elatio  po- 
tentiae  tcmporalis,  cujusaurigaesttumorpraesump- 
tionis  et  audaciae,  habens  equum  robur  propriae 
confidentiae.  Hota3  ejus  praeceps  mobilitas  vanitatis, 
et  felix  successio  prosperitatis;  hicestcurrusPha- 
raonis  in  quo  moritur  Hechab.  Sequitur  altitudo 
conversionis  et  vita? ;  auriga  e\\xs  sermo  commo- 
nitionis  divin8e,habens  equum  volumperseverantiae 
Hotae  ejus  horrenda  lerribilitas  tormentorum,  el 
mira  delectabilitas  pra;miorum.  Hic  est  currus  in 
quo  legit  cuin  Philippo  eunuchus  {Act.  viiD.Sequi- 
turcelsitudo  contemplationiset  gratiit»;  auriga  cu- 
Jus  est  amor  ccclestis  patriac,  habens  equum  beati- 
tudinis.  Hotse  sunt  improbatio  glorise  mundialis,  et 
divinae  reverentia  majciitatis :  hic  est  ourrusigneus 
in  quo  Elias  rapitur  in  coelum  {IV  Reg.  ii). 
TiT.  \C\\.DeIluviis  in  quihushuJneant pcccatores. 

Fluvii  quibus  se  peccatores  lavant  duo  sunt : 
Fluxus  corruptionis  et  lasciviae,  pestis  adulationis  et 
fallaciae,  qui  sunt  Abana  et  Pharoharfluvii  Dama- 
sci  (/  V  lieg.  v. 

TiT.  XCV.  De  tluviis  in  quihus  lavantur  Justi. 

Quibus  justi  se  balneant  duo  sunt :  invectio  cor- 
rectionis  et  contuineliae,  suavilas  cousolationis  et 
gratia^,  qui  sunt  Jor  et  Dan  fluvii  Judeae. 

TiT.  XCVI.  De  quatuor  tidoJium  canticis. 

Cantica  fldelium  quatuor    sunt :    victoriae  quod 

canitur  submerso  Pharaone  ;  adhortationis,  quod 

terram  pomissionis  concinunt  intraturi,Iaetiti8e,quod 

de  susceptione  filii  cantat  Anna,  fortiludinis,  quod 

David  cantat  de  manu  Saulis  ereptus  (I  Heg.  ii). 

TiT.  XCVH.  Depedihus  et  quihus  inniti 

dehemus. 

Duo  sunt  pedes  quibus  uti  debemus  ;  natura  et 


MISCELLANEA.  —  LIB.  IV. 


742 


B 


udo.  Equi  quibus  nd  coelum  evehimur  tres  A      Tit.  CIV.  De  quatuor  nuditatis  nostray  palliis. 

Pitllia  quibus  nostra  nudilas,  operitur,  quatuor 
sunl  :  vetustns  erroris  et  nequitiae,  quae  estperizo- 
ma  verendorum;  novitas  conversationis  et  vitse, 
qua  Bebecca  descendens  camelo  operuit  vultum 
suum ;  integritas  coelestis^sanctimoniee,  quam  Klias 
reliquit  Eliseo ,  et  qua  divisit  Jordanem ;  claritas 
immortaiitatis  aeternse :  quod  est  pallium  sapphiri- 
num,  quo  in  die  festo  utitur  Mardochseus. 

TiT.  CV.  Do  Irihus  hostibus  quihus  tradimur. 

Hostes  quibus  tradimur  tres  sunt :  immundorum 
desideriorum  impuritas ,  qui  sunt  quasi  mures  ro- 
denles  posteriora ;  corporalium  passionum  obsceni- 
taSy  qux  sunt  qiiasi  locustee  inore  scorpii  percutien- 
tes;  rationis  et  sensus  obstinata  perversitas,  qui 
sunt  sei^pentes  igniti. 
TiT.  CVI.  De  qualuor  latronihus  rerum  nostrarum, 

Latrones  qui  nobis  optima  quseque  furantur  qua- 
tuor  sunt :  hebetati  intellectus  socordia,  tollens 
nobis  Rcienliam  veritatis.  Hic  latro  apud  Psalmi- 
stam  dicitur  :  negotium  in  tenebris  (Psal.  xc).  In- 
domitse  carnislascivia  rapiens  meritum  integritatis, 
et  dusmonium  dicitur  meridianum  (//>!(/. );  favoralis 
jactantia  tollcus  plenitudem  sanctitatis ,  et  dicitur 
sagitta  volans  in  die  (ihid^)\  vitse  hujus  amor  et 
appetenfia  rapiens  praemium  aeternitatis,  ct  dicitur 
iimor  nocturnus  (ihid,).  Hi  sunt  Iatix>nes  Syrise. 
TiT.  CVn.  De  trihus  oscuJis. 

Oscula  tria  sunt :  reconciliatorium,  quo  duo  pe- 

des   Domini   misericordia   et  justitia  tanguntur; 

^  remuneratorium  quo  duse  manus  opus  creatricis  ju- 

stitiae,  et  nodus  gubernationis  complectuntur;  con* 

templatorium ,  quod  sumitur  ad  os  et  verbum  Dei, 

atque  hominem  unitale  iniranda  connectit.  Possunt 

quoque  dici  naturale,  quando  spontanea  voluntale 

ducimur  ad  bonum;  doctrinale,  quaudo  admoni- 

tione   alterius   invitamur   ad    Deum ;    gratiosum , 

quando  inspiratione  trahimur  ad  bene  agendum. 

TiT.  CVIIl.  De  triplici  in  Scripturis  virga. 

Virgse  tres  sunt :  virga  Moysi,  quse  dividit  mare 

Rubrum ;  virga  Aaron ,  quse  confcrt  sacerdotium  ; 

virga  David  pastoralis,  propulsans  adversarium. 

TiT  CIX.  De  ciho  triplici  IsraeJitarum. 

Cibi  Israel  tres  sunt :  Azyma  scientioe  scccularis 

u^^i  ^^.j«i-^-^««    ^'1  1     *•  in  exitu de /Egypto,  manna  intelliffentise in  deserto. 

tiominem;deIiciosa  veritas  super  coelestium,  T\      ,  .^*^.        ,    ..    .        ^   .     .     .  * 

, 1-4    ^  .1«  ^1-41       '   .  *^  palma  victoriae  triumphalis  in  promissionis  rcffno. 

unssiuaii arcana  vorhaquie  nonlicet  liomun      J'       ^„     ^  ...  ..  ,     ^ 

TiT.  CX-.  De  tri  ^jus  Iiheratis  et  tnhus  ad  sacer» 

dotium  assumptis. 

Ti  es  ex  omni  populo  liberantur :  Noe,  Daniel  et 
Jacob.  Tres  in  sacerdotium  assumuntur,  Moyses, 
Aaron  et  Samuel. 

TiT.  CXL  De  gladio  et  arcu  quihus  Dominus  noa 
partem  suam  tulit  de  manu  Amorrhaei. 

Parn  tua  sumus,  Domine,  quam  tulisti  de  manu 
Amorrhflei  in  gladio  et  arcu  tuo.  Gladius  tuus  sermo 
vivus  et  efQcax,  arcus  tuus  incarnatio  tua.  Ibi  enim 
velut  curvato  sapientiae  ligno,  et  pio  quodammodo 
nervus  caniis  extensus ,  et  humanitas  inefiabiliter 
aucta  cpg&08oitur.  Pars  ergo  tua  sumua  et  populu9 


olor  ex  poenitudine,  cujus  ungulas  coluber 
hujus  sella  est  de  veniit)  perceptione  prse- 
) ;  frenum  et  chamus,  solatia  Scripturarum 
iplaria  veterum;  calcaria  quibus  urgetur,  de 
tnormitale  coofusio,  depoenee  consideratione 
>,  fovea,  desperatio.  Sequitur  fei^vor  ex 
le,  cui  super  sedet  Mardochseus  in  veste  re- 
ijus  sella  temperans  discretionis  gravitas, 
et  chamus  suspecta  conditio  carnis  suee,  et 
nensio  perseverantiae.  (^lcaria  exercendo) 
itis  cupiditas,  ct  fraternoc  commoditatis  avi- 
ovea  in  quam  paeceps  ire  polest,  est  intem- 
1.  Sequitur  desiderium  ex  aniore,  cui  datur 
o,  ct  circumdatur  hinnitus.  Calcaria,  fluxa 
}  preesentium,  slabilis  eeternitas  futurorum, 
affectuositas  videndi  Deum,  fovea,   indis- 

ICVIII.  Do  trihus  speluncis  in  Scripturis. 
incse  in  libris  sanctis  inveniuntur  tres :  per- 
mpietas  voluntatis,  quae  est  Intronum  in  qua 
irgat  ventrem;  solida  firmitas  sequanimi- 
uae  fit  in  altari,  et  est  unius  cubiti :  exerci- 
sminee  pietatis.  Haec  est  spelunca  duplex, 
prbphetse  sepeliuntur. 

XCIX.  De  trihus  cwlis  ad  quos  rapimur. 
ad  quos  rapimur  tres  sunt :  Dignitas  eccle- 
epui-italis,  ad  quum  rapitur  Paulus;  contem- 
Qflestium,  ad  quam  rapitur  Ezechiel  in  Spiritu, 
Aperti  suntcoBli^et  vidi  visiones Dei(Ezecb. 
mee  incircumscriptio  Deitatis ,  ad  quam  ra- 
'  electorum  animae. 

TiT.  C.  De  scx  civitatihus  refugii. 
Buntrefugii  civitates  :  intcrdictae  preevarica- 
tautio,  sequendee  pneceptionis  obeditio,  pro- 
8B  Divinitatis  ambitio  :  hcc  sunt  in  terra  Cha- 
niundanse  fabricse  consideratio ;  urbis  tyran- 
igid  inspectio,  et  supereminentis  verbi  Dei 
io :  hae  sunt  trans  Jordanem,  et  siir.l  de  sorte 
ta. 

TiT.  CI.  De  triplici  paradiso. 
disorum  tria  sunt  genera  :  voluptuosa  dul- 
Isibilium,  qufe  imgatur  sicut  hortus  delicia- 
lincera  puritas  spiritualium,  quse  in  se  con- 

itas  s 
quw 
rCor.  XII).    * 

TiT.  Cdl.  De  quatuor  aliis  montihus. 
tium  genera  quatuor  sunt :  montes  Gelboe , 
jicitur  clypeus  Saulus ;  montes  Samarise,  qui 
mguntur;  montes  Armeniee,  super  quosarca 
^quicvit;  montes  Israel^  qui  expandunt  ramos 


11.  Deduohus  nosah  instituto  devocantihus. 

nos  devocant  a  proposito  nostro  duo  sunt : 
incepti  operis,  et  desperatio  exsequendae 
I.  Hi  Rechab  et  Banaa,  qui  oceidunt  Isboseth 
ta  8U0  (//  Reg.  xv). 


74^ 


APPENDIX  AD  HUGOmS  OPERA  DOGMATICA. 


744 


acquisitionis  tuse,  quam  acquisivisti  verbo  prfledi-''^  sunt  animaB  sanct»  corporibus  exutfie,  qu»  in  lati- 


catioais  tuse  et  mystcrio  incarnationis. 

TiT.  GXII.  De  circumcisionis  inysterio. 
In  cii-cumcisione  nec  nervus  rumpitur,  nec  os 
comminuitur,  ut  robustissima  quaeque  et  firmissi- 
ma  ferventur  illaesa.  Aperitur  autem  cutis,  amputa- 
tur  oaro  et  sanguis  effunditur,  ut  illecebrosa  mol- 
lities  castigetur.  In  carne  quidom  pcccatum  quod  in 
ea  manet  intellige.  Porro  in  cute  operimentum  est, 
in  sanguine  vero  incentivum.  Hsec  igitur  vera  cir- 
cumcisio  spiritunon  littera,  sivelamen  excusationis 
et  dissimulationis  per  compunctionem  cordis  et 
confessionem  oris  amoveas,  si  peccati  consuetudi- 
nem  correctione  conversationis  abcindas ,  si  deni- 


tudino  sunt,  deposita  carnis  augustia.  Atria  ha- 
bent  fundamentum,  sed  non  tectum,  quia  ani- 
mffi  quae  in  amore  Dei  sunt  non  ruunt.  Unde  : 
Stantes  erant  pedes  noslriin  atriis  tuis{PsaL  cxxi). 
Sed  non  habent  tectum,  adhuc  sperantes  au- 
gmentum;  quod  non  erit  nisi  in  resurrectione 
corporum  suorum.  Post  ipsam  sane  resurrectionem 
cum  angelis  erunt  in  domo,  quce  habet  fundamen- 
tum  et  tectum.  Fundainentum  est  stabilitas  »tem» 
beatitudinis,  tectum  consummatio  et  perfectio  ip- 


sius. 


TiT.  CXVI.  Duo  clementium  esse  ubera. 
Duo  sunt  cleme  .tium  ubera  :  compassio  de  qua 
que,  ut  iiecessarmm  est,  occasiones  quoque  peccati      fl^it  „,  consolationis,  quo  nutriuntur  infirmi ;  con. 
et  fomitem  fuR.as  concupiscent.arum.  «  gratulafio,  unde  Huit  lac  adhortationis,  quo  susten- 

tantur  validi. 

TiT.  CXVII.  De  pedibus^  id  est  sensibus  nostris 

lavandis, 
Qui  lotusest  non  indiget  nisi  utpedeslavet{Joau. 
xiii).  Pedes  sunt  corporis  sensus  qui  ferunt  nos 
extra  nos,  maculantur  in  nobis.  Porta  visus  ad  mu- 
lierera,  et  ibi  maculatur  :  indiget  lavari;  auditus  ad 
detractionem,  guslus  ad  crapulam,  et  sicde  cfleteris. 
Qui  igitur  lotus  est  in  baptismo  et  post  maculatus, 
pedes  istos  lavari  curet;  aliter  cum  Deo  partem  non 
habet.  Dixit  enim  Petro  :  Si  non  lavero  te,  nonha- 
bebis  partem  mocum  {ibid.) 

TiT.  CXVIII.  De  duobus  denariis  erogandis, 
Stabularius  duos  accipit  denarios,  dum  prsedica- 
tor  ac  pastor  et  doctrinam  habet  qua  instruat,  et 
vitam  qua  provocet. 

TiT.  CXIX.  De  pastoribus  omnium,  de  mercenariis 

et  lupis. 
Pastores  sunt  qui  oves  diligunt.  Hi  custodiunt 
in  prosperitate,  defendunt  in  adversitate.  Mercena- 
rii  sunt  qui  ovcb  custodiunt  lucri  gratia.  Lupi  sunt 
qui  carnes  comedunt,  non  cuslodiunt;  non  defendunt, 
sed  occidunt.  Primi  salvant  subditis  quod  sunt  et 
habent.  Secundi  ipsos  custodiunt  non  bona  ipso- 
rum.  Peccantque  quod  subditos  a  peccatis  ideo  tan- 
tum  cohibent,  ut  bona  ipsorum  auferant.  Tertii 
ipsos  occidunt,  et  bona  ipsorum  rapiunt.  Primi  sa- 


fugias  concupi 
TiT.  CXIII.  De  mystica  aquarum  divisione. 
Usque  hodie  in  civibus  Babylonis  aquarum  effu- 
sio,  id  est  confusio  cogitationum,  terram  facit  ina- 
nem  et  vacuam.  Dum  enim  iluitat  circa  carnem  co- 
gitatio  universa,  nullum  ex  ea  sperare  est  fruclum 
salutis.  Dividantur  ergo  aquse  ab  aquis ,  quatenus 
anima  qua^que,  ut  dictum  est,  partem  sibi  vindicet 
sollicitudinis  aut  meditationis.  Sane  inferiores  cer- 
tis  limitibus  coerceantur,  cei^tis  contineantur  al- 
veis,  necessitatis  terminos  non  excedant.  Proinde 
superiores  copiosus  dilateutur.  Ex  hoc  sane  dat 
Dominus  benedictionem,  et  terra  nostra  dabit  fru- 
ctum  suum. 

TiT.  CXIV.  De  desiderio  unde  spiritualos  carna-  p 
lesve  censendi  sunt  homines  juxta  benedictionem 
Jacob  et  Esau. 

Cum  in  populo  Dei  carnales  alii  sint,  alii  spirita- 
les,  nec  illi  tamen  eeternorum  nec  isti  careant  om- 
nino  temporalium  desiderio,  in  eo  sane  distant, 
quod  plus  alia  alii  appetunt,  et  secundum  ea  quse 
praeferunt  aut  sptritales  aut  carnales  judicantur. 
Hinc  est  quod,  in  benedictionibus  Jacob  et  Esau, 
et  ros  coeli  et  terrse  et  pinguedo  nominantur,  sed 
non  eodem  ordine  in  utroque  :  DH  tibi  Deus  de 
rore  coeli  et  de  pinguedine  terrde  [Gen.  xxvii),  abun- 
dantiam,  ait  Isaac  ad  Jacob.  Ad  Esau  vero  inquit : 
In  pinguedine  terrse,  et  in  rore  coeli  desuper  erit 
henedictio  tua  (ibid).  Quid  autem  singuli  praeferant. 


a  studiis  eorum  et  sollicitudinibus  animadvertenti  j)  ^utem  quserunt,  secundi  lucrum,  tertii  per  materiam 
innotescat  facile.  ®^  licentiam  oeccandi.  ouam  tribuunt.  oco.iHnnl 

TiT.  CXV.  De  tabernacuIiSy  atriis  et  domibus  quid 


differunt. 
Tria  sunt  mansionum  genera :  tabernacula , 
atria,  et  domus.  In  tabernaculis  sunt  omnes  justi  in 
carne  viventes  et  laborantes,  quia  tabernacula  labo- 
rantium  sunt  et  militantium.  Tabernaculum  Vv.ro 
habet  tectum,  sed  fundamento  caret,  et  portabile 
est,  quia  justi  in  prsesentibus  non  sunt  fundati,  sed 
inquirunt  civitatem  desursum  fundamenta  haben- 
tem.  Fides  etiam  eomm,  quae  est  fundamentum, 
non  est  in  terrenis,  sed  in  Domino.  Tectum  habet, 
id  est  munimentum  gratiee  et  protectionem.  Atria 
Bixnt  domui  yieina  amplitudinem  habentia.  In  illis 


peccandi,  quam  tribuunt,  occidunt. 

TiT.  CW.  De  quadruplici  cruce  et  crucilixionis 

causa  ac  Gne, 
In  cruce  Chri-sti  est  gloriatio ,  in  cruce  Simonis 
coactio,  in  cruce  dextri  latronis  consolatio,  in  cruce 
sinistri  confusio.  In  cruce  Christi  poena  sine  culpa, 
et  post  psenam  glorificatio.  In  cruce  Simonis  culpa 
cum  poeua,  et  post  poenam  laudis  captatio.  In  cruce 
dextri  latronis  poena  pro  culpa,  et  post  culpam  re- 
missio.  In  cruce  sinistra ,  poena  pro  culpa ,  et  post 
peenam  damnatio.  Dicunt  quidam  quando  patiuntur : 
Simeruissemus,  non  erubesceremus.  Vah,  oculi  qni 
non  vident.  Imo  si  pro  culpa  pateris,  embesce;  8i 
sine  culpa,  gloriare.  Latro  ma|pis  vis  es86  quan 


745 


MISCELLANEA.  -  UB.  IV. 


746 


Chrisius;  et  sinister,  ut  fias  blasphemator,  non  A  priinointervirumetfratremsuuin;in8ecundo,inter 


confessor. 

TiT.  CXXI.  Mons  Oliveti  cnr  sit  mons  trium  lumi- 

num  dictuSf  et  cur  Trinitatem  figuret^  et  de  tri- 

pJici  lumine  in  nobis, 

Mons  Oliveti  dicebatur  olimmonstriumluminum: 
Ex  parte  templi  habens  lumen  lucernsB  ex  adverso  ; 
ex  alteraparte  lumenorientis  solis  ;  in  seipso  lumen 
olivsB.  Mons  iste  Divinitas,  scilicet  lumen  lucern» 
paternsB  Filius,  qui  est  lux  vera  illuminans  omnem 
hominem  venientem  in  hunc  mui^dumy  et  lumen 
orientis  solis,  Pater.  Unde  oriens  est  nomen  ejus 
(Zach.  vii) :  cujus  radiis  mons  illuminntur.Tertium 
lumen,  quod  est  Oliveti,  est  Spiritus  sanctus.Unde 
unctio  dicitur  :  ^/ac/io  e^/i/s,  inquitapostolus,  docet 


animametspiritum;  intertio,  interspiritumetDeum. 
De  his  tribus  claustris  Isaias :  VadCy  populus  mena, 
itttrain  cubicula  tua;  claude  super  te  ostia  et  abs^ 
condere  modicum  ad  momentum,  donec  pertranseat 
indignatio  mea  {Isa.  xxvi).  In  primo  cubiculo  sive 
claustro,  quoniam,  scriptum  est,  monstrum  est 
monachus  in  urbe  ;  abscondit  carnem  a  tnmultu 
vit»  saecularis  ;  in  secundo,  ab  ipsa  carne  animam, 
ne  curam  ejus  perficiat  in  desideriis  ;  in  tertio, 
etiam  a  semetipso  spiritum,  ne  eum  reperiat  prae- 
sumptio  propriffi  voluntatis.  De  hoc  Dominus  :  Cum 
oraveris intra  incubiculum  tuum,  et  clauso  oBth  ora 
Patrem  tuum  in  absconditoiMaith.  vi).  Primumf^iga 
hujus  sseculi  facit  et  cura  disciplinse  et  regul»,  et 


vos  de  omnibus  (/  Joan.  ii).  Similiter  in  nobis  est  B  in  eo  proximus  sedificatur,  et  caro  cruciflgitur,  et 

concupiscentia  oculorum  moritur,  fallacemque  reci- 
pit  dispensationem.  Secundum  contemptus  volupta- 
tiSy  in  quo  homo  seipsum  moderatur,  anima  sepeli- 
tiir,  carnis  concupiscentia  moritur,  et  vix  ullam  re- 
cipit  dispensationem.  Tertium  perlicit  amor  Dei,  in 
quo  Deus  honoratur,  spiritus  resurgit,  superbiavitae 
moritur,  et  prorous  nullam  dispensationem  recipit. 
TiT.  CXXIII.  De  arantis  allegorico  ofdcio. 

Bubulcus  qui  in  bobus  arat,  debet  habere  duo : 
vocis  suavitatem,  qua  mulceat  laborem  bonum 
operantium;  et  aculeum  pungentem,  quo  torpo- 
rem  excutiat  pigritantium. 

TiT.  CXXl  V.  De  triplici  modo  et  fine  faeiendi. 

Ea  quse  agimus,  vel  in  lumine  vultus  hominum 


triplex  lumen,  naturse,  gratiee,  dortrinte.  Primum 
commune  bonis  et  malis,  quia  omnes  ad  imaginem 
et  similitudinem  Dei ;  secundum  solis  bonis,  qui  se- 
cundum  imaginem  et  similitudinem,  ad  quam  facti 
sunt,  vivunt ;  tertium  illis  tantum,  qui  prse  cseteiis 
acceperunt  cognitionem  divinee  legis  et  veritatis. 
TiT.  CXXII.  Dejanuis  tribus  et  ostiis  disciplinse 

adversario  claudendis. 
Exemplo  discipulorum,  licet  non  propter  metum 
Judseorum,  tamen  propter  metum  peccatorum  con- 
gregatos  vos  admoneo  et  exhortor :  CleiUdite  januas 
vestras.  Quid  enim  prodest  si  non  exitis  ad  inimicos 
vestros,  si  eos  ad  vos  intrare  permittitis  ?  Sive  de 
caulis  ad  lupum  ovis  exeat,  sive  ad  eam  lupus  intret, 


mors  similis  est.  Propterea  sobrii  estote  et  vigilate  p  facimus.  ut  omnibus  placeamus ;  vel  in  lumine 
in  orationibus,  quia  adversarius  vester  diabolus      vultus  nostri,  ut  bene  nos  facere  quod  malam  esl 


tanquam  leo rugiens  circuit  quaerens  quem  devoret. 
Cui  resistite  fortes  in  Me  (I  Petr.  v),  et  claudile 
januas  vestras  super  vos.  In  hac  enim  domo  disci- 
plinee  tres  sunt  januae.  Prima  observantia  est  regu- 
laris,  ut  silentium,  abstinentia,  et  ceetera  ejusmodi ; 
quse  si  fuerini  laxatee  aut  apertse,  intrant  loquaci- 
tas,  crapula,  et  csetera  vitia,  illis  opposita ;  patetque 
locus  dissensioni,  nec  habetpacom.  Secundaquin- 
que  sunt  sensus  per  quos  commercium  est  inter 
mundum  et  animam.  Hanc  si  aperueris  mors  intrat 
quasi  per  fenestras.  Tertia  est  voluntas,  per  hanc 
apertam  omne  malum  et  solum,  per  clausam  omne 
bonum  et  solum  intrat  ad  illam.  Hsec  est  nimirum'i 
janua  de  qua  propheta  :  Porta  hwc  olausa  erit  et 
aperietur^  et  vir  non  transiet  per  eam,  quoniam  Do- 
minus  Deus  Israel  ingressus  est  per  eam  (Ezech. 
xLiv).  Itaque  ut  breviter  dicamus,  tria  sunt  claus- 
tra  in  quse  ad  discipulos  suos  clausis  januis  intrat 
Christus  :  Primum  corporis,  quod  est  exterius; 
secundum  animae,  quod  est  interius  ;  tertium  spi- 
ritus,  quod  est  intimum.  Habet  unumquodque  ja- 
nuas  suas.  Primum  observantias  quasdam  et  tra- 
ditiones  majorum ;  secundum,  oblectamenta  sensus 
corporis ;  tertium,  prsesumptionem  propri»  volunta* 
tis.  His  apertis  semper  diabolus  intrat  per  eas, 
Ghristus  non  nisi  per  clausas  recipitur»  receplus 
paoem  loquiiar.  Pax  vobis  {Joaa^  xx),  inquit|  et  in 
Patrol.  CLXXVII. 


credamus ;  vel  in  lumine  vultus  Dei,  ut  ipsi  soli 
quidquid  boni  in  nobis  est  humiliter  ascribarans. 

TiT.  (uXXV.  Quod  mors  iripliciter  est  pretiosa. 

Pretiosam  mortem  aliquando  facit  vita,  ut  in 
confessoribus,  aliquando  vita  et  causa,  ut  in  mar- 
tyi^us,  aliquando  vita  et  causa,  ut  in  plerisque. 

TiT.  tjXX VI.  De  iis  quse  in  fronte  prseferimus. 

In  fronte  aliquando  lepi*am,  aliquando  thau,  ali- 
quando  laminam  auream  gerimus.  Lepram  luxu' 
riantes  et  petulantes  ;  thau  poenitentes ;  laminam 
auream,  gloriose  Deo  viventes,  dum  sic  lux  noatra 
lucet  coram  hominibns,  ut  gloriflcent  Patrem  qui 
in  co^iis  est  {Matth.  v). 

TiT.  CXXVII.  De  funiculis  quibus  trahimur. 

In  mundo  isto  inter  paradisum  et  infemum  con- 
stituti,  a  diversis  ad  diversa  trahimur  et  diversis 
funiculis.  A  Patre  luminum  ad  gloriam  ccbH,  triplici 
funiculo,  fidei,  spei  et  charitatis.  A  Patre  tenebra- 
rum  ad  tenebras  exteriores,  funiculo  triplici,  incre- 
dulitatis,  desperationis  et  odii.  Primo  postulat 
trahi  cui  ceciderunt  funes  in  prseclaris  (Psal.  xv), 
et  cui  dicit :  Trahe  meposi  te  (Cant.  i).  De  secundo 
dicitur  :  Vse  qui  trahitis  funem  in  funiculo  iniqui'- 
talis,  et  faoitis  longam  vestem !  {Isai.  v). 
TiT.  CXXVIII.  De  contemplativo  ad  activum  com'* 
parato  perpalmam  mascalam  et  femellam. 

Palma  oua  dao^Vi^i^  tt;^tm^^  ^^t^sS^^^^siA  %s^ 


747 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


748 


plexus  speciem,  inclinat  ramos  suos  arbori  pal-  A 
mse,  quam  marem  vocant  et  ab  illo  recepta  femina 
expetiti  concubitus  gratia  sese  in  priorem  statum 
mox  redigit.  Sic  spiritualis  contemplativus  sen- 
tiens  se  fructum  aBternee  vitse  generasse,  per  acti- 
vam  se  inclinat  minoribus,  ex  quibus  postquam 
prsBdicationis  fructum  receperit,  iterum  ad  con- 
templationem  revertitur. 

TiT.  GXXIX.  De  culcitra,  cervicali  et  coopertorio 

conscientisd, 

Sit  animse  beatae  culcitra  conscientiae  suse  puritas, 
sit  cervical  aut  capitale  tranquillitas,  coopertorium 
BecuritaSy  et  in  boc  strato  delectabiliter  dormiat  et 
feliciter  requiescat. 

TiT.  CXXX.  De  diversitate  eorum  qui  pnesunt 

et  oorum  quibus  prsesunt,  B 

Scire,  posse,  et  velle  praeesse,  charitatis  est  si 

velint  prodesse  ;  superbiae,  si  nolint.  Scire,  posse  et 

nolle  humilitatis  est,  si  renuunt ;  inertiee,  si  omni- 

no  desistunt.  Nec  scire,  nec  posse,  sed  velle,  ambi- 

tiosae  cupiditatis  est,  vel  stultitise.  Nec  scire,  nec 

posse,  nec  velie,  discretionis  est  et  ad  hoc  coelitus 

datse  prudentiae.  Quatuor  ex  his,  id  est  stultitia, 

inertia,  cupiditas  ct  superbia  negligentiam  generant. 

Reliqua  vero  quatuor,  id  est  prudentia,  discretio, 

humilitas  et  charitas,  si  nutrita  fuerintnegligentiam 

eliminant.  Ad  prudentiam  quidem  pertinet  consilium, 

addiscretionem  judicium,  ad  humilitatem  custodia, 

ad  charitatem  diligentia.  i^onsilium  prudentise  sepa- 

rat  malos  a  bonis,  judicium  discretionis  eligit  quae  ^ 

meliora  sunt,  humilitalis  custodia,  damna  vitat  vir- 

tutum,  diligentia,  periculum.  In  his  negligentia  lo- 

cum  non  habet.  lUos  vero  qui  prudentiee  oculos 

apertos  habent,  caligine  tamen  stultitise^quiaabono 

opere  inertes  torpent,  quod  per  cupiditatem  ad  vo- 

luptuosa  distrahuntur,  et  per  superbiam  humilibus 

non  condescendunty  negligentia  possidet.  Per  stul- 

titiam  intrat  negligeutia  ;  per  inertiam  manet.  Cupi- 

ditatis  desiderio  pascitur,  per  superbiam  regnat. 

Audiat  negligens  pastor  quid  sibi  a  diligenti  pastore 

dicitur :  Bonus  pastor  animam  suam  ponitpro  ovi- 

bus  suis  (Joan.  x).  Ponit  qui  per  ostium  intrans  inter 

linguas  adulantium  et  d6trahentium  medius  incedit 

omnium,  omnibusse  subdens,  et  pusillanimes  con- 

solatur  et  confortat,  superbis  resistit.  Talis  potest  ^ 

dicere  :  Cognosco  oves  meas  et  cognoscunt  me  mes3 

(ibid.).  Cognoscunt  oves  malae  pastorem  increpan- 

tem,  consolantem  bonee.  Cognoscit  pastor   oves 

mores  et  actus  earum  diligenter  inspiciendo.  Unde 

dictum  est  :  \ultum  pecoris  diligenter  considera^ 

per   confessionem   corda,   per  circumspectionem 

opera.  Addit  Dominus  :  Et  vocem  meam  audiunt 

{ibid.)  Tres  sunt  voces  pastoris,   suavis,  dulcis, 

alta.  Suavis  ad  iniirmum;  dulcis  ad  morientem,  ad 

Burdum  pertinet   alta.    Infirmatur    qui    tentatur, 

moritur    qui   desperat,   surdus  est   qui  non  au- 

dit.   Sed  inrirmus    suavem    audit   vocem  conso- 

lationis,  desperans  dulcedinem  obsecrationis,  sur^ 

dtts  asperitatem  increpationis.  Et  sequuntur  me 


mese  {ibid,).  Quem  ?  illum  qui  prsecedit.Quo  ?  ad  vi- 

tam,  si  diligenSy  ad  mortem,  si  negligens,  quia  si 

ciecus  cwco  ducatum  proestaty  amboin  tovoam cadunt 

(A/a/^//.xv).Quomodopr8ecedit?  vita  etdoctrina.  Sic 

liet  unumovile  et  unus  pastor  (Joan.  x).Unusin  se  et 

unus  cum  grege.  Unus  in  se,  ut  quod  docet  verbis 

impleat  operibus  ;  unus,  ut  non  mutetur  prosperis 

vel  adversis  ;  unus  cum  grege,  ut  a  subditis  non  di- 

vidatur  perpretiosiorem  cibum  vel  habitum,  dum  fit 

unus  per  compassionem  infirmis,  per  dispensatio- 

nem  cum  delicatis,  ut  dicat  cum  Apostolo :  Omnia 

omnibus  factussum(ICor.  ix),  non  fugientes  ea  quae 

prsecipiunty  imponenteso/2era^ravifl,  qusenecdigiiQ 

volunt  movere  (Mattb,  xxiii).  Talis  est  pastor  negli- 

genSy  quietmercenariusdicitur.Talessuntquiprava 

agunty  et  reprehendinolunt.  Libet,  inquit  Gregorius, 

ut  cum  licenter  etiam  illicita  faciunt,  nemo  subdito- 

rum  contradicaty  cunctis  se  existimant  amplius  sa- 

pere,  quibus  se  vident  amplius  posse.  Hoc  amaut, 

videri  sapientes,  et  esse  potentes.  Hsecestcausaan- 

gelicae  et  humanse  ruinee.  Angelus  cum  vellet  esse 

potentior,  ruit ;  homo  cum  sapientior,    desipuit. 

Tres  autem  sunt  species  negligentiarum  prselato- 

rum.  Prima  est  eorum  qui  bene  vivunt,  et  subditos 

male  vivere  permittunt.  Secunda  est  qui  male  vi- 

vunt,   et  subditos  bene  vivere  cogunt.  Tertia  est 

qui  male  vivunt,  et  subditos  male  vivere  volunt. 

Primi  similes  Heli,  cujus  lilii  cum  mulieribus  quse 

obscrvabant  ad  ostium  tabernaculi  dormiebant;  qui 

venientes  in  Silo  sacrificare  non  permittebant,  sed 

antequam  incendebatur  ad  opus  sacrificii  camem 

crudam  rapiebant  (/  lieg.  ii).  Quasi  filii  Heli  sunt 

qui  sub  prselatis  bene  viventibus  dormiunt,  vel  re- 

aliter  cum  carnis  desideriis  se  conjungunt.  Illos 

qui  veniunt  in  Silo,  ne  sacrificent  impediunt,  cum 

noviter  conversos,  verbo  et  exemplo  retrahunt  a 

bono.  Accipiendiadipemjus  sacerdoti  non  permit- 

tunt,    quia  exstincto   igne  charitatis   dulcedinem 

cordis  bonae  actioni  non  infundunt.  Carnem  cru- 

dam  non  coctam  quaerunt,  quia  tribulationis  ignem 

fugientes,  paupertati  ct  labori  se  subti*ahunt.  In 

camino  enim  paupertatis  decoqui  solent  vitia  car- 

nis,  carnem  crudam  ideo  desiderant,  ut  quando, 

quam,  et  quantam  volunt  sibi  coquant.  Tales  sunt 

qui  id  claustro  quasi  in  Silo  nil  faciunt,  nisi  quod, 

vel  quando  vel  quantum  volunt. 

TiT.  CXXXI  De  pnvlatorum  constantia  et  durUia» 

Tanta  constantia  debet  inesse  bonis  pastoribus  et 

fortitudo,  ut  nec  laudibus  nec  blanditiis  a  veritate 

flectantur,  nec  conviciis  moveantur.  Quod  ostendit 

Dominus  dicens  ad  Prophetam :  Ut  adamantem  et  ut 

silicem  dedi  faciem  tuam  (Ezecb.  iii).  Lapidis  utrius- 

que  duritia  magna  est,  sed  unus,  id  est  adamas,  in 

pretio  habetur  ;  alter  pedibus  conculcatur.  Est  ergo 

sicut  adamas  pastor  Ecclesiae  quando  laudatur  ab 

hominibus  et  honoratur,  nec  tamen  laude  vel  adula- 

tione  a  recto  deflectitur.  Est  etiam  duritia  boni  pas- 

toris  sicut  duritia  silicis,  quando  pro  justitia  despi- 

citur  et  conculcatur  et  indigne  a  malis  tractator 


MISCELLANEA.  -  LIB.  IV. 


750 


imen  deficit  vel  lassatur,  sed  invicta  virtute  A  cum  debeamus  potius  cogitare  quod  nosnonsumus 

qui  loquimur,  sed  spiritus  Palris;  invidiose,  proxi- 
mum  non  amantes.  Inprimo  fidcs  destruiturinsecun 
dospesreprobatur^in  tertiocharitus  damnatur.  Non 
ergo  retineamu.s  qufe  aliorum  sunt,  ne  fraudulenti 
simus.  Sed  si  cfTundatur,  cavendum  est  ne  efTunda- 
tur  temere  vel  incaute,  ne  sanctum  dctur  canibus, 
et  ne  ambitiose,  ne  propter  coihmodum  temporale. 
Ecce  quomodo  retinenda  sunt  et  eflundenda  gra- 
tuita  sancti  Spiritus  dona,  et  si  ita  nostra  aliis  im~ 
pertimus,  ipse  sua  operabitur  in  nobis.  Oleum  au- 
tem  tres  habct  proprietates  :  pascit  enim,  lucet, 
ungit.  Ita  oleum  verbi  Dei,  id  est  charitas^sepascit- 
proximo  lucet,  Deum  ungit.  Et  per  eam  bene  ordi, 
natam  olei  efTusionem,  adolescentulic  dilexerunt  te, 


ensione  justitisB  perseverat.  Horum  nihil  ha- 
nercenarii  intendentes  non  propulsandis  dam- 
imarum^sed  acquisitioni  rerum  lemporalium; 
dsistentes  lupis,  sed  insudantes  lucris.  Duo 
sunt  genera  luporum,  scilicet  visibilium  et 
bilium.  Visibiles  sunt  homines,  invisibiles 
•nes.  Illi  damna  inferunt,  isti  vitia  inferuntvel 
irunt.  Boni  pastores  contra  primos  officio  , 
I  secundosdoctrina,  seet  orationem  opponunt. 
laque,  fratres,  ut  id  irreprehensibiliter  efficia- 
castigemus  corpus  nostrum  et  in  servitute 
imus ;  ne  fcirte ,  cum  aliis  prcodicaverimus, 
iprobi  efficiamur.  Respondeant  opera  coram 
t  coram  hominibus,  ut  utilis,  gratn,  dulcis,  sit 


catio  nostra,  ut  oves  nostrse  libcnter  audiant  B  JesuChriste,  animarum  8ponse,quia  oyeuine/Tusu/Ti 


1  nostram,  et  nos  praicedentes  per  semitam 
88  alacrius  subsequantur.  Ad  hoc  vigilate,  in- 
e,  et  laborate,  fratres,  quatenus  pro  labore 
ralis  officii  mercedem  recipiatis  seternam,  lar- 
9  pastore  eeterno  Domino  nostro. 
^XXXII.  De  triplici  oleo,  et  de  Mo  ac  cha^ 

rilate. 
um  aliud  effusionis,  aliud  puritatis,  aliudexsul- 
is.  Oleum  efTusionis,  verbum  preedicationis, 
»oni  etmali  bonis  et  malis  participant;  oleum 
itis,  quo  Iucerna3  operum  igne  divini  amoris 
iitardere  :  quod  bene  sequitur  primum  oleum, 
post  perceptionem  divini  verbi,  accedit  homo 
3ne  operandum.  Oleuni  exsultationis  estchari- 


nomen  tuum  (Cant,  i), 

TiT.  CXXXIII.  De  quadruplici  siti  restringenda 
per  totidem  flumina  paradisi, 
Quatuor  sunt  flumina  paradisi  contra  quatuor 
genera  sitis  :  Prima  sitis  est  rerum  praesentium,  si- 
tiens  pecuniam;  secunda  malitise  in  deliciis  exaes- 
tuans;  tertia  justitiee,  a  peccato  redire  et  bonum 
facerecupiens;  quarta  est  prsesentise  Domini,  eam 
habens  et  adhuc  sitiens.  Prima  est  cadentium,  se- 
cunda  jacentium,  tertia  resurgentium,  quarta  re- 
gnantium.  Contra  primam  bibe  Phison  qui  inter- 
pretatur  os  pupilla),  ut  extendas  pupillam  ad  inte- 
riora  bona,  et  statim  exteriora  vilescent.  Incanduit 
sitis  tua  ad  malitiam,  ut  doceasiinguamloqui  men- 


[ua  ita  accendilur,  ut  non  nisi  quse  Dei  sunt  ^  ds^ium,  et  inique  agere  labores,  vcni  ad  Geon,  qui 


it,  et  non  glorietur  nisi  in  Deo  suo.  Primum 
a  est  verbum  preedicationis,  secundum  devotio 
itatis,  tertium  dilectio  charitatis.  Sed  olei  elTu- 
)  videndum  cst  ne  retineamus  quee  effundenda 
et  retinenda  efTundamus.  Quiddam  in  nobis 
uod  nostrum  est,  quiddam  quod  non  est  nos- 
,sed  proximorum.  SiefTundimusquodnostrum 
stulti  et  vani  sumus;  si  retinuerimus  aliena, 
iulenti.  Nostra  sunt  sine  quibus  nemo  saivatur, 
,  spes,  charitas.  Heec  non  sic  sunt  effundenda, 
oaiiis  in  nobis  amittantur.  Fides  facitt  servos, 
(reduntur  inferni  poense ;  spes  mercenarios,  qua , 
^8  exoptatur;  charilas  iiiios,  qua  bonitas  Dei 


interpretatur />ec/us:  in  pectore  sapientia  notatur. 
Unde  sine  pectore  dicuntur  qui  quasi  insani  sunt. 
Bibe  ergo  sapientiam,  quia  sapientia  vincitmalitiam. 
Jam  explosisli  sitim  divitiarum,  jam  ferum  malitise 
virus  deferbuit,  jam  sitim  justitise  concepisti,  ut  in 
perpetuo  pastu  nutrias  sitim  justitise,  veni  ad  Tigrim. 
Tigrisdicitur  quasi  theogriSy  id  est  Dei  gressus,  hoo 
est  humilitas.  Hoc  gressu  venit  in  virginem,  ambu- 
lavit  super  terram,  ascendit  incrucem.Et  cum  sint 
tres  gi*adushumiiitatis,ultimum  elegit,  scilicetsub- 
jici  minori.  Humilitas  Christiana  est^proposita  velut 
jugum  quo  comprimamur.  Bibe  ergo  Tigrim  Dei 
gressum,  id  est  humilitatem,  ut  de  siti  justitiae  ve- 


is  amatur.  Fides  facit  animam  ancillam,  spes  ..  nias  ad  sitim  prsesentiae  Dei,  quando  satiabit  te  no 
ubinam,  charitas  sponsam.  Fides  dicit:  Sicest,       esurias,  accendet  ne  faslidias;  tuncbibes  Euphra- 


;  spes :  Habebis ;  charitas  dat  gioriam  Deo.  Fides 
onorum  et  maiorum  scientia  aut  saltem  creduii- 
spesadipiscendi  commodi  et  vitandi  incommodi 
ua.  Charitas  cstutriusque  gratia.  Heec  recipien- 
unt,  ut  prseservemur,  conservemur,  saivemur. 
8  pra3servat  a  peccato,  spes  conservat  in  bono, 
itassalvat  inbeatitudine.  Aiia  sunt  in  nobis  data 

0  quee  sunt  proximorum,  ut  sermo  scientiee,  ge- 

1  linguarum  et  csetera  Dei  dona.  Ista  sunt  effun- 
ia ;  sed  retinemus  ea  quandoque  tepide,  trepide, 
diose.  Tepide,  dum  de  auditorum  diffidimus  intei. 
alia;  trepide,  dum  de  nobis  ipsis  desperamus, 
leatesquod  auditoribus  non  possumus  sufftcere, 


tem  qui  interpretatur  frugifer^  ut  in  agro  divinse 
prsBsentiaefrugemcoiligas  omnisla^titiae,  et  ita  divi- 
na  visio  erit  frugifera,  ut  semperex  gaudio  nascan- 
tur  gaudia.  Bene  vero  Phison  circuit  terram  He  vilath , 
Geoni^thiopiam,  Tigrisvadet  circa  Assyrios(Ge/i. 
ii^,  quia  et  oris  confessio  doientes  relevat,  et  sapien- 
tia  nigros  dealbat,  et  humllitas  superbis  repugnat, 
de  Euphrate  autem  siletur,per  quam  regionemlaba- 
tur,  quiabonaaiteriusjure  nobis  inexpiicabilia  sunt. 
TiT.  GXXXIV.  De  iis  quibus  consorvatur  virtus. 
Tria  sunt  quibus  conservatur  virtus  patientia; 
humilitas,  charitas.  HisarmaridebetmiiesChristi, 
patientiam  habena  ^uasi  scutttmi  quod  ferat  q^cns^ 


751 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


oumferat  contra  omnia  adversa  ;  humilitatem,  qua 
conservet  interiora  prsecordia ;  charitatem  quasi 
lanceam,  per  quam  sicut  dicit  Apostolus  omnibus 
omnia  factus  (/  Cor.  ix),  belligeretur  bellum  Do- 
mini.  Oportet  etiam  ut  habeat  galeam  salutis,  qu» 
est  spes,  caput  et  principale  mentis  muniens  et 
conservans.  Habeat  quoque  gladium  verbum  Dei, 
et  equum  boni  desiderii. 

TiT.  CXXXV.  De  tripJici  longaDimitate, 
Triplex  est  longanimitas  :  Dei  ad  homifiem,  ho- 
minis  ad  Deum,  hominis  ad  hominem.  Prima  est 
exspectatio  qua  Deus  longanimiter  expectat  homi* 
nis  conversionem  ;  secunda  est  sustinentia  illa  qua 
justus  infatigabiliter  Dei  exspectat  repromissionem ; 
iertia  est  qua  spiritualis  pater  preeoccupatum  in 
aliquo  filium  in  spiritu  lenitatis  instruens  aequani- 
miter  ejus  exspectat  repromissionem.  Est  ergo 
longanimitas  longa  per  patientiam  exspectatio ;  non 
prolixitate  rei,  sed  voti.  De  hac  duplici  longanimi- 
tate  hominis  ad  Deum  et  ad  hominem  dicitur  :  Vm 
illis  qui  perdiderunt  sustinentiam !  (Eccli,  ii.) 
TiT.  CXXXVI.  Do  orationis  multiplici  modo, 
Triplex  est  oratio  :  Vocis  sine  devotione,  de  qua 
Apostolus  :  Si  orem^  inquit,  lingua  mea,  sine  tructu 
e&t  (I  Cor.  xiv).  Devotionis  sine  voce,  de  qua  Do- 
minus  :  Intra  in  cubiculum  et  clauso  ostio  ora 
Patrem   tuum   (Matth.  vi).  De  quo  ostio  dicitur : 


.  Pone^  Domine,  custodiam  ori  meo,  et  ostium  cir^ 
cumstantisa  labiis  meis  (Psal.  civ).  Sic  oranti  Do- 
minus  ait  :  Quid  clamas  ad  me?  (Exod.xw.)  Vocis 
cum  devotione,  quando  ex  sensu  vocis,  suscitatur 
afTectus  devotionis  :  Unde  :  Cantate  Domino,  psaU 
mumdicitoei(PsaL  lxvu.;  Est  et  quarta  devotionis 
cum  voce,  quando  ex  intimo  coi*dis  affeotu  pro- 
rumpit  in  vocem  laudis  et  orationis.  Unde  :  Exsul- 
tavit  cormeum  in  Dommo^  etc.  (/  Beg.  ii.) 

TiT.  CXXXVII.  De  tribus  bene  faciendi  gratiia. 

Bene  faciendi  tres  sunt  gratiee,  prseveniens,  coo- 

p^rans  et  subsequens.  Prima  dat  voluntatem,  se- 

cunda  facultatem,  tertia  perseverantiam :  quas  in 

Scripturis  frumenti,  vini,  et  olei  nominibus  autumo 

B  appellari. 

TiT.  CXXXVIli.  Qui  plenus  sit  gratise  et  veritatis 

Plenum  gratise  et  veritatis  (Joan.  i).  Est  gratia 
sine  veritate,  popularis  gratia.  Fallax,  inquit,  gratia 
et  vana  est  pulchritudo  {Prov.  xxxi).  Eteaiveritaf 
sine  gratia,  quando  parit  odium.  Esi  gratia  eua 
veritate,  gratia  verorum.  Elst  et  veritas  cum  gratiaf 
grata  veritas.  Plennm  ergo  se  gratia  veritatis,  et 
gratiee  veritate  cxhibuit,  qui  nec  gratiee  haman» 
discretionis  veritatem,  nec  veritatis  humajifie  gra- 
tiam  requirenSy  gratiam  ad  hominum  salutem  post- 
posuit. 


LIBER  QUINTUS 


TRACTATUUM  MORAUUM  FRAGMENTA,  EPISTOUE,  ETC. 


Tn.  I.  De  reparationo  nominum  per  duplicem  Tri--  C 
nitatem    divinarum    personarum    et    virtutum 
theologicarum. 

Lapsum  naturae  nostree  reparavit  illa  beata  Tri- 
nitas,  memor  misericordiee  suse,  et  non  immemor 
culpsB  nostrse.  Missus  venit  a  Patre  Dei  Filius,  et 
dedit  fidem.  Post  Filium  Spiritus  missus  charitatem 
contulit^etperhsec  duo,per  fidem  et  charitatem,  facta 
est  redeundi  spes  ad  Patrem.  Et  heec  est  trinitas, 
fides,  spes,  charitas,  per  quam  velut  per  tridentem 
de  limo  profundi  ad  amissam  beatitudinem  incom- 
mutabilis  trinitas  mutabilem  et  lapsam  trinitatem  j) 
reduxit,  fides  quidem  illuminavit  rationem,  spes 
erexit  memoriam,  charitas  purgavit  voluntatem. 
Cum  igitur  venit  Dei  Filius,  tanquam  bonus  medicus 
dedit  prsecepta,  quibus  servatis  salus  amissa  resti- 
tueretur :  ut  praeceptis  faceret  fidem,  exhibuit  signa; 
ut  eorumdem  praeceptorum  utilitatem  ostenderet, 
promisit  beatitudinem.  Est  ergo  fides  alia  praecep- 
torum,  alia  signorum,  alia  promissorum,  id  est  qua 
credimus  in  Deum,  quod  est  eum  diligere ;  qua  cre- 
dimus  Deum,  id  est  ipsum  omnia  scire  et  posse ; 
et  qua  credimas  Deo,  quod  est  quod  qiiidqiiid  pro* 


mittit  veraciter  eomplet.  Similiter  spes  triplex,  et 
procedit  de  pra^dicta  triplici  flde.  Nam  de  fide  pr»- 
ceptorum  oritur  spes  veniae  ;  de  fide  signorum,  spes 
gratiee  ;  de  fide  promissorum,  spes  glorifle.  Charttas 
inde  ternario  nuir.cro  colligitur  :  De  corde  puro, 
conscientia  bona  fide  non  ficta  (I  Tim.  i).  Pnritiitem 
debemus  proximo,  conscientiam  nobis,  fidem  Deo. 
Puritas  autemest  ut  quidquid  ag^tur  aut  ad  utilitatem 
proximi  aut  ad  honorem  Dei  fiat.  Hsec  maxtme 
proximodebetexhiberiy  Deoenimmanifesti  sumus. 
Conscientiam  bonam  in  nobis  duo  faeiunt,  p»ni- 
tentia  et  continentia.  Quando  per  poenitenttam  com- 
missa  punimus,  per  continentiam  punieoda  non 
committimus,  et  hanc  debemus  nobis.  Post  hsec 
fides  non  ficta,  quse  Deo  vigilanter  est  exhtbenda, 
ut  nec  propter  nos,  nee  propter  proximum  minus 
exsequamur  obedientiam  mandatorum  Dei.  Dicitur 
autem  non  Scta  ad  differentiam  mortuae,  qnm  est 
sine  operibus.  Est  igiturTrinitas  creatrix,  Pater,  et 
Filius,  et  i^piritus  S.  Ex  qua  cecidit  creata  trinitas, 
memoria,  ratio,  voluntas ;  trinitas  per  quam  cecidit, 
suggestioy  delectatio,  consensus ;  trinitas  in  qmam 
ceofdlt,  hnpotentkr  cwcftas,  imomndHtft.  Trfa^taSi 


MISC^LLAN^.  -.  UB.  V. 


7M 


eciditinsingulis  habettriptirtituincasuin.Me-'^  per  pfisnitentiam  conseoutus  est  ex  Dei  respectu 


cecidit  in  tres  species  cogitationis  affectuo- 
1186  sunt  in  neccessariis,utputa  edendi,  bibendi 
nilibus;  onerosas,  qu»  sunt  in  duris  rerum 
listrationibus,  ut  acquirendi,  servandi,  etc;  et 
is,  dum  cogitat  equum  cupret*e,  vel  avem  vo- 
Ratio  in  triplicem  ignorantiam  boni  et  mali, 
t  falsi,  commodi  et  incommodi ;  voluntas,  in 
piscentiam  carnis,  concupiscentiam  oculorum 
aitionem  vitse.  Esttrinitas  per  quam  resurgit, 
spes,  charitas.  Fides,  preeceptorum  et  signo- 
spes,  venise,  gratiaB,  glori»,  Cbaritas  de  corde 
'oaacietttia  bona  et  fide  non  Grta, 

TiT.  U,  In  hypocrisi  quse  sint  mala. 
)Ocrisis  malum  subtile,  virus  latens,fur  custo- 
serugo  consumenSytinea  demoliens,pestilentia 
da,  quae  de  remediis  creat  morbos,  conflcit  de 
ina  languorem,  sanctitatem  vertit  in  crimen, 
ionem  facit  reatum,  de  virtute  vitium,  de  mer- 
ispendium,  deremissione  peccatum.  Quis  sum 
it  efiundam  spiritum  coram  Patribus  meis  et 
ibus  Israel?  Docere  magistros,  arguere  se- 
(,  imperare  majoribus,  superbi  spiritus  est  et 
ipso  prtesumenlis.  Vos  enim  estis  sal  terrm 
fr.v),  filHExcelsi  omnes  {PsaL  lxxxi).  Sed  quis 
ypprobrium  hominum  et  aiyectio  plebis(PsaL 
Ingariati  tamen  portare  crucem  istam  dicitis 
vestro  :  Fac  hoc,  et  facio. 

III.  De  triplici  cognitione  ex  visione  Dei. 
aa  scientia  nascitur  ex  Dei  visione,  qui  est 


B 


misericordiam,  necesse  est  ne  relabatur,  ut  contra 
onmia  vitia  et  tentationes  armetur,  et  voluptates  a 
se  carnis  prsscidat.  Tertio  sequitur  Gad,  qui  accin^ 
c^(/5  interpretatur.Tironis  est  accingi :  qui  postquam 
vitia  domuerit,  beatus  esse  incipit.  Unde  in  ordine 
quai-tus  ponitur  Aser,  qui  beatus  interpretatur,  ut 
ascendens  jam  beatus  factus  ad  aliorum  etiam  pro- 
fectus  se  extendat,  et  per  misericordiam  condonando 
Isedentibus,  condolendo  peccatoribus,  subveniendo 
egentibus  dilatetur.  Unde  post  Aser  Nephthalim  se- 
quitur,  qui  interpretatur  dilatatio.  Cumque  suae  et 
aliorum  saluti  bene  prospexerit,  omnium  peccato- 
rumet  eorumquee  mundi  suntdebetoblivisci,  solum 
Deum  sequens:ideoque  post  Nephthalim  poniturMa- 
nasses.  quiinterpretaturo/^/r^us.  Hunoautem  pro  se 
et  pro  aliis  vere  exaudit  Deus.  Unde  septimo  loco 
invenitur  Simeon,  qui  exauditio  interpretatur :  ta* 
lisque  factus  additur  bonis  et  perfectis.  Unde  sequi- 
tur  I^vi,  qui  additus  interpretatur ;  et  merito  jam  a 
Deo  mercedem  consequitur.  Unde  posteum  ponitur 
Issachar,  qui  merces  interpretatur.  Sed  interpreta- 
tionem  hujus  nominis  clarius  videbimus,  si  ea  quee 
mater  Lia  eo  nascente  dixit,  ponamus:  Reddidii^ 
inquxi^  Dominusmercedem  mihi,  quia  dediancillam^ 
et  ideo  appellavit  nomen  egus  Issachar^  id  est mer* 
ces  (Gen.  xxx).  Caro  nostra  debet  esse  ancilla 
nostra,  vir  noster  Deus  noster.  Viro  ancillam  da- 
mus,  si  carnem  nostram  Dei  servitio  subjicimus,  si 
eam  vigilareet  abstinorecompellimus.IssaoharLiee 


t  origo  omnis  scientise  quam  homo  habet  qui  C  datur,  quia  anim»  carnem  domanti  et  vitia  exstin- 


oernit.  Unde  ei  triplex  nascitur  visio  et  co- 
:  Prima  est  Dei  qui  cernitur,  secunda,  ipsius 
mit ;  tertia  caeterorum  quae  in  Deo,  cui  prse- 
sunt,  cernuntur,  id  est  intelliguntur.  Sicut  in 
lo  trina  visio  administratur,  qua  ipsum  spe- 
,  qua  nos  et  qua  quidquid  adest  videmus.  Nam 
lo  Deum,  abdita  rerum  etiam  ipsius  inferni 
lur.  Eritque  tunc  electis  trina  visio  :  Corpo- 
luacorpora  cementur;  spiritualis  qua  simili- 
«  corporum  videbuntur  in  spiritu,  non  fallaci 
isia  :  qua  visione  fruuntur  spiritus  justorum 
xitum ;  et  intellectualis,  qua  puro  mentis  in- 
[)eum  intuentur,  suas  animas,  et  angelicas 
is. 

T.  IV.  De  duodecibt  virtutum  gradibus. 
decim  sunt  gradus  quibus  sanctiper  iter  vir- 
eonscendunt.  Unde:  Ibuntde  virtutein  virtu- 
l  videant  Deum  deorum  inSion{PsaLLxx\iu.) 
m  primus  est  confessio.  Ideo  in  visione  Joan- 
Rius  ponitur  Judas  qui  interpretatur  confessio 
vn).  Qui  enim  post  peccata  converti  deside- 
cesse  est  ut  primo  confiteatur  peccata  sua. 
wo  denet  mala,  Deum  quem  offenderat  illi 
llem  facit,  et  oculos  misericordias  Dei  ad  se 
Ht,  juxta  quod  dioitur :  Convertimini  ad  nie, 
wnvertarfid  vos{Zach.  i),  Bubenpost  Judam 
%  qni  interpretatur  filius  visionis^  quando  et 
irperconfessionem  a  Deo  respicitur.  Etquia 


guenti  merces  datur  ut  virtutibus  ditetur  :  et  ideo 
post  Issachar  Zabulon  ponitur,  qui  habitaculum  for* 
titudinia  interpi^etatur.  Quis  est  fortis  sicnt  Deus 
noser?  Dominus^  inquit  propheta, /oWi5  et  potens 
prsalio  (PsaL  xxiii).  Habitaculum  igitur  fortitudinis 
est  habitatio  Dei.  In  illo  enim  habitat  Deus  in  quo 
sunt  fldes,  spes,  charitas,  castitas  et  csBterae  virtu- 
tes ;  quia  vero  per  operationem  virtutum  augentur 
preemia  meritorum,  subsequitur  Joseph  qui  augmen- 
tum  interpretatur.  Benjamin  in  ultimo  ponitur  et 
supremus,  qui  interpretatur  Slius  dexterse.  Dextera 
namque  patris  fllius  dicitur  :  ad  qnam  sancti  ponen- 
tur  fili]  facti  dexteree,  cum  ab  hac  vita  subtracti  in 
D  coelestibus  sedibus  collocabuntur,  ubi  nihil  est  si- 
nistrum,  sed  totum  dextram  et  in  dextera.  Istarum 
tribuum  numerus  centum  quadraginte  quatuor  mil- 
lia  qui  sunt  duodecies  duodena  millia  quia  qui  fldem 
et  opera  sequentur  apostolorum,  in  isto  signatorum 
et  beatomm  computabuntur  numero. 

Trr.  V.  De  triplici  bonorum  conversione, 
Bonorum  alii  trahuntur,  alii  ducuntur,  alii  rapiun- 
tur.  Primi  dicunt  :  Trahe  me  post  te  {Cant.  i).  Se- 
cundi :  Introduxit  me  rex  in  cellaria  sua  {Cant.  u). 
Tertiorum  vox  est  cum  Apostolo  iRaptussum  usqne 
ad  tertium  cmlum  {IlCor.  xii).  Primi  sunt  felices, 
qui  in  patientia  sua  possident  animas  suas  (Luc.  xxi). 
Secundi  feliciores,  qui  ex  voluntate  sua  confltentur 
ei.  Tertii  felicissimi,  qui  in  profundissima  Deijam 


755 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


756 


misericordiapropriiarbitriisepultavoluntateindivi-  A  inter  nos  et  paradisum  positae  sunt,  ut  non  nisiper 


tias  gloriae  in  spiritu  ardoris  rapiuntur.  Beatus  qui 
in  omnibus  bis  gradibus  Deum  ducem  babet,  qui 
est  vitay  veritas  et  via  [Joan,  xiv).  Via  in  exemplum, 
veritas  in  promisso,  vita  in  prsemio. 
TiT.Vl, De  tribus  montibus  in  qaos  ascendit  Dominus. 
Tres  sunt  montes  in  quos  asccndit  Domiiius.  In 
primo  transfiguratus  est,  et  videtur  gloriaejus.Inse- 
cundum  ascendit  docere.  In  tertium  ascendit  solus 
orare.  Ascendamus  ergo  inprimumadeum,  forman- 
tes  incordibusnostrispatriarcbarum,  prophetarum, 
apostolorum,  mai*tyrum,  confessorum  et  virginum 
multiplices  mansiones,  ut  cognita  dulcedine  domus 
Dei  et  gloria  ejus  dicamus  :  Donum  est  noshicesso 


illas  nos  intrare  posse  sciamus. 

TiT.  IX.  De  triplici  statu  fidelis  anim/e. 
Tres  sunt  status  fidelis  animae.  Sub  primo  est 
captiva,  sub  secundo  est  libera,  sub  tertio  est  beata. 
Captiva  servitute  peccati  opprimitur ;  libera  sub 
duce  justitia  preeliatur;  beata  perfruitione  gaudii 
Isetatur.  Oaptivse  dicitur :  Bevertere^  revertere,  Sa- 
namitiSyUt  decaptiva  efliciaris  libera(Cant.vj).hibe- 
rae  dicitur :  Viriliter  age  et  contortetur  cor  tunm  et 
sustinCy  Dominum(Psal.xiixyi)y\iide libera efficiaris 
beata.Beatee  dicitur:  CantateDomino  in  Sion.Jubilate 
ci  in  voce  exsultationis  (Psal.  xLviiij.  Sub  primo 
est  ancilla,  et  timet.  Sub  secundo  filia,  et  diligit. 


(Matth.  xvii).  Eligentes  autem  illic  esse  ut  viam  di-  ^  Sub  tertio  amica  et  complectiur. 


scamus,  ascendamus  alium  montem  in  quo  docet  et 
scalam  erigit  octo  distinctam  interscalaribus,  cujus 
summitas  ccelos  tangit.  Beati  qui  persecutionempa- 
tiunturpropterjustitiam  (Matth.v)  Inbunc  montem 
ubi  dicere  poteris  Domino  Jesu  :  Verba  vitw  wter- 
nsd  habos  (Joan.  vi),  non  gravabimur  ascendere  si 
primummontcm  gloriseejus  jugi  meditationeascen- 
dimus.  Sic  enim  audies.  Et  quo  eam  scitis^  propter 
ascensionem  primam  et  wiam  scitis  (Joan.  xiv),  pro- 
pter  secundam.  Inprimo  itaque  transfiguratus  estut 
scires  quo  tenderes,  id  est  gloriam  ejus  quam  tibi 
promittit.  In  secundoverba  vitse  locutus  est,  ut  sci- 
res  qua  pervenires.  Oravit  in  tertio,  ut  eundi  et 
perveniendi  bonam  obtineas  voluntatem,  et  studium 
adhibeas  diligens. 

TiT.  VII.  Deduplici scandalo  et  instrumentoejus. 

Duplex  est  scandalum.  Primum  exterius,  de  quo 
Dominus:  Vseperquem  scandalum  venit{Matth.xyiii) 
Secundum  interius,  et  ipsum  triplex.  Primum  oculi, 
secundum  manus,  tertium  pedis.  Si  ergo  oculus  vel 
manus  velpes  scandalizat  te  (Matth. \)fqm  noster  di- 
citur,  et  tunc  sinister  cum  petit  contraria ,  retrahit 
ad  mala ,  intentioirem  tuam  vel  a  bonis  operibus  ad 
contraria,  vel  a  via  sanctse  conversationis,  qua  per 
gradus  scalse  Jacob  de  virtute  in  virtutem  ascende- 
res  ,  ad  profundum  inferni  detrahit ;  hunc  oculum, 
manum  et  pedem  erue  et  abscinde^  a  te  declinando, 
et  projice  abs  te  derelinquendo. 

TiT.  VII.  De  duabus  clavibus  cwli. 


TiT.  X.  De  tribus  animao  inimicis. 
Tres  sunt  populi  qui  fideli  animae  inimicantur  : 
Primi  sunt  homines  sseculi,  qui  a  bono  retrahunt , 
dequibusDominus:Si(/e;ir^erAinaou6  tua  scandaliiat 
tCy  abscinde  eam  ct  prqjico  abs  te  (Matth.  v).  Scundi 
sunt  desideria  carnis,  quse  mala  suggerunt,  de  qui- 
bus  Petrus  apostolus :  Obsecro  vos  abstinere  a  car- 
nalibus  desideriis  quw  militant  adversus  animam 
(IPetr.  ii).  Tertii  sunt  cogitationes ,  quae  peccare 
cogunt,  de  quibus  Job :  Dissipatw  sunt  cogitationes 
niese  torquentes  cor  meum(Job  xxvii).  Primus  popu- 
lus  est  amicus  saeculi,  et  inimicus  Dei,  juxta  illud  : 
Amicus  ssDcuIi  inimicus  Dei  constituetur  (Jac.  rv). 
Secundus  amicuscarnis,etinimicus  hominis.Unde: 
Q  Inimici  hominis  domestici  ejus  (Matth.  x).  Tertius 
amicus  mentis  et  inimicus  quietis.  Unde  :  Muscss 
morientes  perdunt  suavitatem  unguenti  (Eccle.x). 
Hos  populos  oblivisci  praecipitur  filiae  dum  dicitur  : 
Et  obliviscere  populum  tuam  iPsal.  xliv). 
TiT.  XI.  De  trihus  hominispatribus. 
Tres  snnt  hominis  patres  :  Primus  gignit,  secun- 
dus  rapit,  tertius  requirit.  Primus  gignit  ad  vitam 
carnis,  secundus  rapit  ad  poenam  mortis,  tertius  re- 
quirit  ad  gaudium  seternitatis.  Primus  pater  est 
homo,  secundus  diabolus,  tertius  Deus.  De  primo  : 
Crescite  et  multiplicamini  [Gen.  i).  De  secundo :  Vbs 
expalre  diabolo  estis  (Joan.  vui).  De  tertio  :  Pater 
noster,  qui  es  in  ctclis  (Matth.  vi).  Sub  primo  carna- 
liter  vivimus,  sub  secundo  mortaliter  delinq[uimu8, 


Du»  suntclaves  januse  paradisi :  charitas  etpa-  D  sub  tertio  feliciter  regnamus.  Et  monet  tertius  ut 


tientia.  Primum  est  charitas  amplectenda.  Et  quia 
qui  Deum  vult  diligere,  tentationibus  exponitur  , 
adhibenda  est  patientia.  Haec  sunt  cherubim  ac 
gladius  versatilis  et  flammeus  posita  ad  custodiam 
paradisi.  Cherubim  interpretatur  plenitudo  scien- 
tiso  :  at  plenitudo  legis  juxta  Apostolum,  charitas 
(Rom.  xiii).  Per  gladium  flammeum  et  versatilem 
intelligitur  tribulatio  :  quae  tunc  gladius,  cum  di- 
vidit;  flammeus  dicitur  cum  incendit;  versatilis, 
quia  transitorius.  Si  ergo  vis  coelum  intrare,  ista 
duo  scias  necessaria,  quia  et  sine  charitate  nihil  pos- 
sumuSyeipermultastribulationesoportetnosintrare 
in  regnum  Dei  (Act  xiv).  Claves  enim  sunt  paradisi 
charitas  et  patientia,  sine  quibus  non  intratur,  et 


relinquatur  primus,  necimitetursecundus.  Duorum 

priorum  patrum  domum  prsecipitur  filice  oblivisci 

cum  dicitur,  et  domum  patris  tui  (Psal.  xliv): 

TiT.  XII.  De  quatuor  ab  anima  superandis^  et  tri- 

plici  ejus  decore. 

Quatuor  superat  fidelis  anima  :  Mundum,  car- 
nem,mentem,  diaboIum.Bellamundisuntforinseca, 
carnis  domestica,  mentis  intestina,  diaboli  fraudu- 
lenta.  0  quam  difficile  acquiritur  victoria  ubi  tanta 
est  rcsistenlium  turba?  Verum  in  victoria  concupi- 
scit  rex  decorem  victricis  animse.  Qui  triplez  est  : 
In  voce  quia  pulchra  loquitur ;  in  facie,  quia  bona 
operatur;  in  corde,  quia  sancta  meditatur.  Et  ideo 
dicit  ei :  Tota  pulchra  es ,  amica  mea ,  et  macula  non 


757 


MISCSll^N^4.  ^  LIB. 


V. 


758 


est  in  ie  {Cant,  iv).  Et  ideo  surge  de  labore  ad  re- 
quiem,  de  mundo  ad  gloriam,  de  certamine  ad 
pra^mium  et  veni  in  thalamum  nuptialem,  in  quo 
eris  sponsa  cum  ipso  sine  fine. 

TiT.  XIII.  De  tribus  quw  insunl  pdenitentise, 

In  poenitentia  tria  sunt:  Dolorpreeteriti,  custodia 
futuri,  satisfactio  delicti.  Dolor  culpam  placat,  sa- 
tisfactio  vitium  satiat,  custodia  sanitatem  conservat. 
Haec  tria  sic  compensanda  sunt,  ut  sit  dolor  plenus, 
custodia  perfecta,  satisfactio  condigna. 

TiT.  XIV.  Deduplici  oleo,  Dei  sciJicet  et  mundi, 

Duplex  est  oleum.  Habet  enim  oleum  Deus,  habet 
oleum  et  mundus.  Oleo  Dei  vasa  deficiunt,  oleum 
mundi  in  vasis  deficit.  Oleum  Dei  dulcedo  est  seter- 
norum,  oleum  inundi,  delectatio  prsesentium.  Illa 
sufficit,  ista  deficit.  Unde  vasa  stultarum  virginum 
vacua  esse  dicuntur  (Matlh,  xxv);  vasa  viduae  sa- 
pientis  plena  (IV  Reg.iv).  Vasacorda  sunt,  oleum 
gaudium. 

TiT.  XV.  De  pace  et  beJIo  tripJici, 

Triplexest  pax,  sciiicet  adDeum,  adseipsum,ad 
proximum.  Quandiu  homo  ad  Deum  pacem  tenuit, 
suam  paccm  et  nullamin  carne  sua  contradictionem 
invenit.  Nunc  autem  si  voluerit  pacem  habere  cum 
Deo,  et  per  hoc  secum,  pax  primo  proponitur  pro- 
ximi,  ut  totus  placatus  sit,  et  extra  secum  proximo 
per  fraternam  charitatem,  et  in  se,  per  concupi- 
scentiam  bonam,  etsupra  se,  pergratiam  divinam. 
Propter  hoc  dum  olTertur  hostia  salutaris  qua  nos 
Deo  reconciliari  oportet,  prius  proximis  osculum 
pacis  offerimus,  ut  hac  pra^missa  quaeinter  nos  est 
pace,  illam  quee  ad  Deum  est  obtinere  mereamur. 
Quando  pro  defunctis  offertur,  pax  non  datur,  quo- 
niam  ab  hac  vita  subtracti,  humance  conversatio- 
nis  pacem  tenere  vel  exhibere  non  possunt.  Ideo  illa 
sola  quae  ad  Deum  est  quaeritur.  Viventes  autem  per 
pacem  proximi,  quaerere  debent  pacem  Dei.  Per 
pacem  Dei,  pacem  sui,  non  illamquseest  animsead 
mundum,  quss  est  suaviter  viventium,  sed  illaiA 
quae  est  inter  animam  et  spiritum,  per  illam  quae 
est  inter  spiritum  et  Deum.  Nam  verapax  quia 
invenitur  tempore  otii  sapientia^  non  est  in  terra 
suaviter  vivenlium  (Job  xviii),  Est  enim  qusedam 
pax  inter  animam  et  mundum,  suaviter  viventium 
et  male  ;  et  alia  inter  animam  et  spiritum,  suaviter 
viventium  et  bene ;  et  tertia  inter  spiritum  et  Deum, 
feliciter  viventium  et  beate.  Similiter  est  bellum 
mter  animam  et  mundum,  non  suaviter  viventium 
et  male,  et  inter  animam  et  spiritum  non  suaviter 
viventium  et  bene,  et  inler  spiritum  et  Deum,  infe- 
liciter  viventium  et  male. 

TiT.  XVI.  De  tribusmodis  unum  est, 

Trinitate  una  universita3  rerum  subsistit.  Est 
unum  quod  nec  ab  alio  est,  nec  secundum  aliud,  ut 
natura  creatrix.  Est  unum  quod  ab  uno  et  sdcundum 
unum,  ut  rntionalis  creatura  a  Deo  similis  Deo.  Est 
unum  quod  ab  uno  secundum  duo,  hoc  est  ab  uno 
per  unum,  ut  corporea  natura.   Primum  exemplar 


^  est  tantum,  non  exemplum ;  secundum  exemplar  et 
exemplum ;  tertium  exemplum  tantum. 

TiT.  XVII.  De  tripJici  genere  queerentium  Deum 

et  sapientiam, 

Tripartitum  est  genus  quaerentium  Deum.  Alii 
quaerunt  et  inveniunt,  sed  non  retinent,  quia  non 
quaerunt  ut  habeant,  sed  vendant ;  alii  quaerunt  et 
inveniunt  et  retinent.  Primis  dicitur  :  Quwretis  me 
et  non  invenietiSy  et  in  peccato  vestro  moriemini 
(Joan,  vii).  Secundis  dicitur  :  Ego  sum,  et  inje^ 
cerunt  manuSj  et  tenuerunt  eum  (Joan,  xvm).  Et 
tertiis  dixit  :  Avete^  et  accesserunt  et  tenuernnt 
pedes  ejus  (Matth,  xxviii).  Primi  quaerentes  nuUo 
modo  inveniunt.  Secundi  vivum  inveniunt.  Sic  alii 
B  sapientiam  inveniunt,  sed  non  diligunt,  quia  ad 
lucrum  et  laudem  humanam  eam  prostituunt.  Isti 
Ghristum  vivum  inveniunt  et  occidunt,  quia  ex  hoo 
in  eis  sapientia  moritur,  quod  ejus  dulcedine  nullo 
amoris  sensu  perfruuntur.  Alii  mortuam  quaerunt 
et  vivam  inveniunt,  quia  dum  eam  ad  hujus  vitae 
usum  non  appetunt,  verius  intus  ad  illius  dulcedi- 
nem  pertingunt. 

TiT.  XVIII.  De  tribus  sediCicantibus  super  fnnda- 
mentum  Gdei^  et  tribus  supersedificatis, 

Tria  sunt  genera  hominum  aedificantium  super 
fundamentum  fidei.  Sunt  qui  amant  solum  Deum. 
Hi  superaedificant  aurum  in  amore  virtutis,  argen- 
tum  in  cognitione  veritatis,  lapides  pretiosos  in  ful- 
n  gore  boni  operis.  Sunt  qui  amant  praeter  Deum, 
non  tamen  contra  Deum,  nec  plus  quam  Deum.  In 
his  fundamentum  manet,  quoniam  amor  non  destrui- 
tur.  Sed  tamen  quia  ex  pfTectu  eorum  quae  amantur 
quaedamcontrahiturcorruptio,  superaedificant  ligna 
per  peccatum  illiciti  operis,  fenum  per  delictum 
deleclationis,  stipulam  per  culpam  illicitae  cogitatio- 
nis.  Sunt  qui  amant  quaedam  contra  Deum  ;  et  in 
his  fundamentum  destruitur,  quia  amor  Dei  non 
potest  esse  ubi  non  est  solus  vel  summus.  Igitur 
ad  primos  pertinet  laudari  et  salvari ;  ad  secundos, 
corripi  et  liberari  :  ad  tertios,  argui  et  damnari. 
TiT.  XIX.  Dc  quatuor  humiJitatem  conferentibus. 

Quatur  sunt  quae  conferunt  veram  humilitatem  : 
vilitas  corporis,  assiduitas  subjectionis,  compara- 
D  tio  melioris,  suspectum  Dei  judicium. 

TiT.  XX.  De  tripiici  fratrum  cohabitione. 

Tripliciler  habitant  fratres  in  unum  :  loco  tantum, 
loco  et  animo,  animo  tantum.  Loco  tantum  habi- 
tare  in  unum,  poena  est ;  animo  non  loco,  bonitas ; 
animo  et  loco,  felicitas. 

TiT.  XXI.  De  pastorey  ove  et  lupo. 

Tria  sunt  :  pastor,  ovis  et  lupus.  Primus  et  ulti- 
mus  in  ovem  mediam  respiciunt ;  alter  ut  custodiat, 
alter  ut  rapiat.  Unde  de  primo  dicitur :  Oculi  €(ju8 
in  pauperem  respiciunt ;  palpebrse  ejus  interrogant 
fiJios  Jwminum  (PsaJ,  x).  De  secundo  :  Jnsidiatur  ut 
rapiat  pauperem,  etc.  (Psal,  ix).  Ovis  in  raedio  pau- 
per  est;  pastor  Deus,  lupus  diabolus.  Omneautem 
judicium  procedit  ab  ove,  tumida  deseritur,  timida 


759 


APPENDIX  AD  HUGOmS  OPERA  DOGMATICA. 


760 


visitatur.  Deseriturne  prrosumat ;  visitatur  ne  des-  A  quee  in  eointelligiturquoddicitur  12012  exstingnilur, 
peret.   Ideo  no   declines  a  servo  tuo  (PsaL  xxvi). 
Cum  pastor  elongat,    lupus   appropinquat ;    cum 
pastor  redit,  lupus  fugit. 

TiT.  XXII.  De  conscientia  et  fama, 
Duo  sunt :  conscientia  et  fama.  Conscientia  Deum 
habet  in  vase  ;  fama  lumen  in  lampade.  Propter 
conscientiam  ingredimur  ;  propter  famam  egredi- 
mur.  Intus  reficimur  salute  propria  ;  foris  aedifica- 
tione  aliena.  Intus  cupiodissoJvi  et  esse  cum  Christo 
(Philipp,  i) ;  foris  mancre  in  carno  necessarium 
judico  propter  vos  (ibid.),  Conscientia  irriguum 
superius ;  fama,  irriguum  inferius.  Ad  conscientiam 
ineditatio,  ad  famam  praedicatio.  Ad  conscientiam 
silentium;  ad  famam  verbum.  Per  silentium  semi- 
nas  agrum  tuum,  per  verbum  agrum  proximi  tui. 

TiT.  XXIII.  De  tribus  exemplis  Dei  ad  vitam,      B 
et  tribus  diaboli  ad  mortem. 

Tribus  exemplisnobisChristus  viamostenditqua 
eum  sequi  debemus.  Similiter  diabolus,  tria  propo- 
nit  quibus  prsecipitantur  qui  eum  sequuntur.  Via  ad 
Deum  sursum  ardua,  arcta,  et  in  longum  sublimis. 
Iter  ad  diabolum,  est  deorsum  latum,  breve,  et  in 
profundum  et  ad  preecipitium  facile.  Ideo  Christus 
nobis  exemplum  paupertatis  reliquit,  ut  exonerati 
sarcina  terrenorum  leves  ascendamus  per  arduam. 
Unde  dicitur :  Vulpes  foveas  habentyOt  volucres  coeli 
nidos;  Blius  autemhominis  non  habet  ubi  caputsuum 
veclinet(Matth,  \\i\),  Ideo  divitias  in  hoc  mundo  ha- 
bere  noluit  ut  simus  expediti,  et  dedit  exempium 
humilitatis,  ut  modici  sine  dfficultate  transeamus 


non  moritur  (Isa,  lxvi^.  His  qui  in  coelo  sunt  datur 
testimonium  beatitudinis  ;  qui  in  terra,  justiflcatio- 
nis  ;  qui  in  inferno  damnationis.  Primum  testimo- 
nium  glori»,  secundum  gratiee,  tertium  irse. 
TiT.  XXV.  De  Iriplici  labore  hominis,   et  triplici 

ejus  remedio. 

Triplici  loco  laborat  genus  humanum  :  principio, 
medio,  fine,  id  est  nativitate,  vita,  morte.  Nativitas 
erat  immunda,  vita  perversa,  mors  periculosa. 
Venit  ergo  medicus  coelestis  ;  et  contra  hunc  tri- 
plicem  morbum  triplex  attulit  remedium.  Natus 
enim  est,  vixit,  obiit.  E^us  nativitas  purgavit  nos- 
tram  ;  ejus  vita  instruxit  nostram  ;  ejus  mors  des- 
truxit  nostram. 

TiT.  XXVI.  De  tribus  panibus  quibus  reficiendus 
est  superveniens  amicus, 

Tribus  panibus  reficiendus  est  surperveniens  ami- 
cus.  Primus  panis  estcontinentia,  qua  restringitur 
corpus  en  per  mortiferas  delectationes  effluat.  Se- 
cundus,  humilitas,  qua  instruitur  anima,  ne  de  ipsa 
corporis  sui  continentia  superbiat.  Tertius,  charita- 
tis  fervor,  quo  accenditur  spiritus  ut  utrumque,  id 
est  corpus  et  animam  in  castitate  et  humilitate  cu- 
stodiat  perseveranter.  His  tribus  virtutibus  reficitur 
homo  Dei  et  roboratur,  ut^  secundum  Apostolum,  in 
die  adventusDomini  sit  integer  spiritusanima  etcor- 
pus  (I  Thess,  v).  Hi  panes  quoties  deficiunt  a  Deo 
qunerendi  sunt.  Merito  autem  tres  quseruntur,  quia 
tres  reficiendi  sunt ;  anima  tanquam  vir  ;  caro  tan- 
quam  uxor ;  spiritus  velut  utriusque  vemaculus. 


per  arduum.  Unde  dicit :  Discite  a  me,  quia  mitis  ^  Et  nota  quod  non  ait  da,  sed  accommoda  (Luc.  xi), 


sum  et  humilis  corde  (Matth,  xi).  Ideo  gloriam  spre- 
vit  in  exemplum patientise,  ne  deficiamus  in  longum. 
Unde  :  Cum  percuteretur  non  repercussit,  cum  oc- 
cideretur  sustinuit  (/  Petr,  11).  Ergo  prima  est 
discenda  paupertas,  ut  abjiciamus  quod  gravat,  in 
quo  est  peccandi  occasio ;  et  quia  paupertas  despi- 
citur,  sequitur  humilitas,  quia  ipsa  ctiam  vilitas 
propter  Deum  amatur^  et  quia  vir  qui  vilis  est  sine 
reverentia  Iseditur,  necessaria  est  post  humilitatem 
patientia,  qua  adversa  propter  Dcum  tolerentur 
fortiter.  Paupertas  levem  facit  et  expeditum,  humi- 
litas  modicum,  patientia  fortem  et  robustum.  Econ- 
trario  diabolus  suos  primo  onerat  divitiarum  pon- 


quia  fructum  ejusdem    gratiae  non  sibi,  sed  Deo 
debet  semper  acceptum  referre. 

TiT.  XXVII.  Quatuor  modis  orationem  fieri, 
Quatuor  modis  fit  oratio.  Primo  verecundo  affe- 
ctu.  Hic  fit  cum  nondum  peccatorper  se  audet  ac- 
cedere,  sed  quaerit  in  Ecclesia  sanctum  virum  qui 
sit  vel  in  ora  vestimenti  Domini  sicut  fimbria,  per 
quam  habeataccessum.  Hujus  orationis  tenuit  figu- 
ram  evangelica  mulier,  quae  patiens  fluxum  sangui- 
nisait;  Si  tetigeroHmbriam  vestimentiejus sanaero 
(Matth,  ix).  Secundo  oratio  fit  puro  affectu,  quando 
peccator  jam  per  se  accedit,  et  ore  proprio  confite- 
tur.  Hujus  typum  tenuit  peccatrix  Maria  quae  pedes 


dere,  ut  deorsum  prosternat ;  secundo  per  super-  -.  Domini /acjy/n/s  rigavit  et  capillis  tersit  (Luc.vu\ 


biam  inflat,  ut  per  latum  incedant ;  tertio  per  im- 

patientiam  frangit,  ut  cito  deficiant. 

TiT.  XXVI.  De  coeli,  terrse  et  inferdi  habitatori- 

bus  pecuIaribuSf  et  de  tribus  dantibus  in  singu- 

lis  testimonium, 

Tria  loca,  coelum,  terra-,  infernus,  habent  singula 
habitatores  suos.  Coelum  solos  bonos,  infernus  solos 
malos,  terra  malos  mistos  et  bonos  :  Tres  sunt  qui 
testimonium  dant  in  coelo:  Pater  et  Filius  et  Spiritus 
sanctus.  Tres  in  terra  :  spiritus,  aqua  et  sanguis 
I  (Joan,  v).  Tres  in  inferno,  vermis  qui  non  mori- 
tur,  quo  roditur  conscientia ;  ignis  qui  non  exstin- 
guitur,  quo  cremantur  corpora ;  tertium  desperatio, 


D 


auditque :  Dimissasunttibipeccata  tua(ibid,).Teriio 
oratio  efTunditur  amplo  afTectu,  quando  fit  non  so- 
lum  pro  se,  sed  pro  aliis,  sicut  oraverunt  apostoli 
pro  mulieris  Chananseee  filia.  Quarto  oratio  fit  cum 
cordis  fiducia  sine  aliqua  heesitatione  promitur. 
Talem  fecit  Dominus  quando  Lazarum  suscitavit. 
Has  orationum  species,  id  est  verecundam,  puram, 
amplametnonhsesitantemnuncupat  aliis  nominibus 
Apostolusdicens :  Obsecro primum  omnium  Seri  ob' 
8ecrationeSyOrationespostulationes,gratiarumactior 
nes  pro  omnibus  hominibus  (l  Tim,  11).  Nam  obse- 
crationes  verecundo,  orationes  puro,  postulationes 
ampIOjgratiarumactionesnonha^sitantifiuntafTectu. 


MISCELLANE^.  -  UB.  V. 


7S2 


LXVIII.   Duobus  modis  impediri  oratioDem 

peccatoris  ne  exaudiatur, 
bu8  modis  impeditur  oratio  peccatoris,  dum 
Ua  luce  illustratur,  vel  nimia  obruitur.  NuUa 
lastratur,  quando  peccata  sua  nec  videt  nec 
itur.  Econtrario  nimia  luce  obruitur,  quando 
ta  videt,  ut  de  remissione  desperet.  Tempe- 
est  ergo  lux  ut  peccata  sua  videat  peccator 
Qteatur,  oretque  cum  spe  veni»  pro  ipsis  ut 
intur. 

CXIX.  De  tribus  vitiis  per  tres  equos  in 
oaJypsi  prwsignatiSf  et  de  innocentia  per 
\m  album. 

)  triu  vitia,  superbia,  luxuria,  hypocrisis  sunt 
{ui  Apscalypsis  rufus,  niger,  pallidus  (Apoc. 
lifus  portat  sessorem  suum,  spiritum  scilicet, 
is  ad  bella,  lites,  et  iras  ;  niger  ad  luxuriam 
am,  ebrietatem ;  pallidus  ad  hypocrisim  et 
itionem.  Ruus  per  loca  dura  et  aspera  ;  ni- 
er  immunda  et  fetida  ;  pallidus  per  ardua  et 
a.  Equus  albus  est  innocentia.  Super  hunc 
cendity  exit  vincens  ut  vincat.  Triplex  autem 
)  equus  propter  tres  partes  innocentiae.  Unde 
raliter  dicit  Habacuc  :  Qui  ascendis  super 
iuosy  etc.  {Habac,  iii). 
XXX.  Do  tribus  dissolutionibus  et  tribus 

ciuctoriis  hominum. 
I  sunt  dissolutiones  quae  penitus  hominem 
mnt,  et  animam  cum  corpore  penitus  interire 
t,  avaritia,  luxuria,  superbia.  Avaritia  gene- 
ividiam,  trahens  hominem  extra  se  per  evaga- 
ii  ut  vadat  transitoriis  consolari.  liUxuria  pro- 
immunditiam,  premens  hominem  infra  se  per 
onem,  ut  eat  in  vitiis  delectari.  Superbia  pa- 
injustitiam,  rapiens  eum  extra  se  per  elatio- 
itpergat  in  potestate  gloriari.  Heec  tria  tres 
tur  maledictiones.  Prima  est :  Maledictus  est 
wravit  in  multitudine  divitiarum  suarum 
u).  Secunda  :  Maledictus  homo  qui  conddit 
line  (Jer,  xvii).  Prima  dissolutio,  id  est  avari- 
»U8  nocetamore :  pecuniee,  honorisambitione, 
itionisafTectione.  Etindetriaperdimus :  amo- 
Ghristo  et  Creatore,  exspectationem  coBlestis 
>,  obedientiam  di  vinee  potentiee.  Secunda,  id  est 
By  etiam  tribus  nocet  :  cutis  nitore,  vestis 
lore,  et  exquisito  ciborum  sapore.  Per  haec 
rdimus  primam  stolam  que  deberetur  in  mor- 
omiptionem  futuram  in  corpore,  refectionem 
)  prseseutiffi.  Tertia  quoque,  id  est  superbia, 
nocet,  immunda  cogitatione,  superflua  locu- 
impura  operatione.  Per  hssc  tria  perdimus  : 
I  simplicitatem,  linguae  vel  vocis  mediocrita- 
lanuum  puritatem.  Prima  dissolutio  a  bono 
}  dimovity  seeunda.  complures  ad  malum 
•vit,  terlia  infinitos  in  mortem  demovit. 
opponuntur  tria  cinctoria  :  Primum  est  me- 
mortis  corporeae.  Hsec  est  zona  pellicea  qua 
mtur  Joannes  et  qua  utuntur  eremitee,  quse 
patet  indiciis,  dolore,  pallore,  tempore,  oum 


A.  meminitmortis  corpore^e.  Hoc  cinctorium  tria  con- 
fert,  minus  8uperbire,neminem  odire,magna  nonam- 
bire.  Hoc  enitn  super  bumhumiliat,  odientem  placat, 
cupidum  replet  et  satiat.  Secundum  cinctortum  pro- 
babilitas  et  decor  pudicitiee.  Balteus  quo  cingeba-^ 
tur  Aaron  iturus  ad  Deum,  quo  utuntur  8acei*dotes 
et  levitse  studentes  castitati  :  quod  tribus  patet  in- 
diciis,  Isetitia  intus  in  corde,  fiducia  foris  in  ore, 
munditia  exterius  in  corpore.  (^lonfert  hoc  cinctorium 
tria:  gravitatem  in  vultu,  mediocritatem  in  habitu, 
maturitatem  in  incessu.  Pudicitia  enim  intus  corde 
fundata  his  bonis  est  extrinsecus  omata.  Tertium 
cinctoriumestamor  religionis  et  justitice.  Zona  aurea 
qua  Joannes  in  Apocalypsi  preecinctusadmamillas. 
Quo  utitur  Jesus  studens  omnium  integritati.  Tri- 

*^  busque  patet  indiciis  :  Cautione  prsevaricationis  in 
providentia,  obeditione  preeceptionis  in  patientia, 
attentione  divinee  cognitionis  in  constantia.  Hoc 
cinctorium  tria  confert :  Humilitatem  in  prosperis, 
soliditatem  in  adversis,  mediocritatem  in  ounctis. 
Per  hoc  enim  justitia  unicuique  quod  suum  estred- 
dit.  Primum  cinctorium  manus  ad  prflelium  pugiles 
informat,  secundum  vires  viribus  accumulat,  ter- 
tium  victorem  praemiis  exornat.  Joannes  quia  pri- 
mum  habuit,  scilicet  mortis  memoriam,  morti  oc- 
currere  non  formidat.  ¥*etrus  quia  secundum  ha- 
buit,  dictum  est  ei  :  Caro  et  sanguis  non  revelavit 
tibi  (Matth,  xvi).  (^hristus  quiaprincipalitertertiura 
habuit,  stans  ad  monumentum  Lazari  confitenter 

p  ait  :  Gratias  ago  tibi^  quoniam  audisti  me  {Joan,  xi). 
Primum  cinctorium  hominem  a  malo  separat,  quo 
David  Goliam  peremit ;  secundum  virtutibus  oorro- 
borat,  quo  carens  Absalon  ab  hostibus  se  non  exe- 
mit.  Tertium  religioni  consociat,  quo  Christus  ge- 
nus  humanum  solus  redemit. 
TiT.  XXXI.  De  prmconiis  B.  Joannis  Baptislw  viro 
innovato  et  perseveranti  applicandis. 
Ex  prsBConinlibus  titulis  plurimi  sicut  B.  Joanni 
historialiter,  ita  viro  renascenti  et  perseveranti, 
moraliter  non  incongruepossuntadaptari.  Hi  autem 
sunt,  miraculum  in  conceptione,  gaudium  in  nati- 
vitate,  sublimitas  in.conversatione,  humilitas  in 
confessione,  veritas  in  preedicatione,  constantia  in 
morte.  Cum  enim  de  veteri  Adam  pertimorem  Dei, 

Q  qui  quasiquidem  signifer  coelestis  militi»  mentea  ad 
Deum  80let  convertere,  ac  a  malo  deterrere  ac  ut 
preevaricatores  ad  cor  redeant  efficere,  aliquis  fit 
novu8  homo,  et  de  terreno  coelestis  et  spiritualis. 
Quid  aliud  quam  quadam  nova  conoeptione  muta- 
tur  in  ventrem  Ecclesiae  et  coneipitur  ?  Et  in  hao 
conceptione  est  gaudendum.  Digitus  enim  Dei  est 
hicsubtiliteroperans,  suaviter  renovans,  salubriter 
immutans.  Fit  autem  tribus  in  unum  concurrenti- 
bu8 :  eogitatione,  quia  in  spiritu  et  mente ;  voluntate, 
qu8a  noa  est  sine  merito  ;  stabilitate  propositi,  quce 
non  aine  justitia.  Sequitur  gaudium  in  nativitate. 
Nativitas  duplex  est :  prima  ex  patre  diabolo,  eujus 
vita  perversa,  mors  ad  utrumque  consequens  peri- 
culosa ;  secunda  ex  patre  Deo,  cujus  vita  reli^osii^ 


763 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


764 


mors  ad  utrumque  consequens  pretiosa.  Fit  autem  A 
heec  nativitas  tribus,  fide  flrma,  spe  certa,  charitate 
robusta.  Sequitur  sublimitas  in  conversatione,  quae 
flt  habitu,  actione,  sermone.  Gaveamus  in  habitu 
conspici  notabiles,  in  actione  reprehensibilesin  ser- 
mone  contemptibiles.  Sit  habitus  noster  in  me- 
diocritate,  actio  in  integritate,  sermo  in  veritate.  Se- 
quitur  humilitas  in  confessione.  Qui  stat  videat  ne 
cadat  per  superbiam.  Fit  autem  proedicta  confessio 
tribus.  Si  minoribus  confiteatur  se  non  majorem, 
8Bqualibus  minorem,  majoribus  obedientem,  mino- 
ribus  socium,  sequalibus  amicum,  majoribus  fiiium. 
Sequitur  veritas  in  praedicatione,  quae  fit  tribus,  fi- 
delitate,  utilitate,  humilitate.  Verumtamen  debet 
esse  fidele  et  verum,  nebula  simuiationis  non  deci- 
piens ;  utile  auditores  ad  asdificationem  erudiens  ;  B 
humile,  per  altitudinem  eloquentias  non  intume- 
scens.  Sequitur  constantia  in  morte.  Nam  qui  in  fi- 
nemperseveraverit,  hic  salvuserit  [Maltb,  x).  Quod 
fit  tribus,  cum  quis  in  necessitate  fidem  negandi 
positus  divitias  obiatas  spernit,  honoris  potentiam 
oontemnit,  tormenta  libens  sutTorty  recogitans  apud 
se  quod  Scriptura  dicit :  Vincenti  dabo  edere  de  //- 
gno  vitw  quod  est  in  paradiso  Dei  inei  {Apoc.  ii). 
Gonstans  cnim  eiigit  pugnare  ut  vincat ;  laborare, 
ut  quiescat;  mori,  ut  vivnt.  Quis  ergo  dubitat  eum 
esse  Joannem  in  quo  sunt  haec?  utique  in  eo  est 
gratia  Dei :  quod  interpretatur  Joannes. 
TiT.  XXX II.  Quomodo  sobrie,  pie  etjuste  vivamus, 
So'jrie  et  pie  etjuste  vivamus  in  boc  ssoculo  (Tit, 
ii).  Sobrie  nobis,  juste  proximo,  pie  Deo.Sobrie  in  ^ 
duobus,  in  cavenda  voluptate  carnis,  et  curiositate 
88Bcuii.UndeDominus :  Attendite,  negraventurcor- 
da  vestra  in  crapula  et  ebrietate,  et  curis  hujus  vitw 
(Luc.xxi).Ecce  compedes  quse  crapulam,  id  est  carnis 
curam  stringunt  et  angustant,  et  carcer  qui  curio- 
sitates  saeculi  claudit  et  obfirmat.  Qui  primum  vin- 
cit,  in  carne  ambulans  non  secundum  carnem  mili- 
tat ;  qui  secundum  vincit,  dicere  potest :  Conversa- 
tio  nostra  in  ccelis  est  {Philipp.  iii).  Juste  item  in 
duobus,  utnemini  noceas,  omnibus  prodesse  velis. 
Unde  quod  tibi  non  vis,  alii  non  facias  {Tob»  iv);  et 
qusBcunque  vultis  ut  faciant  vobis  homines,  eadem 
facitei]Iis{Afatth,  vii).  Pie  quantum  ad  fidem,  quae 
induobus  consistit :  injustificationequa  inpra^senti  jy 
nos  justificat,  et  in  beatificatione  qua  in  futuro  nos 
beatificat.  Hanc  fidem  a  nobis  exigit  Deus,  ut  cre- 
damus  nos  ab  ipso  justificandos  per  misericordiam, 
beatificandos  per  veritatem.  Promisit  enim  justos 
beatificare.  Vnde  quosjastificabit  hos  et  ghrificabit 
{Rom,  viii).  Et  Dominus :  Si  terrena  dixi  vobisetnon 
creditis^  quomodo  si  coBlestia  vobisdixero  credetis? 
{Joan,  iii).  Terrena  justificatio  fit  in  prcesenti,  coe-  • 
lestis  beatificatio  in  futuro.  Sobrie  ergo  vivamus, 
ut  bonam  conscientiam  habeamus ;  juste,  ut  proxi- 
mis  prodesse  possimus.  Unde  sapientia  quae  de- 
suraum  est  (Jac.  iii),  primum  pudica  est,  deinde 
paciflca,  pie  ut  Deum  diligamus ;  hsec  enim  omnia 
propter  Deum  agenda  sunt. 


TiT.  XXXllI.  De  quatuor  voeationibus  et  duabus 

electionibus, 

Multi  sunt  vocati;  pauci  vero  electi  {Matih,  x). 
Quatuor  sunt  vocationes,  duse  electiones.  Prima  vo- 
catio  est  naturse  dc  nforo  ad  lucem  ;  de  qua  pro- 
pheta  :  Dominus  vocavit  me  ab  utero(Isa,  xlix).  Se- 
cunda  gratice,  de  qua  Apostolus  :  Videte,  fratres, 
vocationem  vcstram,  quia  non  multi  nobilesillCor, 
i).  Ei  quospnedestinavit,  hos et  vocavit(Rom.  yui), 
Tei*tia  solutionis,  de  qua  idem  Apostolus  :  Seqaor 
adbravium  supernre  vocationisinChristoJesu  (Phi- 
Jipp.  III).  Inde  et  dies  mortis  dictus  est  vocationis. 
Quarta  retributionis,  de  qua  Propheta  :  Advoeavit 
coelum  desursum,  et  terramdiscernere  popubim  suam 
{Psal,  xLix).  Multi  ergo  vocati  suntypauci  vero  electi, 
Multi  vocati  ad  fidem,  paucielectiad  justificationem. 
Multi  vocati  ad  laborem,  pauci  electi  ad  requiem. 
Multi  vocati  ad  judiciuin,  pauci  electi  ad  regnum. 
TiT.  XXXIV.  Quomodoin  electis  suis  thronam suam 

ponat  Deus, 

Veni,  electa  mea,  et  ponam  in  te  thronum  meum. 
Aliiid  est  Deum  in  electis  suis  ponere  thronum  suum, 
aliud  electos  ponere  in  throno.  Illud  et  justificare, 
hocbeatiHcare.  Justificare  perfidem,beatificareper 
speciem.  PerfidemenimGhristushabitat  in  cordibas 
nostris;  et  quiaChristus  est  DeivirtusetDeisapien- 
tia,  anima  justi  efficitur  sedes  et  thronus  sapientiae. 
Vocat  ergo  Deus  electam,primode erroread  fidem; 
secundo  de  fide  ad  speciem^prsedestinatione  electam. 
Vocatad  fidem  electam  ex  omni  carne  et  assumptam. 
Primo  vocat  ut  in  ea  thronum  ponat ;  secundouteam 
in  Ihronum  constituat,  quia  primo  vocat  ut  inhabi- 
tans  et  fide  cor  ejus  mundans  justificet ;  secundo,  ot 
justificante  m  et  assumptam  glorificet. 
TiT.  XXXV.  De  tribus  quse  sunt  in  matrimonio  et  de 
triplici  fornicatione,  et  ejus  remedio. 

Cum  gustasset  architriclinus,  etc.  {Joan,  u).  Tria 
sunt  in  conjugio.  Sacramentum  religionis,  de  quo 
Apostolus  :  Sacramentum  hoc  dico  magnum,  etc. 
{Ephes.  v).  Officium  purgationis  ;  unde  :  Maledictus 
qui  non  reliquerit  semen  super  terram.  Remedium 
fornicationis ;  unde  :  Unusquisque  habeat  saam  uxo' 
rem propter  fornicationem  (l  Cor,  vii).  Fomicatio 
autem  triplex  est.  Lubrioa  opere,  phantastica  co- 
gitatione.  Unde  :  Qui  viJorit  mulierem  ad  conca- 
piscendum  eam,  Jam  mcechatus  est  in  corde  sao 
{Matth.  v).  Apostatica  discessione,  quando  a  via 
sanctee  conversationis  reditur  ad  sflBCulum  et  vomi- 
tum.  Unde :  Perdidisti  omnes  qui  fornicantur  abs  te 
{Psal,  Lxxii).  Hanc  triplicem  Osee  breviter  compre- 
hendit :  Fornicatio,  inquit,  el  vinum  et  ebriotas  aufe- 
runtcor{Ose,  iv).  Fornicationemapostaticam  vinum, 
phantasticam  ebrietatem,  lubricam  vocans  fornica- 
tionem.Huictriplicifornicationitriplexapponiturre- 

medium.  Desponsatio,  de  qua  in  Osee  Dominus : 
Sponsabo  temihi  in  misericordia  ;  sponsabote  mihi 
inJustitiu,sponsabo  temihi  in  fide  (Ose.  ii).  In  miseri- 
cordia  reconciliationis,  in  justitia  confoederationis, 
in  fide  ton  nuptialis.  Hanc  ab  se  longe  fornican- 


MISCELIANBA.  -•  LIB   V. 


766 


lominus  ad  se  vocans,  sola  misericordia  sibi 
ciliat,  reconciliatam  justificat,  et  justificatam 
10  quodam  gustu  suaBdulcedinis  velutquadam 
ris  arrha  sibi  facit  confoederatam  et  sui  desi* 
BBstu  ftagrantem,  tandem  de  exsilio  hujus  pere- 
tionis  eripiens,  inthalamum  ipsam  absorbentis 
e  introducit  et  amplexu  suo  glorificat.  Triplex 
estdesponsatio  :  inmisericordia,  in  justitia,  in 
quse  in  fide  conjungit  sponsum  et  sponsam  ; 
n  misericordia,  Christum  et  Ecclesiam;  quasin 
a,  Deum  et  animam.  Prima  est  legitima,  se- 
;  mystica,  tertia  spiritualis.  Legitima  lubricse 
:ationis,  mystica  phantasticse,  spiritualis  apo- 
»  remedium  est.  Nam  unicuique  suam  propter 
tationen  habere  permittitur ,  et  Ecelesia  a 
to  suo  electa  de  fornicatione  eximitur.  (*hri- 
.  vero  amica  postdiuturnam  incontinentiam  ad 
)m  virum  suum  revertens  et  illi  casto  amore 
•ens,  cum  eo  unusspiritus  efficitur.  In  figura 
lis  desponsalionis  apud  Judaeos  iuAuptiis  pa- 
ir  triclinium,  id  est  trium  lectorum  thalamus 
bitorius  ex  tris  et  xXlvri  cline,  quodestlectus, 
r  quibus  magister  convivii  vocatus  architricli- 
reesidebat.  Thalamus  autem  est  locus  comple- 
um  se  amore  conjugali.  In  primo  lecto  sunt 
us  et  sponsa ;  in  secundo,  Christus  et  Ecclesia ; 
tio,  Deus  et  anima.  Prinius  legitimus,  secun- 
ysticus,  tertius  spiritualis,  imo  primus  est  ille 
materialis,  secundus  uterus  virginalis,  de  quo 
leta  inquit :  tanquam  sponsus  procedens  de  tha- 
sao(PsaJ.  xviii).  Tertius  mens  sincera  devota 
jlis.  Unde  Apostolus  :  Timeo  ne  sicut  serpens 
it  Evam  astutia  sua,  ita  corrumpantur  sensus 
',  et  excedant  a  simplicitale  ^  qme  est  in 
to  Jesu  (II  Cor.  xi). 

S.XXV1.  Quod  pcrsecutio  fit  tribus  de  causis 

et  quatuor  gladiis. 
iquipersecutionempatiunturpropterjustitiam 
b.v).Alii  propter  injustitiam,alii  propterfaisam 
lulatam  justitiam,  alii  propter  veram  justi- 
•erseoutionem  patiuntur.  Primi  sunt  iniqui, 
di  hypocritse,  tertii  electi.  Fil  autem  persecu- 
adruplici  gladio  :  po^na)  linguse,  humanse  per- 
ionis  et  diabolicit^  suggestionis.  De prima  dici- 
'ribuJatio an  ffladius^  Hom.  viii.)  De  secunda  : 
aeorum  gladius  acutus  (Psal.  lvi).  De  tertia  : 
ipsiusanimam  pertransibit  gladius  (Luc.  ii). 
arta  :  A gladiomalignoeripe me  (Psal.  cxliii), 
latuor  gladiis  opponuntur  duo  gladii  eccle- 
m  defensionis.  Unde  Petrus  :  Ecce  duo  gla^ 
(Luc.  x\u).  Et  Dominus  :  Satis  est  (ibid.), 
XXVII.  Ad  qwo  dnconda  missi  sunt  Filius 

et  Spiritus  sanctus. 
ii  hora  ot  nunc  ost,  in  qua  veri  adoratores  ad- 
itPatromiu  spirituct  veritate  (Joan.  iv)Spiri- 
t  Deus,  qui  doceteos  qui  adorantin  spiritu  et 
e.  Nam  addocendumtriaqusedam  missus  est 
el  Spiritus  sanctus  :  quem,  ubi  et  quomodo. 
?  Deum.  Ubi?  in  Spiritu.  Quomodo?in  veri- 


A  tate.  Sunt  qui  Deum  non  adorant,  sed  deemonia ; 
sunt  qui  Deumadorant,  sed  nonin  spiritu;suntqui 
in  spiritu  Deum  adorant,  sed  non  in  veritate.  Sunt 
qui  Deum  adorant  et  in  spiritu  et  veritate.   Piimi 
sunt  gentiles  vel  avari,  secundi  Judeei,  tertii  hypo- 
critae  vel  haeretici,  quarti  Catholici  et  electi.  In  pri- 
mis  est  religio  profana,  in  secundis  vana,  in  tertiis 
falsa,  in  quartis  vera.  Hanc  ultimam  docet  Filius 
veritaa,  Spiritus  sanctus ;  quam  religionem  beatus 
Jacobus  dicit  esse  mundam  et  immacuIatam(Jac.  i): 
mundam,  sine  ruga  deauratse  intentionis  ;  immacu- 
latam,  sine  veneno  perversitatis. 
TiT.  XXXVIII.  Quid  sit  Deum  diligere  «  ex  toto 
cordCy  ex  tota  animaj  et  ex  tota  virtule ; »  et  qute 
tria  diverso  gradu  diligi  possiut. 

S  Diliges  Dominum  Deum  tuum  ex  toto  cordo  tuo, 
etc.  (Deut.  vi).  Qui  mundum  propter  Deum  diligit, 
et  totum  cogitatum  suum  qui  ex  mundi  sollicitudine 
gignitur  jactat  in  Dominum,  hic  Deum  toto  corde 
diligit.  Qui  se  propter  Deum  diligit,  ut  cui  vivere 
Christus  est,  et  mori  lucrum;  qui  dicere  potest :  v/- 
vOf  jam Don ego;  vivit  autem  in  me  Christus  (GaL  iij, 
Deum  toia  anima,  id  esttota  vita  diligit.  Et  hoc  duo- 
bus  modis  :  vel  in  se  Deum,vel8einDeodiligendo. 
At  qui  custata  dulcedine  suavitatis  Dei,  ipsum  pro- 
pter  ipsum  diligit,  jamque  unus  cum  Deo  spiritus  est, 
tota  virtute  Deum  diligit.  Tria  quippe  sunt  qute  hoc 
gradu  diligi  possunt,  quamvis  unum  solum  amore 
sit  dignum  :  mundus,  homo,Deus.  Potestenimquis 
mundum  diligere  propter  mundum,  mundum  propter 

^  seipsum,  mundumpropter  Deum.  Sed  quia  omnis  et 
solus  effectus  bonusest  cujuscausabonaest;  bene 
profecto  diligit  qui  diligit  propter  Deum,  nihil  enim 
preeter  Deum  bene  diligitur.  In  corde  autem,  cogi- 
tatio  ;  in  anima,  vita ;  in  mente,  intellectus  notatiir. 
Ille  ergo  diligit  Deum  toto  corde,  tota  anima,  tota 
mente  qui  extra  Deum  nihil  cogitat,  afTectat  et 
sapit. 

TiT.  XXXIX.  De  ffde,  qaos  et  per  quos  salvot  aut 
Don  salvet  tam  nunc  qnam  olim. 
Fides  iua  te  salvum  fecit  (Luc.  viii).  Aliquando 
salvum  fecit  hominem  sua  fides  et  non  alterius, 
ut  hydropicum  Phariseeis  Dominum  observantibus, 
Aliquando  alterius  et  non  sua,  ut  paralyticum  qui- 

j>  busdam  per  tegulas  eum  submittentibus.  Quorum 
fidem  ul  audivit  ait  :  Remittentur  tibi  peccata  tua 
(Luc.  v).  Aliquando  et  sua  et  alterius,  ut  filiam 
Ghananfleoe,  apostolis  proearogantibu8(J/a/^i^.xv). 
Aliquando  nec  sua  nec  alterius  sed  sola  gratia,  ut 
ceecum  a  nativitate,  qui  nec  pecoavit,  ut  ceecus 
nasceretur,  sed  ut  manifestaretur  gratia  Dei  (Joan, 
ix).  Maltos  hodie  sola  gratia,  ut  Paulum ;  fides  al- 
terius,  ut  pueros ;  fides  sua,  ut  (^omelium  et  justos. 
Quosdam  nec  sua  fides,  quam  vivam  non  habent, 
nec  alterius,  salvos  facit,  ut  damnandos.  Nam  sine 
Me  impossibile  est  placere  Deo  (Hebr,  xi). 
TiT.  XL.  De  quadraplici  pace  claustrali. 

StetitJesusin  mediodiscipulorum  ot  dixit  ois :  Pax 
vobis  (Lac.  xxrv).  Discipuli  cou^re^aUftraxLt^^<^^^^ 


767 


APPENDIX  AD  HUG0NI8  OPERA  DOGMATICA. 


m 


metum  JudeBorum.Nos  congregaU  sumus  in  clau8ti*o  ^ 
propter  metum  deemoniorum,  cum  eis  congredi  ti- 
muimus  in  campo  seeculi,  confugimus  ad  munitio- 
nem  claustri,  ubi,  si  volumus  ut  ingrediatur  ad  nos 
Jesus,  et  dicat:  Pax  vo/)i5,  sicutdixitdiscipulis  ve* 
niens  ad  eos  clausis  jam  januis,  claudamus  januas. 
Quatuor  autem  suntdifTerentieepacis  multumneces- 
sarisB  religiosfs.  Est  enim  pax  extra,  pax  inter, 
pax  intra,  pax  supra.  Pax  extra,  ad  ssBCulum ; 
pax  inter,  pax  inter  fratres ;  pax  intra,  ad  sei- 
psum ;  pax  supra,  ad  Deum.  Prima  bona,  secunda 
melior ,  tertia  optima ,  quarta  excellentissima. 
Qui  has  adipisci  dosiderat,  quatuor  sibi  claustra 
constituat  et  ostta  singulorum  diligenter  claudat. 
Primum  est  claustrum  materiale,  secuDdum  disci- 
plinsB,  tertium  spirituale,  id  est  virtutis,  quartum  ^ 
contemplationis  et  dilectionis  divinee.  Claustrum  ma- 
teriale  si  custodiatur  et  claudatur,  acquiritur  fre- 
quenter  pax  ad  sseculum.  Claustrum  disciplinsB  si 
circnmseratur,  pax  inter  fi*atres  conservatur.  Clau- 
stro  enim  disciplinsB  compositio  omuium  motuum 
corporis  compreheuditur.  Si  itaque  ori  silentium 
imponatur  a  murmure,  adeiractione,  avaniloquio, 
a  stultiloquio,  et  falsiloquio  ;  si  manus  cohibeatur  a 
malo,  pes  vei*o  ab  eo  quo  non  licite  eatur,  retrahi- 
tur ;  claustrum  disciplinae  custoditur,  pax  fraterna 
per  quam  inter  fratres  Dcus  possidetur.  Sed  adhuc 
oportet  progredi  ad  pacem  qu8B  intra  noH  est.  Multi 
foris  cum  hominibus  et  inter  se  intus  cum  fratribus 
pacem  habent ;  sed  vitiorum  tumultu  vaslantur  in-  p 
tra  se.  Veinim  sicut  nihil  prodest  sanitas  foris  in 
cute,  si  interiora  humorum  peste  corrumpuntur, 
sic  non  valet  pax  cum  hominibus  cui  deest  pax  in- 
terna  secum  et  cum  angelis.  Juxta  Apostolum  enim 
spectaculam  tacti  sumas  et  angelis  et  hominibus  [1 
Cor,  iv),bonisetmalisnon  hominibus  tantum.  Boni 
considerantut  juvent  et  allevent;  mali  ut  impugnent 
etilludant.  Sed  homines  casum  nostrum  et  statum 
extra  et  intus;  angeli  extra,  intus,  et  intra  nos  vi- 
dent.  Ideo  est  necessaria  pax  foris  et  intus  ad  ho- 
mines  ;  sed  multo  magis  intra  nos,  ad  nos  et  ad 
angelos.  Unde  Salomon  :  Omni  custodia  serva  cor 
tuum  (Prov.  iv).  Sunt  qui  heec  materialia  claustra 
tanta  diligentia  claudunt,  ut  nulli  extraneo  ingres- 
8US  pateat  vel  egressus,  nullum  signum  contra  di-  £) 
sciplinam  foris  erumpat,  qui  intertora  negligentes, 
intu8  depasci  dsBmoniacis  morsibus  non  expaves- 
cunt^  ii  quidem  pereunt  nisi  maculam  cordis  digna 
laventsatisfhctione.Bestat  pax  suprema  quoB  est  ad' 
Deum;  restat  et  claustrum  omninm  altissimum.  In 
quod  cum  quis  ingressus  fuerit,securus  in  Deo,  et 
Deus  delectabitur  et  requiescet  in  eo.  In  quo  abscon- 
dit  8U08  inabsconditofaciei  suflsa  conturbatione  ho- 
minum  {PsaL  xxx),  id  est  in  congregatione  sui : 
qu8B  pax  multis  abscondita,  vix  paucis  revelata  est. 
TiT.  XLI.  De  castelli  etymo  morali, 
Intravit  Jesus inquoddam castelIum{Lac.  x).  Ca- 
stellum  est  anima,  vallum  patientia,  turris  nomen 
Pomini,  fossa  profunditas  vera  humilitas,  portsB 


sensus  corporei,  arma  opera  virtatum,  vigiles  et 
propugnalores  sensus  spirituales.  Quorum  alii  vigi- 
lant  per  morum  cii*cumspectionem,  alii  pugnaat 
per  vitiorum  expulsionem,  alii  pausant  per  inter- 
nam  csBlestium  contemplnlionem.  Cibus  esi  sacn 
Scriptura,  potus  facilior  intclligentia ;  prineipes, 
quatuor  virtutes,  prudentia,  justitia,  fortitudo,  tem- 
perantia. 

TiT.  XLII.  De  filio  prodigo  et  de  panibas  tribm 
illi  ut  amico  de  via  venienti  commodandis, 
Amice^commoda  mihi  trespanes{Luc,  xi).  Amicus 
est  qui  loquitur  amico  et  pro  amico.  Amicus  nosler 
de  via  veniens  fllius  prodigus  est,  qui  de  regioDe 
longinqua  rediens  tribus  panibus  reficiendus  est  Ait 
enim  patri :  Da  mihi  portionem  quse  me  coatiBgit 
{Luc,  XV).  Qua  accepta  peregre  profpctus  est  in  re- 
gionem  longinquam,  agens  iter  sine  fine,  laborem 
sine  rcquie,  motum  sine  stabilitate,  cursum  sine 
perventiono.  Fuit  autem  portio  triplex  :  Memoria, 
ratio,  voluntas.  Memoria  iis  qusB  solius  Dei  ertnt 
intendebat.  Hatio  perspicaci  oculo  eorum  profondi- 
tatem  discutiebat.  Voluntasterrenatriumphans,  c<£- 
lestia  appetebat.  Memoria  res  veras  summatim  per- 
stringebat.  Ratio  quid  bouum,  quid  melius,  qoid 
optimum  discutiebat.  Voluntas  quod  optimum  sin- 
gulariter  eligebat.  Hacergoacceptasubstantia  filius 
elongavit  se  a  patre  fugiens  tribus  noctibus.  Primad 
noctis  iter  est,  quod  Deum  creatorem  deseruit ;  se- 
cundsB,  quo  prfiBter  Deum  aliud  appetit;  terti8B,quo 
extra  Deum  in  alienis  quievit.  Primo  a  Deo  rece- 
dens  vadit  ad  se.  Secundo  descendens  sub  se  dele- 
ctatur  in  carne.  Tertio  tractusextrase  delectaturin 
rerumspecie.  Primo  vadit  de  viiiute  gloriari,8e- 
cundo  in  vitiis  delectari,  tertio  in  transitoriis  conso- 
lari.  Sic  igitur  consummato  itinere,  in  primo  anno 
bona  memorisB  dilapidavit  tribus  modis  :  percogita- 
tionesaflectuosas,  onerosas,etotiosas.  AfTectuosas, 
per  rei  famularis  occupationem  ;  onerosas,  per  re- 
rum  extrinsecarum  sollicitudinem ;  otiosas,  per  re- 
rum  quae  ad  rem  non  pertinent  evagationem.  Se- 
cundo  autem  anno  bona  rationis  dissipavit  tribas 
modis ;  recipiens  malum  pro  bono,  falsum  pro  vero, 
noxium  pro  commodo.  Malnm  pro  bono,  quia  perdt- 
dit  ethicam ;  falsumpro  vero,  quia  pei*didit  logicam; 
noxium  pro  commodo,  q uia  perdidit  physicam.  Te^ 
tioannobona  voluntatis  dissipavit  vivendo  luxuriose 
per  incendium  ignis  occulti,  per  evagationem  exte- 
rioris  oculi,  per  ambitionemlabentis  saBculi,  id  est 
per  luxuriam  in  fetore,  per  superbiam  in  furore, 
per  avaritiamin  fervore.  Postquam  omnia  consum- 
pserat,  facta  est  fames  in  terra  illa,  etcoBpit  egere. 
Quarto  anno  ad  se  reversus  ait  :  Surgam  etiboBd 
patrem  {ibid,).  Primo  recompensat  damna  rationie 
per  fidem,damnamemoria9per  spem,  voluntatisper 
charitatem.  Fides  rationem  illuminavit  tribus  mo- 
dis  :  prfiBceptis,  signis,  promissis.Spestribusmodis 
memoriam  roboravit:  venia,  gratia,  gloria.  Charitas 
voluntatem  tribus  modis  reparavit :  dilectione  natu- 
rali  qua  diligit  proximum,  naturali  et  rationali  qoa 


MISeSLLANEA.  -  LID  V. 


770 


m;  spirituali  qua  diligit  Deum.  Redit  ergo  A  impetus  tentationts.  Quando  videt  fratrem  omnem 

rigorts  ordinem  servantem,  et  dicit :  Quid  exspectat 
hic,  nisi  morlem  ahbatis?  hic  vellet  abbasesse,  et 
ita  invidet  et  detrahit  :  hoBC  cst  pessima  custodia, 
certe  si  non  fiieris  filius  humilitatis,  non  transibis 
hanc  custodiam.  Audi  quid  responsum  est  Antonio, 
qua^renti  enimut  sibioslenderentur  omnestentatio- 
nes ;  et  cum  ostensse  essent  dicenti  :  Dominey  quis 
unqnampoterit  hos  laqueos  transire^  responsum  est: 
Hmnilitas.  Si  quis  hujus  tentationis  impetum  trans- 
ierit :  i*estat  ei  porta  ferrea,  id  est  species  verita- 
tis  :  quam  nemo  potest  transire  nisi  fuerit  Petrus. 
Ad  eustodiendum  autem  Petrum  positi  quatuorerant 
quatemiones  (Act,  xxii) ;  unus  supra ,  alius  infra  : 
unus  ante,alius  retro.  Inferius  est  carnis  sollicitudo; 
quoB  sub  specie  veritatis  sic  fratrem  alloquitur.  Pra- 
ter  audi  quid  dicat  Apostolus  :  Sicut  virga  ita  cibus 
debet  dari  jumenta  :  non  cuiiibet  id  subtrahi  unde 
chorda  citharse  rumpatur,  in  qua  debetcum  fratri- 
bus  cantare.  Sed  cibi  claustralium  salubres  non 
sunt.  (!^seus  in  universum  malusest;  ova  in  carnem 
cito  convertibilia,  legumina  inflativa,  aqua  frigida. 
Quiere  alios  cibos.Ecce  quomodo  sub  specie  verita- 
tis  decipit.  Hicte  fratri,  quod  Oominus  Petro  dixil 
respondere  oportet.  VaderetrOf  SatanaOfatlIi.x\i), 
Panis  et  aqua,  vitabeata.  Tu  vis  me  facere  discipu- 
InmGaleni,  non  Augustini;  etmedicum,  non  cano- 
nicum.  Superbia  vero  quateraio  superior  sic  eum 
aggreditur.  Frater,  tu  bonus  orator  es,  religiosus. 


ntitirium  tribus  diebus,  ut  quibus  g^dibus 
it  morbida  pestis,  eisdem  limitibus  redeat  sa- 
Primo  ergo  revei*sionis  die  divertit  ad  ami- 
nt  prandeat  apud  eum.  Sed  in  regione  longin- 
lem  inveniet  amicum  ?  Ipse  sibi  proximus  est 
cus,  ad  se  igitur  conversus ,  in  se  non  invenit 
ponat  ante  se ,  nisi  peccata ;  dolet  et  gemit 
{ue  petit  amicum  scilicet  saceixlotem,  et  dicit 
nice,  commoda  mihi  tres  panes ;  impone  mo- 
OBnitentiee.  llJe  surgens  dat  ei  quotquot  habet 
iarios{Luc,  xi).  Panem  scilicet  amoris,laboris, 
B.  Secundo  die  ad  alium  descendit  amicum  ad 
>la  Patrum  per  frequentiam  Scripturarum.  Qui 
ines  ei  proponunt :  panem  venioe ,  gratise,  glo- 
[anducavit  homo  ergo  et  saturatus  est  nimis. 
I  die  venit  ad  patrem  suum,  Deum  misericor- 
tpium,quitresvituIosproposuiteitcnerrimos: 
m  novellum,  vitulum  raptum  de  armento,  vitu- 
iginatum.  Manducavit  ergo  et  satiatus  est  ni- 
^rima  ergo  reversio  est  de  alienis  ad  propria  ; 
da,  de  malis  ad  bona;  tertia;  de  transitoriis 
3ma. 

.LIII.  Quod  quilibet  similis  B,  Petro  apostolo 
tndum  etymon  trium  nominum  ejus  liberabi* 
de  manu  hostili. 

icscio  vere  quiamisitDominusangelum  suum, 
mit  me  de  manu  Herodis  C^c^xii),  Vox  ejus  esl 
nominis  est,  scilicet  Petrus.  Primum  enim  di- 


B 


»8t  Simon,id  estobediens:  deinde  Bar-Jona,  f*  litteratus  es,  nobilis  nobilitate  generis  facilem  in- 


filius  columbae,  scilicct  humilitas ;  tertio  Pe- 
id  est  firmus.  Si  talis  fueris,  eripieris  de  omni 
etatione  plebis  Judaeorum  (Act.  xii).  Omni,  id 
plici.  Expectatio  enim  hsec  in  tribus  consistit, 
eulocarnis,  inconcupiscentia  oculorum,  in  su- 
I  vitse.  Carnis  vinculum  ligat,  concupiscentia 
ram  coinquinat,  superbia  vitse  devorat.  Carnis 
lom  comparatur  limo,ocuIorum  concupiscentia 
vitee  superbia  tempestatis  profundo.  Plus  est 
quam  lutum.  Lutum  enim  etsi  coiLquinat,  non 
1  esttenax;  a  hmo  autem  evolvi  facile  nemo 
t,  quia  caro  sic  ligat  spiritum  ut  vix  etiam  bo- 
ebt  ab  ea  separari,  sed  superindui.  De  pro- 
\  habes:  Nonme  demergat  tempestas  aqusetne" 


gressum  habes  ad  curiam  regis,  plus  potes  prodesse 
uno  verbo  quam  omnes  alii,  et  ideo  debes  preeesse. 
Ecce  quomodo  sub  specie  veritatis  decipit.  Dic  ergo 
quod  Petro  Dominus  :  Vade  retro,  Satana.  Melius 
est  mihi  imitariChristum  humilia  qucerentem,  quam 
diabolum  ad  aquilonem  sedem  ponere  volentem. 
Accidit  posterior  quatemio  ,  et  per  recordationem 
prseteritomm  quod  parentes  reliqueritpauperes,qui- 
bus  esset  providendum,  quod  locum  ubi  fuerunt  pe- 
des  Domini  debuerit  visitare  prius  et  limina  sancto- 
rum;  sub  hao  specie  veri  decipere  molilur.  Dic  ergo 
ei  quod  Petro  dictum  est:  VaderetrOy  Satana,  Vis 
me  facerecircumceIlionem?A^o/2  vidijuslnmdere' 
lictum  a  Domino,  etc.  (PsaL  xxxvi).  Ecce  si  sic  eris 


rgeat  super  me  puteus  os  suum  (PsaL  lxviii).  B  trinominis  Simon  Bar-Jona  et  Petrus,  poteris  trans- 


it  claustralis,  si  trinominis  fueritperobedien- 
humilitatem,  et  firmitatem,  poterit  evadere 
im  et  secundam  custodiam  et  portam  ferreom. 
a  custodia  est  consuetudo  carnis ;  secunda  im- 
i  tentationis;  tertia  species  veritatis.  Carnis 
iietudo  ligat,  impetus  sufTocat,  species  veritatis 
at.  Duram  cst  a  comessationibus  venire  ad  le- 
na,  a  pulvinaribus  ad  stramen,  vertere  amur- 
in  oleum,  paleam  in  granum,  truncum  in  vitu- 
Sic  difflcile  converti  ad  Dominum.  Is  vitulus 
tui  producit  et  ungulas,  qui  totus  Deo  in  holo- 
ttim  ofTertur.  Hsec  est  vjre  mu$atio  dexterw  Ex' 
{PnL  Lxvii) :  quam  nufhis  nisi  per  obedientiam 
lit.  Bed  cam  transieris  hanc  eustodiam,  restat 


ire  primam  et  secundam  custodiam,  et  portam  fer- 
reain  ibique  quaterniones  contemnere,  et  gratias 
agendo  dicere :  Nunc  scio  vere  quia  misit  Dominus 
angelum  suumy  etc.  (Act,  xii). 
Trr.  XLI V.  De  B,  Marimsemper  virginisprwconiis. 
Qui beatse  virginis habent  memoriam,  felices  sunt. 
Feliciorestamen  angeli,  qui  ejus  habentpraesentiam 
cujus  speciem  concupivit  Omnipotens,  et  posuit  in 
ea  thronum  suum.  De  quo  historia :  Fccit  Salomon 
throoum  grandem  {UIBeg,  x).  Salomon  trinommis. 
Salvator  enim  noster  prius  Salomon,  id  est  pacificus 
est  nobis  in  hoc  exsilio,  amabilis,  pius,  corrector 
morum :  ideo  rex ;  Ecelesiestes,  lA  est  concionatori 
entiit  jndioio,  terribHis  iojiutis,  etil»tiaotgnnert<« 


771 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


772 


torum,  ideoque  rex ;  Idida,  idestgloriosusinregno, 
admirabilis  et  distributor  praamiorum ;  ideoque  rex. 
Hic  fecit  thronum,  id  est  ulerum  Virginis,  in  quo 
sedet  illa  majestas  quie  nutu  concutit  orbem.  Iste 
thronus  est  sicut  sol  in  conspectu  Dei.  Ex  quo  vox 
illa :  Ecce  nova  facio  omnia  (Apc.  xxi).  Per  hoc 
enim  vetera  innovantur.  Fecit^  inquam,  thronum 
grandenide ebore.  Eburfrigidum,  forte et candidum 
est  :  quid  autem  grandius  ea  quse  magnitudinem 
divinitatis  intra  sui  ventris  conclusit  arcanum?  Ves- 
tivit  eum  auro  {Isai,  xlvii^  ,  id  est,  totam  vir- 
ginem  tota  divinitatis  indivisibiiiter  pleniori  gra- 
tia  superfudit.  Sequitur  fulvo  nimis  {ibid.)^  quia 
cum  insit  creaturis  quatuor  modiS;  bonis  et  ma- 
lis  per  essentiam ;  bonis  per  operationem ;  eis  quos 
futurorum  cognitione  nobilitat,  per  illuminatio- 
nem;  matri  inest  soli  per  identitatem.  Habitat 
enim  in  angelis ,  sed  non  cum  angelis ,  cum  qui- 
bus  non  est  ejusdem  essentiae.  In  virgine  autem 
habitat  et  cum  ea.  Unde  Angelus :  Dominus  tecum 
(Luc,  i).  Sequilur  :  Per  scptem  gradusascendebatur 
ad  eum  '111  Heg,  x).  Elige  meditari  qu8B  sancta 
sunt;  quia  perversss  cogitationes  a  Deo  separant, 
et  primum  gradum  ascendisti.  Insuesce  linguam 
tuam  bene  loqui ;  et  substitisti  ad  secundum.  Juste 
quod  justum  est  operare ;  et  tertium  ascendere  me- 
ruisti.  Relinque  mundum  et  quse  ejus  sunt;  et  ad 
quartum  cacumen  evolasti.  Persevera;  et  sextum 
viriliter  tenuisti,  ut  jam  ad  illam  gloriam  aspires 
in  qua  regione  angelorum  gloriosam  reverberat 
dignitatem.  Sequitur:  Inposterioribus  est  rotundumj 
quia  finis  ejus,  quse  per  posleriora  ilia  intelligitur 
est  gloriosa ;  quse  sicut  rotundum  non  habel  ini- 
tium  nec  finem.  Sequitur  :  Duodecim  stabat  super 
graduSy  quia  duodecim  apostoli  prsemisso  modo  in 
gradibus  stantes,  reginam  non  sine  stupore  minan- 
tur,  et  dicunt;  Quas  est  ita  qute  ascendit  etc.  {Cant, 
viii.)  Sequitur :  Dubb  manus  tenebant  hinc  et  inde 
sedile  {III  Reg.  x),  id  est  activam  et  contemplati- 
vam  vitam.  Si  enim  recorderis  quomodo  filium 
lactaverit,  et  omnes  sustinuerit  vagientis  pueri 
actiones,  intelliges  eam  in  activa  plurimum  mini- 
strasse.  Si  autem  audias  quomodo  omnia  verba 
ejus  confercbat  in  corde  suo.  {Luc.  ii),  contemplati- 
vam  in  ea  vitam  cognosces.  Sequitur  :  Duo  leones 
stabantjuxta  brachiola  {III Heg.  x).  Hi  sunt  Gabriel 
et  Joannes  :  quorum  alter  dextrse ,  alter  sinistrse 
virginis  est  custos  deputatus.  Gabriel  mentem; 
Joannes  carnem  servavit.  Et  bene  leones  propter 
altissimee  vocis  rugitum  :  quorum,  unus  A  ve,  gratia 
plena  (Luc.i).  Altev  :In principio  erat  verbum{Joan. 
i),  clamando,  talia  orbi  nuntiaverunt,  ut  de  eorum 
operatione  quidquid  dicitur  sit  quasi  mutum.  Nobis 
itaque  virgo,  cujus  pulchritudinemsol  etlunami- 
rantur,  subveni clamantibus: Hevertere^  reveriere^ 
Suaamitis  (Cant.  iv)  ut  intuamur  te,  ter  benedictam 
et  super.  ReveiHere  primo  per  naturam..  Nunquid 
quia.  ita  subliviata  es,  ideo  nostr»  mortalitatis 
gblita?  nequaquam  domina.  Nosti  in  quo  discrimi- 


B 


A  ne  nos  reliqueris,  ubi  jaceant  tui,  quantum  delin- 
quant  servi  tui.  Tantee  ergo  misericoi^dise  non  con- 
gruit  tantam  miseriam  oblivisci,  quia  etsi  te  sub- 
trahit  gloria,  revocat  tamen  natura  Non  es  ita  iro- 
passibilis  ut  sis  incompassibilis ,  et  ideo   non  ita 
memoraris  gloriae  Dei  solius,  ut  misericordiam  non 
habeas.  Revertere  secundo  per  potentiam:   Quia 
fecit  in  te  magna  qui  potens  est.  Quid  tibi  negabitor, 
quse  Theophilum  de  ipsis  faucibus  diaboli  eniisti  ? 
Quomodo  illa  potestas  tuse  potentiae  poterit  obsiste- 
re ,  quse  de  carne  tua  carnis  suse  suscepit  originem? 
Accedis  ad  illud  reconciliationis  altare,  non  solum 
rogans  sed  et  imperans.  Moneat  ac  moveat  ergo  te 
natura,   moneat  potentia,  quia  quanto    potentior 
tanto  misericordior  esse  debes.  ReveHere  tertio  per 
amorem.  Scio,  domina,  quod  benignissina  es  et 
amore  nos  amas  invincibili;  quos  in  te  et  perte 
filius  tuus  et  Deus  tuus  summa  dilectione  dilexit. 
Quis  scit  quoties  restringas  iram  judicis ,  cujus 
justitiaB  virtusa  facie  deitatis  egreditur?  Revertere 
quarto  per  siugularitatem.  In  manibus  tuis  sunt 
thesauri  misericordiee  Dei.  Absit  ut  cesset  manus 
tua ;  neque  enim  tua  gloria  minuitur,  sed  augetur, 
cum  poenitentes  ad  veniam;  justificati  assumuntur 
ad  gloriam.  Hevertereevgo  Sunamitis ,  id  est  despe- 
cta,  quae  fabri  uxores  appellata ;  ciiius  aaimam  per- 
transit  gladius  {Luc.  u).  Ad  quid?  ut  intueamui*  te. 
Summa  gloria  est  te  post  Deum  videre,  tibique 
adhaerere,  etin  lua  protectione  commorari.  Audivit 

^  nos  quam  Hlius  nihii  negans  honoral. 

TiT.  XLV.  Do  prwlioper  auxilium  angelorum  cod- 
tra  diabolos  a  nobis  gerendo. 
Factum  est  prwlium  magnum  in  aelo.  Micbael  et 
angeli  ojusprwliabantur  cum  dracone,eic.iApoc.xu}. 
Coelum  electorum  est  Ecclesia;  in  quo  ab  initio 
Christiand3  fidei  usque  in  fmem  saeculi  fit  illudpra»- 
liuin  magnum,  de  quo  Apostolus :  Noa  est  aobis  col- 
luctatio  adversus  carncm  et  sanguiaem,  sed  adver- 
sus  principes  etpotestates,  ad  versus  muadi  reclores 
tenebrarum  harum,contra  spiritualia  aequiliseince' 
lestibus  (Ephes.  vi).  Ad  hoc  bellum  nos  accingit  qui 
ait  :  Adversarius  vester  diabolus  circuii  quwreas 
quemdevorety  cui  resistite-fortes  ia  Me  {IPelr.^^}. 
Hoc  autem  bellum  non  solum  nostrum ,  sed  etiam 

D  angelorum  dicitur.  Unde :  In  tempore  illo  consurget 
Michael  princeps  magnus;  qui  statpro  liliis  popuU 
tui,  etc.  (Dan.  xuj.  Item :  Immittet  ia  isto  prwlio  Ad- 
gelusDomini  in  circuitu  timentium  eum  ei  eripieieos 
(Psal.  xxxiii).  Omnes  enim  Juxta  apostolum,  saai 
administratorii  spiritus  in  ministerium  missiprop- 
ter  eos  qui  Ihvreditatem  capiunt  salutisiHebr.ijEri- 
gamus  ergo  arma  securi ,  quia  fortissimos  nostrse 
patrice  et  invictos  adjutores  habemus.  Unde  sequi* 
tur  :  Profectus  est  de  cwlo  ad  terram  ille  draco 
magaus,  serpeas  aatiquus,  diabolus  ei  Saiaa  {Apoc* 
xii).  Draco,  propter  malitiam ;  magnus  propter  im- 
manitatem;  serpens,  propter  occultas  insidias ;  an- 
tiquuS|  propter  diuturnitatem.  Hic  quoiidie  de  eodlo 
in  terram  cadit,  cum  ab  electorum  oordibu^  expul- 


MISCELLANEA.  —  LIB.  V. 


774 


lorsum  flucns  (quod  sonat  diabolus)  reprobos  A  pednm  meorum  dinumerasU  {Job,  xiii).  Quis  locus 

erit  speif  cum  venerit  judex,  qui  stetit  sub  judice, 
praecincntibus  tiibis,  clomantibus  accusatoribus, 
ardentibus  olementis  i  Ad  cujus  fugiemusauxilium, 
cum  ignis,  coelum  et  terrau)  furialibus  miscebit  in- 
cendiis?  Veniet  iste  cum  potestate  et  majestate, 
non  cum  dulcedine  ct  humilitatc  quia  '\\\\q.  justitia 
plena  est  dexlera  ojus  (Psal.  xlvii)  :  qui  hic  mise- 
ricordiam  seminavit  ct  sparsit.  Tunc  illo  miseri- 
cors  oculus  non  parcet,  nec  miserebitur ;  sed  per- 
cutiet  et  occidet.  Peccatores  autem  quid  ?  Videntes 
turbabuntur  timore  horribili,  sed  corrigibili :  A.u- 
dientes  illud  horrendum  toniti'uum :  //&,  malcdicti, 
in  ignemaiternum  (Matth.  xxv).  Quis  ergo  es  tu  qui 
contemnis  diviliasbonitatis  et  patientise  Dei?Scias 
juxtfi  Apostolum  quod  non  evasisti  judicium  Dei 
(liom.  ii).  Aspice  ergo  prius  abundantiam  peccato- 
rum  tuorum,  secundo  negligentiam,  tertio  in  his 
pi«t  e.itiam,  quarto  ad  ejus  misericordiam  oeulos 
attoUe.  Licet  peccaveris,  neglexeriSy  et  patientiam 
ad  iram  provocaveris,  paratus  est  misereri,  cum 
volueris  reverti.  Adnitere,  abolere  et  tegere peccata 
tua,  et  projicere  in  profundum  maris  ;  nec  erit 
mora  inter  confitenlem  et  remiltenteai,  quia  bonig- 
nus  et  misericors  est.  Sunt  homines  faciles  ad 
iram,  difticiles  ad  misericordiam,  ac  pedibus  suis 
devolutos  non  solum  loqui,  sed  vel  rospicere  de- 
dignantes.  Non  sic  Dominus  Jesus  Libentius  lo- 
quitur  mecum  quam  cuin  eo  quem  invenio,  quoties 


a  sapientes  invadit.  Quibus  sibi  subjectis 
eos  quos  deseruit  accusationcm  retorquct. 
it  Sntau  dicitur,  quia  in  nomen  adversarius 
etatur.  Utinam  et  de  nobis  non  dicatur 
icquitur  :  Et  non  est  invenlus  amplius  eo- 
cus  in  coslo  (Apoc.  xii).  Multi  enim  abeunt 
ost  professionem,  in  quibus  diabolus  ponit 
suum  et  sedem. 
LVI.  De  misericordia  et  fido  purgantibus 

peccata. 

misericordiam  et  Pidem  purgantur  peccata 

XV).  Id  ait  Salomon  teneris  et  delicatis.  Si 

acrymas  non  habent,  horrent  htbores,  nes- 

erre  tribulationes,  quomodo  a  fide  se  excu- 

ct  misericordia  ?  Quid   misericordia  sua- 

quid  fide  jucundius?  Hsec  oleum  melius,  illa 

oculis.  Haec  ungit  afTectus,  illa  sensus  illu- 

et  dirigit  ut  eas  ad  lumen  a  tenebiis,  quia 

sordia  sua  impendens  reddit  debita  ;  iides 

g^ratis  sine  operibus  indulgentiam  impetrat. 

sericordia  dicitur  :  Date  eleemosysam ;  et 

nnia  munda  sunt  vobis(Luc.  xi).  De  secuMdo  : 

Fides  tua  te  salvum  fecit  (Luc.  viii).  Unde 

10  merito  junguntur. 

LVU.  De inevilabilijudicio Dei  quam  sit  tre- 
dum,  nisi  ad  misericordiam  confugerimus. 
iDominicontemplantur  bonos  et  malos  in  omni 
*rov.  xv).Oculos  hominum  timuisti,oculos  Al- 


B 


non  expavisti,  de  quo  propheta :  Ecce  tu,  Do-  n  quaero.OccuiTit  cum  panibus  fugienti ;  ubique  pius, 

•      -•  •  ■•  -  _•  /  w^  f       ^^        1    •  _Ji_*  i*  _  !•**•  1% 


icognovisti omnia novissinia  et  antiqua(PsaI. 
ni).  Neque  ab  oriente,  neque  ab  occidente  ne- 
iesertis  monlium  locus  est  fugiendi,  quoniam 
udex  est ;  et  ita  non  usurpatsibi  judiciumcum 
118;  corrumpi  non  potest,  quia  justus  est;  ei 
non  potest,  quia  fortis  est,  impetuose  non  ju- 
juia  patiensest.Vidit  operatuaetexcursusfla- 
im  tuorum,  et  comminuit  iram  suam ;  coelum 
Iminavit,  aqua  non  submersit,  non  absorbuit 

£t  cum  omnis  terra  sit  plena  ^biia  Dei,  in 
m  ejus  tuam  miseriam  evomuisti,  nec  reveri- 

praesentem  Dcum  et  coram  tanta  munditia 
immunditiam  exercere.  Ipse  autem  inquit: 
item  tanquam  non  videns.  Nunquid  alicui  mi- 


ubique  dulcis,  ubique  cum  magna  muUitudine  dul^ 
cedinis  suse.  Non  facit  supercilium,  oculos  non 
obliquat ;  sed  occurrit  revertenti ;  in  amplexus  ruit, 
jubet  perferri  stolam  primam,  dari  in  manum  annu- 
lum,  occidere  vitulum  saginatum  in  remissionem 
peccatorum,  cum  symphonia  reduci  ad  superna 
gaudia.Vides  quam  longa  patientia,  quam  veloxin 
Deo  misericordia  :  Longanimis,  aitsanctus,  etmuJ'- 
tum  misericors  (Psal.  cii).  Absit  ergo  ut  tanta  mi- 
sericordia  abutatur  ambulando  in  passione  deside- 
rii  sui)  sicut  gentes  quas  ignorant  Deum  1  Vos  qui 
corpus  Christi  aut  consecratis  aut  ministratis, 
Christi  corpori  electi  sei*vire,  ut  cum  imperatore 
sedeatis.  Qua  mente,  qua  conscientia  acceditis,  ad 


rum  suorum  qui  judices  sunt  ira3  ejus  in  hoc  jy  sancta  sanciorum  quorum  vita  notabilis,  fama  con- 


constituti,  revelavit  ignominiam  tuam  ?  Ecce 
)i  tacet  ne  judicat.  Videt  neque  judicat ;  videt 
)re  dissimuIat.Vocat,  et  non  audis  ;  promittit, 
temnis ;  min  .tur,  nec  metuis.  Thezaurisas  tibi 
adie  inB^Iiom.  ii).  Licet  autem  multum  sitpa- 
nec  irascatur  per  singulos  dies  oculus  ejus, 
)ccantibus  parcat,  est  tamen  judex  justus  et 

Nunquid  qui  ita  tacuit  semper  tacebit?  An 
sgisti  quia  ad  judicium  veniet,  patientiam 
los,  humilitatem  nesciens,  ignorans  miseri- 
jn  ?  Attendisti  patienter  tacentem  ;  attende  et 
eater  loquentem.  Sicut,  inquit,  parturiens 
'Xlsa,  xLii).  Vidisti  dissimulantem,  videas  et 
Bcunque  minima  minai&tem.  Vestigia^  inquit. 


temptibilis  ;  sermo  habctur  reprehensibilis  ?  Ve- 
rumtamen  si  allquis  talo  aliquid  in  cubiculo  cons- 
cienti»  complicavit,  displiceat  illud,  et  per  confes- 
sionem  deleat,  et  per  paenitentiam  abluat ;  et  ego 
eidem,  nati  nobis  pueri  (si  tamen  ei  natus  fuerit, 
ipsumque  iu  pelvi  cordis  habentem  aquam  igne 
charitatiscalidamsusceperit)  misericordiam  repro- 
mitto  qua  nascetur  in  co  lux  mundi;  nec  miseris 
misericordiam  negabit,  misericorditer  natus  mise- 
ricors  ei  misorator  Dominus. 
TiT.  XLVIII.  De  oculo  lucerna  corporis  moraliter, 

id  est  depralato, 
Luceraa  corporis  tui  est  ocalas  tuua  (Matth,  vi). 
Hic  est  lomen  Ecdesiie  prtelatus.  Si  simplex  et  $199 


775 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


776 


B 


macula  fuerit,  totum  corpus  ecclesice  bene  regitur.  A 
Si  nequam,  si  fomicator,  si  avarus,  totum  corpus 
tenebrosum  erit ;  non  aitnequam,  sed  tenebrosum. 
Quia  non  omnes  ejus  nequiliam  imitantur,  quamvis 
tenebris  involvantur,  quia  eorum  lucerna  exstiucta 
est.  Necesse  est  ergo  ut  oculus  sacerdos  vel  episco- 
pus  sine  macula  sit  de  ejus  moribus  omnia  mem- 
bra  illuminentur. 

TiT.  XLIX.  De  exitu  Christi  a  Patre  et  reditu  ad 
Patrem,  et  sapientisd  a  corde  et  ad  cor, 

Exivia  Patreet  veniinmandum;  iterum  relinquo 
mundum  et  vadoadPatrem  (Joan,  xvi).  Primus  ex- 
itus  sapiuntise  est  a  sinu  Patris,  ad  cor  hominis  se- 
eundus  dum  induta  voce  per  eos  egredituret  venit 
td  aurem,  ubi  se  exspolians  per  auditum  cordi  illa- 
bitur,  ut  iterum  mundum  relinquens  per  cordis 
oontemplationem  ad  Patrem  revertatur.  In  corde 
radicat,  in  homine  pullulat,  in  aure  torculatur,  et 
iterum  in  cordis  apotheca  recipitur.  Vox  est  vesti- 
mentum  sapientise.  Unde  scriptum  est :  Lmgua  sa- 
pientium  ornat  scientiam  {Prov,  xv)*  Qu»  non 
egreditur  nisi  induta,  nec  egreditur  nisi  exuta. 
TiT.  L.  Dequatuor  inplectione  apostolorum  notandis» 

Non  vosmeelegistiSf  sed  egoelegi  vos  etposui  vos 
uteatiset  fructumafferatis^et  fructus  vestermaneat 
{Joan,  xv).  His  verbis  quatuor  nota :  dignitatem, 
ubi  dicit,  elegi  vos  \  ofHcium,  ut  eatis ;  cautelam,  et 
fructum  a/Tera /75;  constantiam,  etfructus  vesterma- 
neat,  Est  dignitas  in  electione.  Magnum  enim  est 
quod  elegit  qui  non  fallitur,  dum  elegit ;  majusque  q 
electum  est  opus  ad  quod  elegit;  maximum,  quod 
in  electos  prseelegit,  est  autem  sensus  :  non  vos  me 
elegistiSf  id  estnullo  genere  electioniselegistis,  sed 
ego  vosomni,  suntenimtres  modi  eligendi.Primus 
est  electio,  quando  de  multitudine  malorum  et  bo- 
norum  eliguntur  boni,  ut  de  acervo  granum,  de 
torculari  oleum :  quo  genere  electi  sunt  Hlii  Israel 
ex  omni  ratione  in  populum  peculiarem.  Secundus 
subelectio,  qua  de  bonis  eliguntur  meliores,  quo- 
modo  elegit  fliios  Levi  ad  servitium  tabernaculi. 
Tertius  modus  est  praeelectio,  qua  de  melioribus 
optimi  eliguntur :  quo  genere  elegit  Aaron  filios  in 
sacerdotes.  Ad  hunc  itaque  modum :  Primo  vos 
elegitper  aquam  et  spiritum  ab  uberibus  infldeli- 
tatis.  Subelegit  cum  in  sortem  sanctomm  vocavit ; 
et  in  ordinemclericatuspromovenscharacterisCica 
quadam  tonsura  capitis  a  minoribus  lidelibus  se- 
gregavit.  Prseelegit  autem  cum  posuit  vos  super  ca-  q 
pita  hominum  dispensatores  familisB  su8b,  ut  detis 
illi  cibum  in  tempore  suo.  Magnum  itaque  quod  ele- 
gity  majus  quod  subelegit,  maximum  quod  prseelegit. 
Quantum  enim  quod  ad  elevationem  manuum  vestra- 
rum,  capita  regum  inclinantur  omnes  confitentur 
vos  patres.  Reges  et  regna  munera  ofiferunt,  inter- 
cebsores  exspectant.  Sed  v»  iliis  qui  cum  fuerint 
lapides  sanctuarii^  dispersisunt  in  capite  platearum 
(Thren. iv).  Vee piscatoribus  animarum,  si  inter  ma- 
lospisces  foris  projiciantur.  V»  operariis  Dominic» 
messiSyaieiouipeleit  sttniarsuri.  Sequitttr  officium 


in  ambulatione.  Posuif  inquit,  vos  nt  eaiis,  Quataor 
sunt  hominum  positiones.  Prima  jacentium,  quorom 
pars  omnis  quiescit.  Hi  sunt  maliinmundo  jacentes 
qui  totam  spem  suam  ponunt  in  incerto  divitiarum, 
aut  quorum  Deus  venter  est  (Pilipp,  iii),  nec  po- 
nunt  Deum  adjutorem  suum  (Psal,  li)  ;  qui  dicunt: 
Anima^  hahesmulta  hona  reposita  in  annosplurimos, 
Quiesce^  comede,  hihe^  epu/are  (Lt/c.  xiij.Quitales 
suntprostrati  jacent.  Secunda  est  sedentium,  quo- 
rum  inferiores  partes  jacenty  superiores  laborant. 
Hi  sunt  boni  conjugati,  qui  bene  utuntur  iicitis, 
partimque  Deo,  partim  serviunt  sseculo.  Tertia  est 
stantium.  Hi  sunt  contemplativi  quorum  omnis  pars 
laborat  erigens  se,  cum  naturaliter  ad  ima  refera- 
tur,  quorum  conversatio  in  cafIisest{PhiIipp,  ra); 
cum  Deo  pacem  ponunt,  in  terra  pressuras  habent 
quibus  vivere  Christus  est  et  mori  lucrum  (Phi- 
y/pp.  i).  Quarta  est  ambulantium,  quibusex  motaaa- 
geturlabor.  Hi  sunt  praelati,  quibus  incumbit  inter 
caetera  hominum  genera  discurrerCyet  nunc  his,  nonc 
illis,  nunc  aliis,  increpationem,  exhortationem,  con- 
cussionem  tanquam  annonam  verbi  Dei  erogare. 
Ambulans  Jesus  juxta  mare  Gaiilseae  ut  daret  exem- 
plum  ait :  Ite  in  orhem^  etc.  Electi  ergo  estis  ut 
eatis.  Ergo  vobis  periculosumestsedere,perempto- 
rium  jacere.  Ite  ergo  excitare  jacentes,  et  dicite  : 
Surge  qui  dormiSy  etc.  (Ephes.  v),  ne  fur  repente  ve- 
niat  et  eiTodiat  domum  tuam.Si  autem  gravi  somno 
pressusad  manumtangentis  ifon  evigilaverit,  c/ama 
ne  cesses  (Isa,  lviii),  quia  et  Dominus  magna  voce 
suscitavit  mortuum  quatriduanum,  adhibe  minas 
quarum  punctionibus  lethargicus  excitetur.  Dara 
punctio  si  dicatur  :  Ignis  non  exstinguetur^  vermis 
non  morietur;  ihi  erit  (letus  et  stridor  dentium{Marc 
ix).  Ab  his  transite  ad  sedentes  ;  exhortantes  eos 
ut  proficiscantur  :  et  dicite  :  Super  flumina  Baby- 
lonis  illic  sedimus  et  devimus  dumrecordaremurtai 
Jerusalem  (Psal,  cxxxvi).  Porrige  manum  pauperi, 
ne  oblivioni  detur  dextera  tua ;  si  stare  non  value- 
rit,  nutanti  appone  manum  et  dic  :  Surgite  post- 
quam  sederitis  qui  manducatispanem  doloris  (Ihid), 
Ab  histranseundum  ad  stantes,  quibus  necessaria 
consolatio.  State,  dicatis  eis,  in  viis  vestris,  vin7i- 
ter  agite  et  confortetur  cor  vestrum,  et  sustioete 
Dominum  (Psal,  xxvi),  qui  sedebitis  super  duode* 
cim  sedes  judicantes  duodecim  trihus  Israel  Matth. 
xix),  ambulate  nunc  in  via  mandatorum  Dei :  hic 
est  labor  offlcii  vestri. 

Sequitur  d'e  cautela  in  fructiflcatione :  Et  fractam, 
inquit,  a/Tera/is.Tressunt  fructus:trigesimQ8ySexa- 
gesimus,  centesimus ;  subditortim,  preelatorum, vi^ 
ginum.  Non  sufflcit  prselato  bonumesse  nisiyquan- 
tum  in  ipso  est,  etiam  alios  bonos  faciat.  Non  sine 
cstusa  dictum  reor :  Et  lucerna  ardentes  iDmanibns 
vestris  (Luc.  xn),  Subdiiis  sufficit  Incenm  unain 
manu,  quia  pro  se  tantum  rationem  sunt  redditari. 
Prffilatis  non  sufiicit  nisi  utraque  manu  lacemam 
ferant.  Inde  cum  dominus  papa  ordinat  sacerdotam 
faeit  eumqui  ordinaturia  utraque  mam  ardtntem 


777 


MISCELLANEA    -  UB.  V, 


778. 


tenere  cereum,  ordinato  praesignans  quod  de  cura 
sui  suorumque  summo  Fastori  ralionem  praestabit. 

Sequitur  constantia  in  continuatione :  Et  fructuSy 
inquit,  vestor  maneal^  id  est  perseveret.  Finisenim, 
id  est  victoria,  non  pugna  coronat.  Unde  praece- 
ptum  est  caudam  cum  capite  offerre.  Ad  hoc  etiam 
data  est  sacerdotibus  tunica  allaris.  Ecce  quot  gra- 
duum  culmen  ascendistis,  tot  rationum  vinculis 
alligati  estis.  Quis  enim  tot  vinculis  alligatur  quot 
sacerdos,  cum  induitur  ministraturus^Primo  ami- 
ctu  fauces  ligat :  inde  muciis  conductis  sub  axellis 
pectus  stringit.  Tertio  renes  sub  cinctorio  arctat ; 
ac  si  dicatur  ei :  Stringe  fauces,  id  est  pone  custo- 
diam  ori  tuo;  stringe  pectus,  id  est  cogitationes 
malse  non  ascendant  incorde  tuo ;  stringe  renes,  id 
est  crucifige  carnem  tuam  cum  vitiis  ct  concupiscen- 
tiis.  Orate  autem  illum  sine  quo  nihil  potestis,  ut 
sicut  vos  elegit,  ita  juvet,  ut  fruclnm  afferatis,  et 
fructus  vcstor  maneut,  Amcn, 

TiT.  LI.  De  duplici  nativitatc^  etc. 

Omne  quod  natum  est  exDeo  vincit  mundum  (I 
Joan,  v).  Duse  sunt  nativitates  :  una  ex  Deo,  altera 
ex  mundo.   In  quo  quatuor  nota,  concupiscentiam 
carnalem,  affluentiam  temporalem,  rationem  natu- 
ralem,  et  gratiam  spiritualem.  Concupiscentia  car- 
nis  concordat  cum  mundo,  sequitur  eum  et  pacem 
habet  cum  eo,  quoniam  duo  prima  facile  simul  cur- 
runt.  Ratio  naturalis  dissentit,  resistit  mundo  et 
cum  eo  pugnat ;  sed  vincitur,  et  ita  lit  homo  natus, 
in  mundo  existendo  ;  cum  autem  ex  Deo  donatur 
gratia  spirituatis,  ratio  quae  prius  sola  duobus  non 
poterat  resistere,  juvatur,  et  vincitur  mundus  et 
concupiscentia  refrenatur.   Gratia  autem  Dei  est, 
juxta  Apostolum,  perfidem  Jesu  Christi  super  om- 
nes  qui  credunt  in  eum,  potestate  filios  Dei  fleri, 
qui  nati  sunt  ex  Deo  vincunt  mundum  (/  Joau.  n). 
natura  repugnat,  fides  vincit,  pax  regnat.  Nunc  vi- 
dendnmestqui  vincant,  duso  sunt  hominum  species, 
quse  mundum  triumphant.  Tertia  vincitur  a  mundo. 
Hinc  sunt  Maria,  Martha,  Lazarus  in  una  domo. 
Maria  optimam  partem  eJegit  {Luc.  x),  quia  nemo 
tutius,  facilius,  celerius,  mundum  vincit  quam  qui 
ipsum  totum  deserit,  despicit.  Qui  autem  mundana 
tractat,  pietatisque  actione  ministrat,  et  e/ga  plu- 
rima  turbatur,  sicut  Martha,  laboriose,  periculose, 
diuque  pugnat ;  sed  gloHose  triumphat.  Hostem 
ergo  Mariadecli.natsapienter,  Marthaaggrediturfoi^ 
titer.  Vincit  fuga  Maria,Martha  pugna.  Lazarus  vero, 
qui  nec  declinat  nec  pugnat  oneratus  terrenae  af- 
fluentiae  aggere,  in  concupiscentia  carnis  sepelitur, 
absente  virtute,  id  est  Christo.Nam,  utinquitMar- 
tha  ad  Jesum :  DominOy  si  fuisses  hic,  frater  meus 
Don  fuisset  mortuus  {Joan,  xi).  Nunc  quinam  vincat 
et  quibus  videndum  est.  Mundumj  inquit,  vincit  (I 
Joan,  ii).  Mundi  nomine  tria  comprehendit,  pruden- 
tiam  camis,  quae  est  inimica  Deo  ;  sapientiam  see- 
culi,  quae  est  stultitia  apud  Deum ;  prsesumptionem 
spiritus,  quee  est  apostat»  a  Deo.  Haec  vincuntur 
castitate,  humilitate,  charitate.  Prudentia  carnis 

Patrol.  CLXXVII. 


A.  animamexhortatur,dicens:  Anima,habesmuU&bona 
positain  unnosplurimos,  quiesce^  comedOj  bibe^  epur 
lare  {Luc.  xii).  Hanc  exsuperat  temperantia,  quse 
castigat  corpus  et  sub  anima  in  servitutem  redigit 
et  facit  membra  corporis  arma  justitiae  Deo.  Sapien- 
tia  hujus  sseculi  quoerit  quae  sua  sunt,  quod  sibi 
utile  est  tantummodo  curat.  Hanc  conculcat  chari- 
tas,  quae  non  quaerit  sua  sed  quae  Jesu  Christi  (7 Cor, 
xiii) ;  non  quid  sibi,  sed  quid  aliis  utile  pensat.  Prae- 
sumptio  spiritus,  dum  aliis  quaerit  praeesse,  Deo 
dedignatur  subesse.  Super  hanc  elevaturhumilitas, 
quae  ut  Deo  melius  possitsubjici,  nulli  vultpraefici. 
Omne  ergo  quod  natum  est  ex  Deo  vincit  mundum 
(I  Joan,  v),  id  est  carnis  prudentiam,  saeculi  sa- 
pientiam,etspirituspraesumptionem :  castitate,  cha- 

^  ritate,  humilitate. 

TiT.  LII.  De  tribus  caolis,  terris  et  testimoniis  ia 

eiSf  iterum  aliter, 

Tres  sunt  qui  testimonium  dantincselo  (I  Joan.v)» 
Tres  sunt  coeli,  tres  terrae,triatestimonia.  Primum 
coclum  Deus.  In  hoc  plenae  et  summae  perfectionis 
testimonium  dat  potentia,  sapientia,  benignitas,  Ps'- 
tery  Filius  et  Spiritus  sanctus,  et  hi  tres  proprie  et 
principaliter  unum  sunt  {ibid.)^  ex  quo  omnia,  in 
quo  omnia,  per  quem  omnia.  Secundum  codlum 
Angeli.  Unde  Rorate  cwlidesuper  {Isa,  xlv),  in  quo 
testimonium  dant  felicitatis,  virtus,  veritas,  chari- 
tas  ct  hi  tres  unum,  quoniam  ex  uno  unum  sunt,  de 
p  potcntiaDei  virtus,  de  sapientia  veritas,  de  benigni- 
tate  charitas.  Cadum  tertium  spirituales  viri  qui 
enarrant  gloriam  Dei ;  in  quibus  dant  testimonium 
justificationis,  fldes,  spes,  charitas.  Et  hi  tres  ideo 
unum,  quia  ex  uno.  Fides  de  sapientia  illuminat  ad 
veritatem  ;  ignis  de  Spiritusanctoinflammatadcha« 
ritatem :  et  per  haec  duo  spem  habemus  perveniendi 
ad  Patrem. 

Prima  terra  est  populus  poenitens,  terra  sanctAy 
in  hac  testimonium  remissionis  dant  spiritus,  aquai 
et  sanguis,  id  est  compunctio,  confessio,  remissio* 
Spi  ritus  sanctus  scrutans  corda  et  renes,  dum  de 
peccato,  justitiaetjudiciopeccatorum  arguit,  nimi« 
rum  poenitentia  pungit.  Ideo  spiritus  iliam  significat 
quam  dat.  Aqua  significat  confessionem,  quia  in 
jQ  confessione  peccata  lavantur  ;  quam  saepe  manife- 
stant  rivi  oculorum.  Bona  est  confessio  ori8,melior 
oculorum,  optima  operum.  Spiritum  ergo  compun- 
ctionis,  aquamintelligeconfessionis.  Sequitursan- 
guis  remissionis,  sinesanguine  enimnonflt  remis- 
sio.  Et  hi  tres  ii/ii/in,quia  ab  uno  a  quo  omne  datum 
optimum  (Jac.  i).  Terra  autem  media  inopere  Adaa 
maledicta :  quae  scinditur  vomere  comminationiS| 
perfunditur  rore  promissionis,  spinas  et  tribulos 
germinans  :  tres  habet  testes  perditionis  :  concupi- 
scentiamcarnis,  concupiscentiam  oculorum,  super'» 
biam  vitao.  Terra  ultima  damnationis  aeternae  habet 
testes  ignem  inexstinguibilem,  vermem  immortalemi 
vel  damnatorumcarnem  incorruptibilem;  et  ex  hia 
desperationem.  Quia  si  substantialis  ignis  vel  vermig 

19 


779 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


780 


esset  terminabilis,  posset  quoque  poena  esse  tem- 
poralis. 

TiT.  LIII.  De  tribus  donis  Dei  in  homine. 

Omne  datum  optimum  et  omne  donum  perfectum 
desursum  cst,  dcscendens  a  Patre  luminum  {Jac,  i). 
Tria  sunt  dona  Dei  in  homine  :  Primum  naturje,  quo 
subsistit ;  secundum  gratiae,  quo  eum  meretur ; 
tertium  gloriaj,  quo  cum  eo  glorificatur.  Omnia  ta- 
men  sunt  gratise.  Per  prima  dona  naturse  homines 
sumus  ;  per  dona  graliio,  justi;  per  dona  glorise  eri- 
mus  beati.  Per  prima,  liberi  a  peccato  creati ;  per 
secunda,  de  peccato  liberati ;  per  tertia,  contra  pec- 
catumconfirmati.  Dona  naturse,  memoria,  ratio,  vo- 
luntas ;  quibus  praestamus  brutis  animalibus.  Dona 
gratise,  fides,  spes,  charitas :  quibusdaemones  supe- 
ramus.  Donagloria)  aelerna  et  verafelicitas,  felixet 
eeternaveritas,  vcraetfelixeeternitas:  quibusange- 
lis  aequamur.  Indonisnatura^etgratioequsedam  sunt 
minima;  qusedani  media,  qusedam  magna.  Prima 
sunt  corporis  pulchritudo,  sanitas,  et  c«etera,  cum 
illis  quae  ad  corpus  sustentandum  pertinent:  quae 
sinon  abundant  non  obest,  sed,  seepe  prodest.  Se- 
cunda  sunt  animae,  sicut  ralio,  mens,  voluntas : 
quse  si  vigent  prosunt  quidem  seepe  ad  salutem,sed 
nunquam  nisi  eis  bene  utamur.  Tertia  dona  sunt 
bonus  usus  istarum  dotium,  quse  virtutes  dicuntur. 
Sine  primis  bene  interdum  utimur ;  caeteris  sine 
secundis  raro  ;  nunquam  sine  tertiis .  Omne  bonum 
est  a  Deo.  Bonis  bene  utitur  virtus,  abutitur  vitium. 
Haec  bona  vel  dona  aliquando  a  Deo  descendunt  ad 
hominem,  et  tunc  munera  sunt ;  aliquando  ab  ho- 
mine  ascendunt  ad  Deum ;  et  lunc  merila.  Aliquando 
homo  ascendit  ad  dona,  et  tunc  praemia  sunt  et  fruc- 
tus  laboris.  Itaque  Dei  dona  sunt,  prima,  secunda, 
tertia :  munera,  merita,  praemia.  Munera  et  merita 
ascenduntad  praemia,  et  nos  ascendimus  ad  ea.  Om- 
nia  tamen  a  Deo  descendunt,  quia  omnia  ejus  dona 
sunt.  De  munere  ascendimus  ad  meritum,  demerito 
ad  praemium.  Munus  est  simplexdonum  ;  meritum 
donumsuperdonum,  descendens  aPatre  luminum. 
Ex  ipso  enim  donum,  ex  dono  meritum,  ex  merito 
prsemium :  et  Deus  ipse  per  primum  venit  ad  te. 
In  secundo  laborat  tecum  ;  in  tertio  requiescis  in 
ipso.  Itaque  Deus  est  donum  tuum  ;  totumque  bo- 
num  tuum  est  donum  ejus,  descendens  a  Patre  lu- 
minum.  Tu  divisiones  accipis,  ipse  non  dividitur, 
participas  ipsum  inte,  quia  semper  integer  et  idem 
manet  in  se :  Apud  quem  non  est  transmutatio  nec 
vicissitudinis  obumbratio  (ibid,)^  Unde  inte  varia- 
tur,  qui  in  se  non  mutatur. 

TiT.  LIV.  De  tripJici  forma  mundi :  ct  dc  triplici 
vetustate  et  ejus  remcdiis. 

Nolite  couformari  huic  swculo ;  sed  reformamini 
innovitatesensus  vestri,utprobetisqusesit  voluntas 
Deibona,  ethenepJacitaet perfecta  (Hom,  xiij.Mun- 
dustriformis  est :  Prima  formanobis  congratulatur 
flore  prosperitatis  per  delectationem  ;  secunda  qua 
nos  deosoulatur  honore  dignitatis  perpraelationem ; 
tertia  qu^  nos  amplexatur  amore  potestatis  per 


A  dominationem.  Per  primam  nos  fatigat,  per  secun- 
dam  vincit,  per  tertiam  victos  ligat.  Sunt  autem  os- 
cula  mundi  similia  osculis  Judee.  Judas  Ghristum 
osculo  tradidit  in  manus  Judseorum ;  mundus,  se- 
quaces  sui  in  potestate  deemoniorum.  Judas  dixil 
Judeeis :  Quemcunque  oscuJatus  fueroipse  est ;  tene^ 
te  eum  [Afatth.  xxvi).  Mundus  dicit  diabolo  et  an- 
gelis  ejus :  Quemcunque  osculatus  fuero,  ipse  est, 
damnateeum.  Salubri  ergo  consilio  monet  nos  Apo- 
stolus :  NoJite  conformari  Jiuic  swcuJo  [Rom.  xn), 
sed  cur  ?  quia  trifoimis  est,  et  tribus  modis  Ulicon- 
formamur :  per  delectationem  prosperitatis  in  lu- 
xuriam,  per  ambitionem  dignitatis  in  superbiam, 
per  abusionempotestatis  in  violentiam.  Prosperitas 

n  emollit,  dignitas  extollit,  potenfia  in  ruinam  com- 
pellit.  Hsec  sunt  vita  quae  prius  evellit,  dicens :  No- 
Jite  conformari  Jiuic  saecuJo.  Quasi  dicat :  Declinate 
a  malo.  Secundo  virtutes  inserit,  subjungens:  Sed 
reformamini  in  novitate  fj/^ic/.).  Quasidicat :  Etfa- 
cite  bonum  :  Cum  dicit  in  novitate^  vetustatem  notat 
prsecessisse,  quse  triplex  est :  Prima  est  in  corde, 
carnis  desideria  per  cogitationem :  secunda  est  in 
ore,  arrogantia  per  locutionem ;  tertia  in  opere, 
flagitia  per  exhibitionem.  Si  non  esset  vetustas  in 
corde,  non  dixisset :  Jienovamini in  spirilu  mentis 
vestrw  (KpJies.  iv).  Si  non  esset  aiTOgantia  in  ore, 
non  diceret :  Ut  omne  os  obstruatur  et  subditus  fiat 
omnis  mundus  Deo  (Jiom.  iii).  Si  non  esset  in  opere, 
non  diceret :  Exhibuistismembra  vestra  servire  im- 

Q  munditie  etiniquitati  adiniquitatem^  etc.(/?oin.vi). 
Ecce  triformis  vetustas  in  imagine  veteris  hominis, 
quam  sicutporta  vimus,  portomus  imaginem  cseJestis 
(J  Cor.  ii),  quae  triformis  est:  amor  aequitatis  in 
corde,  contra  carnis  desideria,  confessiohumilitatis 
in  ore  contra  arrogantiam,  innocentia  simplicitatis 
inopere  contra  flagitia. 

TiT.  LV.  De  tripJici  proprietate  Japidis  etamoriSjet 
de  bono  et  maJo  pastore. 
Dixit  Dominus  Petro:  Petre,  amasme?(JoBD.  xxi). 
Tres  sunt  proprietates  lapidis :  Sunt  enim  solidi, 
asperi,  xdificio  apti.  Solidi  eos  designant  qui  non 
cedunt  vitiis  ;  asperi,  eos  qui  aspere  vivunt ;  aedi- 
ficio  apti,  eos  qui  virtutibus  proficiunt.  llle  ergo 
Petrus  est  qui  vitiis  non  cedit,  aspere  vivit,  virluti- 

D  bus  proficit.  Tria  quoque.considerantur  in  amore, 
ut  proximum  non  negligat,  seipsum  diligat,  Deum 
in  partem(quia  bonus  est)  eligat ;  proximum  diligat, 
plusquam  proximum  se,Deum  plusquam  se.  Cui  h» 
proprietates  lapidis  et  amoris  sunt,  se  esse  Petrum 
vere  faletur.  Tertio  dicit  Dominus :  Pasce  ovesmeas 
(ibid.).  Forma  pasce,doctrina  pasce,  oratione  sanc- 
ta  pasce.  Petrus  factuspastorboni  pastoris  prose- 
quitur  formam  tribus  modis  ;  pascit  servos  cor- 
rectione  in  virga  poenitentiae,  pacit  meroenarios 
consolans  mercede  justitiae,  pascit  filios  erudiens 
gratia  obedientiae.  Pastores  autem  malis  aliis  desi- 
gnantur  proprietatibus.  Sunt  enim  lapides  dari, 
sicci,  gelidi.  Duri  crudelitate,  carentes  spiritu  man- 
suetudinis  ;  sicci  ariditate,  non  habenteshumorem 


781 


MISCELLANEA.  —  LIB.  V. 


782 


grati»  ;  gelidi,  igne  Spiritus  sancti  non  calentes.  A.  iurministeriumnoslram{HCor.ix).S\iccmtiigHm 


Hi.  dicenteterDomino:  Amas  me,  non  vere  respon- 
dere  possunt ;  Amo  le  aut  me.  Proximum  enim  ta- 
lis  odit  ex  malitia,  seipsum  ob  pigritiam  negligit, 
ex  avaritia  Deum  non  colit:  In  proximum  nocens 
ex  despectu ;  in  se  pestilens  ex  defectu  ;  in  Deum 
prsesumensexcontemptu.  Hiaudientes:  Pasceoves 
meaSy  pascunt  eas  perverse  tribus  modis  :  Operis 
foitna,  docentes  male  vivere  per  transgressionem 
facti,  verbi  doctrina,  docentes  caute  fallere  per 
abusionem  facti ;  orationis  opere,  docentes  causas 
agere  per  contemplationem  nummi.  Prselati  ergo 
mali  sic  pascunt  oves  Christi  pro  se,  imo  sic  de- 
pascunt,  vellus  abstrahunt,  lac  bibunt,  carnescor- 
rodunt.  Considerans  autem  quod  pastor  a  pascendo 


ad  viam  a  quatuor  ejus  impedimentis  caveamus.Est 
enim  via  aspera,  ruinosa,  clivosa,  lutosa.  Aspera 
lapidibus  laboium;  ruinosa,  valibus  defectuum;  cli- 
vosa,  collibus  successuum;  iutosa,  paludibus  vo- 
luptatum.  Lapidibus  offendimur,  ruinis  cadimus, 
paludibus  demergimur.  Accede  ad  pugnam  et  ac- 
cingere  gladio  tuo  super  femur  tuuin  (Psal,  xliv): 
Militia  es^enim  vitahominissuper  terram{Job.  vii). 
Pugna  hsBC  hostium  est  superabilium,  licet  immor- 
talium.  Hi  triplicem  contra  aciem  instruunt.  Prima 
est  suggestionum,  secunda  occasionum,  tertia  oc- 
cupationum.  Suggestionum  impugnat,  occasioni- 
bus  expugnat,  occupationibus  ligat.  Suggestiones 
turbantalTectus,  et  advocant  in  auxiliumdelectatio- 


dicitur,  ne  sit  pastor  vel  nomine  tanlum,  ex  toto  B  nes  et  consensumrquibus  vincitetnonvinciturnisi 


negligit  gregem,  et  omni  studio  pascit  ventrem,  id- 
que  modis  tribus.  Suavi  ciborumsaporecondito,ut 
bene  sapiat  gustui;  delectabili  odorearomatico,ut 
bene  redoleat  odoratui ;  desiderabili  nitore  miri- 
fico,  utplaceat  aspectui.  Ecce  Nabuzardam  coquus 
Pharaonis,  qui  muros  dejecit  Jerusalem.Gulositas 
enim  corpus  anima  et  mentem,  quasi  civitatem 
quamdam  destruit. 

TiT.  LVI.  De  optima  parle  eligenda. 

Maria  optimam  partem  elegit  (Luc.  x).  Optimum 
dicitur  excessu  duorum.  Bona  est  castitas  conju- 
galis  ;  melior,  continentia  vidualis  ;  optima,  pudi- 
citia  virginalis. 

TiT.  LVn.  Quomodo  succingi  dcceat  ad  viam,  ac- 
cingi  ad  prwliumy  et  prsecingi  ad  mensam,  et  de 
lona  qua  cingamur. 

Sint  lumbi  vestripraecincti{Luc.yi\\).^M(ic\n^\mMv 
ituri,accingimur  prseliaturi,  praecinguntur  minis- 
traturi.Haec  tria  tribus  debentur  in  ecclesiasticis  dis- 
cipiinis,  vise,  pugnae,  mensae.  Viee  cursum,  pugnae 
conflictum,  mensee  ministerium.  Via  est  operum, 
pugna  est  hostium,  mensa  sacramentorum.  Succingi 
ergo  debemus  ad  viam  cingulo  patientiee,  accingi 
ad  pugnam  gladio  pcenitentia),  prsecingi  ad  mensam 
linteo  continentiae.  Spectat  quod  dicitur  Petro  : 
Alius  te  cinget  {Joan.  xxi)  ad  cingulum  patientiee. 
Ad  poenitentise  pugnam  :   Qui  non  Iiabet  gladium, 


occuratur,  acies  prima.  Occasiones  sensus  impe- 
diunt  et  considerantur  ex  loco,  tempore,  et  per- 
sona.  Locus  solitarius  proebet  audaciam;  tempus 
noctumum,  confidentiam ;  persona  luxuriosa  et  im- 
pudica  ansam.    Heec  sunt  fugienda,  ut  non  vincat 
acies  secunda.  Occupationes  actus  confundunt,  et 
consistunt  circa  duos  actus,  scilicet  publicos,  ut 
sunt  administrationes  extrinsecee  praelatorum^  ab- 
batum  el    consimilium :  et  actus  privatos,  ut  scri- 
bere,  pingere  et  hujusmodi.  Hsec  si  quis  inoffenso 
pede  pertransit,  de  tertia  turma  triumphat.  Prima 
acie  videlicet  suggestionum,,victa  est  turma  iGen. 
XXXII) ,  secunda,  id  est,  occasionum,  capta  est  Dina 
n  {Gen.  xxxiv) ;  tertia,  quae  esl  occupationum,  cor- 
rupta  est  Thamar  soror  Absalonis  ab  Ammon  (// 
/?egr.  xiii).  Perviam  etpugnam  vocaris  ad  mensam 
(quse  est  sacramentorum)  cui  quoniam  ministratu- 
rus  accedis,  sintlumbi  tui/}ra?Ci/7C^ilinteocontinen-> 
tiae ;  nam  per  linum  munditia  carnis,  per  lumbos 
luxuria  designatur.  Ad  hanc  lumborum  restrictionem 
tria  hsec  verba  vim  suam  legimus  accommodare,  ut 
jubeamur  succingi,  accingi  et  praecingi.  SucoincU 
lumbos  vestrosin  veritate{Ephes.  vi):  ait  Apostolus: 
Et  Domiaus  ad  Job:  De  turbine  accinge  sicut  vir  lum- 
bos  tuos  Job.  xl).  EtinEvangelio:  Sint  lumbi  veslri 
prsecincti.  Hoc  lintcum  continentise  signilicatlumba- 
re  illud  lineum  prophetae  quod  primo  posuit  super 
carnem  suam;  inde  tulit  et  posuit  in  flumen  Euphrate, 


vendattunicam  et  emat  gIadium{Luc.  xxii),  id  est  D  cumquerevertereturuttoIIeret,computrueratutnulIi 


relinquat  conversationem  mundi,  etassumat  poeni- 
tentiae  fructum.  Ad  linteum  continentise  feminalia 
linea  Aaron  et  flliorumejus.  Hoec  tria  scilicet,  cur- 
sum  in  via,  bellum  et  ministerium,  Paulus  et  in 
se  exhibuit  et  alios  docuit.  Cucurrit  enim,  dicens : 
Carro  non  quasi  in  incertum  (I  Cor.  ix) )  et :  cur- 
sum  consummavi  (II  Tim.  ix).  Currere  docuit,  di- 
cens ;  Sic  currite  ut  comprchendatis  (1  Cor.  ix), 
Pugnavit,  dicens  :  Sicpugno  nonquasi  aerem  ver- 
berans{ibid.)f  etitem:  Bonum  certamen  certavi,  etc. 
(//  Tim.  iv).  Pugnare  docuit,  dicens  :  Omnis  qui  in 
agone  contendit  ab  omnibusse  abstinet  (1  Cor.  ix). 
Ministravit,  dicens :  Ministri  Christi  suntet  ego  {II 
Cor,  xi).MiQi8traredoouitydicens:  Ut  nonvitupere^ 


usui  aptum  esset  (Jer.  xiii).  Lumbare  super  camem 
est  continentia  refrenans  eam:  ponitur  in  flumen, 
quando  relaxatur  in  fluxa  saeculi  voluptate.  In  ea 
computrescit,  quando  inter  carnales  delicias  conti- 
nentia  dissolvitur  et  pcrit.  Nullique  usui  est  jam 
lumbare  aptum,  quia  neque  Deo  neque  hominibus 
acceptum.  Hoc  lumbare  significat  zona  pellicea 
Joannis  et  Eliae.  Nam  uterque  zonam  pelliceam  su*- 
per  lumbos  legitur  habuisse.  Duo  sunt  lumbi,  volu- 
ptas  permissa  et  illicita.  Permissa  in  conjugatis  ;  iK 
licitainsolutisetdevotis.  Praecingendus  estlumbus 
conjugatorum,  ne  ad  aliam  accedant;  solutorum,  ne 
aliquamtangant  nisiducant,  devotorum  ne  tangant 
vel  duoaat,  Hi  praecingi  maxime  debent,  ut  c^al  ao.^&^ 


783 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


784 


viunt  Domini  mensaB.  Mundamini  inquit  qui  fertis 
vasa  Domini  (Isa,  hu).  Huic  mensse  qui  mrnistrant 
pradcingant  se  zona  Joannis  et  Eliae,  id  est  conti- 
nentia,  quam  quidem  habuerunt  et  liabent,  ut  vir- 
ginesperpetuo  continentes.  Quidamprius  non  ha- 
buerunty  sed  nunc  habent,  ut  pccnitentes  ;  quidam 
nec  habuerunt  nec  habent,  ut  in  luxuria  perma- 
nentes.  Qui  tenet  teneat,  quia  beatus  qui  tenebit ; 
qui  non  habuit,  emat ;  qui  perdidit,  redimat.  Prsesto 
est  venditor  qui  corium  suumexposuit  advenden- 
dum,  et  de  proprio  non  de  alieno  largas  in  cruce 
fecitcorrigias.  Et  pretium  hujus  zonae  modicumerit: 
duo  tantum  denarii,  oratio  et  jejunium.  Hoc  ffenus 
dOBmoniorum^  inquitidem  venditor,  non  ejicilurnisi 
in  oraiionc  et  jcjunio  (Marc,  ix).  Hi  autem  denarii 
probi  non  falsi  sint,  quia  qui  ^reprobam  pecuniam 
solvit,  non  se  liberat.  Nummorum  autem  probitas 
in  tnbus  consistit.  Materia,pondere,  figura.  Materia 
est  charitas,  quae  auro  comparatur ;  pondus  spes, 
qu8B  a  terrenis  sublevat :  figura  fides,  quae  signum 
crucis  frontibus  nostris  imprimit.  Hanc  monetam 
dicit  Apostolus  valere,  dicens  :  Omnia  opera  vestra 
in  charitale fiant(Rom.  xvi).  Etquodextra  hancma- 
teriam  fabricata  sit  falsa  ostendit,  dicens  :  Si  dis- 
tribuero  in  cibospauperum  omnes  facultatos  meas;  et 
si  tradidero  corpus  meum  ita  ut  ardeam\  charitatem 
autem nonhabuero,  nihiJ mihi prodest(I Cor. xiii).Si- 
ne  figura  fidei  non  est  vera.  Impossibile  esty  ait idem 
Apostolus,  sine  fide  placere  Deo  [Hebr.  xi).  Si  ergo 
unum  defuerit  a  jejunio  et  oratione  tua,  crimen 
falsaemonetae  incurris,  quodestvivorum  exustio.Si 
enim  falsam  monetam  Deo  obtuleris,  perpetuis  igni- 
bu8  concremaberis.  Vide  ergo  ut  oratio  tua  diriga- 
tur  in  conspectu  Domini,  et  jejunium  tuum  sit  ac- 
ceptum.  Alia  est  oratio  Tuliii,  alia  Pharisa^i,  alia 
publicani,  Tullii  demulcet,  Pharisaei  exacerbat.  A^o/i 
8um  (inqmi) sicut  cseleri  hominuniy  etc.  (Luc.  xviii). 
Justi  impetrat;  quae  si  sit  assidua  multum  valet.  Sit 
jejunium  tuum  quod  eligat  Deus,  non  sicut  faciunt 
hypocritw  tristes  ut  appareant  jojunantes;  scd  unge 
caputf  id  est,  mentem  oleo  laetitiae,  lava  faciem  la- 
crymis  poenitenti8e(A/a//yj.  vi).  Sed  estzona  pellicea 
quam  juberis  redimere,  sic  formanda.  Prima  sepa- 
randa  a  carne  per  votum,  ut  incidatur  gladio  quem 
venit  Dominus  mittere  in  terram:  Quo  separantur 
quiquea  domo,  filius  a  patre,  filia  a  matre,  nurus  a 
socru  (Matth.  x).  Secundo  aspergenda  sale  per  me- 
tum,  ne  corrumpatur,  quia  sal  vermes  fugat,  et  ti- 
mor  Domini  expellit  peccatum.  Tertio  exsiccanda 
soleper  desiderium,  nc  dissolvatur,  quia  sol  exsic- 
cat,  et  desiderium  inflammat.  Quarto  ungenda  oleo 
per  gaudium,ne  frigescat,  quia  gaudium  conscien- 
tiaelaetumethilaremfacit.  Gloria,  inquit,  Apostolus 
nostra  hiec  est  testimonium  conscientiw  nostne 
(II  Cor,  i).  Quinto  radenda  ferro  per  zelum  ne  sor- 
deat,  quia  zelus  etiam  in  aliis  libidinis  perimit  sor- 
des.  Sexto  coloranda  est  minio,  per  bonum  testimo- 
nium,  quia  testimonium  bonae  famae  coloratum  et 
acceptabilem  hominibusfacit.  Hac  ergo  zona  de  cor* 


A  rigia  carnis  crucifixi,  duobus  jam  dictis  denariis 
sic  empta,  si  praecinxeris  lumbos  tuos,  secure  mi- 
nistrabis  in  mensa  Domini. 
TiT.  LVni.  De  surditate,  morte  et  paupertate 

triplici, 
Surdi  audiunty  mortui  surgunt, pauperes evange- 
Iizantur(Matth..  xi).Surdilas  Iribus  modisprovenit. 
Mors  tribus  modis  invalescit.  Paupertas  in  tribus 
consistit.  Surditas  provcnitab  ineunte  nativitate,  ab 
accidenti  infirmitate,  a  deficiente  aetate :  haec  autem 
surditas  est  naturalis.  Est  alia  spiritualis,  quae  in  eo 
comprobatur  quod  tribus  modis  locutus  est  Deus, 
ncc  cum  audivimus.  Locutus  est  lege  naturae,  figura 
Scripturae,  verborei  venturae.  Lex  naturaelocutaest 
in  corde,  scripta  in  opere:  verbum  rei  in  homine. 

"  Ab  hac  triplici  surditate  Dominusnostripliciexcitat 
vocatione,  ter  vociferans  :  Venite,  venite,  venite. 
Prima  vocatio :  Venite,  Glii  audite  me  (Psal,  xxxni). 
Secunda :  Venito  ad  me,  omnes  qui  lahoratis  etone- 
rati  estisy  et  ego  reficiam  vos  (Matth,  xi).  Tertia: 
Venitc^  benedicti  Patris  mei,  percipite  regnum 
(Matth,  XXV).  Primavocatio  surditatis  nostrae  solvit 
torporem ;  secunda  auribus  audiendi  reparat  vigo- 
rem;  tertia,  audita  conservat  per  tenorem.  Mors  tri- 
bus  invalescit :  necessitate,  infirmitate  ,  efferitate. 
Naturaliter  scilicet  per  senium,  accidentaliter  per 
febrem,  crudeliter  per  venenum  et  ferrum.  Similiter 
mors  spiritualis  tribus  modis  invaluit  peraffirmatio- 
nem,  per  dubitationem,  per  negationem.  Dominus 

C  affirmavit,  dicens:  Quacunque  hora  comederismorle 
/norieris  (Gen.iiO.Mulierdubitavit^dicens^A^e/br/e 
moriamur  (ibid,).  Diabolus  negavit,  iMcens'.  Nequa- 
quam  moriemini  (ibid').  Est  igitur  mors  triplex: 
pravi  consensus,  pravi  operis,  pravae  consuetudinis. 
Primae  mortis  causa  est  quod  Adam  abivit  in  consilio 
impiorum  (f^sal,  i),  Secundoquod  stetit  in  via  pecca- 
torum  (ibid.).  Tertia  quod  sedit  in  cafhedrapesiilen" 
/i>(i7)if/.),corrumpen8aliosperexemplum.Dominus 
ab  hac  triplici  morte  tribus  modis  nos  suscitavit, 
compunctione,  confessione,  affliclione,  ut  sit  cora- 
punctio  per  amaritudinem  spiritus  contribulati;  con- 
fessio  inveritate  sermonis  prolati;afflictio  in  aspe- 
ritate  corporis  macerati.  Paupertas  in  tribus  consi- 
stit,  quia  alia  est  simulatoria,  alia  necessaria,  alia 
voluntaria.  Simulatoria  in  hypocritis;  necessaria,  in 
egenis;  voluntaria,  in  electis.  Prima  infeii  damna- 
tionem,  secunda  expiationem,  teitia  remuneratio- 
nem.  Sustinentes  paupertatem  necessariam  consola- 
tur  Dominus  per  prophetam :  noli^  inquit,  timere : 
non  confunderiSy  paupercuhy  tcmpestate  concussa 
(Isa.  Liv).  Unde  patet  quod  evadit  damnationem, 
non  tamen  meretur  coronam.  Unde  subdit:  Excoxi 
te,  sod  quasi  non  argentum  iibid.),  Voluntaria  vero 
primamhabet  coronam.  Haec  est  in  spiritu.  Simula- 
toria  est  exvoluntate,  sed  nonex  veritate:  ideo  nec 
in  spiritu.  Voluntas  autem  sine  spiritu  est  sicut  cor- 
pus  sine  anima,  quod  cadit,  putrescit,  solvitur  in 
pulverem.  Dum  autem  homo  humiliatur  in  spirttu 
suo,  ut  de  se  in  nullo  prassumat,  incipit  defieere 


D 


»85 


MISCELLANEA.  —  LIB.  V. 


786 


cjilsi  spiritus  et  Deo  adhaei-et  et  tunc  unus  spiritus  A  meo,  ibi  sum  in  medio  eorum  {Matth.  xvni).  Arbor 


cum  eo  efficilur ;  spiritus  siquidem  voluntatem  ejus 
aspiratet  implet,  et  voluntas  sic  elTecta  spiritualis 
solet  dici  spiritus  :  et  haac  est  paupertas  spiritu  > 
irl  esif  voluntale  spirituali.  Similiter  est  possessio 
triplex  :  alia  perntciosa  inavaris,  alia  oliosa  in  con- 
versis  tepide,  alia  onerosain  devotis.  De  perniciosa 
dicit  Apostotus :  Omnes  qui  voJunt  divitesfieri,  inci' 
duntin  tentaliones  dinboIi{ITim.  vi).  Oliosa  inillis 
qui  nil  hahentes  exterius,  multas  sibi  interius  pro- 
ponunt  possessiones,  tanquam  somniantes.  De  one- 
rosa  :  A-on  polcstis  Deo  sorvire  et  mammonse  etc. 
{Matth.  VI). 

Do  tribus  triatibus  fugiendis aut  ingaudiumconver. 

tendis, 

Trislitia  veslra  vertetur  in  gaudium\foan.x\i).Tn' 
stitia  qu8B  vertitur  in  gaudium  triplex  est.  Nam  prse- 
terita  peccata  damnat,  praesentia  dijudicat,  occur- 
rentia  vitat;  damnat  per  pcwnitentiam,  dijudicat  per 
discretionem,  vitat  per  providenliam.  Ex  poBuitentia 
de  probteritis  assequitur  veniam,  ex  discretione  de 
priBsentibus  tutelam,  ex  providentia  de  futuris  cau- 
telam.  Frieterita  delentur  per  veniam  ,  quasi  non 
fuerint ;  praesentia  vincuntur  per  displicentiam ,  ut 
nilnocere  possint;  futura  excluduntur  per  cautelam, 
ut  nunquam  sint. 

TiT.  LIX.  Curterdictum:  «  Pasce  ovosmeas. ». 

Pasceovesmeas  (Joan.  xxi).  Ter  dictum  est,  quasi 
dicat^Pascesei^vos,  pascemercenarios,pascefilios. 


B 


ista,  id  estChristus,  dat  umbram,  folium,  fructum  : 
Umbram  protectionis,  folium  prseceptionis,  fructum 
seterna)  retributionis.  Dot  umbram  nos  in  circuitu 
protegendo;  a  dorso,  peccato  praeterita  condonando 
a  facie,  ab  imminentibus  malis  custodiendo ;  a  dex- 
tris,  protegendo  ne  nos  prospera  extollant ;  a  sini- 
stris,  neadversaconturbent.  Post  umbram  sequitur 
folium  praiceptionis,  qua  retrahit  a  malo  et  trahit  ad 
honum.  Quod  est  :  Fac  bonum  et  declina  a  malo 
(Psal.  cn).  Post  umbram  et  folium  est  fructus  retri- 
butionis,  in  qua  satiabitur  in  bonis  dcsiderium  do- 
strum)  Prov.  xiii).  Sedet  igitur  sponsa  sub  Dei  um- 
bra  divinae  protectionis,  folium  ipsius  prseceptionis 
per  obedientiam  recipiendo,  et  per  spem  fructum 
(eternse  retributionis  exspectando.  Sedet  autemsu- 
per  fenum  cum  quinque  milibus  in  deserto  a  Do- 
mino  saturandis,  id  est  super  quinque  sensus  corpo- 
ris,  carnem,  quse  feno  significatur.  domando,  aut 
sedet  super  scabellum,  quo  mundus  notatur,  ipsuin 
et  ejus  desideria  comprimendo;  aut  cum  Hachele 
superidola  Laban,  diaboli  fallacias  reprimendo.  Isti 
sunt  tres  homines  pessimi,  vetus  fermentum  illud 
miserae  animse  conficientes.  A  quo  nos  Apostolus 
pr8ecipitexpurgari,dicens:i&j:pur^a/e  ve/HS /erznefl- 
tum.  Hoc  vetus  fermentum  consistit  in  tribus  . 
in  voluptate,  vana  gloria,  superbia.  Diabolus 
superbiam  dat,  mundus  apponit  vanam  gloriam, 
caro   miscet   voluptatem    :  et   simul   faciunt  ve- 


Sorvoscorriges  virgadirectionis;mercenarios,  con- Q  tus   fermentum,    id   est  veterem   hominem.    Pri- 


solans  mercede  justitiaj;  iilios,  erudiens  gratia  obe- 
dientiae  :  adjungens  modum  in  correctione,  abun- 
dantiarn  in  consolatione,  suavitatem  in  persuasione. 
TiT..  LX.  Do  refectione  spirituali,  et  de  arbore  pa- 
radisi  et  fermento  voteri. 
Expurgate  vetusfermentnm,  ut sitis nova consper- 
siOf  sicut  estis  azymi{I  Cor.  v).  Ad  epulas  divinas 
et  ad  refectionem  animae  nos  invitat  Apostolus:  ad 
quas  invitata  sponsa  Doi,  umbram  quam  desiderave- 
rat  se  accepisse  gaudens,  dicebat :  Sub  umbra  illius 
quem  desideraveram  sedi;  etfractus  ejusdulcisgut- 
turi  meo  (Cant.  n).  Est  enim  in  medio  paradisi  arbor 
vitse,  dans  umbram,  folium,  fructum.  Faradisus  iste 
conventus  est  religiosorum,  congregatio  monacho- 


ma  pars  hujus  fermenti  est  mala,  secunda  pejor, 
tertia  pessima.  Beatus,  qui  abjicit  superbiam  dia- 
boli ;  perfectior,  qui  vanam  gloriam  mundi ;  perfec- 
tissimus,  qui  carnis  domuerit  voluptatem.  Samson 
leonem  vicit ,  et  Phillisthseos  debellavit ,  sed  eum 
uxoris  frangit  mollities.  Leo  est  diabolus ,  qui  cir- 
cuit  tanquam  leo  rugiens,  quaerens  quem  devoret. 
Philisthsei  sunt  mundus  et  saecularis  vita.  Uxor  est 
caro.  Samson  leonem  occidit,  dum  quilibet  spiri- 
tualis  diabolo  abrenuntiat.  Philisthaeos  vincit  qui 
mundanam  vitam  respuit;  sed  ab  uxore  decipitur 
dum  a  carne  superatur.  Dormit  in  gremio  uxoris, 
qui  carnis  curam  facit  in  desideriis.  Tunc  insurgunt 
Allophyli,   veniuntque  spiritus  maligni,  capillos 


rum.  Sumus  et  nos,   si  tamen  congregati  sumus  r\  incidunt,  id  est  viritutes  tollunt,  oculos  eruunt,  id 


corde,  etnon  solo  corpore,  ad  glorificandum  Deum. 
Si  enim  dissentio  est  in  mentibus,  nihil  prodest  cor- 
poribus  congregari ;  nam  potius  dissensio  dicendi 
sumus  quam  congregatio.  Quod  sr  datum  fuerit  de- 
super  ab  eo  qui  facilunius  moris  habitare  in  domo, 
illud  donum  perquam  jucundum,  quod  est  habitare 
scilicet  fratres  in  unum,  in  dilectione,  charitate  et 
unitate,  tuuc  vcre  purudisus,  id  esl  hoilus  volupta- 
tis  Dei  sumus,  in  quo  Deus  congaudet  et  delectatur, 
tuncque  habitat  in  nobis.  In  medio  talis  paradisi  est 
arbor  vitse,  id  est  Christus  dans  vitam.  Quod  ipse 
promisit :  Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus 
usque  ad  consumationem  sseculi  [Matth.  xxviii). 
Quia  jibi  duo  vel  tres  congregati  fuorint  ia  nomine 


est  lumen  (^hristi  auferunt ,  et  ad  molam ,  id  est 
in  circuitu  rerum  labentium  ponunt,  ut  sit  inter 
illos  de  quibus  dicitur  :  In  circuitu  impii  ambu- 
lant  (Psal.  xi).  Ecce  quod  deducit  prima  pars 
fermenti  voluptas  carnis.  Videamus  quo  et  aliae  du8B 
infectiones,  vana  gloria  et  superbia  pertrahunt. 
Istse  enim  duae  sunt  duse  niiae  Lot,  quae  ipsum,  post- 
quam  Sodomam  exivit,  uxorem  reliquit  et  Segor, 
pusillam  civitatem  in  qua  salvari  poterat,  ad  cacu- 
mina  monti^^  sequuntur,  et  ipsum  inebriant;  qui 
ebrius  (ilios  generat,  qui  non  intrant  in  Ecclesiam 
Dei.  Lot  iste  monachum  notat ,  qui  Sodomse  flam- 
mas,  et  uxoris,  id  est  carnis,  quae  retrospexit,  ac 
etiam  licitam  saecularium  vitam,  in  qua  potuisset 


787 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


788 


salvari;  deserit,  et  ad  cacumen  perfectionis  mona-  A 
sticsB  professionis   .\scendit.   Sed   in  perfectionis 
statu  duse  filia)  de  patre  quasi  de  se  generant  filios, 
id  est  talia  opera  quee  non  intrant  in  Ecclesialn  Dei. 
Ecce  quo  pertrahantsecunda  et  tertia  pars  fermenti. 
Nos  itaque,  fratres,  ne  per  carnem  oculos  et  lumen 
Christiperdamus,  persuperbiamet  vanam  gloriam  a 
coelesti  gloria  excludamur,  expurgemus  vetus  fer- 
mentum,superbiamperhumiIitatemdomando,  et  va- 
nam  gloriam  per  puritatem  rectae  actionis  abjiciendo, 
et  voluptatem  carnis  per  abstinentiam  mortificando, 
ut  simus  nova  conspersio,  novus  panis  absque  fer- 
mento,  qui  datur  populo  exeunti  de  yEgypto,  qui 
apponitur  Eliee  fugienti  malam  Jezabel  reginam 
{111  Reg,  xix).  Mala  regina  est  caro,  quse,  carnali- 
busdesideriisdedita,  viHutesquseritoccidere  etillis 
dominari.  Haec  persequitur  Eliam  et  quemlibet  spi- 
ritualem  qui  concupiscit  adversus  spiritum.  Elias 
hanc  fugit,  concupiscentiam  ejus  relinquando.  Venit 
in  Bersabee  Juda  ad  confessionem,  ubi  est  puteus 
gratise  septiformis  Spiritus,  et  dimittit  ibi  puerum 
suum,  relinquit  in  confessione  puerilem  sensum  et 
puerilia  opera  cum  apostolo  evacuans  qusB  erant 
parvuli,  abitin  desertum,  id  estmundicontemptum; 
dormit  sub  umbra  juniperi,  id  est  quiescit  a  vitiis  ; 
sub  duris  poenitentiae  operibus  vigilat,  et  panem  sub- 
cinericium  manducat,  quia  dum  quiescit  a  vitis,  du- 
ris  premitur  poenitentiae  spinis,  et  dum  vigilat,  dura 
ei  proponuntur  et  aspera.  Panis  enim  subcineri- 
cius  estvitae  psenitentiae.  Inpaneenim  vita,  in  cinere  n 
notatur  psenitentia.  Post  primum  somnum  dormit, 
et  iterum  vigilans  ambulat  ad  montem  Dei  Horcb. 
Primus  somnus  est  pausa  a  vitiis ;  secundus ,  quo 
requiescunt  sancti  a  laboribus  suis  in  Dommo  mor- 
tui,  et  perveniunt  ad  celsitudinem  gloriae  in  for- 
titudine  panis  subcinericii,  id  est  vitee  poenitentialis, 
qua  se  pro  peccatis  affligunt.  Hic  panis  est  proprie 
monachorum.Ipsis  enim  non  indicuntur,nisi  dura  et 
aspera.   Panis  proponitur  cum  cinere,  id  esl  vita 
cum  paenitentia,  qua  macerare  seipsos  debent  per 
sacrificium  cordis  contriti  et  sacriBcium  carnis  mor- 
tiflcatae,  ut  perveniant  ad  sacriflcium  corporis  Chri- 
sti.  Quod  ut  assequantur,  prsecedat  sacriflcium  hu- 
militatisin  mente,  afflictionis  in  carne,  ut  habeatur 
devotio  in  vivi  Agni  immolatione  Etenim  Pascha  D 
nostrum  immolatus  est  Christus  (1  Cor,  v).  Qui  im- 
molatur  quia  ipse  est  Agnus  qui  decima  die  tolli , 
quarta  decima  praecipitur  immolari.Quid  non  crudus/ 
non  aqua  coctus,  sed  igne  assus  ediinr^ {Exod,  xii)' 
IndenariosumiturpropterDecalogum  Veteris  Testa- 
menti ;  et  in  quaternario  propter  quatuor  Evangelia 
Agnus  ergo  quitollit  peccata  mundi{Joan.  i),  decima 
luna  tolIitur,quia  in  Veteri  Testamento  venturus  prae- 
dicitur,  et  in  quarta  decima  immolatur,  quia  in  Novo 
Testamento  crucifigitur.   Hic    a  tribus  generibus 
hominum  tripliciter  manducatur.  Manducatur  enim 
crudus ,  aqua  coctus  ,  igni  assus.  Primum  genus 
hominum  infldeles  sunt ,  secundum ,  stulti  fldeles ; 
tertium,  boni  fldeles.  Infldeles  crudum,  stuUi  fldeles 


aqua  coctum,  boni  fldeles  igni  assum.  Crudus  man- 
ducatur,  dum  parus  homo  creditur;  aqua  coctus , 
dum  creditur  etiam  Deus;  sed  quomodode  Virgine 
nasci,  et  Deus  homo  fleri  potuit  per  humanam  sa- 
pientiam  discutilur.  Tunc  enim  coquitur  in  aqua, 
dum  investigatur  humana  sapientia.  Igni  autem  as- 
sus  comeditur,  cum  Deusethomopassus  creditur, 
et  igne  Spiritus  sancti  conceptus  et  natus.  Agnus 
enimassus  Christus  estpassus.Infldelesenim  quasi 
crudum  sine  sapore  glutiunt,  qui  Christum  purum 
hominem  sentiunt ;  stuti  fldeles  aqua  coctum  acci- 
piunt,  quia  humana  eum  sapientia  investigare  prsry 
sumunt,  et  boni  fldeles  agnum  assum  sibi  incor- 
porant,  qui  Christum  Deum  et  hominem  Spiritus 
sancti  operatione  fldeliter  edentes,  corpus  ejus  et 
sanguinem  devote  suscipiunt. 

TiT.  LXI.  De  triplici  transmigratione  et  nube. 

Viri  Galikei  quidstatis  aspicientesin  cwlum !  Hic 
Jesus  qm  assumptusest  a  vobisin  cwlum,  sic  venietf 
etc.(i4e/.i).Galil8ea  transmigratio  interpretatur.Hsec 
triplex  est:alia  enim  est  in  carne,alia  in  poeniten- 
tia,  alia  in  charitate.  Transmigratio  in  came  tri- 
plex,  a  bono  statu  in  delectationem  peccati,  a  delecta- 
tione  in  operationem,  ab  operatione  in  consuetudi- 
nem.  Transmigratio  quoque  in  poenitentia  triplex 
est :  a  peccato  in  cordis  contritionem,  a  contritione 
in  oris  confessionem,  a  confessione  in  operissatis- 
factionem.  Transmigratio  in  charitate  itidem  triplex 
est;  abono  dolore  poenitentieein  jucunditatemjusti- 
tise ;  a  bono  opere  justitiae  in  spem  et  fldem  glorise ; 
a  contemplatione  fldei  et  spei  ad  contemplatio- 
nem  rei.  Bona  est  quidem  poenitentia;  sed  quan- 
diu  secum  loquitur  in  amaritudine  sua  non  est 
jucunda ;  cum  vero  coeperit  operari,  ut  jam  timor 
peccatorum  absumatur  a  desiderio  seternorum,  mox 
a  bono  doloris  transmigrat  in  bonum  jucunditatis. 
Prima  igitur  transmigratio  in  charitate  est  a  bono 
psBnitentiae  inbonumjucundum  justitiae;  secunda,  a 
bono  opere  justitiae  in  contemplationem  fldei  et  spei; 
tertia  a  contemplatione  fldei  et  spei  in  contempla- 
tionem  rei.  Primi  horum  omnium  transmigratores 
sunt  carnales,  quia  in  carne  sunt  et  secundum  car- 
nem  ambulant.  Secundi  sunt  rationales,  qui  in  carne 
sunt  sed  secundum  carnem  non  ambulant.  Tertii 
mere  spirituales,  quorum  conversatio  in  cselis  est 
{Philipp.  iii).  Istisduobus  posterioribustransmigra- 
toribus  dicitur :  Viri  Galilieiy  etc.  Isti  enim  Deum 
vident  ascendentem ;  sed  aliter  primi,  aliter  secundi: 
quia  dupliciter  ascendit  Deus,  in  voce  tubse  et  in 
jubilo.  Poenitentibus  ascendit  in  voce  tubse  chari- 
tativis  in  jubilo.  In  tuba  ascendit  poenitentibus, 
quando  timore  Dei  horribiliter  intonante  peccator 
resipiscit.  Injubilo  ascenditcharitativistribusmo- 
dis :  Jubilus  enim  alius  in  corde,  alius  in  ore,  alius 
in  opere.  In  corde  jubilat  qui  conceptam  laetitiam 
voce  non  potest  exprimere,  nec  tamen  potest  vo- 
cem  reprimere.  In  ore  jubilat  qui  subtilia  de  Deo 
cogitans  in  ipsoanhelatproflcere,etcogiturdeflcere. 
In  opere  jubilat  qui  ad  diligendum  Deum  tota  vir- 


789 


MICELLANEA.  —  UB.  V. 


790 


tute  suspirat,  cum  hoc  in  praesenti  plane  facere  A. 
nequeat ;  nanr  in  visione  fidei  non  quantuni  in  vi- 
sione  Dei  diligitur.  HosmodosinnuitPsalmista,di- 
cens:  Jubilate  Deo^  omnis  lerra ;  cantate,  exsultatey 
et  psallite  (PsaL  xcvii}.(U)ntate  Jubilooris,  exsul- 
tate  jubilo  cordis,  psallite  jubilo  operis.  In  charitate 
ergo  ascenditDeusin  jubiloadaraplectendum.  Eum 
Galilseus  verus  aspicit,  ut  eum  jubilare  faciatascen- 
dens  Deus  in  nube.  Nubes  alia  bona,  alia  mala. 
Mala  triplex  est:  Prima  voluptatis,  secunda  ini- 
quitatis,  tertia  phnntasise.  Prima  est  lutosa,  quia 
hominem  foodat ;  secunda  fumosay  quia  unde  volu- 
ptates  postponity  avaritiam  autem  et  csBteras  ne- 
quitias  tenet,  deterior  efJibitur,  et  quasi  fumus  ocu- 
lum,  ita  exc8Bcat  rationem  ;  in  tertia  vero  nube,  sci- 
licet  phantasiae,  ii  qui  nubem  voluptatis  et  iniqui-  3 
tatis  evaserunt  in  orationibus  pei*turbantur.  Contra 
has  nubes  Dominus  ascendit  in  bona  nube.  Ethaec 
triplex  est :  aliatonitrui,  alia  pluviae,  alia  diei.  Prima 
horrida,  secunda  humida,  tertia  lucida.  Horrida 
terrety  humida  rigat,  lucida  illuminat,  ostendendo 
quantum  sit  justis  repositumpreemium,  utperseve- 
rantiam  exspectent.  Contra  ergo  triplicem  malam 
nubem  in  triplici  nube  Domiuus  ascendit.  Dum  igi- 
tur,  vir  Galilseus,  transmigrans  in  charitate,  Deum 
ascendentem  contemplatur,  quia  non  plene  capit 
evanescentem  ab  oculo  cordissui,  dolet  ettristatur. 
Et  ecce  duo  viri  astiterunt  in  vestibus  albis  qui 
charitatem  consolantur.  Hi  sunt  spes  et  (ides : 
spes  promissorum,  fides  gloriae.  Qui  inquiunt:  0 
charitas,quidhicdesperandostas?  crede  Deumvel-  C 
le,  scire,  etposse  quod  promisitdare.  Dicitfides:  Spe- 
ra  tegloriflcandam.  Dicit  spes :  Vere  enim  ita  veniet 
tibi  dare  gloriam  quemadmodum  vidisti  eum  ascen- 
dentemin  coelum.  Nos  itaque,  fratres,  de  malaGali- 
IhiSL  transmigremus  ad  bonam,  relinquentes  nubes 
contrarias,ascendamus  ad  Deum  in bonis nubibus,ut 
cum  ille  qui  ascendit  in  judicium  advenerit,  eam 
nobis  gloriam  tribuat  quam  promisit. 
TiT.  LXII.  De  tabula pwnitontiie^  de  alis  cohimbse  et 

cor  V7,  labroque  eeneo  quod  fecit  Moyses  de  speculis 

mulierum. 

ConGtemini  alterutrum  peccata  vestra  (Jac.  v). 
Haec  est  secunda  tabula  post  naufragium,  qua  per 
mare  hujus  mundi  natamus,  ne  pereamus.  Heec  est 
una  ala  (nam  altera  est  oratio)  qua  columba  ab  arca 
cordis  sui  volatad  olivam  cordis  misericordiae  Dei,  D 
et  inde  reportat  ad  arcam  Noe,  id  est  hominis  in 
periculo  constituti,  ramum  divina?  miserationis.  Cor- 
vus,  cujus  vox  non  est  poenitentiae  gemitum  dare, 
pro  cantu  praesentis  Isetitise,  potiuscras  cras,  ab  ar- 
ca  alis  falsae  spei  et  adulationis,  ad  cadaver  evolat 
puti  idse  voluptatis,  nec  ad  arcam  sui  cordis  rever- 
litur,  ut  poeniteat  et  lavetur  a  putredine  cadaveris 
et  carnismortuae  iuproposito.  Sic  labrooeneo  quod 
Moyses  fecit  de  spcculis  mnlierumy  quoe  excuba- 
bant  in  nstio  tabernaculi  (Exod.  xxxviii),  ut  sacei^ 
dotes  ingressuri  Sancta  sanctorum  in  eo  prius  lava- 
reiii\ir(Exod.  xxx),  Moyses  legem  designat.  Labrum 


eeneum  est  poenitentia  dura  :  specula  divina  prse- 
cepta,  mulieres  excubantes  in  ostio  tabemaculi, 
sanctae  animse  sunt,  quae  quandiu  in  hac  vita  sunt, 
quiaseternumtabernaculum  ingredincqueunt,  amo- 
re  continuo  aditum  regni  observant.Mulieres  istee  ha- 
bent  specula  mandatorum,  in  quibus  dum  se  semper 
aspiciunt,  foeditatis  suse  maculas  deprehendunt  et 
corrigunt;et quid in  se  coolesti  viro  vel  placeatvel  dis- 
pliceat  agnoscunt,  et  quasi  remittentes  vultus  ex  red- 
dita  imagine  componunt.  Moysesitaquede  speculis 
mulierum  quae  excubabantad  ostiumtabernaculifa- 
cit  labrum  sacerdotibus  ad  lavandum,  quia  lex  Deila- 
vacrum  peccatorum  exhibet,  per  quod  sanctae  animse 
aditum  supernae  patriae  exspectantcs,  per  conside- 
rationem  divinorum  mandatorum,  suas  maculas  et 
videbant  et  emendabant.  Dum  cnim  lex  divina 
David  ex  divino  mandato  peccatum  recognoscen- 
tcm,etemendantemnobis  proponit,  quid  aliudquam 
Moyses  labrum  ablutionis  de  speculis  illius  facit  ? 
Nos  itaque  sumus,  fratrcs,  sacerdotes  illi  qui  sacra 
bonorum  operum  vobis  et  aliis  dare  debemus.  No- 
bis  autem  ingressuris  Sancta  sanctorum,  internae 
scilicet  habitationis  aditum,  proponitur  labrum  de 
speculismulierum,pocnitentiasciIicetperexempIum 
antiquorumPatrum.  Si  igitur  volumus  ingredi,  prius 
in  hoc  lavacro  lavemus  maculas  cordis :  quod  nobis 
facit  Moyses,  id  est,  lex  illa  quae  dixit :  ConGtemini 
alterutrum  peccata  vestra  (Jac.  v)  :  ut  sic  beati  efft- 
ciamur  ad  videndum  Deum,  qui  vivit  et  regnat. 
Amen. 

TiT.  LXIII.  De  contemnendo  mundoet  laqueis  ejus, 
Nolite  diligere  mundum  neque  ea  quee  in  mundo 
suntf  quoniam  omne  quod  est  in  mundo  concupiscen- 
tiacarnisest,  et  concupiscentia  oculorum^  etsuper- 
/>ia  vi7a^(/t/oa/7.ii).Pulchritudinemanimse,fratre8,se- 
cundum  quam  creati  sumus  ad  imaginem  et  simili- 
tudinem  Dei,  mundus  non  mundat,  sed  maculat ; 
dumque  imagini,  quasM/?.»r  nos  signntum  estlumen 
vultus  Domini (Psal.  iv),  terrestris  vultusimaginem 
mundus  superducit,  imaginem  suam  deturpatam 
Deus  abjicit;et  tunc  hostis  diabolus  animam  coinqui- 
natam  permundum,eam,  mundi  laqueis  ligat,  capti- 
vat,et  sufTocat.Inimicus  enim  Dei  constituitur  qui  vo- 
lueritesse  amicusmundi  hujus,perquemdiaboloca- 
piturhomo^et  ejus  Domino  subjugatur.  Adilectione 
igitur  mundi  volens  nos  retrahere  B.  Joannes  evan- 
gelista,etejus  laqueos  ostendere,ait:  Nolite  diligere 
mundum :  quia  nemo  potest  duobus  dominis  servire 
[Mattb.  vi)  Deo  et  mundo.  Alter  enim  ad  vitam,  alter 
trahit  ad  laqueos  mortis.Unde  subdit:  Qu/aoin  126  ^uoc/ 
est  in  mundOyConcupiscentia  carnis  est,  concupiscen- 
tia  oculorumj  et  superbia  vito  (IJoan.  11).  Isti  sunt 
tres  laquei;  Primus  concupiseentia  ear/7  is,'secundus, 
concupiscentia  oculorum;  ievims^superbia  vita^.Isto- 
ruin  quem  non  tenuerit  primus,  capit  secundus  ;  et 
qui  per  gratiam  Dei  a  duobus  prioribus  se  excusserit, 
vix  transiliet  tertium.  Concupiscentia  carnis  est  vo- 
luptas  quam  per  motum  illicitum  caro  appetit,  ut 
gulositas,  ebrietas,  luxuria,  Per  hunclaqueum  tanto 


791 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


792 


citius  mnudus  ligat  quanto  vicinius  carni  mentem  A  remissionem  rsubquorumjugo  utservitenebamur. 

apponitytantoque  periculosior  quanto  vicinior.Adam 

per  gulam,  Lot  per  ebrietatem,  Salomon  per  luxu- 

riam  stravit.  Gulositati  igitur,  qua^  captivitatis  nos- 

trse  fuit  initium,per  abstinentiam  occurramus;  ebrie- 

tati,  per  sobrietatem ;  luxurise,  per  carnis  maceratio- 

nem.  Multi  autem  sunt  quos  per  carnis  vitia  non 

tenet  diabolus,  sed  per  concupiscentiam  oculorum 

cuplditatis  laqueum  trahit.Hi  primum  laqueum  eva- 

dentes,  secundo  capiuntur  qui  dicitur  concupisccii' 

tia  oculorum,  Per  oculos  enim  dum  aurum  et  argcn- 

lum  et  caetera  concupiscit,  mors  ad  animam  pcr 

fenestras  intrat,et  captivam  eam  in  exterionbus  ligat. 

Superhunc  ridebituret  dicetur:  Ecce  hoino  qui  non 

posuit  deum  adjutorem  suum^  ctc.  {Psal.  li).  Huic 

laqueo  si  occurrat  consideratio  Creatoris,  qui  crea- 

tura  debet  pretiosior  videri,  cavendum  esla  tertio, 

qui  ssevit  per  omnes.  Sunt  qui  carnem  domant, 

mundum  respuunt :  sed  dum  quasi  de  perfectione 

superbiunt,  tertio  tenentur  superbia  vitw.  Hoc  vi- 

tium  primum  est  recedentibus  :  ultimum  redeunti- 

bus.  Hoc  est  proprium  diaboli ;  et  ideo  magis  ca- 

vendum.  Hoc  est  una  de  flliabus  Lot,  quse  ipsum 

etiam  in  cacumine  montis  stravit.  His  tribus  laqueis 

capitur  quicunque  capitur,  quia  in  his  omnia  vitia 

includuntur.  Aut  enimexterioribus,qu8e  inmundo; 

aut  vicinioribus,  quse  in  carne  ;  aut  interioribais, 

quse  in  corde  sunt,  homo  ligatur  :  ultimus  enim  la- 

queus  intra  nos  latet :  secundus  extra  nos  latet  vel 


B 


Libertas  glorioe  inerit  coelo,  quiatunc  ab  omni  pec- 
cato  et  poena  liberati,  in  coelestibeatitudinegaude- 
bimus.  Sed  inhis  omnibus,  si  Filius  vos  li/jornvil, 
vere  liberi  eritis  (Joan.  viii),  dicit  Dominus,  qui  vi- 
vit  et  regnat.  Amen. 

TiT.  LXIV.  Dcmulliplici  luciatione  Rdelium  in  hoc 

mundo. 
Non  est  nobiscolluctatiOy  etc.  (Ephes.w).  Multi- 
plex  estluctatio  fidelihominiinhocmundo.  Pugnat 
enim  contra  carnem,  pugnat  contra  hominem,  pu- 
gnat  contra  diabolum.  Contra  carnem,  sicut  dicit 
Apostolus:  Caroconcupiscit  adversus spiritum{GaL 
v).Et  idem :  Video  legem  in  memhris  mois  repugnan- 
tom  legi  mentis  moce{Rom.  vii).  Pugnat  contra  ho- 
mines  impios,  de  quibusDominus  :  Si  me persecuti 
sunt,et  vosperscquentur{Joan.  xv).Consideratenim 
peccator  justum,  et  quserit  mortificare  eum.  Habet 
tertium  inimicum,  eo  asperiorem  quo  callidiorem, 
de  quo  ApostoIus:A^o/i  cst  nobis  colluclatio  adversus 
carnem  ot  sanguincm  (supra  tantum),  sed  adversus 
principes  etpotestates,  adversus  mundi rectores  te- 
nobrarum  harum,  contra  spiritualianequitisein  c«- 
lestihus,(Ephes.  vi).  Primus  itaque  hostis,  scilicet 
caro,  nocet  illicitos  motus incitando;  secundus  scili- 
cet  tyrannus,tribulationes  inferendo;tertius,sciIicet 
diaboIus,tentationes  suggerendo.  Primusvincendus 
est  jejuniis,  vigiliis,  laboribus,  carnem  domando. 
Hoc  docebat  Apostolus  verbo  et  exemplo  :  verbo 


tenditur  ;  primus  juxta  nos  paratus.  Histribusten-  q  dicens  iMortificate  mombra  vostra  quas  sunt  super 


tatus  e8tprimushomoetvictus(Gen.iii).  Histribus 
tentatus  est  et  vicit  secundus  homo.  His  tribus  ten- 
tatur  et,  si  vult,  adjuvatur  et  vincit  omnis  homo. 
Contra  gulae  vitium,  quod  estlaqueus  carnis,  Chri- 
stus  desertum  petit  et  jejunat,  respondens  tentatori, 
quod  non  in  solopane  vivit  homo{Matth.  iv).  Contra 
concupiscentiam  rerumexteriorum,  Deum  creaturis 
preeponendum  ait.  Contra  superbiam,  qua  suasit 
tentator,  ut  deorsum  se  mitteret,  sicutetincajteris 
ad  ScriptursB  testimonia  confugit :  Deum  tuum  ado- 
rabis  et  iJIi  soJi  servies  (ibid.).  Christi  ergo  exemplo 
qui  nos  docuit  vincere,  in  his  tentati  ad  Scripturoe 
defensionemcurramus.  Etquia  tempore  abstinentiae 
magis  tentamur,  magis  etiam  resistamus,  et  in  de- 


torram  {Col.  iii.),  quia  non  sumus  dobitores  carni  ut 
secundum  carnom  vivamus  (Rom.  viii).  Exeinplo: 
Castigo,inqmi,corpus  meuni,  et  in  sorvitutem  redigo 
(J  Cor.  ix).  Secundus  autem  hostis  vincendus  est 
patiendo,  dicente  Apostolo:  Non :  vos  defendentes, 
charissimi  {Robt.  xii).  Et  Doiuino  dicente:  Diligiie 
inimicos  vostrosiLuc.  vi).  Et:  Si  quis pcrcusseritte 
in  maxiJIam  unam,  prsebe  ei  et  alteram  (Matth.  v). 
Tertius  quoque  hostis  repellendus  est  non  consen- 
tiendo,  dicente  Apostolo :  A^o7/7e  locum  dare  diaholo 
(Ephes.  IV).  Quotcunque  vitiorum  sagittas  illeinte 
direxerit,  tot  contra  eas  de  sancta5  Scripturae  arma- 
rio  munimentorum  clypeos  tibi  oppone.  Si  adulterii 
furtive  jaculo  te  conatur  ferire,    clypeum  quo  fibi 


serto  monasticae  professionis,  ubi  dimisso  principe  D  prsescribitur:  Non  nhvchaberis(Exod.  xx);  velquo 


vanitati8,in  Judaea  confessionis  cumEIia  jejunamus 
a  cibis,  jejunemus  a  vitiis  ut  post  victoriam  et  hic 
angelos  recipiamus  ministros  in  adjutorium,  et  in 
ftituro  ad  gloriam,  ubi  gloriae  libertatemrecipiemus. 
Est  enim  triplex  libertas :  naturae,  gratise,  et  glori». 
Prima  fuit  in  paradiso  in  omnibus  ;'  secunda  in 
mundo,  in  quibusdam ;  tertia  in  bonis,  tantum  in 
ccbIo.  In  paradiso  fuit  libertas  collata  a  necessitate 
peccati  et  poenae  ;  in  mundo,  a  necessitate  peccati 
non  poen8B;incoBlo,  ab  utroque.  Libertas  igitur  na- 
tur®  a  necessitatefuitin  paradiso,  quando  nullaante 
primum  peccatum  necessitas  patiendi  vel  peccandi 
incumbebat  homini.  Libertas  gatiae  a  peccato  •  in 
mundo,  quia  per  Christum  recipimus  peccatorum 


cavetur:  Non  furtum  facics(ibid.),  ilii  oppone.  Sed 
ut  primum  vincanius,  carnis  nos  delectatione  exua- 
mus,  quia  quiin  carne  sunt  Doo  placere  non  possunt. 
Si enim socundumcarnom  vixerilis moriemini(Rom. 
viii).  Ut  vero  secundum  lucremur,  faciamus  quod 
dicit  Apostolus  :  Si  inimicus  tuus  esnrierit,  ciba  il- 
lum  (Rom.  xii):  verbo  scilicct  Dei,  ut  ores  pro  per- 
sequentibus,  etbenedicas  tibi  maledicentibus.  Hoc 
autem  faciens:  Carbones  ignis  congoros  supor  caput 
ejus  (Ibid,),  id  est,  ignem  charitatis  super  mentem 
ejus.  Ut  a  tertio  non  vincaris,  habites  in  adjutorio 
Altissimi  (Psal.  xc),  quia  qui  ineo  habitat,  non  com- 
movobitur  (ibid.).  Sicergo  et  primum  hostem  vince- 
re,  et  secundum  lucrari,  et  a  tertio  ne  vincamur, 


MISCELLANEA.  —  LIB.  V. 


794 


ussubalis  defcnsionis  ejus  consurgere,  qui 
ralJina  a  facie  milvi  congregat  pullos  suos  sub 
Matlh.  xxni),  et  quasi  perdixfovet  foliosquos 
jperit ;  quasi  aquila  provocat  eos  ad  volan- 

T.  LXV.  De  multiplici  ingressu  Gbristi. 
'essus  Jesus  in  tcmplum  coepit  ojicore  venclen- 
^mentes,  etc.  (Luc.  ii).  Ingressus  Dei  mei,  regis 
ui  est  in  sanclo,  plures  sunt,  divinodocente 
o:  In  civitatem,  in  caslellum,  in  domum,  in 
im.  De  primo  :  Ingrocliente  Domino  snnctam 
om(Mattb.xi).UG  secundo:  Cumingrederetur 
Idam  castellumy  occnrrerunt  ci decem  viri  le- 
Luc.  xvii).De  tertio:  Ingrossus  ost  in  domum 
5oei{Luc.\u).  Dequarto:  Ingrossus  Jcsus  in 
utty  et  ca3tera,  quoc  p]'8emisimus.  In  civitatem 
susestsicut  rex:  in  castellum,  sicut  propu- 
';in  doraum,  sicut  pater  familias;  in  templum 
jacerdos.  Quod  ipse  sit  rex,  propugnator,  et 
imiliaspaginadocet  sancta.  De  priino  Isaias: 
msrexnoster  vonietetsalvabit  nos{Isa.  xxxv) 
undo :  Mitle  nobissalvatorom  et  propugnato- 
lc.  {Isa  ix).  De  tertio  :  Simile  est  rognum  cai- 

Iiomini  patrifamilias,  elc.  {Mattb.  xx).  De 
•:  Tucs  sacordos  in  ieternum,  elc.  {Psal.  cix). 
iiadema,  propugnatori  arma,  patrifamiliasali- 
rum  dislributio,  sacerdoti  sacramentorum 
litexhibitio.Videamusitaquecumprophetare- 
loria  et  honore  coronatum  {Psal.  viii).  Intcl- 
is  propugnatorem,  propheta  petente  :  Appre- 
arma  otseutnm(PsaI.  xxxiv).  Advertamus  pa- 
milias  quinque  vcl  soplem  panibus  turbas 
ntem  (Mattb.  xiv).  Recolamussacerdotem  se- 
5um  sacrificantem  {Isa.  liii).  Rex  in  diade- 
epraBbetadmirabilem,  propugnator  iii  armis 
jstat  formidabilem,  sacerdos  in  sacrificio  se 
acceptabilem.  Rexcoronatus  sedetin  throno 
atis;  propugnator  expugnaturus  adversarium 
propugnaculo  crucis;  paterfamilias  esurien- 
pleturus  bonis,  vocem  suam  dat  in  plateis  ; 
osingreditui-in  templumoblaturusDeo  sacri- 

laudis.  Duo  sunt  templa,  alterum  Salomonis, 
n  Salvatoris.  Templum  Salomonis  auro,  li- 
l  lapidibus  construitur;  templum  Salvatoris 
hominibus.  Tria  sunt  templa  Salvatoris.  Tem- 
Qim  ejus  ost  corpusquod  assumpsit  de  Virgine, 
im  ejus  est  quisque  fidelis,  templumejus  esl 
ia  univtMsalis.  De  priniodiclum  est:  Solvite 
\m  Iwc  (Joan.  ii).  De  secundo  :  Si  quis  tem- 
^ei  viola  vritydispordot  illum  Deus.  etc.(I  Cor. 
J  tertio :  Kcco  vcnit  nd  templum  sanctum 
Qic.{MnIn(;b.  iii),  In  quo  quid  facturus  sitos- 
jumpaulo  postsubdit:  Ktpurgavit  folios  Levi 
.  Filii  Levi  ministri  sunt  altaris,  et  dispen  ■ 
i  ministeriorum  Dei,  quos  evangelicaleclione 
ise  quodammodo  perhibetur*  cum  de  tomplo 
ilos  ct  ontontos  ojocit^  ideoscilicetneministri 

attendenles  lucra,  eorum  corrumperentur 
lo.  Quo  prsafiguratui'  et  diseretio  quse  de  bo- 


B 


A  nis  et  de  malis  fiet  in  judicio.  Sicut  enim  venden- 
tes  et  ementes  ejecti  sunt  de  templo,  sic  reprobi 
de  medio  justorum  tollentur,  quando  Dominus  ve- 
nieijudicare  vivos  et  mortuosi 
TiT.  LXVI.  Do  verbo  Dei  misso  in  viilam^  caslel- 
lum  et  civitatem;  et  quid  differant. 
Verbum  Dei  aliquando  mittitur  ad  villam  :  ali- 
quando  ad  castellum,  aliquando  ad  civitatem.  In  qua 
figura  Jesus  in  villa  Galilaeajaquamin  vinum  con- 
vertit(i/oa/2.  iij.  Indeincastello  illocelebre  miracu- 
lumfecit  {Joan.  xi).  Post  incivitate  ab  Hebraeis  my- 
sticisobsequiishonoratur(.]/a///;.  xxi).  Villaestpro- 
priis  tantum  vestitacolonis,  nullo  munita  vallo.  IIa)c 
est  anima  naturalibus  tantum  virtutibus  pollens, 
nullo  humilitatis  vallo,  vel  ex  gratia  superadditoe 
virtutis  roborata.  Castellum  quod  vallo  munitur  vel 
muro ;  sed  ad  latitudinem  urbis  non  extenditur ;  cst 
anima  vallo  poenitentiae  et  humilitatis  vel  muro  obe- 
dienliaenon  voluntate  munita:  quae  nondum  charitatc 
dilatatur  sed  angustatur  timore.  Civitas  praesidiis 
plurimis  vallata,  largo  sinu  et  numeroso  populo  sub 
juris  aequitate  et  justitia  vivente  dilatatur  et  colitur. 
Haec  est  anima  quao  diversis  honestatis  praesidiis, 
charitate  dilatatur,  et  copioso  et  ordinato  virtutum 
agmine  habitatur.  Venit  ergo  sermo  divinus  ad  vil- 
lam,  ut  aqua  in  vinum  mutetur,  id  esl  de  rusticitatis 
insipido  sapore  ad  virtutum  fervorem  valletur,  ne 
ab  iiTuentibushostibus  diruatur.  Venitadcastellum, 
ut  suscitato  mortuo,  et  eliam  solutis  timorum  insti- 

C  tulis,spein libertatis  a  peccatorum vinculis  solutis  in- 
jiceret.  Venit  ad  civitnlem  ut  conservetur  ipsa,  et 
idem  sermo  ibidem  h<>norificentius  habetur,  ne  pul- 
cherrimi  voluntarise  obedientiae  muri  diversis  anti- 
quorum  exemplis  roborati,  furtive  ab  insidiantibus 
fodiantur.  In  villa  ergo  obruitur  cito,  in  caslello 
roboratur  subito,  in  civitate  honoratur  continuo. 
TiT.  LXVII.  Do  lumine  vultus  divini^  de  attribu- 
tis  Trinitatif  vt  virtutibus  aninife. 
Vultus  Patris  est  polentia  Filii  ;  sapientia  Spiri- 
tus  sancti,  benignitas.  Lumen  vultus  est  memoria, 
intellectus  voluntas.  De  memoria  cecidit  homo  in 
oblivionem;  de  intellectu  in  ignorantiam  ;  de  volun- 
tate  in  rectitudinis  abusionem.  Sed  Deus  misit 
Filium  suum  qui  attulit  fidem,  spem,  charitalem. 
Quibus  haec  imago,  hic  vultus  signatur  super  nos, 
id  est  rationi  imprimitur.  Fides  pellit  oblivionem, 
memoriam  restituendo  ;  spes  ignorantiam  fugal, 

j)  intellectum  purgando;  charitas  rectitudinis  abusio- 
nem,  exstinguit,  voluntatem  relevando.  Vultus  ita- 
que  Trinitatis  in  charitate,  est  potentia,  sapientia, 
benignitas.  Per  potentiam  cuncta  creavit :  per  sa- 
pientiam  cuncta  disposuit:  per  benignitatem  cuucta 
gubernat  et  fovet.  Sed  quia  ad  vultum  videndum 
accedere  non  possumus,  habemus  lumen,  id  est 
imaginem  et  similitudinem.  Per  imaginem  ipsum 
apprehendimus,  id  est,  per  memoriam,  intellec- 
tum,  et  voluntatem.  Per  similitudinem  eum  nobis 
exprimimus,  id  est,  per  fidem,  spem,  et  charita^ 
tem,  etc. 


795 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


796 


TiT.  LXV[IT.  De  seminante  in  spiritu  vel  carne.  A  stri  clementiamquasi  tot  floribus  vernatquot  viria- 


Alius  est  quid  seminat,  aliud  in  quo  seminatur. 
Anima  seminat;  sed  si  in  spiritu,  metet  de  spiritu 
vitam.  Fructus  enim  spiritus  estgaudiumotpax,  etc. 
{Gal.  v).  Si  in  carne,  metet  corruptionem.  Fructus 
enim  carnis  luxuria  t  avaritia,  etc.  (ibid.).  Anima 
ergo  est  quse  seminat  vel  in  carne  vel  in  spiritu ; 
corpus  sequela  est  ad  quodcunque  delegaverit  ip> 
sum ;  anima  dux  ad  veritatem,  si  eam  sequi  velit 
TiT.  LXIX.  De  duplici  captura  piscium. 

Rumpiturreteprse  multitudine  piscium  in  prima 
piscatioue.  In  secunda  multi  pisces  capiuntiir,  et 
rete  non  rumpitur,  quia  et  hic  in  prima  vocatione 
cum  electis  tot  reprobi  intrant  Ecclesiam,  qui  ipsam 
haeresibus  scindunt;  et  in  futuro  soli  electi  intra> 


tibus  abundat.  Regio  expiationis,  locus  nonhomini, 
sed  Deo  notus ;  in  quo  sunt  animse  quorumdam, 
qui  salvandi  sunt,  quibus  conferunt  sacrificia  et 
eleemosynae.  Sed  in  bnc  plaga  bonus  negotiator 
vendibilem  superat  sarcinam,  cum  induit  affectum 
computiendi.  Regio  gehennalis  carcer  est  damna- 
torum,  de  quo  et  in  quo  nuUa  patet  redemptio.  Est 
etiam  alius  carcer  mundus  iste,  in  quo  tenemor 
exules,  et  captivi ;  sed  ad  tempus.  Mundus  itaque 
carcer  est  captivorum,  infernus  damnatorum.  Res 
mira,  severa,  et  non  sine  tonitruo  timoris  audienda. 
Ad  plagam  istam  recurrendum  est  consideratione 
subtili,  quoties  diabolus  mala  suggerit,  ut  homosic 
cohibeatur  a  peccato,  et  negotietur  sibi  odium  peo- 


bunt,  qui  in  pacis  auctore  in  dissolubile  vinculum  ^  i-ati.  Regio  supercoelestis,  mater  nostiH  est  Jeni- 


pacis  habebunt.  Inprima  elabitur  piscis,  quianovit 
Dominus!  etiam  inter  persequentium  scandala  suos 
servare.  In  secunda  autem  eliguntur  boni  in  vasis; 
mali  autem  ejiciuntur  foras. 

TiT.  LXX.  De  lavandis  et  plicandis  retibus. 

Exemplo  Petri  in  littore  sedentis,  preedicatori 
lavanda  prius  et  inde  tergenda  sunt  retia  {Luc.  v); 
quia  post  praedicationem  lavare  debet  pulverem 
peccati,  si  quem  forte  ex  ipsa  preedicatione  contra- 
xit  doctor,  et  inde  ea  plicare,  id  est  quse  docuit 
adimplere. 
TiT.  hW].  Do  piscibusin  verbo  Domini  capiendis. 

Per  totam  noctem  laborantes  Apostoli  nihil  ca- 


salem.  In  hanc  regionem  colligat  sibi  dulcissiroa, 
scilicet  amorem  Dei.  Has  quinque  regiones  perlu- 
strare  debemus ;  de  quarum  singulis  singulas  re- 
feramus  sarcinas.  De  regione  dissimilitudinis,  coo* 
temptum  mundi:  de  regione  austraii  formam  bene 
vivendi,  de  regioneexpiationisafTectum  compatien- 
di ;  de  regione  inferorum,  odium  peccati ;  de  re- 
gione  supercoelesti,  amorem  Dei. 
TiT.  LXXIII.  De    tribus  CbristiantB  perfectionh 

statibus. 
Dominus  dicit :  Ecco  ego  bodie  et  cras  dwmonia 
ejicio,  etsanitates  perficio;  et  tertia  die  consummor 
{Luc.  xiii).  Et  Apostolus :  Donec  occurramus  omnes 


piunt;  Petrus  autem  in  verbo  Christi  laxat  et  capit  p  in  virum  porfectum{Epbes.  iv).  Tres  status  Chris- 

/7  \  ^J  ^*d  **1  *A  ^^^     A  *  ^  J.  *  *  *  1_   *  A  A  *  ^      A  ^ 


{Luc.  v),qui  frustra  praedicator  vocis  jaculum  mit- 
tit  nisi  verbo  gratiae  fuerint  laxata  retia. 

TiT.  LXXII.  De  negotiatione  claustralium. 
Negotiamini  dum  venio  {Luc.  xix).  Venit  Domi- 
nus  in  obitu  uniuscujusque,  vel  gratusremunerator, 
vel  terribilis  damnator.  Nihil  moi-te  certius.  Vigilate 
itaque^  quia  nescitisdiem  nequehoram  {Mattb.  xxv). 
Cum  dixerint:  pax  et  securitasy  tunc  ropentinus  eis 
supervenietinteritusiProv,  xxix).Utautem  semper 
vigilemus,  ac  diem  illam  calamitatis  et  miserise 
vitemus,  paterfamilias  quinque  regiones  ad  nego- 
tiandum  destinavit,  in  quibus  quasi  per  nundinas 
curtiisitandoinuOla  rejiciant,  quae  utilia  sunt  colli- 
gant ;  et  tanquam  prudentes  negotiatores  sibi  sar- 


tianse  perfectionis  in  his  notantur :  unus  in  faturo 
ubi  triumphabimus,  duo  in  preesenti,  ubi  meremur. 
Primus  in  poenitentia,  secundus  in  justitia,  tertiiis 
in  gloria.  In  primo  daemonia  ejicit ;  in  secundo  sani- 
tatem  perficit,  cum  per  misericordiam  juste  vivere 
facit;  in  tertio  consummabit,  cum  nos  coronabit; 
quos  in  sua  passione ,  dormitione,  et  evigilatione, 
ostendit.  In  cruce  patiens  de  diabolo  triumphavit, 
in  sepulcro  quievit,  in  resurrectione  exsultavit.  Ita 
nos  poenitentia  qua  diaboluin  vincimus,  cruciat; 
justitia  qua  a  malis  quiescimus,  tranquillat ;  vita 
seterna,  ubi  Deusvidebitur,jucundabit.  Hincprimus 
horum  triumstatus  agit  de  poenitentia.  Cujus  voi: 
Miserere  meiy  Deus  )Ps  ..\  l).  Secundus  de  miseri- 


cinas  referant.  Quarum  haec  nomina  :  Regio  dissi-  J)  cordiaet  judicio,  cuju  s  vox  est:  Misericordiam  et 


militudinis,  preesens  vita,  quam  quidam  niinium 
amantes  dissimiles  facti  sunt  a  Deo,  et  jumentis 
comparati  descenderuntad  locummortis.  Unde  ex- 
clamat  Propheta :  Homo^  cnm  in  bonore  essetf  etc. 
{Psal.  xxxxviii).  In  hac  prudenter  negotiatur,  qui 
si  vel  parum  mundus  aiTisit,  pensando  discernit 
quam  fallax  vita  brevis  et  incerta,  quam  vilia  et 
nullius  momenti  temporalia.  Regio  australis  clau- 
strum  vel  eremus,  in  qua  Christos  suos  abscondit  a 
contradictione  linguarum,  postmodum  admisturus 
consortioangelorum.  Per  austrum  quippe  in  Scrip- 
turis  sanctis  Spiritussanctus,  et  per  australem  pia- 
gam  spiritualium  bonorum  designatur  conversatio 
Claustralis  vero  paradisus  ad  suavem  spirantis  au- 


judicium  cantabo  tibi,  Domine  {Psal  c).  Tertins  de 
vita  eeterna,  cujus  vox :  Omnis  spiritus  laadet  Do- 
minum  [Psal.  cl).  Hinc  in  Veteri  Testamento  trcs 
prsecipue  festivitates  celebrantur,  Paschse,  Pente- 
costes,  Scenopegiae.  In  prima  comedebant  lactucas 
agrestes,  et  spicas  igni  tostas  ofTerebant;  perque 
signiftcantur  carnis  mortificatio  et  poenitentiae  ama- 
ritudo.  In  Pentecoste  novi  panes  de  novis  frugibus 
oiTeruntur;  perquod  intelligitur  status  justitise  per 
quam  in  novitate  vitse  ambulamus.  In  scenopegia  de 
cunctis  frugibus  anni  offerebatur;  per  quod  status 
glorise :  quando  venient  cum  exsultationo  portanles 
manipuIossuos{PsaI.cx\\ .  Hsecsunt  opera  Sama- 
ritani;  qui  prius  vinum,  inde  oleum  fudit,  postea 


MISCELLANEA.  -  UB.  V. 


798 


arfe,  sanus  factus  es  (Joan.  v).  In  vino  fervor  A  Deum.  Justitiam  ad  sseculum  quflerit  qui  humano 

vult  justiflcari  judicio,  et  terrenis  anteponit  coeles- 

tia,  ita  ut  illa  sumat  ad  usum  necessitatis,  non  ad 

fructum  utilitatis.  Hic  dum  unicuique  reddit  quod 

suum  est,  necessitati  temporalia,  utilitati  eeterna , 

per  iter  justitiad  festinat  ad  regnum  glorisB ;  et  ut 

quaedam  summa  comprehendatur;  alii  neque  regnum 

quserunt  Dei,  neque  justitiam  ejus ,  utcarnales ;  alii 

regnum  Dei  queerunt,  sed  non  ejus  juslitiam,  ut 

singulares ;  alii  regnum  Dei  et  justitiam  ejus  quse- 

runt,  sed  non  primum,  ut  animales ;  alii  primum , 

et  regnum  Dei,  et  ejus  justitiam  quserunt,  ut  spiri- 

tuales. 

TiT.  LXXVI.  Do  triplici  stalu  anitme^  et  de  ratio- 
ne  poenitentisB  faciendee, 

Tres  sunt  status  animse  :  in  corpore,   seposito 


entiaB,  in  oleo  lenitas  justitise;  in  tertio  si- 
atur  perfectio. 

.  LXXIV.  De  quadruplici  tristitia  etgaudio, 
stitia  vestra  verlotur  in  gaudium  {Joan,  xvij. 
*ipartita  est  tristitia.  Prima  est  pressurae,  do 
icitur :  Afulier  cum  parit  tristitiam  habet,  ita 
;  nunc  tristitiam  habetis  (ibid).  Secunda  est 
entise.  Unde  :  Gaudeo  qaia  tristati  estis  ad pas- 
Uam  Et :  Quw  secundum  Deum  est  tristitia  /mp- 
!/am  in  salutem  stabilem  operatur(IfCor  viii). 
i  est  desperationis.  Unde:  SwcuJi  tristitia  mor 
peratur  (ibid).  Quarta  damnationis.  Unde  : 
it  fletus  et  stridor  dentium(Matth,  vin).  Gau- 
similiterquadripartitum  est.  Primum  dissolu- 
Unde :   Vte  vobis  qui  ridetis  (Luc,  vi).  Se- 


im  praesumptionis.  Unde:  Lwtentur  cum  male  B  ^orpore,  et  recepto  corpore.  Primus  datus  est  ad 


Int;  et  exsultant  inrebus  pessimis  (Prov.u), 
jm  est  conscentia),  de  quo  :  GaudemuSy  inquit, 
bulatjonibus  nostris{CoIos.i).  Gloria  nostra  hecc 
stimonium  conscientitV  nostrso  (ff  Cor.i).  Quar- 
acls  et  gloriae.  Ergo  tiistitia  pressurae  conver- 
in  gaudium  conscientiae.  Tristitia  poenitentise 
tur  gaudium  pacis  et  gloriae.  Gaudium  vero 
lutionis  nonnunquam  vertitur  in  tristitiam 
miisd.  At  tristitia  desperationis  consummatur 
stitiam  damnationis ;  gaudium  vero  conscien- 
n  gaudium  lucis  gloriae. 
r.  LXXXV.  De  triplicis  regni  acquisitione. 
\mum  qufcrite  regnum  Dei  etjustitiam  ejus 
h.  VI).  Triplex  est  regnum ,  potentia; ,  gratiae, 


agendam  paenitentiam.  Reliqui  duo  ad  habendam 
requiem  vel  poenam,  prout  gessit  in  corpore  sive  bo- 
num  sive  malum  (II  Cor.  v).  Ad  agendam  vero  poe- 
nitentiam  tria  sunt  necessaria  :  tempus,  locus  et 
corpus.  Quod  tempus  estneccessariumdicitAposto- 
tolus:  Ecce  nunc  tempus  accepiabile^  etc  (IlCor.  vi)^ 
Similiter  et  de  loco  et  de  corpore  idem  dicit :  Omnes 
oportet  nos  manifestari  ante  tribunal  Domini  ut 
referat  quisque  propria  corporis  prout  gressit  (II 
Cor.  v).  Sed  de  hoc  loco  loquitur  Scriptura,  dicens: 
Si  ascenderit  super  te  spiritus  potestatem  habens 
locum  tuum  ne  deseras  (Eccl.  x.)  Porro  tempus  in 
tria  dividitur  in  prseteritum  :  in  praesens,  in  futu- 
rum.  Horum  nullum  perditquisquisrectepoeniten- 


e.  De  primo  dicitur  :  fiegnum  tuumregnum  om-  C  tiam  agit.  Nam  praeteritum  quidem  quod  perdiderat 


ssBcuIorum  (Psal.  cxliv)..  De  secundo.  Re- 
Dei  intra  vos  est  (Luc.  xvu).  De  tertio  :  Re- 
meum  non  est  de  hoc  mundo  (Joan.  xvii). 
um  potentiae  est  in  omni  creatura,  regnum 
ein  prsesenti  Ecclesia,  regnum  gloriae  in  vita 
la.  Regnum  potentiae  tripliciter  quseritur:  Per 
rbiam ,  per  fraudem ,  et  per  hypocrisim.  Per 
*biam ,  ut  ipse  qui  est  rex  inter  omnes  fliios 
•biae :  SedebOy  inquit,  ad  aquilonem^  et  erosimi- 
Uissimo  (Isa.  xiv).  Imitantur  autem  illum  qui 
ex  pai*te  ejus;  per  fraudem,  ut  Herodes;  per 
3risim,ut  Antichristus^et  omnes  hypocritae  cum 
Regnum  autem  gratiae  et  gloriae  quaeritur  per 
tentiam  et  confessionem,  ut  latroni  in  cruce 


restaurat,  dum  in  amaritudine  animae  suae  omnes 
annos  suos  recogitat.  Praesens  autem  tenet  per 
exercitium  operis,  futurum  vero  per  constantiam 
boni  propositi.  De  peccato  loquitur  Apostolus  cum 
dicit :  Redimentes  tompus  quoniam  dies  mali  sunt 
(Ephes,  v).  Ad  praesentis  vero  temporis  opeiatio- 
nem  hortatur  nos,  dicens;  Dum  tempus habemus  ope- 
renmrbonum  adomnes(GaL  vi).  Futuris  autem  nos 
monet  Dominus  cumdicit :  Qui  perseveravit  usque 
in  6nemthicsaIvuserit(Matth. x).Vjorpu8quoquene' 
cessarium  est  ad  agendam  poemtentiam.  In  corpore 
enim  possumus  maia  pati  pro  expurgandis  commis- 
sis  delictis,  et  bona  operari  proadipiscendisseternae 
vitae  praemiis.  Quae  autem  anima  corpore  caret. 


er  violentiam  illud  rapuit.  Sunt  qui  hoc  du-  ^  quomodo  dignos  fructus  poenitentioe  agere  valeret  ? 


regnum  Dei  nequaquam  quaerunt,  sed  lucrum 
li.  Alii  non  primo  regnum  Dei  quaerunt,  sed 
n  lucrum  et  usum.  Aliiutrumquequaerunt,  sed 
y  lucrum  saeculi.  Alii  primo  regnumDci.  Primi 
carnales,  secuiidi  sunt  singulares,  tertii  sunt 
iles,  quarti  spirituales.  Propter  primos  qui 
uam regnum  Dei  quaeruntdicitur,  quwrite.Pro- 
los  qui  primo  aliudquaerunt,subdit,pri7?if//n  re- 
f.  Propter  eos  qui  regnum  saeculi  quaerunt,  ad- 
t,  Z)e/,  Propter  eos  qui  non  Dei,  sed  saecuU  vel 
justitiam  quserunt,  addit,  etjustitiam  qjus.Esi 
justitia  ad  saeculum ,  est  ad  seipsum ,  est  ad 


Et  notandum  quod  paenitentia,  quaeper  corpus  geri- 
tur,  brevis  est  etlevis.  Brevis,  quiapercorporismor- 
tem  breviatur  :  levis,  quia  per  societatem  corporis 
fertur  facilius.  Gravis  siquidem  esset  paenitentia,  si 
eam  solus  animus  portaret.  Cum  vero  et  ipse  et  cor- 
pus  ejus  partitur  pondus,  qnanto  magis  corpus  inde 
oneratur,  tanto  amplius  animus  exoneratur.  Locus 
etiam  paenitendi  non  quidem  necessarius,  sed  utilis, 
estlocus  Ecclesiae.Tempus  autem  est  tempus  vitw 
poenitentis  ;  nam  quisquis  dum  in  corpore  vivit 
paenitentiam  agere  negligit,  nullum  in  futuro  salutis 
remedium  habere  poterit. 


799 


APPENblX  AD  HtJGONtS  OPERA  bOGMAtlCA. 


m 


TiT.  LXXVII.  Quw  ad  orationis  piiritatem  sint  no--^  inoii!tt  male  agendi  (ionsuetudo;  inter  devotamet 

perirectam)  corporalisr^fcctio.  QUfldtria  dum  quasi 


ccssaria, 

Ad  hoc  litoratio  sit  pura,  tria  videntur  mihi 
hecessaria  quihns  orationis  intentio  llrmiter  est 
affigenda.  Gonsiderare  nnmque  dehetis  qui  oratquid 
petit,  et  propter  quid  petit,  et  ipsum  quem  petit, 
in  eo  autem  quod  petit  duo  dehet  altcndere  :  ut 
secundum  Deum  sit  quod  postulet,  ct  ut  hoc  ipsum 
in  summo  desiderio  haheat.  Verhi  gratia  :  si  mor- 
tem  inimici,  si  loesionem  scu  dcjectionem  proximio 
orando  quis  petierit,  non  est  secundum  Deum  talis 
oratio;  cum  ipso  priccipiat  dtdicat :  Dilirjite  iniiiii- 
cos  vestroSj  hcnofuriie  iis  qui  oderunt  vos,  Oratepro 
persequcntibusct  calumniantibus  vos{Mattb,  v).  Si 
remissionempecpatorum,  siSpiritus  sancti  gratiam. 


lapides  duri  in  via  nostri  corporis  se  oppdaiini,  tt 
de  virtute  in  viitutem  ascondaums,  impediunt. 

TiT.  LXXX.  De  quat  i  ;;•  quibus  servimas. 

Quntu  Ji'  sunt  quorum  in  hac  vita  obsequiis  deser 
vimus:  Caro,  mundus,  diaholus,  Deus.  (kirnimilli* 
tamus  gula3  illecehris  serviendo,  luxurise  stimulis 
obsequendo ;  mundo  militamus  avaritiae  sestibiis 
anhelando,  honoris  altitudinemafrectando;  diabolo 
militamus,  honorum  profectihus  invidendo,  et  con- 
ira  Ddum  siipCrbise  spiritu  inlumescendo ;  Deo  mi- 
litamus  pietatis  operihus  humilitci'  insisiendo,  pote- 
states  aerias  virtute  spiritus  oppugnando.  Habent 
et  singuli  prinoipes  isti  donativa  propna.  Carosuis 


si  virlutem  atque  sapientiain,  si  fidem,  veritatcm,  g  tironibus  elargitur  raomentaneam  voluntalem,  mun 


justitiam,  humilitatcm,patientiam,  mansuetudinem, 
et  caetera  spiritualia  charismata,  qua^sierit,  et  ea 
vehementer  cogitando  affectaverit;  haec  secundum 
Deum  est  oratio,  et  haec  vere  meretur  exaudiri.  De 
hujusmodi  orationihus  loquitur  per  Isaiam  Domi- 
nus  :  Antequam  clament  ego  exaudiam  {Isn.  lxv). 
Sunt  et  aha  qure  cuin  desunt,  et  petuntur  a  Deo, 
dantur.  Et  possunt  esse  vel  non  esse  a  Deo,  quan- 
tum  duntaxnt  intcrest  finis  ad  quem  referuntur.  Ut 
corporis  sanitas,  pecunifc:  caeterarumque  rerum 
affluentia.  Quoe  etsi  a  Deo  sint,  non  tanien  sunt 
magni  pendenda,  necexdesideriopossidenda.Simi- 
liter  et  in  ipso  quem  petit  dehet  duo  considerare , 
bonitatem,  qua?  gratis  velit,  *et  majestatem,  quee 


dus  transitoriam  sublimitatem,  diabolus  captivitd- 
tem  perpctuam,  Deus  interminabilem  felicitatein. 
Hoec  sola  prseponderal. 

TiT.  LXXXI.  De  titillationum  carnis  causis. 

Motus  et  titilatio  carnis  nostrse  tribus  ex  causis 
contingit.  Ex  praecedenti  cogitatione  deformes  et 
illicitas  imagines  intro  trnhendo  in  quarum  retrac- 
tione  tupiter  commovetur.  Ex  ventris  plenitudine, 
quia  cum  ventcrciborum  cumulositate  distenditur, 
caro  lasciviens  admodumluxuria  concitatur.  Ex  ina- 
ligni  spiritus  impugnatione,  quia  quo  justos  supe- 
rare  se  minus  posse  considerat,  eo  per  carnis  tilil- 
lationem  eos  gravius  impugnat. 


plene  possit  dare  quicquid  petitur.  Sed  in  seipso  C '^^'^-  LXXXII.  Quomodo  ascendendum  dc convalle 


qui  petit  debet  nihilominus  duo  attendere,  id  est, 
ut  pro  suis  meritis  nil  se  accepturum  putet,  et  ut 
de  Dei  misericordia  tantum  quidquid  rogaverit  se 
impetraturum  speret.  Tunc  ergo  dicitur  cor  purum, 
quando  hsec  tria  quae  dicta  sunt  cogitat.  Qui  in  hac 
puritate  et  intensione  cordis  oraverit  exaudiri  se 
sciat,  quia  sicut  testatur  Petrus  apostolus  :  In  ve- 
ritate  comperi  quia  non  est  personarum  acceptor 
DeuSy  sedin  omnigentey  qui  timet  eum  et  operatur 
justitiamy  acceptus  est  illi  {Act,  x). 

TiT.  LXXVIII.  De  suscitato  a  morte  aniuhv, 
Mors  animaeest  oblivio.  De  qua  morte  suscitatus 
hoc  modo  agnoscitur.   Per  memoriam  sentit,  per 
obedientiam  audit,  per  intelligentiam  videt,   per 


et  deserto,  et  quod  triplex  desertum. 

De  convalle  plorationis  ascensuri  semper  ad  al- 
tiora  tendere  et  nnhelare  dehemus.  Elst  enim  quasi 
quoddam  desortum  vitaista  mortali8,de  quadicitur: 
Terra  dosertay  invia^  etc.  {Psal,  lxii).  Sed  triformis 
est  species  desertorum .  Est  quippe  deserlum  momen- 
tanea  vanitas,  quam  despicere  vit®  nioderatione 
dehemus ;  de  quo  deserto  ascendere  nos  oportet 
sicut  dicitur  :  Quiv  est  ista  quio  ascendit  per  dcser- 
tum  deliclis  afQuenSy  innixa  super  dilectum  suum^ 
{Cant,  Yiii),  Deliciis  affluimus  cum  virtutihus  abon- 
dainus,  super  dilectum  innit''nur,  cuin  Deo  ascribi- 
mus  quidquid  honi  opernmui.  Est  aliud  desertuffl 
(^hristianee  simplicitatis,hainilita8,  vocata  desertum, 


circumspectionem  olfacit,  et  gustat  pcr  dilectionem.  D  quia  fere  nullus  est  Christianus,  qui  studeat  istud 


TiT.  LXXIX.  De  quatuor  voluntatibus  bominis. 

Quatuor  sunt  genera  voluntatis  humanae  :  Sicca 
in  reprohis  et  terrenis,  quorum  corda  nullo  rore 
gratise  perfunduntur;  Hecta  in  inchoantihus,  quae 
vitae  pristinae  ohliquitatem  relinquentes  ad  honi  ope- 
ris  rectitudinem  mutatione  voluntAtis  assurgunt ; 
devotainproflcientibus^quiusu  orationisassiduaein 
amorein  bene  agendi  coelitus  enguntur;  perfecta 
consummatis,  qui  pene  nil  aliudnisiDeumcogitan- 
tes,  in  ipso  totius  desiderii  sui  fmem  reponunt.  In- 
ter  siccam  et  rectam  voluntatem  quoddam  firma- 
mentum  est ,  ut  qui  volunt  transire  non  possint , 
perversa  scilicet  intentio  inter  rectam  et  devotam, 


bonum  plene  opernri.  Per  hoc  desertum  necasse 
est  ut  ascendamus.  Unde  dicitur  :  Qme  esl  ista  qm 
ascendit  per  desertum  sicut  virgula  fumi  ex  aromH- 
tibus  myrrhiOy  thuris,  etc.  {Cunt,  iii.;  Sicut  virgula 
fumi  ex  aromatihus  ascendimus,  cum  virtutum  stu- 
dio  et  disciplina  exercitati  proximos  ad  bene  agendi 
similitudinem  incitamus.  Est  aliud  quoque  deser- 
tum,  innocentiae  purioris  simplicitas  vel  iutegritas : 
ad  hoc  debemus  ascendere,  quia  ad  vei*am  medici- 
nam,  ut  simus  sancti  coi^pore  et  spiritu  dehemus 
anhelare. /Vscendamus  ergo  de  deserto  momentane^ 
vanitatis  ,  per  desertum  humilliinae  simplicitatis , 
ad  desertum  integerrimse  puritatis. 


MtSCELIANfijS:.  -  LIB.  V. 


doa 


LXXXIIT.  De  Saffittisquihus  utitur  Dominus. 

)minus  noster  habet  proprias  sngittas  quibus 

es  suos  vulnei*at,  et  in  braohio  virtutis  impu- 

.  Sunt  autem  tres  sagittoe  quibns  hostes  sau- 

tur.  Stimulus  amissje  pecuniae,  quia  valde  tri- 

ir  dum  inslrumenta  vivendi,  ct  satellites  volu- 

im  et  divitias  amisisse  reminiscitur.  Sequitur 

is  corporalis  molestice,  quae  ut  ejus  vias  ex 

li  potestate  sopiat,    eum  quem  nd  peccatum 

nare  considerat,  per  corporis  contritionem  fla- 

it.  Sequitur  malleus  infernalis  memoriae,  quia 

se  homo,  undique  circumseptum  ponderepoe- 

m  corporalium  pensat,  etiam  ad  illam  quse  fine 

t  angusliam  oculos  convertens,  hoiTibilem  ge- 

I8B  fornacem  timida  secum  consideratione  per- 

at. 

TiT.  LXXXIV.  De  ehvictatis  vino. 

m  uno  eodemque  modo  omnes  qui  ebrii  sunt 

riantur.  Aliud  est  vinum  malitise,  r^uod  effluit 

ite  nequitia3,  et  a  diabolo   initium  habuit,  qui 

ritudines  peccati  et  mortes  humano  generi  pro- 

vit:  quo  inebriantur   iniqui  consimiles  Holo- 

•ni.  Aliud  est  vinum  molestise,  quod  emrnal  de 

jBca  conditionis  humanse,  quas  de  suo  acetum 

uitatis  apposuit.  FIoc  vino  quisquis  inebriatur, 

injuste,  sed  merito  peccati  sui  a  Deo  poenam 

comprobatur.  Aliud  est  vinum  gralia),  quod  ex 

)  cypri,  id  estex  (^ionditoris  largitate  discurrit. 

ocestmustumquosponsiflliiiuebriantur ;  quod 

tur  eliam  in  utres  novos. 

LXXXV.  De  gradihus  bonpc  condescensionis, 

iptem    gradus  dcscensionis   habet    humilitas, 

sationem  rerum,exemplo  apostolorum,abjectio- 

vestium,  sicut  Elias  et  Joannes  Baptista ;  com- 

ionis  et  cooperationis  exercitium,  ut  Paulus ; 

ctionem  inprosperis,  nd  modum  Davidpauperis 

s;  patiei^tiam  in  adversis,  sicut  Job  et  Tobias, 

iriam  abhorrere  consiliuui  et  propria3  voluntatis 

tum. 

LXXXVI.  De  quinquecontrapernnUunprieliis. 

'8Blia  virtutis  quibus  arma  peccati  expugnantur 

h«BC :  Plenapeccaticognitio,quaB  expellittene- 

voluptatis ;  poenitentialis  afflictio,  contra  dul- 

aem  carnalitatis ;  humilis  et  vera  confessio  con- 

^nenum  iniquiatis  quod  potavimus;  sufflciens 

gna  correctio,  contra  imilationem  pristina3  vo- 

iHs;perseverantiaeplena  successio,  ut  perfecta 

'Ogetur  custodia  sanitalis. 

LXXXVII.  De  divorsitale  gradientium   ad 

Deum. 

)n  omnes   uniformiter  gradiuntur  ad  Deum. 

lam  tardo  et  pigropassu,  sicut  illi  quiterreno- 

curis  implicitivixaliquandorespirantautrespi- 

I,  nt  Dei  recordentur.  Quidam  modesto  incessu, 

t  ii  qui  Dci  servitio  mnncipati  sunt,  et  Deoqui- 

serviunt,  sed  tamen  ei-ga  seipsos  indulgentiores 

timt.  Et  alii  veloci  et  rapido  cursu  properant, 

tt  ii  qui  super  carnemsuamse  intuentes  et  se  et 

iHoria  contemnenteSyOeleriter  proficiscuntur  ad 


A  Deum,  hoc  solummodo  cupientes,  in  pace  quiescere 
in  idipsum. 
Trr.  LX XXVI II.  De  tripJici  pnehitorum  timore. 

Trifarius  est  timor  pi^aelatorum :  Ne  audientium 
animos  exquisitorum  verborum  apparatus  commo- 
veat,  ne  inlerni  judicis  oculos  immoderati  usus 
ofiendant,  ne  justitia»  retributio  in  prajsenti  eis 
flat. 

TiT.  LXXXIX.  De  triplici  sanctorum  dolore. 

Triformis  est  sanctorum  dolor,  quia  distant  de 
paradiso,  quia  detinenturinexsilio,  qui  diff*eruntur 
a  regno. 

TiT.  XG.  Qu{c  sint  in  Christo  montium  monte. 

Mons  coagulatus,  mons  pinguis,  elc.  (i^sal.  lxvji). 

In  monte  montium  Ghristo  fuerunt  ha3C  duo :  coa- 

°  gulumpassionis,  et  pinguedo  sanotitatis.  Ilem  vitu- 

lus  novellus,  vitulus  de  armento,  vitulus  sagina- 

tus. 

TiT.  XGI.  De  variis  portis. 

Porias  suas  habet  mundus  quibus  stulte  ingredi 
nititur  ad  Deum.  Quaesunt  corrupta  sensualitas,et 
incesta  cupiditas.  Undeest:  Appropinquaverunt  us- 
que  ad  portas  mortis  (PsnL  cvi).  Porta3  infciisunt 
caeca  dispensatio  et  dura  obstinatio :  Portw  inferi 
non  prtevalehunt  adversus  eam  [Matth.  xvi).  Portse 
CQili  sunt  humilis  intentia,  quoe  estpoita  ferrea 
diicens  ad  vilam,  et  amoris  concordia,  qua5  est 
porta  orientalis. 

TiT.  XGII.  De  trihus  Incernis. 
Q  Tres  sunt  lucernae  :  Hegula  disciplinne  in  Ghristo, 
quaeaccenditurutdragmaperditainveniatur ;  forma 
veritatis,  qu»  posita  est  in  Evangelio  super  cande- 
labrum ;  scientiae  puritas  in  corde  bono,  quse  illu- 
minatur  a  Domino. 

TiT.  XGIII.  Demodis  quihus  interrogat  Dcus. 

Tribus  modis  interrogat  nos  Deus:  Proraulga- 
tione  prseccpti,  ut  nota  nobis  obedientia  fiat ;  inje- 
clione  flagelli,  ut  patientia  nostra  proximis  inno- 
tescat ;  revelatione  secreti,  ut  sc  nobis  virtus  humi- 
litatis  aperiat. 

TiT.  XGIV.  De  advvrsitati  opponendis. 

Adversitati  tria  suntopponenda  :  Electorum  ago- 
nes  ei  angustiae,  quas  patiuiiturqui  pie  vivunt ;  re- 
dcmptorisafflictioneselraoIeslia3,quas  eisaevissimi 
^  principes  inlulerunt ;  dispositio  moderatricis  jusli- 
tia3,  cujus  ailitudinem  quasi  virga3  Joseph  summi- 
tatem  non  disculerc,  sed  adorare  debemus.  Haec 
sunt  illa  tria  ostia,  vectes  el  termini,  quibus  Do- 
minus  circuihdat  mare  iniquitatis  humanae  (Joh. 
XXX  vin). 

TiT.  XGV.  Dc  trihus  postulandis  ah  electis. 
Electi  Iria  postulant  quae  fiant  pro  tempore  fu- 
turo,  quod  in  eis  mortale  est  a  vita  penitus  absor- 
beri,  perennis  gloriuB  compensatione  ditari,  Deum 
insatiabiliter  siouti  est  contemplari. 

TiT.  XGVI.  De  tribus  fruslra  optatis. 
Reprobi  tria  optare  dicuntur :  Voluptatem  corpo- 
ream  sibi  ad  sufficientiam  cumulari,  momentaneam 


803 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPElRA  DOGMATICA. 


SM 


B 


gloriam  ad  beatitunem   suflragari,  mores  suos  et  A 
opera  nullo  post  se  judicio  reprobari. 

TiT.  XGVII.  De  tvibus  agondis  Christiano, 

Imitator  Christi  debet  tria  agere  :  Simplicis  inno- 
centiee  seusum  lenere,  ut  cum  Christo  puer  efiicia- 
tur ;  abjectum  et  humilem  habitum  amarCyUt  infantisB 
Christi  vilibus  pannis  involvatur  ;  in  disciplina  sim- 
pliciter  ambulare,  ut  cum  Christo  positus  in  prse- 
sepio  inveniatur  :  cujus  beati  Spiritus  visione  sa- 
tiantur  et  dulcedine  inebriantur. 

TiT.  XCVIII.  de  Christi  attributis, 

Christus  quandoque  dicitur  germen  seu  radix, 
juxta  illud:  Indioilla  radixJe&se^  quistat  in  signum 
populoruw,  ipsum  gentes  deprecabuntur  (Isa,  xi), 
Quandoque  lignum  vel  trancus,  ut  ibi:  Sapientia 
estlignum  vitw  {Prov,  iii).  Quaudoque  flos,  ut :  Ego 
sumllos  campi(Cant,  ii).  Fructus  quandoque,  ut  su- 
pradictum  est.  Levatus  est  Christus  in  crucem, 
juxta  illud:  Cum  cxaltatus  fuero  a  terra  omnia  tra- 
ham  ad  meipsum  (Joan,  xii).  Exaltatus  fuit  a  terra 
in  resurectione,  juxta  illud  :  Propter  quod exaltavit 
illum  Deus,  etc.  {Philipp,  ii).  Exaltatus  fuit  in  as- 
censione,  Juxla  illud  :  Elevata  estmagnificentia  tua 
super  csolos  (Psal,  vxii).  Exaltatus  in  apostolorum 
pr8edicatione,juxta  iliud:  Exaltabor  ingentibuset 
exaltabor  in  terra  (Psal,  xliv). 
TiT.  \dX,DodifTerentiasurgendif  exsurgendijre- 

surgendifinsurgendijassurgendijOl  consurgendi. 

Surgimusa  sede,  exsurgimus  asommo,resurgi- 
musamorte,  insurgimusad  vindictam,  assurgimus 
ad  honorem,  consurgimus  ad  auxilium.  C 

TiT.  (j,  De  conditionibus  fumi  in  peccatore, 

Fumus  oritur  ex  igne,ascenditet  evanescit.  Haec 
tria  habet  peccator  sive  peccatrix.  Oritur  enim  ex 
flamma  concupiscentise,  juxta  illud :  Ascondit  ignis 
in  ira  ejus(PsaI,  xvii).  Ascendit  juxta  illud:  Vjdi 
impium  superoxaltatum  {Psal,  xxxvi).  Evanescit 
juxtaillud.  Et  transivi  ot  ecce  non  orat  [ibid.),  Sed 
cum  lumus  duobus  modis  deflciat ;  defecit  enim  a 
nativitate,  quandoque  per  charitatem  diffunditur  et 
deficit,  quandoque  penitus  evanescit.  Uno  tantum 
modopeccatordeflcit.  Defecitenimapeccatoquando 
non  potest  peccare  absorptus  in  gehennam. 
TiT.  CI.  De  funiculi  significationibus, 

Funiculus  dicuntur  virtutes,  juxta  illud  :  Funi-  D 
culus  triplexdifficile  rumpitur  (Eccle,\y),  Funiculus 
etiam  dicuntur  peccata,  juxtaillud :  Funos  Peccato- 
rum  circumplexi  sunt  mo  (Psal,  cxviii).  Dicuntur 
etiam  bona  temporalia.  Undedicitur  :  Vse  vobisqui 
trahitis  populum  in  funiculis  iniquitatis !  (Isa,  v). 
Funiculus  etiam  diciturforma,  gratia,  sivehasredi- 
tas.  Unde  Psalmista :  Funes  ceciderunt  mihi  in 
prwclaris  (Psal,  xw), 

TiT.  CII.  De  fide  et  fidoi  intcUigentia, 

Aliud  est  fides,  aiiud  est  intelligentia  fidei.  Ad  fi- 
dem  tenentur  etiam  laici,  ut  credant  articulos  fidei, 
8cilicetnativitatem,passionem,etc.Adintelligentiam 
fidei  tenentur  majores,  ut  praelati ;  illi  enim  tenen- 
|ur  habere  et  fidei  intelligentiam. 


TiT.  CIII.  Bonum  quadruplieiter  diei. 

Bonum  quadinipliciter  accipitur,  dicitur  enim  bo- 
num  essentialiter,  ut  Deus  ;  denominative,  ut  qufeli- 
bet  creatura  dicitur  bona,  quia  a  summo  boao  est, 
juxta  illud  :  Vidit  Deus  cuncta  quw  fecerat,  et  erant 
valde  bona  {Gen,  i);  usu,  ut  equus  dicitur  bonus, 
quia  ejus  bonus  ususest;  effectu,  utjustitiaetcae- 
terse  virtutes  quia  faciunt  bonum.  Deusautemdici- 
tur  tripliciter  bonus.  In  sua  natura ;  bonitas  enim 
ejus  estipsa  deitas;  et  ipse  est  bonus  in  se  et  per  se. 
Dicitur  item  bonus,  quia  dat,  et  quia  facit  bona. 
TiT.  QAS,  Dedifferentiainterlogicum  ettheologum 
Et  de  triplici  intellectu, 

Hsec  differentia  est  inter  logicum  et  theologum, 
quodlogicus  prius  intelligit  quam  credat,  theologas 
veropriuscredit,  postintelligitjuxta  illud:  Credile 
et  intelligetisj  licet,  secundum  quosdam,  intellectus 
debeat  prsecedere  fidem.  Ad  hoc  etiam  ut  fides  actu 
habeatur  de  aliquo,  primum ,  oportet  scire  quod 
ipsum  sit,  secundo  credere,  tei*tio  intelUgere  quid 
ipsum  sit :  quod  plene  erit  in  patria.  Intellectum 
vero  alius  est  purus,  quo  comprehenditur  forma  el 
subjectum  ;  alius  purior  quo  comprehendimus  an- 
gelicam  naturam  ;  alius  purissimus,  quo  coDtem- 
plamur  quodammodo  divinam  naturam.  Primus  di- 
citur  cor  imum,  secundus  medium,  tertius  altum. 
TiT.  CV.  De  triplici  similitudinc, 

Similitudinum  alia  est  sequalitatis,  olia  imilalio- 
nis,  alia  contrarietatis.  Prima  convenit  Filio  Dei. 
Unde  dicitur :  Non  rapinam  arbitratus  est  essewqua- 
lem  Deo  {Philipp,  ii).  Secunda  convenit  homini  ;est 
enim  creatus  ad  imaginem  Dei.  Tertia  convenit 
diabolo  ;  cum  enim  Deus  sit  auctor  et  principium 
bonorum,  diabolusa  similiper  contrarium  estaac- 
tor  omnium  malorum.  Prima  licet  sit  optima  nolli 
est  appetenda;  quam  quia  homo  voluit  habere,  ceci- 
dit  in  peccatuin.  Cum  etiam  esset  servus,  noluit 
habere  dominum,  sed  credens  suggestioni  diaboli 
dicentis :  In  quacunque  hora  comederitis  eritis  sicut 
dii,  scienles  bonum  et  malum  (Gen,  ii.):  voluit 
eequari  Deo  per  scientiam,  et  ita  cum  Filius  sapien- 
tia  sit  Patris,  fuit  ei  quasi  occasio  ruinae,  qoare 
congruum  fuit  ut  a  Filio  redimei^tur.Unde  ionas  in 
persona  Filii  loquens  ait :  Propter  me  orta  est  tem- 
pestas,  projicite  me  in  mare(Jon,  i).  ionas  Christum 
significat ;  mare  mundum.  Propter  Christum  autem 
occasionaliter  orta  est  tempestas  in  mundo,  cum 
homo  suggestione  daemonis  voluit  superbe  sequari 
Deo.  Fuit  ergo  necessarium  ut  ipse  in  mare,  id  est 
in  mundum  mitterctur,  et  sedaret  tempestatem,  id 
est  reformaret  pacem  inter  Deum  ot  hominem. 
TiT.  CVI.  De  triplici  baptismate. 

Triplex  est  baptismus  fluminis,  flaminis,  et  san- 
guinis.  Fluminis  in  aqua,  flaminis  in  poenitentia, 
sanguinisin  martyrio.  Non  quod  baptismus  sit  nisi 
in  aqua,  sed  quia  illa  supplentvicem  baptismi.  Unde 
illudEvangeliosic  estsupplendumvel  exponendum: 
Nisi  quis  renatus  fuerit  exaqua  et  Spiritu  8aacto,aoB 
potest  iatroire  ia  regaum  Dei,id  estyuisi  quis  renatus 


«6 


MISCELLANEA.  -UB.  V. 


806 


fuerit  ex  illa  scilicet  virtute  qua  regenerantur  illi,  A  quaBestpera  David,  de  qua  orationes  proferuntur. 


9 


qui  baptizantur  ex  aqua  et  Spiritu  sancto,  non  in- 
Irabity  etc. 

TiT.  CVIl.  De  qundruplici  mulalione. 
Quadrupliciter  fit  mutatio.  Est  enim  mutatio  di- 
^ina,  physica,  magica,  moralis.  Mulatio  Divina 
duplex  est :  altera  alternationis,  altera  transsub- 
stantiationis.  Mutafio  alternitatis  fuit  in  Cana  Ga- 
lilsese,  ubi  de  aqua  faclum  est  vinum,  quia  mutata 
stint  substantialia,  natura  manente.  Mutatio  trans- 
substantiationis  fit  in  eucharistia.  Panis  enim  et 
vinum  transsubstantiatur  in  carnem  et  san^uinem 
Christi.  Mutatio  physica,  id  est  naturalis,  fit  cum 
-de  aqua  Ot  glacics,  de  glacie  crystaiius.  Mutatio 
magica  fuit  quando  Magi  Pharaonis  mutaverunt 
virgas  inserpentes.  Mutatio  moralis  est,  secundum 
quam  philosophi  aut  poetse  dicunt  quosdam  muta- 
tos  in  sues,  ut  socios  Ulyssis,  upote  in  luxuriosos ; 
quemdam  in  cervum,  ut  Acteonem,  qui  omuia  sua 
expendit  in  venatione,  Lycaonem  in  lupum,  propter 
ferocitatem. 

TiT.  GVIII.  De  multiplici  debilo. 
Multipliciter  dicitur  debitum.  Est  enim  debitum 
commissi,  omissi,  meriti,  congrui,  voti,  prsecepti, 
promissi.  Ratione  commissi,  sacerdos  debetjcan- 
tare  missam.  Rationi  omissi,  monachus  debet  va- 
pulare,  si  delinquat  in  ordine.  Ratione  meriti  qui- 
libet  retribuere  amico  suo  beneficium  acceptum. 
Ratione  congrui  debet  esse  miles,  qui  est  aptus  ad 


B 


TiT.  CXll.  Dc  tribus  prwlata  necessariis, 
Tria  sunt  praslatis  neeessaria:  Via  fidei,  doctrinss 
sinceritas,  utinhabitentin  cadem  regione.  Studiosa 
bene  operandi  sedulitas,  ut  vigiliascum  pastoribus 
celebrent.  De  salute  subditorum  diligens  curiositas, 
ut  custodiant  ct  conservent  gregem  suum. 
TiT.  CXIII.  Dc  Irihus  speciebus  pocnitentiw. 
Tres  sunt  species  pGenilentise :  Simulatoria  etin- 
fructuosa,  cujus  exemplum  est  in  Esau  et  falsis 
credulis;   el  desperata,    sicut   in  Cain   ct   Juda: 
utilis  et  consummata,  sicut  in  Maria  Magdalena  et 
Zacha^o.  Cujus  paiies  sunt  quinque,  contritio  in 
corde,  confessio  in  ore,  maceratio  in  carne,  corre- 
ctio  in  operc,  perseverantia  in  virtute. 

TiT.  CXIV.  De  tribus  mirabiUter  mutatis, 

Tria  sunt  mirabiliter  mutata :  sublimitas  in  hu- 
militatem,  quando  Verbum  carnem  assumpsit ;  con- 
temptibilitas  in  majestatem,  quando  se  homo  Deus 
coram  discipulis  transfiguravit;  mutabilitas  inseter- 
nitatcm,  quando  Christus  post  resurrectionem  coe- 
lum  rcgnaturus  ascendit. 
TiT.  CXV.  De  Iribus  impedientibus  pofinitentiam. 

Tria  sunt  quae  poenitentiam  obruunt.  Anxietas 
nimia,  doloris  exactio  ad  mensuram  innocentis, 
idnignitas  inferentis. 

TiT.  GXVI.  De  triplici  ascensu  Domini, 

Triformis  ascensus  Domini :  Vicloriosus  quo 
ascendit  super  aera  ;  spiritualis,  quo  ascendit  su» 


ferenda  arma.  Ratione  voti,  ille  qui  vovit  se  non  n  ^^^  «^i^«  ««*i/^«.,.^ .  «i^„;««.,«  ^.,1  «««^  ai 

.  *         ^  ,  t    A  ^  V^^  ccelos  coeJorum ;  gloriosus  quo  ascendit  super 

cognoscere  uxorem  suam  in  Quadragesima,  debet      ^^^^^8  ventorum. 


illud  observare.  Ratione  prsecepti  debemus  habere 
dilectionem  Ghristi  et  proximi.  Ratione  promissi, 
Deusdebetnobis  vitamseternam  si,  observemus  ejus 
preecepta. 

TiT.  GIX.  De  aflectione  exspectantis  Deum, 

HominesDeumexspectantes  debent  essesuspen- 
8i,quando  veniet ;  dubiian  ipsos  deserat,  hilares  et 
devoti,  diligentiusadornati,  terrena  aspernantes,  in 
eo  nuptialem  praesentiam,  familiarem  graliam,  li- 
beralem  munificentiam,  summopere  desiderantes. 
TiT.  GX.  De  tribus  nuptiis^  et  de  variis  verbis  Dei. 

Tres  sunt  species  nuptiarum.  Prima  reconcilia- 
tionis  per  fidem,  in  qua  sunt  tria  fercula,  peccato- 
rum  ablutio,  gratise  consecutio,  naturee  reformatio; 


TiT.  GXVII.  De  regni  cwlorum  acquisitione, 
Regnum  coelorum  alii  violenter  rapiunt,  ut  pau- 
peres  spiritu.  Alii  merentur,  ut  illi  qui  faciunt 
amicos  de  mammona  iniquitatis.  Alii  furantur,  ut 
mulier  quae  tetigit  furtim  vestimenti  Dominici  fim- 
briam.  Alii  ad  ipsum  compelluntur,  ut  pauperes 
sseculi. 
TiT.  GXVIII.  De  instrumentis  vindictw  Dominicse» 

Tria  sunt  quibus  Deus  vindicta  exercet  in  ho^-* 
tes:  Lavacri  salutaris  remedium,  quod  obruit  dia- 
bolos  velut  mare  Rubrum  occidit/Egyptios;  poeni- 
tentiae  condignoe  exercitium,  quae  velut  sulphur 
peccati  fetores  interimil ;  districtionis  extremse  ju« 


secunda  adoptionis  per  spem,  in  qua  sunt  etiam  D  dicium,  quod  obduratos  velut  ignis  ad  vocem  Eliae 

involvit  idololatras. 


tria:  eloquii  Divini  consolatio,  alimoniee  coelestis 
communio,  dulcedinis  internee  praelibatio.  Tertia 
glorificationis  perfectae  per  charitatem  cujus  huec  tria 
fercula  sunt:  aeterna  incorruptio,  vera  glorificatio, 
perpetua  Dei  visio.  Verba  consolationis  Dei  sunt 
ablutio  culpa^,  restitutio  gratiae,  exilii  evasio,  con- 
secutio  ro^ni,  consortium  Divinitatis,  adeptio  seter- 
nitatis. 

TiT.  GXI.  De  tribus  arr:2is  Rdelium, 

Arma  fidelium  sunt  tria.  Sapientia,  plenitudo, 

queeestDavid,  de  qua   sententiarum  lapides  emit* 

tuntur;  patientiae  fortitudo,  quse  est  baculus,  quo 

luporum  rabies  propulsatur ;  charitatis  amplitudOi 


TiT.  GXIX.  De  triplici  lecto  animw, 

Lectus  animae  tripartitus  est  quo  pausaut:  Gravi- 
tasdebilitatis  compositione  quam  sibi  languidusjam 
sanatus  substernit;  tranquillitas  quietse  conscientise 
in  qua,  fugiente  David,  statua  ejus  punitur  (/  Reg: 
XIX).  Hoc  est,  cui  duee  fulturae  supponuntur,  depr»- 
terito  securitatis  et  fiduciae  ampliatio,  de  futuro 
remunerationis  et  preemii  certitudo.  Gervical  quod 
supponitur  capiti,  est  divinse  et  familiaris  grati» 
largitudo.  Lectus  tertius,  hui^iiitas  inanis  gloriae  ; 
quse  est  tectus  floridus,  quem  lx  fortes  ambiunt 
{fiant,  ui)| 


807 


APPENDIX  AD  HUOONIS  OPERA  DOGMATICA 


806 


TiT.  CXX.  Deduobus  Uuviis  quibus  se  lavantpecca-  A  dolore  peperit.  Ubi  maledictionem  illam  quae  prime 

mulieri  data  fuerat  superavit.  In  dolore  paries  /J- 
Jjuin^  etc.  (Gcn.  iii).  Nam  quam  homo  non  deflorat, 
non  torquetur,  nec  laborat,  etc.Tertium  quod  virgo 
et  mater  fuit,  ubi  natura  cursum  suum  mutavit  et 
admirando  expavit.  Nam  miratur  quod  virgo  pura 
parit  filium.NuUo  enim  naturae  pacto  ibi  fecunditas 
praedicatur,  ubi  integra  virginitas  conservatur. 
Quartum  quod  integre  et  perfecte  omnia  novit; 
qualiter  enim  aliquid  potuit  ignorare  quse  omnia 
scientem  scivit ;  in  qua  tota  divinitatis  plenitudo 
corporaliter  habitavit?  Quintum;  quod  Deum  genuit. 
Sextum  quod  sine  dolore  mortis  abiit ;  tantum  enim 
a  dolore  mortis  facta  est  extranea,  quantum  a  coi^ 
ruptione  fuerataliena.  Septimumquod  cum  corpoi*e 


toreSf  ot  quibusjusti. 

Fluvii  quibus  se  peccalores  lavant  duo  sunt :  flu- 
xus  compositionis  el  lasciviae,  item  pestis  adulatio- 
nis  et  fallacioB.  Qui  sunt  Abana  et  Pharphar,  fluvii 
Damasci  (IV  lieg.  v),  Fluvii  quoque  quibus  justi  se 
balneant  duo  sunt :  invectio  composilionis  et  contu- 
melia),  suavitasconsolationis  etgratia^quisuntCore 
et  Datan,  filii  Levi. 

TiT.  OXXI.  De  quatuor  herhis  aut  (loribus  in  horto 

Dominico  crescentibus. 

Quatuor  species  sunt  herbarum  in  horto  Domini : 
Puritas  corporalis  muuditia)  quse  est  quasi  lilium  ; 
Gratia  specialis  innocentioB,  quse  est  quasi  hysso- 
pus ;  Veritas  libera  eloquentiaD,  qua3  est  quasi  viola; 


justitia  operationis  continuoe,  quas  est  quasi  rosa.  ^  suo  (quantum  credimus)  in  coelo  vivit.  Licet  enim 


TiT.  CXXIl.  De  trihusparadisis. 

Paradisorum  genera  tria  sunt :  Voluptuosa  dul- 
cedo  visibilium,  quae  irrigatur  sicut  hortus  delicia- 
rum ;  sincera  puritas  spiritualium,  qua3  in  se  con- 
servat  hominem ;  deliciosa  veritas  supercoelestium» 
ubi  Paulus  auditarcana  verba  qu£e  non  licet  homini 
fari  (//  Cor.  xii). 

TiT.  CXXIII.  Do  rorum  nostrarum  furihus. 

Latrones  qui  nobis  optima  quaeque  furantur, 
quatuor  sunt:  Hebetatio  intellectus,  discordia  tol- 
lens  nobis  scientiam  verilatis.  Hic  latro  apud  Psal- 
mistam  vocatur  negotium  in  tenebris  {f*sal  xc). 
Indomitse  carnis  lascivia,  rapiensmeritum  integri- 
tatis,  et  daemonium  diciturmeridianum  (//;/(/.).  Fa-  p 
vorabilis  jactantia  tollens  plenitudinem  sanctitatis, 
et  dicitur  sagitta  volans  in  die  (ihid.).  Vitce  hujus 
amor  et  appetenliarapiensproemium  aeternitalis,  et 
dicitur  tiinor  nocturnus  (ibid.).  Hi  sunt  latrones  sine 
intermissione  insidiantes. 

TiT.  CXXIV.  De  trihus  panibus. 

Tres  sunt  panes  quos  de  via  veniens  queerit  ami- 
cus,  charitas,  humilitas,  continentia. 
TiT.  (]1XXV.  Dc  assumptionc  ot  decem  prwconiis 
Afaria?  semper  Virginis. 

Assumpta  est  Moria  in  cw/w/w.Felix  dios  et  prseter- 
itis  diebus  felicior,  in  qua  Virgo  virginum,  Sancta 
sanctorum,  misericordiae  mater  assumitur,  in  qua 
cella  aromatico,  paradisus  deliciarum,  angelorum 


B.  Hieronymus  hic  opiniones  ponat,  non  tamen  fa- 

ctum  abnuit ;  sed  rationis  astutae  tota  fidei  nostrae 

colla  submisit,  in  qua  dicimus  non  impossibiieDeo 

esse  ut  illud  diviuitatis  babitaculum  singulare  cor- 

ruptioni  non    subjaceat  vel    vermibus.   Qui  enim 

trium  puerorum  vestimenta  in  camino  ignis  illsesa 

servavit,  corpus  matris  proprise  incorruptum  ser- 

vare  et  voluit  et  potuit.  Octavum  quod  angelicam 

sublimitatem  transcendit.  Nonum  quod  ad  dexteram 

Filii  singulatiter  sedet  Psalmista  testante  :  Astilit 

regina  a  dcxtris  tuis,  etc.  (Psal.  xliv).  Decimum  est 

generale  quo  pertexitur  ora  chlamydis,  quod  Nec 

primam  simiJem  visa  est,  nec  hahere  sequenlem. 

TiT.  CXXVI.  De  triplici  gaudio, 

Intra  in  gaudium  Domini  tui  {Matth.  xxv.).  Tri- 

plex  cst  gaudium.  Est  gaudium  sseculi,  est  gaudium 

tuum,  est  gaudium  Domini  tui.  Primum  est  de  ter- 

rena  affluentia,  secundum  de  bona  conscientia,  ter- 

tium  de  aeternitatis  expericntia.   Non  igitur  exeas 

in  gaudium  sseculi,  non  remaneas  in   gaudio   tuo, 

sed  intres  in   gaudium  Domiui  tui.    Primum  enim 

exlerius  est,  medium  quidem  intra  te,  sed  tertium 

multo  iuterius.  Ad  primum  exitur,  ad  secundum 

venire  incipitur,  ad  tertium  pervenitur.  Ad  primum 

exivit  homo  cum  cecidit  de  paradiso,  ad  secundum 

venire  incipit,  cumperlidem  reconciliatus  estDeo. 

Tunc  autem  ad  tertium  perveniet,  cum  vivendoip- 

sum  sicuti  est  in   fieternum  fruetur  ipso.  Primum 


gloria  ad  regalissoliicelsitudinemsublimatur.  Hsec  j)  est  simplum,  secundum  centuplum,  tertium  vita 


est  Domina  nostra,  haec  est  Virgo  quee  singulari 
privilegio  comitantibus  angclicis  choris  hodie  ad 
dexteram  filii  pervenit.  Nam  universorum  Rex  et 
ejus  Filius  et  Dominus  coelorum  cum  tota  coelesti 
curia  huic  hodie  occurril,  dicens :  Tota  puJchra  es 
amica  mea,  et  macuJa  nou  estin  te  (Cant.  iv).  Hodie 
Domina  nostra  insigni  circumdata  corona,  osten- 
dit  angelicae  dignitati  suaj  celsitudinis  privilegia,  in 
quibus  totius  paradisi  gloriatur  curia.  Primum  pri- 
vilegium  est  quod  sinesorde  et  sine  viroconcepit. 
In  hoc  enim  immunem  se  in  conceptu  ostendit, 
ab  illo  prsescripto  prophetico  :  Ecce  enim  in  iniqui" 
tatibus  cenceptussumfetinpeccatisconcepitme  ma» 
ier  mea  (PsaJ,  l).  Secundum  privilegium  quodsine 


aeterna.  Qui  autem  rcnuntiaverit  omnihus  quw  pos- 

sidety  centupJum  uccipiot,  et  in  futuro  vitamposside- 

hit  wtarnam. 

TiT.  CXXVn.  De  exaJtatione  Dei  in  nohispercor 
aJtumj  Jatum  et  profundum. 

Accedot  Jiomoad  cor  aJtum,  et  exaJtabitur Deas 

(PsaJ.  Lxiii.).  Tribus  modis  cxaitatur  Deus.  Primo 

per  id  quod  habet    de   nobis,   per  naturas  scilicet 

humancB  conditionem;   in  qua  exaltatus  est  super 

coelos  coelorum,  secundo,  per  id  per  quod  habitat 

in  nobis,  per  fidem  videlicet,  et  dilectionem :  quia 

qui  amplius  diligit,  amplius  diligendus  invenitur; 

tertio,  per  id  per  quod  capitur  a  nobis,  utpote  per 

cognitionem,  quia  quanto  magis  crescit  in  nobis 


808 


MISCELLA.NEA.  —  LIB.  VL 


810 


B 


ejus  cogniiiOy  tanto  majorinvenitur  ejus  erainenlia,  A 
instar  montis  qui  quanto  magis  ab  eo  elongaris, 
tanto  minor  apparet ;  quanto  vero  mogis  appropin- 
ques,  tanto  major  et  altior  videtur.  Est  autem  cor 
profundum,  et  latum,  et  altum.  Profundum  despe- 
ratione,  latum  dilectione,  altum  contemplatione.  Si 
ergo  vis  ut  Deus  qui  in  se  exaltari  non  potest,  in  te 
exaltetur,  a   profundo  cordis  accede  ad  latum  per 
fidem  et  dilectionem,  etde  lato  ad  altum  per  cogni- 
tionem,  et  exaltabitur  Deus  in  nobis,  quia  quanto 
magishumani  cordis  affectioabinferiorumsuspensa 
desiderio  in  amorem  eeternorum  promovetur,  tanto 
charitas  Dei  de  maximis  major,  et  de  summis  altior 
virtutibus  apud  ipsum  exaltatur. 
TiT.  CXXVUI.  De  Iriplici  promotione  hominis, 
Euge,  serve  boneet  Melis!  quia  supra  pauca  fuisti 
Hdelis,  supra  multa  te  constituam(Matth,  xxv).  Tres 
sunt  pvomotiones  :  Prima  est  in  virtutibus,  secunda 
in  administrationibus,  tertia  in  preemiis.  Prima  me- 
ritorum,  secunda  stipendiorum,  tertia  prcemiorum. 
Prima  meritoria,  secunda  dispensatoria,  tertia  re- 
muneraforia.  Prima  interius  operatur,  secunda  ex- 
terius,  tertia  interius  etexlerius.  Primaquippe  bo- 
num  facit,  secunda  iidelem  comprobat,  tertia  bea- 
tum   constituit.   Prima   supra   seipsum,    secunda 
supra  proximum,  tertia  supra  hominem  simul  et 
angelum.  Nescitis^  inquit  Apostolus,  quia  angelos 
judicabemus  (/  Cor.  vi).  Unde  dicitur  :  Euge,  serve 
bone  et  fideliSy  quia  supra  pauca,  fuisti  fideliSf  eic. 
H8BC  prima  promotio  bona  est  in  propriis.  Haec  r% 
secunda  fidelis  in  commissis,  bona  in  conscientia, 
fidelis  in  providentia.  Quia  super  pauca  fuisti  Gde- 
JiSf  supra  multa  te  constituam.  Haec  autem  tertia 
beata  est  in  preemiis  ;  unde  additur :  Intra  in  gau- 
dium  Domini  tui. 

TiT.  CXXIX.  Esse  ex  Deo^  a  Deo  et  de  Deo. 
Qui  exDeoest  verba  Dei  audit  {Joan.  vm).  Aliud 
est  esse  ex  Deo,  aliud  a  Deo,  aliud  de  Deo.  Ex  Deo 
csse  est ex  eo  habere  existentiam ;  a  Deo,  ipsi  confor- 
mari  pergratiam  etjustitiam;  de  Deo,  deitatis  habe- 
renaturam.Nihil  de  Deo  est,  nisiDeus;  nullusa  Deo, 
nisi  electus.  Ex  Deo,  tam  electus  quam  reprobus ; 
sed  de  Deo  nihil,  nisi  Deus :  solus  enim  Deus  deita- 
tis  habet  naturam.  Electi  conformentur  ei  per  ju- 


stitiam,  ex  Deo  habent  omnia  existentiam,  ex  quoet 
in  quo  et  per  quem  omnia  sunt.  Unde  nonsecun- 
dum  gratiam  ex  Deo  suntomnia,  sed  secundumexi- 
sfentiam,  quia  multa  quse  sunt  ex  Deo  pernaturam 
conditionis  ;exdiabolo  sunt  per  malitiam  imitatio- 
nis.  Unde  Dominus :  Vos,  inquit,  ex  patre  diabolo 
estiSf  etc.  [Joan  iii).  Qui  ergo  naturam  subsistendi 
et  formam  vivendi  ac  vincendi  ex  Deo  habent,  ii  ex 
Deo  omnino  sunt ;  et  ipsi  verba  Dei  audiunt  non  solo 
auditu  auris,  sed  et  cordis  et  operis.  In  auditu  au- 
tem  operis  est  obedientia  ;  nam  qui  auditsolo  auditu 
auris,  audit  negligenter;  qui  auditu  cordis,  intelli- 
genter;  qui  auditu  operis,  obedienter. 

TiT.  CXXX.  De  pastoris  boni  ofRcio. 
Ego  sum  pastor  bonua,  etc.  (Joan.  x).  Qui  habet 
pastoris  nomen,  sic  gerat  officium,  ut  habeat  et 
meritum  :  ut  non  tantum  sitbonus  nomine,  sedbo- 
nus  actu,  bonus  et  pastu  sibi  et  gregi.  Quos  pascit 
verbo^informet  exemplo.  Pro  qua  duplici  bonitate, 
duplici,  secundum   Apostolum,  habeatur  dignna 
honoro(I  Tem.  v).  Potestenimquis esse  bonus  et  non 
pastor,  et  pastor  et  non  bonus,  et  nec  bonus  nec  pas- 
tor,et8imulbonusetpastor.Sedbonussitoportet,qui 
bonus  pastor,  hic  ergo  duplici  bono  praeditus :  al- 
tero  suas  oves  cognoscit,  altero  a  suis  ovibus  cogno* 
scitur.  Nam  haud  bonus  pastor  esset,  si  uno  abun- 
daret,  et  non  altero  ;  utpote  si  vel  non  cognosceret 
oves  suas,  vel  non  cognosceretur  ab  eis.  Pasto- 
rum   quippe   alii   cognoscunt  oves  suas,  sed  non 
cognoscuntur  a  suis.  Alli  cognoscunturasuis,  sed 
non  cognoscunt  suas.  Alii  neque  cognoscuntur  a 
suis,  nec  cognoscunt  suas.  Aliiet  cognoscunt  suas^ 
et  cognoscuntur  a  suis.   Primum  fit  cum  prselati 
subditis  necessariam  exhibentprovidentiam  et  debi« 
tam  ab  ipsis  non  accipiuntobedientiam ;  secundumi 
cumprselatis  debita  solvitur  obedientia,  nec  ab  ipsis 
necessaria  subditis  impuditurprovidenfia;  tertiumi 
cum  nec  illi  providentiam  neque  isti  largiunturobe- 
dientiam;  quartum  fit  cum  et  illi  providentiam,  et  isti 
obedientiam  exsolvunt  debitam.  Sic  etenim  pastoi^ 
ovem  cognoscit,  si  ejus  necessitati  sicut  notso  sive 
commissse  dilligenter  providet.  Ovis  pastorem  agno<* 
scit,  si  ejus  voci  non  ut  alienee,  sed  ut  domestice 
incunctanter  obedit. 


LIBER  SEXTUS 

ADNOTATIONES  ELUClDATORIiE  IN  SCRIPTURAM,  TRAcTATUUM  MORAUUM 

FRAGMENTA,  ETC. 


■knki 


TiT.  1.  De  qttadruplici  potestate  Christo  data^  et^ 
quadriplici  statu  creaturarum, 
Dala  estmihi  omnis potestasy  etc.  (Matth.  xxvin). 
Magno  et  inBBStimabiligaudiomens  nostra  potesthi- 
larescere,  si  quam  eminenti  gratia  natura  humana 
de  morte  translata  sit  ad  gloriam  curet  attendere. 

Patrol.  CLXXVII. 


Duplo  euim  amplius  exaltata  est  quse  cecidit,  si  at- 
tendas  de  quo  statu  ceciderit,  et  ad  quem  ascende- 
rit.  Lapsus  enim  est  de  animali  et  moiiali  ad  mor- 
tuum.  Primus  enim  homo  factus  est  in  animam  vi- 
ventem,  id  est,  vitam  animalem ;  et  si  animalemi 
etiam  mortalem.  Et  corpus  mortuum  est  propter 


811 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


812 


peccata.  Reparatio  autem  facta  est  de  mortuo  ad  A 
immortale  et  spirituale  ;  quia  secundus  homo  in  spi- 
ritum  vivilicantcm,  hoc  est,  quidquid  mortale  ine- 
rat  immortalitale  absorbenle.  Tres  autemin  homine 
gradusconstiluo:mortalem,  mortuum,  immortalem. 
Mortuum  peccatum  dejecit  de  medio  ad  infimum, 
gratia  erexit  de  infimo  ad  summum,  ut  non  sit  re- 
gi*e8sus  de  mortuo  ad  statum  primi  hominis  anima- 
lem,  sed  magis  liat  ascensus  ad  vitam  secundi  im- 
mortalem.  Qualuor  autem  rationalis  creaturae  status 
essedjscerriunlur.  IMmus,  creaturas  misei*8e  etmor- 
talis  ;  secundus,  creatura?  beatae  sedmortalis  ;  ter- 
tius,  creatura3  miserse  licet  immortalis ;  quartus, 
creatui'£e  beatfe  et  immortalis.  In  primo  consistit  crea- 
tura  miseraetniorlalis;in  secundo,creatura  beata  et 
mortalis  ;  in  teitio,  cieatura  misera  et  immortalis ;  " 
in  quarto,  crealura  beota  et  immortalis.  Primus  sta- 
tus,  creatura  mortalis  et  misera,  est  homo  injustus: 
propter  conditionem  mortalis,  propter  pravam  vo- 
luntatem  et  peccalum  miserrimus.  Nam  peccatum 
homiuem  lacit  miserum,  ut  merito  ei  dicatur :  Mi- 
serere  auiww  tuiv,placcjis  Dod  (Eccli,  xxx).Quasi 
dicatur  :  Miserere,  licet  misera  est,  quia  beata  esse 
potest.  Secundus,  creatura  beata  et  mortalis,  homo 
justus,  morlalisexjureconditionis,beatusexhabitu 
justitise.David  enim  dicit  beatitudinem  esse  illius  ho- 
miniscui  Deusaccepto  fertjustitiam.Nambeatusju- 
8tus  vir  cui  non  imputavit  Dominus  injustitiam.  In 
hoc  enim :  Leati  suut  pouperos  spiritu^  Leali  mites 
(AIatth,\)j  et  cteteri.  Tertius,creatura  misera  et  im- 
mortalis  apostata^suntaugelihabeutesmiseriamim-  ^ 
mortalem,  velut  creatuia queo  immortaliter estmise- 
riae  deputata.  Est  enimimmortalis  propteraevum  na- 
turee  indissolubilis,  misera  vero  propter  nequitiam 
malitisB  iusolubilia.  Triaautem  suntquaB  concurrunt 
adejusmiseriam:  cruciatus  invidia^,  quo  exalieno 
uuccessu  scilicet  hominis  justi,  tabescit  iuvidia; 
tormentum  conscientisB,  quac,  acerbissima  dissec- 
tioiie  in  semetipsam  cujus  culpa  talis  facta  est, 
nova  rabie  grassatur  ;  imminentis  terror  gchennae, 
qu8B  ipsos  excutiat.  Quartus  status  est  creatura  bea- 
ta  et  immortalis,  angelicus  spirituS;  quaa  contem- 
platione  Crcatoris  beata,  perennitate  vitse  et  immor- 
talis.  In  primo  crgo  slatu,  creatura  misera  et  mop- 
talis,  est  homo  injustus.  In  secundo,  creatura  beata  j^ 
et  moilalis,  homo  justus.  In  tertio,  creatura  misera 
et  immortalis,  spiritus  apostaticus.  In  quarto,  crea- 
tura  beata  et  inunorlalis,  angelicus  spiritus.  Homo 
quoque  quadripartit»  creatura)  statui  congruit. 
Quadripartita  est  potestas,  quaj  Christo  glorificato 
data  est.  Acccpit  cnimpotestatem  justificandi,  quoe 
creaturam  mortalem  et  miseram,  beatam  faceret, 
et  vivificandi,  qua  bcatam  et  mortalem,  beatam  et 
immortalem  conslitueret,  et  judicandi,  qua  beatam 
immortalem  a  misera  et  mortali  discerneret,  et 
glorificandi,  qua  discretam  Judicio,  gloriosam  et 
immortalem  eflicerel.  De  prima  dicitur:  Filius  ha^ 
betpolestatom  dimittondi peccata  (Matth,y  xi).  Dese- 
^unda:  Potestatcm  habeo  poneudi  auimam  meam 


(Joan,  x).  Detertia:  Timeie  eum  qui  potestatem  ha- 
bet  corpus  et  animam  mittere  ingehenDam(Mattb,  x). 
De  quarta:  Sicut  dedistiei  potestatem  omnis  carnis, 
ut  omne  quod  dedisti  ei,detillis  vitam  oBternamiJoaD, 
XVII).  Prima  quidem  a  misera  et  mortali  tollit  im- 
pietatem;  secunda  a  misera  et  mortali  excludit  im- 
mortalitatem  ;  teHia  discretse  a  misera  et  immortali 
quae  mutari  non  potest;  commutandi  in  melius  do- 
nat  possibilitatem ;  quarta  jam  assumptae  in  glo- 
riam,  lucis  inacessibilis  exhibet  charitatem.  I^ma 
ergo  sanat  interius,  secunda  exterius.  llla  culpam 
amovens,  heec  pGenani,  eam  quse  ex  peccato  ac- 
cidit  corporaliter,  non  illam  quse  post  corpus  im- 
minet  aeternaliter.  Nam  ab  hac  tertia  quee  sequitur, 
potestas  judiciaria  discernitalios  ad  eam  perhanc 
mortalitatispoDnam  nascendo,  alios  item  ab  ea  quasi 
instanti  pariter  eximendo.  Optimum  ergo  et  justum 
est,  ut  omne  genullectatur  coalestiumy  terrestrium, 
et  infernorum,  in  nomine  Jesu  {Fhilip,  ii).  Quem 
propter  passionem  videmus  gloria  et  honore  coro- 
uatum :  coelestiumy  propter  potestatem  glorificandi; 
terrestriumf  propterpotestatemjustificandi ;  iii/er- 
noruuif  propter  potestatem  judicandi  mortuorum 
et  vivorum.  Propterpoteslatem  vivificandi,  creatura 
misera  vel  injusta  et  mortalis  amplectetur  et  diligat 
potestatem  justificandi.  Creatura  Justa  et  uiortaiis 
pra^stolctur  fideliter  potestatem  vi  vificandi.Creatura 
misera  et  immortalis,  experiatur  potestatem  judi- 
candi.  Creatura  beata  et  immortalis  perfruatur  feli- 
citer  potestate  gloriticandi. 

TiT.  II.  De  silentioanimso  comtemplativae, 

Factum  cst  silentium  in  csolo  quasi  media  bora 
(Apoc.  viii).  Est  silcntium  quod  est  contemplatio. 
Coclum  est  anima  justi.  Unde :  Ccelum  sedes  mea  est 
(Isa,  Lxvi) ;  et :  Civli  enarrant  gloriam  Dei  (Psal, 
xviii).  Cum  igitur  quies  contemplativee  vitse  agitur 
in  mente,  silentium  fit  in  coelo  :  quse  quia  io  prte- 
senti  non  est  perfecta,  non  hora,  sed  media  hora 
fieri  perhibetur. 

TiT.  111.  Dc  ubere  maternw  affectionis. 

CaudetecumgaudentibuSytietecumllentibus^Rom, 
xii).  Materni  breviter  exprimuntur  afTectus,  quia 
nec  dolere  nec  gaudere  parvuli  absque  ea  quse  ge- 
nuit  possunt.  Habet  enim  duoubera,  exquibus  du- 
plex  filiis  lac  porrigit.  Primum  uber  est  congratu- 
latio,  secundum  compassio.  Primum  lac  exhortatio, 
secundum  consolatio.  Ex  ubere  itaque  congratula- 
tionis  pastor  bonus  producit  lac  exhortationis  pro- 
ficientibus ;  ex  ubere  compassionis  porrigit  lac  con- 
solationis  pusillanimis  ex  vi  tentationis  concussis. 
Quauti  sunt  hodie  qui  Christi  opprobria,  sputa, 
cIavos,Ianceam,crucem,mortem  denique  in  fornace 
avaritiaB  confiant,  et  pretium  universitatis  in  mar- 
supiis  suis  includere  festinant,  et  cum  sint  de  pa- 
trimonioChristicrucifici;  nimium  inerassati,  impin- 
guati,  dilatatl,  non  compatiuntur  super  contritione 
Joseph  ?  Sed  quse  mater  est  ubera  habet  el  non 
ceasat  de  ubere  con^ratulationislacexhortationiSi 


813 


MISCELLANEA.  -  LIB    VI. 


814 


et  de  ubere  compassionis  lac  exprimere  consolatio-  A 
nis.  Gaudere  scilicet  cum    gaudenlibus,  et  flere 
cum  flentibus. 

TiT.  IV.  riesponsuin  a  triplici  spiritu  accipi, 

Ilesponsum  accipit  Simcon  a  Spiritu  sancto  (Luc. 

ii).  Aliquando  homo  accipit  responsum  a  Spirilu 

sancto,  aliquando  a  spiritu  malo,  aliquando  a  spi- 

ritu  suo.  Quando  accipit  a  spiritu  malo,  semper 

deluditur;  quando  a  spiritu  suo  ssepe  decipitur; 

quando  a  Spiritu  sancto  nunquam  fallitur.  Spiritus 

malus  semper  deludit,  spiritus hominis  stepe  decipit, 

Spiritus  sanctus  semper  bene  docet  et  instruit.  Nam 

quoties  dat  responsum,  reddit  veritati  teslimonium, 

sponsorque  et  testisde  seipsofacitjudicium.  Spiri- 

tuSf  inquit,  scrutatur  vorba  Dei  ilCor,  ii).  Datergo 

Spiritus   sanctus   responsum  per    inspirationem ,  ^ 

quam  suggerit :  testimonium  per  gratiam  quam  in- 

fundit;  judicium  per  discretionem  quam  tribuit. 

Quia  vero  mullae  sunt  suggestiones,  et  non  facile 

credendum   est   omni    spiritui,   gratia    cujusdam 

optimisaporis  bono  spirituitestimonium  reddii,  Ipse, 

inquit,  Spiritus  testimonium  rcddit  spiritui  nostro 

(Rom,  viii).  Quoniam  ipsum  gustum   a  carnis  af- 

feclionibus,  scientia  judicandi  discrevit.  Spiritus 

enim  omniajudicat  (ICor.  ii),  attingensa  fme  usquo 

ad  finem  fortiter  (Sap,  \iii).  Aspiratio  ergo  judicat, 

gratia  commendat,  scientia  discretionis  examinat. 

Quicunque  his  fulcilur  aucloritatibus  et  circums- 

tantiis,  huicsecure  assentias. 

TiT.  VI.  De  infirmo.  causa  mobi,  modico  et  remedio  ^ 

C 

morbi, 

Infelixhomo!  quis  mc  liberabit  de  corpore  mortis 
Ii^jus?  (Rom,  \\\).  Hic  quatuor  consideranda  :  in- 
firmus,  causa  morbi,  medicus  et  romedium.  Medi- 
cus  Deus,  infirmus  homo,  causa  morbiamor  mundi, 
remedium  amor  Dei.  Horum  diflerentia  haec  est  : 
Amor  mundi  in  principio  dulcis,  in  fme  amarus 
nimis ;  amor  Dei  ab  amaritudine  incipit,  finitur  in 
dulcedinem  magnam.  Unde  architriclinus  sponso  : 
Omnis  Iiomo  primum  bonum  vinum  ponit;  sed  cum 
inebriati  faerinty  tunc  id  quod  deterius  est,  etc. 
(Joan.  ii). 

TiT.  VI.  De  triplici  edirtOj  et  de  Moyse  in  fiscella 
clausOf  per  allegoriam  ad  Christum. 

Exiit  edictum  a  Cicsarc  Augusto,  etc.  (Luc.  ii).  J) 
Tria  sunt  edicta  :  Priinum  ad  liberationem,  secun- 
dum  ad  purgationem,  tertium  ad  salvationem. 
Primum  exivit  a  sapientia,  secundum  a  potentia, 
tertium  a  gloria.  Nisi  sapientia  exiret,  potentia  non 
salvaret  nos,  nec  gloria  vivificaret.  Exivit  filius  qui 
diu  latuit.  Sicut  Scriptura  ait,  Moyses  latuit  tribus 
raensibus  indomopatris  :(£^-yo(/.ii),  Ghristus  tribus 
temporibus  in  sinu  Patris  :  ante  diluvium ,  post 
diluvium,  post  legem.  Ut  exeat  texitur  fiscella 
scirpea.  Fiscella  est  Maria;  scirpea,  fragili  ex 
cai'ne  sine  nodo  culpae.  Hecens  in  aqua  rore  gratiae, 
pice  et  bitumine  linitur  ne  dissolvatur,  neve  aqua 
intret.  Duosunt  mala  hominis  :  unum  carnis,alte- 
rum  spiritus,  luxuria  et  superbia.  Gontra  luxuriam 


adhibetur  bitumen  virginitatis  ,  contra  superbiam 
pix  humilitatis ;  et  ideo  aqua  libidinis  non  potest 
influere,  quia  carnem  claudit  bitumen,  nec  superbia 
potest  dissolvere,  quia  pix  sigillat  mentem.  Audi 
vocem  bituminis:  Quoniam  virum  noncognosco(Luc. 
i).  Audi  picem  liquentem  :  Ecce  ancilla  Domini ; 
fiat  mihi  sccundum  vcrbum  tuum  (ibid).  Valida 
fiscella  interius  omne  bonum  continet  :  exterius 

« 

nullum  malum  accedit.  In  tali  vase  venit  in  -^gy- 
ptum  hujus  mundi  Dominus. 

TiT.  VII.  De  vigiliiSy  somnis  quando  ot  quibus  sur- 

gendum. 

Hora  estjam  nos  de  somno  surgore  (Rom.  x\\\). 
Tria  ponil  :  horam,  somnum,  et  surgere.  Fuerunt 
quasi  cujusdam  noctis  tenebrosse  vigiliae  tres.Prima 
in  paradiso,  in  qua  diabolus  tribus  modis  tentat  et 
supei-at :  per  avaritiam,  per  vanam  gloriam ,  per 
gulam.  Secunda  in  lege  naturali,  in  quibus  sunt 
tria  quibus  victus  homo  desperat  :  hostis  instantia 
per  suggestionem,  malignitas  carnis  per  concu- 
piscentiam  el  titillationem  fragilitalis,  mentis  igno- 
rantia  per  alienationem  veritatis.  Terlia  in  lege 
scripta  Moysi ,  in  qua  tria  sunt ,  per  quse  moriens 
homo  exspirat :  abusio  corporalium,  quam  faciebant 
in  manua,  dicentes  :  Hevei  tamur  ad  ollas  camium ; 
trangressio  spiritualium  mandatorum ,  dum  facti 
sunt  prsevaricatores,  obslinatio  malorum  cordium, 
saepe  etenim  correpti  pejores  sunt  facti.  Tres  simi- 
liter  sunt  species  somni :  Prima  qua  dormitat  per 
cogilationem,  tribus  modis  :  immunditia,  cum  res- 
turpes  revolvit  ;  superbia,  cum  in  proximum  se 
erigit;  concupiscentia,  cum  res  proximi  concupiscit. 
Secunda  qua  dormit  per  locutionem,  tribus  modis: 
sermone  supervacuo,  detractorio,  adulatorio.  Tertia 
quasoporaturperoperationemtribus  modis:  opere 
simulatorio,  impio,  impudico.  Dicit  igitur  :  Hora 
est  jam  nos  de  somno  surgero.  Post  tres  vigilias 
noctis  sequitur  quarta  vigilia ;  qua3  est  ab  incar- 
natione  Domini  usquo  ad  finem  saeculi.  Post  quanl 
nox  non  est,  sed  dies  perpetua  :  Nox  enimprsBcessil; 
dies  autem  appropinquavit  (Rom.  xiii).Quarta  vigilia 
noctis  qua  Dominus  venit  super  aquas,  tripartita 
est,  tribus  principaliter  horis  distincta.  Prima  hora, 
tempore  martyrum,  obstrepentibus  haereticis ;  se- 
cunda,  tempore  confessorum,  pullulantibus  hypocri- 
tis ;  tertia  erit  cum  refrigescet  charitas  multorum. 
In  his  et  in  illis  sicut  per  tres  vigilias  dormitavimus, 
dormivimus  et  soporati  sumus.  Sic  quarta  vigilia, 
tribus  modis  oppositis,  de  somno  surgimus,  trium 
vigilantium  intenlione ;  qui  sunt  spirituaUs  puritas, 
contra  immunditiam;  spiritualis  paupertas  contra 
concupiscentiam ;  oris  custodia  contra  linguee  vi- 
tium :  idque  tribus  modis :  ostium  ut  sit  circumstan- 
tise,  contra  sermonem  supervacuum ;  laus  ex  amorei 
contra  detractorium;  veritas  in  ore,  contra  adula- 
torium.  Tribus  modis  etiam  vigilare  excitamur  in 
operis  exhibitione,  per  tres  monitores  :  qui  sunt 
veritas  actualis  contra  opus  simulatorium,  pieta^ 


815 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


8t6 


maternaliscontraimpiumySinceritas  corporaliscon-  A 
tra  impudicum. 

TiT.  Wll.De  triplicijugo  suavi  etonere  levi,  obe^ 
dientisd  et  inoJbedientise, 
Jugum  meum  suave  est^  et  onus  meum  leve  est 
{Matth.  xi).  Jugum  vel  onus  suave  est  triforme. 
Piiroum  timoris  gehennse,  secundum  regularis 
disciplinee,  tertium  dilectionis  et  gratise  Primum 
sustinent  qui  tantum  timore  gehennalis  poenoB  ma- 
nus  suas  coercent  a  prava  operatione;  secunduni 
portant  qui  timore  temporalis  poenae  et  amore  prae- 
sentis  commodi,  corda  sua  reservant  a  pravc  co- 
gitatione ;  tertium,  illi  qui  sola  Dei  dilectione  de~ 
clinant  a  malo  et  faciunt  bonum.  Primi  sunt  servi, 
secundi  mercenarii,  tertii  sunt  filii.  Primum  servos 
excitat,  secundum  mercenarios  confortat,  tertium  n 
filios  coroboraty  quia  primi  initiant,  secundi  pro- 
ficiunt,  tertii  perseverant.  Sicut  autem  obedienlise, 
ita  et  inobedientiee,  triformc  est  jugum.  Primum 
iniquitatis  et  malitiae  quae  est  luxuria,  in  quo  Sa- 
lomon  subjugatur ;  secundum  prosperitatis  et  abun- 
dantiee ,  in  quo  dives  purpuratur^tertiumafflictio- 
nis  et  miserise,  in  quo  Ochozias,  postquam  cecidit  per 
cancellos,  consuluit  Beelzebub  deum  Accaron  {IV 
Beg.  i). 

TiT  IX.  De  triplici  divince  gratioe operationo. 
Quid  habes  quod  non  accepisti^  (Cor.  iv).  Crea- 
rils,  sanariSy  salvaris.  Qui  recte  sapiunt  hanc  tri- 
plicem  divinae  -  gratise  coniitentur  operationem. 
Prima  est  formatio,  secunda  reformatio,  tertia  con- 
summatio.  PrimoinDeoChristo  formamur,  secundo  q 
per  ipsum  reformamur,  tandem  per  ipsum  et  cum 
ipso  consummabimur.  Siquidem  quod  non  erat  in 
illo  creari  oportuit ;  quod  erat  et  deformatum  erat, 
performanreformari,  et  membra  non  nisi  a  capite 
perfici;quod  erit  cum  occurremusin  virum  perfectum 
et  mensuramsetatispIenitudinisChristi  {Ephcs  iv). 
Quando  apparebit  Christus  vita  nostra  tunc  et  nos 
apparebimus  cum  Jpso  in  gloria  {CoJoss.  iii).  Oeatio 
ergo  fit  sine  nobis;  consummatio  de  nobis  :  neutra 
a  nobis.  Sola  reformatio  quodammodo  fit  nobiscum, 
propter  consensum  voluntarium.  Unde  reputatur 
inter  merita,  quse  sunt  jejunia  nostra,  vigiliae,  opera 
misericordise,  et  csetera  virtutum  exercitia,  quibus 
constat  nostrum  interiorem  hominem  renovari  de 
die  in  diem.  D 

TiT.  X.  De  equi  boni  conditionibus. 
Equus  nobis  exactiori  diligentia  perquiratur, 
quem  ipsa  pulchritudo  commendet  aspectu ;  post 
omni  vitia  mundum,  inspectio  diligens  approbet ; 
feratur  per  planum,  nec  sessorcm  qualibet  insequa- 
litate  concutiat,  nec  celeritatem  retardet  sequalitas. 
Nec  pes  aliquo  reversus  unquam  cespite  offendat. 
Non  sit  opus  eum  vel  freno  cohibere,  vel  urgere 
calcaribus,  qui  tanta  facilitate  cuilibet  mancipetur 
obsequio,  ut  omnem  sessoris  explorare  videatur 
affectum.  Denique  tanta  progessus  ejus  suavitate 
procedat,ut  quiinsidet  non  incedere  sed  labi  videa- 
tur^  non  se  tam  equo  vehi,  quam  navicula  subvehi 


arbitretur.  Quae  omnia  corpori,  quo  tdnqnam  equo 
utitur  anima,  applicari  moraliter  possunt. 
TiT.  XI.  Qualis  sit  rector  erga  subditos. 

(Jlurandumestutrectorem  subditis  etmatrempie* 
tasetpatremexhibeatdisciplina.EtinterhsecsolIici- 
ta  circumspectione  providendum  ne  autdistrictiori- 
gida,  aut  pietas  sit  remissa,  ut  insit  et  juste  con- 
sulens  misericordia,  et  pie  sseviens  disciplina.  Hinc 
semivivo  vinum  et  oleum  adhibetur,  ut  per  vinum 
mordeantur  vulnera,  per  oleum  foveantur,  et  si  in 
vino  morsus  severitatis,  etinoleo  mollities  pietatis, 
fiatque  ex  utroque  temperamentum  quoddam.  Quo 
vidclicet  nec  multa  asperitate  exulcerentur  subditi. 
nec  nimia  lenitate  solvantur.  Unde  in  arca  fa  deris 
cum  tabulis  virga  simul  et  manna  est  quia  cum 
Scripturse  sacrae  scientia  in  arca  pectoris  sicut  est 
virga  districtionis,  sic  et  manna  dulcedinis.  Hinc 
David  :  Virga  tua  et  baculus  tuus  ipsa  me  consolata 
sunt  {Psal.  xxii).  Virga  enim  percutimur,  baculo 
sustentamur.  Sit  ergo  districtio  virgse  quse  feriat ; 
sit  et  consolatio  baculi  quse  sustentet ;  sit  amor,  sed 
non  omolliens ;  sit  rigor,  sed  non  exasperans  ;  sit 
zelus  non  immoderate  sseviens,  et  pietas  non  plus 
quam  expediat  parcens. 
TiT.  XII.  De  galii  et  prsedicatoris  consimili  ofRcio. 

Galus  priusquam  cantet,  alas  excutit  et  se  feriens 
vigilantiorem  reddit  quia  praedicator  prius  sel^onis 
actionibus  exercet,  ne  in  semetipso  torpens  opere, 
alios  excitet  voce,  ut  quod  locuturi  sunt,  opere 
clament,  etvoce,  etsiccseterosadvigiliasvocent.IIIi 
profuadiori  hora  noctis  valentiores  et  productiores 
circa  matutinum  leniorem  vocem  reddunt;  quia 
iniquis  alta  voce  terrores  intonant,  luci  propinquan- 
tibus  blanda  de  praemiis  proferunt. 

TiT.  XIII.  De  quatuor  considerandis, 

Quatuor  consideranda  occurrunt  :  ut  considei^es 
te,  quse  sub  te,  quae  circa  te,  quse  supra  te.  A  te  tua 
consideratio  inchoet,  ne  frustra  eKtendaris  in  aliate 
neglecto.  Quid  enim  tibi  prodest  si  universum  mun- 
dum  lucrareris,  teipsum  perderes  ?  Si  sapiens  sis, 
totum  tibi  conducet  ad  sapientiam;si  tibi  non  fueris, 
et  noveris  omnia  mysteria,.  lata  terrse,  alta  coeli, 
profunda  maris,  si  te  nescieris,  eris  similis  aedifi- 
canti  sine  fundamento,  ruinam  non  structuram  fa- 
ciens.  Sapiens  sibi  sapiens  erit,  et  bibet  de  fonte 
fidei  ipse  primus.  Ate  proinde  tua  coasideratioin- 
choet,  et  in  te  finiatur;  quocunque  evagetur  ad  te 
revocaveris  eam  cumsalutis  fructu.Sume  exemplum 
de  summo  omnium  Patre,  Verbum  suum  et  emit- 
tente  et  retinente.  Verbum  tuum  est  consideratio 
tua,  sic  exeat  ut  te  non  deserat.  Et  hsec  tua  conside- 
ratio  in  tria  dividitur,  uti  consideres  quid,  quis, 
etqualis  sis,  quam  benignus  et  mansuettts  et  similia. 
Homo  juxta  philosophos  est  animal  rationale  et 
mortale.  Hsecduo  consideranti,  istibifructus  occar. 
rit,  ut  mortale  quod  in  te  est  rationale  humiliet ;  et 
rursus  rationale  mortale  confortet  :  et  neutrum  ne* 
glectum  erit  bonum.  Circumspecte  considerato  quid 
sisy  natura  occurrit  qua  es  homo.  Pecunctanti  quis  ? 


«17 


MISCELLANEA.  -  LIB.  VI. 


81& 


Personsenomenoccurrit^quiaesvelmonachussim- A  ris,  peccata  quibus  cseci  facti  sumus  qusBrat,  in- 


plex,  vel  pastor,  vel  episcopus.  Quid  ad  te  horum 
principaliter  pertinet,  sive  quod  nactus  sive  quod 
natus?  Hoc  ergo  consideres  maxime  quod  maxime 
es.  Nec  modo  quod  natus,  sed  qualiter  natus.  Nudus 
egressus  es  de  utero  matris.  Nunquid  infulatus  ?  Si 
consideres  qualis  sis,  occurit  homo  dolens,  quia 
homo  sis,  erubescens  quod  nudus,  quod  natus  sis 
plorans,  murmurans  quod  sis  natus  ad  laborem  non 
ad  honorem.  Ita  tibi  sume  formam  tam  de  condi- 
tione!originis  quam  de  sacramento  redemptidnis, 
quia  auctor  naturae  summa  imaque  consociat  in  sui 
persona;  lumen  Yerbumque  temperat.  Tu  altus  se- 
dens,  non  alta  sapiens  sis,  sed  humiliadete  sentiens 
humilibus  consentias.Proinde  si  consideres  quantus 


veniat  et  purget,  ut  sic  illuminatus  dicat:  Lumen  ad 
reveJationcm  gentiuniy  etc.  {Luc.  ii).  Purificatiautem 
facimus  secundam  cum  floribus  et  palmis.  Arbores 
prius  folia,  deinde  flores,  et  tandem  producunt 
fructus.  In  folio  initium  boni,  in  flore  promissio 
primi,  in  fructu  perceptio.  In  floribus  prsBcedimus, 
si  bonis  initiis  spe  praemii  ad  aeternitatis  fmctum 
tendimus.  Palma  [non  nisi  centenaria  fructificat, 
significatque  palma  victoriam.  Centesimus  fructus 
vitam  seternam  significat.  Palmam  portat  in  palma, 
qui  in  bonis  de  diabolo  triumphat,  et  eeternse  vit» 
fructum  exspectat.  Sequitur  processio  in  crucibus 
et  vexillis.  In  cruce  carnis  afflictio,  in  vexillis  men- 
tiselevatio;  crucibus  vexilla  addimus  cum  ex  carnis 


siSy  cogita  et  qualis,  et  maxime  monstruosa  rcs  est  ^  maceratione  ad  cordis  magnificentiam  proficimus. 


grandissimus  animus  et  infirmus,  sedes  prima  et 
ima,  vana  lingua  et  magniloqua,  et  manus  otiosa, 
sermo  multus,  et  fructus  nullus;  vultus  gravis,  et 
actus  Icvis;  ingens  auctoritas^  et  nutans  stabilitas. 
Considerandum  ergo  quid  sis,  ut  te  in  te  teneas,  non 
ambulans  m  magnus  neque  in  mirabilibus  super  te, 
neque  sub  tc  in  profundum,  quia  locus  medius  est 
tuus,  et  virtus  est  ut  qui  fis  sentiens,  non  decus 
tuum^  sed  ministerium  datum  consideres.  Propheta 
cum  similiter  elevaretur  audivit:  Ut  evellasetdes- 
truas,  et  oedifices  et  plantes{Jer,  i).  Rusticares,  in 
sudoris  autem  shemate  quidamlaborspiritualisnon 
honor  expressus  est.  Ut  enim  rusticum  facias  opus, 
prophetse  barculo  opus  est,  non  sceptro.  Attendas 
regimini  non  imperaturus,  sed  vitia  exstirpaturus. 
Illius  tenore  contentus,  curam  haereditabit  et  ope- 
ram,  non  gloriam ;  sed  et  duritias  pro  blanditiis. 
Cathedra  episcopalis  specula  est ;  inde  superinten- 
dens  sonans  episcopi  nomen,  ofQciumsignificatnon 
dominium.  Tertise  considerationi  adjiciendum,  qua- 
lis  sis  in  condonandis  injuriis,  qualis  inulciscendiS; 
quam  in  utroque  providus  loci  et  modi  observator, 
qualis  in  prosperis,  qualis  in  adversis,   qualiter 
constans  in  propriis  injuriis,  condolens  in  alienis. 
Magnus  est  qui  incidens  in  adversa,  non  excidit  vel 
parum  a  sapientia;  major  qui  cum  prsesens  felicitas 
sibi  arrisit,  illi  non  arrisit.  Facilius  enim  contraria 
fortuna  quam  prospera  sapientia  retinetur. 


Prima  processio  fit  de  domoin  templum,  secundade 
vico  in  civitatem,  tertia  [de  terra  in  coelum.  Domus 
est  maqsio  usibus  destinata  propriis;  templum,  do- 
mus  divinis  dedicata.  Conscientia  ergo  immiinda 
domus  est,  mundatemplum,  et  ita  prima  processio, 
ab  immunda  incipiens  conscientia,  in  ipsius  mundi- 
tiam  terminatur.    Vicus   vero  habitatio  immunita. 
Secunda  ergo  processio  a  pusillanimitate  spiritus 
et  tempestate,  modo  ejusdem  terminatur  securitate. 
Ultima  fit  de  terra  ad  coelum :  de  loco  afflictionis  et 
miserise  ad  locum  jucunditatis  et  gloriae.  In  prima 
processione,  hic  adsuntpuer  et  puella,  indesenex 
et  vidua.  In  puero  lacrymae  et  moeror,  in  puella  pu- 
dor,  in  sene  tremor,  in  vidua  notatur  dolor.  Eget 
omnino  purificationis  nostrse  festum  talibus  culto- 
ribus  ex  recordatione  peccatorum   lacrymantibus, 
erubescentibus,  trementibus  et  dolentibus.  Nam  ta- 
lium  est  circumducere  processionem  cum  immola- 
tione  in  templo  vociferationis.  In  secunda  proces- 
sione,  hinc  videre  est   discipulorum  ccetus,  inde 
utriusque  sexus  turbam,  quae  convenerat  ad  diem 
festum.  Recipit  hsec  pueros,  adolescentes,  setate 
maturos.  In  primis  virtutis  inchoatio,  in  secundiB 
promotio,  in  tertiis  notatur  perfectio.  Cumhis  opor- 
tet  procedere  qui  vult  sanctam  ingredi  civitatem. 
Ultima  processio  recipit  solos  perfectos,  hinc  viros 
angelicos  descendentes  et  Galilaeos  sursum  inten- 
dentes:  medium  Jesum  a  terra  sublevatum,  a  nobe 


TiT.  XIN.  De  tribus  suppUcationibus,  seu  roga-  p.  susceptum,  et  in  coelum  assumptum.  Primi  sunt 


tionibus  principalibus, 
Tres  sunt  principales  processiones :  Prima  in 
Purificatione  beatae  Marise  cum  cereis  ac  lucernis  ; 
secunda  in  ramis  Palmarum,cumfloribus  etpalmiS; 
tertia  circa  Ascensionem  Domini,  cum  crucibus  et 
vexillis.  In  duobus  autem  consistit  purificationis 
nostrse  festum:  in  emundanda  conscientia  propter 
Deum,  et  fama  propter  proximum.  Gonscientia  a 
manifestis  et  occultis.  Unde:  Amplius  lava  mey  Do- 
minCf  abiniquitate  mea,  etc.  {PsaL  h),  Ecce  de  mani- 
festis.  Et :  Ab  occultis  meis  munda  me  {Psal.  xviii). 
Ecce  de  occultis.  Fama  quoque  mundanda  et  prote- 
genda  a  vera  etfalsainfamia.  Inhisopus  est  lucerna, 
id  est  prudentia  multa  quse  msecretioribuset  obscu- 


boni  doctores  ;  secundi  boni  auditores ;  tertii  eo8 
qui  ex  his  et  illis  in  coelum  recipiuntur  designant. 
In  secunda  processione  opus  est  aut  turture  aut 
columba;  uterque  gemitum  pro  cantu  habet.  In 
cantuturturisgemitumpropeccatis;  unde  solitadi- 
nem  amat.  In  cantu  columbse  notamus  gemitum  pro- 
dilectione  patrise :  unde  congregationem  amat.  Hoc 
opus  in  processione  expiationis.  In  secunda  puUo  et 
asina  quae  sunt  minora  subselliorum  et  clitellatorum 
genera.  In  asina  humilitas,  in  pullo  humiliatio.  Hu- 
militas  qua  quisque  intus  vilescit  sibi  in  oculis  Dei  ; 
humiliatio  ejus  eiTectus,  quasi  exterius  se  abjicit  in 
oculisproximit;  multi  enim  sunt  exterius  abjecti  qui 
vere  humiles  non  sont.  Hi  in  pullo^  nQaiaa&v^  ^- 


819 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


820 


dent.  Alii  infirmilatem  suam  agnoscunt ;  sed  dum  A  annuntiatis^  sanguinom^  inquit  Dominus,  de  inanu 

forishumiIiaerubescunt,asinam,nonpullumhabent. 

Dominus  non  nisi  in  his  subselliis  sedet,  quia :  Ad 

quem  respiciamy  nisi^  ad pauperculum  et  contritum 

spiritu,  et  tremontem sermones  meos?  {Isa.  lxyi).  In 

tertia  fit  processio  in  luba  et  cymbalo.  Cymbalum 

estjubilationis,  tuba  admirationis.  Cymbalumaqua- 

cunque  parte  percutiaturidipsum  resonet.  Multiplex 

percussio,  simplex  resonantia,  ut  et  nos  quomodo- 

cunque  etubicunque  feriamur,  non  nisi  in  cymbalis 

benesonantibus  et  jubilatis,  solam  Dei  laudem  re- 

sonemus,  intendentes  in  tubam  admirationis. 

TiT.  XV.  Forma  exordiendi  sermonis, 
In  auribus  tam  prudentiam,  tamque  venerabilium 
personarum  quemlibet  mihi  timeo  usurpare  sermo-  B 
nem,  qui  nihil  penes]  me  nisi  conscientiam  habeo 
peccatricem,  minorem  scientiameteloquentiamim- 
perfectam,  cui  opportunius  esset  silere  quam  loqui, 
pasci  quam  pascere,  aures  vobis  potius'exihere 
quam  linguam.  Sed  quis  sum  qui  mandatis  Domini 
mei  audeam  obsistere  ?  Multa  de  me  mihi  fiducia  ; 
verum  ad  sanctitatem  prajcipientis  et  ad  merita 
vestra  convertor,  cui  necesse  est  obedire  exregula  ; 
idque  sine  mora.  Nam  os  meum  obedientise  neces- 
sitas  aperit,  utinamque  illud  merita  vestra  adim- 
pleantgratia  ejus,  qui  ait:  Aperi  [Dilata]  os  tuum, 
et  ego  impJebo  illud  {PsaL  lxxx). 

TiT.  XVI,  Ad  pastores  etproelatos  sermo  de  offi- 

cio  pastorali, 

Videte,  fratres,ministeriumvestrum,  judicateju- 
dicumDomini,  quia  judices  ssBcuIipositiestis,  non 
criminum  ad  occidendum,  sed  vulnerum  ad  sanan- 
dum.  Videte  languidum  in  manibus  vestris,  quem 
vobis  misericors  ille  Samaritanus  commisit :  pro 
quo  pretium  ab  eodem  accepistis  ne  de  vestro  constet 
curatio  ejus.  Habetis  duos  nummosindupIiciTesta- 
mento :  Veteris  monetse  nnum,  novse  alterum ;  ut 
qusefovent.  Prima  adputridapurganda;  secunda  ad 
viva  confirmanda.  Hi  sunt  duo  gladii  quos  Petrus 
parat  in  passione  Domini.  Primus  est  increpatio ; 
secundus  exhortatio.  Unus  quo  ab  Ecclesia  putrida 
membra  resecantur  ;  alter  quo  sana  a  vulneribus 

defensantur.  Hoc  Petrus  vobis  reliquit,  ut  vitia  ho-  ^  gehonnnm  (MRttli.  x).  { 
minumferiatis;  sedcumfei*voremPetri,h£eredes  ejus  cidit,  et  discernit :  per 
et  imitatores  esse  velitis.  Christus  in  oculis  vestris 
crucifigitur,  et  vos  gladiumj  in  vagina  habetis?  Quid 
iuhristianus,  nisi  corpus  Christi,  cum  ipsa  dicat  : 
Quod  uni  ex  minimis  istis  fecistis,  milii  fecistis 
(Mattb.  xxv).  Quid  pigri?  quid  timidi  estis?  Forle 
quia  non  statis  sicut  Phinees,  iram  Domini  non 
placatis  utcessetquassatio.  Forte  quia  discubuistis 
ad  ollam  Pharaonis,  saginem  diligitis,  pigrum  est 
vobis  ad  bellum  surgere.  Forte  quia  lac  diligitis  et 
lanam,  non  oves  pascitis,  sed  vosmetipsos,etfugiti8 
veniente  lupo,  quia  de  ovibus  non  curatis.  Saltem 
silac  ovium  comeditis,  camem  servate.  Si  fructum 
pro  custodia  quaeritis,  ipsas  tamen  oves  non  occi- 
datis.  An  non  occiditis?  Si  eis  iniquitatem  suamnon 


tua  requiram  {Ezecb.  iii).  Bonus  pastor  Christus 
etiam  carnem  suam  ovibus  dedit  edendain,  ut  ens 
reficeret,  et  vos  quomodo  pretium  pro  gratia  acci- 
pientes  et  lupi  facti,  ipsas  oves  necatis?  Viu  pastori- 
bus  malis,  qui  p;:scunt  semetipsos  non  oves,  qui 
sicutmercenarii,videnteslupumvenientem,fugiunt 
non  mutando  locum,  sed  subtrahendo  auxilium.  Si 
ergo  pastores  estis  vigilate  super  gregem  vestiaim. 
Ascendite  ex  adverso,  et  date  vos  muinim  pro- 
domo  Israel.  Et  quasi  boni  canes,  latrate  circum 
caulas  Ecclesise  vocibus  confidentiae,  ut  timeant  la- 
niatores  lupi,  et  oves  securae  permaneant,  et  vos, 
pro  bona  custodia,  pretium  condignum  accipere 
mereamini. 

TiT.  XVII.  De  verbi  Dei  effwacia. 
Vivus  est  sormo  Domini  ot  efficax^  etc.  (Hebr.  iv). 
Sermo  Domini  vivus  est  et  multiplex,  quia  loquitur 
per  homines,  loquitur  et  per  se  :  per  homines  mul- 
tos,  per  seunum.  Videamus  magnum  sacramentum. 
Verbum  Dei  humana  carne  vestitum  semel  visibile 
apparuit:  quotidie  idipsum  iterata  voce,  conditum 
ad  nos  venit.  Humanitatem  Christi  mali  non  solum 
videre,  sed  etiam  occidere  potuerunt.  Quotidia  ser- 
monemDei  mali  audiuntet  contemnunt.  Quemadmo- 
dumautemillinonoccidissent,  si  cognovissent;  ita 
isli  nequaquam.  verba  Dei  audita  contemnerent,  si 
virtutem  eorum  interno  sapore  gustarent.  Sermo 
Dei  vivus  est,  quia  in  eo  vita  est  et  cor  vivificat. 
Q  Quod  foris  esttransit,  quod  intus  mutabilitatem  non 
recipit.  Vivus  est  ergo,  quia  non  mutatur;  efficax, 
quia  non  deficit.  Non  fallitur  judicio  promissio  ejus, 
oblivionenonmoritur,  nec  intentione  mutatur.Ope- 
ratio  ejus  difficultote  non  vincitur,  judicium  ambi- 
guitate  non  fallitur.    Veraciter   permittit,    fortiter 
facit,  subtiliter  discernit.  Vivus  est  credas  ;  efficax 
ut  speres.  Penetrabilis  in  judiciis;vivus  in  praecep- 
tis  et  prohibitionibus  :  efficax  in  promissis  et  com- 
minationibus  :  Penetrabilis  in  judiciis  et   damna- 
iionihMsipenetrabilior  omnigladio  ancipiti.Hominis 
gladius  non  nisi  hominis  corpus  incipit :   ideoque 
anceps  non  est  ?  dicitur  cnim  anceps,   qui  utraque 
parte  secat,quia  potest  animam  et  corpus  perderein 

Sive  utrumque  dijudicat.  in- 
tingens  usquo  ad  divisionem 
animoe  et  spiritus,  dum  sacrum  eloquiumnobisquae 
inter  carnalia  de  fide  repugnantiahabeaturostendit, 
compagum  quoque  et  medullarum,  quod  explanatur 
cum  subditur  cogitationum  et  intcntionum,  Primum 
est  foris  super  omnia  quasi  cutis;  deinde  delectatio 
quasi  caro  ;  inde  cohitationes  quasi  ossa  ;  tandem 
intentio  quasi  medulla.  Sicut  autem  cutis  camem 
tegit;  sic  opera  delectationem;  et  sicut  ossa  camem 
fulciunt,  sic  cogitationes  desideria  pascunt,  etsicut 
medulloe  ossibus  interiores  sunt,  sic  in  cogitationi- 
bus  latent  intentiones.Cogitationes  compages  vocan- 
tur,  quia  sicut  compago  vinculum  estquod  medium 
extrema  conjungit,  ita  cogitationes  quia  ex  deside- 
riis  nascuntur,  et  desideria  gignunt,  quodammodo 


821 


MISCELLANEA.  -LIB.  VI. 


822 


utraque,  heecnutriendo,  illa  gignendo,  conjungunt. 
Et  bene  post  divisionem  animse  et  spiritus,  id  est 
carnalium  voluntatum,  divisio  compagum,  id  est 
cogitationum  bonarum  et malarum,  quasi  perplexior 
etdifficilior  estposita ;  postremo  quasi  discretorin- 
tentionem.  His  omnibus  seci^etaest  merito  in  extre- 
mo  medullarum  divisio  posita.  Hic  autem  sermo 
Dei  dijudicando  penetrat  inlus  per  sapientiam  suam 
secreta  nostra  subtiliter  intelligendo  ;  foris  per  do- 
ctrinam  suam  utiliter  nos  illuminando,  eadem  fa- 
ciendo  intelligere.  Quia  ergo  vivus  est,  credamus 
eum  vera  promittere  ;  quia  efficax,  speremus  eum 
promissa  perficere ;  quia  penetrabilis  et  falli  non 
potest,  ofTendissoeum  doleamus,  et  de  reliquo  oiTen- 
dere  eumcaveamus. 

TiT.  XVI II.  De  Pharisaicis  sui  admiratoribuSy  et 
hypocritis  occultis  detractoribus, 
Pharisaica  jactantia  cunctos  quidam  homines 
quod  superiores  se  et  meliores  existimant,  despi- 
ciunt,  venientes  ad  eos  sub  vestimentis  ovium,  intus 
autem  lupi  rapaces  sunt :  sed  et  pulices  mordaces, 
imo  tinese  demolientes  bonorum  vitam,  cumpalam 
non  audeant,  in  occulto  corrodunt ;  si  clamorem 
invectionis  non  possunt^saltem  susurrium  detractio- 
nis  emittunt.  Quid  hujusniodi  prodest  tanta  in  suo 
victu  parcitas,  et  in  vestitu  aspcritas  illa,  et  nota- 
bilis  vilitas,  in  vigiliis,  in  jejuniis,  in  totius  denique 
vitsB  suse  singularitate  queedam  austerior  conversa- 
tio,  nisi  forte  opera  sua  faciunt  ut  vidoanturab  ho- 
ininibus  ?  (Matth,  ix).  Sed  dicitChristus  :  Amen,dico 
vobis,reccpctunt  mcrccdem  suam  (i7?iV/).TaIe8,juxta 
Apostolum;  in  hac  vita  tantum  sperantes,  misera- 
hilioressuntomnibus  hominibus  (/  Cor,  xv).  Inhac 
vita  tantuminChristo  sperat,  qui  de  Christi  servitio 
tuntum  temporalem  gloriam  qucerit.  Miser  talis  ho- 
muncio,  qui  tanto  labore  et  industria  studet  non 
esse,  vel  potius  non  videri  sicut  caeteri  hominum: 
minus  acceptus,  imo  cruciandus  graviusquam  qui- 
libet  hominum.  Siccine  non  invenitur hypocritis  via, 
ut  ita  dicam,  utcunque  tolerabilior.  ad  infernum ! 
cur  saltem  illam,  qua  multi  incedunt,  viam  latam 
quse  ducitad  mortemnoneIigunt,utveIutde  gaudio 
et  non  de  luctu  ad  luctum  transirent  ?  0  quam  feli- 
cius  est  illis:  quorum  nonest  respectusmorti  eorum^ 
et  firmamentum  in  plaga  eorum:  qui  in  labore  homi- 
num  non  sunty  et  cum  hominibus  non  /lagellabuntur! 
{PsaL  Lxxii).  Qui  etsi  peccatores,  et  pro  tempora- 
libusgaudiis  perpetuis  cruciatibus  addicti,  saltem 
abundantes  in  saeculo  obtinueruntdivitias.  Vsepor- 
tantibus  crucem,  non  sicut  Salvator  suam;  sed 
sicut  Gyremeus  alienam.  Vae  citharoedis  cithari- 
zantibus  non  velut  illi  de  Apocalypsi  in  citharis 
suis,  sed  vere,  ut  hypocritse,  inalienis.  Vaesemel  et 
vaeiterumpauperibus  superbis,  portantibus  crucem 
Christi,  non  sequentibus  Christum !  qui  cujus  pas- 
sionibus  participantur,  humilitatem  sectari  negli- 
gunt.  Duplici  contritione  conterunturquihujusmodi 
sunt.  Quia  hic  pro  temporali  gloria  se  affligunt,  et 
in  futuro  pro  interna  superbia  ab  ceterna  supplicia 


B 


A  protrahentur.  Laborant  cum  Christo,  sed  non  cum 
Christo  regnabunt ;  sequuntur  Christum  in  simulata 
Iristilia,  non  tamemChristum  consequenturin  glo- 
ria.  De  lorrente  in  via  bibunt,  sed  non  exaltabunt 
caput.  In  via  lugent,  sed  non  consolabuntur  in  pa- 
tria  :  et  merito.  Quid  enim  facit  superbia  sub  pannis 
humilitatis  Christi  ?  Nunquid  non  habet  quo  se  palliet 
humana  inalitia,  nisi  undo  involuta  fuit  infantia  Sal- 
vatoris  ?  et  quomodo  inter  praesepium  Domini  si- 
mulans  arrogantia  so  coarcta,  et  pro  vagitibus  inno- 
cenlite  malum  murmurat  delractionis  ?  An  non  illi 
superbissimi  in  psalmo  quorum /?i'oc/ii7  ex  adipe  ini- 
quitas  eorumy  multo  citius  sint  redcmpli  ab  iniqui- 
tate  et  impietate,  quam  isti  qui  latent  sub  sanctitate 
aliena  ?  (PsaL  lxxii).  Certe  minus  cst  impius  confi- 
tens  impietatem  quam  mentiens  sanctitatem,  quia 
mendacium  addens  geminat  impietatcm. 
TiT.  XIX.  De  incremento  seminis  jacti  in  terram^ 
id  est  fidei  ct  cnoterarum  virtutum. 
Sicest  rcgnum  Dei  quomadmodum  sihomojaciat 
semen  inferram,  etdormiatetexsurgat  nocteetdie 
et  semen  germinet,et  increscat  dum  nescitille,  Ultro 
enim  terrafructificnt;  primum  herbam,  deinde  spi' 
camypostea  plenum  frumentum  inspica,Etcum  ex  se 
produxerit  fructuSy  statim  mittit  falcem,  quoniam 
adest  messis(Marc,  iv).  In  cordis  ascentione  quidam 
gradus  sunt  dequibusaitpsalmista :  Ambulabuni  de 
virtutein  virtulem(PsaI.Lxxxiii),\Jnde^oh:Per8ia- 
gulos  gradus  meos  pronuntiabo  illum  (Job  xxxi). 

p  Is  quippe  pcr  singulos  gradus  suos  pronuntiat,  qui 
propter  incrementavirtutum  quje  accipit  ei  qui  do- 
dit  laudem  reddit.  Et  non  solum  de  virtute  in  vir- 
tutem  gradus  sunt,  sed  unaquaeque  virtus  quasi 
quibusdam  gradibus  augctur  et  per  incrementa  per- 
ficitur.  Est  enim  aliud  virtutis  exordium,  aliud 
profectus,  aliud  perfectio.  Si  ipsa  fides  quibusdam 
gradibusad  perfectionem  non  dcduceretur,apostoIi 
nondixissent :  Adauge  in  nobis  fidem  (Luc,  xvii).  Et 
alius,  an  crederet  requisitus,  non  respondisset : 
CredOyDomine:  adju va  incredulitatem meam  {Marc, 
ix).  Si  enim  incredulitatem  se  habere  noverat,  quo- 
modocredebat?Sedquia  fides  meritorum  gradibus 
crescit,  uno  atque  eodem  tempore  is  qui  non  plene 
crediderat,  simul  et  credebat,  et  incredulus  erat.  Hos 

{)  itaque  gradus  sub  messis  nomine,  Marcus  noster 
describit  dicens :  Sic  est  regnum  Dei,  etc.  Semen 
homo  jacit  in  terram,  cum  bonam  intentionem  cordi 
suo  inserit.  Posteaque  dormit,  id  est  in  spe  boni 
operis  quiescit;  nocte  exsurgit  ac  die,  quia  inter 
prospera  et  adversa  non  deficit  semen,  germinat  et 
crescitille,  quia  et  cum  adhuc  incrementa  sua  me- 
reri  non  valet,  virtus  semel  concepta  ad  provectum 
ducitur ;  et  ultro  terra  fructificat,  quia  praeveniente 
se  gratia  mens  hominis  spontancead  fructumboni 
operis  surgit.  Sed  hinc  eadem  terra  primum  her- 
bam,  dcinde  spicam,  deinde  plenum  frumentum 
producit  in  spica.  Ipsa  enim  invocatio  boni  operis 
instar  herbec  teneritudinem  habct,  et  ad  spicam 
pervenit,  cum  virtus  percepta  ad  perfectum  operis 


.823 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


684 


i  pertrahit.  Plerumquo  frumentum  in  spica  fructifi- 
cat,  cum  virtus  ad  robustum  et  perfectum  opus  per- 
ficit.  Producto  fructu,  omnipotens  Deas  falcem  mit- 

.  tit,  etmessemsuam  desecat,  quia  cum  unusquisque 
ad  perfecta  opera  produxerit  temporalem  vitam 
8uam,  per  emissam  sententiam  incidit,  ut  granum 
suum  ad  horreum  coeleste  perducat.  Cum  igitur 
desideria  bona  concipimus,  semen  vitae  in  terram 
mittimus ;  cum  opera  recta  concipimus,  herba  su- 
mus  ;  cum  ad  perfectum  boni  operis  conficimus,  ad 
spicam  pervenimus ;  cum  ipsius  operis  perfectione 
solidamui^  plenum  frumentum  in  spica  proferimus. 
Petrus  herba  fuit.  Cum  autem  ancillae  verba  timuit; 
viriditasadhuceratinmente,  quia  Christum  omnium 
redemptorem  credebat,  sed  flexibilis  pede  concul- 
cabatur  timoris.  In  spicam  suam  excreverat,  cum 
eum  quem  confiteri  timuerat  in  GalilaBa,  viventem 
videbat.  Ad  plenum  granum  in  spica  perveherat, 
quando,  veniente  desuper  spiritu,  itaroboratus  est 
ut  vires  persequentium  csesus  despiceret,  et  Deum 
inter  flagella  prsedicaret. 

TiT.  XX.  Dehydriis  vacuis  etplenis, 
HydrisB  aliquando  sunt  vacusB,  aliquando  plenae. 
Plen^e  autem  aliquando  veneno,  aliquando  aqua  vel 
vino.  Vacu£e  sunt  cum  pro  inani  gloria  velterreno 
oommodofiunt.  Plena  veneno,  sicum  rancoreanimi 
vel  murmure  ;  aqua  cum  ex  timore :  siquidem  per 
aquam  quidam  timor  intelligitur.  Unde  Salomon  : 
Timor  domini  fons  vitse  {Prov,  xiv).  Vino  plense 
sunt,  cum  timor  vertitur  in  amorem,  cum  charitas 

'  timorem  exdudit.  Utvacuae  sint  velvenenoplenee, 
non  vult  Dominus  ;  ut  aqua  impleantur  jubet ;  ut 
aqua  in  vinum  vertatur  facit. 
TiT.  XXI.  De  pigrOj  de  luctante  et  vincente. 
Tres  sunt :  piger,  luctans,  vincens.  De  primo  dici- 
tur :  Abscondit  piger  manus  suas  sub  axilla  {Prov, 
xix).  Luctans  audit :  Viriliter  agite  {PsaL  xxx).  Et 
vincenti  clamat  Dominus:  Vincenti  dabo  edere  de 
igno  vitsBf  quod  est  in  paradiso  Dei  mei  (Apoc,  ii). 
Pigro  ergo  est  primo  consolandum,  secundo  condo- 
lendum,  pugnanti  metuendum,  vincenti  congauden- 
dam*Primu8  habet  manusligatas,secundub  exertas; 
tertius  quietas.  Primus  insanus  sine  vulnere,  secun- 
dus  sanus  cum  vulnere,  tertius  sanus  ab  omni  vul- 
nere.  Primus  dormit  sine  spe,  secundus  vigilat  in 
spe,  tertius  gaudet  in  re.  Piger  tenet  silentium  a 
bono,  secundus  a  malo,  tertius  ab  incommodo.  In- 
commodum  dico  nocivum  corpori  et  animse,  id  est 
peccata  et  peccati  poenam.  Hoc  silentium  erit  in  vita 
beata,  ubi  servus  liber  erit  a  domino  suo.  In  hac 
enim  vita  non  est  servus  iiber  a  domino,  quia  licet 
per  poenitentiam  relinquat  peccatum  peccator,  im- 
pugnatio  tamen  peccati  adhuc  insistit. 
TiT.  XXII.  De  nocte,  cursu  ac  itineribus  ejus, 
Nox  in  suo  cursu  medium  iter  haberet  {Sap,  xiii). 
Nox  ignorantiaboni.  Cursus  noctisest  ad  defenden- 
dum  tempus  bonitatis.  Tria  sunt  itinera  noctis : 
Primum,  exignorantia  boni  errare;  secundum,  post 
cognitum  bonum  errorem  diligere ;  teHium,  in  er- 


rore  perseverare.Cum  itaque  venit  Christus,mediuin 

A  silentium  tenebant  omnia,mox  in  suo  cursu  medium 
iter  tenebat,  quia  homines  a  bono  silebanl  et  en-o- 
rem  diligebant. 

TiT.  XXIII.  De  multiplici  acceptione  Eucharistio} 

corporis  Dominici, 
Qui  semel  datus  est  mundo  in  forma  carnis,  is 
cunctis  diebus  aut  horis  datur  fidelibus  in  specie 
panis,  scilicet  in  esu  sacramenti  sui,  sed  ssepius  et 
in  cunctis  horis  devotis  datur  in  gustu  spiritus  sui. 
Primum  ad  redemptionem,  secundum  ad  sanctifica- 
tionem,  tertiumad  consolationem.  Primum  exigit  ut 
fides  sil  recta,  secundum  ut  conscientia  sit  pura,  te^ 
tiumutdevotiositpura  etprompta.  Hocmentemele- 
vat,ut  gratiae  occurrat;cor  aperit,ut  excipiat;afirectum 

B  dilatat,  ut  plurinum  inde  plus  capiat. 

TiT.  XXIV.  De  praeparamentis  ad  PuriGcationem 
Marise  digne  celebrandam, 
Sint  lumbivestriprascinctjj  etc.  {Luc,  xn).  Lumbi 
nostri  sint  praecincti,  ut  Purificationem  Marisesemu- 
lemur,  ut  sint  lucernae  ardentes  in  manibus  nostris, 
ut  gaudium  Simeonis  lumen  in  manibus,  portantis 
etiam  visibili  signo  in  nobis  prsesentemus.  Simus 
casto  corpore,  et  mundo  corde,  ut  Purificationem 
Virginis  expressius  colamus.  Simus  ardentes  devo- 
ti(»ne,  lucentes  opere,  utcum  SimeoneChristumpor- 
temus  in  manibus.  Sit  lucerna  in  corde  sit  in  manu, 
sit  in  ore.  Lucerna  in  corde  luceat  in  nobis,  in 
manu  aliis,  in  ore  proximo.  Lucerna  in  corde  pu- 
ritas  est  fidei ;  lucerna  in  manu,  exemplum  operis ; 

^  lucerna  in  ore,  sermo  sediflcationis.  Non  solum  co- 
ram  hominibus  nos  lucere  necesse  est  per  oratio- 
nem,  et  coram  Deo  per  intentionem,  sed  etiam 
coram  angelis  per  operationem.  I^ucerna  nostra 
coram  angelis  est  pura  devotio,  cum  in  conspectu 
angelorum  psallimus  sapienter,  vel  oramus  arden- 
ter.  Lucerna  coram  Deo,  simplex  intentio,  ut  ei 
soli  placeamus  cui  nos  probavimus.  Quod  autem 
fides  lucerna  sit,  testatur  Salomon :  Non  exstin- 
guetur  in  nocte  lucerna  ejus  {Prov,  xxxi),  id  est 
non  defioiet  in  tentatione  fides  ejus.Quod  opusbo- 
num  lucerna  sit,  ostendit  Dominus  :  Luceat  Inx 
vestra,  etc.  {Matth,  v).  Quod  domini  sermo  lucema 
sit  ostendit  David  :  Lucerna  pedibus  meis  verbum 

D  tuum  {Psal,  cxviii).  Quod  oratio  lucema  sit  Salomon 
notat :  Lucerna  Domini  spiraculum  vitm  hominiSf 
quod  investigat  omnia  secreta  ventris  {Prov,  xx). 
Lumen  namque  quod  nobis  orantibus  vel  psallen- 
tibus  desuper  aperitur  spiraculum  est  vit«e,  inquo 
suaviter  respiramus.  Quod  autem  dicatur  investi- 
gare  secreta  ventris,  id  est  mentis,  non  iilud  esse 
putandum  quod  Dominus  comminatur  se  scrutatu- 
rum  esse  in  lucernis ;  istud  namque  causa  cum  sit 
illuminantis,  illud  judicii  est  exquirentis.  Nam  et 
aliter  investigat  secreta  ventris  potio  medici,  ali- 
ter  gladius  carnificis.  De  intentione  dicitur :  Lu- 
cerna  corporis  tui  est  oculus  tuus{Matth,  vi).  Nobis 
ergo,  quibusardent  totlucernee,  cum  exstinctafuerit 
iucerna  hujus  vitse,  orietur    lux  inexstinguibiiis 


;82S 


MISCELLANKA.  -  UB.  VL 


826 


vitoe,  et  quasi  fulgor  meridianus  consurgetnobis  ad 

vesperam.  Et  cum  nos  consumptos  putaveris,  orie- 

nriur  ut  lucifer,  et  tenebrse  erunt  sicut  meridies. 

TiE.  XXV.  De  Iriplici  descriptione  ad  coDJugiam, 

ad  contineutiam^  et  ad  virginitatem, 

Ut  describeretur  universusorbiSfeic.(LucM).  Tri- 

plex  est  descriptio  :  Alii  ad  conjugium,  alii  ad  conti- 

nentiam,  alii  describuntur  ad  virginitatem.  In  his 

tribus  est  tota  descriptio  Christi  :  qui  non  est  in 

aliqua  istarum,  non  est  Christi,  sed  potius  ad  cen- 

sum  diaboli  pertinet.  Conjugium  comparatur  tapeti- 

bus,  qu8B  superterram  extenduntur.  Continentia  est 

cortina  dependens  in  pariete.  Virginitas   regium 

mantile  supra  quod  fercula  ponuntur.  Primum  est 

sub  pedibus  regis,  secundum  in  conspectu,  tertium 

juxta  regem  vel  circa.  Primum  ad  usum,  secundum 

addelectationem,-tertiumaddignitatem.  Primum  in 

terra  terrse  pulvere  obfuscatur ,  secundum  supra 

terram   coronatur,  tertium  coelcstia  imitaiur.  In 

conjugio  est  vinculum  spiritus  propter  societatem, 

usus  carnispropterprolem,  moderatio  cernalis  con- 

sortii  proptersuscipiendum  corpusChristi  etoratio- 

nem.  Fornicatio  est  ignis  comburens,  conjugium 

ignis  calefaciens,  virginitas  ignis  lucens,  etlevitate 

86  ad  alta  acuens  ac  agens.  Nostrum  igitur  esl  aut 

perire  incendio,  aut  evadere  remedio. 

TiT.  XXVI.  De  vocationa  Lazari  insepulcro,  mora- 

liter  alludendo  primo  ad  hocquod «  abyssus  abys- 

sum  invocat; »  deindo  de  tertia  decima  mansione 

Judworum  in  desorto,  et  quee  sequuntur, 

Lazare,  veni  foras  (Joan.  xxi).  In  hcec  vocatione 

videndum  est  quis  vocat,  quem  vocat,  et  quomodo 

vocat.  Hsec  enim  tria  in  omni  vocatione  sunt  aiten- 

denda :  qualitas  vocantis,  vocati  et  vocandi,  id  est 

vocans,  vocatum  et  vocatio.  Historialiter  Christus 

Lazarum  materialem  de  sepulcro  vocavit  materiali. 

Spiritualiter  abyssus  vocat  abyssum :  Abyssus  Dei, 

abyssum  hominis;  abyssus  sapientiae,  abyssum  igno- 

rantiae ;  abyssus  misericordiae,  abyssum  miserise. 

Venit  enim  sapientia  Dei  ad  ignorantiam  nostram, 

venit  misericordia  Dei  ad  miseriam  nostram,  venit 

Christus  sublimis  ad  limum  nostrum ,  excelsus  ad 

profundum  nostrum,  et  infixus  est  in  limo  profundi, 

ut  nos  erueret  de  profundo.  Abyssus  Christus  est, 

quia  incomprehensibilia  suntjudicia  ejus,  etinvesti- 

gabiles  vise  ejus  (Rom:  xi).  Unde  Ego  latitudo,  etc. 

(Jer.  xvn).  Abyssus  etiam  cor  hominis  pravum  et 

inscrutabile.  Et  quis  cognoscet  illud?  (ibtd.)  Unde  et 

Jonassub  personaChristi  in  \idiSs\one:  Abyssus  vai- 

Javitme, pelagusoperuit enpu t  meum(Jon.  ii).  Abys- 

sus  igitur  superior  vocai  infenorem;Christus  ho- 

minem,  dicens  :  Lazare,  veni  foras.  Quasi  dicat  : 

Abysse  malitiae  Adam,  abysse  ignorantiae,  abysse 

niseriae,  veni  foras.  Sed  unde  et  quo  de  sepulcro , 

imo  de  sepulcris?  Omneenim  peccatum  sepulcrum 

est :  ergo  quot  peccata,  tot  sepulcra.  Dimitte  mor- 

tuos  sepclire  mortuos  suos  (Luc.  ix).  Mortuus  mor- 

tum  sepelit,  cum  peccator  peccatorem  adulationibus 

pascit.  In  sepulcris  concupiscenii»  mortui  sunt  et 


A  sepulti  quibusdeditDominus  desideria  cordis  eorum. 
Decima  tertia  mansione  in  exitu  de  i^gypto  mur- 
muravit  populus  contra  Dominum  suum  et  Moysen, 
reversi  enim  sunt  corde  in  ^Egyplum  ad  ollas  car- 
nium,  caepas,  allia  et  pepones.  Nam  tertius  decimus 
numerus,primu6  a  duodecimo  doctrinse  apostolorum 
trangressionem  notat.  Inde  Christus  tertia  decima 
transgrediens,  tertia  decima  passus  est,  advespe- 
ram  fecit  pro  nobis  sacrificium  vespertinum,  ut  de 
vespere  mortis  duceret  nos  ad  matutinum  vitae.  In 
hujusmodi  sepulcris  fetebat  quatriduanus.  Prima 
dies  mortis  nativitas  carnalis  ;  quia  homo  nascitur 
ad  laborem,  repletus  multis  miseriis.  Unde  :  Qais 
me  liberabit  de  corpore  mortis  hujusf  (Rom.  vii). 

_  Secunda  transgressio  legis  naturalis ;  tertia  scriptae 
legis ;  quarta  datae  gratiae.  Ecco  jam  fetot.  Hunc 
tamen  vocat  de  abyssis  terrae.  Unde:  Z>0  abyssts  terrm 
iterum  reduxisti  me(Ps.  lxx).  Primo  in  corpore,  ite- 
rum  in  anima.  Primo  de  peccato  originali ;  interum 
de  actuati.  Primo  in  te  capite  nostro,  cum  naturam 
nostram  de  morte  suscitasti ;  iterum  in  membris , 
cum  nos  morte  peccati  liberasti.  Semel  in  spe,  ile- 
rum  in  re  de  abyssis  terrae  ad  abyssum  coeli  reduxi- 
sti.  Tres  autem  sunt  abyssi  vitae,  prima  profunda , 
secunda  profundior,  tertiaprofundissima.  Peccatum 
in  cogitatione,  operatione,  consuetudrne.  Mortuus 
in  domo,  in  porta,  fetens  in  sepulcris.  Ab  hac  tri- 
plici  abysso  poslulat  liberari  Propheta :  Non  me  de- 
mergatf  inquit,  tempestas  aquse,  perinquam  cogita- 

C  tionem,  neque  absorbeat  me  profundum^  perpravam 
operationem,  noque  urgoat  super  me putens  os  sum, 
perobstinatamconsuctudinem(Psa7.Lxviii).Lazare, 
veni  foras.  Qua?  per  me,  quia  ego  sum  via  (Joan. 
xiv).  Quo?  ad  me,  quia  ego  sum  patria.  Veni  per  me 
hominem,  ad  me  Deum.  Unde  vocatur?  de  peccatis. 
Qua?  per  Christum  hominem  ad  Christum  Deum. 
Vocat  igitur  abyssum  de  abyssis,  et  per  abyssum. 
TiT.  XXVII.  Quod  multiplici  rationo  Maria  dica- 
tur  virga,  et  Christus  flos  ejus. 
Virgo  Dei  genitrix  virga  est,  flos  filius  ejus.  Per- 
quam  convenienter,  fratres  charissimi,  dicitur  virga, 
beata  virgo  Maria.  Est  enim  virga  recta,  virga  ere- 
cta,  et  in  ccelum  usque  porrecta.  Virga  gracilis, 

Tj  virga  fragilis,  virga  flexibilis,virgafrondo8a,  virga 
florigei*a,  virga  fructifera  :  Recta  per  fidein,  erecta 
per  spems  porrecta  per  longanimitatem,  per  humi- 
litatem  gracilis,  per  mansuetudinem  flexibilis,  per 
virginalem  conceptionemflorigera,  perpartumsalu- 
tis  fructifera.  Gracilis,  per  abjectionem  sui,  fragilis 
per  despectionem  mundi,  flexibilis  per  compassio- 
nemproximi,  frondosa  per  gratiam  devotionis,  flo- 
rigera  per  graiiam  virginitatis,  fructifera  per  prae- 
rogativam  fecunditatis.  Praerogati  va  fecunditatis  fuit 
quia  talis  taliter  talem  genuit.  Qualis?  virgo  conce- 
pit,  virgo  peperit,  virgo  permansit.  Qualiter?  Angelo 
nuntianie,  Spiritu  sancto  operante,  virtute  Attissimi 
obumbrante  Qualem  ?  Sanctum  sanciorum,  Regem 
saeculorum,  Dominum  angelorum,  Regem,  denique 
regnum,  et  Dominum  dominorum,  onieum  Virginiflj 


837 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


828 


matris,  unigenitum  Dei  Patris,  Deum  et  Dominum  A  ^o/i/esinterprotatur.VisscirequalesconfessoresHe- 


majeslatis.  Virgo  Dei  genitrix,  virga  ost;  flos  fillus 
eijus,  quam  bene  quam  recte  dicitur  flos?  quia  ex 
virga  virgine  pi*0(iucitur.  Quid  flore  tenuius?  Quid 
flore  teno4*ius?  Quid  ad  tactum  lenius?Quid  ad  fe- 
rendum  levius?  Quid  flore  speciosius?  Quid  flore 
fragrantius  ?  Quid  flore  fructuosius  attendimus?  In 
flore  itaque  cst  mellincatio,  ex  flore  fructificatio,  ex 
flore  favus  et  fructus.  In  favo  mel  et  cera,  in  fructu 
potus  et  esca.  Di  parva  sunt  ista,  addo  quod  et  in 
flore  medicamenta.  Quid  flore  tenuimus  cum  astrin- 
gitur?  Quid  tenerius  cum  atteritur?Quid  lenius  cum 
attroctalur?  QuiJ  ievius  cum  porlatur?  Quid  spe- 
ciosius  cum  aspicitur?  Quld  fragrantius  cum  odo- 
ratur?Quid  utilius  si  elTectus  attendantur?  Septem 


rodes  habeat  rex  superbus?  Noa  sum,  inquit  ul 
cwteri  homwes  raptores,  (Luc.  xviii).  Talium 
Hierosolyma  turbatur  cum  eo.  Vis  audire  quales 
habeatChristus?  Kijnsnn,  inquit,  mfnimns  aposto- 
lorum.  etc.  (lCor,  xv).  Excelsus  Dominus  humiliata 
respicit  {PsaJ.  cxxxvii),  parvulos  queerit.  SinitCy 
mquiiy  parvuios  venire  ad  me^  etc.  {Matth.  xix).  Su- 
perbus  Herodes  humilia  despicit,  ambulans  in  ma- 
gnis,  et  mirabilibus  super  se  parvulos  Christi  quse- 
rit  occidere  a  bimatu  et  infra.  Humilis  confessio 
minimum  facit  Judaaum  et  parvulum  :  inquantum 
humilis  est  parvulum ;  inqu  antum  confessio»  Ju- 
daeum.  Sed  alia  est  confessio  criminis,  alia  laudis. 
Tu  forte  mala  tantum  in  te  invenis,  erubescis  eon- 


^  .  

itaque  sunt  quee  infloro  miramur :  tenuitatem,  tene-  ^  fiteri  :  illa  bona  aliqua  comprehendit,  et  haec  de 


ritatem,  lenitatem,  levitatem,  pulchritudinem,  fra- 
grantiam,  utijitatem.  Ex  his  itaque  coUige,  Virglnis 
ille  filius  qualis  invenitur  ab  illis  quibus  in  florem 
vertitur.  Nam  qui  incredulis  et  prrevaricatoribus 
esiJapis  oftensionis^  etpetra  scanclali  (I  Pert.u)^  flos 
estspeet  amore  inhaerentibus.  Illis  flos  igitur  imi- 
tabilis  specie  et  utititate  singularis ;  flos  in  quo  est 
filius  Virginis,  flos  tenuio  ad  indignationem,  tcner 
ad  miserationem,  mansuetudine  lenis,  levisdomina- 
tione,puIcherper  dominationem,  pulcherper  mode- 
rationem,  fiagrans  per  repromissionem,  utilis  per 
remunerationem.  Est  ergo  tenuis  in  flagellis,  tener 
in  misericordiis,  lenis  in  donis,  lovis  in  praeceptis. 


Dei  munere  cognoscens,  gratias  agit.  Uterque  pro 
humili  confessione  Judseus  et  parvulus,  sedtuanni- 
culus  :  ille  bimus.  Qui  enim  pro  peccatis  Domino 
confitentur,  ad  primum  annum  perveniunt;  qui 
pro  donis,  secundum  attingunt.  (^onfessio  itaque 
criminis  facit  anniculos;  laudis,  bimos.  Herodes 
igitur,  qui  Judceos  magnos  et  tumidos,  non  ad  lau- 
dandum  Deum,  sed  ad  lapidandum  Stephanum 
promptos,  non  solum  piimum,  sed  et  secundum  pi» 
vel  humilis  confessionis  annum  transgrcdientes  dili- 
git.  Parvulos  quos  Christus  diligit  usque  ad  mor- 
tem  persequitur  a  bimatu,  et  infra  ;  et  ipsum  pue- 
rum,  scilicet  ipsam  veritatem  cordis  mundati.  He- 


pulcher  in  exemplis,  fragrans  promisis,  fructuosus  q  rodes  puerum  porsequitur,  cum  ex  accepla  verilatis 


in  prsemiis.  Hic  flos  fuctus  est  nobis  medicina ;  ex 
illo  enim  mel  et  cera,  iu  ipso  potus  etesca.  Medici- 
na  in  redemptione,  potus  ct  esca  in  justificatione, 
mel  et  cera  in  glorificatione.  Ex  hac  medicina  sani- 
tas  sempiternae  incorruptibilitatis,  ex  ejus  esca  re- 
fectio  internaB  sanitatis,  ex  ejus  potu  obrietas  eetor- 
nss  fecunditatis.  De  illius  esca  et  cera,  splendor 
summse  claritatis.  In  ejus  melle  dulcedo  indeficien- 
tis  felicitatis. 

TiT.  XXVIII.  De  mntre  et  puero  in  j^gyptum  pro- 
fugis  moraJiter^  et  pcrsecutione  puerorum  sancto- 
rum  Innocentium. 

Accipepuerum  etmatrem  ejus^et  fuge  in/Egyptum 
(Matth.  ii).  Matermunditia  estcordis,  puer  veritas. 


intclligontia,  spiritu  elationis  animus  iinp-jgnatur. 
Multi  enim  cum  veritatis  intelligentiam  accipiunt, 
alttora  seipsis  qucerentes  se  deserunt.  Nunc  de 
mysterio  Incarnationis  ot  Trinitatis,  nunc  de  secre- 
tis  ccelestibus,  et  Spiritus  sancti  charismatibus 
disputant;  etdum  suprase  rimantur,  sua5  infirmita- 
tis  ncscii,  se  esse  homines  obliviscuntur.  Qui  ergo 
hanc  Herodianam  impietatem  cupit  ovadere,  angeli 
consilio  obediat.  Accipe,  inquit,  puerum,  et  matrem 
ejuSy  et  fuge  i n  .^Jgyptum. Mg^pius  tenehraDinieT' 
pretatur.  Ad  tenebras  igitur  nostras  considerandas 
ire  prcecipimnr,  quando  per  spiritum  superbise  im- 
pugnamur.  Est  autem  pu*"^'  aliquando  apud  iCgyp- 
tum,  aliquando  invenitiivi;i  Judioa  :  apud  -^gyptum 
quia  de  tali  matre   nascilur  intelligentia,  veritas,  D  est  quando  docet  me  quaatae  sint  tenebri©  mea»,  in- 


cognitio  sui  ot  Dei.  Hsec  est  plena  intelligentia  et 
plena  sapienlia.  Vis  scire  quod  do  tali  matre  talis 
filius  riatur,  cognitio  scilicet  Dei  de  cordis  mun- 
diiiei^fBeati  mundo  corde^  quoniam^ipsi  Deum  vido- 
bunt  {Matth.  v),  id  est  cognosoent.  Puritas  cordis 
est  terra  quae  in  perpetuum  stat.  Quia  quod  purum 
est,  corruptionem  ignorat,  et  sic  periro  noscit. 
Hujus  teiTSB  fruclus,  veritas,  quia  veritas  de  terra 
ortaest  (PsaJ.  lxxxiv).  Nato  tali  puero,  Herodcstur- 
batur  et  omnis  HierosoJyma  cum  iJJo,  quia  puerum 
qui  natus  est,  non  vull  crescere,  imo  omnes  pueros 
vult  occidere.  Herodes  est  superbia.  Hieroselyma 
regnum  ojus.  Diligit  Christus  parvulos  Judeeos, 
amat  Hierosolyma  magnos  Jud»08.  Judseos  coaB' 


struens  mo  vera  cognoscore  do  meipso;apud  Judieam 
est  quando  ostendit  mihiquee  sit  clarilas  sapientias 
suee,  erudiens  me  vera  de  Deo.  In  /Egypto  dat  co- 
gnitionem  mei;  et  in  Judasa,  Dei,  quia  Notus  in  Ju- 
(Isoa  Deus  iPsal.  lxxv).  Accipe  puerum  el  matrem 
ejus,  cum  utroque  fuge.  Si  Herodem  non  evitas, 
puer  occiditur,  quia  si  superbiam  non  declinas, 
veritatis  lux  extinguitur.  Si  cum  utroque  non  per- 
gis,  intus  non  eris.  Si  pristinos  errores,  prseteritas 
delectationes,  ad  memoriam  reducis,  in  /Egyptum 
quidem  venisti  et  moraris  in  ea ,  in  tcnebris  tuis 
considerandis  occupatur;  sed  quia  sine  puritatc 
huc  venisti,  raperis  in  turpem  delectationem ,  sed 
quia  veritas  tecum  non  est,  calis  cito  in  errorem* 


829 


MISCELLANEA.  —  UB.  VI. 


830 


Si  enim  antiquas  voluptatis  vias  per  concupiscen- 

tiam  respicis,  sine  Vir^inematrepergis.Si  malatua 

excusas  vel  mala  esse   dissimulas,  sine  puero  in 

yEgypto  moraris.  Fuge,  ergo  et  cum  utroque  esto 

ibiusque  duin  dicamtibi,  Nonante  tempus  redeas, 

sed  neque  ultra  quam  satis  est  moreris.  Nam  si 

mala  fua  nimis  attendas,  cito  te  in  desperationis 

foveam  prsecipitas ;  si  ante  tempus  vel  ultra  modum 

de  Dei  misericordia  confidiis,  te  nihilominus  in  prae- 

sumptionem  erigis.  Cum  igitur  ex  nimia  considera- 

tione  tenebrarum  tuarum  tanquam  ex  multa  mora 

^gypti  in  desperationem  traheris,  eiatristitiaab- 

BorberiSy  angeli  Satanae  consilium  sequeris.  Hoc 

ipsum  si  ex  Judeae  facias  inhabifatione,  per  ina- 

nem  laetitiam  ad  vanam  gloriam  et  spem  rapies. 

8i  igitur  discretus  es,  non  solum  fugias,  sed  esto 

ibiusquedumdicamtibi,ut  ait  Angelus  magni  con- 

silii :  Surgens  ergo  Josep/i  fugit  in  A^gyptum  cum 

matre  etpuerOy  et  erat  ibi  usque  adobitum  Herodis, 

Usque  dum  dicerelur  ei :  Re  vertere  in  terram  Israel, 

defuncti  enim  sunt  qui  qu/crebant  animam  pueri, 

etc.  Et  nota  quod  nocte  fugit.  Nox  autem  pro- 

pter   tenebras   significare  quandoque  solet  igno- 

rantiam  ;  quandoque  propter  frigus  tristitiam.  No- 

cte  igitur  ad  yEgyptum  tendit,  pui  pristini  erroris 

sui  vias  cum  gravi  moerore  rospicit.  Qui  enim  con- 

scientiso  suce  tenebras  cum  alacritate  intuetur,  in 

/Egyptum  clara  die  revertitur.  0  quanta  impuden- 

tia,  peccata  prse  oculis  habere  et  non  gemere,  eru- 

bescenda  tueriet  non  erubescere,  dolenda  videre  et 

minime  dolere  !  De  noctequidem  ire  disponebatqui 

dicebat :  Recogitabo  annos  meos  in  amaritudine  ani- 

mfv  mcte  {Isa.  xxxviii).  Qui  recogitat  in  jucunditate 

animae  suse,  sibi,  o  Domine,  non  tibi  recogitat  an- 

nos  anteactsevitae  suae.  Recogita  illi  annos  tuos  in 

amaritudine  animae  tuae,  non  indulcedine,  ut  nocte 

fugias  in  ^Egyptum,  quia  eo  amplius  dulcescat  tibi 

honitas  Dei,  quo  magis  tibi  amarescit  iniquitas  tua ; 

et  quo  plus  displicet  injustitia,  tanto  plus  placeat 

Dei  misericordia.  Utile  enim  est  fugcread/Egyptum 

et  infirmitatis  nostrae  tenebras  inspicere,  ne  animus 

intumescat.  Sed  forte  dices  :  Tenebrse  conculcabunt 

me  si  in  yEgyptum  iero,  ideoque  audi  :  Nox  nocti 

indicat  scientiam  (Psal.  xviii).  Tantum  ergo  puer 

Jesus,  et  mater  sit  tecum,  fiducialiter  ibi  et   vere 

dicere  poteris  :  Si  amhulavero in medio umbras  mor- 

iiSf  non  timebomala  (Psal.  cxxxviii).  quoniampuer 

Jesus  etmater  Virgo,  etoordis  munditia,  et  verita- 

tis  intelligentia  mecnm  est,  quinimo  et  nox  facta 

est  illuminntio  mea  in  deliciis  meis.  0  bone  Jesii ! 

quante  qualesque  miserioordite  divinee,  dum  nox 

vertitur  in  diem,  tenebnc  in  lucem,   amaritudo  in 

jucunditatem, ignorantin  \n scieniiam^ Fugit  quoque 

Joseph  in  jl^Jgyptum,  ot  orat  ibi  usque  ad  obitum 

Hcrodis.  Obitus  Herodis,  defeclus  est  elationis.  Si 

in  ^gyptum  vadis  et  in  ea  moraris,  quando  infir- 

mitatis  tuae  tenebras  agnoscis,  omnis  profecto  ar- 

rogantia  defieit.   Defuncto  Herode  tempus  est  re- 

vertendi  in  terram  Israel.  Israel  vir  videna  Deum 


A  interpretatur.  Ille  Israel  est  cujus  mens  in  contem- 
platione  levatur.  Ergo  vir  videns  paupertatemmeam 
^Thren.  iii);  usque  hodie,  quia  nihil  nisi  tenebras 
video,  in  -^gypto  sum,  qui  vero  per  contemplatio- 
nem  gloriam  Dei  intuetur,  in  terra  Israel  moratur, 
qui  si  quis  sapientiam  loquitur  inter  perfectos,  et 
quae  corde  contemplatur  ore  confitetur,  rn  Judvea 
conversatur.  In  /Egypto  quisque  est  per  conside- 
rationem  sui ;  in  terra  Israel  per  contemplationem 
Dei ;  in  Judsea  per  sedificationem  proximi. 
TiT.  XXIX.  De  sacramentorum  diversitate, 
Sacramentorum  alia  consistuntin  rebus,  utaqua 
aspersionis ;  alia  in  factis  ut  signaculum  crucis, 
tunsio  pectoris,  expansio  manuum ;  alia  in  verbis, 
ut  responsoria ;  alia  in  jubilis  et  gestu,  ut  aquee 

n  aspersio  exemplo  Elisei  mittentis  sal  in  aquam,  ut 
amari  fontes  dulcorarentur.  Innuit  autem  aqua  poo- 
nitentiam  de  praeteritis,  sal  discrelitionem  de  futuris ; 
quse  duo  juncta  amaram  conscientiam  in  dulcedi- 
nem  vertunt,  illusiones  et  infestationes  deemonum 
pellunt.  Signaculum  crucis,  virtus  est  passionis 
Christi ;  tunsio  pectoris  expulsionem  malse  cogita- 
tionis ;  expansio  manuum  charitatem  notat ;  Hes- 
ponsorium,  bonam  operationem.  Alleluia  prsesen- 
tem  laetitiam.  Jubilus  futuram  significat. 
TiT.  XXX.  Do  aaucio,  vuJneribus  ejuSf  et  medico 
et  medicamentiSy  et  operibus  misericordias, 
Homo  in  peccatis  jacens,  aegrotus  est,  vitia  vul- 
nera,  Deus  medicus,  dona  Spiritus  sancti  antidota, 
virtutes  sanitates,  beatitudines  gaudia.  Per  dona 

G  Spiritus  sanctivitia  sanantur,  sanus  virtutibus  ope- 
ratur,  operans  gaudiis  muneratur.  Sex  autem  sunt 
opera  misericordia),  esurientem  pascere,  sitientom 
potare,  hospitem  colligere,  nudum  vestire,  infir- 
mum  visitare,  ad  carceratum  et  inclusum  venire ; 
septimum,  ut  in  Tobia  legitur  {Tob.  i),  mortuum 
sepelire. 

Trr.  XXXI.   De  duabus  portia  aumme   vel  bonia 

vol  malis, 
Duse  sunt  portse,  amor  et  timor.  Quse  cum  bonae 
sunt,  omnem  bonum  efficiunt.  Per  timorem  enim 
mala  caventur,  per  amorem  bona  exercentur.  Cum 
vero  malse,  omnium  malorum  causa  sunt.  Per  timo- 
rem  enim  malum  a  bono  reciditur,  et  per  amorem 
malum  mala  fiunt.  Portse  igitur  sunt  per  quas  mors 

D  et  vita  ingrediuntur.  Mors,  quando  ad  malum  ape- 
riuntur ;  vita,  quando  ad  bonum  reserantur. 

TiT.  XXXII.  De  qnadrupliei  timore, 
Quatuor  sunttimores :  servilis,  mundanus,  initia- 
lis,  filialis.  Primus  pro  evitanda  poena  abstinet  a 
malo,  retonta  voluntate  mala ;  secundns  pro  evi- 
tanda  poena  abstinet  a  malo,  obtenta  voluntate  bo- 
na  ;  tertius  pro  evitanda  poena  a  pravo  opere  absti- 
net,  et  pravas  cogitationes  resecat ;  quartus  bono 
firmiter  adhaeret,  illud  amittere  nolens.  Primus  ho- 
minibus  placere  qufierit,  poenam  quoe  ab  hominihus 
infertur,  non  reatum  conscientise  timens  :  secundus 
hominibus  placere  non  queerens,  tametsi  displicere 
metuens;  tam  mendax  est  in   veritate  neganda^ 


£31 


APPENDIX;AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


8S2 


.quam  fallax  alter  in  veritaie  tegenda,  uterque  in 
veritate  oiTendit ;  teriius,  quia  poBnam  quam  Deus 
qui  cor  inspicit  comoiinaiur  declinare  vuii,  ei  dis- 
plicere  metuit ;  quartus  Deo  placere  volens,  desti- 
natum  bonum  limet,  id  est  non  vult  amitiere. 

TiT.  XXXIII.  De   tripHci    vitio,  triplici  peccato, 

et  triplici  remedio, 
Triplex  vitium,  iriplex  peccatum,  Iriplex  reme- 
dium  :  Impoteniia,  ignoraniia,  concupiscentia  ;  iria 
virtute  hominis  inierioris  vitia,  dum  consensum  al- 
liciunt,  iranseuni  in  peccata,  quorum  alia  perinfir- 
mitatem,  alia  per  errorem,  alia  ex  sosa  {sic)  perversa 
voluntateulirocommiiiimus,  iriplexvero  remedium 
in  divinis  consiiiuiionibus,  comminaiionibus  eipro- 
missionibus,  inielligimus.  Unde  :  Omne  caput  laD- 
guidum,  et  omne  cor  moerens!  A  planta  pedis  usque 
ad  verticem  non  est  in  eo  sanitas  (Isa.  ij,  ecce  mala 
innata.  Vulnus  et  livor  et  plaga  tumens,  etc,  ecce 
mala  illata.  IVima  intrinsecus,  secunda  oxirinse- 
cus.  Ad  cumulum  autem  malorum  sequiiur  coniem- 
plus  remediorum.  Non  est  inquit,  circumligata  nec 
curata  medicamine^  nec  fota  oJeo,  etc.  Ek5ce  quantis 
malis  premimur.  Ergo  disce,  o  homo  !  et  si  ab  ho- 
mine  dedignaris,  ab  eo  saltem  qui  docet  hominem 
scientiam,  tantani  miseriam,  quod  scilicei  de  inte- 
rioribus  iimere,  de  exterioribus  debeas  formidare, 
ui  ardontius  medici  remedia  quaeras,  et  diligas  li- 
gamenia,  scilicei  divinarum  insiitutionum,  cura- 
,menia  comminationum,  fomenia  promissionum. 
Omne,  inquiimedicusinpropheta,  caputlanguidum, 
etc.  Caput,  id  est  liberum  arbitrium,  quia  sicut  ca- 
pui  corpori  praeeminei,  iia  liberum  arbitrium  omni 
occasioni  prsesidei.  Isto  nihil  dignius,  quia  incom- 
mutabili  eeternitaii  prae  caeteris  vicinius  accedit, 
ejus  in  se  imaginem  expressius  gerit,  quia  nulla 
culpa  vel  miseria,  non  dicam  desirui,  sed  nec  mi- 
nui  poiest ;  et  sicut  superiorem  non  habei,  nec  ha- 
bere  potest,  sic  liberum  arbitrium  dominium  non 
paiiiur  nec  paii  potesi,  quia  yioleniiam  illi  inferre, 
nec  (^reatorem  decet,  nec  creatura  poiest.  Totussi 
infernus,  totusque  mundus,  et  militisB  coelestis  in 
unum  conjuret  exerciius,  unus  ex  libero  arbitrio 
consensus  in  qualibet  re  invito  extorqueri  non  va- 
lei.  Hoc  itaque  capui  in  homine  languidum  diciiur, 
.  quia  ad  amorem  bonum  torpet.  (kipiiis  languorem 
osiendebat,  qui  dicebai  :  Sine  me  nihil  potestis  fa- 
cere  (Joan,  xv).  Quid  enim  boni  facere  potest  ex 
seipso,  quando  nec  dicere  potest  Dominus  Jesus, 
nisi  in  Spiritu  sancto  (/  Cor,  xii).  Nihil  ergo  lan- 
guidius  eo  quod  ad  quodlibei  bonum  eiiam  mini- 
mum  minime  convalescere  potest,  quia  :  Nou  est 
volentis  nequecurrentiSj  sed  miserentis Dei  (Rom. 
ix).  Voluniati  enim  ejus  quis  poiesi  resistere  ?  Unde 
sicui  admiranda  arbitrii  dignitas  est,  ab  uUo  cogi 
non  posse  ;  sic  miseranda  inflrmiias,  in  seipso  ad 
omne  opus  bonum  iorpere.  Sequiiur :  Omne  cor  moB- 
renSf  etc.  Excordeconsiliumde  occulio  eruitur,  et 
in  secreto  invenitur,  et  ex  eo  bona  intentio  proce- 
4it,  ^uooiam  per  consiliuoi  yita  noftira  depravata 


A  corrigitur.  Nam  mors  et  vita  ex  ipso  procedit,  quo- 
niam  si  ex  consilio  inteniio  bona  depravatur,  quid 
juvai  bonorum  operum  prolem  gignere,  eteam  per 
pravam  inteniionem  necare  ?  Quidam  in  ipso  pro- 
posiio  ex  mala  inientiono  opera  corrumpunt,  alii 
posi  exercitia  virtutem  per  vanam  laudem  a  bona 
intentione  evanescunt.  Primi  aboriivos  faciunt  pa- 
rere ;  secundi  natos  vei  adulios  occidunt.  Nonne 
satius  non  parere  quam  dormiendo  partum  oppri- 
mere,  vel  ex  consilio  necare  ?  Meli&r  est  sterilis 
quae  non  parit,  quam  filiorum  necatrix  sijie  miseri- 
cordia.  Quid  enim  ossa  arida  sine  anima,  nisi  for- 
tia  opera  sine  inieniione  bona  ?  Et  heec  ab  viriutum 
meriio  ei  retributione  frusirata,  sed  vaticinante  fi- 

n  lio  hominis  ingressus  esi  spiriius  in  ea,  et  revixe- 
runi.  Quia  ergo  ex  consilio  inteniio  accipit  ut  boiia 
sii,  quasi  de  corde  spiritus  procedit  qui  ad  corporis 
viviflcationem  exiens,  se  per  viriutum  opera  diffun- 
dit,  ut  nostrum  sii  quod  diciiur  :  Consilium  cuato- 
diet  tOy  et  prudantia  servabit  te  (Frov.  ii).Hocaa- 
tem  cor  in  ienebris  ignorantise  posiium  erat,  modo 
in  discernenda  quaniitaie,  dicendo  majus  malum 
esse  minus,  ei  e  converso  ;  modo  in  examinanda 
quaiitate,  dicendo  malum  bonum  et  econverso  ;  non 
judicando  scilicei  inter  noctem  et  noctem,  ut  a  ma- 
lis  pejora,  ei  a  pejoribus  pessima  dijudicet,  necin- 
ter  diem  ei  dicm,  ut  a  bonis  meliora,  a  melioribus 
optima  seraret ;  nec  omnem  noctem,  ut  quodcun- 
que  viiium  digne  examinatione  pensei ;  nec  omnem 

C  diem,  juxta  Apostolum,  ut  unamquamque  virtutem 
juxta  propriam  digniiaiem  QBsiimei.  Heec  enim  sunt 
quinque  ialenia  quae  imprimuntur  cogitationi,  lu- 
cmnda  ex  cis  alia  quinque,  si  imprimantur  et  affd- 
ctui,  uiquse  cognoscit,  efficaciierdiligendoduplicet. 
AJioquin  meJius  ost  viam  veritatis  non  aguosccre^ 
quam  post  agnitam  rctrorsum  abire(IlPetr,\i).  Dili- 
genda  avide  debemus  diligere,  etcontraria  debemus 
odire.  Nec  huc  ascendisse  sufflcit,  nisi  ulterius  as- 
cendenmus,  scilicei  ut  in  malis,  pejora  majori  odio 
persequamur,  in  bonis  meliora  altiori  dilectione 
compleciamur.  Ei  de  secundoadiertium,  ut  deme- 
lioribus  optima  eligamus,  ex  deierioribus  pessima 
maxime  contemnamus.  Et  qiia  possumus  haectria 
facere  in  dilectione  bonorMm,  et  contrariorum  re- 
probatione,  conirarium  moiium  minime  servaresio- 
deamus,  sed  per  quartum  ei  quinium  ascendamus, 
ut  in  omni  bono  vel  malo  odii  vel  amoris  congruam 

D  mensuram  servemus.  Sed  in  his  omnibus  cor  mcD- 
rei,  ei  ex  moerorc  caligat.  Moeror  namque  lacrymas 
fundit  :Iacrymse  oculoscaligarefaciunt.  Recteergo 
cor  moerei,  quia  ad  omne  consilium  rationis  cor  he- 
bet.  Vere  moerei ;  et  moerere  debei,  quia  malum  di- 
ligimus,  quod  dum  consilium  patitur ,  sicut  non 
ignorat,  ita  nec  dissimulai.  Quanioenimevidentius 
per  consilium  cognoscit  malum  quod  palitur,  ianio 
amplius  moaretet  suis  pravitaiibus  indignatur,  quia 
qui  apponit  scientiam,  apponit  ei  dolorem  (Eccle. 
i).  Si  igitur  cor  habemus,  non  omni  consilio  desti- 
tuti  somuSy  tantum  malum  dissimuiare  non  debe- 


MTSCELLANEA.  -  LIB.  VI.' 


834 


B 


iebet  dolor  noster  acrius  urgere  interius,  A 
*e  exterius,  intus  ad  remedium,  foris  ad 
um.  Nam  mcoror  est  dolor  acrius  intus  sgb- 
3t  in  lacrymas  foris  erumpcns.  Si  ergo  co- 
seducta  et  non  habens  cor  non  sumus,  si 
prudentia  et  sine  consilio  non  existimus, 
lus  in  opere  quam  vere  doleamus  in  corde. 
it  exterius  quid  patiamur  interius.  Sequitur : 
!a  pediSy  etc.  Pes  notat  carnale  desiderium, 
sut  pes  in  imo  jacetetapedibustotum  cor- 
sumfertur,  ita  carnale  desiderium  in  inflmis 
)t,  et  a  carnalibus  desideriis  animus  exagita- 
circumfertur,  quandiu  enim  homo  vagus  et 
18  vivit  super  terram,  tandiu  post  concupi- 
s  suas  abiens  repletis  miseriis  et  nunquam 
m  statu  permanet,  queerens  apprehendere 
3ncupiscit  et  effugere  quod  odit.  Nunc  hoc, 
lud  amat:  quoe  prius  amaverat,  iterum  des- 
fastidit.  Sed  cur  dicimus  fastidire,  qui,  Scri- 
)8te,  cursum  in  amaritudino  consummant. 
inquit, /7 eiin/iia  intrant  inmare{Eccle.  i),hoc 
nem  delectationem  carnalem  m  amaritudi- 
*minari,  omne  flumen,  et  omnis  dulcisaqua 
ire  intrat;  in  amaram  mutatur  aquam,  quia 
agaudiilactusoccapaty  et  risasdoloremisce- 
^rov,  xiv).  Et  mare  non  redundat  {Eccle.  i), 
'inasequitaslnomni  percussione  sua  quam 
nem  vel  correctionem  fert,  modum  servat, 
I  metas  nou  excedit.  Maliti»  nostrse  meri- 
serifiB  nostree  quantitas  non  exsuperat.  A  pede  q 
isque  ad  verticem  non  est  8ani8,et  sic  pes 

0  corpore  dolet,  quia  concupiscentise  malum 
9  fervet,  et  dolorem  in  singulis  membris  pro- 
Irmitas  extorquet.  Quid  enim  infirmius  quam 
966  plene  resistere  in  quibus  erubescimus? 
2onsentire  legi  Dei,  et  in  lege  Dei  captivari, 
i?  llsQC  igitur  sunt  tria  vitia  :  languor  capi- 
por  cordis,  dolor  infirmi  corporis.  Qui  de- 
lostriab  interioribus  surgunt.  Per  languorem 
intelligimus  debilitatem  liberi  nrljllrii  ad  bo- 
er  infirmitatem  corporis,  inquietudinemdesi- 

1  malum;  per  mcororem  cordis,  caliginem, 
ntatem  judiciiad  utrumquediscernendum.  In 
re,  inimpotentiaboni,  in  vexatione  infirmi- 
1  concupiscentia  mali,  in  nubilo  moeroris  D 
itia  boni  et  mali. 

ndumhocgenustriplexvitiorum,  triplex  est 
peccatorum.  Unde  sequitur :  Vulnus,  livor^ 
umens,  Alia  enim  sunt  qu»  incidimus  per  in- 
tem,  alia  per  errorem,  alia  per  iniquitatem. 
I  est  peccatum  quod  committitur  per  infirmi- 
Quid  enim  contritio  exterius  aperta  sine  tu 
nisi  culpa  manifestn  sine  elatione,  cum  hu- 
tme  et  confu8ione?Talia  per  infirmitatemquo- 
)do  inviti  committimus ;  nulla  enim  magis 
isimus  magisque  damnamus.  Livorest  pecca- 
Qorantiee  ;  nam  sicut  contritio  pelli  obtendi- 
ne  sanies  profluat,  pelle,  qua  tegitur,  prohi- 
sio  ignorantiee  peccata  ne  in  apertum  pro* 


deant,  sub  ambiguitatis  suee  umbraculo  se  velant, 
et,  ne  per  confessionisaperturamputredosu^cor- 
ruptionis  erumpat,  falssB  opinionis  velamento  se 
palliat.  Plaga  tumens  cst  peccatum  maUtiee,  quia 
neque  per  inflrmitatem,  neque  per  ignorantiam, 
sed  per  solani  malam  voluntatem  tumor  contem- 
ptusDeicommittitur.  Hsectria  suntpeccata,  in  Pa- 
trem,  inFilium  et  in  Spiritum  snnctum.  Vel  per  hsec 
tria  intelligemus  mortuum  extra  domum,  in  domo, 
et  in  tumulo,  scilicet  cogitationis  peccntum,^  actio- 
nis  et  consuetudinis.  Vulnus  in  tumorem  versum, 
est  peccatum  consuetudine  obductum;  vulnus  aper- 
tum,  peccatum  per  actionem  manifestum;  livor  sub 
pelle  putrescens,  peccatum  in  cog^tatione  latens. 
Vel  per  vulnus  quod  est  sine  tumore,  peccatum  ; 
quod  accusamus  non  defendimus;  perlivorem,illud 
quod  per  hypocrisim  tegimus ;  per  plagam  tumen- 
tem,  qnod  per  contumaciam  defendimus.  Tribus 
itnque  modis  peccati  contritio  aperitur,  tribus  ob- 
dncitur ;  tribus  inflatur :  aperitur  in  modum  vul- 
neris,  obducitur  in  modum  livoris,  inflatur  in  mo- 
dum  plagee  tumentis.  Sed  peccati  vulnus  aliter  pu- 
tet  homini  in  seipso,  aliter  proximo,  aliter  Deo  ; 
sibi  per  cognitionem,  proximo  per  actionem,  Deo 
per  confessionem.  Quantumeniminnobis  est,  illud 
Deo  obscondimus  quod  coram  eo  per  confessionem 
dnmnare  nolumus.  Tribus  item  modis  absconditur 
ad  livoris  similitudinem.  Pelle  obducitnr  aliter  no- 
bis,  aliter  Dei  oculis,  aliter  proximi.  Nobis  per  er- 
rorem,  Deo  per  taciturnitatem,  proximo  per  simu- 
lationem.  Similiter  tribus  modis  intumesoit,  dum 
more  plagee  tumentis  distenditur :  in  seipso  putres* 
cit  per  malitiam,  coram  proximo  per  imprudentiam, 
circa  Deum  intumescit  per  contumaciam.Permeli- 
tiam,  homo  destruit  seipsum,  per  imprudentiam 
destruit  vel  perimit  proximum,  per  contumaciam 
impugnat  Deum. 

Huic  triplici  mnlo,  triplex  remedium  additur.  In 
ligamentis,  curamentis,  formentis,  licetquselibetad 
tria  mala  posee  referri  videantur.  Plagam  tumen* 
tem  respiciunt  in  proesenti  eloquio,  cum  dicit  cir- 
cumligata,  curata,  fota.  Inlelligimus  [autem  liga- 
menla  in  mandatis,  curamenla  in  minis,  fomenta 
in  promissis.  Triplex  est  autem  vinculum  manda- 
torum.  Primotrahimur,  secundo  retrahimur,  tertio 
astringimur.  Vinculum  attrahens,  prseceptiones 
sunt,  quoe  suat  corum  quce  fieri  oportet:  quibus  seepe 
urgemurco  quod  bonorumoperumgressussinedif- 
fiqultate  non  dirigamus.  Quse  sunt:  Diliges  Dominum 
Deum  tuum,  etc.  (Deut.  vi).  Vinculum  retrahens, 
sunt  prohibitiones,  quee  sunteorum,  quee  fierinon 
licet :  quibus  tamen  saepe  inde  retrahimur  quod 
per  desiderium  properamus.  Qu8e  Bunt:  Non  occi'^ 
deSf  etc.  (ibidX  Vinculum  constringens,  sunt  ad« 
monitiones,  quibus  cordium  fluxum  ligamus,  cum 
voluntates  etiam  a  licitis  restringimus.  Que  snnt : 
Si  visperfectusesse  vade  et  vende  etc.  (Matth,  xix). 
Triplex  est  curationum  genus  indivinis  commina* 
tionibus.  Eet  commiuatlo  correotionis,  rei^robatio^ 


835 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


896 


B 


nis,  damnationis.  De  prima  dicitur :  Flagellat  om-  A 
nem  filium  quem  recipit  (Hebr.  xii).  De  secunda : 
InJuraho  cor  Pharaonis  (Exod.  vii).  Et :  Quem 
vult  indurat  (liom.  ix).  Et :  Addam  correctiones 
vestras  in septuplum,  propter peccata  vestra  (Levit. 
xxvi).  Et :  Conteram  superbiam  duritise  (ibid.).  De 
tertia  dicet  sinistris :  Ite  in  ignem  wternum  (Matth. 
xxv).  Vermisnon  morietury  etc.  (Isa.  lxvi).  Amarus 
hicsuccus  herbarum,  sed  ad  desiccandos  vitiorum 
humoresefficacissimus.NimisefTrenaturestquinon 
studet  concupiscentias  temperarevelrefrenare,etsi 
attendat  in  electis  mala  septempliciterpuniri;  alios 
propter  peccata  in  reprobum  sensum  dari  et  qups- 
dam  in  supplicium  seternum.  Triplex  est  olei  spe- 
cies  in  divinis  promissionibus.  Prima  promissio 
venisB,  secunda  gratiae,  tertia  gloriae.  Quia  non  solum 
delictorum  veniam,  nec  etiam  solum  gratiam,  sed 
et  gloriam  dabit  misericors  et  miserator  Dominus. 
Ad  primampei*tinet:  Si  fuerint  peccata  vestra  ut 
coccinum,  quasi  nix  dealbahuntur  (Isa.  i).  Ad  se- 
cundam  pei*tinet :  Divisionesgratiarumsunt(I  Cor, 
xii).  Ad  tertiam:  Alia  gloriacselestiumj  alia  terres- 
trium^  etc.  (ICor.  xvj.  Primaad  vulnera  medenda  in 
usum  unctionis  fovet  salubrius.  Secunda  ad  lumina- 
ria  concinnanda  inusum  luminisardet  clarius.  Ter- 
tia  ad  cibaria  condienda  in  usum  refectionis  sapit 
dulcius,  quia  est  oleum  Isetitiae,  participatio  glorise. 
H86  species  olei  sunt  contra  triplicem  dolorem.  Si 
doles  ex  vulnere  criminis,  et  conscientia  peccato- 
rum  te  urget  acerbius ;  accipe  unctionem  olei  pro-  p 
positse  venise,  et  recipe  consolationem,  ad  illam  vo- 
cem:  Nolomortcm  peccatoris^  sed  utconvertatur  et 
vivat  (Ezech.  xym).Convertimini a  viis  vestrispes- 
simis  (Exech.  xxxiii).  Et :  Quare  moriemini  domus 
Israel^  (Ezech,  xviii).  Quee  est  tam  immanis  contri- 
tionis  et  poenitentise  amaritudo,  quam  lenire  noii 
possit  hujus  divinee  unctionis  infusio.  Si  doles  ex 
infirmitate  et  defectu  tuo,  inungere  oleo  promissae 
gratise,  et  accipe  abeo  quidatomnibusaf/luenter,  et 
nemini improperat  (Jac.  i).  Si.  inquit,  nostishona  da- 
ta  dare  filiis  vestris,  quando  magis  Pater  vester  coq- 
lestis  dabit  spiritum  bonumpetentihus  sefeic.  (Luc. 
xi).  Hoc  induc  vasis  iuanibus  ex  prsecepto^quia  non 
novit  deficere,  nisi  cum  vasa  vacua  defuerint  quse 
possent  impleri.  Si  doles  de  tribulationibus,  habes  t> 
oleum  gloriae,  unde  fatigationem  levans,  dolorem 
mitigesabillo  pretioso  unguentaria  qui  dicit :  Non 
sunt  condignse passiones  hujus  temporis  ad  futuram 
g]oriam^eic.(Rom.  viii).  Primamunctionem  Samari- 
tanus  infundebat  ei  qui  incidit  in  latrones,  et  ea 
peccatrix  mulier  sanavit  vulnera  sua.  Secundam 
accepitquidicebat:  CratiaDeisum,inquod  sum,  etc. 
(/  Cor.  xiii).  Hwc  non  debet  esse  vacua,  quae  exem- 
ploetverbodocuit.  Exemplo  :  Et  gratia  ejus  in  me 
vacuanoa  fuit(ibid.).  Verbo:  Videte,  inquit,  ne  in 
vacuum  gratiam  Dei  recipiatis  (II  Cor.  vi).  Tertia 
prudentes  virgines,  intrantes  in  gaudium  Domini 
sui,  et  ad  nuptias  Agni  recubantes  abundant(Ma£t/f. 
}L7^\).  Habemus  er^o  tres  olei  species,  utiles  et  ne- 


cessarias :  Primam,  contra  triplicem  contritionem 
vulneris,  hvoris  plagse  tumentis;  secuhdam,  contra 
triplicem  dolorem  moesti  cordis,  languidi  capitis, 
aegroti  corporis ;  teiiiam,  contra  triplicem  fatiga- 
tionem  etiam  sani  corporis,  videlicet  laboris,  eges- 
tatis,  persecutionis.  Oleum  habes  divinae  miserico^ 
diae,  in   quo   foveas  vuhiera  peccatorum ;  oleum 
gratise,  inquo  mitiges  vitiorum  morbos;  oleumglo- 
riae,  in  quo  lenias  fatigationes  certaminum.  Primum 
est  ergo  sanare  vulnera  peccatorum,  secundum  cu- 
rare  morbos  vitiorum,  tertium  lenire  fatigationum 
dolores.In  peccatorum  medelam  habemus  oleum  mi- 
sericordiae,  confectionem  illampropheticam  ex  pri- 
maoleispecie  confeci&m:  Deati  quorum  remisswsuni 
iniquitates  (Psal.  xxxi).  Mirabile  unguentum  illud 
quod  non  solum  de  infirmo  sanum,  sed  etiam  de 
miserofacitbeatum.  Contra  vitiorum  morbos  acci- 
pe  aliam  confectionem  ex  oleo  gratise:  Deatus  vir 
ci{jus  Deus  adjutor  est  (Psal.  lxxxiii)  ;   Et :  Beatus 
quem tuerudieris,  Domine (Psal.  xliii)  ;  et :  Beatus 
quiconfidit  in  dominOj  etc.  (Psal.  ii).  Beatus,  inquam, 
quem  Dominus  adjuvat,  et  erudit,  et  protegit  f  ad- 
juvat  ad  bonum,  defendit  contra  malum,  erudit  ad 
utrumquediscernendum.  Adjuvare,  erudire,  defen- 
dere  totum  est gratiae.  Primum  est  igitur  contra  defe- 
ctum  fortitudinis,  secunda  contra  defectum  veritatis, 
tertium  contra  defectum  virtutis.  Omnia  contra  de- 
fectum  boni  naturalis.  Primum  conti-a  debilitatem 
languidi  capitis,  secundum  contra  caliginem  moeren- 
tis  cordis,  tei*tium  contra  infirmi  anxietatem   cor- 
poris.  Habemus  adhuc  tertiam  olei  speciem  ex  pi*o- 
missione  gratiae  contra  triplicem  corporis  jam  con- 
valescentis  defatigationem.  Contra  fatigationem  ha- 
bes  illud:  Lahores  manuum  tuaruni,  quia  manduca' 
his:  Beatuses  et  hene  tihi  erit  (Matth.  v);  contra 
afflictionemegestaiis,  illud:  Beati pauperes  spirita 
quoniam  ipsorum  est  regnum  coelorum  (ihid.)\  contra 
tribulationempersecutionis,iIlud:  Beati  quiperse- 
cutionempatiuntur propter  justitiam^  quoniam  ipso- 
rum  est  regnum  coelorum  (ihid.).  Quis  inter  tottri- 
bulationum  certamiua  non  modo  non  doleat,  vera- 
metiam  exhilarescat,  cum  Scripturae  attestationead- 
discat  de  quo  hsesitare  non  audeat,  quoniam  Beatus 
vir  qui  suftert  tentationem^  quoniam  cum  probatas 
iuerit  accipiet  coronam  vitw  (Jac.  i)  I  hoc  est,  quo 
apostoh  ihant  gaudentes  a  conspectuconsiliiquoniam 
digni  hahiti  sunt  pro  nomine  Jesu  contumeliampati 
(ilc/.v).Ergotertiaoleispecies  facit  de  tiibulatione 
gaudentis[gaudentes?],  cumsperet[sperentj  ince^ 
tamine,  quod  oculusnon  viditj  nec  auris  audivit,  nec 
ittcorhomittisascenditf(Isa.L\iy'^  ICor.  ii).  Stude- 
amus  ergo  ex  his  secundum  suam  quisque  utilita- 
tem  et  virtutem  infirma  nostra  fovere,  ne  illa  divinsB 
increpationis  arguamur  sententia :   Vulnus  et  U" 
vor,  et  plaga  tumens  non  est  circumligataj  aec  ca- 
rata  medicamine,  neque  fota  oleo,  etc.  (Isa.  i). 
TiT.  XXXIV.  De  puhlicani  justificatione. 
Tribusvirtutibusindomum  suam  rediit  justifica* 
tus :  obedientia;  qua  se  dixit  servum;  ju8titia,  quam 


837 


MICELLANEA.  -  LIB.  VI. 


838 


misericordia  facit;  charitate  in  rilio,  quam  Deus  in  A  quseramuset  ejusnomen:  cujus  hicestpuer^gy- 

seipso  gignit.  Dicit  enim  tria :  Domine^  nnserere 

[Vulg. />CMS,  propitius  oslo]  mihi  pccctitori.  In  eo 

quod  Domino  clamat,  servum  se  dicit ;  in  eo  quod 

iniscrere  vociferat,  misericordia  se  juslumfacit;  in 

co  quod  se  peccatorem  accusat,  Deus  ex  impio  fl- 

lium  gignit. 

TiT.  XXXV.  Do  consilio  impiorum  in  quntuor, 

Boatus  vir  qui  non  abiit  in  consilio  impiorum,  etc. 
{PsaL  i).  In  quatuor  consilium  impiorum  consistit: 
malitia,  astutia,  audacia,  imprudentia.  Malitia  ad 
mandandum  in  cogitatione  ;  astutia  ad  ordinandum 
in  deliberatione  ;  audacia  ad  peragendum  mala  in 
operatione  ;  imprudentia  ad  iterationem  in  consue- 
tudine.  Hi  peccatorem  ducunt  ad  scpeliendum.  Sed 


ptius,  quem  lassum  ab  Amalecita  derelictum  adin- 
venit  David  et  cibo  refecit  (I  Iloff,  xxxix).    • 
TiT.  XIj.  Do  tribus  nobis  prohibitiSy  et  trihus  nobis 

licitis, 
Tria  nobis  prohibentur:  male  cogiture,  male  di- 
cere,  male  facere.  Quia  in  male  cogilando  vel  im- 
munditia  est,  cumres  olidce  revolvuntur ;  vel  super- 
bia,  cum  animus  super  proximum  erigitur ;  vel 
ambitio»  cum  res  vel  honor  illicite  concupiscitur. 
Neccsse  est  malaa  cogitationi  istorum  qui  semper 
volunt  maledicere,  ut  sit  sermo  vel  supervacuus  ra- 
tione  carens  et  utilitate ;  vel  detractorius,  superna 
bona  invida  et  odiosa  corrosione  diminuens ;  vel 
adulatorius  caput  alterius  falsa  olei  delinitione  de- 


si  Jesus  tangit  loculumpeccatimortalis  permiseri-  '^  mulcens.lninalefacicndoopusestvelsimulatorium, 


cordiam,  stant  portitores. 

TiT.  XXXVI.De  consilio  piorumy  etc. 

Consilium  piorum  consistit  in  quatuor :  In  inno- 
centia,  quae  privat  fetore  vitiorum ;  providentia, 
quae  dotat  odore  proximarum  virtutum  ;  constantia, 
quae  confirmat  honore  virtutum  receptarum ;  reve- 
rentia,  quse  exornat  decoreretributionum. 
TiT.  XXXVII.  De  tribus  salutationum  in  Evangelio 

generibus, 

Tria  salutationum  in  Evangelio  genera  invenimus: 
angelus  Virginemsaluiavit,  Virge  Elizabeth  saluta- 
vit;Dominuspostresuri^ctionom  discipulos  saluta- 
vit.  Cum  enim  videmus  eos  qui  in  sterilitate  senue- 


cum  aliud  intendimus  et  aliud  demonstramus;  vel 
impium,  cum  proxiinos  laedimus ;  vel  impudicum, 
cum  nos  sordidamus.  Per  contrarium,  ut  bene  co- 
gitare,  bene  loqui,  bene  facere  eadem  possunt  no- 
tari.  Triformis  esse  debet  nostrae  laudis  oblatio : 
affectuosa,  ut  mens  concordet  voci ;  fructuosa,  ut 
sediPicationcm  pariat  intuenti ;  gratiosa,  ut  placeat 
conditori,  qui  gralis  dedit. 

TiT.  Xhl.  Pocnitcntiw  tria  neccssaria. 

Tria  sunt  neccssaria  poenitentiee :  Abstinentia, 

per  quam  carnis  superbia  domatur ;  lectio,  cujua 

fructu  reformandus  in  vigore  animus  saginatur ; 

oi*atio,  cujus  munimine  virtutes  ex  auima  protegun- 


runt,  montana  professionis  ascendendo,  fervorcm  q  tur. 


pcenitentiaequasi  quemdam  filium  concipeie,  velin 
vei^bo  Dei  voce  salutationisgratiam  remissionis  of- 
ferre  debemus.Quos  in  sanctitate  et  castitate  Deo  ser- 
vire  videmus,invitando  ad  meliora,benedictioni8  fe- 
cunditatem  necessario  permittimus.  Quos  sanos  in 
conclaviremotioris  vitae  positosad  imitationis  apos- 
tolicae  fastigiumtendereconspicimus,  illis  pacis  ge- 
minaesoIiditatem,cumetiam  in  suo  corporequsedam 
praeludia  sentiunt,  vice  vocis  ministerio  spondemus. 
Alios  vero  qui  in  via  saeculi  positi  snnt,  iu  eodem 
Evangelio  salutareprohibemur,  quia  nullam  salutem 
saeculo  inhaerentes  merentur. 
TiT.  XXXVIII.  De  quatuor  augentibus  gratiam 
devotionis  et  religionis. 


TiT.  XLII.  De  tribus  in  quibus  obnoxii  Deo  sumus. 

Tria  sunt  in  quibus  obnoxii  Deo  sumus:  Signa- 
culum  naturae,  quo  ad  similitudinem  Dei  facti  su- 
mus ;  talentum  fidei,  quod  per  bonum  opus  Deo 
integrum  resignare  debemus;  titulus  per  confessiO' 
nem,  quo  ad  serviendum  Deo  sponsionis  vinculis 
alligamur. 

TiT.  XLIII.  De  iriplici  via  ad  mortem, 

Trifaria  ratione  dividuntur  vift)  ad  moiiem:  Alia 
serumnosa  pauperibus,  qui  divite  animo  intume* 
scentes  ab  inopia  temporali  ad  aeternamtransferun- 
tur;aliahiboriosa  in  amaris,  qui  diversarum  cura- 
rum  ungustiis  districti  obliviscuntur  Dei,  et  ita  ab 
his  ungustiis  ad  aeterna  referuntur;  deliciosa  in 


Quatuor  sunt  quae  nostrae    gratian    devotionis  D  divitibus,  qui  postdulcedincsmomentancas  sempi^ 


adaugent :  Meinoria  peccatorum,  quse  hominem 
apud  se  reddit  humilem  ;  recordatio  peccati,  quae 
illum  ad  bene  agendum  sollicitat;  consideratio  pere- 
grinationis,qu8e  illum  hortatur  visibilia  contemnere; 
desiderium  vitae  perennis,  quod,  hominem  invi- 
tans  ad  perfectum,  cogit  eum  cum  terrenis  affecti- 
bus  voluptatis  imitationem  suspendere. 
TiT.  XXXIX.  De  tribus  quibus  nos  oruditdominus, 
Tribus  modis  nos  erudit  Dominus :  indulti  benefi- 
cii  largitate,  quae  duritiam  mentis  emollit  et  excitat 
adamorem;  illatidamniet  verbi  severitate,quae  prae- 
stans  intellectumaudituinabistimoremincutit;  con- 
temptus  publica  utilitate,  quae,  implens  facies  no- 
stras  ignominia,  parit  nobis  verecundiam  ut  l)eum 


ternam  inveniunt  nmaiitudinem. 

TiT.  XLIV.  De  triplici  via  arcta. 

Triple.v  est  arcta  via  quae  dicit  ad  vitam :  San-' 
guinolenta  in  maityribus,  qui  in  sanguine  Agnila- 
vantcs  corpora  sua,  altitudinis  soliuin  attingunt; 
purpurea  inconfessoribus,  qui  in  sua  cruce  vestigia 
diversae  passionis  per  abstinentiam  expresserunt ; 
lactea  in  virginibus,  quae  puritatis  angelicae  candi- 
datum  inse  consecrantes,  ad  complexumindesponsi 
virtutum  evolaverunt. 

TiT.  XLV.  De  tribus  in  quibus  Christum  imitari 

debemus, 

Tria  sunt  quae,  nobis  in  Christo  expressa,  noa 
Christiani  a  Christo  dicti  exercere  debemus :  Impro< 


839 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


840 


bare  seBculi  vanitatem,  quia  et  Jesus,  ne  rex  fieretf  A  formam  Intelligo;  in  Daniele,  viro  desideriorum  abs- 


aufugit  a  turbis  ;  exercere  patientiam,  quia  et  ipse 
agnus  occisus  est;  habere  geminam  charitatem, 
quia  Christus  etiam  pro  inimicis  oravit. 
TiT.  XLVI.  Quod  impii  quatuor  modis  dicuntur  filii, 
Quatuor  modis  impii  dicuntur  filii:  alieni,  Be- 
lial,  iniquitatiSy  malitiee.  Filii  alieni  sunt,  qui  men- 
tiuntur ;  filii  Belial,  qui  non  cognoscunt  Deum  ;  ini- 
quitatis  filii  sunt  genimina  viperarum  ;  malitise  filii, 
Chanaan,  et  non  Juda. 

TiT.  XLVII.  De  tribulationis  triplici  bono. 
Tribulatio  tria  confert:    exercitium  ne  virtutis 
amor  otii  tepore  frigescat ;  probationem,  ut  nostrse 
constantise  fortitudo  ad  exemplum  hominibus  inno- 
tescat ;  prsBmium,  ut  juxtatribulationemimmensum 
glorise  pondus  accipiat. 
TiT.  XLVIII.  De  triplici  electorum  exercitio, 
Triforme  est  exercitium  electorum:  austeritas 
jejuniorum,  qua  excolitur  terra,  ut  fructum  ferat; 
assiduitas  lectionum,  qua  reficitur,  ut  pinguescat ; 
instantia  orationis,  qua  confirmatur  mens  ut   ad 
coelestium  appetitum  fortius  assurgat. 

TiT.  XLIX.  De  tribus  in  nobis  principibus. 
Tres  sunt  in  nobis  principes,  quos  in  nobis  mori 
necesse  est,  ut  Christus  vivat:  Prudentia  ssecula- 
rium,  quee  est  Joseph  ;  eloquentia  spiritualium,  quae 
est  Moyses ;  copia  temporalium,  quee  est  Josue. 
TiT.  L.  De  tribus  calicibus  a  domino  propinatis. 
Tres  sunt  calices  quos  Dominus  propinat  nobis : 
poenitentise  et  doloris,  qui  est  plenus  misto  [f.  mu- 
sto];  pcenitentise  et  laboris,  quem  bibit  Joannes ;  be- 
nevolentiee  et  amoris,  qui  est  inebrians  et  praecla- 
rus. 

TiT.  Ll.  De  tribus  vestimentis  electorum. 
Tria  sunt  vestimenta  communia  electis  Dei :  Coe- 
lestis  sapientia,  quae  est  ephod  et  caput  operit ; 
perseverans  justitia,  quae  poderis  est,  ettotum  cor- 
pus  induit;  carnalis  continentia,  quae  lumbos  cingit. 
TiT.  LII.  De  tribus  puellis  pervertentibus  sensum. 
Tres  sunt  puellee,  quse  pervertunt  sensum  no- 
strum  :  Teneritudo  carnis,  quae  est  Dalila  Samso- 
nis;  oculus  curiositatis  mundialis  gloriae,  quae  est 
Jezabel,  et  Naboth  occidit;  diffidentiafutur»  vitse, 
quse  est  filia  Herodis,  et  caput  Joannis  aufert  in 
disco. 
TiT.  LIII.  De  quadruplici  sacerdotum  officio. 
Quadripartitum  est  officium  sacerdotis:  Vivam 
carnis  suse  hostiam  immolare,  quod  estLeviticum  ; 
virtutum  charisma  Deo  ofierre,  quod  est  aromata 
incendere,  et  filiorum  Aaron  est ;  cum  fervore  mar- 
tyrii  coelum  intrare,  quod  est  introire  sancta  san- 
ctonim  ;  gratise  et  precum  vota  coelo  transfundere, 
quod  est  panem  et  vinum  Deo  ofTerre. 
TiT.  LI V.  De  tribusgeneribushominum  quibus  mare 
hujus  swculi  pervium  est. 
Tribus  generibus  hominum  hoc  mare  magnum, 
preesens  scilicetsaeculum,  est  pervium  ut  transeant 
liberati:  qui  tres  esse  dicuntur.  Noe,  Daniel  et  Job. 
In  Noe  qui  arcam  rexit  ne  periret  diluvio,  rectorum 


tinentiee  et  castimoni8e,debito  soli  Deo,vacantem  poe- 
nitentise  et  continentiee  ordinem ;  in  Job  substantiam 
hujus  mundi  bene  dispensantem  in  coiivivio,  fide- 
lem  populumterrenafide  possidentem.  Primus  navi, 
secundus  ponte,  tertius  vade  pertransit.  Conjugato- 
rum  ordo  mare  magnum  vadopertransit,Iaboriosum, 
periculosum  et  longum  iter  habens,  praesertim  die- 
bus  istis,  quibus  malitia  nimis  invol vit  [invaluit?],  in- 
ter  undas  hujus  saeculi  voragines  vitiorum  etcrimi- 
nalium  foveas  declinare.  Continentium  ordo  ponte 
pertransit :  quod  iter  bre vius  est  et  facilius,  sed  non 
prorsussecurum.  Timendum  enim  estpericulumtri- 
pIex,neforte  sequare  seaIteri,autrespicereretro,aut 
certe  in  medio  ponte  stare  quis  velit.  NuIIas  ex  his 
"  tribus  augustiis   angustia  patitur  pontis  ;  angusta 
enim  est  via  quse  ducit  ad  vitam(Matth.  vii).  Contra 
primum  periculum  oremus  ut  non  veniat  nobis  pes 
superbiae,  quoniam  ibi  ceciderunt  qui  oderunt  ini- 
quitatem.  Nam  et  ejus  qui  mittens  manum  ad  ara- 
trum  aspicit  retro,  statim  pelagus  operit  caput ;  sed 
et  qui  stare  voluerit,  non  quidem  relinquens  ordi- 
nem,  sed  non  perficiens,  cadat  necesse  est,  ab  his 
qui  sequuntur  impulsus  et  eversus.  Necesse  enim 
este  duobus,  aut  proficere  aut  deficere.  In  hac  au- 
tem  angusta  pontis  semita  cenfidendum  est ;  com- 
posita  enim  est  lignis,  ut  qui  eis  inniti  voluerint  non 
labatur  pes  eorum.  Heec,  est  poona  corporis,  etpau- 
pertas  vitee  mundialis,  humilitas  obedientise ;  nam 
p,  et  per  multas  tribulationes  oportet  nosintrare  in  re- 
gnum  Dei{Act.  xiv);et:  Qui  voluntdivites  Geri^in- 
cidont  in  tentationem  et  in  laqueum  diaboli  (1  Ttm. 
vi).  Et  quem  adeo  exturbavit  inobedientia  suo  recto 
tramite,  per  obedientiam  rediit.  His  nte  compositis 
trina   maris  declinasti  pericula :  concupiscentiaro 
carnis,  concupiscentiam  oculorum,  et  superbiam 
vitae.Porro  praelati  descenduntmareinnavibusfaci' 
entes operationemin aquismultis  (Psal.  cvi).  Neque 
certa  pontis  aut  vadis  semita  coarctantur,  ut  libere 
possint  discurrere,et  occurrere  singulis;  et  ut  oportet 
dirigere  pontis  et  vadi  semitam  ordinategradientes, 
periculainvestigareac  declinare.  Ascendunt  usque 
ad  coeloSj  et  descendunt  usqua  ad  abyssos  (ibid.)\ 
nunc  tractantes  sublimia,  et  horribilia  loca  dijudi- 
j^  cantes.  Sed  quae  poterit  navis  inveniri  quae  tam  im- 
manes  fluctus  sine  discrimine  sustineat  ?  Hiec  est 
fortiSf  ut  mors  dilectio  (Gant.  viii).  Quia,  juxtaquod 
alibi  habes  :  Aquse  multw  non  poterunt exstinguere 
charitatem(ibid.).  Histribus  compactaestlateribus, 
ut  sit,  juxta  Apostolum,  charitasde  cordepuro,  cod- 
scientia  bonaj  Me  nonGcta  (I  77/z2.i);utmagLBpro- 
desse  quam  praeesse  desiderem,  intentionem  ha- 
bentes  bonam,  ut  forma  facti  gregis  incipiant  facere 
et  docera,  et  magistram  sequentemque  regolami 
quaecunque  discipulis    docuerunt  esse   contraria 
verbo,  factis  indicent  non  agenda,  ne  subditus  sub- 
murmurare  possit  et  dicere :  Medice,  cura  teipsnm 
(Luo.  iv);  ut  secure  respondere  exprobrantibus  sibi 
valeant:  Quisex  vobisarguetmedepeccato?{Joan. 


841 


MISCELLANEA.  -  LIB.  VI. 


843 


viii).  Si  non  dc  veniali,  saltem  de  crinnnali.  Fidem  A  anlo  Ihronum  Dei  (Apoc.  xiv).  Nondumtamen  sine 


quoque  non  ficlam,  ut  qualis  proclatus  in  conversa- 
tionc,  talis  sit  in  occuHa  cogitatione;  non  foris  hu- 
milis,  intuselatus,  de  sua  virtute  vel  sapientia  con- 
fidens,  quie  est  ficti  fides.  His  convcnienter  aptatur 
trina  Petri  inlerrogalio:  Awas  nw"} amas  we?  amas 
7/76?  quod  estdicere,  amas  me  do  cordo  paro,  con- 
scientia  bona,  ct  fido  non  ficta. 

TiT.  LV.  De  quintuplici  ohcdiontia, 
Quinquepartita  debet  essc  obedienlia  :  recta,  ut 
non  sit  conlra  Deum;  voluntaria,  quia  Deus  non  ap- 
probat  coacta  servitia;  pura,  quia  debct  esse  inten- 
tio  sincera :  »97 enini  oculusfuorit  simjdoXy  totum  cor- 
pus  lucidumcrit(Luc.  xi);  discrcta,  ne  quidnimis: 
qui  enim  recte  oflert  si  non  recte  dividit,  peccat ; 


ruga.  Adeo  enim  riget  in  eis  desiderium  domus  Dei 
in  qua  vesliantur  duplicibus,  ut  necdum  illorum  re- 
cla  intentio  tendat  in  Deum;  sed  quodampdo  re- 
trahatur  et  rugam  faciat  cum  desiderio  inclinati 
clament:  Vindicay  Dominc^  sanguinemservorum  tu(h 
rum  qui  elTusus  ost  (Apoc,  xix).  Non  tanquam  vin- 
dicta)  cupidi,  sed  dcsiderio  resurgendi :  quoddifre* 
rendum  est  usque  ad  diem  judicii.  In  tertiis  vero 
exhibet  Dominus  Ecclesiam  sine  macula  etsin^  ruga 
(Rphos.  v)Jntabernaculo  habitatjustitiam  operans; 
inatriosinemacula  ingrediens.UndePropheteBquflB- 
renti :  DominOj  quishahitabitintahernaculotuo^aut 
quis  roquiescetin  monte  sancto  tuo?(PsaL  xix).  re- 
spondetur :  Qni  ingroditur  sine  macula,  et  operatur 


firma,  ut  non  desistat  :  Qui  enim  persovoraverit  "  Jws^777a7n(77;/c/).Quasidicat:HicroquiescetiniAonte 

sanctotuo  qui  operatur  justitiam,  et  qui  ingreditur 
sine  macula.  In  habitaculo  igitur  semper  inest  ma- 
cula  aliqua  vetustatis  et  ruga  alicujus  necessitatid. 
In  atrio  removetur  poccati  macula,  remanente,  ut 
dictum  est,  aliqua  constrictionisruga,  dumaooipiunt 
tanlum  singulas  stolas,  sed  non  vestiuntur  duplici- 
bus  donec  recipiant  corpora  et  impleatur  numerua 
fratrum,  donc  vestiamur  et  nos  pariter ,  sicut  de 
patriarchis  ait  apostolus ;  Deo  pro  nobismeUus  ali^ 
quid  disponente  (Heb,  xi),  ut  nonsine  nobis  consuin* 
marentur.  In  domo  aufertur  penitus  et  macula  et 
ruga,  quando  extenditur  coelum  sicutpellis  et  dila- 
tatur  (PsaL  ciii).  ut  necminima  in  eis  inveniatur  ma- 


salvabitur  (Matth.  xxiv). 

TiT.  LVI.  Do  triplici  bono  quod  nobis  indicat 

Propheta, 

Triplex  cst  bonum  quod  omnispropheta  indicat : 
facere  judicium  et  justitiam,  et  ambulare  rectum 
cum  Domino.  Facere  justiliamreddendo  unicuiquo 
quod  suum,  est,  prioribus  obedientiara,  minoribus 
doctrinam,  amicis  la^titiam,  inimicis  patientiam;  fa- 
cere  etiam  judicium,  aliud  in  se,  aliud  in  proximum, 
aliud  in  Deum.  In  se  debet  esse  severum.  Si  enim 
nos  dijudicaremuSf  nonutiqucjudicaromur(I  Cor, 
x).  Pium  in  proximum,  ut  sive  misericorditer  obso- 
cres,  sive  zelo  increpes,  utrumque  facias  in  spi- 


ritu  lenitatis.  InDeum  sit  purum  et  verum.  Consi-  q  culaautruga.  Tripliciterautemserviemus  Deo,  vi- 


derans  enim  seipsum,  judicia  Dei  attendere  debet 
in  simplicitate  cordis  el  puritate,  dicens  in  confes- 
sione :  Omnia  opera  Dei  bona  valde.  Sit  ergo  homo 
in  se  districtus  judex,  per  intellectum  veritatis,  pius 
in  proximum  per  afTectum  charitatis ;  purus  in  Deum 
per  consensum  voluntatis.  Postquam  vero  fecerit 
homojudicium  etjustitiam,  necessaria  esteivigi- 
lantia,  ne  laxetur  per  torporcm,  vel  corruat  per  ela- 
tionem,  ut  sollicitus  ambulet  cum  Deo  suo  subdi- 
tus  ei,  ct  orans  eum. 

TiT.  LVIl.  Do  triplici  animaramstata» 
Triplex  est  status  sanctarum  animarum.  Primus 
cst  in  corporo  corruptibili,  secundus  sine  corpore, 
terlius  incorporejam  glorificato.  Primus  in  mili- 


dentes  eum  in  omnibus  creaturis,  habentes  eum  in 
nobisipsis,  cognoscentes  eum  in  semetipso  trinum 
ct  unum,  et  gloriam  sine  senigmate  mundi  cordia 
oculo  intuentes.  Unde  mensuram  plenam  et  confer'^ 
tam  et  snpereffluentem  dabunt  in  siaam  veatruuk 
(Lac.  vi).  Plenam  in  universitate  creaturarum,  Cofl* 
fertam  in  interiori,  superefnuentem  in  ipso  Deo» 
Quomodo  videndus  fit  in  creaturis,  et  habendus  iii 
nobis,  possumus  vel  ex  parte  cognoscere.  Cogiii« 
tio  enim  illa  mirabilis  confortata  est  facta,  et  non 
possumus  ad  eam. 
TiT.  LVIII.  De  triplici  Ctelestis  verbi  audilore^ 
Treslegimus  coelestis  verbiauditores  pigros,acti» 
vos,  contemplativos.  Pigri  audiunt  et  audita  conte* 


tia,  secundus  in  requie,  tertius  ie  bcatitudine.  Pri-_D  mnunt.  Activi  audiunt  et  auditis  obediunt.  Gon* 


mus  in  tabernaculis,  secundus  in  atriis,  tertius  in 
domo  Dei.  Quam  dilecta  tahornacula  taa^  Domine 
virtutam !  (Psal,  lxxxiii).  Multo  magis  atria  concu- 
piscibilia,  juxta  illud  :  Meliorost  dios  una  in  atriis 
tuissaper  millia  (ibid.)  Concupiscit  et  deficit  anima 
nioa  in  atria  Domini  (ihid.)  Sed  quoniam  in  ipsis 
ntriis  aliquis  defeclus  est  :  Bcati  qui  babitant  in 
domo  tua,  DominOy  in  svecula  swculorum  laudabant 
to  (ibid),  Lsotatus  sum,  inquitalibi,  inhis  qaso  dicta 
sant  mihi ;  In  domun  Domini  ibimus  (Psal.  cxxi).  In 
primis  est  Ecclesia  non  sinemacula  et  ruga.Si  enim 
dixerimus  quod  peccatum  non  habemus^  ipsi  noa 
seducimua;  et  verilasin  nobisnoneat  {IlJoaa»  i).  In 
eecundisestsinemacula.  Siaemacula  sunti  inc^ult, 

Patroi-.  CLXXYH, 


templativi  audiunt  et  in  nmplexu  obdormiunt.  Pigrt 
torpent,  activi  laborant,  contemplativi  quiescunt. 
De  pigro  scriptumest :  Abscondit  manussuas  sub 
axilla  (Prov.  xix);  doactivo  :  Labores mannum  tua^ 
rum  quia  manducabis:  beatus  es  et  bene  tibi  erii 
(Psal,  cxxvii),  de  contemplativo  :  Quis  dabit  mihi 
ponnas sicut  columbse: et  volabo  etrequiescam?{PsaL 
Liv).  Pigri  sunt  debiles,  activi  fortes,  contemplativi 
vacantes.  Est  autem  triplex  pigrorum  debilitas:  quia 
sunt  inoculis  cseci,  in  manibus  contracti,  inpegibus 
claudi.  Gaeci,  quia  vident  et  non  intelligunt;  contra-> 
cti,  quia  congregantet  non  distribuunt;  claudi|quia 
ad  intimam  erroris  lasciviam  declinantes,  rectaiA 
viam  salutis  non  arripiunt,  Pigri  torpent  DoO|  no4 


m 


APPENDIX  Ai)  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


m 


Sfficuto ;  quia  multis  laboribus  thesaurizant  sibi  di- 
vitias  sseculi.  Activi  nec  Deo  nec  seeculo,  quia  the- 
saurizant  sibi  divitias  coeli  et  beatitudinem  Dei. 
Gontemplativi  non  Deo  cui  vacant,  sed  saeculo, 
quod  contemnunt. 

TiT.  LIX.  De  triplici  vita  hominis. 
Tripliciter  dicitur  vita  homnis :  vita  naturae,  qua 
vita  vivit  homo ;  vita  gratise,  qna  vivit  Christus  in 
hominis  corde ,  vita  culpae,  qua  vivit  peccatum  in 
homine.  Duse  sunt  a  Deo,  tertia  ab  homine.  De  om- 
nibus  dicitDavid  :  Devs,  vitammeamannuntiavitibi 
(Psal.  Lv).Nam  et  illas  quse  naturae  et  gratiae  sunt, 
Deo  annuntiat,  dum  eas  se  a  Deo  confitetur  habere; 
tertiam  quae  est  peccati,  dum  eam  confltetur  cum 
Apostolo,  ut  non  mentiatur.  Vita  gratiae  est  super 
terram,  vita  naturoe  in  terra ;  vita  culpo)  subtus  ter- 
ram.  De  prima  Apostolus  :  Nostra  convorsatio  in 
coelis  est  {Philip,  iii).  De  secunda  Job  :  Homo  na- 
Bcitur  ad  laborem  (Job  v).  De  tertia  Dominus  :  Qui 
male  agit  odit  lucem  (Joan,  iii).  Et  Joan.  :  Qui  odit 
fratrem  suum in  tenebris  est  (Joan,  n), 

TiT.  LX.  De  tribus  mansionibus  hominum, 
Tres  sunt  mansiones :  coelestis,  terrestris,  infer- 
halis.  In  media  constitutis  dat  creaturis  Creator  bo- 
nus  optionem,  ut  quod  voluerint  eligant,  quod  eli- 
gerint  meritis  acquirant.  Mansio  in  qua  sumus  in 
medio  constituta  sursum  habet  coelum ,  deorsum 
infernum.  Inferni  mansio  plusquam  possit  dici  dura 
est  et  aspera.  Ibi  vermis  qui  non  moritur ,  ignis 
qui  non  exstinguitur.  Ibi  miser  in  miseriis  non  sub- 
sistit,  quoniam  non  cst  homini  cor,  non  sbnsus,  quo 
malorum  et  dolorum  infinitas  calamitates  exprimere 
possit.  Coeli  vero  mansionom  sapientia  ponit  men- 
6fim,  panom  vitae  et  intellectus.  Vinum  miscet  quod 
leetiflcat  cor  hominis,  ut  bibant  in  jucunditate,  et 
ifiebrientur  ab  ubertate  domus,  ut  non  esuriant,  nc'- 
que  sitiant  amplius,  quando  Dominus  transiens  mi«- 
nistrabitilliset  manifestabit  seipsum  illis.Nos  ergo, 
fratres,  in  terrestri  mansione  inter  istas  mansiones 
constituti,  sursum  erigamur  ad  coelestenK  Nam  bea- 
iusqui  adewnamAgni  vocatusest(Apoc,xix).Deatus 
qui  manducabit  panem  in  rcgnocwlorum  (Luc,  xiv). 
Et  quia  ad  hoc  vocati  sumus  hic  positi,  beatiiudi- 
pem  illam  heereditate  possideamus.  Festinemusin- 
gredi  in  illam  rcquicm ;  scd  quia  non  intrabit  in 
^am  aliquid  coinquinatum  ct  immundumi  totum  stu- 
dium  nosirum  sit  eirca  nostri  purificationem,  uti 
puriflcati  cumfilio  virginis  in  illud  sublime  templum 
|ion  manufactum  prsesentari  et  Domino  sisti  merea- 
mur.  Mater  Domini  purgatorios  agebat  des  quae 
illis  non  indigebat,  Dominus  circumcidebatur ,  in 
quo  nullum  erat  delictum.  Nos  maculosi  et  turpes 
agamus  purgatorios  dies,  mundemus  conscientias, 
purgemus  ora,  tempus  quod  superest  purgationi 
deputemus.  Patet  animabus  nostris  purgandis  et  la- 
vandis  fons  divinse  pietatis  in  ablutione  pectoris 
et  menstruatso. 

TiT.  LXI.  Do  triplici  virginitate. 
T riplex  est  vir^initas  ;  Prima  in  came;  mpnte 


A  corrupta ;  secundain  mente,  carnis  violata  pudore ; 
tertia  in  mente  et  corpore.  Prima  est  ancilla ,  se- 
cunda  adolescentula,  tertia  sponsa.  Prima  estfatua, 
qu9e  mente  prostituta  caste  vivit  in  came,  timore 
vel  laude  humana  ;  secunda  est  prudens,  quso  post 
amissamvirginitatem  carnisprudenterrepetit  virgi- 
nitatem  mentis,  per  omniasesubdens  divinisprsece- 
ptis ;  tertia  est  fidelis,  quae  corruptionem  carnis  aut 
mentis  non  incurrit,  sed  in  amore  sponsi  fideliter 
permansit.  Prima  damnatur,  socunda  muneratur, 
tertia  coronatur.  Qui  sponsus  voce  suavissima  ait : 
Tota  pulchra  es,  amica  mea^  et  macula  non  est  in 
te  (Cant,  iv). 

TiT.  LXII.  De  tribus  quw  desponsata  recipit, 
Tria  recipit  desponsata :  Monile  in  pectore,  annu- 

**  lum  in  digito,  dotem  in  jure  hsereditario.  Monih 
pectus  munitur,  annulo  manus  ornatur,  dote  conju- 
gium  consummatur.  Inpectore  ratio,  cum  qua  ver- 
satur  cogitatio ;  in  manu  operatio ;  in  dote  utriusque 
remuneratio.  Per  monile,  quod  ex  auro  et  gemmis 
cum  labore  fabricatur,  nota  coelestis  sapientia  quse 
diversis  disciplinis  illustratur.  Ut  enim  ait  Scri- 
ptura,  Sapientia  dcsursum  est  (Jac.  ili).  Primum 
quidem  pudica,  deinde  pacifica,  modesta,  suadibilis, 
bonis  consentiens.  Hsec  cum  difficultate  acquiritur, 
quia  disciplinatis  tantum  mentibus  infunditur.  Non 
emminmalevoIamanimamintrabitsapientia(Sap.i). 
Haec  ergo  acquisita  pectus  munit  ne  secreta  sinus 
aperiantur,  ne  tenorae  mammae  sponsse  aura  adula- 

Q  tionis  flante  leedantur,  ne  suggestio  immittatur  qua 
ratio  obnubiletur,  cogitatio  casta  prostituatur ;  scd 
tota  integra  et  sigillo  sapientiee  undique  munita, 
digna  efficitur  laude  sponsi  dicentis  :  Quampulchrse 
aunt  mammao  tuaOySoror  mca,sponsa.Pulchriora  sunt 
ubera  tua  vino  (Cant.  iv).  Per  annulum  sine  quo 
nulla  desponsatur,  Spiritus  sancti  pignus  accipitur 
sine  quo  caelestis  sponsi  amplexibus  nemo  jungitur: 
qui  omnem  operationem  quae  pcr  manus  signatur, 
ornat  et  diligit,  ut  dicere  possit :  Manus  meiD  distil- 
laverant  myrrham probatissimam ;  digiti  meipleni 
sunt  myrrha  (Cant.  v).  Tantis  ornamentis  decorata 
et  muneribus  pignorata,  dote  coelestiefficiturdigna, 
quse  est  o^terna  remuueratio.  Spe  et  amore  cujus, 
fidelis  anima  spirituali  viro  dcsponsatur,   de  quo 

D  dicitur :  Vir  oriens  nomen  ejus  (Zach.  iv). 

TiT'  LXII.  De  tribus  Christi  gestatoribus. 
Tres  leguntur  principaliter  portatores  Jesu  :  Beata 
Maria  concipiens  in  utcro :  Simeon  offerens  in  ulnis, 
Joseph  portans  in  humeris.  Signiflcant  tres  ordines 
electorum :  Maria  praedicatores,  Simeon  bonos  ope- 
ratores,  Joseph  fidei  defensorcs.  Qui  enim  verbum 
Dei  praedicant,  quasi  Christum  in  utero  portant  ut 
cum  aliis  vel  alios  pariant.  Unde  Paulus  :  Fittoli 
meif  quos  iterum  parturio  donec  Christus  formetur 
in  vobis  (Gal.  iv).  Qui  veroporrigit  panem  esurienU, 
et  ceetera  facit  misericordice  opera,  recte  videtur 
Christum  in  ulnis  portare  quibus  dicturus  est  in 
judicio  ;  Quod  uni  ex  minimis  istis  feciatis^  mihi  fe 
cistis  (Mattb,  xxv).  Qui  autem  laboribus  pro  ChristQ 


i46 


MlSCElLLANEA.  —  LIB.  Vl. 


^46 


fatiganlur,  qui  pcrsecutionem  propler  justitiam  pa-  A  magno  tamen  silentii  vigore  extra  in  ore  restringit. 

Opere  silet,  qui  licet  concipiat,  licet  proferat,  tamen 
usque  ad  efTectum  non  pervenit.  Qui  prava  in  corde 
concipienclo  siletbonus  est.  Qui  intus  silentium  rum- 
pit,  licet  linguam  exterius  comprimit,  malus.  Qui 
corde  rumpit  et  lingua,  deterior  ;  qui  corde,  lingua 
ct  opere,  pessimus.  Hic  enim  efifrenate  concepta  non 
solum  effrenatius  loquitur  ;  verum  etiara  efTrenatis- 
sime  operatur.  Do  illo  dicitur :  Qui  dimiUit  aquam 
caput  estjurgiorum  (Prov.  xvii).  Aquam  dimillere 
est  lluxum  linguce  ad  actum  perducere  ;  et  est  ca- 
put  jurgiorum,  quiaibi  propinatur  origo  discordiae. 
TiT.  LXX.  Do  quatuor  vigiliis  viUjo  nostrm. 
Qualuor  vigilice  vitoe  humana),  tanquam  cujusdam 
noctis  tenebrosae,  sunt  quatuor  status.  Prima  noctis 
vigilia  in  claustro  paradisi ;  secunda,  post  peccatum 
in  lege  naturali;  tcrtia,  sub  peccato  in  lege  Moysi; 
quarta,  in  Christi  lege  sub  gratia.   In  his  omnibua 
contra  hominem  est  diabolus.  In  primo  statu  dia- 
bolus  cum  homine  pugnat  et  eum  superat,  quia 
homo  virtutis  arma  abjecit ;  in  secundo  nulla  est  pu- 
gna,quiahomo  subjugatusperdesperationem  victua 
jacct;  cum  victori  fomespeccati  comes  accessit;  in 
tertio  moriens  expirat,  quia  per  mandatum  legis 
mors  revixit.  In  quarta  autem  vigilia  hujus  noctis 
venit  Dominus  ambulans  super  mare ;  et  sodenti 
homini  in  tenebns  et  in  umbra  mortis  lux  orta  est 
ci  {Luc.  i) :  et  clamans  voce  magna  in  persona  La- 


tiuntur,  Jesum  in  humeris  porlare  dicuntur ;  undc  : 
Qui  vult  vcnirc  post  mc,   abnegct  semclipsum  ct 
toJlat  crucem  suam  et  scquatur  mc  {Luc.  ix). 
TiT.  LXIV.  Prsodicatori  tria  nccossaria, 
Tria  solent  in  prajdicatore  requiri :  sanctitas  con- 
versationis,  perfectio  scientiae,   eloquentia  ad  gra- 
tiam,  ut  sermo  sit  sanctus,  sit  prudens,  sit  illus- 
tris.  Sanctitas,  quia  cujus  vita  dcspicitur,  rcstat  ut 
ejus  praedicatio  contemnatur.  Quare^  inquit  Domi- 
nus,  tu  enarras  jvstitias  mcas^  et  assumis  tcsta- 
mcnium  meum  per  os  tuum  ?  {PsaL  xeix.)  Porfec- 
tio  scienliae,  ut  habeat  unde  prseferat  de  thesauro 
suo  nova  et  vetera  ;  eloquenlia,  ut   habeat  secun- 
dum  scicntiam  quid  dicat,  secundum  eloquentiam 
quomodo  dicat,  ut  sentontiarum  exccUentioe  ser- 
monis  elegantia  respondeat,  ct  verborum  dignitas 
rerum  majestati ;  et  quasi  quodam  concentu  res  et 
verba  concurrant,  ut  sic  triplici  et  ita  omni  acccp- 
tione  sermo  ejus  sit  dignus.  Unde :  Fidclis  scrmo 
et  omni  acceplionc  dignus  (I  Tim,  i). 

TiT.  LXV.  De  tribus  quibus  nocct  luxuria. 
Trlbus  luxurianocet:  Gutis  nitore,  vestis  decore 
exquisito  ciborum  sapore. 

TiT.  LXVI.  De  tribus  in  quibus  confessio. 
In  tribus  consistit  confessio :  In  crebris  gemiti- 
bus,  in  multis  singultibus,  in  irriguis  ftetibus.   Ut 
sint  gcmitus  in  pectore,  singultus  in  gutture,  iletus 
in  facio. 

TiT.  LXVII.  De  tribus  in  quibus  contritio. 

Tribus  conficitur  cordis  contritio  :  A  pudore,  a 

timore,  a  dolore.  A  pudore,  quia  turpiter  egit ;  a 

dolore,  quia  Deum  ofTendit ;  a  timore,  quia  impu- 

nitum  non  transibit.  Piimo  pudet  deliquisse,  se- 

cundo  dolet  ofTendisse,  tertio  timet. 

TiT  LXVIII.  Dc  tribus  silcntiis  anle  gratiam. 

Tria  gratiam  praecesserunt  silentia.  Primum  fuit 

caecum  et  surdum,  secundum  surdum,  tertium  mu- 

tum.  Primum  ante  legem,  quando  nec  persehomo 

videbat  mortem,  necabalioaudiebat;  etideo  reme- 

dium  non  quaerebat.  Secundum  sub  lege,  quando 

videbat  morbum  per  legem,  nec  tamen  audiebat 

per  prophetas,  noc  remedium  flagitabat  per  gratiam. 

Tertium  in  prophetis,  quando  et  videbat  morbum  et 


B 


zari,  unicuique  jacenti  in  morte  ait  :  Veni  foras 
Q  (MattL.  xi).  Hevixit  itaque  homo,  et  cum  diabolo 
iterum  pugnat  et  vincit,  quoniam  libero  arbitrio 
gratiaaccessit.  In  primo  male  pugnat  pernegligen- 
tiam  in  secundo  repugnat  per  ignorantiam;  in 
tertio,  necatur  per  superbiam ;  in  quarto,  suscita- 
tur,  pugnat  et  vincit  per  gratiam. 

TiT.  LXXl.  Dc  triplici  odore  vitfo. 
Triformis  est  odor  vitae  :  non  delinqucre,  qudd 
agit  timor  servilis  ;  noUe  delinquere,  quod  operatur 
fllialis ;  non  posse  delinquere,  quod  confert  gloria 
perennis.  Primi  sunt  servi,  socundi  fllu,  tertii 
beati. 

TiT.  LXXII.  Dc  tribus  gradibus  superbiso  et  Atf- 

militatis. 
Tres  sunt  gradus  superbiae,  ottresgradus  humi' 


pcr  prophetas  audiebat ;  sed  ad  veniam  remedium  jj  litatis.  Primus  gradus  superbiae  est  aliquem  existi- 


non  confitebatur  nec  postuiabat.  In  gratia  omne  si- 
lentium  abiit,  quoniam  cum  sut/fmum  silentinm  tcnc- 
rcnt  omnia  (Sap.  xviii),  id  est,  ultimum  silentium 
esset  in  omnibus,  ctnox,  id  est,  diabolus  vel  nox 
in  peccatorum  tenebris,  modium  iter  pcragerety 
omnipotcns  Scrmo  venit  {ibid).  In  quo  qui  vide- 
bantmorbum,audiebantetremediuinpraBsenshabe- 
bant,  coeperunt  et  intus  morbum  per  cognilionem 
cognoscere,  et  amore  cordis  audire,  et  oris  con- 
fessione  medico  supplicare. 

TiT.  LXIX.  De  tribus  silentiis  aliis. 
Triplex  est  silentium  :  cordis,  oris,  operis.  Corde 
silet,  qui  dicenda  nunquam  concipiens,  mmquam 
intus  ia  corde  loquitur,  Orq  silet,  (jui  etsi  coQcipiat^ 


inarequodhabeta  se  habere;  secundus,  cum  bonum 
quod  habet  suis  meritis  se  accepissegIoriatur;ter- 
tins,quando  contemptisreIiquis,singulariter  appetit 
videri,  nec  se  putat  paremposse  habere.  P*rimi  voi 
est  :  Labia  nostra  a  nobis  sunt  {Psal.  ii).  Secundi : 
Qratias  ago  tibiyquia  non  sum  sicut  coeteri homincs 
{Luc  xviii),  tertii  vero  :  Ponam  scdem  meam  in 
aquilone  {Isai.  xiv).  Ethic  est  summus,  quo  primus 
homo  noluit  Deo  subesse,  credens  verbis  sorpentls: 
Eritis  sicut  dii.  Hic  autem  summus  superbiae  gra- 
dus  summo  humilitatis  gradu  curandus  fuit.Primus 
enim  ost  suo  subdi  superiori ;  ethic  est  sufflciens; 
secundus,  suo  submittlpari  et  socio,  ethic  est  abun- 
dans ;  tQrtius,  suo  aubmitti  inforlori :  et  hi9  ^%\ 


847 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


488 


omnis  et  superabundans.  Dequo  ad  Joannem  Chri-  A  quia  electorum  corda  quao  pcr  sanctum  desiderium 


stus :  Sicdecei  nosimplero  omnewjustitiam{Maith, 
iii),  id  est,  superabundantem  humilitatem.  Primus 
humiliter,  secundus  humilius,  tertius  obtinetur 
humillime.  Quo  superiori  genere  humilitatis,  Deus 
qui  est  super  omnia,  factus  est  homo  inter  omnia, 
superbiflB  summum  hominis  gradum  curavit,  ut  juxta 
morbum  morbi  salutis  cresceret  medicina.Erubesco 
igitur  tu  homo,  qui  nec  tuo  consentis  supponi  ma- 
jori  cum  Deus  omnibus  majorsuoprote  nondedi- 
gnatur  subjici  inferiori.  O  quam  damnanda  super- 
bia !  Creaturse  suae  creator  subjicitur,  et  contra  Crea- 
torem  suum  creatura  superbit.  Sed  quia  omnis  qui 
BO  exaltat,  ingehennahumiliabilur,  hiimHiavo  homo 
sub  potonti  manu  Dei  (I  Peti\  v),  ut  te  exaltet  in 


amoro  ardent,  adhuc  relevata  facie  quod  desiderant 
videre  nequeunt.  Quousque  ergo  in  atrio  populi 
extra  sumus,  in  altari  compunclionis  crcmemus 
per  timorem  carnes  vitiorum.  Si  intus  sumus  ante 
velum  antequam  scilicet  intremus  coelum,  per  com- 
punctionis  amorem  nil  terrenum  flere  debemus, 
solus  nobis  ipse  sufficiat  qui  fecit  omnia,  transcen- 
damus  per  desideriumomnia,  nontam  timore  poena- 
rum  nec  memoria  vitiorum  quam  amoris  flamma 
succensi,ardeamuscumlacrymis  inodore  virtutum 
sicut  illa  yua?  flsceflf/iYperdesideriumsiCM^  virgula 
fumi  ex  aromatibus,  etc.  (Cant,  iii). 

TiT.  LXXVI.  Dc  triplici  hominis  acceptione, 
Tribus  modis  hominem  Scriptura  appellat :  Per 


tempore  tribulationis  illius  ubi  erit  ignis  qui  non      naturam,  ut  Faciamus  hominem  {Gen.  i);  per  cul- 


exstinguitur  et  vermis  qui  non  moritur,  ipso  prae- 
Btante  qui,  etc. 

TiT.  LXXIII.  De  tribus  cinctoriis, 

Tria  sunt  cinctoria  quoo  nos  stringunt  et  cohi- 
bent :  Memoria  mortis,  dccor  pudicitige,  amor  re- 
ligiosus.  Prima  est  zona  pellicea  qua  cingebatur 
Joannes;  secunda,  balteus  quo  Aaron  ad  Deum 
accedens ;  tertia,  zona  aurea,  quo  similis-Filio  ho- 
minis  et  vestitus  podere  praecinctus  est  in  Apoca- 
lypsi  ad  mamillas.  Primo  cmctorio,  cincti  sunt 
eremitoB  studentes  asperitati ;  secundo  sacerdotes 
studentes  caslitati;  tertio,  cives  angelici  insislentes 
charitati.  Undc  zona  dicitur  aurea. 

TiT.  LXXIV.  Do  tribus  castris,  etc. 

Tria  sunt  castra :  proedicantium,  conlinentium, 
conjugatorum.  Primicontra  ha)relicos,sccundi  con- 
trn  seipsos,  tertii  pugnant  contra  ea  qua^  mundus 
dat,  quia  mundi  sunt  cogitatores,  et  ad  invicem 
6ibi  placere  coguntur. 

TiT.  LXXV.  Do  duplici  compunctiono » 

Duoe  sunt  compunctiones :  una  nascitur  per  timo- 
rem ,  altera  per  amorem.  Prima  timore  supplicii, 
secunda  venit  amore  proemii.  Unde  in  tabernaculo 
duo  altaria  fiunt :  unum  exterius,  alterum  interius. 
Unde  in  atrio  aliud  ante  arcam.  Unum  quod  oere, 
altorum  quod  auro  vestitur.  Inprimocarnes,  in  se- 
cundo  insensum  crematur.  Allaria  corda  sunt  in 
quibus  vel  ex  timore  peccatorum,  ignis  ardet  com- 


pam  ut  Vos  sicut  homines  moriemini  (PsaJ.  lxxxi); 
per  infirmitatem ,  ut  Malcdictus  qui  confidil  ia 
homine  (Jer.  xvii). 

TiT.  LXXVII.  De  triplici  somni  acceptione. 

Tribus  modis  somnus  in  Scriptura  accipitur  : 
Pro  morte  carnis.  Unde  Apostolus  :  NoJo  vos  igno- 
rare  do  dormientibus  (Thess.  i).  Pro  negligentia 
peccati.  Unde  idem  :  Hora  esi  jam  nos  de  somno 
surge  (Rom.  xiii).  Pro  quiete  et  vitoe  desideriis.  Pro 
quo  somno  dormivit  Jacob,  ponens  caput  in  lapide 
(Gen,  XXVIII, ) 

TiT.  LXXVIII.  De  duplici  respectu  Dei. 

DuplexestDeirespectus  :  Hicperinisericordiam, 
p  quo  respicit  poenitentes  ;  in  futuro  per  justitiam, 
quo  reprobos  damnabit.  Unde  Oculi  iui  in  iwe,  ct 
non  subsistam  (Job  vii).  Et  qui  ibi  non  est  respec- 
tus  misencordioe,  praemittit,  N^ec  aspiciet  me  visus 
Jiominis  {ibid.)j  id  est  (^hristi,  quia  quoque  illinc 
huc  non  revertitur  quisquam  ad  emendationem, 
idem  proemisit  :  Ei  non  reverteiur  oculus  meus  ut 
videai  bona  {ibid),  quia  etiam  hinc  illuc  cito  transit 
dicendo;  M6?iiiei2/o,Z>oi«iije,  quia  veniusesi  viiamea 
{Prov.  xviii),  orat  hic  se  per  misoricordiam  respici. 
Sed  quia  Deus  non  parcit  si  tibi  parcis,  audi  quid 
Job  idem  dicat :  Ergo  nonparcam  ori  meo  {Job  vii). 
Ori  suo  parcitquiconfiteri  malum  orubescit. /iis^iiS 
autem  qui  in  principio  sermonis  accusaior  est  sui 
(Prov.  xviii),  ori  suo  nonparcit,  quia  districtijudi- 


punclionis,  et  caro  consumiturardorepravioperis;  t\  cis  proeveniens  verbum,  contra  se  propriae  confes- 


Vel  ex  amore  coelestium  ab  igne  charitatis  ascendifc 
Ihymiama  orationis.  Multi  cnim  suntqui,  dumsup- 
plicia  meluunt,  quolidie  fletibus  incenduntvitia  igne 
compunctionis.  Sunt  alii  qui  a  peccatis  liberi,  amo- 
ris  flamma  in  lacrymas  compunctionis  inardescunt, 
et  cum  fraternis  civibus  regem  in  dccore  suo  vidcre 
concupiscunt. Primum altaic  est exterius,  ut  videan- 
turoperabonaetglorilicelur  Deus(J/a//yi.  v);  secun- 
dum ante  arcam  intus,  ut ab  eo  solo  qui  intus  videt re- 
tributioexspectetur.Etnotandumquodinterhocalla- 
re  etarcam  velum  est  interpositum.  Arca  ille  est  in 
quosuntreconditi  omnesthosauri  sapientiaeetscien- 
tioe.  Velumest  coelum.Arcaigitur  intra  velum,  Re- 
demptor  nostereslin  caelo.  Altare  autem  velum  est. 


sionisverbos8evit;sicutPsaImista :  Prseoccupemus, 
inquit,  faciem  ojus  in  confessione  {Psal.  xciv). 
TiT.  LXXIX.  Do  quatuor  modis  peccandi. 
Quatuor  modis  peccata  perpetrantur  in  corde  : 
totidem  consummantur  in  opere.  In  corde  sugges- 
tione,  per  adversarium  ;  delectatione,  per  carnero  ; 
consensu,  per  spiritum;  defensionis  audacia  per 
elationem,  cum  culpa  terrere  mentem  debuit,  extol* 
lit.  His  quatuor  ictibus  primi  hominis  rectitudinem 
antiqui  hostis  fregit.  Nam  serpens  suasit,  Eva 
delectata  est,  Adam  consensit,  requisitus  ubi  esset, 
culpam  confiteri  per  audaciam  noluit.  Hoc  in  homine 
quotidie  agitur.  Diabolus  tanquam  serpens  tortuosua 
et  lubricus  suadet ;  caro  sicut  Eva  delectatur ;  gpi* 


849 


MISCELLANEA.  -  LIB.  VI. 


«50 


rilus  velut  Adam  prscposilus  consentit  per  carnis  A  drifaria:  qua  regnaturisumus  preveniento  miseri- 


delectationem  a  sua  rectitudine  inclinatus :  qui  tan- 
quam  requisitus  Adam,  per  audaciam  defensionis 
nequius  obduratur.  His  quatuor  consummatur.  In 
opere  prius  latens  culpa  agitur,  postmodum  sine 
confusioneanteoculoshominumaperitur,inconsuc- 
tudinem  dicitur,  ad  extremum  spe  falsa  vel  despe- 
ratione  misera  nutritur.  IIos  modos  Job  deplorat 
dicens :  Qaaro  non  in  vulva  mortuus sum'? Effrossus 
ex  utero  non  statimperii'}  Quare  exceptusgenibus^ 
Qunre  lactatusuberibus^^^Job,  iii).  Mortuus  esset  in 
vulva  si  se  moriturum  in  ipsa  suggestione  cognos- 
ceret.  Sic  de  cacteris.  Sciendum  tamen  quod  tres 
primimodifacilitercorriguntur:  quartus  nunquam. 
Unde  Dominus  puellam  in  domo  {Luc.  viii) ;  juve- 


cordia;  romissionem  consecuti  subsequenti  intelli- 

gontia  ;  virtutibus  exornati,   superabundanto  gra*- 

tia,  spo  corta  beati,  perscveiante  coastantia. 

TiT.  LXXX/I.  Do  quincupertito  gulod  vitio. 

Quinque  partitum  est  gula3  vitium.  Aliquando  in 

diligentiae  tempus  prajvenitur  in  aliquibus ;  et  ii  simi- 

los  Jonatha)  in  guslu  mellis.  Aliquando  hora  non 

proevenitur,  scd  cibos  lautiores  quaerunt ;  et  iisimi- 

les  populo  judaico  in  cremo  ;  qui  despecto  manna 

carnes  petiit.  Aliquando  quoelibet  sumenda  prepa- 

rati  accuratius  poscunt,  et  ii  similes  filiis  Heli,  qui 

carnes  non  coctas  do  more,  sed  crudas  accuratius 

proeparandas    cxtorquent.   Aliquando    qualitati  et 

temporicongruunt,  sedmensuram  excedunt.  Unde 


nem  cxtra  poHam  (L«c.  vii):  quatriduanum  Laza-  *-'  dicitur;  Hicc  fuit  iniquitas  sororis  tuio  Sodomw: 


rum  suscitat  (Joan.  xi).  Puella  in  domo  peccator 
est  in  occulto :  juvenis  qui  extra  portam  ducitur  est 
cumpeccaticulpaaperitur;  sepulturse  vero  aggero 
premitur,  qui  usu  consuetudinis  pressus  gravatur. 
Hos  tamen  miseratus  Dominus  ad  vitam  perpoeni- 
tentiam  advocat.  Quartusautema  Domino  nuntiatur, 
non  suscitatur,  quia  peccatum  desperationis  nec  in 
hoc  ssBcuIo  nec  in  futuro  dimittitur  (Luc,  xii),  imo 
is  qui  mortuum  nuntiat  audit.  Dimitte  mortuos  se- 
pclire  mortuos  suos  (Matth,  viii). 

TiT.  LXXX.  De  triplici  adventu  Dei. 
Tres  sunt  adventus  Dei,  ad  homines,  inhomines, 
contra  homines.  Nonsunttam  desiderabilesprimus 


superbia  viticsaturitaspanisetabundantia  (Ezecb. 
xvi).  Aliquando  abjectus  est  cibus  et  cestu  desiderii 
deterius  peccatur,  et  ii  similes  Esau  qui  lentis  esca 
primogenitavendidit.  Ncque  enim  cibus  sed  appe- 
titus  vitium  est.  Unde  et  hic  per  lenticulam  prima- 
tum  amisit,  et  Elias  carnes  edendo  virtutem  corpo- 
ris  servavit ;  et  diabolus  primum  homineni  non  ia 
carne,  sed  in  pomo  (Gen.  iii) ;  et  secundum,  in 
pane  tentavit  (Mattb.  iv). 

TiT.  XXXIII.  De  tribus  sacerdoium  vitiis. 
Tria  sunt  vitia  quibus  frequenter  diverse  sacer- 
dotes  deIinquunt.C'upiditas,incontinentia,  negligen- 
tia.  Cupiditate  peccant  qui  pro  obtinendis  tempo- 


et  ultimusquammedius,  quo  sapientia  Dei  inhomi-  q  ralibus  commodis  divina  officia  celebrant;  in  quo- 


nem  veniens  facit  ibimansionem,  cedificansdomum, 
scindens  columnas  septem,  ut  faciat  sibi  sedem, 
(Pro  V.  ix),  Domus  est  homo,  sedes  anima,  septem  co- 
lumnae  proeparamenta  sedis.  i/«s^//ia,inquit,  etjudi- 
cium  proeparatio  sedis  tuce  (PsaL  lxviii).  Justitia 
virtus  est  cuique  quod  suum  esttribuens,superiori, 
inferiori,  a>quali.  Superiori  obedientiametreveren- 
tiam :  quarum  altera  corporis,  altera  cordis  est. 
^quali  consiliumquo  instruatur  ignorantia,  et  au- 
xilium  quo  juveturinfirmitas,  non  solum  in  verbo 
et  officio,  sed  etiam  exemplo  quo  provocetur  ad 
meliora,  et  oratione  qua  juvetur  a  Domino.  Inforiori 
custodiam,  qua  cavere  possit  peccatum  futurum ; 
et  disciplinam  qua  puniatur  admissum.  Si  crgo  su 


rum  intentione  non  est  amor  Dei,  sed  temporalis 
lucri.  His  dicit  Dominus  pcr  Amos:  Ideo  audivi  et 
projeci  festivitates  vestras,  et  non  capiam  odorom  sa- 
crificiorum  vestrorum  (Amos.  v).  Quia  non  possunt 
csse  odorifera  et  delectabilia  sacrilicia  Deo,  qu» 
quisque  facit  in  eis  qua3rendo  non  honorem  Dei, 
sed  sua  lucra.Quod  sidicat :  Deo  in  hoc  servio  licet 
commodum  consequar,  dicitur  ei :  Nemopoiest  dao^ 
busdominisservire,  etc.  NonpotestisDeoservireet 
7/2aw27wo/3c'©  fil/a^ '/i.vi).TaIes  constituunt  Dagonjuxta 
arcam  (ITleg.  xii):  dum  per  divina  officia  quse  fa- 
ciunt  pecuniam  congregare  intendunt.  Talibus  et 
Dagon  auferetur,  etipsi  persecutiunturinposteriori- 
bus,  quia  et  ipsa  temporalia  subtrahuntur,  et  poena 


periori  reddis  devotionom  et  obedientiam,   cequali  D  seternamuIctantur.Secundum  autem  vitiuminconti- 


consilium  et  auxilium,  inferiori  subdito  custodiam 
et  disciplinam,  vel  tibi  ipsi  qui  habes  corpus  tuum 
subditum,  ut  non  regneut  in  eo  peccata,  et  faciat 
fructus  dignos  poenitentio).  veniet  in  te  Dominus. 

TiT.  LXXX.  Do  anima  cur  Cbristi  sit  sponsa. 

Quatuor  sunt  propter  quse  anima  dicitur  sponsa: 
Dona  gratiarum,  quibus  subarrhata  est  in  baptis- 
mate;  castus  amor,  quo  illi  sociate  in  ungendo 
chrismate;  proles  virtutum,  quibus  fecundata  est 
divini  verbi  dogmate ;  torus  quietus,  quo  in  seter- 
num  est  ei  socianda  omnia  procul  ajnigmate.  Arrha- 
rum  vero  quaedam  est  communis,qu8edamspecialis. 
Communis  quadrifario  est,  qua  nati  sumus,  senti- 
mus,  sopimus,  discernimus.  Specialis  similiterqua- 


nentia)  quanto  odio  insequatur  Apostolus  docendo 
quod  violatorem  templi  Dei  disperdet  Deus  (7  Cor. 
iii),  notum  est.  H®c  vero  duo  vitia  propter  tortiumy 
id  est  negligentiam  accidunt,  cum  ita  sunt  in  subdi- 
tis  et  in  se  negligentes  utnon  suscitentur  ad  custo- 
diam  Sion  et  ad  dopascendum  terram  Assur  ingla- 
dio  sicut  dicit  Dominus  per  prophetam  :  Suscitabi" 
mus  super  eum  septem  pastores  et  octoprimatesho^ 
mineSf  et  pascent  terram  Assar  gladio  (Mich.  v). 
Per  septem  pastores  et  octoprimates  uni versi  pree- 
lati  intelliguntur,  qui  debent  esse  septem  et  octo,  id 
estNovoet  Veteii  Testamento  instructi.  Suscitabo 
pastores,  id  estanimarum  custodes  utroque  Testa- 
mento,  ut  sciant  proferro  de  thesauro  suo  nova  ei 


851 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


85S 


vetera.Vigilanterdebent  custodireSion,  id  est  Ec- A  Domino  gladium  tribuit,    utoccidat;  in  principio 


clesiam,  et  viriliter  resistere  Assur  impugnanti  po- 
pulum  Dei,  id  est  diabolo,  quia  sicut  olim  Assur  po- 
pulum  Doi,  ila  quotidie  nunc  diabolus  populum  per- 
sequitur  Christianum.  Et  debent  pascere  terram 
Assur  in  gladio  Spiritus,  quod  est  verbum  Doi  ut 
illos  qui  sunt  subjecti  diabolo  per  amorem  terreno- 
rum,  pabulo  sacroe  doctrinaB  tanquam  gladio  bis  acu- 
to,  hincpertimorem  gehennae  terrendo,  illinc  amo- 
re  coelestis  patrioe  provocando,  revocent  a  malis 
per  terrorem  lormentorum,  ct  ad  bonum  per  dul- 
cedinem  prsemiorum.  Tales  nos  oportet  esse  charis- 
simi,  prudentes  et  exercitatos  in  sacris  Scripturis, 
etsuscitatos  et  accinctos  gladii  acumine  super  gre- 
gem  nobis  commissum,  ut  refrenatacupidilate  tem- 
poralium  solis  ccelestibus  intendamus,  servata 
continentia  carnis,  mundi  apparentes  in  conspectu 
Dei  et  hominum,  abjecta  negligentia,  diligenter 
curam  adhibeamus  ad  custodiam  non  solum  aliarum, 
sed  et  nostrarum  animarum,  utnonsitvox  nostra. 
Posuerunt  me  custodem  vineis  (Cant,  i).  Vineam 
meam,  id  est  domum  meam  non  custodivi.  Rcce- 
pturi  proemia  digna  pro  laboribus  nostris,  prtes- 
tante  Domino  qui  vivit  et  regnat,  etc. 
TiT.  LXXXIV.  De  tribus  in  quibus  consistit  salus 
In  tribussalusseternaconsistit.  Primum  estabre- 
nuntiare  saeculo  et  jungere  se  Deo ;  secundum,  terre- 
na  contemnere  et  seterna  qu8Brere;tertium  vitia  cal- 
care,  et  virtutibus  operam  dare.  Hoc  friduo  in  ho- 


B 


facilis  ut  repeliatur.  Si  invaluerit  flgens  radicem, 

non  exstirpatur,  nisi  clamet  Josus  voce  magna. 

Unde  dum  parvulus  est  hostis,  cave  ne  nequitia  eri- 

gatur  in  scmine.  Sedsi  piger  repellitur,  spinas  sub- 

mitlit.  llad  sunt  multipliccs  nocendi  machinoe.  Plan- 

tat  diabolus  radicem  peccati:  quaj  nisi  mox  avella- 

tur,  pullulat  et  nascitur  arbor  culpoe.  Per    oculum 

expanduntur  rami  nequitioe  ;  per  linguamhujusar- 

boris  sentit  homo,  et  delectalionis  colligit  fructum 

in  £elernam  damnationem.  Ericiusigilur  est  pigritia 

imbecillitatis,  spina  fallacise,  pellis  latebra.  Perspi- 

nampraecipitat  in  aperta  mala;  per  pellem  in  occul- 

ta.  Hic  habet  foveam,  id  est  in  confusis  mentibus 

mansionem,  ct  nutrit  calulos  latrantes,  id  est  vitia. 

Post  ericium  sunt  milvi,  quia  post  diabolum  est 

proximi  malignitas,  quia  cum  maledicit  et  malefa- 

cit  nobis,  rostro  et  unguibus  discerpit.  Sed  si  ericium 

et  milvum  evadimus,  sequitur  lamia.  Lamia  huma- 

nam  faciem  habet,  corpus  habet  bestialc.  Haec  cst 

caro,  hicestdomesticus  hostis.  Hic  primus  vinccn- 

dus,  in  nobis  contra  nos  habens  radices,  pugnans 

blandiendo  quasi  rationale  pro  necessariis,  et  suc- 

cumbendo  quasi  bestiale  pro  superfluis.  Hic  invenit 

requiom  cum  carnis  curam  facitin  desideriis.  Ha5C 

tria  sunt  bella  Babylonis :  tentatio  dsemonis,  proxi- 

mi  calumnia,  carnis  fornax.  Oontra  ista  increpat 

vultus  Dei,  et  pereunt ;  blanditur  et  percutit.  Blan- 

ditur  patienter  exspectando,  increpat  correctione 


locaustum  immolatur  vacca  trima,   aries,  taurus.  n  Hagellando,  percutit  Juste  damnando 

T  T  A       •  J  TA  *  A  •  •  •  *  •  ^"^  f¥^  T     ^T  X.''  XT'  T  T^  T  T^  a         •        f  •        •  f 


Hoc  triduo  Dominus  turmse  se  in  eremo  sustinentis 
per  miserationem  suam  miseretur.  Hoc  triduo  de 
vitiis  ad  virtutes,  de  luce  ad  tenebras  transit  He- 
brseus.  Primo  die  deserit  Pharaonem  conjunctus 
Deo;  secundo  servilia  opera  luti  et  lateris,  deside- 
ranslibertatem;  tertio,  de  -/Egypto  exiens  tendit  ad 
terram  promissionis.  Deprimo  dicitur:  ]Mibi  adheo^ 
rere  Deo  bonum  est{Psal.  lxxu);  de  secundo :  Qu{jo 
sursum  sunt  quaerite  (Colos.  iii);  de  tertio :  Educ 
de  custodia  animam  meam  {Psal.  gxli). 

TiT,  LXXXV.  De  triplici  damno  ferendo. 
Tribus  modis  damnum  infertur  homini :  a  dsemone 
no,  a  proximo,  a  carne.  Dsemoninsidiatur  charitati, 
proximuspossessioni,  caro  pudicitise.  Quod  Isaias 


Tiv.  LXXXVII.  De  Iriplici  adventu  Domini. 

Primus  adventus  in  nube,  secundus  in  rore,  ter- 
tiusin  fulmine.  Inprimooccultus,  in  secundum  ma- 
nifestus  ex  parte,  in  tertio  ex  toto.  In  primo  venit 
occultusagnusad  aram,  in  secundosponsus  ad  ami- 
cam,  in  tertio  ferrum  ad  culpam.  Hi  sunt  tres  des- 
census,  praesentias;  clementia3,  vindictse.  De  primo 
dicitur:  Inclina  coeIos'et  doscende  (Psal.  xvii^.Dese- 
cundo:  Descondiin  bortummeum  (Can^.vi^.Detertio 
Descendamus  ct  confundamus  labia  eorum  {Gen.  xi). 
TiT.  LXXXVII.  De  via  carnis  et  spiritus, 

Duse  sunt  vise  :  una  carnis,  altera  spiritus.  Una 
separat  a  Domino,  altera  revocat  ad  Dominum. 
Una  visibilis,  altera  invisibilis.    In   prima  mundi 


brevitersiccoloravit:/i&i  habuit  foveam  ericius,  et  J)  amatoresspatiantur;  in  secunda  mundi  contempto- 


enutrivit  catuIossuos\  congregati  sunt  multi^cubavit 
lamia  et  invenit  s/Ai  re^uie/n(/sa.xxxiv).Babylon  ho- 
mo  fllius  confusionis,quem  confundit  delectatio  cul- 
pae^amaritudopoenee,  singularitas  vitce.  In  hocsunt 
triamalaBabylonis,  tria  genera  confusionis.Nunc  de 
singulis.  Ericius  piger,  spinosus,  inter  operculum 
latenssuaepellis^estdiaboluspigerin  efl*ectu  ne  quis 
curratadpoonitentiam,opertusspinisnerecipiatglo- 
riamvelgratiam;quemlatebra  perditionis  celat,  ne 
voniatadmisericordiam.Pigerestericius,quidiabo- 
lus  nullas  contra  hominem  habet  vires,nisi  se  homo  ei 
sponte  mancipet.  Fromicaestcontraleonemresiten- 
tem.  Contra  formicas  consentientes  leo.  Vis  videre 
formicam?/)oii2ii2e,  mittenosinporcos{Marc.  v).Hic 


res  requiescunt.  Primi  sunt  Hebrsei  secundum  car- 
nem,  qui  sic  transeunt  per  bona  temporalia  ut 
seterna  mala  incurrant ;  secundi  Hebrsei  secun- 
dum  spiritum,  qui  per  ista  transeunt  ad  setenia 
bona. 

TiT.  LXXXVIIl.  Sapientiam  quinque  modis  cob- 

cupisci. 
Quinque  modis  sapientia  concupiscitur.  Quidam 
discunt  utsciant:  quod  est  curiositas  :  quidam,  ut 
scientes  appareant :  quod  est  vanitas  ;  alii,  ut  ven- 
dant  et  lucrentur :  quod  est  Simoniaca  pravitas ; 
alii  ut  alios  eediflcent:  quod  estlaudata  charitas; 
'nlii,  ut  sediflcentur:  quod  est  pia  humilitas.  Trcs 
superiores  sine  fructu  in  concupiscendo  abundaQt, 


853 


MISCELLANEA.  -  UB.  VI. 


851 


Illi  colligunt  manna,  sed  putrescit  in  ore  eorum. 
Duo  posteriores  fructum  metunt. 

TiT.  LXXXIX.  De  tribus  cognationibus, 

Tres  cognationes  sunt:  Naturse,  gratiae,  glorise. 
In  prima  sumus  conditi  nobilis  Dei  creatura ;  in 
secunda  renati,  nova  in  Christo  creatura ;  in  tertia, 
translati,  perfecla  in  Domino  creatura.  Per  primam 
in  animalibus  excellimus,  per  secundam  carnem 
superamus,  per  tertiammortemvincimus. 
TiT.  XC  Dctribns  inobedeniiw  comitibuSj  et  tri- 

bus  obedientise  bonis, 

Inobedicntia  tres  comites  habet:  Imprudentiam, 
quantum  ad  seipsam ;  irreverentiam,  quantum  ad 
Deum ;  contumeliam,  quantum  ad  proximum.  Ut 
autem  scias  dignitatem  obcdientise,  adverte  quod 
extraBethaniam^quse  inlerpretatur cfo/nus  obodien- 
tiiBy  nec  lacryma  poenitentis,  nec  studium  bonse 
operationis,  nec  otium  sanctse  contemplationis  Deo 
placere  invenitur.  In  Bethania  quatriduanus  suscita- 
tur;  ibidem  in  domo  Simonis  Maria  ab  onere  pec- 
catorum  exoneratur.  Postremo  a  Bethania  in  Jeru- 
salem,  id  est  visionem  pacis  venitur,  quia  per  obe- 
dientiamovis  centesima  humeris  pii  Patris  adregem 
reportatur.  Perobedientiam  drachmainventa  in  tho- 
saurum  regis  absconditur.  Per  obedientiam  regina 
austri  ad  verum  Salomonem  dicitur.  Per  obedien- 
tiam  Bersabec  ad  amplexum  veri  sponsi  repraesen- 
tatur. 
TiT.  XCI.  Do  tribus  in  cruce  animadvcrtendis, 

Tria  notemus  in  cruco  Christiana :  nobilitatem, 
sapientiam,religionem.  Unde  titulusIilterisLatinis, 
GraBcis  et  Hebraicis  inscribitur.  In  Latino  notatur 
nobilitas,  qua  pro^cedebantRomani;  in  Grffico,  sa- 
pientia,  quam  ipsi  requirunt;  in  Hebraico,  religio, 
ex  qua  Judsei,  qui  petunt  signa,  procedunt. 
TiT.  XCII.  De  tribus  imitatori  Christi  agendis, 

Imitator  Crlsti  tria  debet  agere :  Simplicis  inno- 
centiae  sensum  tenere,  ut  cum  Christo  puer  efficia- 
tur;  abjectum  et  humilem  habitum  amare  ,  ut  in- 
fantiae  Christipannisvilibus  involuatur;indiscipIina 
simpliciter  ambularc,  ut  cum  Christo  in  prsesepe 
positus  inveniatur. 

TiT.  XCIII.  De  tribus pisciniSf  diaboli,  mundi^  et  Dei 

et  earum  porticibus. 

Tres  sunt  piscinae  \  una  diaboli,  altera  mundi, 
tertia  Dei.  Prima  confusio  dicitur,  et  cruciat  letha- 
liter;  secunda,  contritio,  ot  lavat  potentialiter; 
tertia,  compunctio,  et  abluit  salubriter.  De  prima 
dicitur :  Mittentur  in  stagnum  ignis  ardentis  et  su/- 
phuris  (Apoc,  xix);  do  secunda ;  Quid  tibi  vis  in  via 
ACgyptif  ut  bibas  aquam  turbidam?  {Jer,  ii.)  De 
tertia :  In  die  illa  erit  fonspotens  domui  David,  etc. 
(Zach.  xiii).  Prima  habet  quinque  porticus  poena- 
rum  tenebras  :  in  prinia  habet  stridorem  dentium; 
in  secunda,  ignem  inextinguibilem  ;  in  tertia,  ver- 
mem  noh  moriturum;  in  quarta ,  frigus  nimium  ; 
in  quinta,  desperationem.  Secunda  quoque  piscina 
quinque  habet  poHicus  :  prima  est  negligentia  ct 
in  ista  jacet  Saul  cum  inobedientibus  ;  secunda  cu- 


A  riositas  mundi ,  et  in  hac  Jezabel  cum  curiosis 
mulieribus ;  tertia  contemptus  proximi :  et  in  haq 
dives  epulo  cum  omnibus  avaris,  quaiia  profun- 
dum  malitise:  et  in  ea  Arius  et  Caiphas  cum  aliis  ma-r 
litiosis;  quintadespcratio  venix:  inqua  Cain  et  Juda^ 
cum  reliquis  desperantibus.  In  prima  audiunt:  MalO' 
dictus  qui  opera  Dei  facit  negligenter  {Jer,  xLvm)/ 
in  secunda  :  Ascendit  mors  per  fenestras  noslras 
{Jer.  ix);  in  tertia:  Qui  non  diligit  manetin  morte 
{Joan,  m);  in  quarta:  In  malevolam  animam  non 
intrabit  sapientia  {Sap,  i);  in  quinta:  Qui  peccave" 
rit  in  Spiritum  sanctum  non  remiltetur  ei,  nequo 
in  hoc  sseculo  neque  in  futuro  {Luc,  xii).  Tertia 
piscina  quinque  porticus  habet :  Prima  est  timor 

D  supplicii :  et  in  ipsa  jacent  poenitentes ;  secundap 
dolor  exsilii  prsesentis :  in  qua  jacent  lugentes  et 
juslitiam  esurientes;  tertia,  compassio  proximi: 
in  qua  misericordes  ;  quarta ,  amor  praemii  :  ii^ 
qua  mundi  corde;  quinta,  amor  conjugii :  in  qua 
paciflci.  Inhis  quanquamhabeaturvirtutumsanitaSi 
quia  tamen  in  prsesentinon  habetur  ad  plenum,  mul- 
titudo  dicitur  jacere  languentium:  hi  exspectant .  ut 
descendat  angelus;  a  quo  mota  aqua  compunctionis 
{Joan,  v),  languor  venialium  vel  mortalium  descen- 
dentis  Spiritus  sancti  gratia  tergatur,  et  sanetur 
ab  omni  labe  unus,  ille  scilicet  tantum  qui  charita-  ' 
tis  servat  unitatem. 
TiT.  XCIV.  De  triplici  materia  gaudii  animw, 
Triplex  estmateriagaudii  sponsae  Christi  animse 
fidelis:  Prima  est  a  gloria  sponsi;  secunda,  a  despon- 

C  sationis  suae  reverentia;  tertia,  a  dotis  magniAcen- 
tia.  Laus  autem  sponsi  multiplex  est.  A  forma  quia 
speciosus  est  pnc  filiis  hominum  (Psal,  xliv);  a 
genere,  quia  descendens  a  patre  luminum  {Jac.  i); 
a  divitiis,  quia  Domini  est  ierra  et  plenitudo  ejus^ 
etc.  {Psal,  xxiii);  a  potentia,  quia  non  potest  vinci;a 
sapientia,  quia  non  potest  falli;  a  justitia,  quianon 
potest  corrumpi ;  a  certitudine  scientiee,  quia  non 
potest  vitari.  Est  admirabilishoniisiie  vitae,  consilia" 
rius  utilitate  doctrinae,  Deus  singularitate  potentisei 
/orri5  proprietate  victori80,Pa^er  futuri  sseculi  donis 
gratise,  Princeps  pacis,  felicitate  gloriae:  Non  est 
similistuiin  diis^Domine;et  non  est  secundumopora 
tua  {Psal,  xxxv).  Primo  igitur  felix  est  sponsa  tali 

D  conjugio.  Sindonemfecitetvendidit,  etc.  Reveren- 
tia  vero  desponsationis  triplex:  prima  sacramento- 
rum  vita);  secunda,mandatorumiustitia};tertia,con- 
siliorum  disciplinae.  Primo  eam  despondit  lavando 
eam  sacramentis;  secundo,  eamdesponditinduendo 
praeceptis;  tertio,  eam  despondit  ornando  eam  exer- 
citiis.  Quam  lotam,  vestitam,  honoratam  sponsus 
recipiet,  ut  cognoscatur  in  gentibus  ejus,  juxta  illud: 
Deus  in  gentibus  ejus  cognoscetur  cum  susceperit 
eam  {Psal.  xlvii).  In  gradibus,  clericis,  laicis^  praela- 
tis,subditis,eremitis,  mundi  contemptoribus.  Praela- 
tis  debetur  saeramentorum  reverentia;  subditis,pr«e- 
ceptorum  obedientia;  mundi  contemptoribus,  consi- 
liorum  exercitia.  Ad  prrolatos  pertinent  salutis  sacra- 
menta,  ordinationes  et  dispensationes  mandatorum. 


855 


APPENDIX  AD  UGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


856 


Sacer  igitur  debet  esso  qui  sacrat,  ordinatus  qui 
ordinnt,  justus  qui  mandata  vilao  ministrat,  discrctus 
et  humanus  qui  vitam  alienam  librat,  ethominum 
mores  dispensat.  Tahter  sponsaladotisrecipitma- 
gnificentiam.  Merito  igiturgaudet  sponsa  primo  per 
gloriam  sponsi  felix;  secundo,  per  dispensationis 
reverentiam  folicior;  tertio  propter  dotis  magni- 
licentiam  felicissima,  ut  bcne  ei  dicatur :  Leetavey 
Jerasalemf  etc. 

TiT.  XCV.  De  tribus  (lorum  el  animarum 

dotibus, 
'  Tria  in  floro  considerantur:  gratus  aspectus, 
6uaYis  tactus  et  odor  jucundus.  Quid  autem  anima 
Bpirituali  intellectupurificatagratius  videlur?quid 
spiritualibus  amplexibus  suavius  stringitur  ?  quid 
odoratu  talis  animse  jucundius  sentitur?  In  qua  ni- 
hil  sibi  vindicans  superbia  lumidura,  non  olTendit 
aspectum;  nihil  invidia  rubiginosum  inducens,  non 
exasporat  tactum;nihil  luxuria  marcidum  immiltens, 
non  conturbat  olfactum;  sed  tota  viret  intus,  floret 
prsesentibus,  fructificat  absehtihus:  viret  intus  per 
bonam  conscientiam,  floret  prsesontibus  per  bonum 
exemplum,  fructificat  absentibus  per  bonam  opera- 
tionem. 

Trr.  XGVI.  De  inf/ressu  verbi  Dci, 
Quatuor  modis  sermo  divinus  ad  humanam  ani- 
mam  ingreditur.  Intrat  ad  primam  induratam  et 
propria  malitia  csecatam,  cum  virga  ut  puniatur, 
rigidus  et  crudelis,  damnans  ipsam  ac  dicens :  Tol- 
latur  impius  ne  \ideat  gloriam  Dei(lsa.  xxvi).  In- 
trat  ad  secundam  lapsam  et  propria  conscientia  per- 
territam  cum  parabola,  ut  reparetur;  terribilis  sed 
Balutaris,  eam  invitans  curando  ac  dicens  :  FHi,  ne 
differas  converti  adDominumdo  dieindiem  (Eccli, 
v).Intratadtertiam  justificatam  etprosui  probatione 
flagellatam,  cum  sententia,  consolatorius  et  ama- 
torius,  ipsi  animaedicons;  ZJefl/us  vir  qui  suITort  ten- 
tationem;  quoniam  cum  probatus  fuerit  accipiet  coro^ 
jiam  vitwquamrepromisit  Dcus  diligentibusse^  etc. 
(Jac,  i).  Intrat  ad  quartam  emeritam  et  coelesti  re- 
muneratione  dignam,  cum  gratia,  ut  remunoretur, 
gratus  atque  festivus  eam  invitans  ad  prsemium  et 
dicens :  Propera^  coJumba  mea,  formosa  mea^  et  ve- 
121  (Cant.  n).  In  figura  hujus  mystici  sermonis  Moy- 
Bos  rigidus  verbis,  in  manu  ferens  virgam  durissi- 
mee  contritionis,  in  conspectu  obdurati  graditur  Pha- 
raonis.  In  figura  secundi  terribilis,  sed  salutaris, 
Nathan  propheta  ad  David  prostratum  et  proprise 
conscientise  reatu  constrictum,  cum  parabola  cor- 
rectionis  ingressus,  reprehendendo  dejectum  rele- 
vavit,  et  errore  relicto,  justitiae  restituit.  In  figura 
tertii  amabilis  et  consolatorii,  Isaias  propheta  ad 
regem  Ezechiam  justum  quidem,  sod  ad  sui  proba- 
tionem  corporali  debililate  cegrotanlem,  cum  sen- 
tentia  divinse  consolalionis  ingressus,  jam  proba- 
tum,  jam  patientia  eruditum  sanavit,  et  do  manu 
regis  Assur  protegere  repromisit.  In  figura  quarti 
grali  et  festivi  Gabriol  angelus  aspectu  jutjundus, 
Habitu  decorus,  sermone  placidus,  ad  Mariam  in- 


gressus  cst,  oamvenerabilitersalutavit  fructumque 
ccelesJem  quasi  suae  virginilalis  priemium  repromi- 
sit,  dicens :  Ecceconcipics  in  utcrOj  etparics  /iliunij 
clc.  {Luc.  i). 

TiT.  XCVII.  Do  tribusdonis  corpori  bumnno  ct  to^ 
tidcm  spiritui  in  conditione  colbitis. 
Tria  in  conditiono  invenimus  dlvinae  diloclionis 
inccntiva,  coiT)ori  collata :  panem,  solem,  aerem  ; 
cibum  vescenti,  lucem  cernenli,  flatum  spiranti. 
Porro  spiritui  tria  :  dignitalem,  scicntiam,  verila- 
tem.  Dignitas  geminum  possidet  donum  ;  naturao 

A  prwrogalivam,  et  donationis  potentiam.  Scientia 
quoque  duplex :  hanc  ipsam  sciens  dignitatem  vel 
aliam  nobis  inesse  et  a  nobis  non  esso.  At  virtus 
Liraria  est,  auctorem  qua>rere,  et  invcnto  insepa- 
rabiliter  inhajrero.  Dignilas  sino  scientia  non  pro- 
dorit;  scientia  vcro  etiam  obest,  si  virlus  non 
afluorit. 

TiT.  XGVIII.  Dc  tribus  in  rcdemptione  bominis 

ipsum  ad  dilectioncm  Dci  incitanlibus. 

Tria  in  redemptione  sunt  dilectionis  incitamenta: 

tempus,  modus,  fructus.  In  tempore  tria  conside- 

rantur  :  Gorruptio  naluroe,  transgressio  legis,  ple- 

*^  nitudo  malitia3.  In  modo  quoque  tria,  quia  exina- 
nivit  se  usque  ad  hominem,  descendit  usque  ad 
crucem,  passus  est  usquo  ad  mortem.  In  fructu 
ilem  tria:  perfccta  vcritas,  qua)  ignorantiam  ab- 
jecit;  consummata  charitas,  quae  concupiscentiam 
abstulit;  secura  reternitas,  qute  oblivionem  removit. 
In  temporc  igitur  est  coiisummatio  mali ;  in  modo, 
exinanitio  Dei;  in  fruclu,  de  illo  repletio  nostri. 
Quis  concipere  posset  quantaj  miserationis  fuit 
exterminare  malitiam,  delere  culpam,  informare 
naturam?  quantajhumanitatis,  Dominum  Majestatis 
in  carne  mortem  tolerare,  in  cruco  pati?  quantss 

C  dignationis  exstiterit,  c^accata}  rationi  refundei*e 
plenitudinom  lucis,  fcedatoo  voluntati  multitudinem 
pacis,  turbatoe  memorice  continuationem  clarao 
eeternitatis  ? 

TiT.  XGIX.  De  quadruplici  dilectione. 
Quatuor  sunt  genera  dilectionis :  In  primo  amat 
se  homo  propter  seipsum ;  in  secundo  propter  se, 
Deum ;  in  tertio,  Deum  propter  Deum ;  in  quarto, 
so  propter  Deum.  Primus  modus  carnalis  ot  servo- 
rum  est,  de  quo  dicitur :  Nemo  unquam  carnem 
suam  odio  habet  {Ephes.  v).  Secundus  animalis  et 
mercenariorum,  dequo:  Confitebitur  ei,  cum  bene^ 

D  feceris  ei  (Psal.  xlviii).  Tertio  spiritualis  et  filio- 
rum,  de  quo  :  Confitemim  Domino  quoniam  bonus 
(Psal.  cxvii).  Qui  Domino  confitetur,  non  solum 
quoniam  bonus  est,  hic  vere  diligit  Deum  propter 
Deum,  non  proptor  se ;  quartus  intellectualis  et  an- 
gelorum  :  de  quo  :  Mihi  vivere  Christus  cstj  et 
mori  lucrum  {Phil.  i). 

TiT.  G.  Dc  septem  gradibus  confcssionis. 

Septem  sunt  gradus  confessionis :  Gognitio  pec- 

cati,  pcenitentia,  cordis  dolor,  oris  confessio,  carnis 

maceratio,  operis  correctio,  et  bonitatis  perseveran- 

tia.  Tres  intus  et  tres  foris,  septimus  intus  et  foris 


MISCELLANfcA.  -  LIB.  VI. 


858 


i.  Ut  igitur  vera  sit  et  fructuosa  confessio, 
radu  necessaria  est  cognitio  pjccati,  in  qua 
3ssaria  sunt :  ut  videas  quid  cgeris,  quantis 
3ontumeliis  alTeceris  corpus  tuum,  possidens 
m  ad  immunditiam  et  vililatem,  non  in  san- 
me  et  lionore;  secundo,  quid  merueris, 
rans  ijncm  scilicet  illam  (jni paratus  csl  dla- 
iugcIiscjus(MntlL.x\\)j  et  cceteramalaqua3 
dibus  locis  cumulantur  et  crescunt;  terlio, 
s  quid  amiseris,  bona  corte  illa  qwv  oculus 
ftf  etc.  (/  Cor.  ii).  Ilorum  considcrationeper- 
transi  ad  secundum  gradum,  qui  est  pomi- 
et  ipsa  triformis  est  :  ut  pasniteat  te  quod 
oecis  et  miseria3  peccali  diutius  jacuisti,  poc- 
m  agas,  corpus  conteras,  et  furibundo  car- 
lo  incentivorum  semina  subtralions,  pccni- 
lon  admitlas  amplius,  ne  vulnus  vulnere 
QS  frequenter  confringas  ossa  animae  tua?. 
aoscens  et  pa?nilens  transvola  ad  teitium 
qui  est  dolor  cordis.  Et  hic  triplex:  acer, 
nceiTimus.  Acer  dolor,  quia  Creatorem  of- 
,  cujus  legem  cum  cadestiaettcrrestria  con- 
intanla  republica  Dci,  tu  solus  peregrinns 
•eratoria)  majestatis  dexterara  contemnens  • 
quia  cum Greatore  Patrem  etiam  ad  iram  pro- 
,  qui  tibi  ministrat  siderum  cursus  et  fruc- 
jrtatem.  Acerrimus,  quiportranseatanimam, 
neficium  conteinpseris  ejus  qui  dolorcm  cru- 
inuit, ne  dolorem amplius  sustineios  inferni. 
nteriori  homine  justitiaB  gcneratas  surculus 
t  in  arborem,  et  quod  conscientia  tenet,  lin- 
uatur,  ut  ascendas  ad  quarlum  gradum,  qui 
confessio.  Quae  debet  tripliciler  fieri:pure , 
er,  fideliter.  Purc,  ut  niliil  subticcas,  sed 
pulredinein  evomas  viliorum  ;  huiniliter,  ut 
ore ,  sit in  cordc.  Nam utrique reges.  David  et 
:erunt:  Peccaviy  sed  Saul  audivit :  Transtu- 
inus  rcgnum  tuum  a  tc,  ct  dabit  illad  wmulo 
9ff.  xw).  David  autem  :  Transtulit  Dominus 
m  tuum,  ct  non  morieris  (l  Heg.  xii).  Quin 
io  Saulis,  quaj  in  ore  fuit,  non  fuit  in  cor- 
mmililas  qua3  in  ore  David  exstitit,  in  cor- 
5avit.  Fideliter,  ut  in  fido  Ecclesia)  eredat 
:cata  dimitti,  quia  Cain  et  Judaspure  et  hu- 
confessi  sunt,  sed  non  fideliter,  quia  alter 
ns  ad  laqueum  cucurrit,  alter  illud  grande 
>vomuit :  Major  ost  iniquitas  mca  quam  ut 
merear  {Gon.  iv).  Sequitur  quintus  gradus. 
io  carnis,  qua)  jejuniis  et  vigiliis  attenuanda 
Qova  prurigine  ad  voluptuosam  vitam  revo- 
)  quoque  tripliciter  fiat :  licenler,  quia  quod 
icentia,  vanse  gloriae  deputabitur  non  iner- 
!CuItoB,  ut  ncsciat,sinistra  tua  quid  fnciat 
lua  {Matth.  vi) ;  discrete,  ut  fiat  pro  corpo- 
citate.  Sic  illuminatus  procedit  ad  sextum, 
orreclio  operis,  ut  omnea  sensuales  motus 
Dntinentia}  refrenans,  veniat  ad  septimum 
,  qui  est  perseverantia  bonitatis.  Et  in  hoc 
vocabit  te  Dominus  cum  Moyse  de  medio 


A  calignis,  et  in  ipsam  divinilatis  turbam  interiores 
oculos  infiget.  Hanc  persevcrantiam  faciunt  exs- 
pectalio  pra;miorum,  poonarum  recordatio,  primi- 
tiio  spiritus  et  donum  cadeste.  Pro  hac  septemplici 
confessione  in  tribus  gradibus  dicitur:  Cordo  cro- 
dituradjustitiam{nom.x)y\na\iis  tribus,  Oris con- 
fcssio  fit  ad  saluteni{ibid.).  Septiinus  currit  per  om- 
nes  gradus.  Ilanc  confessionem  quatuorimpediunt: 
Pudor,  quo  qu»  commisimus,  erubescimus  confi- 
teri.  Iluic  triplicifer  obviandum  est,  considerationo 
rationis,  qua)  contiteri  inonet;  revcrentia  inluentis 
Dei,  quem  nillalet;  majoris  confusionis  compara- 
lione,  quoniam  in  futuro  cuncta  .crimina  omnibus 
patcbunt.  Secundo  timQr,  qui  plcrosque  opprimit 
ne  giavi  poena  perccllantur  et  eam  ferre  non  pos- 

^  sint.  Iluicsimiliter  tribus  occurendum  est:  consi- 
doranda  quam  gravis  sit  poena  gehennoe,  quam 
longa  et  infructuosa  ;  econtrnrio  quod  poonitentia 
prfesenslevis,  momentanea,  fructuosa.  Xcvequi  ti- 
ijicnt  pruinanif  irruet  supcr  eos  nix  {Job.  vi).  Tertio 
spes,  qu£B  mullos  obruit,  dum  prsesentia  cupientes 
conscientias  aperire  nolunt,  ne  si  quales  sunthomi- 
nibus  apparerent,  adnullaprajsentiabona  conscen- 
derent.  Contra  quam  inculcandum  est  bona  hujus 
sa3culi  quam  incerta  et  momcntanea,  futura  quam 
sint  cerla  etajterna.  Quarto  desperatio  multos  inte- 
rimit,  quia  metuunt  ne  possint  continere.  Gontra 
hanc  vigor  confessionis,  gratia  humilitatis,  et  con- 
firmationis  illius  est  aperienda  constantia. 

r%  TiT.  CI.  Quod  hodie  triplicitor  dicatur. 

Ilodie  tribus  modis  dicitur,  quia  aliud  est  tran- 
sitorum.  Unde  :  Si  fenum  quod  hodie  virot  et  cras 
inclihanum mittitur^Dcussic  vestit,Qic.{Matth.yi), 
Aliud  reciprocum.  Unde  apostolus:  Adhortawiai 
in  viccm  pcr  sinr/ulos  dies  doncc  Hodie  ooffnomina" 
tur  {Hcbr,  iii).  Aliud  ajternum.  Unde :  Ego  hodie 
genui  te  (Psal.n). 

TiT,  iall.De  tripiici  hominum  statu^  et  triplici  obla^ 

tione  cidem  iacienda, 
Tres  sunt  status  hominis:  Primus  poonitentioe, 
secundus  justitia^,  tertius  vitoe  seternoe.  Et  socun- 
dumtresistosstatustria  debemus  oITerre  sacrificia. 
In  primo  statu  sacrificium  compunctionis  ;  in  se- 
cundo,  bonoe  operationis ;  in  tertio,  laudis  et  jubi- 

^  lationis.  Iloctriplici  sacrificio  ofTerre  nos  Deo  jube- 
murcumdicitur:  SacrificatesacrificiumjustitisBf  et 
spcrato  in  Domino  {Psal.  iv).  Initium  enim  justitiaa 
est  compunotio,  profectus  ejus  operatio,  bona  con- 
summatio  ipsius,  laus  vit»  seternse.  Unumquodque 
istorum  suam  habetpinguedinem.  Primum  butyrum 
humilitatis  socundum  oleum  discretionis,  tertium, 
balsamum  charitatis. 

TiT.  CIII.  De  tribus  testimonium  perhibeniibus  in 
ccolo,  ot  totidcm  in  terra^  ol  iotidem  inferno  : 
rursum, 

Trcs  suni  qui  icsiimoniumdant  in  coclo.  Paier  ct 
FiliusetSpiriius  sanctus,  Tres  in  ierra  Spiritus, 
aqua^  ct  sanguis  (/  Joan.  v).  Similiter  in  inferno  : 
ut  in  Isaia  legimus :  Vermis  eorum  non  morietux^ 


859 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


860 


et  ignis  eorum  non  exstinguetur{tsa,  lxvi).Duo  mala  A 
suDt  ignis  et  vermis ;  altero  roditur  conscientia , 
nlleroconcremanturcorpora.Tertiumadditurdospe- 
ratio,  quae  in  eo  utiquc  intelligitur  quod  dicitur  : 
Non  morilur,  et  non  extinguelur.  His  qui  in  coelo 
sunt  datur  tcstimonium  beatitudinis  ;  his  qui  in 
terra,  justificationis ;  his  qui  in  infernosunt,  dam- 
nationis.  Primum  est  gloriae,  secundum  gratise, 
tertium  iraa. 

TiT.  GIV.  Quomodo  piritus  sanctus   arguat  mun- 

dum, 

Spiritus  sanctus  arguet  mundum  de  peccato  (Joan, 
xvi),  quod  dissimulat;  dejustitia  quam  non  ordinat, 
dum  sibi  non  Deo  eam  dat;  dejudicio  quod  inique 
usurpaty  dum  tam  de  se  quam  de  aliis  temere  judi-  d 
cat. 

TiT.  G V.  De  nomine  Christiano^  etc. 

Ghristiani  a  Ghristo  nomen  acceperunt;  et  opus 
est  ut  sicut  hsBredes  sunt  nominis,  ita  sint  imitato- 
res  sanctitatis.  Tria  ergo  sunt  quae  in  Ghristo  no- 
bis  expressa  plenis  viribus  oxercero  debemus  ;  vi- 
delicet  improbare  vivaciter  sseculi  vanitatem,  quia 
et  Ghristus  ne  rex  constitueretur  a  turbis  aufugit ; 
exercere  viriliter  paticntiam,  quia  et  Jesus  sicut 
agnus  occicus  est;  et  veraciter  habere  geminam 
charitatem,  quia  Jesus  pro  inimicis  oravit. 

TiT.  GSVDe  septem  gradibus  humilitatis, 

Septem  gradus  descensionis  habet  humilitas  :  ab- 
dicationem  rerum,  exemplo  apostolorum ;  abjeclio-  p 
nem  vestium,  sicut  Elias  et  Joannes ;  corporis  exer- 
citium,  ut  habuit  Paulus ;  dejectionem  in  prospe- 
ris,  ad  morem  David  pauperis  et  regis ;  patien- 
tiam  in  adversis,  sicut  Job  et  Tobias ;  ct  proprium 
abhorrere  concilium  et  proprium  voluntatis  affc- 
ctum. 

TiT.  GVII.  De  armis  virtutis  ct  nequitiw, 

Arma  virtutis,  quibus  arma  nequitise  expugnan- 
tur  sunt  hajc  :  plena  peccati  cognitio,  quae  expellit 
tenebras  voluptatis;  sufficiens  et  digna  correctio 
in  mutatione  pristinse  voluntatis  ;  perseverantiae 
plena  successio,  ut  perfecta  subrogetur  custodia 
sanitatis. 

TiT.  GVIII.  De  tribus poenitentias  necessariis, 

Necessaria  sunt  pcenitcntise  tria  hoec  :  Abstinen-  Q 
tia,  per  quam  carnis  superbia  edomatur ;  lectio, 
cujus  fructu  reformandus  in  vigorem  animus  sagi- 
natur;  oratio,  cujus  munimine  et  tutela  virtutum 
examina  proteguntur. 

TiT.  GIXL.  Quas  tria  habeat  humilitas, 

Humilitatis  virtus  hcec  habet  tria  :  Superiori 
subdi,  ut  ad  ejus  sequalitatem  nulla  ambitione  vel 
invidia  rapiatur.  ^quali  non  praeferri,  ne  illicito 
appetitu  superior  velle  fleri  videatur.  Minori  subdi 
potius  quam  prseponi,  et  ex  hoc  humilitatis  gratia 
comprobetur. 

TiT.  GX.  De  insequalitate  gradientium  ad  Deum: 

Non  omnes  uniformiter  gradiunturadDeum.  Qui- 
dam  lento  passu,  sicut  ii  qui  terrenorum  curis  im-    . 


pliciti  vix  aliquando  respirant  ut  Dei  recordentur : 
quidammodestoincessu,  sicutiiquiDomini  servitio 
mancipati  Deo  qui  dem  serviunt  ,et  tamen  erga 
scipsos  indulgentiores  existunt;  alii  veloci,  id  est 
rapido  cursu,  sicut  ii  qui  super  carnem  suam  in- 
tuentes,  et  sic  transitoria  contemnentes,  celeriter 
proficiscuntur  ad  Deum  :  hoc  solumodo  cupientes 
in  pace  quiscere  in  idipsum. 

TiT.  GXI.  De  tribus  quao  electos  manent. 

Electos  tria  in  futuro  manent  :  interna  satietas, 
oeterna  jucunditas,  jucunda  voluptas.  Dehisdicitor: 
Etjusti  epulentur  et  exsultent  in  conspectu  Dei,  et 
delcctentur  in  Isetitia  (Psall,  lxvii). 

TiT.  GXII.  De  triplici  electorum  desiderio, 

Triformo  est  desidcrium  electorum  :  unanimiter 
habitarc  in  Domino.  Undeest :  Unampetii  a  Domino 
hancrequiram^utinhabitemindomoDominiomnibm 
diebus  vitm  meve  {Psal.  xxvi).  Victoriam  obtine  de 
mundo.  Unde  est :  Quis  me  liberabit  de  corpore 
mortis  hi{jus?  (Rom,  vii).  Prsesentialiter  frui  Deo. 
Unde  est  et  illud  :  Desiderium  habens  dissolvi  et 
esse  cum  Christo  (Phil,  i). 

TiT.  GXIII.  De  triplici  preelatorum  timore, 

Trifarius  est  praelatorum  timor  :  Ne  audientium 
animos  exquisitiorapparatus  verborum  commoveat, 
no  intcrni  judicis  oculos  immoderatior  usus  offea- 
dat,  ne  justitise  retributio  in  prsesenti  eis  fiat. 
TiT.  GXIV.  De  tribus  vitulis  Domino  immolandis, 

Vituli  quos  Domino  immolare  debemus  tres  sunt: 
novae  conversationis  effectus,  quasi  vitulus  novel- 
lus,  cornua  producens  et  ungulas ;  sacr»  religionis 
profectus,  qui  est  vitulus  tenerrimus  de  armento ; 
consummatse  virtutis  effectus,  qui  est  vitulus  sa- 
ginatus. 

TiT.  GXV.  De  quadruplici  pressura  hominis, 

Quadriformis  est  pressura  nostra  :  corruptibilis 
carnisangustise,  qua)  sunt  dolores  moiiis ;  tempora- 
lium  pressurarum  molestiae,  quae  sunt  torrentes 
iniquitatis ;  occulti  hostis  latentes  insidiee,  qu»  sunt 
dolores  inferni;  decceptorise  facies  mundanse  glo- 
riae,  quse  sunt  laquei  mortis. 

TiT.  GXVI.  De  fumOy  igne^  et  caligine  respeciuDei, 

Fumus  est  ah  ira  Dei  (Psal.  xvii),  quia  in  conside- 
rationeirte  Dei  electi  compungnntur;  ignisa  faeie 
cjus,  quia  per  cognitionem  et  prsesentiam  ejus  ad 
amorem  accenduntur ;  caligo  sub  pedibus  eJuSj  quia 
per  districtum  illius  examen  reprobus  desperatio- 
nis  nebulis  obscuratur. 

TiT.  GXVII.  Quomodo  Deus  ambulct,  volei,  et  no- 

biscum  habitet, 

Ambulat  Dominus  super  pennas  ventorum  {Psal 
ciii),  cum  electi  ejus  dulcedinem  vel  tenuiter  attin- 
gunt.  Volat,  cum  de  incircumscripta  ejus  substantia 
nihil  percipiunt.  Unde  est :  Fuge,  dilecte  mi  {Caat. 
viii).  Ponit  Dominus  tenebras  profunditatis  et  altitu- 
dinis  latibulum  suae  divinitatis :  in  sole  manifestatio- 
nis  et  laboris,  tabernaculum  suae  carais ;  in  luce  pu- 
ritatis  et  sanctimoniee;  habitaculum  mansionis  sue, 


864 


MICELLANEA.  -  LIB.  VI. 


862 


TiT.  CXVIII.  De  poriis  mnndi,  infori,  ccoli, 
Porlas  duas  mundus  habet,  quibusingredimurad 
eum,  quoB  sunt  corruptn  sensualitas  et  inccsla  cupi- 
ditas.  Unde  est:  Appropinquavcrunt  usquo  adportas 
mortis  {PsaL  cvi).  Porta3  inferi,  cjcca  desperatio  et 
duraobstinatio.Unde  cst:  Porttvmfori  non  privva- 
Jobuntadvcrsuscam{Matth,x\i).  Porta3  cooli:  hu- 
milispatienlia,qu8eestportaferreaducensadcivita- 
tem  ;  et  ainoris  concordia,  qucc  est  porta  orientalis. 

TiT.  CXIX.  De  quadruplici  rotributiono, 
Genera  relributionis  sunt  quatuor:  duo  in  hoc 
sseculo,  et  duo  in  futuro.  Retributio  prosperitatis  et 
abundantia  impiorum.Undeesl:  Rocepcruntmerce- 
dem  suam  (Matth.  vi).  Damnationis  et  ignominia) 
corum;  familiaritatis  ctgratieejustorum;  dulcedinis 
et  amoris  et  gloria;.  Duo  autem  sunt  quoe  remune- 
rantur :  justia  operis,  et  puritas  cordis. 

TiT.  CXX.  De  tribus  hiccrnis, 
Tres  sunt  lucerna; :  regula  disciplinae  in  Christo, 
qufle  ascendilur  ut  drachma  perdita  invenialur ; 
forma  veritatis  in  Evangelio,  quoe  ponitur  super 
candclabrum  ;  sciontiae  puritas  in  corde  bono,  quo) 
illuminalur  a  Domino. 

TiT.  OXXI.  De  triplici  scmino, 
Triforme  est  semen.  Primum  veritatis  et  justitiae; 
quod  in  terram  jqctum  facit  semen  centuplum  ;  se- 
cundum  iniquitatis  et  perfidia),  quod  est  genimen 
viperarum  ;  tcrtium  erroris  et  malitio},  quod  est 
semen  Chanaan  et  non  Juda. 

TiT.  CXXII.  Quod  sapicntia  Dciest  ut  perdiXjgal- 
lina,  et  aquila  erga  pullos,  id  est  auditores, 
Sapientia  Dei  quasi  perdix  fovet  folios  quod  non 
pcperit,  quasi  gallina  congregat  puUos   sub  alis, 
quasi  aquila  provocat  pullos  ad  volandum. 

TiT.  CXXVIII.  Do  triplioi  voste  bonorum, 

Trifaria  est  vestis  nostra :  poBnitentialis  anxie- 
tas;  quae  est  vestis  viduitatis  ;  religiosa  maturitas, 
qu?«3  est  vestis  jucunditatis  ;    sincera   integritas, 
qaee  est  vestis  virginitatis. 
TiT.  CXXI V.  De  vesle  Esau  et  pelliculis  Imdorum, 

Vestes  Esau  :  honestas  vitae  et  maturitas  disci- 
plinse.  PeIlicul8D,h88dorumabjectio  noxiae  vetutatis, 
et  mortificatioproprio)  voluntatis.  Cibi,  hilaris  obe- 
dientia  et  humilis  abstinentia.  Pater  tangit  fllium, 
apposita  probationis  manu ;  osculatur,  secrctas  in- 
spirationis  instinctu ;  benedicit,  religionis  profectu. 
TiT.  CXXV.  Dctritibus  ad puritatem  necessariis, 

Tria  sunt  necessaria  puritati :  inlegritas  actionis, 
simplicitas  intentionis,  tranquillitas  devotionis. 
TiT.  (iXXVL  Detnbus  bonisquo)  confcrl  puritas, 

Purilas  tria  confert :  Spiritum  libcrtatis,  gau- 
dium  sinceritatis,  flrmitudinem  charitatis. 
TiT.CXXVII.  Qitod  rcprobi  sunt  fumuSy  pulvis,  cera, 

Heprobi  sunt  aliquando  sicut  fumus,  quia  in  sua 
altitudinc  evanescunt ;  aliquando  sicut  pulvis,  quia 
nullum  charitatis  humorem  proferunt ;  nliquando 
sicut  cera,  quia  ad  calorem,  id  est  impulsum  ten- 
tationis  facilo  liquescunt. 


B 


A  TiT.  CXXVIII.  Deportis  triplicibus. 

PortoB  Sion  sunt  Ecclesiae  sacramenta  sinequibus 
Ecclesiamnon  intramus.  Portaejustitia^suntvirtutes 
medi3e,quastemporaIiterexercemus.PortflB8Bterna- 
les  sunt  praecipue  virlutes  quas  otiam  in  futuro  ha- 
bituri  simus. 
TiT.  CXX IX .  ncligiosos  in  tribus  obnoxios  esse  Deo, 

Tria  sunt  in  quibus  obnoxii  sumus  Deo :  signa- 
culum  natura;,  quod  nd  similitudinem  Dei  facti 
sumus ;  talentum  (Idei,  quod  per  bonum  opus  Deo 
integrum  resignaro  debemus  ;  titulusprofessionis. 
quod  ad  servicndum  Deo  sponsionis  vinculis  alli- 
gamur. 
TiT.  CXXX.  Tribus  modis  nos  interrogat  Deus. 

Tribus  modis  nos  intorrogat  Deus  :  promulga- 
tiono  pnecepti,  ut  nostra  obodientia  nota  fiat :  in- 
vectione  flagelli,  ut  patientianostra  proximisinno- 
toscat ;  revelationo  secroti,  ut  se  nobis  virtus  hu- 
militatis  aperiat. 

TiT.  CXXXI.  De  tribus  bonis  iribalationis, 

Tribulatio  tria  confert :  exercitium,  ne  virtus 
amoris  otii  tepore  frigescat;  probationem,  utnostrse 
constanliae  fortitudo  ad  exemplum  hominibus  inno* 
tescat;  prcemium,  ut  juxta  tribulationis  modum 
immensum  glorio)  pondus  accipiat. 
TiT.  CXXXII.  Do  tribus  adversitati  opponendis, 

Adversitati  tria  sunt  opponenda :  clectorum  ago- 
nes  et  angustiae,  quas  patiuntur  qui  pie  vivunt;  Re- 
demptoris afflictiones  et molestiae,  quas  ei  seevissimi 
Q  principes  intulerunt;  dispositio  moderatricis  justi- 
tio);  cujus  altitudinem  quasi  virgse  Joseph  summi- 
tatem  non  discuterc,  sed  adorare  debemus.  Hsec 
sunt  illa  tria  :  ostia,  vcctes,  termini,  quibus  Domi- 
nus  circumdat  mare  soeculi  (Job.  xxxviii). 
TiT.  CXXXlII.Do  iriplici  exercitatione  electorum. 

Triformo  cst  excrcitium  electorum :  austeritas 
jejuniorum,  qua  cxcolitur  terra  carnis,  ut  fructum 
ferat ;  assiduitas  lectiouum,  qua  reficitur  animus, 
ut  homo  intcrior  pinguescat ;  instantia  orationum, 
qua  mens  ad  coclestium  appetitum  assurgit. 

TiT.  CXXXIV.  De  tribus  mirabilius  in  Maria. 

Auctor  mirabilium  Dens  tria  quaedam  mirabilia 
operatus  est  in  Maria :  integritatem  munditiae  mira- 
biliter  suscitavit,  ut  arca  testamentiauro  purissimo 
D  tegeretur;  puritatemvirginalempotentialiterfecun- 
davit,  ut  rubus  ardens  non  combureretur ;  ima 
summis  inefTabiliter  copulavit,  ut,  scala  Jacob  me- 
diante,  terrena  coelestibus  unirentur. 

TiT.  CXXXV.  Do  bonis  fecunditatis  Mariee. 

Tria  nobis  contulit  Mariae  fccunditas :  avertit  ju- 
gum  captivitatis  antiquo^ ;  remisit  iram  indignatio- 
nis  divinse  ;  delevit  notam  iniquitatis  humanse, 
TiT.  CXXXVI.  De  tribus  quw  prasstolantur  electi, 
ct  dc  tribus  quw  optant  reprobi. 

Electi  tria  praestolantur  in  futuro:  quod  in  eis 
mortale  est  a  vita  penilus  absorberi,  perennisglorlsB 
compensatione  ditari,  Deum  sicuti  est  insatiabiliter 
contemplari.  Heprobi  triu  optare  dicuntur :  volu- 
ptatem  corpoream  sibi  ad  pufficientiam  cumulari, 


863 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


864 


Tnomcnlaneamgloriam  ad  beatitudinem  suffragari, 

mores  suos  et  opera  nullo  posse  judicio  reprobari. 

TiT.  CXXXVII.  Quod  quadrupUces  sint  exspectaii' 

tes  Deunif  et  quid  eb  eo  ^perent  iterum. 

Homincs  Deum  exspectantes  dobent  essc  sus- 
pensi ,  quando  veniat  dubii  quid  eis  deferat,  hilares, 
devoti,  diligentius  adornati,  tria  sperantes  in  eo : 
nuptialcm  prapsentiam,  familiarem  gratiam,  libera- 
lem  munificentiam. 
TiT.  CXXXVIII.  De  tribus  nupiiis  spiritualibus, 

Tres  sunt  spocies  nupliarum :  primoe  reconcilia- 
tionis  per  fidcm ,  in  quibus  &unt  tria  fercula :  pccca- 
torum  ablutio,  gratiae  consecutio,  naturae  reforma- 
tio;  secundas  adoptionis  pcr  spem,  in  quibuseloquii 
divini  est  consolatio,  alimoniaj  ceclestis  communio, 
dulcedinis  internse  praelibatio  ;  tertia^  glorificatio- 
nis  perfoclae  pcr  charitatem,  quarum  fercula  sunt 
eeterna  incorruptio,  vera  gloriflcatio,  perennis  l)ei 
visio. 

TiT.  CXXXIX.  De  tjrnis  fidolium  armis. 

Arma  fidelium  terna  sunt:  sapientia)  plenitudo, 
quse  est  funda  David,  de  qua  sententiarum  lapides 
emittuntur ;  patientia)  fortitudo,  qua;  est  baculus, 
quo  luporum  rabies  repulsatur  ;  charitatis  ampli- 
tudo,  quae  est  pera  David,  de  qua  orationes  profe- 
runtur. 

TiT.  CXL.  De  tribus  proelato  necessariis. 

Tria  praelatis  necessaria  sunt :  viva  fidei  et 
doctrinae  sinceritas,  ut  inhabitent  in  eadem  regio- 
no;  studiosa  benc  operandi  sedulitas,  ut  vigilias 
cum  pastoribus  celebrent;  de  salute  subditorum  di- 
ligcnscuriositas,utaIupisgregemsuumcustodiant. 
TiT.  CXLI.  De  pamitentice  spcciebus  et  partibus. 

Tres  sunt  species  poenitenliae :  simulatoria  et  in- 
fructuosa,  cujus  exemplum  est  in  Esau  et  in  Saul ; 
crudelisetdesperata,  sicut  inCain  et  Juda  ;  utilis 
et  consummata,  sicut  inMagdalenaetZachaco.Cujus 
partes  sunt  quinque :  Contritio  in  oorde,  confessio 
in  ore,  maceratio  in  cnrne,  coiTCctio  in  opere,per-» 
severantia  in  virtute. 

TiT.  CXLII.  De  tripliei  mutatione, 

Tria  sunt  genera  mutationum :  sublimitas  in  hu- 
militatem,  quando  Verbum  carnem  assumpsit;con- 
temptibilitas  in  majesiatem,  quando  se  homo  Deus 
coramdiscipulis  transfiguravit;  mutabilitas  inaeter- 
nitatem;  quando  resurgens  coelum  regnaturus  as- 
cendit. 

TiT.  CXLIII.  De  triplici  impiorum  refugio. 

Triforme  est  impiorum  refugium :  deceptricis 
documentum  fallaciae,  quae  est  Phiton ;  saecularis 
munimentum  potentiae,  quae  est  Ramesse  ;  simula- 
tricis  figura  justiae ,  quoe  estcivitas  solis.  Has  ju- 
bet  Pharao  aedificari. 

De  quinque  torrentibus  (54). 

Quinque  sunt  torrentes :  crudelitatis  et  malitiae, 
quae  est  Cison  apud  quem  Jabin  occiditur ;  philo- 
eophalis  eIo(pientiae :  hic  est  Codron  ultra  quem 


A  Jesus  ogreditur ;  passionis  et  angnstiae;  hic  est  via, 
de  quo  dicitur  Jcsus  bibisse  ;  coolestis  sapientise, 
apud  quem  Elias  pascitur;  jucunditatis  et  laetitiae, 
quo  in  coelis  potaniur  electi.  Cison  interpretatur 
eorum  duriiia\  Cedron,  id  est  cedrorum^  et  est 
genitivus  Graecis. 

TiT.  CXLIV.  De  quadruplici  specie  terrm. 

Species  terrae  quadriformis  est  ii  flos  et  viridi- 
tas  temporalium  bonorum,  quae  irrigatur  sicut  pa- 
radisus  ;  utilis  vita  ct  conversatio  electorum,  de 
qua  oritur  panis  vitae :  amaenitas  coelestium  man- 
sionum,qua3fluitIacte  et  melle;  situs  gehennalium 
locorum,  quae  est  terra,  miseriae  et  tenebrarum. 
TiT.  CXLV,  De  quadruplici  deserto. 

Quadruplex  est  genus  deserti :  invia  mondani 
3  exsilii  solitudo,  de  qua  David :  In  lerra  deserta, 
invia,  et  inaquosa  (Psal,  Lxiij;  disciplinae  Chris- 
tianae  difficilis  altitudo ,  in  qua  peregrinantur  filii 
Israel ,  coelestis  Jerusalcm  dclectabilis  amplitudo, 
in  qua  rolinquuniur  oves  nonaginta  novem  ;  ge- 
hcnnalis  miseriae  terribilis  habitudo,  quae  est  de- 
sertum  solitudinis. 

TiT.  (^XLVII.  De  quadrupiici  curru. 

Quatuor  sunt  species  curruum  :  elationis  ct  do- 
miuii,  in  quo  submergitur  Pharao  ;  humilitatis  et 
studii,  in  quo  sedct  cunuchus  regin^  Candacis ; 
devoiionisetobsequii,in  quo  sedens  Joseph bccur- 
rit  patri ;  amoris  ct  dcsiderii,  in  quo  rapitur  Elias. 
TiT.  DXLVI.  Do  triplici  ascensu  Doniioi. 

Triformis  ascensus  Domini :  Victoriosus,  quo  as- 
C  cendit    super  occasum ;  speciosus,  quo  ascendit 
super  coclos  coelorum ;  gloriosus,  quo  ascendit  su- 
per  pennas  ventorum. 

TiT.  CXLVIII,  De  acquisitione  regni  cceloram. 

Regnum  coelorum  alii  violenter  rapiunt,  ut  pau- 
peres  spiritu ;  alii  mercantur,  ut  illi  qui  faciont 
amicos  de  mammona  iniquitatis  (Luc.  xvi) ;  alii  fa- 
raniur,  ut  mulier  quoo  clam  tctigit  flmbriam  ves- 
timenti  Dominici ;  alii  compelluntur  ipsum  intrare, 
ut  pauperes  saeculi. 
TiT.  CXLIX.  De  iis  quw pretiosam  faciunt  mortem. 

Pretiosam  mortem  aliquanJo  facit  vita,  ut  ia 
confessoribus  ;  aliquando  causa  ut  in  martyribas ; 
nliquando  vita  ot  causa,  ut  in  plerisque  postsano- 
tam  vitam  coronatis  martyrio. 

TiT.  CL.  De  quadruplici  visitatione  Dei. 
^  Modis  quatuor  visiiat  nos  Deus  :  Exhibitione 
praecepti,  pracceptum  enim  aliud  carnale,  aliud 
spirituale ;  asperitate  flagelli  cujus  modi  sunt 
quinquo,  ut  ab  iniquitate  corrigat,  ne  quis  de  col- 
lata  virtute  superbiat,  ut  virtus  hominibus  inno- 
tescat,  ut  alios  cujus  exemplo  compescat,  ut  coro- 
na  cumuletur  et  crescat ;  novitate  miracuU,  quod 
visibile  et  invisibile  ;  inspiratione  subtili. 
TiT.  CLI.  De  quatuor  virginibus  ducondis. 

Quatuorvirgines  sunt  quas  in  conjugium  sociare 
debemus.  Eloquentia  philosophalis,  qu(e  est  Zelpha 


^54)  Titulus  et  numerus  hie  desiderantur. 


MISCfiLLANEA.  -  LIB.  Vt. 


§66 


Jacob ;  sentcntia  judiclalis,  quoe  per  Balam  A  carnis  edulium  :  hfcdus  de  capris  in  fructu  pooni- 

tcntise,  quem  Jacob  obtulit  patri  suo  Isaac,  ut  be- 
nedicerelur ;  vitulus  de  armento  in  actu  justitiaD , 
quem  Abraham  expendit  in  cibum  angclorum ; 
vitulus  saginatus  in  cumulo  gloriae ,  quem  pater 
recepto  filio  prodigo  dicitur  mactasse. 

TiT.CLX.  De  iriplici  liorto  animarum» 
Triplex  est  hortus  in  quo  electae  animoe  spatian- 
tur :  molestia  corruptibilis  vitae ,  quse ,  est  hortus 
nucum,  in  quo  Susanna  lavatur :  amcenitas  jucun- 
ditatis  supernse  quee  est  hortus  dcliciarum,  in  quo 
ponitur  Adam  ut  oporctur  et  ipsum  custodiat ;  dul- 
cedo  et  suavitas  visionis  divinse,  quae  est  hortus 
conclusus,  in  quo  Joseph  statuit  sibi  monumentum 
in  petra  excisum.  Munda  T[uoque  conscientia  pro 
sui  diversitate  hos  in  so  suscipit  hortos. 

TiT.  CLXI.  Do  tribus  mensis  appositis. 


itur ;  innocentiaactualiS;  quse  Liapotestdici; 
platio  spiritualis,  quae  Rachel  intelligitur. 

TiT.  CLH.  De  irihus  candclabris. 
elabra  in  Scripturis  reperiuntur  tria  :  lega- 
tturitas,  quae  sphaerulas  habet  et  lilia  ;  pro- 
5  subtilitas,  quae  habetduas  olivas  in  cacu- 
uo,  ct  Evangelica  veritas,  quae  habet  in 
3ui  similem  Filio  hommis. 

(^ILIIL  De  iribus  muniiionihus  animso. 
tioncs  quibus  anima  vallatur  tres  sunt :  se- 
pcumspectio,  quae  est  sepes  ;  sanctorum  in- 
io,  quse   cst    vallum  firmissimum  ;  divina 
io,  quae  est  murus  protcgens  ab  incursu 

Q. 

p.  CLIV.  Do  iribus  spem  roboranlibus, 
aostram  triplex  ratio  discutit  et  roborat  : 


as  collalae  sapientiae,  qua)est  ovum  inaqua  B      Esuriei  nostras  mensee  tres  apponuntur:  legiset 


e ;  firmitas  constantis  sapientio},  quod  cst 
gne  assare  ;  virilitas  inspirationis  occultae, 
5l  ovum  in  sartagine  frigcre. 
ILV.  De  irihus  quibus  Deus  vincii  hostes, 
is  sunt  quibus  Deus  cxercet  vindictam  in 
nostros ;  lavacri  salutaris  remedium,  quod 
lare  Rubrum  occidit  ^lLgyplios ;  pocnitentiae 
aee  exercitium,  qufe  velutsulphurpeccatores 
it;   districlionis  extremaj   judicium,  quod 
pis  ad  vocem  Eliae  idololatras  involvit. 
TiT.  CLVI  De  iriplici  leclo  animse, 
118  animoe  quo  pausat  tripartitus  est  :  gra- 
iebilitatis  corporcae,  quam    sibi  languidus 
J8ubsternit,tranquillitasquiet3e  conscientiro,  ^ 
fugiente  David  stalua  ponitur.   Hic  est  cui 
lcitrsc  supponuntur  :  dcprajteritosecuritatis 
•isB  amplitudo;  de  futuro  rcmuncrationis  et 
L  certitudo.  Gervical  quod  supponitur  capitii, 
familiaritatis  ct  gratiae  largiludo.  Lcctus 
humilitas  superioris  gloriae,  quae  est  lectus 
3,  quem  sexaginta  forles  ambiunt  (Cani  m). 

TiT.  CLVIl,  Do  trihus  vilrinis. 
nae  per  quas  solis  radius  infunditur,  tres 
^haritatis   integritas,  per  quam  peccati  re- 
86  infundit  :  humilitatis  puritas,  per  quam 
gratia  caelestis  illapsa  est ;  intellectus  sub- 
per  quam  radius  sapicntiae  cor  illustrat. 
'.  CLVIII.  De  sepiem  lampaciibus  meniis, 
em  lampadcs  thronum  elcctae  mcntis  illumi-  r\ 
(>harismata  sancti  Spiritus,  quae  pleniuspro- 
prosequitur  {Isa,  ii),  quae  dum  oleum  gloriae 
ine  timoris  et  infirmitatis  coelcsti  ignc  con- 
t,  lumen   veritatis   incessabiliter  adminis* 

TiT.  CLIX.  Do  iriplici  cdulio  apposiio. 

1  nobi8  apponitur  ad  edendum  trifarium  est 


Evangelii  sacramentum,  in  quo  sumuntur  sapientiae 
dapes ;  Catholicae  institutionismysterium,  ubi  acci- 
pitur  pars  piscis  assi^  et  favus  mcllis ,  {eiernae  sa- 
tietatis  arcanum,  quod  intra  velum  est,  et  continet 
panes  propositionis  ct  vitae. 

TiT.  CLXII.  De  tribus  thesauris  faciendis, 
Thesauri  quos  thesaurizare  dcbemus  tres  8unt| 
desiderium  pietatis  in  corde,qui  absconditur  in  agro 
ut  ematur ;  doctrina  veritatis  in  ore,  quae  est  the- 
saurusnivis  et  grandinis;  assiduitas  perseverans  in 
homine,quae  habet  frumentum et  hordeum  et  oleum 
et  mel.  Hi  sunt  thesauri  Magorum,  qui  aurum,  thus 
et  myrrham  nato  Domino  obtulerunt. 

TiT.  CLXIU.  De  quatuor  difterentiis  panum, 
Quatuor  differentiae  panum  in  Scripturis  reperiun* 
tur,  quibus  diversae  generis  humani  deplorantui* 
miserise:  panis  coctus  in  stercoro  humano,  bovino, 
cinere,  et  clibano.  Quibus  diversi  afTectus  mentis 
humanae  exprimuntur. 

TiT.  CLXIV.  De  vota  tribus  altaribus  imponcndo, 
Altaria  quibus  vota  superponere  debemus  tria 
sunt:  Divinarum  sanctionum  expIctiO)  quod  flt 
de  lignis  setim  in  deserto;  beatorum  multiplex 
advocatio,  quod  fit  de  lapidibus  quos  ferrum  non 
tetigif ;  Redemptoris  humilis  incarnatio,  quod  fit 
de  terra. 

TiT.  (^LXV.  De  tribus  puellis  sensum  nostrum  ever^ 
tentibaSf  de  quibus  ut  dc  aliia  multis  prolixius  ha- 
bitum  est  supra, 

Puellae  quae  avertunt  sensum  nostrum,  tres  sunt: 
teneritudo  carnis  nostro) ,  quae  est  Dalila ,  quae 
Samsonis  oculos  eruit;  amoonitas  mundialis  gloriae, 
quae  est  Jezabel,  quao  Nabot  occidit;  diffidentia  fu« 
turae  vitae,  quae  est  filia  Herodiadis,  quae  caput  pro-« 
phetae  sustulit. 


86? 


APPENDlX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA 


^ 


LIBER  SEPTIMUS 


DE  DIVERSIS. 


TiT.  I.  De  ccclcsiarum  et  sediam  sanctorum  spiri- 

tuaJi  ornatu, 

Lcctulus  noster  floridus^  ligna  domorum  nostra- 
rumcedrina,  laqucaria  cyprcssina  (Cant.  i).  Domus 
sunt  varii  fidelium  conventus ;  tigna,  quaa  ad  mu- 
nitionem  valent  praslati,  quorum  verbo  et  excmplo 
sustentantur.H8ecsuntcedrina,cujusodorserpentes 
fugat,  quia  virtute  vorbi  venenata  dogmata,  cogita- 
tiones,  opcra  solent  expellere.  Laquearia  qusc  ad 
decorem  tantum  pertinent,  ii  sunt  qui  Ecclesiam 
virtutibus  exornare  polius  noveruntquamreforma- 
re.  Heec  tignis  dcbent  affigi,  quia  qui  in  Ecclesia 
moribus  splendere  desiderant,  summorum  Patrum 
dictis  et  exemplis  tota  mcnte  inhsereant.  Suntque 
cypressina.  Gypressi  aulem  venustatem  comsB  veii- 
torum  impulsu  non  deponunt,  constantiam  eorum 
exprimentes  qui  sanctam  Ecclcsiam  altioribus  vir- 
tutum  ornatibus  velut  laqueario  decorant. 

TiT.  II.  Pe  sedificatione  templi  sivc  Ecclesiso  mo^ 
rali  ex  lignOf  auro  et  Japide. 

Templum  Salomonis  ex  triplici  materia ;  Ecclesia 
extribus  constatordinibus.Triplexmateria  :aurum. 
ligna,  lapides :  lapis  preelatis,  aurum contomplativis, 
lignumconfcrturaclivis.  Ligniut  pars  sursumeri- 
gatur,  pars  deorsum  demittitur.  Activi,  ut  coelesti 
gloria  potiantur,  piis  actibus  in  tcrra  occupantur. 
Aurum  quod  invenit  homo  abscond«t  :  et  do  con- 
templativis  dicitur;  Abscondes  eos  in  absconditofa- 
ciei  tnsB,  a  conturbationo  Iwminum  (Psal,  xxx).  In 
lapide  qui  scriplus  est  digito  Dei,  triasunt  :  Scrip- 
tura,  ignis,duritia.  In  proelato  debcntcssedoctrina, 
dileclio,  correctio.Scriptura  nolaldoctrinam,  duritia 
correctioncm,  ignis  dilectioncm.  Ncc  dilectio  sino 
correctione,  ncc  correctio  utilis  est  sine  dilectione. 
Utrumque  necessarium;  pliis  tamenamandum  amari 
quam  timeri.  Quod  myslice  Salomon  docet  in  baso 
templiquaeprselatisaptatur^ubicumcherubinbovem 
pariter  sculpsit  ct  Iconem.  Inchcrubimscicntia  :in 
bove  mansuetudo,  in  leonetcrrorinnuitur.  Scientia 
pertinet  ad  doctrinam,  mansuetudo  ad  charitatem, 
terror  ad  correctionem.  Virtutem  doctrina  parit, 
charitas  fovet,  correclio  conservat.  Docirina  in- 
struit  ignorantes,  charitasconsolatur  pusillanimcs, 
correctio  comprimit  contumaces.  Sicut  templum 
Saromonisextriplicimateria,  sic  extribusordinibus 
constat  (^^hristi  Ecclesia.  Unde  haec  tria  conveniunt 
prselato  doctrina,  ne  csecus  cseco  ducatum  prccbeat; 
charitas,  ut  congaudeat  veriiati ;  correclio,  ut  vi- 
tiosis  non  consentiat.  Preelatus  cumNoeregitarcam 
ia  diluvio,  ContQmplativus  cum  Daniele  orat  ad  fe« 


A  nestram  orientalem  in  coenaculo.  Activus  cum  Job 
universis  neccssitatempatientibuspio  subvenitau- 
xilio.  Praelatus  est  in  agro  ut  seminet  verbum  Dei, 
contemplativus  in  lecto  ut  suavitate  Dei  fruatur; 
activus  in  pistrino,  ut  sollicitclur  ct  turbetur  erga 
pIurimaproamoreDei.  Et  quihorumtriumordinum 
Christus  erat  forma  futurus,  cui  conformarentur, 
seipsum  proposuit,  ut  verus  magister  prius  fecil, 
postea  docuit  (Act.  i).  Ut  devotus  contemplatur  as- 
ccndit  in  montcm  salus  oraro,  ut  sedulus  minister 
non  venit  ministrari,  scd  minislrare.  Ipse  quoque 
in  templo  corporis  sui  triplicem  hanc  materiam 
prassentavit.  Non  tantum  cnim  Salomouis  templum, 
tcmplum  Ecclesiae,  sed  et  corporis  Christi  templum 

o  signat,  dequoait:  So7vi7t^  tcmplum  hoc^  etc.  {Joaa, 
ii).  Et  hoc  tcmplum  constat  auro,  ligno,  lapide. 
Unde  le^iiMvNascitur  ibi  aurum  terras  illius  opti- 
mum,  ibique  lijvew/fur  jbc/ey/iMi2i(quaB,  utPliniusail 
arbor  est  odorifera)  et  lapis  onychinus  (Geo.  u). 
Terra  illa  estbeata  Virgo ;  caeteraChristum  signant, 
qui  constat  deitate,  carnc,  anima.  Lapis  congruit 
divinitati  proptcr  immutabilitatcm,  aurum  animee 
propter  tribulationcm  quamsustinuit,  lignum  cami, 
propter  infirmitatem.  Do  primo  dicitur :  Ego  sam 
DeuSf  et  non  mutor  (MaL  iii).  De  secundo :  Tris- 
tis  est  anima  mca  usquo  ad  mortem  (Matth.  xvi). 
De  tertio  :  Ego  sum  vermis  ct  non  homo  (Psal.  xxi). 
Secundum  divinitatcm  miracula  operatus  est ;  sc- 
cundum  animnm  nobis  compassus  est ;  secundum 

Q  carnom  tormenta  passus  est.  De  primo  leo,  quia 
fortis  ;  de  secundogallina,  quiamultum  misericors 
est;detertio  agnus,  quia  multumma  nsuetus  etmitis. 
Horum,  scilicet  leonis,  gallina)  ctagni,  id  est  verbi, 
carnis  et  animas  facta  estconjunctio,  quandoDeus 
et  homo  convenerunt  in  unum,  ut  miro  commercio 
flcretexcelsushumilis,  incognitusvisibilis,  [atliaaa' 
thos]  id  est  immortalis,  passibilis  ct  mortalis. 

TiT.  III.  De  ter:2pIo  Salomonis  allegorice. 
In  templo  Salomonis,  quod  gencralem  signiGcat 
Ecclesiam,  quae  in  coclis  et  in  terris  subsistit,  tria 
notanda  occurrunt.  Porlicus  sive  atrium  anto  tem- 
plum,  ipsum  tcmplum  et  oraculum  quod  dicitur 
sancta  sanctorum.  Erantque  tria  ostia  :  porticus, 
templi,  ct  oraculi  (///  Ilog.  vi).  Porticus  ante  lem- 
D  plum  figuram  gerit  eorum  qui  fuerunt  tempore  legis 
ante  Christi  adventum.  Tcmplum  notat  integrum 
Christum  caput,  scilicet  et  mombra  ipsum  subse- 
quentia.  Oraculum  significat  quod  utrisque  dantur 
interioris  regni  coelestis  gaudia.  Ostium  porticus 
sermo  propheticus  qui  solis  radios  primum  percipit. 
Ostium  domus  ipse  est  Christus,  cjui  ait ;  Effo  sm 


MISCELLANEIA.  -  Ll6.  VH. 


870 


\Joan.  x).  Oraculi  aditus  regni  aditus  coeles- 
emplo  sunt  fenestrse  obliquse,  id  est  intus 
.  Hi  suntdoctorcs  Ecclesia^quiprsedicatione 
[uod  acceperunt  aliis  infundunt;  intus  latio- 
quodexteriusprsedicabtyintusmagisinopere 
Vel  extra  quod  recipiunt  lumen,  parvum  est 
nparatione  quod  intus  in  spe  gloriee  tenent. 

TiT.  IV.  De  eodcm, 

•parietem  templi  sunt  tria  tabulata  {Ilinog, 

imum  habebat  latitudinis  septem  cubitos, 

im  sex,  tertium  quinque.  Hi  sunt  tres  ordi- 

Icclesia  :  conjugatorum,  continentium,  vir- 

vel  laicorum ,    clericorum ,  monachorum. 

I  et  secundum  in  terrenam  conversationem 

I  y  tertium   caeteris  strictius.  Vel  primum 

lum  pra^sentcm  signat  Ecclesioe  statum; 

jm ,  statum  post  hanc  vitam  notat  anima- 

»rtium  autem  monstrat  duplicem  animarum 

orum  post  judiciumgloriam.Ostium  crat  in 

empli,  a  quo  per  cocleam  intus  per  parietem 

^ensus  in  mediumtabulatum  ;  et  a  medio  ad 

y  in  quo  Dominicum  corpus  notatur.  In  cu- 

3re  ostium  factum  est,  dum  in  cruco  unus 

i  lancea  latus  ejus  nperuit^  et  exivit  sanguis 

\  {Joan.  xix).  Aqua  qua  in  baptismo  ablui- 

anguis  quo  in  calico   sancto  cousecramur. 

c  ergo  ostium  ascensus  flt  ad  medium  et  ter- 

bulatum;  quiaper  (idemct  mysteriaRedemp- 

3  prsesenti  soeculo  et  Ecclesise  conversione 

liem  animarum  post  mortem,  et  rui*sus  post 

m  ad  requiem  animarum  ad  immortalitatem 

imus  corporum  quasi  in  tertium  tabulatum. 

loc  autem  iter  sit  per  cocleam,  quia  invisibi- 

.  Nullus  nisi  qui  Domino  duce  per  heec  ad 

a  scandit  agnoscit ;  et  si  qui  foris  sunt  tan- 

celebratione%intuentursacramentorum.Hoc 

um  in  Evangeho  dicitur  pinnaculum,ubi  ten- 

diabolo  Dominus.  Habebant  autem  singula 

a  in  circuitu  latera,  ne  ab  his  quispiam  resi- 

eorsum  laberetur:  quce  quotidianam  viiiu- 

nnae  protectionis  vel  humilitatis  custodiam, 

bonorum  operum  arce  custodimur,  notant, 

lalis  dum  a  Deo  deserimur,  vol  in  bonis  dum 

3  extollimur,  ad  infima  cadamus :  sicut  Ozias 

cancello  cecidit,  in  quem  separatus  a  domo 

iscendit.  Quia  et  si  mali  ascensum  bonae  ac- 

tenent,  quia  tamen  unitatem  domus  David 

bent,quasi  fatiscentibuslaterum  prsesidiis,  ad 

m  declivia  labuntur,  dum  divino  destituti  auxi- 

>prio  fastu  intereunt.  Haec  latera  jubetMoyses 

li  domo  iieri  dicens :  Si  ledificaveris  domum 

,  facies  murum  tecti  per  circuitum,  necITun- 

sanguis  in  domo  tua ;  et  sis  reus  alio  labente 

xxii).  Si  sediflcas  novam  conversationem , 

nda  est  humilitatis  custodia,  ne  in  ipsa  per 

»iam  cadensi  sis  reus  et  tui  et  proximi  quem 

lo  occidisti. 


A  TiT.  V.  De  eodem. 

Operuii  parietem  domus  a  pavimento  usque  ad 
summitatem  parietum^  et  usque  adlaqueariaintnn^ 
secis  lignis  cedrinis{IIIReg,  vi).  Lapides  parietis 
facti  suntlapides  vivi,  qui  super  fundamentum  quod 
est  Christus,  crescunt  in  habitaculum  Dei,  juncti 
csemento  charitatis,  supportantes  invicem  alteralte- 
rius  onera  in  timore  Dei.  Hi  intus  vestiuntur  cedro. 
Cedrus  autemest  arbor  imputrescibilis,  odoreetas- 
pectu  jucunda,  serpentes  fugans  et  pcrimens  accen* 
sa.  Tales  enim  sunt  sancti,  qui  per  patientiam  in« 
superabiles,  fama  et  operibus  alti,  diaboli  astutiaa 
exterminantes,  igne  divini  amori  accensi,  a  pavi- 
mento  domus  usque  ad  summitatem  parietum  cedro 
operiuntur,  hoc  est  ab  initio  fidei  usque  ad  consum* 

^  mationem  boni  operis,etusque  adlaquearia,idestad 
ingressum  coelestis  patrioe.  Laquearia  tria  fuerunt: 
primum  in  primo  tabulatu,  secundum  in  secundo, 
tertium  in  tertio.Laqueanaergo  justos  intelligimus, 
vel  illos  qui  in  praesenti  Ecclesia,  vel  illos  quiin  fu- 
turo  statu  animarum,  vel  post  judicium  animarum  et 
corporum ;  qui  Ecclesiam  Dei  ornant,  et  positi  in  su- 
periori  parte  domus  vel  hic  vel  in  futuro,  orationi- 
bus  protegunt.  Usque  ergo  ad  supcriora  laquearia 
lapis  in  pariete  vestitur,  qui  usque  ad  ingressum 
eorum  qui  sunt  in  requie  in  fidei  firmitate  perdurat. 
Ipsi  quoque  parietes  sicut  et  pavimentum,  quod  pre« 
tioso  lapide  superlapidemtabulisabiegnis,  et  super 
tabulas  laminis  aureis  dicitur  stratum,  post  cedrum 

Q  auro  operiuntur,  ut  sanctorum  omnis  vita  notetur 
expressa.  Lapides  enim  vivi,  tam  in  pariete  quam 
fundamento,  sunt  sancti  fortitudine  fidei  in  unitate 
conglutinati.  Tabulae  cedrinoe  sive  abiegnce  sunt 
sancti  altitudine  suiterrena  8pernentes,etadsumma 
tendentes  virtute  patientise,  et  odore  virtutum  dao- 
mones  fugantes.  Aurese  laminae  sunt  supereminen- 
tes  scientiae  charitatcm  habentes,  quee  marmori  et 
lignis  superponuntur,  quia  sicut  aurum  aliis  metal- 
lis ,  ita  charitas  cseteris  supereminet  virtutibus  : 
Qusetriabreviternotat  Apostolus  dicens:  InCliriato 
ncc  circumcisio^  neque  prseputium  valet ;  sed  Hdea 
qudo  per  dilectionem  operatur  {GaL  v).  Fidei  nam- 
que  invictfie  lapisfiguram  tenet;cedrus,actionisodo- 
riferfie:aurum,tran8cendentis  omnia  dilectionis.  Ves- 
titurlapideusparies  tabu]iscedrinis,cumfides  orna* 

D  tur  operibus,  ne  sit  otiosa  vel  mortua  •  Adduntur  la- 
minseaureae.ut  fides  etopus  Dei  dilectionesplendeat 
et  proximi,  ut  in  omni  opere  solus  Dcus  quo^ratur. 
Undequia  lex  in  lapide  scripta,et  doctrina  Evangelii 
per  lignum  cnicis  est  confirmata,  ideo  ille  populus 
lapide  signabatur  in  prseputio;  nos  signo  crucis  con- 
secramur  in  fronte.  Possunt  quoque  nec  incongrua 
lapidesparietis  sive  pavimenti,  fideles  in  lege  signa* 
re;  tabulse  cedrinee,  Novi  Testamenti  justos  indi*» 
care.  Et  quia  utrosque  unasupernce  retributionis 
manet  gioria,lapidibus  etlignis  lamina  additur  aurea; 
qusB  «torafie  retributionis  fulgorem  designat. 

TiT.  VI.  De  eodem. 
^diflcavit  ({uoque  parietem  ({uo  di  viditur  oraculuQ| 


871 


APPENDIX  AD  HtJGONlS  OPERA  DOGMATlCA. 


8>2 


a  templo,  non  usquc  ad  laquoaria  pertingens ;  scd 
in infcriori  parle  liabcbat  aperluram pcr  totum,  quasi 
januam  per  quam  ab  aKari  thymiamatis,  quod  crat 
ante  ostium  oraculi,  acccnsus  Domini  fumus  in- 
censorum  inlravit  oraculum  arcamquo  pcrfudit 
(///  Recf.  vi).  Prior  itaquc  domus,  in  quam  scmper 
introibant  sacerdolcs  sacrificiorum officia  celebran- 
tes,  prajsenscstEcclcsia,  ubi  quotidie  piis  insisten- 
te8operibus,sacrificialaudisDeo  oflcrimus.  Inlcrior 
vero  domus,  promissa  nobis  vila  in  ccelis,  ubi  arca 
foederis  ct  chcrubim,  ubi  Ghrislus,  in  quo  solo 
habemus  apud  Patrem  pacis  focdus,  ct  beatorum 
angelorum  solemnitas  agitur,  in  quam  semel  intro- 
eunt  in  anno  nonsinesanpruine.  Pariesquiutramque 
domum  ab  inviccm  dividit,  claustra  sunt  cocli, 
quorum  apertioncm  quotidie  suspiramus,  etdonec 
aperianturnobis  ct  intraro  liceat  pulsamus.  Quro  et 
si  ante  resolutionem  corporum  intrarc  non  permit- 
timur,  apertam  tamen  in  infcrioribus  habemus 
januam  divinae  pictalis,  quaorationum  etelccmosy- 
narum,  jejuniorum  cocterorumque  bonorum  operum 
incensum  et  thymiamala  ab  altari  cordis  prcemit- 
timus.  Hoc  allare  prope  ostium  est  oraculi,  signi- 
ficans  illas  in  sancla  sanctorum  ad  aures  Ghristi 
orationum  voces  per  januam  divinoe  misericordiGe 
prtemitli:  qui  quidem  sola  carne  detenti,  omni 
desiderio  ad  superiora  suspensi ,  quanto  coelesti 
patriie  viciniores  ,  tanto  a  Deo  citius  quw  poscunt 
accipiunt.Sciendum autem  quod  omncs  clavi,quibus 
in  toto  templo  laminoe  figebantur,  aurei  erant  pon- 
dere  singuli  quinquaginta  siclorum.  lii  sunt  pr®- 
ceptacharilatis,  vcl  promissabcatudinis,  quibus  ne 
deficiamus  continemur.Hi  quinquaginta  siclis  pondc- 
rantur,  quia  verba  coelcstia  remissioncm  peccati, 
graliam  scilicet  et  rcquicm  jeternam  promittunt : 
quse  omnia  in  Scripturis  isto  modo  significantur. 
Isti  sunt  clavi  dilectionis.  Sunt  et  alii  clavi  timoris, 
quibus  incipientes  illcccbras  vitiorum  et  carnis 
mortificant,  illi  scilicet  scrmones  virtutis  quibus 
carncm  crucifigimus  cum  vitiiset  concupiscentiis,de 
quibusdicilur:  Conflfjo  timovc  luo  canws  ineas :  a 
judiciis  cnini  tuis  liniui  (Psal.  cxviu).  Qui  rursus 
proficiens  de  clavis  dicil:  MihiadhicrcreDco  honum 
est  (PsaL  lxxii).  Fecil  in  oraculo  duo  cherubim  de 
lignis  olivarum.  In  cherubim  angclica  ministralio, 
quam  in  laude  Greatoris,  in  mutua  charitate,  et  ea 
qua)  ad  homines  extendunt,  notatur.  Nam  quod 
duabus  alis  tangunt  utrumque  parietem  ct  ample- 
ctuntur ;  quod  cxtcndunt  alas  super  arcain,  quasi 
od  volandum,  eos  ad  laudem  Dei  omne  bonum 
referre  et  ad  divinum  obsequium  exprimil  paratos 
esse.  Quod  autem  de  olivarum  lignis  facla  sunt,  vir- 
tutes  angelicas  gratia,  scilicet  ne  unquam  ab  amoro 
Dei  arescant,  exprimit  esse  unctas.  Isti  in  oraculo 
positi  facies  habent  ad  exteriorem  domum,  quia  in 
gloriapositi  non  ab  hac  peregrinatione  eripi,  et  ad 
Buum  consorlium  desiderant  pervenire.  Vel  duo 
cherubim  duo  sunt  testamenta  quse  et  duos  parietes 
tangfunt^  dum  utnque  populo  dantur,  ot  se  tanguQt| 


A  dum  in  altero  sit  alterum,    ac   ipsum   Christum 
tanquam  pari  concordia  vonerantur. 

TiT.  VII.  Do  codcm. 
In  inr/rcssu  oraculi  fecit  duo  osliola  dc  ligms  oli- 
varum  {III  Rcff.  vi).  Hoec  suntdilectio  Deielproxi- 
mi;quia  januam  vitro  non  sivc  dilectiono  quisquam 
ingredilur.  Ilsec  sunt  de  lignis  olivarum  ut  operibus 
misericordifc  luccant.  In  introitu  quoque.teinpli  duo 
ostia  de  lignis  abicgnis  ;  unumquodque  duplex  et 
scipsum  apcriebatur  contincns.  Sicut  ingressus 
oraculi  ingressus  rcgni  vocat;  sic  ingressus  templi 
primordia  convcrsionis  quo  Ecclesiam  intramus.lste 
ad  fidem,  ille  ad  spcm.  Ista  sunt  dilectio  Dei  etproxi- 
mi  quoe  se  conlinent :  et  una  non  cst  sine  altcra.  Et 
unumquodque  duplcx  propter  fidei  operationcm: 

^  quod  non  sunt  ostiola  oraculi  quia  in  ca  videbimus 
qua)  credimus,  ct  nullo  labore  indigebimus  ubi  labo- 
rum  prajmia  recipiemus.  In  parietibus  et  ostiis 
sculpsit  cherubim,  palmas  et  anaglypha  et  vorias 
picturas.  Gherubim  facit  quando  in  eis  puritatem 
angelico)  castitatis  docct  imitari ;  palmas,  cum  me- 
moriamoeternaeretributioniseorummentibusinfigit, 
picluras  variasquasideparieteproeminentes,  cura 
multifarias  virtutum  operationes  ex  cis  imminentes 
tribuit.  Vcrbi  gratia,  miscricordice  viscero,  humili- 
tatem  et  patientiam,  etc.  Et  notandum  quod  de  lapi- 
dibus  foris  dolatis  sedificata  est  domus;  quia  dum 
scdificarctur  domuSy  non  cst  auditus  malleus  neque 
socuris  in  domo.  Hiccninitundimur  adversitatibus 

Q  ct  disciplinisexerccmur;  ulilliclocis  juxtameritum 
congruiscastigationeccssanledisponamur,  imospi- 
ritu  impleti  Deo  copulemur.  Notandum  prjeteroa 
quodatrioingrcdivolentibustemplumprimoininve- 
niebatur  marc,  id  cst  lavacrum  ad  lavandum.  Exqao 
a  duodecim  bobus  fundcbatur  aqua.  Indo  in  eodcm 
atrio  in  ingressum  templi  erat  altaro  in  quo  immoln- 
bantur  carnes.  In  templo  autem juxta  ostiumoraculi 
altarenureum  in  quo  adolcbaturthymiama.  Inora- 
culo  autem  post  velum  erat  arca  sub  plis  cherubim. 
In  his  notatur  ut  qui  vult  Sancta  sanctorum  intrarc, 
id  est  conlum,  ul)i  est  Ghristus,  et  angelorum,  glo- 
riam :  prius  so  lavet  pcr  pocnitentiam  et  in  altaio 
holocaustorum  morlfiicet  carnem ,  et  proflciens  ia 
altari  thymiamatis,   prajmittat  perfcctionis  opera, 

T\  postque  mercaturad  Sancta  sanctorum  ingressum. 

TiT.  VIII.  Dc  codem. 
Salomon  in  basibus  luteris,  in  templo  imaginem 
cherubim  leonis  ct  bovis  fccit  depingi  (///  lieg.  vii). 
Bascs  iu  teniplo  summi  sacerdotes  in  Ecclesia,  qui 
sollicitudincm  rcgiminis  accipiunt,quasi  basessepa- 
rata?,  ut  onus  poi-tcnt.  Ghcrubim  plcnitudo  est 
scicnlitc:  qua3  benc  basibus  imprimilur,  quoniom 
dccct  ut  summi  sacerdolcsplenitudine  scienliaBre- 
pleantur.  Pcr  lct)nem  terror  vcritatiS ;  per  bovem 
patientiamansuctudinis.Igiturinbasibusnecleonf^s 
sinebobus,  ncc  bovcs  sine  leonibus  imprimuntur, 
quia  in  sacerdotibus  debet  esse  monsuotudo  et  ira, 
ut  in  furore  sciant  iram  tomperarei  et  inmansueta'* 
dine  excitare. 


m 


MISCELLANEA.  -  LIB.  Vll. 


874 


TiT.  IX.  Do  ceroo  et  quso  in  eo  sunt  mystice,      A 

Cereus  esl  Chistus.  Tria  immque  in  cereo  suul: 
cera,  lignum,  ignis.  Cera  mirabiliter  non  coitu,  sed 
ex  diversa  florum  amcenitate  colligitur.  Hffic  cir- 
cumponitur  ligno.  Lignumvero  igne  accenditurut 
luceat.  Ceraorgo  camemillam  significat,  quce  opera 
Spiritus  sancti  sine  coitu  concepta  est  de  Virgine; 
lignum  cera  indutum  est,  anima  Christi  carne  vesti- 
ta.  Ignis  quo  lucet  est  ipsa  divinitas.  Vel  cereus 
est  fides  ei  operatio.  Nam  cereus  lumen  habet,  ei 
cera  (it  apum  magno  labore,  in  quo  operatio  nota- 
tur.  Lumen  est  ipsa  fides,  quse  operationem  illumi- 
nat.  Hsec  duo  debemus  Christo  puero  oflerre,  ut 
ipse,verum  lumen  ortum  ad  illuminationem  gentium, 
accendatin  nobis  lumen  fldei,  et  seipso  luminebo- 
num  nobis  datum  opus  ceterna  mercede  remunere-  B 
tur. 

TiT.  X.  De  horis  canonicis  in  quibus  fit  Dominicw 
passionis  commcmoratio.  Et  primo  do  hora  prima, 

Prima  hora  qua  Dominus  consputus;  illusus,  ala- 
pis  csesus,  opprobriis  aflectus,  Pilato  propter  nos 
astiiit  ligatus,  et  qua  redivivus  stans  in  littore  in 
captura  piscium  magnorum  et  multorum  a  quibus 
retia  rupta  non  sunt,  mellitum  convictum  cum  di- 
scipuliscelebrans,  Ecclesiam,  qualisin  resurrectio- 
ne  mortuorum  futura  est,  signiflcavit.  Ante  omnem 
igitur  curam  corporis,  primam  horam  diei  offere- 
mus  Creatori  nostro  et  Redemptori,  qui  passus  ost 
propterdeliclanostra^  etresurrexit propter  juslili' 
cationem  nostram  (Bom  iv).  Quserendum  enim  jori- 
mumregnum Dei:et csetera adJicicnturnohis{Matth,  ^ 
vi);  quia  et  in  lege  jubet  dominus  omne  sibi  promoge- 
nilum  oflerri  (Exod,  xiii). 

TiT.  XI.  Do  hora  tcrtia  canonica, 

Hora  tertia  duplici  ratione  splendct  insignis  , 
quoniam  hac  Jesus  spinis  coronatus  et  cruciflxus 
illis  linguis  Judajorum  est,  quorum  deniesarma  et 
sagittae,  et  lingua  est  gladius  acutus,  qui,  Pilalo 
judicante  dimitti ,  firma  vcrunt  sibi  scrmonem  nc- 
quam  (Psal,  lxiii),  clamantcs;  ToUe!  el:  Crucifigo 
eum!{Marc,  xv;  Luc,  xxiii.)  Ei  quia  Spiritus  sanctus 
quiinremissionem  peccatorum  nonfueratdatus  an- 
tequam  Jesus,  essct  clarificatus,  super  nasccntem 
Ecclesiam  in  igneis  linguis  sub  horam  tertiam  ef- 
fusus  est.  _^ 

TiT.  XII.  De  hora  nona  canonica, 

Ilora  nona  jurc  in  laudem  Domini  cclebratur, 
quando  clamans  Jesus  magna  voco  cmisit  spiritum, 
{Matth.  xxvii),  ct  latrone  admisso  in  paradisuni, 
venia  quamvis  sero  veraciter  tamen  pocniteniibus 
dedicatur,  etquarecisso  vclolegis  ei  prophetarum, 
CGDpimus  revelala  facie  gloriam  Domini  contemplari, 
et  perforaio  laiere  Christi  formandce  Ecclesise  pro- 
fluxerunt  elementa,  sanguii>  ejus  quo  redimimur, 
et  aqua  qua  abluimur.  Hujusergo  hora^nobis  cele- 
brandsB  quadruplex  est  ratio. 

TiT.  Xni.  De  Vespertina  et  malutina, 

Vespertinse  eimatutineB  laudis  sacriflciummagnis 
est  sacraxneniis  dedicatum.  Vespere  Otmane  jugiter 

PATHQL,  CLXXVU. 


in  lege  jubetur  ofTerri  holocaustura.  Vespere  Domi- 
nus  panem  ei  vinum  assumens  et  in  verilaie  sui  cor- 
porisctsanguinisrepra;senians,propriisportaturin 
manibus,  iesiamentum  suis  scripsit  hseredibus,  hu- 
milltatcm  et  charitatemlavandopedesdiscipulorum 
commendans,  ei  post  jam  moriturus  solemnitaie 
longi  sermonis  amicis  ei  flliolis  ultinum  valedixii. 
Item  in  vespere  apparens  vivus,  in  fractione  panis 
agnoscitur,  eihsesitantia  discipulorumcordainjccto 
igne  chnritaiis  succendit.  In  matuiino  neganiem  Pe- 
irum  galli  cantus  redarguit ,  Dominus  respicit ;  et 
negator  ad  pocniteniio)  lacrymas  confugii.  Nunfiata 
resurrectione  Domini  a  sanctis  mulieribus,  irisiitia 
fldelium  in  gaudium  converlitur,  quia  qui  erai  mor- 
iuus,  vivumseostcndit,  eiiangi  dignatureiadorari. 
Ei  nota  quod,  cum  cajterarum  partes  horarum  sep- 
ienae  sint,  id  est  versus,  Deus  in  adjutoriumj 
cum  gloria,  hymus,  psalmi,  lectio  ei  oratio  com- 
pletiva,  his  horis  ociava  addiiur,  caniicum  scilicet 
dc  Evangelio,  quia  cantaturpro  octava  inbeaiitu- 
dine  resuiTectionis,qua  insignitae  sunt  juxta  sensum 
Evangelii,  VespcrCy  inquii,  Sabbati  quw  luccscit  in 
prima  Sabbati,  eic.  {Matth,  xxviii). 

TiT.  XIV.  Dc  hora  completorii, 

Hora  compleiorii  nobis  illud  commemorai  de  pas- 
sione  Domini,  quod,  egresso  Juda,  coepit  Dominus 
pavere  et  isedere,  ei  factus  in  agoniaprolixius  orare 
et  guitis  sanguinei  sudoris  iorcular  solus  calcans, 
in  futuro  sanguinem  martyrum  pro  se  fundendum 
prsesignat.  Itemque  de  resurrectione  ejus  :  quod 
postquam  fecerat  pacem  inier  Deum  ei  homines  , 
legaius  fldelis  rediens  evangelizavii  nobis,  stans  in 
mediodiscipulorumetdicens:  Pax  vobis  {Joan,  xx). 

TiT  XV.  De  vigiliis  nocturnis  canonicis, 

Vigilias  nocturnas  dequibus  Propheta:3/ec/ia,in- 
quii,  noctc  surgebam  ad  confitendum  tibi  (Psal. 
Gxviii)evangelica)  graiiae  claritas  instituii.Nam  nocte 
media  Dominus  nascitur.  Idem,ut  Samson,  quondam 
obsessus  medianocte,  confraciis  inferni  poriissur- 
rexii  a  moriuis,  media  nocie  veniurus  asseritur  in 
similitudinem  ^gyptii  temporis,quando  Paschacc- 
lebraium  esi,  ei  exterminator  venit,  Dominus  supcr 
iabernacula  transiit,  et  in  typum  nosirarum  fron- 
tium  posies  sanguinc  agni  consecraii  suni. «  Undc 
reor,  inquitbeatusHieronymus,iraditionem  aposio- 
licam  permansisse,  ut  die  vigiliarum  Paschse  antc 
nociismedium  dimittcre  non  liceat  populos  exspe- 
ciantes  adventum  (^hrisli,  et  postquam  advenorit 
illud  tempus,  securitale  praesumpta  festum  diem 
cunctos  agerc.  » 

TiT.  XVL  Do  oratione  anto  lectioncs, 

Lectiones  oratione  prajvenimus,quia  rogare  dcbe- 
mus  Dominum  mcssis  ui  mittat  operarios  in  mes- 
sem,  et  aperiat  cor  nostrum  in  lcge  sua  et  in  praece- 
ptisy  ne  semcn  verbi  quo  audituri  sumus,  aui  volu- 
cres  comedant,  aut  spinos,  ^uflbceni,  aut  duriiia 
petre^frustrata  radicc  supplanlet. 


875 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


876 


TiT.  XYIl.  De  benedicliono  ab  lccturo  ante  lectio-  A 

nem  petenda. 

Lecturus,  bencdictionem  petens,  significat  quod 
nemo,  nisi  missus,  officium  prsedicandi  usurpare 
debet:  Q«oii30c/o  ei2iin,inquit  Apostolus,/jra?(/ica/?ww^ 
nisimittantur  ?  (Rom,  x.)  Quodautem  in  fine  dicit : 
Tu  autem,  DominCf  miserere  nostri^  innuit  quod 
officiumpraedicandisinepulvere  vel  levis  culpsedif- 
ficulter  possit  peragi ;  et  quod  quia  pedes  evange- 
lizantis  quasi  per  terram  ambulant  et  sordidantur, 
misericordia  indigct,  ut  in  hac  parte  lavetur,  etiam 
sitotus  sit  mundus.  Quod  Deo  gratias  succinit  cho- 
rus,  non  ad  precem  lectoris,  sed  totam  lectionem 
respicit.  Gratias  enim  agimus  quod  doctrinae  suae 
panem  nobis  frangit,  ne  fame  verbi  Dei  pereamus.  ^ 
Nam  ad  lectiones,  quarum  in  fine  Tu  autem^  etc, 
non  dicitur,  scilicet  ad  capitula  horarum  ,  quia 
verbum  Dei  est  in  quo  vivit  omnis  homo,  Deo  gra- 
tias  similiter  succlamamus. 

TiT.  XVIII.  De  campanarum  signilicatione. 

Campanao  sicut  etlegales  tubse,  sanctos  Ecclesiae 
prsedicatores  significant,  qui  ad  Sion  montem  et  ci- 
vitatem  sanctam  Jerusalem  ct  fulurumDei  judicium 
populum  invitantot  proeparant,  sensumque  auditoris 
Burdiadaudiendum  magnitudinem  rei,  magnitudine 
dicendi  flectere  contendunt.  Duritia  metalli  fortitu- 
dinem  mentis,  plectinim  ferreumquo  sonus  eliditur, 
constantiam  sermonis  imitatur  :  Ecce  dedi,  ait  Do- 
minus,  trontem  tuam  duriorem  frontibus  eorum;  et 
adamantemet  silicem  facicm  tuam  {Ezecli.  iii)Fu-  q 
giens  quoque  terrenam  habitationem  et  dicens : 
Nostra  con  versatio  in  ca^lis  ost  (Philipp.  iii);  sursum 
cor  suspendat ,  pendensque  de  turre  fortitudinis  , 
quae  constat  conlra  fuciem  inimici,  speculatorem  se 
noverit  positum  domui  Israel.  Gestet  autem  lignum 
crucis  in  capite  mentis,  funem  exindo  colligatum, 
id  est  vinculum  charitatis  ,  usque  ad  infirmos  fra- 
tres,  quasi  ad  terram  porrigat:  quo  commonitus 
personare  et  os  suum  dilatare  non  cesset,  dicens : 
Gharitas  Christi  urget  nos  {II  Cor.  v).  Item  custos 
super  muros  Jcrusalem  constitutus  {Isa.  lxii)  non 
taceat  instans  opportune  et  impoiHune,  iis  qui  dor- 
miunt  in  lectis  eburneis  {Amos.  vi),  nocte  ebrii  sunt 
et  lasciviunt  in  stratis  suis ,  et  illi  qui  nocte  dor- 
miunt  et  noctc  cbrii  sunt ,  ad  Jaudem  Dei  quasi 
violenter  excitentur,  ne  usque  ad  matutinum,  id  est 
tremendum  Dei  judicium  sommo  consepulti  pereant. 
Trinum  autem  solemnis  diei  classicum,  id  est  ma*^  q 
tutinum,  vespertinum,  et  quod  ad  missse  pulsatur 
initium,  sic  imitetur  evangelicus  prsedicatorum 
chorus  utsempcr  prasdicet  lamentationes  preesentis 
Vitae,  carmen  futurae;  et  v®  gehennalis  irae. 
TiT.  XIX.  DeDominicisAdventus  ct  earumofficiis» 

Primus  adventus  in  persona  commemoratur  anti- 
quse  Ecclesioe,  id  est,  in  iii  Dominica.  Sccundus 
odventus  exspectantibus  et  desideraiitibus  jam  in- 
Btare  denuntiatur  propheticis  et  apostolicis  tubis. 
Ideo  vero  sccundus  adventus  duabus  Dominicis 
Aeclamatur,  quia  primum  advontum  sola  qu»  proe* 


cessit,  incarnationem  Domini  promissam  exspecta- 
vit ;  secunda  tam  preecedens  quam  subsequens  au- 
divit.  Illa  propheticis  tantum ,  hsec  propheticis  et 
apostolicisedoctaprseconiis.  Quapropterin  seconda 
propheticum  personat  officium  populus  Sion ;  in 
tertia  apostolicum:  Gaudete  in  Domino  semper 
{Philipp.  iv). 

Quarta  Dominica  quee  diem  nativitatiB  novissi- 
mam  respicit ,  tempus  illud  commemorat  quo  im- 
praegnato  jam  ettumido  utero  virginis,  propeeret 
Dominus ;  et  calceans  se  in  corpore  Virginis  Domi- 
nus  corrigiam  suse  ligabat  incamationis  quam  se 
Joannes  non  posse  solvere  confitetur  {Jaan  i).  Ideo- 
que  dicitur Z)o/nii2ica  vacans:  quae  ita  vac^it  officio 
ut  nulli  sanctorum,  qui  omnes  officiales  ejus  sont, 
hanc  regis  Christi  ligaturam  corrigise  solvere,  id 
cst  sanctse  incarnationis  mysteriura  denudare  fiierit 
creditum,  sed  solummodo  stans  Idum8eaiUa,idest 
gentilitas,  quse  promissum  audierat :  Id  Idummam 
extendam  calceamentum  meum  {PsaL  ux) :  et  re- 
spiciens  illud  tempus  quo  rex  qui  hoc  promiserat 
egressus  de  sinu  Patris  in  utero  calceabatur,  et 
insolubilem  sanctse  incarnationis  corrigiam  suiscir- 
cumdans  gressibus,  et  videns  neminem  mysterii 
hujus  habero  investigationis  officium^tantumorandi 
innuit  officium  clamans  in  Introitu :  Memento  nastri, 
DominCf  in  beneplacito  tuo  {Psal.  cv),  id  est  Filio 
in  quo  tibi  bene  cemplacuit  solo  ex  millibuB  po- 
pulitui ;  visita  nos  in  salutari  tuo  {ibid.)^  eodem  sci- 
licet  Filio  instar  medici  oegrum  dignatione  gratuita 
visitantis.      , 

TiT.  XX.  De  primse  Dominicw  Adventnsi  ofSeio. 

Prima  veroDominica  adprimumspectansadven- 
tum,  hujus  intentionis  habet  officium,  ut  iis  quibus 
necdum  venit  Dominus,  idest  qui  fidem  non  recepe- 
runt  incainationis,  adveniat  tantasalus  ut  leventad 
Deum  animam  suam,  et  confidentes  in  Domino  non 
erubescant,  nequeirrideantinimici,id  estdeemones; 
sed  vias  suas  eis  demonstret  et  semitas  doceat: 
quas  ut  ambulent  demonstrat  Apostolus,  dicens : 
Scientes  quia  hora  est,  etc.  {Rom.  xiii). 

TiT.  XXI.  De  secunda}  Dominicse  Adventus  o/ficio. 

In  secunda  autem  Dominica  parvulo  et  pupilio 
filio  peregrina  matre  nato ;  qui  Patrom  nunquam 
vidit,  quem,  matre  narrante,  in  coclum  abiisseau- 
diens,  sicut  cervus  ad  fontes,  patris  absentiam 
plorans,  prseseniiam  desiderat,  et  gemitibusetpre- 
cibus  coclum  pulsat,  et  commiserescens  mater 
sccundi  abvcntus  officium  canit,  desideranti  Patris 
reditum  imminere  denuntians,  consolatur  et  dicit : 
Populus  Sion:  ecce  Dominus  veniet  ad  salvandas 
gentes^etauditam  facietDjminusgloriam  vocissum^ 
quadicet :  Venite^  benedicti Patrismei,  etc.  (Mattli, 
xxv).  In  Isetitiay  inquit ,  cordis  vestri :  quas  tanta 
erit  ut  levare  debeamus  corda  nostra.  Unde  et  in 
Oollecta  precamur  :  Excita,  Dominc,  corda  noain^ 
id  est  leva  et  exhiiara  ad  prwparandaa  unigeniti 
tui  viaa,  In  tertia  quoque  Dominica  hoo  idemvox 


8^7 


MICELLANEA.  -  LIB.  VIL 


878 


clamat  ApostoHca,  ut  et  si  quis  dilaccretur,  perso-  A 
cutiones  sustineat,  et  pro  dilatione  Patris  gemat, 
gaudeat  in  tribulationibus  ,  ct  iterum  gaudeat  rcpo- 
sita  in  coclis,  propler  hoc,  muKa  niercede,  nihilque 
sollicitus  sit,  quia  Dominus  prope  est  ad  remune- 
randum ,  tantum  modestia  ejus  nota  sil  omnibus  lio- 
minhus\  et petitiones innotescant  apud  Deum  (Plii- 
lipp.  iv).  Et  nota  quod  hoc  tempore  diaconus  et 
subdiaconus  non  uluntur  dalmatica  et  tunica,  quia 
subdiaconuus  tanquam  lex  ante  incarnationem  care- 
bat  ornatu  Evangelii;  diaconus  tanquam  ipsum 
Evangelium  latuerit,  cujus  claritas  quanta  sit  non- 
dum  apparuit  anto  sacramenta  incarnationis,  pas- 
sionis  et  resurrectionis.  Utuntur  autem  casulis, 
quas  lecturi  exuunt  maxime  proleslantes  iilam 
suam  non  esse  vestcm;  sed  propler  Dominicae  dici  ^ 
velalicujus  reverentiam  festi  se  accipere  accomo- 
datOy  utinopematqueindecenler  consolentur  exspo- 
liationem.  Eladem  de  causa  Gloria  in  oxcelsis  {Luc, 
ii):  et  Ito  missa  cst  intermittitur,  quod  illud  tempus 
significat  quQ  adhuc  exspectabatur  gaudium  pacis, 
et  quo  nuncsollicitipracstolamurconsummationem 
nostro)  salutis. 

TiT.  XXII.  De  duahus  missis  in  uocio  Natalis  Domi- 

et  do  una  ia  die. 

Duse  missse  noctis  Nativitatis  fiunt,  ut  Ecclesia 
in  honorem  nativitatis,  qua  Deus  Pater  ex  secrcto 
8U8B  substantia)  illum  genuit,  primam  missam  ordi- 
naret  et  in  memoriamejus  qua  peruterum  Virginis 
benedicilus  Filius  anto  incarnationem  credebatur  p 
venturus,  secundam  succinerent.  Tertia  vero  fit  in 
die,  qua  eum  non  venturum  sed  venisse  exsultans, 
venisse  proclamat :  Pucr  natus  est  nohis{Isa,  ix). 
Ad  hoc  enim  officium  primsQ  missse  £eternam  ejus 
genituram  exprimit,  et  officium  secundae  sedem 
temporalcm  futuram  et  ofiicium  tertise  ipsam  factam 
cssemanifestedemonstrant.  Quod  autemduae  lectio- 
nes  in  his  missis  leguntur,  id  significat  quod  per 
duo  cherubimqui  seinvicemaspiciuntversis  vulli- 
bus  per  propitiatorium ,  incarnatus  Dominus  desi- 
gnatur  vel  figuratur.  In  hac  ergo  solemnitate  in 
omni  missa  leguntur  duse  Lectiones  :  una  de  Voleri 
Testamento ,  altera  de  Novo  ,  ut ,  dum  Vetus  hoc 
facicndum  denuntiat,  quod  Novum  clamat  factum, 
quasi  cherubim  invicem  se  aspiciant  :  et  dum  D 
dispensationis  Christi  mysterium  concorditer  nar- 
rant,  vuUus  in  propitiatorium  vertant,  et  quasi 
inter  se  incarnatum  Dominum  vidcant.  Gherubim 
itaque  in  propitiatorium  vcrsis  vultibus  SD  respice-* 
re^est-duas  Lectiones  ex  duobus  Testamentis ,  pro- 
pheticam  qua  venturam ,  et  evangelicam  lectionem 
qua  propitiatoriumnostrum  jam  incarnatum  Verbum 
prdedicalur,  concordibus  testimoniis  ct  uno  eodom* 
quo  sensu  respiccre. 

Tit.  XXII.  Quod  Allelula,  in  Scptuacfesimn  non  ca^^ 

natur^  ei  quarCk 

Antiquse  auctoritatis  et  dignitatis  canticum^//6- 
luisL  tempore  Septuagesimee  de  ore  tollitur  sanctas 
Ecc)69i»«  Quidquid  enim  sempiterQa  musiea  ^  gl'h> 


riaquc  Patris  de  corde  ipsius  oetcrni  musici  nala, 
cujus  est  ctiam  psallerium  ct  oithara  :  Sicut  dicilur 
ei :  Exsiirgoy  gloria  mca,  psaltcriuni  ct  citbara(PsaL 
Lvi),  Jcsus  scilicetChristus,  de  GBlerna  jucunditate 
suis  auditoribus  exhibuil,  quorum  beati  occuILqui 
videruntct  aurcs  quocaudierunt:  quidquid,  inquam, 
de  coeleslibus  gaudiis  orc  suo  Dominus  Jesus  pra)- 
dicavit,  Alleluia  nostrum  est ;  novum  canticum, 
laus  suavis.  Hocautem  nequc  vetcres  sancti  Putres 
videre.  Unde  :  Multi  rcgcs  ct  prophcto)  voluerunt 
vidorc  quao  vos  videtis,  ct  non  vidorunt\  et  audire 
quce  vos  auditis,  et  non  audierunt  {Luc.  x).  Nequo 
nos  quandiu  peregrinamur  a  Domino  in  corpore  vi- 
dere  possu.^us  vel  audiro.  Cum  itaque  plorabilem 
antiquie  Ecclesiae  nondum  rcdemptae  statum  comme- 
moramus  nostrumque  incolatum,  quia  prolongatua 
est,  dcplangimus,  pulchro  ordine  Alleluia  de  ore 
nostro  tollitur ,  quia  per  ilkid  Alleluia  significatur, 
quod  nondum  illis  advenerat,  et  a  nobis  recessit,  et 
ablatus  est  sponsus  a  filiis.  Die  vero  resurrectionis 
quando  nova  soboles  renascitur,  et  claritate  re- 
plcntur  agni  novelli,  qui  venerunt  ad  fontes,  nova 
Ecclesia,  nova  tot  mundo  nuntiat  gaudia  hoc  no- 
mine.  Alleluia, 

TiT.  XXIV.  Do  Scptuagesimo)  rationo  ct  pascbali 

lictitia. 

Septuagesimam  nominanus  septem  Dominicas 
sequentes-  In  quarum  prima  miser  homo  a  para- 
disi  felicitate,  a  Creatoris  facie  projeclus,  clamat  ; 
Circumdederunl  me  gemitus  mortis  {PsaL  xvii).  In 
septima  a  Scptuagesima  Dominica  redeunti  de  pe-^ 
regrinatione  liac  ct  de  convallc  lacrymarum  dici- 
tur :  LiotarCy  Jerusalem.  Ideo  autem  Septuagesimam 
vocamus,  quia  hoc  idem  officiis  innuitur<' quod 
significatum  est  illa  septuagenaria  captivitate  po- 
puli  Dei,  qui  realiter  sedit.et  flevit  super  flumina 
Babylonis.  Noncnimdicitar  Septuagesima  a  septua- 
ginta  diebus  qui  torminantur  ad  Sabbatum ,  quo 
albse  ponuntur,  cum  nihil  indignius  sit  quam  capti- 
vitatem  eo  numerosignari  intra  quem  dies  resurro- 
ctionis  occurrit,  nobilitas  anni ,  decus  mensium, 
aurora  dierum :  quo  victo  captivatore ,  Dominus 
victor  surgens  suos  omnes  liberavit.  Hoc  idem  di- 
citur  de  Scxagesima,  Quinquagesima,  Quadrage-» 
sima. 

TiT.  XXV.  De  Scxagesinhv  officio. 

InSexagesima  ille  quem  circumdcderuntdolores 
mortis  {PsaL  xvii)  suammiseriamconsiderans,  jam 
incipit  clamarc  ad  liberationem,  diceas:  ExsurgOy 
quare  ohdormis^  Domine  {Psal.  xuii).  Unde  et  Re- 
demptor  calamitatis  cjus  misertus  :  Exiit  seminaro 
somcn{Matth.  xni).  bonum  in  terram  cordis  ejus,ct 
cst  statio  ad  Sanclum  Paulum  digna  satis  causa. 
Exsurgens  cnim  ad  vocom  orantismiscri  qui  dormire 
videbatur,  seminator  verbi  Dci,  sapientiae  coclcstis 
aratores  suos  conducit  sanctos  apostolos,  ct  proeci- 
puo  sanclum  Paulum  qui  plus  omnibus  laboravit, 
operarium  utilem,  ducem  verbi  et  vere  semina- 
torexn  verborum,  per  (|uom  omaea  ss^^^&k^^  ^'^^«^^ 


879 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATlCA. 


880 


B 


verunt  gratiam  Dei  quam  ad  gentes  misit,  et  acuto  A 

vomere  lingusD  sua^  corda  dura  proscindens,  fldei 

et  morum  semen  copiosum  effudil.  Unde  sacerdos 

ingressus,  in  Gollecta  celebrem  doctoris  gentium 

memoriam  facit.  Amplius  ad  hoc  sequens  Epistola 

pertinet,  qua  idem  fortissimus  coelestis  agricola  et 

operarius  veros  labores  suos  enumerat  et  pericula 

quibus  illum  affecerunt  qui  Domini  sui  fines  inva- 

serunt  et  arari  non  permittebant,   qui  rebellantes 

Dominatori  universaj  terrae  aratrum  ejus  confre- 

gerunt  et  bovcs  jugularunt  innocuos.  Dissemina- 

to  verbo  doctoris,  in  Graduali  canit  :  Jam  sciant 

genies  quoniam  nomon  tibi,  Deus;  et  qui  rcpulc- 

runtposili  sunt  ul  rota  ;  quod  surgentes  inhis  quco 

retro  sunt^  id  est  in  carnalibus ,  cadunt  anterio- 

ribuSf  id  est  in  intellectualibus ;  et  qucmadmodum 

anto  faciem  venti,  sic  disperierunt/lante spiritu  irfo 

Dei.  In  Tractu  gratias  agit seminatori  quod  commota 

terra  et  conturbata,  id  estuniversi  peccatores  qui, 

culturas  suas  exsecrabiles  advcrtentes,  commoti 

sunt  ad  poonitenliam,  et  pcr  significationem  praedi- 

cationisincipientestimere,  fugiunta  facie  arcus,  id 

estdivini  judicii:  inquo  duobus  Testamentis  quasi 

duobus  cornibus  inllexis,  rebelles  divini  verbi  dam- 

nationis  senlentia  ferientur.  Lecto  evangeb*o  orat  in 

Offerenda  :  Pcrficc  grcssus  meos(PsaL  cxviiij.  Ti- 

mendum  est  enim  ne  susceptum  semen  verbi  Dei , 

si  ccciderit  secus  viam,  id  cst  in  exterioribus  va- 

cantes,  diripiatur  a  volucribus  immundonim  spiri- 

tum,  velaspinosis  divitiis  suffocetur,  vel  sine  hu- 

more  charitatis  arescat,  el  sic  non  perficiantur  gres- 

sus  nostri.  In  ipsa  veroOfferenda  postulanturmise- 

ricordise  Dei,  ut  Deus  custodiat  semen  suum  sicut 

pupillam  ne  compungatur  a  suflocantibus  spinis 

{Luc.  vin) ;  protegat  sub  umbra  alarum,  ne  siccetur 

ab  ardoribus  solis,  id  estscstuantis  avaritise;  eripiat 

ab  impio,ne  auferat  verbum  de  cordibus  nostris,  ut 

dicat  bona  terra  afferens  fructum  in  patientia :  Ego 

nutem  injustitia  apparcboconspectui tuo{PsaL  xvi). 

Quod  et  communio.  Ganitur :  IntroibOy  inquit,  ac/  al- 

tare  Dei  (PsaL  xlii).  Semen  enim  Dei  terram  no- 

stram  in  qua  crevit  quod  mutabile  est  sursum  vehit 

secum  in  horrca  coeli,  quia,  cum  terra  simus,  nisi 

verbo  Dei,  quod  est  Christus,  portemur,  in  coelum 

non  asccndimus,  sicut  ipse  ait  :  Ncmo  asccndit  in  jj 

cxlumy  nisif  {Joan.  iii),  etc.  Gum  quo  et  per  quem 

sublevati  portanles  manipulos  justitise  laetificabimur 

Deo  renovanto  juventutcm  nostram,  vigore  novita- 

tis  aelernoe. 

TiT.  XXVI.  Dc  Quinquagesimcc  officio. 
In  Quinquagesima,  is  qui,  calamitatem  suamcon- 
siderans,  in  supcriori  Dominica  de  profundis  cla- 
maverat  ad  Dominum  ut  exurgeret  et  non  repello- 
rct  eum  usque  in  finem,  videns  captivitatem  suam, 
et  diabolum  omnem  contra  ipsum  vitiorum  movere 
exercitum,aquo  omnis  quipie  vult  vi  vcrepersecutio» 
nem  patitur  (II  Tim.  iii) :  et  audiens  sibi  dictum  :  7*7- 
7i,  si  vis  converti ad Dominum,  prwpara  animam  tu^ 
fim  9d  tentationes  {EccIL  ii) ;  adjutorls  Dei  implorat 


protectionem,  dicens :  Esto  mihi  in  Deum  protecta- 
rem.  (Psal.  xxx)  etc.  Et  quoniam  nihil  sine  ipso  valet, 
cum  neque  cuiTentis  neque  volentis  sed  ipsius  mise- 
rentis  sit,  ut  videat  per  se  caecus  et  faciat  bonumy  hoc 
idcm  in  collectaorat ;  et  Domino  dicenti  sibi  in  Evan- 
gelio:  Quid  vis  faciam  tibi^  (Marc.  x).  respondet : 
Dominey  ut  videam  (ibid).  Apostolus  quoque  ad  il- 
luminationem  ejusdem  caeci  in  Epistola  curam  re- 
cipit,  dum  cunctis  charismatibus  excellentiorem 
viam  demonstrat,  id  est  charitatem,  Silinguis,  in- 
quit,  hominum  loquar  et  angelorum;  charitatem 
autem  non  habeam,  factus  sum  sicut  ses  sonans  aat 
cymbalum  tinniens  (I  Cor.  xiii).  Haecestenim  cordis 
lumen  et  oculus,  quo  qui  caret  caecus  est,  et  in  te- 
ncbris  ambulat  et  nescit  quo  eat.  Nam  et  csecum 
illuminare  coepit  Deus  genus  humanum,  dando  fidem 
filiislsrael.  Hocprimum  collyrioinunxitejusoculos, 
dicens :  Diliges  Dominum  Deum  tuum,  etc.  (Afatth, 
xxii).  Ad  hanc  illuminationem  nota  fit  per  Gra- 
duale  in  gentibus  virtus  illuminatoris.  Propter  hanc 
etiam dicitur  in  Tractu  :  7/]/rA^a  in  conspecta  ejas\ 
quasi  diaiivLV.Accedite  et  illuminamini  (PsaLxxxm). 
Propter  hanc  quoque  et  in  Offertorio  gratias  agi- 
mus,  dicentes  :  Dcnedictus,  etc.  Quia  vero  non  satis 
est  illuminatiouem  scientiae  percepisse ;  nisi  abjicia- 
mus  carnalia  desideria,  congrue  illorum  exemplo 
terremur  de  quibus  dicimus  in  communione :  Man- 
ducaverunt  et  saturati  sunt  (PsaL  lxxvii). 
TiT.  XXVII.  De  quadragesimsB  officio. 

In  quadragesima  quasi  ex  persona  Liberatoris 
dicentis  se  invocanti  :  Ecce  adsum^  clamat  Eccle- 
sia  in  officio.  Invocabit  me  et  ego  exaudiam,  etc. 
Unde  in  omnibus  quae  sequuntur,  Ghristum  jeju- 
nantemtentatorisinsidias  superasse,  superaspidem 
et  basiliscum  ambuIasse,Ieonem  et  diticonemconcul- 
casse  narrat,  victoriam  eamdemnobis  corporicjus- 
dem  capitis  repromitlens.  Sed  quoniam  Scriptura 
prophetarum  hoc  dicentium,  usque  ad  adventum 
Ghristi  et  passionis  ipsius  tempus  clausa  fuit,  quia 
tenebrosa  qua  in  nubibus  aeris,  id  est  occulta 
scientiain  prophelis,  donec  ^^/lusDe/,  solusdignus 
solvere  librum ,  signiBcata  ejus  in  passione  sua 
complendo  aperiret  propheticas  voces,  idcirco  ab 
hac  Dominica  vela  depensa  ducuntur  ante  sanct» 
Ecclesiae  altnria,  ut  populus  non  videat  sancta  san- 
ctorum  donec  in  hebdomada  ante  Pascha,  deposi- 
tione  velorum  eadem  reveletur  signiflcatio,  qua 
facta  est  per  hoc  quod  velum  templi  scissum  est , 
tradente  Domino  spiritum. 

TiT.XXVIII.  Dc  die  cinerum  in  Capite  jejunii. 

In  Gapite  jejuniinequecineribus  caput  aspergere, 
neque  nudis  pedibus  ambulare  opus  esset,  si  omnes 
lugendi  scientiam  haberemus,cunctisque  illud  aequa- 
liter  saperet  quod  propheta  exprobrans  :  Cecidit^ 
inquit,  coronacapitis  nostri:  vo)  nobis  quia peccavi- 
nusf  (Thren.  v),  et  omnibus  esset  in  promptu  fa- 
cere  illud  :  Scindite  corda  vestra  et  non  vestimenta 
vestra  (JoeL  u).  Nunc  autem  maxima  pars  nostrum 
spouto  non  memimt  <{ualem  omatum  capiliSy  id  nt 


881 


MISCELLANEA.  -LIB.  VI. 


889 


endo  perdidit.  Neque  possunt  A  pace  possidebat,  etarma  distribuit  {Luc,  xi),  ideo- 
cindi,  nisi  extrinsecis  adjuve-       que  in  Offertorio  praadicat  judicia  Domini  recfa, 

quod  ejecto  a  se  dsemone  rursus  al  illum  de  quo 
exierat,  id  est  populum  judaicum,  permissus  sit 
reverti.  In  Communione  gratulatur  quod  tanquam 
passor  in  venit  sibi  domum,  et  ut  turturnidum  {PsaJ. 
Lxxxm),  ut  cum  beatis  sit  qui  habitant  in  domo 
Domini,  et  qui  in  saecula  steculorum  laudabunt  te, 
vel  tanquam  post  sex  dierum  opus  Sabbatum  celo- 
brantes. 

TiT.  XXXII.  DeDominica «  LtCtaro, » quw  est  quarta 

Dominica  qua  I^vtarc,  Jorusalcm,  inintroitu  can- 
tatur,  a  Septuagosima  Sabbatum  mundi,  id  est  re- 
quiem  significat  in  qua  electorum  animae  deposito 
carnis  onere,  velut  post  bella  victrices  depositis  ar- 
mis  feriatselaetantur;  et  siugulis  stolis,  id  est  bea- 
titudine  anima?  muneratie  resurrectionem  in  qua 
binam  animarum  et  corporum  gloriam  recipient, 
praestolantur.Illic  Jerusalem;  quj»  sursumestmater 
omnium,  laetatur,  etdiem  festum  gerons  pro  nume- 
rositate  filiorum  de  hujussa^culi  peregrinationered- 
euntium,  repositas  effundit  epulas,  et  lacteas  ex 
suis  uberibus  maternae  consolationis  effundit  deli- 
cias.  In  hujus  consolationis  prseconio  gratulabunda 
Spiritussanctiallocutioprophetali  ore  ad  eam  proB- 
miiiiiur,LictarCyJcrusalem.  etc.  Et  consolatio  quae 
hic  canitur,  salicminiab  uberihus  consolationisejus. 
In  Collecta  poscitur  quae  est  consolatio  libertatls 
vite  prsecisi  tanto  gravius  puniuntur,  quanto  am-  q  Dei :  quam  in  Epistola  supponit   Apostolus :    ///a, 


cordis,  Deum  offendendo 
facile  corda  tepida  scindi 
mur  ornamentis.  Ut  igitur  meminerimus  quod  pul- 
vis  sumus,  quod  nos  esse  paternoster  oblitus  fuit, 
quando  projecit  Deum  coronam  suam,  et  exinde 
sensit  nuditatem  suam,  einere  capita  aspergimus. 
imaspartesnudamus,  hoc  habitu  csntitentes  quod 
non dii  nec  de  coolo  sumus,  sed  homines,  et  de  terra 
habuimus  principium ;  et  quod  per  peccata  gloria 
nostra  spoliati,  ct  inter  hostes  Rudi  constituti,  or- 
natu  gIori(B  Dei  indigemus. 
TiT.  XXXIX  De  poenitontia  incipienda  eadem  die, 
In  (^pite  jejunii  cinis  et  ciiicium,  quae  sunt  arma 
pccnitentium,  nobis  proponuntur.  In  cilicio  memo- 
ria  peccatorum  pungentium,  ut  peccatum  nos  non 
delectet,  sed  pungat  et  feriat,  et  ad  puniondum  ad- 
moneat :  ideo  flt  de  pilis  caprarum  quae  pro  pecca- 
to  solebant  offerri.  Ginis  significat  quod  aidiricium 
diaboiipriusin  nobis  maie  constructum  debet  esse 
combustum,  et  ardorem  peccati in  nobis refriguisse. 
Unde  immundus  in  iege  qui  iavabatur  aqua  non 
piene  mundabatur  usque  ad  vesperam,  id  est  do- 
necfervordefecisset.Cinisautemiilenon  sinecausa 
fieri  soiet  de  sarmento,  non  passini  de  quibusiibet 
lignis.  Sarmenta  in  vite  pretiosiora  suntquibulisbet 
lignis  siivestribus,  quodfructiferasuntetpretiosum 
fructum  afferunt.  Infructuosa  vero  sarmenta  sunt 
caeteris  viiiora,  qui  in  nullam  fabricam  conveniunt, 
sed  in  ignemut  ardeant.  Ita  et  Christiani  a  Christo 


B 


piioribus  Dei  beneficiis  sunt  abusi. 
TiT.  XXX.  De  secundw  dominicso  ofGcio  vaoante: 
Secunda  Dominica  Quadragesimae  vacat,  nec  ha- 
bet  ofncium  nisi  mutuatur  ab  alio,  notans  quod 
post  imploratum  et^praestitumnobis  divinum  auxi- 
iium,  propriis  vacamus  ^officiis,  curam  carnis  non 
facientes  in  desideriis,  sed  a  vitiis  vacantes  etiam 
a  propriis  usibus,  ut  hoc  non  nobis  sed  Dei  nostri 
attribuamusmiserationi,  quoniam  in  mutato  intro- 
itu  rogamus  reminisci  miserationum  suarum,  ne 
unquam  dominentur  nostri  inimici ;  et  in  Graduaii, 
ut  de  necessitatibusnoseruat.  Ad  tefDomine,Ievavi, 
animam  meam{PsaI.  xxiy).Misereremei  secandum 
eloquiam,  etc.  {Psal.  cxviii).  In  Offertorio,  itemque 


iin{mijqua)sursum  ostjorusalem,  libcra  est  (Ga/.iv), 
ipsa  Qsipax  in  virtuto,  et  abundantia  in  turribus 
{PsaL  cxxi).  De  qua  in  Graduali  canimus:  Laetan- 
tes  inhis  queedicta  sunt  {Psal.  cxxi),  nobis  a  sanc- 
tis  apostolis  et  doctoribus  nostris,  in  domum  Do- 
mini  ibimus  {ihid.).  Ad  quam  cum  venerimus  com- 
piebitur  quod  in  Tractu  dicitur :  Non  commovebi- 
tur  ia  setornum  qui  hahitat  in  Jorusalem  {PsaL 
Lxxiv).  Cum  ablata  fuerit  virga,  id  est  potestas  pec- 
catorum,  quametsiadtempus  dimittit  ad  probatio- 
nem,  non  roiinquet  Dominus  super  terram  Justorum. 
Hujus  quoque  IsetitiiB  est  illud  vitale  sanctorum 
convivium,  quo  Dominus  in  Evangelio  de  qui|ique 
panibus  et  duobus  piscibus  satiat  quinque  millia  ho- 


in  Communione  :  Intellige  clamorem  meum  {Psal.  D  minum,  idestquo  de  Pauli,  Moysi  et  prophetarum 


\).  Quae  ideo  de  jejunii  die  mutuata  sunt,  quia  maii 
desidei  ii  passiones,  quao  per  daemoniosam  Chana- 
naeae  iiliam  dosignantur,  pro  qua  tanquam  pro  qua- 
libet  peccatrice  anima  clamat  magna  ilia  mulier 
Ecciesia  mater,  nou  ejiciuntur,  nisi  in  oratione  et 
jejunio. 
TiT.  XXXI.  Do  Dominica  tertia  qaadragesimce. 
In  tertia  Dominica  soiummododivinisintenta  jam 
liberataEcciesiahabetocuios,  inlntroitu  dicens  ad 
Dominum:  Oculi  mei  ad  Dominum  {Psal.  xxiv).  Et 
inTractugratuIabunda:i4(//0  levavi animam  meam 
{Psal.LXKw),  gaudensquod  in  Evangeiio  immundus 
spiritus  exierit  ab  ea ,  et  fortior  Christus  superve- 
nieqs  fortis  diaboli  vasa,  id  est  bomines  quos  in 


libris  crescente  copiadivince  benedictionisinter  ora 
comedentium,  id  est  inter  studia  tractantium  affatim 
reficitur  mundus,  quondam  a  scientia  Dei  jejunus, 
et  affluentia  dictorum  repletis  armariis  lassi  con- 
vivae  assistimus.  IIoc  convivium  divinae  cognitionis 
hic  incipit;  perficictur  in  illius  sabbati,  de  quo  io- 
quimur,  perenni  gloria.  Unde  Apostolus  :  Nunc  ex 
parte  cognoscimus.Cum  autem  vencrit  quodperfec" 
tumest,  cvacuahitur  quod  cx  partoost  {I  Cor.  xiii). 
Unde  in  Offertorio  convivaslajtantes.in  epulis  lau- 
dum,ipsumqueconviipatrcmbenedixit  ex  Sion,  qui 
habitatin  Jerusaiem,  ut  cx  praesenli  Ecclcsia,  quae 
dicitur  Sion,  id  est,  speculay  in  qua  videmus  nunc 
perspeculumyiaudemDominipersonareincipientes.^ 


883 


APPENDIX  AD  HUGOMS  OPERA  DOGMATICA 


m 


perflciamus  in  ca  in  qua  habiiat  ipse  ccclestis  Jeru- 
salem  ;  qure  socundum|Communionis  mysticumsen- 
sum  adhuc  jDdilicalur  ut  civilas  de  vivis  et  electis 
hipidibus,  inquam,ascenderunttribusDonMni,  nobi- 
les  tribus,  rcgales  tribus,  sacerdotales  tribus, 

TiT.  XXXIIl.  Do  Dominica  in  Passionc. 

Oslenso  superioribus  Dominicis  seplem,quomodo 
a  valle  lacrymarum  ct  ploralionis  ascendatur  ad 
civitatem  deliciarum  et  glorificationis,  Dominicaj 
Passionisinchoaturcelebritas^utquintahae^diviriaQ 
miserationis  magniludine  obtinealur,  prce  omnium 
oculisefTeratur,  etpiisfideliummentibusingerantur 
vulnera  ct  cuncla  mortis  insignia,  quse  pertulit  pro 
cunclis  unica  salus  Deus  ethomo  i^ihristus,Unigc- 
nitus  Patris.  Nam  prodeuntia  vexilla  cruois  et  ful- 
gidumcjusmyslcrium,acetum,fel,arundinem,  cla- 
vos,  ct  lanceam  perforali  corporis  taminnocturnis 
quam  indiurnis  semper  mcditamur  canticis.Sicque 
liunt  comaj  capilis  Ecclesice,  id  esl  cogitationes  cor  • 
dis,  quasi  purpura  regis  intincta  canalibus,  dum 
Passionem  Hedemptoris  authenticis  meditatur  Scri- 
pturis,  id  est  pretiosis  purpura)  tincturis  quaj  per 
ora  prophetarum  et  apostolorum,  velut  per  quos- 
dam  canales  Spiritu  sanclo  conficiente  perfluxe- 
runt.  Ipse  qui  jusserat  filiis  Israel :  S  quando  oxi- 
bitis  ad  belliim  vel  habobitis  dios  fostos,cIangctis 
tabissuper  bolocaustis  ctpaciticis  nostris(Xum.  x). 
Ipse  Rex  noster,exiturusadbellumpassioniscontra 
dinbolum  principem  mundi,  ipse  summus  sacerdos 
noster,  habiturus  epulumcorporis  etsanguinis  sui, 
cum  discipulis  celebraturus  festumsuoe  sanctoere- 
surrectionis,  clangit  tuba  tanti  miraculi  resuscitati 
Lazari,  quo  et  corda  piorum  ad  credendum  anima- 
ret.  Unde  etei  cum  paimis  et  laudibus  obviam  pro- 
cedunt;  ethostesturbati,  pontifices'scilicet  et  Pha- 
rissei,  collegerunt  consilium  adversus  Jesum,  di- 
centes  :  Quid  facimus  ?  quia  hic  homo  tanta  signa 
facit ;  si  dimittimus  eum  sic,  omnes  credent;  in  eum 
{Joan.  xi).  Et  quia  ab  hac  hora  cogitabant  quomodo 
eum  tenerent,  jamnon  palam  ambulabat  coram  eis  : 
sed  cum  tulissent  lapidos  utjaceront  in  eum,  absr.on- 
dit so  et  exivit de  templo {Joan.  viii),  futurus  pontifex 
futurorum bonorum,  sicut in  Epistola  invenitur,  nou 
illis  qui  sicut  in  Tractu,  saepe  expugnaveruntipsum 
ex  juventute  ejus,  id  est  primordiis  in  sanguine 
Abel  justi,  et  iterum  expugnaverunt  occidendopro- 
pheias  et  lapidando  qui ad  ipsos  missi  sunt.  Nos  cum 
capite  secedentes,  vocem  laetitiddet  laudis  suppri- 
mere  incipimus,  G/o/7Vz/ii/)/?/i*iinquibusdamsubtra- 
hentcs  (livet  brevibus)  versiculis  :  Quia  Floria 
sanctio  Trinitatis,  propria  laus  est.  Unde  capitis 
nostri  solitudinem|et  silentium  non  palam  ambu- 
lantis,  dum  non  dicitur,  significat. 

TiT.  XXXIV.  Do  Sabbato  in  ramis  Palmarum. 

• 

Subbato  ante  Pulmcs  vacat,  quoniam  Dominus 
papa  clcemosynam  dat.  Hoc  c&i  illud  Sabbalum 
quando  Dominus  in  Dcthaniam  venit,  et  in  domo 
Lazari  quem  suscitaverat  coonaty  \xhi  Maria  Magda" 


A  lonapedesejuslaviteteapi/Jis  lersit{Lue.vii)j  sicut 
refert  Evangelista  :  Ante  sex  dies  Paschw^'  in- 
quit  (c/oa/i.xii),  etc.  Ibi  celebri  mysterio  commen- 
datum  est  odoriferum  opus  eleemosinae.  Maria, 
id  est  Ecclesia,  pedes  Domini,  id  estpauperes  tan- 
quam  extrema  membra  (^hristi,  capillis,  qui  cor- 
pori  superfluunt,  tergit,  id  est  divitiis  quse  divitibus 
superabundant  sustentat.  Ut  igitur  dominus  papa 
celebrem  cuiu  Maria  Domino  oocnam  oxhibeat,  hoe 
Sabbato  eleemosynam  dat ;  atque  ita  circa  pedes 
Domini  occupatur. 

TiT.  XXXV.  De  Dominica  in  ramis  Palmarum. 
Dominica  in  ramis  Palmarum  qua  Dominus  Jera- 

-    salcm  passurus  inliavit,  illa  luna  decima  exstiiit, 

n  quia  proiceptum  erat  in  loge,  ut  decima  die  iollere- 
tur  agnus,  et  in  quarta  decima  servaretur  immolan- 
dus.  Et  nota  quod  Moyses  in  virga  decem  plagts 
Pharaonem  ei  ^gyptum  percussii:  quibus  quidem 
affligitur,  sed  donec  immoletur  agnus  non  vincitur, 
quia  Christus  in  legis  discipiina  tanquam  in  virga 
deccm  prteceptis  quasi  decem  plagis  suo  captivari 
rcpugnare  jubetpopulo  Dei,  quemdiabolusinliber- 
tatc  paradisi  conditum  in  ^gypto  hujus  mundicB- 
ptivum  tenuit ;  sed  sicut  Pharao  decem  plagis  noa 
adeo  vinpitur  ut  filios  (srael  dimitteret,  sic  et  dia- 
bolus  decem  pro^ceptorum  observatione  non  adeo 
superatus  est,  ut  homo  in  paradisum  rediret.  At 
ubiAgnusDeiChristusimmolatusesiinmorteprimo- 
genitum  Pharaonis,  idest  originale  peccatum  dele- 

Q  tum  cst  et  in  mari Rubro baptismiChrisii  sanguine ru* 
bentis,  actualia  quoquepeccatacumilloalteropeni- 
tusabsorptasunt,  Deipopuloliberato.  Lunaergode- 
eimaChristus^verusAgnuspneceptoPatrisobediens, 
in  civiltaem  Jerusalem  cum  ramis  palmarum  ac- 
ceptus,passurus  recipitur.Et  ideo  post  prooessienem 
palmarum  ejuspassio  legitur.  H»c  auiem  processio 
pr8esignatqua)utilitassitinsanguine  ipsius,  et  quis 
fructuspassionisexilla  misericordia,  incujus  mul-* 
titudine  benedictus  advenit.  Amonie  enimOIivanim 
primum  duos  in  castellum  quod  contra  eos  erat 
prasmittit,  ut  asinam  et  pullum  illic  alligatum  sol- 
ventes  sibiadducerent;  ascensurus  enim  eratgloria 
ethonorepropter  passionem,  coronaius  addexteram 
Patris.  qui  est  Deus  pacis,  fons  et  origo  luminis, 

D  mons  Olivarum,  pater  misericordiarum,  et  inde  dan- 
do  dona  hominibus  missurus  osi  apostolos  qui,  li- 
gandi  etsolvandi  potestate  accepia,  asinam  etpul- 
lum,  id  est  utrumque  populum  ab  errore  et  onere 
peccati  absolverent,  ei  in  adducto  sibi  humano  gc- 
nere  per  fidem  sedens,  ipsum  in  c  a  lestem  Jerusalem 
induceret,  turbisangelorum  cum  laude  occurrenli- 
bus,  palmarumque  victorias  cum  ramis  olivarum, 
quse  sunt  pacis  insi^nia  sublevantibus.  Hoc  uon 
debet  uno  actu  cum  Dominicali  computari^  necenim 
Dominicse  resurrectionis  leeiitiam  cummemoramus, 
qua  hocnobissignificavit  quod  inGalilseam,  id  est 
transniigrationemad  videndum  Dominum  cum  apo- 
stolis  debeamus  exire,  ut  non  simus  vetusti,  sed 
ia  uovitato  viteo  ambalemus  {Hom, vi).  Unde  samper 


MISCELLANEA.  -  LIB.  VII. 


886 


jusmodi  processione  prselatosnostros  prseeun- 
uasi  Dominum  inGalilaeam  sequimur,  etlocum 
uprema  statione  processionem  terminamus  re- 
ialilseam  nominamus.  Undo  etiam  in  his  pro- 
onibus,  ut  et  gratulemur  matri  Virgini  in  re- 
ctione  unigineti  ejus  jam  nonmorituri,  in  cu- 
assione  animam  gladius  transiit,  una  statione 
itando  quod  ei  sit  proprium  ejus  memoriam 
lus  etiam  diversorio  ejus  quod  in  claustro  ipsi 
levit  esse  provisum;  eaque  salutata  processio- 
pro  consueto  postperagimus.  Prima  autem 
irum  non  laetitiam  resurrectionis,  sed  sacra- 
im  praefert  fruclus  Dominicse  passionis,  quo 
;icut  prsedictum  est,  ultima  Domini  processio 
itur.  Quia  ergo  processiopalmarumsacramen- 
)st  fructus  illius  passionis  Domini,  et  hac  die 
ens  Patri,  calicempassionis  bibere  venit,  recte 
usdem  cum  quibus  est  exceptus  palmarum  ra- 
»rius  legitur  passio  Domini,  et  sequitur  totum 
im  depassione^in  qua  insumma  hominis  humi- 
Deus  illuditur,  conspuitur,  dorsum  dat  percu- 
tiuSyOrat  pro  inimicis,  et  caetera,  obediens  Patri 
iter  fcrty  qua^  nobis  imitanda  Paulus  in  Epistola 
mitmanifeste,dicen8:i/oc  sentUcin  vobiSyqaod 
Christo  JesUy  etc.  (PhiJip,  ii). 
CXXVI.  Deferia  tertia  post  ramos  Palmarum. 
itpalmas  tertiaferia  legendampassionempras- 
illa  Lectio,  qua  consilia  cogitantium  de  morte 
tiostenduntursicdicentium.  Venite^  mittamus 
minpanem  ejus(Jerem.xi).  Per  hos  enim  dies 
I  ad  quartam  feriam  studia  eorum  magis  fer- 
tbant,  scd  timcbant  ne  forte  tumultus  fieret 
pulo.  Sicut  enim  superbissimus  Aman,  crecta 
quam  paraverat  Mardochseo,  opportunitatem 
9bat,  quaregi  de  illo  suggereret  utapprehcnde- 
et  appenderetur,  sic  diabolus,  inito  consilio  in 
8ua,  id  est  in  cordibus  Judseorum,  dicendo  : 
!e,  mittamus  Ugnum  in  panem  eJuSj  quserebat 
"tanitatem  tradendi  Jesum  potestati  Romanoe. 
lem  ergo  videmus  ejus  in  eodem  ligno  tran- 
N[os  vero  Judaei  sumus  cum  Esther,  id  estEc- 
,liberati,ut  in  Epistola  dicitur:  et  ideo  GJo^ 
108  oportet  innruceDbmini  nostriJesa  Christi 
vi).  quse  a  poena  reorum  sublimata  est  in 
I  imperatoris.  Csetera  quse  sequuntur,  verba 
agonizantis  Christi,  et  suam  resurrecti(>nem 
ntis. 

feria  quarta  ejusdem  hebdomada)  sanctw. 
ia  quarta  quando  abiit  Judas  et  pactus  est 
!s  tradero  caput  Ecclesiae,  ipsa  ejus  passio- 
ludit,  qua,  positis  genibus,proIixius  orasso  in 
a  factus  memorntur,  et  sudorem  ejus  decur- 
n  sicut  guttas  sanguinis,  contremiscit,  et  tan- 
i  miraculorum  contemplatrix,  perinde  ac  si 
ta  repentino  clamore  concrepat :  Jn  nomine 
n/  omne  genu  Uectatnr  {PJiiJipp.  ii) :  percu- 
terrifico  clamore  humana  corda,  ut  nullus 
audeat  rigidus  et  clatus,  cum  videt  hominum 
^lorum  Dominum  procidisse ,  et  in  sudore 


B 


A  vultus  sui  agonizare.  Dicto  autem  cum  clamore  In- 
troitu,  protinus  Isaias  desiderantissimus  hujus  Do- 
minicae  passionis  exspectaior,  quasi  prsesensaccur- 
rit ,  lectoris  voce  nos  ad  videndum  agonem  illum  ex- 
citat  dicens  :  Dicite  HJiiV  Sion :  Ecce  SaJvator  tuus 
venit  {Isa.  lxii).  Et  ut  o§tendat  opus  passionis  cui 
intendebat,  et  mercedem  glorioe  qua  coronandus 
erat,  subdit:  Ecce  merces  ejuscum  eo  et  opusiJJius 
coram  iJJo  (ibid.).  Cujus  etiam  habitum  admirans. 
Quis  est,  inquiif  iste  qui  venit  de  Edom^  idest  de  san- 
guineis  et  de  teiTonis  Judaeis,  vestibuSj  id  est  men- 
bris,  qu8B  sunt  indumenta  Deitatis,  tinctis  purpura 
sanguinis  de  Bosra  {Jsa.  lxiii),  quee  inlerpretatur //r- 
/na,id  est  de  civitate  Jerusalemquam  suo  auxilio  ma- 
gis  quam  muris  Deus  firmaverat.  Cui  cum  respondis- 
sei:  Ego  qui  Joquor  Justitiam  {ibid.),  rursus  inter- 
rogat ;  si  loqueris  justitiam,  quare  rubrum  est  indu^ 
mentum  tuum  pressura  crucis?  TorcuJar,  inquit, ca/- 
cavi  solus  {ibid.)  pro  omnibus.  His  auditis,  chorus 
scions  Domini  sui  agonem  in  persona  sua  orat  in 
Graduali,  dieens.  Ne  avertnSj  etc.  Altera  autem 
Lectione  pronuntiata ,  audiens  cum  non  habenlem 
speciem  nequc  decorerc{,despectum  et  novissimum 
virorum,  vulneratum  propter  iuiquitates  nostras 
{Isa.  Liii),  et  ca)tera  quae  ibi  narrantur,  fit  quod 
non  alia  die  excepta  sexta  feria  in  Sabbatis  Quatuor 
Temporum,  ut  non  Alleluia  quod  per  dies  Pente- 
costes  fit,  non  Graduale,  sod  Traclus  sequatur.  Mu- 
sicus  enim  ille  qui  dixit:  Cantavimus  vobis  et  non 

Pj  saltastis\  lamentavimus  ct  non pJorastis  {Luc,  vii), 
cujus  lamentationi  Graduale ,  quasi  ploratio  pooni- 
tentiffi,  et  cantationi  Alleluia  quasi  saltatio  respon- 
det.  In  illa  loculioneablatus  a  nobis  auditur,  ct  ideo  ' 
non  Alleluia  gaudii,  non  graduale  cujuslibetluctus, 
sod  Tractus  multis  moororis  sequitur.  Quod  enim 
tractus  magis  quam  gradus  luctui  congruat  inde 
ostenditur,  quod  non  Alleluia  ut  gradus,  sed  pro 
Alleluia  gradus  quadragcsimalibus  diebus,  quibus 
mortem  pcr  invidiam  mundum  intrasse  lugemus , 
canitur.  Fit  autcm  ut  prima  Lectione  tantum  cum  Pa- 
rasceve  fiat  in  omnibus,  admajoremluctumexpri- 
mendum,  quod  quarta  tantum  venditus  cum  discipu- 
lis  habebatur,  Parasceve  autem  penitus  ablatus  cru- 
cifigitur. 

^  TiT.  XXXVII.  De  ofGcio  in  Coena  Domini,  prsacipue 

de  cJirismate  tunc  instituto. 
Inter  tristes  horas ,  quibus  capita ,  id  est  initia 
prsecidimus,  et  fines  earum  sub  silentio  abscondi- 
mus,  solemnitatis  diei  Coenae  Domini  missa  celebris 
et  solemnior  exsultat;  sicut  medias  inter  nebulas  sol 
interdum  subrutilat.  Causa  haec  est,  quia  enim  die 
hac  verum  sacrificium  ipse  summus  Sacerdos,  ipse 
hostia  conlradidit,  sacrificiique  ritum  instituit,  ac- 
cipiens  panem  et  calicem,  dicensque:  Hoc  est  corpus 
meum{Matth.xxyi);  Et:  Hic  estsanguismeus{ibid.), 
seque  ipsum  agnus  typicus  Deo  primus  olTerens,  No- 
vum  Testamentum  suis  haercdibus  sanguine  suo  con- 
scnpsit,  recte  m  medio  tristitiae  quae  per  omnes  ho- 
ras  notatur,  missa  tanquam  in  die  iastltuJLl<\\u&  ^x^ 


887 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


88« 


solemncm  conccntum,  liBtumque  ministrorum  alta-  A 

ris  mcfctur  ornatum;  et  nc  quid  sancto  sacriftcio  ve- 

nustatis  dcsit,  Gloria  in  oxcolsis  Dco  (Luc,  ii)  c::nta- 

tur,  ct  pontificis  omnis  ornalus  perficitur.  Inde  cst 

quod  hac  die  papa  oleum  bcnedicit,  chrisma  con- 

licit,  pocnitcntcs  restiluit,signiricanssummumPon- 

tiflccm  olco  misericordia)  poenitentibus  peccata  qua- 

si  quaidam  vincula  solvcrc,  chrismate  vero  non  so- 

lum  consolatoriSjScd  et  tutoris  vicem  cxhibere.  Esl 

enim  chrisma  olcum  cum  balsamo,  hoc  est  Spiritus 

sanctus  consolator  ct  tutor.  Olim  ungcbantur  soli 

rcges  et  sacerdotes,  in  quo  futurus  rex  summus  et 

sacerdos  Christus  prajfigurabatur.  Sed  postquam 

pcr  sevenit  a  Deo  Patre  unctus  pr»  participibus 

suis,  non  soli  reges  et  sacerdotes,  sed  omnis  Ecclc- 

sia  chrismatis  unctione  consecratur,  quod  in  confir- 

malione  a  solis  dabatur  episcopis  :  ut  patet  ex  illa 

Lectione  qua  in  Actibus  apostolorum  per  manum 

Pnuli  datus  est  baptizatis  Spiritus  {Act.  xix),  ct  in 

Samariam  missi  suntPelrus  et  Joannes  utbnptizati 

acciperentSpiritum  sanctum  (Acl.  viii).  Undc  datur 

intelligiquod  solis  ponlificibus  apostolorum  vicariis 

id  liceat.  Verum  propter  occasionem  transitus  mor- 

tis ,  ne  propter  absentiam  episcopi  baptizati  sino 

quacunque  unctione  migrent,  Sylvesterpapainsti- 

tuit,  ut  presbyteri  baptizatum  simul  liniant,  sed  in 

vertice  non  infronte.  Nec  dicas  :  Quid  prodestmy- 

sterium  confirmationis  (quasi  non  de  fonte  totum 

suscipiamus)  adjectione  novi  generis  ?  Non  ita  est 

intelligendum.  Nam  quid  prodest  parvulo  magnam  p 

hdereditatem  providere  et  tutoremnon  daro?  Para- 

.«  cletus  itaque  non  regeneratis  in  Ghrislo  consolator 

et  custos  et  tutor  est :  consolatur  enim  oleo  miseri- 

cordise  peccata  relaxando,  virtutes  conferendo,  et 

bona  promittendo  ;  tuetur  autem  odore  balsami  ini- 

micos  fugando  et  in  bono  confirmando.  Hoc  chri- 

smate  in  frontibus  nostris  ex  sanguine  veri  Agni 

tanquam  utroque  poste  signamur,  ut  exterminator 

diabolus  in  animam  et  corpus  nostrum  jus  nullum 

nocendi  habeat.  Qui  verum  Pharaonem  fugientes, 

et  per  mare  baptismi  ad  Deum  tendentes,  submerso 

Pharaone,  in  voce  exsultationis  et  confessipnis  pa- 

schalis  agni  convivium  celebremus  in  domibus  no- 

stris,  dicentes:  Pascha  nostrumimmolatus  est  Chri- 

stus:  itaque  epuJemur  (7  Cor.  v).  Quod  autem  am-  j) 

pulla  cum  chrismate,  antequam  veniat  ad  allare,  in 

medio  tanfum  apparet,  significat  Ghristum,  cujus 

corporis  sacramentum  tunc  est  institutum,  plenitu- 

dinem  Spiritus  sancti  continentem,  initium  suum, 

quod  scilicet  de  Virgine  natus  sit ;  et  finem,  quod 

videlicet  per  mortem  suam  mortem  deslrueret,  oc- 

culisse  antequam  ad  altare  crucis  veniret;  medium 

tantum  npparebat,  id  est  miracula  quae  in  medio  in- 

ter  initiura  et  finem  faciebat,  in  quibus  quod  esset 

Dcus  comprobabatur.  In  ipso  autem  altari  crucis 

initium  ejus  et  finis  apparuit,  ut  jam  dicatur :  Vere 

filius  Dci  crat  iste  {Marc.  xv).  Quod  autcm  hoi:tia 

ministris  altaris  visibilis  salutatur,  csetcris  invisibi- 

]is  et  operta^  significat  quod  post  pascha  testibus 


suse  resurrectionis  visibilem  se  prcebuit.  Quod  au- 
tem  a  caeteris  invisibilis  salutatur,  significat  quod 
Christus  in  coelum  unde  venerat  rediens,  sicut  dicit: 
Exivi  aPnirCf  ct  vcni  in  mundum:  et  iterum  reliu' 
quo  mundum,  ct  vadoad  Patrem{Joan.  xvi),  a  nohis 
coi*poraIiter  non  videtur,  quem  tamen  quotidie  ve- 
nerando  salutamus. 

TiT.  XXXVIII.  De  mysterio  in  lotione  podum, 

Duplici,scilicet  moralict  historico  sensuDominus 
nos  instruit,  dum  surgens  a  cGenaponit  vestimenta, 
et  preecinctus  linteo,  et  aqua  in  pelvim  fusa  pedes 
lavit  discipulorum.  Nam  historice  dans  exemplum, 
ut  qucmadmodum  fecit  et  nos  faciamus,  nostram 
superbiam  deprimit.Quomodo  enim,cum  8imu»pu]< 
vis  etcinis,  non  erubescamus  in  pontemptumnostri 
similium  rigidam  cerviccm  et  statuiam  erigere, 
quando  audivimus  Creatorem  cocli  et  ten*se,  flexis 
genibus,  ad  solum,  lavandis  discipulorum  pedibus 
incurvatum  esse  ?  Hic  quoque  moraliterpietatis  sa- 
cramentum  est,  quod  Christus  surrexerat  a  coena 
patcrnos  glorise,  deposuerat  purpuram  sui  imperii, 
scipsum  exinaniens,  et  terrena  carne  quasi  linteo, 
cujus  materia  de  terra  oritur,  prsecinctus,  fudit 
aquambaptismi  vel  poonitenti8e,vcIsanguincmsaum 
vclut  aquam  in  pelvim  ;  atque  cum  illum  in  remis- 
sioncm  peccatorum  sumimus,  quotidie  lavat  pedes 
nostros,  id  est  aclus,  quamvis  semel  loti  per  ba- 
plismum  toti  sumus  mundi  per  fidem,  quos  si  hoc 
modo  lavarc  contemnimus,  non  habebimus  partem 
cumillo.  A7szenim,  inquit,  manducaveritis  carncm 
FiliihominiSf  et  hibcritis  Cjussanguinem^ttonh&he» 
hitis  vitam  in  vohis^  etc.  {Joan.  vi).  Convenienter 
procmiltitur  huic  lectioni  evangelicse,  apostolica: 
qua  cum  dicitur  Convenientibus  vohis,eic.  {ICor.  xi) 
qualiter  hoc  sacramento  lavemur  ostenditur,  ut 
privLS  prohct  scipsum  homo,  et  sic  edat  {ihid.).  A  sop- 
dibus  enim  nulla  re  melius  purificamur ,  quam  ut 
odientes  peccata  nostra  ad  hanc  mensam  pure  ao- 
cedamus.  Hoc  etiam  opere  Ecclesiarum  preelatis 
more  regum  gentium  dominari  prohibuit  et  mini- 
strari,  sed  in  morem  servorum  lavare  pcdesetillis 
ministrare.  Ubi  autem  subditi  similes  bestiis  fiunt, 
pra^Iatos  eis  dominari  vetus  cst  auctoritas.  Ubiho- 
mines  sunt  rationabilitcr  vivendo,  etiam  sipulvere 
venialium  pedes  foedaverint,  evangelicus  homo  non 
praelatum  se  noverit,  sed  se  nd  lavandos  pedes,  et 
porrigendum  osculum  humiliter  se  illis  submittat. 

TiT.  XXXIX.  Do  duplici  mandato  perBciendo. 

In  ipso  autcmdio  coense  Dominiduo  mandatacon* 
suevit  homo  facore,  pauperum  vidclicet  et  congre- 
gationis  :  In  primo,  Maria  suscipiens  Christum  in 
Bethania ,  ad  convivium  surrexit  a  cocna  et  acci- 
piens  libram  unguenti,  unxit  pedes  Jesu,  et  capiHis 
tersit,  ct  domus  impieta  est  ex  odore  unguenti.  Hsec 
mulier  typum  gessit  Ecclesise,  quse  pedes  Domini 
ungens,  id  est  pauperes  eleemosynis  refovens,  ca- 
piliis  tergit,  dum  eos  superfluis  reficit.  Hoc  ergo 
mandatum  est  Ecclesia)  obsequium ;  ideoque  omnis 
congregatio  pedos  lavat  pauperum,  quse  velutiMarit 


MISCELLANEA.  -  LIB,  VII. 


890 


B 


im  in  Bethaniam  ad  cocnam  invitat,  dumpau-  A 
inquibus  ChristuSy  in  domo  obedientise  chari- 
rRcium  cxhibendo  recipit,  surgens  a  coena, 
ejuniuni  frangens,  fertlibram  unguenti,  dum 
is  a  mcnsa  postmodicum  gustum  intentionem 
leemosynee  Christum  redolentis.  Hoc  mandn- 
mperum  dicitur  Ecclesire ;  mandatum  autem 
igationis  Christi.  Ideoque  in  primo  tota  con- 
io ;  in  secundo  soli  prcelati  vice  Christi  de- 
nt.  Pulchre  autem  Ecclesia  suo  mandato  Do- 
i  8uum  proDvenit,  ut,  antequam  Christus  pe- 
icipulorum  lavet,  ipsi  discipuli  Christi  pedes, 
pauperum  lavent,  et  eleemosynce  unguendo 
t,  ut  domuSy  in  qua  Christus,  hora  qua  per 
08  nostros  pedes  laverat,  impleatur  ex  odore 
unguenti. 

L.  De  otficio  tvinm  noctium,  videlicot  in 
iDominif  Parasceve,  et  sabbato sequenti, 
)cte  Cocnso  Domini,  quando  traditur  Christus, 
:e  Parasceves,  quando  crucifigitur,  et  nocte 
iquoe  est  in  sepulcro  :  canonici  etmonachiin 
ordinenovem  Lectionibus  vigilinscelebrant, 
lebris  consummant  obsequia  triduanaa  Christi 
insinuantes ,  et  ipsas  vigilias  luctui  mortis 
.  depurati  ostendentes,  quae  parum  aut  nihil 
cio  mortuorum  distent.  Ideoque  in  omnibus 
^pita  pra3cidimus,  et  fines  sub  silentio  abs- 
iU8,  quia  ipse  qui  est  initium  et  flnis,  a  et  a> 
8  dies  a  nobis  ablatus  est,  in  manus  peccatri- 
iditus,  etinter  iniquos  projectus.  Gloria  Patri  q 
subtrahitur  propter  hoc  ipsum  quod  in  qui- 
Q  locis  a  Dominica  de  Passione  coopit  sub- 
|uia  ex  tunc  Chrislus  coepit  ad  mortem  in- 
Quod  candeloQ  finitis  singulis  psalmis  aut  le- 
•uSfSingulse  exstinguuntur,  fnctum  Judscorum 
lentat,  qui  singulos  prophetas  solem  nascitu- 
*8Bcedentes,  ot  prophetico  sermone  lucentes 
18  prophetiaB  ofllciis  occidcrunt.  Illa  autem 
110  lumineEvangeliumcumlegeretur  illustra- 
Itima  non  major  caateris  extinguitur  :  dum 
us  qui  evangelizavit  quasi  unus  ex  prophetis 
tuSy  ullimus  est  occisus,  et  hic  exstinctus 
idas  illis  eiToris  ct  perfiditB  tenebras  reliquit. 
crucinxo  Domino  tenebrse  facted  aunt  per 
'sam  terram  {Luc,  xxiii).  D 

LI.  De  ignis  exstincti  myslica  recupera^ 

tiono  per  dictum  tcmpus, 
S80  igne  ad  lapidem  Cnristum  per  eosdem 
ies  confugimus  ut  eo  percusso  ignem  occul- 
iciamuSy  vel  crystallinum  lapidem  soli  obji- 
3  escam  subjicimus,  ut  mediante  crystallo 
u  solis  carbones  cxstincti  reviviscant.  Lapis 
(8us  ignem  emittit,  dumChristus  lapis  angula- 
'bere  crucis  percussus,  Spiritum  sanctumno- 
idit  :  quodin  orationcbenedictionis  ejusdem 
iatis  ostenditur.  Crystallusautem  medius  inter 
etexstinctos  carbones,  mediator  Dei  et  homi' 
st  homo  Christus  Jesus  (/  Tim,  ii),  quiinter 
et  exsfinctos  homines  medius  interveiiiens,  a 


Deo  Patre  per  seipsum  nobis  ignem  ingerit,  quem  ut 
ipsetestatur,  venit  mittere  ut  ardeat  (Luc.  xii).  Si 
ergo  lumen  Christi  amisimus  peccando,ad  no  vi  ignis 
benedictionem  solemni  processione  exeamus  extra 
castra  improperium  ejus  portantes,  credentes  in 
eum  quem  inseJudseiapracsenti  vitaexstinxerunt. 
TiT.  XLII.  De  incrementis  tristitioe  .Ecclesiw, 
imminento  Dominica  passione, 

Doinde,  imminente  vespera,  majora  tristitiae  se- 
quuntur  incrementa,  altaria  spoliantur,  campantB 
conticescunt,  omnes  horas  prseter  nocturnas  triste 
silentium  absorbet,  altare  nudatur,  dum  Christus 
illud  utique  altare  quod  de  terra  fieri  a  Moyse  prse- 
cipitur,  nostrse  menti  pra^sentatur,  sine  specie  et 
decore,  ut  cum  propheta  eum  propter  nos  exspolia- 
tum  videntes,  dicamus  :  Eccq  vidimus  eum  non  ha^ 
bentemspeciom  neque  decorem,  Verelanguoresnos- 
trosipse  tulit{Isa,  lAn,)^  eic^  ipse  speciosus  forma 
proD  filiis  hominum  (PsaL  xliv),  seipsum  exinanivit, 
nudalus  omni  honore,  non  solo  divino,  sed  dum 
consquilur,  et  alia  patitur,  etiam  humano.  Hoc  au- 
tem  altare  hispidisramusculisaquaetvinolavatur, 
dum  Christus  asperis  flagellis  aquam  ablutionis  et 
vinum  redemptionis  nobis  propinasse  creditur. 
Campanis  silentium  indicimus,  notantes  sanctos 
(^hristi  praecones,  qui  charitatis  igne  decocti,  et 
divina  institutione  formati,  in  protectione  Dei  coeli 
tanquam  in  turre  fortitudinis  commanentes,  qiia- 
dam  supernse  dilectionis  chorda  commoventur,  ut 
tota  die  etnoctenon  cessentlaudare  nomenDomini 
scilicct  sanctos  apostolos,  non  solum  tunc  conti- 
cuisse,  sed  etiam  fugisse.  Unde  illa  vehemens  cam- 
pana  Petrus,  cujus  vox  dicentis  :  Tu  es  Christus, 
FiUusDei  vivi{Matth,  xvi),  in  omnemterram  exivit, 
tunc  non  solum  reprimitur,  scd  fugit,  et  negando 
rauca  sonat.  His  ergo  signis  cessantibus,  Ghristum 
torcular  calcantem,solumque  in  ligno  crucis  extenso 
corpore.  tympanizantem,  ligneo  malleolo  in  tabula 
suspenso  et  personantem,  populum  ad  Ecclesiam 
invitantemsignificamus.Hocquoquesilentiumapos- 
tolorum  Horarum  silentium  notat.  Nocturnar)  verd 
non  solum  sub  silentio,  sed  magis  sonora  vooe  do- 
cantantur,  quia  tempus  aliud  per  diem,  per  noctem 
aliud  notatur.  Nam  diumis  horis  praesentiam  si- 
gnificamus  Dominicse  passionis  ;  nocturnis  autem 
priora,  per  quae  futuram  eamdem  passionem  pro- 
phetae  apcrte  pronuntiaverunt,  quinquenontacentes 
occisi  sunt.  Nobis  eorum  voces  protendentibus 
candelas  cxstinguuntur  :  quarum  ultima  quos  exstin-  * 
guitur  ad  canticum  Evangelii,  ipsum  Dominum  qui 
evangelizans  occisus  est  significat,  ut  eo  exstincto 
jam  pro  morte  Iristes  in  die  sileamus. 
TiT.  XLIII.  De  Parasceve  quare  sit  dolore  potius 

quam  gaudio  celebranda  ;  et  do  pwnitentia  tune 

agenda,  et  de  Passione  secundum  Joannem. 

Die  Parasceve,  gloriari  nos  oportct  in  cruce  Do- 
mini  nostri  Jesus  Christi{GaL  vi),  et  in  gratia  tanti 
pretii  quod  pro  nostra  redemptione  datum  est^ 
ipsum  cum  puramftxi^^Vi^w^V^^^sswx^^x^^^K^w^- 


m 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OP£RA  DOGMATICA 


883 


Verum  cur  a  missarum  celebratione  vocamus,  eta  A    Tit.  XLV.  Do  chlamide  purpurea  seu  eoccioca. 


publicis  cessamus  gaudiis,  cum  passio  Dominica 
qusB  hac  die  peracta  est,  principium  sit  nostraa  sa- 
lutis  ac  consummatio  ?  Nam  sicut  uuius  martyris  dies 
quaper  passionem  ad  gloriamtransmigravit,  nobis 
festiva  est,  quiei  preliosa  in  conspccluDomini  mors 
sanoiorumejus  {Psal,  cxv),  ha)cdies,qua  martyrum 
et  sanctorum  omnium.  Rex,  omnibus  sanctis  anti- 
quis  et  novis  pcr  mortem  suam  paradisum  aperuit 
et  inferni  claustra  confregit,  merito  majoribus  gau- 
dus  honoretur.  Sed  hanc  gloriam  et  exsultationem 
nostram^quoedamdolorosanimium  obnubilant,  quia 
nostri  causa  imperiosa  sanctaa  Trinitatis  charitas 
hominem  tantse  reverentiae  qui  cum  Deo  verbo  una 


(i^hlamyde  quod  coccinea  ignei  coloris  qui  in  ta- 
bernaculo  ofTertur,  et  veste  sacerdotis  bis  tincta 
legitur  circumdatus  geminam  dilectionemsignificat 
qua  obediens  Patri  propternimiamcharitatem  suaoi 
pro  nobiscalicem  bibit  passionis,  ut  et  nos  sequen* 
tes  vestigia  ejus,  gemina  hac  veste  discretionis 
fulgeamus,  et  quidquid  offerimus  quasi  ignitum  et 
bene  coioratum  coram  divinis  piaceat  obtutibus. 
TiT.  XLVI.  Do  aruodiae  Cbrislo  ia  maoum  data. 

Arundinem  accipere  ab  illudentibus  non  recusa- 
vit,  ut  sacrilegium  scriberet  Judaeorum,  et  anima- 
lia  venenata  interficeret,  et  ostenderet  quod  virgam 
in  manUy  id  est  animam  in  potestate  haberety  ut 


est  persona,  hominem  innocentem  morti  nihil  de-      volens  poneret  et  resumeret,  et  sicut  virga  Moysi 

Knnfom       m/wtfi    nrl/livif      oimif    A  n/\cf />li«C!     <lir«%f  •    dtii  O •        _     i     i  >  t  <    •  , 


bentem,  morti  addixit,  sicut  Apostolus  dicit :  Qui 
proprioFilio  nonpepcrcit,sed  pro  nohis  omnibus  tra- 
didit  illum  (Rom,  vni).  Non  igitur  debomus  ita  gau- 
dere  de  gratia  traditi  vel  de  charitato  morientis,  ut 
non  doleamus  quod  tanto  Domino  tormontorum 
causa  fuimus,  et  ideoasacriflciigaudiiscessamus. 
Siquidem  non  dolere  ingratitudinis,  sod  ullra  gau- 
dere  dignoscitur  esse  crudelitatis.  Hac  ergo  tristi 
die  contristemur  ad  poenitentiam,  ferrum  lancese 
Dominico)  pertranscat  animam  nostram,  clavi  ma- 
nuum  et  pedum  carnem  nostram,  transfigant,  crux 
nostram  suspendat  concupiscentiam,  compatiamur 
ut  conregnemus.  Hodie  non  sacrificemusdumnobis 
hostia  de  manibus  tollitur ;  non  sacrificent  amici, 
duQi  trucidant  inimici,  difieratur  usque   in  diem 


versQ  in  colubrum,  id  est  in  mortom,  quas  per  co- 
lubrum  vonit,  colubros  ^gyptiorum,  id  est  mortes 
assumeret  peccatorum,  et  iterum  in  virgam,  id  est 
in  potestatem  rediret  pristinam. 

Trr.  XL\lL,De  spinea  corona  ot  oolaphis^  et  quod 
Domini  non  fraaguniur  crura  et  de  sanguioe  et 
aqua  de  laiere  ejus  proflueniibus. 

Spineam  autem  gestat  coronam,  ut  innotescat 
quod  peccata  nostraipseportavit.  Illusus  c^IaphiEa- 
tur,  fortissimus  preebens  humilitatis  exemplum,  ut 
collum,  homo  erubescat  erigere  et  superbire,  tot 
conviciis  humiliato  Deo  et  omnium  Domino.  E^us 
non  franguntur  crura,  et  universsd  vifls  ejus  inter 
tot  passiones  rocta  erant,  quatenus  in  tribulatione 


iUumquotantusvictorresurgens,  suaynnobis victo-  ^  non  deficiamus,  sed  firmi  perseveremuB.De  latere 


riam  nunliabit :  profundum  interim  teneamus  silen- 
tium  moerori  amicum,  et  interiorem  penetrantes 
solitudinem,  solventesque  cum  Moyse  calceamen- 
tum  de  pedibus,  audiamus  illum  tanquam  de  medio 
rubi  dicentem  :  Videns  vidi  atllictionem  populi 
mei^  et  descendi  liberare  cum  {Exod.  m).  Nunc 
enim  quasi  in  rubo  spinis  inheeret,  clavis  confixus, 
spinis  coronatus,  crucisque  arbustum  guttfs  san- 
guineis  quasi  rubentibus  pullulat  mortis,  ut,  sicut 
ait  Prudentius  : 

....  tristes  purgentur  sanguine  cuIpaB, 
Quem  coatorta  rubas  densis  cruciatibus  edit, 

(pRUDKifT.  Apotb.  vers.  69, 70, 
Patrohg,  tom.  LIX.) 

Hac  die  legitur  Passio  secundum  Joannem,  et  quia 
ultioius  scripsit,  et  prsesens,  sicut  notus  pontifici, 
cfiBteris  non  aud^ntibus  adesse,  interfuit  :  cui  vir- 
gini  matrem  Virginem  Dominus  virgo  commen- 
davit. 

TiT.  XLIV.  Do  gustaio  viao  felle  misio. 

Quod  cum  acetum  felle  mistum  gustasset,  noluit 
bibere,  reprobationem  notat  vine»  suse  gentis  Ju- 
daicsB,  de  qua  exspectavit  ut  faceret  uvam,  et  fecit 
labruscam,  tandem  miscuit  amaritudinem  ;  qua  gu- 
statajnodice  per  triduum  deinceps  de  genimine 
vitis  illius  bibere  non  curavit  Resurgeas  enim  a 
mortuispjam  noa  moritar{Rom,  vi). 


ejus  non  solus  sanguis,  sed  etiam  aqua  manavit,utes- 
set  unde  a  peccatis  la  varemur.  Aqua  enim  tantum  sor- 
des  corporis  lavare  poterat,  quae  sanguini,  qui  est 
pretium  redemptionis,  juneta  virtutem  sompsit  ad 
abluendas  peccatoruminvisibilessordes  lutoompa- 
retur  vera  similitudine  Rubro  mari,  per  quod  salva- 
tus  populus  Israel  transivit,  Pharaone  submerso  oum 
curribuset  equitibussuis;namfugientes  i^gyptum 
hujus  8«culi,  mundatos  in  torram  repromissionis 
transmittit,  diabolum  persequentem  penitus  absor- 
bet  oum  prsBteritis  actibus  et  pompis  ejus,  et  ut  de 
latere  ipsins  morientis  nascoretur  Ecclesia,  sicut 
de  costa  Adae  dormientis  fotmata  est  Eva. 

p  TiT.  XLVIII.  Do  precibus  quse  tuac  pro  omaibas 

fiunt. 

Hac  diepro  statu  Ecclesise,  gradibus,  dignitatibus 
et  ordinibus  solemnes  fiunt  orationes,  quia  orans 
proomnibussummuspontifex  stetit  juxta  aramtem- 
pli  habens  thuribulum,etc.  Juxta  scilicet  aram  crucis 
habens  aureum  immaculati  corporis  thuribulum  in 
conspectu  Dei  pendens  incruce  sustulit,  in  quo  ora- 
tionis  ihcensum  Patri  adolevit.  Recte  ergo  et  uos 
cum  illo  communcs  orationes  ofierimus  quod  juxta 
illud  additum  est,  et  data  sunt  incensa  multa.  Pro 
Judaeis  autem  gcnua  uon  flectiinus,  quia  csecitas 
quae  contigit  Israel,  nullius  orationis  manu  potest 
depelli ;  tamen  oramus.utcunque ,  quia  hoc  futurum 
est  sed  genua  non  flectimus,  quia  enim  divinis  ju- 


MISCEI4NEA.  LIB.  «•  VU. 


m 


iccurrerc  non  possvimuSy  vehomontem  oralio- 
m  intendimus. 

[J\.Do  tripUci naua^  quso  in Christoprofluxit 
JacryinantOf  suJanto  cljammortuo, 

iicem  aquam  et  triplicem  sanguinem  suum 
ipposuit  Christus.  Plorat  super  Lozarum  et 
lanctam  civitatem  Jerusalem;  et  hooc  est  aqua 
>udanti  imminenle  hora  passionis,  non  tam 
is  quam  a  toto  corpore  manat  aqua  cum  san- 
nisto,  et  ha)c  sanguinei  coloris.  Tcrtia  est 
ritercum  songuino  de  ejus  lotero  fluxit.  Yero 
QS  primam  habet  si  in  spiritu  humilitatis  et 
10  contrito  maculas  suorum  diluit  peccato- 
ic  enim  lorgiente  Domino,  pellem  mutabis 
)is,  lamentondo  dolens  inveteratas  litteras 
Secundam  aquom  habes,  si  in  sudore  vuUus 
0  pmnitontioe  corpus  dissolvis  ct  concu- 
iae  flammam  restringis.  Jom  voro  si  perfecle 
8  usque  od  devotionem  tui,  in  divinam  pro- 
contemplationem  tertiam  a  lotere  Domini 
ebibisti. 

TiT.  L.  Dc  triplici  dodicatione  templi, 

lex  templi  dedicatio  legitur  :  Prima  in  autu- 
ib  Solomonc;  secundo  in  vere  sub  Zorobabel; 
n  hieme  sub  Juda  Machaba?o.  Salomon  enim 
ivit  tomplum,  et  septima  die  messis  septimi 
«ril.  Quod  Nabuchodonosor  destruxit,  et  pbst 
^inta  onnos  sub  Zorobabel,  tertia  die  duode- 
lensis  est  dedicatum.  Ipsum  quoque  postca 
)struxissetAntiochus,  JudasMachabaeusillud 
nono  dcdicavit.  Triplex  ergo  dedicatio,  tri- 
notnt  in  Ecclesia  ordinem  :  conjugalcm,  vi- 
1 ,  virginalem.  Prirao  tricesimus ,  secundo 
$simus,  tertio  est  ccntesimus  fructus,  Isti  sunt 
ri  qui  salvantur,  Daniel,  Noe  et  Job.  Daniel 
it  iu  lecto,  Noe  laborat  in  molendino,  Job 
s  celebrat  in  domo.  Unusquisque  ctiam  Deo 
terdcdicatur,  id  est  possessio  Dei  efficitur  : 
perbaptismi  regenerationem ;  sccundo,  per 
ntiae  satisfactionem;  tertio,  per  peccatorum 
sionem;  Tomplum  cnim  sanctum  est,  quod  es-- 
[llCor,  vi).  dedicandum  illis  tribus  dedicato- 
Dedicet  Salomon  domum  quietis,  Zorobabel 
^tionis,  Judas  confessionis.  Nullum  Deus  ha« 
litaculum  nisi  vel  in  quietis,  vel  in  poenitenti- 
sl  in  confitentibus.  Quies  pertinet  ad  paccm, 
ntia  ad  humilitatem,  confessio  ad  timorem. 
t  ergo  Salomon  quietem  in  pace,  Zorobabcl 
ntiam  in  humilitatc,  Judas  confessionem  in 
;  6alomon  in  justo,  Zorobabcl  in  justificato, 
in  justificando.  Ut  hic  triplex  in  tabernaculo 
us  dedicctur ,  triplici  fundamento  fundatur. 
istra  in  bonitate,  ne  sit  simulatoria ;  satisfa- 
.  disciplina,  ne  sit  crronea;  confessio  in 
a,  ne  sit  fatua.  In  his  tribus  postulabat  fun- 
li  diccbot :  Donitatcm  et  disciplinam  et  scien^ 
)ce  me  {PsaL  cxviii) ;  bonitatem ,  ne  pax  mea 
a ;  disciplinam,  ne  aberret  satisfactio  scien- 


A  tiam,  ne  infatuetur  confessio.  Nunquam  congruen- 
tior  cst  scientia  quam  circa  confessionem. 
TiT.  LI.  Do  quinquc  in  quibus  consistit  templi  dedi- 
catio  moraliter  explicatis. 
Quinquesunt,  ut  arbitror,  in  quibus  consistit 
templi  dedicatio :  aspersio  aquao,  cui  tria  miscentur, 
sal,  cinis  et  vinum;  inscriptio  in  pavimento  alpha- 
beti;  unctio  chrismatis  in  duodecim  locis;  illumi- 
natio  duodcna;  Benedictio  episcopalis  cuneta  con- 
cludens.  Aspersio  profusio  poBnitentiae  ost  et  la- 
menti,.habens  cinercm,  salem  et  vinum.  Sal  timor. 
Unde  in  omni  sacrificio  sal  per  omnes  gradus  co- 
mitatur.  In  omnibus  enim  sacrificiis  quse  ofTertChri- 
stianus,  debet  esset  timor  ante  oculos  ejus.  Cinis  est 
memoria  circumeuntishumanitatis.  Vita  enim  no- 

B  stra  est  quasi  Unea  circumducta  ad  idem  rediens , 
a  pulvere  cnim  punctum  incipiens,  et  per  defectus 
naturales  progrediens,  circulariter  ad  pulverem 
reveritur.  Hanc  periodum  inevitabilem  fecit  manus 
Domini  impellentis  nos  cum  ait ;  Terra  es  et  in  ter- 
ram  ibis{EccJe.  iii.)  Yinum  est  memoria  Dominicae 
passionis,  quoe  ad  resolvendum  in  lacrymas  homi- 
nem,  dum  eum  pro  se  morto  turpissima  condemna- 
tum  recolit,  valde  accomoda  est.  Inscriptio  rigor 
est  ordinis  nostri,  qui  nobis  a  sanctis  Patribus 
traditus  est.  Germina  estinscriptio,  quia  ct  in  tabulis 
cordis,  et  in  pavimento  corporis  indelebiliter  scribi 
debet  abangulo  in  angulum.  Cor  autem  angulosum 
dicitur  dolosum.  Hic  autem  duos  angulos,  cor  humi- 
le  et  cor  altum  vocamus ,  cor  humile,  cum  quis  men- 

^  te  qu8B  in  se  sunt  abjectissima  considera;  oor  altum, 
cum  quse  sursum  sunt  allissima  contemplatiu*.  Yel 
ab  angulo  in  angulum,  ut  a  capite  usquo  ad  pedes, 
divinorum  institnlione  informetur,  vel  a  prinoipio 
usque  in  finem.  Unctio  duodena,  est  apostolica  in<* 
stilutio.  Nunc  itaque  aspersi  per  poDnitentiam,  in« 
scripti  per  disciplinam,  uncti  per  gratiam,  illumi" 
nati  per  operalionem,  extremam  benedictioQOm  ex« 
spectetis.  Scitis  enim  cui  credidistis  :  ot  certi  estis 
quoniam  apponct  justus  Judex  illain  vobis  dare  be- 
nedictionem,  qua  electos  in  suum  regnum  vocare 
dignabitur,  dicens :  VenitOf  benedicti  Patris,  mei, 
etc.  {Mattli  xxv). 

TiT.  LII.  De  lotione pedum  in  ccena :  aliter. 

Q     Transiturus  Christus  de  mundo  ad  Patrem  cele- 
bravit  mandatum,  posuit  vestimenta,  praecinxit  se 
linteo,  misit  aquam  in  pclvim,  faclum  hoc  plenum 
est  mysteriis,  rodundat  sacramentis.  Christus  ve» 
stimentum  deposuit,  cumpurpuram  regieedignitatis 
relinquens  ,  seipsum   exinanivit,  et  linteo  servilis 
formoe  contra  diabolum  pugnaturus  se  pnecinxit. 
Misit  aquam  in  pelvim,  dum  pretiosum  siuiguincm 
in  terram  efi^udit,  in  illam,  inquam  ,  terram  qu» 
aperuit  os  suum,  et  suscepit  sanguinem  Abel  elTu- 
sum  de  manu  (Jkiin,  id  est  sanguinem  Cihristi  de 
manu  Judeeorum,  id  est  in  Ecclesiam,  et  in  unam- 
quamque  fidolem  animam.   Diu  vacua  fuit  pelvis 
ista,  diu  arida  et  inaquosa  terra  ista,  et  anima  no- 
stra  sicut  terra  sine  aqua*  VeaMbQtoVaJvf^^vSSs^^ 


895 


APPENDIX  A  HUGONIS  OPERA  DOGMATICA. 


896 


aquam  in  pelyiniy  pretiosum  sanguiuem  in  terram;  A.  ex  illis  ad  tertias,  ut  sedeat  cum  Patre  ad  mensam 


si  tamen  pelvis  sumus.  Pelvis  duo  habet :  concavi- 
tatem  et  sonoritatem.  Goncavitas  est  intus,  sonori- 
tas  exterius,  sic  et  nos  debemus  evacuare  nos  a 
vitii  sono  confessionis,  ut  aquam  de  latero  Ghristi 
suscipiamus  lavantem  maculas  peccatorum.Extersit 
linteo,  id  est  carne.  Ipse  enim  peccata  nostra  in 
carne  sua  portavit.  Sed  quid  cst  quod  solos  pedes 
lavat  hic  discipulis ,  quia  ex  ea  parte  qua  terram 
tangere  in  necessariis  compelluntur  sine  peccato 
esse  non  possunt,  et  ideo  in  perfectis  soU  pcdes 
lavantur,  id  est  venialia;  nos  autem  miseri  quod 
non  tantum  cogitando,  sed  et  operando  et  consuo- 
Bcendo  peccamus,  cum  Petrodicamus :  Domine,  non 
tanium  pedes,  sed  et  manus  et  caput  (Joan.  xxiii). 


in  regnosuo;  ad  quas  quoniam  invitavit  nos,  simus 
interim  simileshominibusexspectantibus  dominum 
suum  quando  revertatur  a  nuptiis,  ut  cum  venerit 
confestimaperiamus  ei.  Veniet  enimexspectantibus 
se  in  veritate,  tanquam  revertens  a  nuptiis  inebria- 
tus  vino  charitatis,  et  immemor  iniquitatum  nostra- 
rum.  Veniet  autem  non  exspectantibus,  tanquam 
revertens  a  nuptiis,  sed  quasi  potens  crapulatus 
ac  velut  ebrius,  immemor  miserationum  suarum 
quia  quanlum  ad  illos  obliviscitur  misereri  Deus. 

TiT.  LW.De  quadrupUci  puriGcatione  per  Christm 
instituta,  in  die  PuriiicatLonis, 

QuatuorChristus  purgationes  peccatorum  faciens, 


Lava  pedes  cogitationum,  manus  operationum,  ca-      purificat  mundum,  aqua,  sanguine  spiritu  et  igni. 


put  consuetudinis. 

TiT.  LIII.  De  purificatioiie  triplici^  et  sex  hydriis. 

Erantibi  sex  hydrisB  positw  secundumpurificatio- 
nem  Judveorum  (Joari^  ii).  Tres  sunt  purificationes 
aptae  puriflcandis  veris  Judaeis,  in  primis  Judaeis  : 
Primae,  reconciliationis,  quibus  a  mala  servitute  in 
bonos  soi^os  reconciliamur;  secundse,  adoptionis, 
quibus  in  filios  adoptamur,  et  lerlise,  gloriflcationis, 
quibus  haeredes  Dei,  cohseredes  autem  Christi  effici- 
mur.  yex  autem  ponendae  sunt  hydriae  :  Prima  hy- 
dria,  id  est  purgatio,  est  in  compunctione.  In  qua^ 
cunque  enim  horapeccatorconversusfuerit,  omnium 
iniquitatum  ejus  non  recordabor  (Ezech.  xviii).  Se- 


Hic  est,  inquit  Joannes,  qui  venit  per  aquam  et 
sanguinem,  Jesus  Christus.  Hic  estqui  baptiiatio 
Spiritu  sancto  et  igni  (Matth.  iii).  Primum  est  con- 
tritio  cordis,  secundum  affiotio  corporis,  tertium 
opus  pietatis  et  fidei,quartumpatientia  in  tribula- 
tione.  His  quatuor  diebus  purgationis  nostraB  pur- 
gamur  ut  natum  ofieramus  cum  matre  et  suscipia- 
mus  cum  Simeone.  Unde  et  Christus  aqua  baptiza- 
vit,  pedesque  discipulorum  lavit,  dedicans  bapti- 
smum  lacrymarum  quse  de  contritione  profluunt 
cordis.  Sanguinem  fudit,  ut  et  nos  per  mortificatio- 
nem  corporis  participantcs  de  ejus  passione  lave- 
mus  stolas  nostims  in  sanguineAgni.Spiritumdedit: 


cunda  est  confessio :  omnia  enim  in  confessione  la-  /j  unde  charitasproximidifTusa  estin  cordibusnostris 


vantur.  Unde  :  Dic  tu prior  iniquitatestuas,  etDomi- 
nusdeponet  eas  (Isa.  xxxiii).  Tertia  eleemosynarum 
largitio:  Date  eleemosynametomniamundasuntvo- 
bis  (Luc.  xi).Quarta  injuriarum  remissio  iDimitte  no- 
bis  debita  nostra  sicut  et  nos  dimittimus  debitoribus 
nostris  (Matth.  vi).  Quintacarnis  affiictio:  Afflictus 
et  humilitatus  sum  nimiSy  etc.  (Psal.  xxxvii).  Sexta 
obedientia  sermonis  Dei :  Vos  mundi  estis  propter 
sermonem  quem  locutus  sum  vobis  (Joan.  xv).  Istae 
hydrioe  illis  sunt  vacuae  qui  nuUo  Dei  timore  ad 
poenitentise  lamenta  consurgunt.  Hos  jubet  Josus 
impleri  aqua,  id  est  divino  timore.  Timor  enim  Do- 
mini,  aqua  vitae;  et  si  minus  sapida,  tamen  homi- 
nem  refrigefaciens  noxis  desideriis  sestuantem. 
Aqua  ista  estquse  ignita  jacula  inimici  valet  exstin-  D  mum  tabernaculum  factum  est,  utait  Apostolus,  jii 


(Rom.  v),  ut  in  nobis  multitudinem  operiat  peccato- 
rum  (Jac.  v),  Qure  si  minus  porfecta  cst  ut  tot  et 
tanta  non  valeat  operire,  admovet  ignem  conflator 
illo  qui  comburat  filios  Levi,  et  quidquid  residuam 
est  rubiginis,  ignis  excoquit  prsesentis  et  futurae 
tribulationis,  ui  tandem  cantare  possimus  :  TranS' 
ivimusper  ignem  et  aquam  (Psal.  Lxv),  etc. 

TiT.  LV.  De  tribus  tabernaculis,  de  quibusPetrus : 
V  Faciamus  hic  tria  tabernacula.  » 

Tria  sunt  tabernacula  :  Synagoga,  Ecclesia,  cce- 
lum.  Primum  Moysi,  secundum  Eliae,  de  quo  Domi- 
nus  :  Elias  venturus  est;  et  ipse  rcstituet  omnii 
(Matth.  xvii).  TeiHium  Christi  tabernaculum :  Pri- 


guere.  Aqua  semperima  petit,  ettimor  ad  inferiora 
descendit,  et  inferna  loca  pavida  mente  porlustrat. 
E^us  enim  vox  cst  :  Vadam  ad  portas  inferi  (Jsa. 
xxxviii).  Sed  divina  virtute  mutatur  in  vinum,  quia 
charitas  foras  mittit  timorem  (Joan  iv).  Dicuntur 
autem  lapidese  non  per  duritiam,  sed  per  stabilita- 
tem:  capiant  singulse  metretasbinasvel  ternas,quia 
duplex  est  timor,  ne  scilicet  contingat  detinidit  in 
infernum,  et  ne  ab  eetema  gloria  excludi.  Sed  qui 
miserunt  manum  ad  fortia^  non  timebunt  domui  suas 
a  frigoribus  nivis  (Prov.  xxxi),  id  est  ne  vino  spi- 
rituali  fraudentur.  In  primis  nuptiis  per  dictas  hy- 
drias  puriflcatus  transit  ad  secundas  nuptias  et  pu- 
riflcaUones,  n/ado^tatur  et  desinf^t  esse  servus,  et 


quo  erant  candelabra  (Hebr.  ixj,  scilicet  patriacha 
et  prophetae,  ct  mensa,  lex,  panes,  cibi  spirituales 
mandatorum;  secundum  post  velamentum  Icgis,  in 
quo  thuribulum  sunt  apostoIi,cujus  oc/ora/i7sinoWi5 
in  mortem^  aliis  vito)  in  vilam  (II  Cor.  ii).  Urna  ha- 
bensmanna,  quoe  cstChristi  humanitas  habens  di- 
vinitatem,  et  virga  aurca  et  virga  Aaron  quse  flomit 
et  nucem  protulit  amigdalinam,  quae  est  Maria  virgo 
quse  Christum  concepit  et  peperit  contra  naturam; 
tertium  vero,  in  quod  non  manu  factum^  u(  ait  Apo- 
stalus,  Jesus  factus  pontifex  introivit  (Hebr.  ix). 
Primumftiitinumbraetfigura  secundum  in  flgurt 
et  veritate,  tertium  in  sola  veritate.  In  pnmo  osten^ 
ditur  vita,  in  secuudo  datur,  in  tertio  possidetar. 


MlSCfiLLANEA.  -UB.Vil. 


m 


LVI.  De  passionis  Dominicod  voluntarie  sus-  A  vultis  ejus  sequi  vesiigia,  ut  quemadmoduin  ipse 

quem  ducem  in  via  elegistis  ambulavit  et  vos  am- 

buletis,  propositum  vobis  certamen  suscipite  obe- 

dienter,  quserite  patienter,   perseverate  feliciter. 

Omne  namque  opus  bonum  obedientia  inchoat,  pa- 

tientia  tolerat,  perse  verantia  consummat,  quia  omnes 

curruntf  sed  unus  accipit  bravium  (1  Cor.  ix). 

TiT.  LIX.  De  triplici  voluntate  signanda  in  tristitia 
Christi  usque  ad  mortem, 

Tristisest  animamea  usqueadmortem(Afattb.xxyi). 

In  hactristitiatria  considerantunvoluntasPatris, 

voluntas  spiritus,  voluntas  carnis.  Voluntas  Patris 

erat  per  Christi  mortem  humanumgenus  redimere. 

Voluntas  spiritus  erat  eadem  quee  Patris.  Voluntas 

carnis  mortem  refugiebat  naturaliter,  si  tamen  mu- 

3cit  Dominus :  Sapientia  nequam  infatuavit  B  tata  voluntate  Dei  aliquando  :  Non  mea^  inquit,  sod 

ium,  justitia  destruxit  eum  qui  mortis  habebat      tua  voluntas  Bat  (ibid.). 

TiT.  LX.  Quare  prophetiee  etEpistolw  in  ofBcio  di^ 
vino  dispari  voce  terminentur. 

ProphetisB  submissa,  Epistolse  elevata  voce  termi- 

nantur,  quia  in  VeteriTestamentotemporalia  quibus 

graves  erant  manus  Moysi  promittebantur;  in  Novo 

autem  spiritualia  et  eeterna,  qu»  sursum  sunt  et 

nos  vocanty  promittuntur. 

TiT.  LXI.  De  tribus  quse  Dominum  mori  pro  nobis 
voluntaria  quadam  coactione  compulerunt. 

Dominum  Jesum  subire  mortis  et  crucis  ignomi- 

niam  tria  queedam  prsecipue,  coactione  valuntaria 

<k«»  A».,/.:»  . • ^*  ^u     .  compulerunt :  Glialis  et  pura  obedientia,  qua  prioris 

3m  crucis ;  qui  ea  non  se  tuebuntur,  cum  mi-      .     i    ,.     ..      .      ,  ,        ,  ^    .f.,. 

s/^  oir*/.!^*.,».  «^«  k^^«.  ^  «•       u-»     •   t  inobedientisB  piaculum  solveretur ;  compassibihs  et 

loangelorumnonhominumsignabiturinfron- ri  •      •  •»•      .     J^.       .  «     .l., 

^^^^41, ^«»j^i«  «•^4  1-  i         I    V»  communis  miseria,  qu8B  ilhus  lustitiam  inflexibilem 

gementium  et  dolentium,  ut  discernantur  sal-        ..  .  ,.      .,.       «.. 

«  «,«u:*,wi:«^  «««  ri^  .  '  <  -ii    a-  et virgam  ferream  ad  misencordiam  flecti  optabant; 

amultitudineperditorumrquosetiilediscer-        ^     .      .    ..,      ^        ,  .  '^      .     ' 

«.•:  ,i:««K„4  .n  •      *  *  r>i    -  ,-  et  miseria  illa  et  ponderosa  et gravis,  qu«  cervices 

QunXicehai :  Qui  autem  suntCIinsti.carnem      .       .  .    ,     ..        ....         ..      , 

hominum  communis  hostis  potestate  et  mortis  ad- 

dii^tione  premebat ;  publica  et  generalis,  quae  justos 

et  injustos  simili  obligationis  sententia  pariter  obli- 

gabat;  continua  et  perennis,  quee  nisi  per  Christum 

redemptionis  gratia  iieret,  irremediabilis  captivitatis 

nexuomne  genus  hominumindamnationisvoragine 

absorbebat.  Porro  tertium  quod  spontanee  coegit  in 

mortem,  est  celeberrima  et  solemnis  victoria,  cujus 

successu,  inevitabilis  diaboli  et  mortis  potentia,  in 

momento  gloriose  et  effioaoiter  erat  imminuenda. 

Trr.  LXII.  De  quadrupUoi  traditione  Cltristi, 
Filius  bominis  tradetur  (Matth.  xxvi).  Traditio- 


ceptae  et  crucis  sublimitate  et  fructu, 
:i,  inquit  Dominus;  Ascendam  in  palmam  et 
fhendam  fructus  eJus(Cant.  vii).  Quo  verbo  tria 
tur  :  in  dicto,  proponentis  arbitrium  etvolun- 
la  passus  est ;  in  ascensu  cruciflxi  sublimitas, 
ler  passionem  exaltatus  est ;  in  apprehensione 
is,  redemptionis  demonstratur  utilitas,  quia 
ine  fructu  passus  est.  Ascendit  itaque  crucem 
tate,  triumphnvit  in  ea  potestate,  fructum  ex 
llegit  pietnte.  Uno  opere  pariter  et  mundum 
; ,  et  diabolum  peremit ,  et  Christianum  red- 
Dicantergo  qui  redempti  sunt,  quosredemit  de 
inimici.  Mihi  absit  gloriarij  nisi  in  cruce  Do- 
nostri  Jesu  Christi!  (GaL  vi).  In  qua  tribus 


ium,  misericordia  liberavit  captivum.  Et  ideo 
>  in  ca  gloriatur.  inealiberatus,  triumpho  vi- 
;us,  ministerio  justiflcatus,  exemplo  conflrma- 
lunitus  signo.  Sic  justoe  rationis  consequentia 
at  ut  exemplum  cruciflxi  ad  justiflcationem 
aprimant  moribus,  qui  signum  crucis  ad  muni- 
iuis  imprimunt  frontibus,  ut  ejus  vivant  lege 
armantur  flde;  alioquin  miles  characterem 
fallacitergestat,  cujus  prsescriptumnonobser- 
on  recte  se  tuetur  ejus  signo,  cujus  non  paret 
*io,  sicut  inimici  cinicis  luxuriantes  conti*a 


cruciPixcrunt  cum  vitiis  et  concupiscentiis 

V). 

iVII .  De  sindone  munda  et  corona  spinea  inpas- 
sione  Dominica, 


olvit  Joseph  corpus  Jesu  in  sindone  munda 

b.  xxvii),  quia  in  munda  conscientia  suscipien- 

Bt  Dominus  et  puro  corde,  quasi  in  monumento 

Spinea  corona  regnum  ex  peccatoribus  signi- 

t. 

-iVIII.  De  obedientiaf  patientia,  et  persevc" 
rantia  in  passione  Christi  designatis. 

ristus  passus  est  pro  nobis^  vobis  relinquens* 


plum,  ut  sequamini  vestigia  ejus(IPetr.  ii).  In  D  numaliamissionisvelpermissionis,  qua  Pater  tradit 


one  Christi  tria  virtutum  insignia  tanquam  ad 
im  aliorum  inchoationem,  persecutionem  et 
unmationem  declarata  sunt.  Prima,  obedien- 
ua  usque  ad  mortem  factus  est  obediens  Patri 
ipp.  ii);  secunda,  patientia  magna,  quoniam 
ibus  et  irrisoribus  non  succubuit ;  major,  quo- 
honoribus  noncessit;  maxima,  quoniam  pro 
cutoribus  oravit.  De  hac  patientia  dictum  est: 
»11  comminuetis  ex  eo  (Joan.  xix) ;  quia  sicut 
corporis,  sic  patientia  fortitudo  totius  reli- 
B  tertia,  perseverantia,  quoniam  in  cruce  mo- 
et  non  a  se,  sed  ab  alio  deponitur.  Obedien- 
go  bellum  in  Christo  adversus  diabolum  sus- 
;  patientia,  persQveraAtii^  vicit,  Ideoque  si 


Filium;  alia  propitiationis,-  qua  fllius  seipsum ;  alia 
proditionis,  qua  eum  Judas  summis  pontiflcibus  ; 
alia  damnationis,  qua  eum  proeses  flagellatum  tradi- 
dit  Judseis.  De  prima  :  Qui  proprio  Filio  suo  non 
pepercit^  sed  pro  nobis  tradidit  eum  (Rom,  viii). 
De  secunda :  Qui  dilexit  nos  ettradiditsemetipsum 
pro  nobis  (Ephes.  v).  De  tertia :  Ecce  ascendimus 
Jerosolymam,  et  Filius  hominis  tradetur  (Matth. 
xxii).  De  quarta :  Tradent  eum  gentibus  ad  ilJu^ 
dendum  (Lnc.  xvni),  etc. 

TiT.LXIlI.  De  triplici  effusione  sanguinis  Christi^ 
Triplicem  sanguinem  nobis  fudit  Dominus:  de 
manibus,  pedibus,  latere.  Hocin  cruce  fecitpretium 
no9traro|  m  altari  poculum,  in  exsUio  yiatiioup\ 


B99 


APPENDIX  AD  UGONIS  OPERA  MYSTICA. 


doo 


in  exita  de  ^gypto  conductum,  fn  coelo  advoca-  A  jumcntum  in  stabulo:  InCixus  sum,  ixkqait^  in  limo 

profundi  {Psal.  lxyiu).  Naaman  Syrus,  etetuuBchus 
Candacis  reginre,  in  baptismo :  Ecco  aquam^  inquit^ 
Quisprohibctme  baptizari  (Act.  viii).  Stephanus  in 
convivio.  J57cce,  inquit,  videocwIosapertos(Act,yu). 
In  primo  clamat  inferius :  Sana  animammcam^  quia 
peccavi  tibi  {Psal,  xl).  In  secundo  mundus  orat: 
Amplius  lava  me^  Domine{PsaL  l).  In  tertio  fame- 
licus :  Panem  nostrum  quotidianum  da  oobis  hodie 
{Mattli,  vi).  In  stabulo  curamur  ejus  livore ;  in  Ija- 
ptismo  lavamurejus  cruore  ;  inconvivio  inebriabi- 
mur ejus  odore.  Deprimo  dicitur:  Livore  cjussanati 
sumus  (Isa,  liii);  de  secundo :  Abluti  cstis^  sancti- 
ficati  estis  (7  Cor,  vi).  De  tertio :  Curremus  in  odore 
unguentorum  tuorum(Cant.  i).Stabulumestinfetor6 
peccatorum  tuorum,  baptismus  in  decore  donoram, 
conviviumin  odoremeritorum.Similiter  tribus  mo- 
dis  apparet,  in  conscientia,  fama,  justitia.  Consciea- 
tia  refertur  ad  stellam ,  fama  ad  vocem  auditam , 
justitia  ad  vinum  propinatum.  Stella  significat  con- 
scientiamlucidse  cogitationis;vox,famam  conversa- 
tionis ;  vinum ,  justitiam  gratee  operationis.  Con- 
scientia  latet  in  occulto,  fama  volat  in  publico,  justi- 
tia  patet  in  manifesto.  De  prima  dicitur :  Gloria 
nostra  hsocest^  testimonium  conscientiw  {II  Cor,  i). 
De  fama :  Lvceat  lux  vestra^  {Matth.  v),  etc.  D6 
tertia  :  Deati  qui  persecutionem  patiuntur  propter 
justitiam{ibid.).  Perconscientiam  apparentsecula- 
res  populi,  per  famam,  clcrici  regulareset  monachi; 


fum. 

TiT.  LXIV.  Dc  varia  Christiapparitione  variisfactaj 

et  in  locis  et  modis ;  et  do  nostra  apparitiono. 

Qnomodo  f  ertlo  die  solemnitate  ter  repetita,  tribus 
tociset  tribus  modis  apparuit  Christus?  In  stabulo 
tribus  Magis,  prima  die ;  in  baptismo  paucis  disci- 
puIiSy  secunda  die ;  in  convivio  pluribus  invitatis, 
tertia  die.  Prima  apparitio  facta  est  in  loco  vili, 
secunda  in  humili,  tei^ia  in  sublimi.  Haec  apparitio 
prima  facta  magis  per  stellam  in  oraculo  ;  secunda 
discipulis  per  vocem  auditam  in  propatulo ;  tertia  in 
convivis  per  vinum  factum  in  miraculo.  In  loco  vili 
stella  visa  est  sapientibus,  ut  sapientum  sapientia 
destruatur.  Vox  in  propatulo  audita  simplicibus,  ut 
simplicitas  instruatur.  Vinum  in  miraculo  mistum 
anteponitur  dubitantibus,  utinfidelitas  confundatur. 
De  prima  dicitur:  Sapientia  ht{jus  mundi  stultitia 
est  apud  Deum  {I  Cor,  lii).  De  secunda :  Estote 
simplieessicut  columbso  {Matth.x).  De  tertia:  Omne 
quod  non  esi  ex  iidepeceatam  est  (Rom.  xiv).  Appa- 
ruit  autem  tribus  modis  :  In  stabulo  hominis  filius ; 
in  baptismate  Dei  Filius  et  de  Spiritu  conceptus  : 
quia  dictum  est :  Hic  est  Filius  meus  dilectus 
(Matth.  xvn).  Et  super  eum  est  Spiritus  sancti  visus. 
In  convivio  vero  Deus  quia  hoc  nemo  possetfacere 
nisi  esset  Deus  cum  eo.  Prima  apparitio  in  humani- 
tate,  qua  verus  homo ;  secunda  in  dignitate  qua 
plus  quam  homo ;  tertia  in  potestate  qua  sequalis 


B 


Deo.  Similiter  et  nos  appareamus  tribus  locis  et  C  pcr  justitiam,  saeculares.  Primi  apparent  inceden- 
modiSy  inoipientes-  in  stabulo,  proRcientes  in  bapti*  tes  lento  incessu,  secundi  fostino  passu,  tertii  rapido 
smoy  perseverantes  in  convivio.  Adam  aparuit,  nt      cursu. 


APPENDIX 


AD 


HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


SERMONES  CENTUM. 


PRiEFATIO. 

Cum,  Scriptura  teste,  lucetM  ^ii pedibus  nostris  verbum  Dei  et  lumen  semitis  (PsaL  cxvnij,  modis  oirt-* 
liibus  sacrse  Scripturee  verbis  legendis,  meditandis,  audicndis,  diccndis  scribendisque,  prout  licet,  stu- 
dium  impendere  debemus,  prflesertim,  nos  fratres  charissimi,  sociique  claustrales,  qui  actlonis  furbatio- 
nibus  abrenuntiavimus,  et  solius  preestandoe  contemplationis  quieti  nos  mancipavimus.  Cujus  virtutis  evi- 
dentissimum  beata  Maria|  soror  Marthse,  nobis  praebet  exemplum,  quoe,  sorore  circa  frequensministerium 
sata^ente,  secus  pedes  Domini,  aufibus  intentis,  sitiendo  verba  loqucntis,  optimam  partem,  Domino  teste, 
legifat' e\e0[9B9 :  cujus  laudabflem  mirabilemquo  virtutem  multi  contemnunt.  Exquibus  nonnunos,  (pi 


dOl 


SERMONES  CENTUM. 


gd2 


intelleciu  sibi  cseliius  dato  in  Scripturis  gaudia  cdpere  potuissent,  ad  tantam  audimus  vitiorumetmorukn 
foediiatem  enormitatemque  delapsos,  ut  anima  eorum  verbum  Dei  nauseante  et  spiritalem  escam  abomi- 
nante,  usque  ad  portas  mortis  appropinquarent,  et  inter  i4Sgyptios  mdgis  quam  inter  Israelitas,  interque 
cives  Babylonis  magis  quam  Jerusalem  viderentur  reputandi.  Vidimus  et  alios,  solertia  sui  studii,  coope- 
rante  gratia  Christi,  ad  tantam  virtutum  bonitatem,  honestaiemque  morum  de  pravitaie  pervenisse,  ut 
in  ipsis  luce  clarins  agnoscereiur  impletum  quod  scriptum  est  :  «  Misit  Dominus  verbum  suam^  et  sa- 
nnyit  eos,  et  eripuit  eos  de  interitionibus  eorum  (PsaL  cvi).  »  Omnes  igitur  ad  legendum  verbum  Dei 
proTocemur,  sed  emditiores  etiam  ad  loquendum,  minus  autem  docii  ad  audiendum,  ui  et  in  nobis  per- 
ficiatur  quod  scriptum  est : «  In  doctrinis  gloriCicate  Dominum  (Isa.  xxiv).  »  Etquoniam  qu8Bdam  vobis 
de  florentissimo  divinsB  Scripturoe  agro  documenta  dudum  collegi,  visum  est  mihi  in  hoc  sermone  ea 
vobis  proponere,  ut  in  his  etiam  vesirum  valeatis  sensum  exercere.  Sciendum  tamen  est  quod  non  omne 
tempus  pronostrum  lectionibus  debemns  impendere,  quia  secundum  Salomonem  omnia  tempus  habent  et 
suis  spaiiis  transeunt  universa  {Eccle,  v).  Est  ergo  et  tempus  legendi,  et  est  tempus  meditandi.  Est 
tempus  veritatetn  inquirendiut  erudiatur  sensus,  et  esi  tompns  virtutem  exercendi  ut  sanetur  alfectud  ; 
et  est  tempus  boni  operis  exhibendi  ui  adjuvetur  proximus.  Esi  tempus  orandi,  et  est  tempus  cantandi, 
tempus  divinis  ofAciis  assistendi,  et  tempus  cuilibei  rei  necessarise  intendi.  Ex  quibus  omnibus,  velut 
apes  mel  de  diversis  floribns,  debemus  inte.mee  suaviiatis  dulcedinem  nobis  colligere ,  mellifluumque 
justitiffi  favum  sancte  vivcodo  consummare. 


SERMO  PRIMUS  A 

In  Dedicatione  ecclesiw  historice. 
SanctiBcavit  Dominus  tabernaculum  suum  (PsaL 
XLv).  Habet,  fratres  charissimi,  tabernaculum  Do- 
mini,  id  est  sancia  Ecclesia,  lapides  suos ;  habet  cse- 
menium,  habet  fundamenium,  habet  parietes,  habet 
tectumy  habet  longitudinem,  habet  latitudinem, 
habet  ttliitudinein,  habct  sanctuarium,  habet  cho- 
rum,  habet  navem,  habeiatrium,  habei  aliare,  habet 
turrim,habetsigna  sonantia,habet  vitreasfenestras, 
habet  dealbaturam  interiorem  et  exteriorem,  habei 
cereos  duodecim,  habet  poniiflcem  dedicantem. 
Omnia  quse  dicia  suni,  plena  suni  sacramentis  et 
spiriiualia  prseferunt  documenta.  Singuli  lapides 
sunt  singuli  fldeles,  quadri  et  flrmi,  quadri  stabili-  B 
tate  fidoi,  flrmi  viriuie  paiiendi.  Gaementum  est  cha- 
riiaS)  quae  singulos  coapiai,  conjungit  ei  viviflcat ; 
ei  ne  per  aliquam  discordiam  invicem  discrepent, 
uniformiter  a;quat.  Fundamenium  sunt  propheiae  et 
apostoli,  sicut  scripium  est  :  SuperosdiQcati  super 
fundamentum  apostoJorum  etprophetarum^ipsosum-' 
mo  angularilapide  Christo  Jesu{Ephes»  ii).Pariete8 
sunt  contemplaiivi,  Christi  fundamento,  quod  aupe- 
rius  est  vicini,  ierrena  deserentes,  coelesiibus  ad-^ 
hserenies.  Tecium  iahocspiriiuali  aediflcio  nonsur- 
sum  eminet,  sed  deorsum  pendei  :  in  hoc  ab  sedi- 
flcio  maieriali  diversum,  et  ab  ipso  ialis  dispositio- 
nis  dissimili  modo  remoium.  Tectum  suntactivi,  ter- 
renis  aciionibus  proximi,  proptersuam  imperfeciio- 
nemminus  coBlesiibus  intendentes,  et  necessitati  G 
pmximommresierrenas  administrantes.  Longiiudo 
sancise  Ecclesiae  consideraiur  secundum  diuturni- 
tatem  temporum;  latitudo,  secundi^m  multitudinem 
populorum;  aliiiudo,  secundum  difTereniiam  meri- 
torum.  In  longiiudine  enim  porrigitur,  dum  secun- 
dum  tria  tempora,  tempus  naiuralislegis,  et  iempus 
scHpt»  legiSy  et  tempusgraiiseaprimo  jusiousque 
ad  ultimttm  justum  extenditur.  In  latitudinem  dis- 
teadituTi  dom  multomm  populorum  numerosiiate 


dilatatur.  Inaliiiudinem  erigitur,  dum  per  difiTeren- 
tiam  minomm  et  majorum  elevatur.  Possumus  da- 
cere  eliam  quod  longitudo  sancise  Ecclesice  est  ab 
orienieusque  ad  occLdeniem.Latitudoaseptentrioae 
usque  ad  meridiem.  De  longiiudinedictum  est :  Ve- 
nient  ab  Oriente  et  Occidente,  et  recumbent  cum 
Abraham^  Isaac  et  Jacob  inregno  coelorum  (Matih* 
viii).  De  latiiudine  dictum  est :  Dioam  aquiloni :  Da] 
et  austro :  Noli  prohibero  {Isa.  xliii).  De  utraqiae 
dicium  est  :  Fili  tui  de  longe  venieut,  et  Slim  iim 
de  latere  surgent  {Isa.  lx).  Aliitudo  etiam  secun- 
dum  gradus  dignitaiis  consideratur.  In  altum  enim 
erigiiur,  dum  super  laicos  ordo  sacerdoialtSy  et  su- 
per  sacerdotalem  episcopaliSy  etsuper  hunc  archie- 
piscopaliSy  et  super  omnes  denique  papa  episcopua 
Romanomm  collocatur.  Sacrarium  signiflcat  ordi- 
nem  virginum ;  chorus,  ordinem  continentium ; 
navis,  ordinem  conjugatomm.  Strictius  namque  est 
sanctuarium  quam  chorus,  et  chorus  quam  navis, 
et  pauciores  sunt  virgines  quam  coniinenies,  et  con- 
tinentes  quam  conjugati.  Sacratior  est  eiiam  locus 
sanctuarium  quam  choms,  et  choms  quam  navis. 
Sic  dignior  est  choms  virginum  quam  ordo  conti- 
nentium,  ei  dignior  ordo  continentium  quam  con- 
jugatomm.  Atrium  sunt  falsi  Christiani,  qui  suai 
sanctiflcaii  in  eo  quod  baptizaii ;  sed  pleni  sunt  p«- 
tredine  cadaverum,  quia  sunt  pleni  corraptiojie 
viiiomm.  De  hoc  atrio  scripium  est :  Atrium,  quod 
forisestj  noli  metiri,  quia  projectum  est,  ei  daium 
gentibus  {Apoc.  xi),  quia  falsi  Christiani  damna- 
buniur  cum  gentibus,  et  dabuntur  ad  puniendttm 
dffimonibus.  Altare  Christus  esi,  super  quem  noil 
solum  sacriflcia  bonorum  operum,  sed  etiam  ora<* 
tionum  ofl^erimus,  dicentes.  Per  Dominum  nosirum 
Jesum  Christum  Filium  tuum,eiQ,  Turris  est  nomeil 
Domini)  sicut  scriptumest:  Turris  fortissima  nomen 
Domini;  ad  eam  fugietjuatus  et  aalvabitur  (ProVk 
xviiij.  Signa  sunt  prmdieatores^  qui  verba  Dei  lo^ 
quuntur.  Fenestrie  vitreoQ  aojDA  Hvev  ts^^s^^s^^i^^^ 


903 


APPENDlX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTlCA. 


dOl 


per  quos  nobis  (livina  cognitio  illucet.  Interior  deal-  A 
batura  signiOcat  munditiam  cordium ;  exterior, 
munditiam  corporum.  Duodecim  cerei  duodecim 
sunt  apostoli,quivexiIlumcruciSyetfidem  passionis 
Ghristi  prsedicaverunt  per  quatuor  partes  mundi. 
Habet  ergo  sancta  Ecclesia  singulos  lapides  per 
singulos  fldoles;c8ementum,percharitatem  ;funda- 
mentum,  per  prophetas  et  apostolos ;  parietes  per 
contemplativos,  tectum  per  activos.  Habet  longitu- 
dinem  perdiuturnitatemtemporumjatitudinem  per 
multitudinem  populorum,  altitudinem  per  difTeren-  * 
tiam  mei  itorum,  sacrarium  per  ordinem  virginum, 
chorum  per  ordinem  continentjum,  navemper  ordi- 
nem  conjugatorum.  Habet  altare  Christum ;  turrim 
per  nomen  Domini,  signa  per  prsedicatores.  Ilabet 
vitreas  fenestras  per  viros  spirituales,  interiorem  " 
dealbaturam  per  munditiam  cordium,  exteriorem 
per  munditiam  corporum,  duodecim  cereos  per  duo- 
decim  apostolos.  Sequitur  pontifex,  qui  significat 
Christum,  qui  circuivit  Ecclesiam  suam,primumin 
tempore  naturalis  legis  admonendo  eam  per  patriar- 
chas  ;  deinde  in  tempore  legis  scriptee  admonendo 
eam  per  prophetas.  Deinde  in  lempore  gratise  per 
semetipsum  eam  circuivitetintroivit,  foris  eameru- 
diendo  per  doctrinam,  intus  sanctificando  per  gra- 
tiam.  In  primo  circuitu  dixit :  Carnem  cum  sanguine 
non  comedetis{Gen,  iv). In  secundo  dixit :  Non  occi- 
detis  (Exod,  xx).  In  tertiodixit :  Qniirascitur  fratri 
snOf  reus  estjudicio  {Mattb,  v).  Mulli  autem  existi- 
mantur  in  hoc  spirituali  sedificio  per  sanctitatem  r% 
contineri,  qui  longe  ab  ipso  per  pravitatem  sunt 
remoti.  Extra  ipsumsuntimmundi,  fornicarii,  con- 
cubinarii,  adulteri,  incestuosi,  ebriosi,  feneratorcSy 
avari,  fures,  rapaces,  odiosi,  homicidfid,  mendaces, 
perjuri,  et  qui  dicunt  fratri  suo  fatue  (Matth.  v). 
Qui  vident  mulierem  ad  concupiscendumeam  (iAicf). 
Nec  ipsus  sunt  lapides,  qui  charitatis  non  sunt 
participes.  Talem  igitur  vitam,  fratres,  agamus,  ut 
Dei  lapides  esse  possimus.  Quod  ipse  proestare  di- 
gnetur,  qui  vivit  et  regnat  per  omnia  saecula  sse- 
culorum.  Amcn. 

SERMO  II. 
In  Dedicatione  ecclesise  tropologice. 
Sanctificavit  Dominus  tahernaculum  suum(FsaL 
Xi.\).  TarbernaculumDominisecundumsensumtro-  *^ 
pologicum  est  anima.  Habetautemipsa  anima,quas 
tabernaculum  Domini  dicitur,  lapides  suos,  caemen- 
tum  suum,  etcaetera,  qua3  ad  constructionem  Eccle- 
siee  pertinent,  sicut  ea  in  preecedcnti  sermono  dis- 
posuimus.  Lapides  istus  fabernaculi  sunt  singulae 
virtutes  per  exercitationem  bene  polilse,  et  per  im- 
mobilitatem  contra  vitia  slabiles.  Csementum  est 
charitas,  per  quam  caeterae  virtutes  complectuntur, 
tiniuntur,  sequantur  et  continentur.  Fundamentum 
Christus  est,  sicut  ait  k^Q9Xo\\xs:Fundamentum  aliud 
nemo  ponere  potest  proBter  id  quod  posilumest,  quod 
est  Christus  Jesns  (I  Cor  iii).  Habet  parietes  per 
contemplationem  coclestium  bonorum,  per  quam 

fundamento  suo,  id  est  Christo  a  terrenis  aSbctibus 


elongata  vicinius  inhoeret.  Habet  etiam  tectum  perbo- 
namactionem,per  quamindigentibus  temporaliapro 
seternis  administrat.  Habet  longitudiiiem  per  fidem 
per  quam  cuncta  quae  Deusper  se,  per  angelos,  per    | 
homines  fecit  ab  initio,  vel  facturus  est  usque  in 
finem,  vera  esse  credit.  Habet  altitudinem  per  spem, 
per  quam  erigitur  a  terrenis  ad  coelestia,  a  transi- 
toriis  ad  leterna,  a  visibilibusadinvisibilia,  a  cor- 
poralibus  ad   spiritualia.    Ilabet  latitudinem    pcr 
charitatem,    per   quam   dilatatur    dextrorsum  et 
sinistrorsum,  dextrorsum  ad  amicos  diligcndos  in . 
Deo,  sinistroisum  ad  inimicos  diligendos  propter 
Deum.  Habet  sacrarium,  per  hoc  quod  facta  est 
ad  imaginem  Dei.  Sicut  enim  in  eedificio  Ecclesise, 
sacrario  nihilest  dignius:  sicinanima,  divinaima- 
gine  nihil  est  sanctius,  nihil  nobilius,  aut  excel- 
lentius.  Habet  chorum,  per  hoc  quod  facta  est  ad 
similitudinem  Dei.  Sicut  namque  in  Ecclesia  post 
sacrarium  chorus  primus  invenitur,  sic   in  anima 
postdivinam  imaginem  divina  similitudosublimior 
intelligitur.  Habet  navem  suam  per  sensualitatem ; 
sicuteniminnavi  Ecclesise  consistunt  conjugati,  sic 
in  sensualitate  contincntur  quinque  sensus  corporis 
nostri,  qui  bene  dicuntur  conjugati,  quia  interrenis 
rebus  habent,et  per  excercitationem  cognitionis  pro- 
pagationem,  et  per  experimentum  naturale  delecta- 
tionis  voluptatem.  Habet  atrium  per  carnem,  in  qua 
sunt  quasi  cadavera  mortuorum  originales  fomites 
vitiorum.  Habet  altare  cor  suum,  de  quo  scriptum 
est :  Cor  contritum  ct  humiliatum ,  Dous,  non  despi' 
cies  (Psal.  l.)  Habet  vitreas  fenestras  sensus  spiri- 
tuales,  per  quos  radio  veri  Solis  illustratur,  et  a  ca»- 
citate  ignorantitB  suse  liberalur.  Habet  turrim  no- 
men  Domini  de  qua  scriptum  :  Turris  fortissima  no- 
men  Domini^  ad  eam  confugiet  justus  et  salvabitar 
(Prov.  xvii).  Habet  signa  per  prsedicationem,  per 
quam  ad  cultum  Dei  convocat  elongatos.  Habet  in- 
teriorem  dealbaturam  per  munditiam  cordis,  exte- 
riorem  pcr  munditiam  corporis.  Habet  duodccim 
cereos,   quibus  illuminatur  secundum  doctrinam 
duodecim  apostolorum ,  per  quam  ad  fidem  per  bo- 
nam  operationem  eruditur.  Habet  pontificem  san- 
ctam  Trinitatem.  Circuit  eam  Pater  per  potentiam, 
Filius  per  sapientiam,  Spiritus  sanctus  per  benigni- 
tatem.  Pater  per  potentiam  incutit  timorem,  Filids 
per  sapientiam  confert  cognitionem ,  Spiritus  san- 
ctus  perbenignitatem  confert  consolationom.  Pater 
dicit  :  Ego  feci  coelum  et  terram,  mare  et  omnia 
quae   in  eis  sunt.  Ego  angelis  peccantibus  non  po- 
perci.  Ego  Adam  do  paradiso  projeci.  Ego  primor- 
diale  genus  diluvio  perdidi.  Ego  Sodomam  ct  Go- 
morrham  subverti.  Ego  Pharaonem  cum  exercitu 
suo  submersi.  Ego  populumlsraeliticumpeccantem 
punivi :  Mihi  aperi  ne  sic  faciani  tibi.  Filius  dicit : 
Ego  sum  sapientia  Dei,  qui  ex  ore  Altissimi  prodivi. 
Ego  attingo  a  fine  usque  ad  finem  fortiter.  Ego 
Bum  sermo  Dei  vivus ,  et  efficax ,  et  penetrabiltior 
omni  gladio  ancipiti :  mihi  aperi  ne  forte  non  par- 
cam  tibi.  S{»iritu8  sanctus  dicit ;  Ego  a  Palre  et  Fi- 


905 


SERMONES  CENTUM. 


906 


lio  procedo,  amor  uiriusque,  lapsorum  sublevator,  A  per  terrenorum  aciionem  et  generandi  voluptatem 

circa  ima  subsistit.  Yitavero  continentium  pervir- 
tulumexercilationem,et  bonorum  operum  exhibi- 
tionem  ad  altioi-a  so  subrigit.  Vita  vero  virginum 
per  cordis  puritalem,  et  carnis  integritatem  ad  cob- 
lestia  se  extoUit,  Habet  eedificia  lapidea,  habet  ebur- 
nca.  Lapidea  habet  per  illos  qui  sunt  in  fide  ilrmiy 
eburnea  per  illos  qui  sunt  castitate  nitidi.  Lapis 
namqueperfirmitatem  significat  fidem.  Ebur  vero 
per  natnrae  frigiditatem  significat  castitatem.  Habet 
portas  diversas,  per  quasdiversa)  nationis  et  con- 
versationis  homines  a  se  dudum  remotos  inducit,  et 
cives  suos  et  domesticos  facit.  Habet  portas,  portam 
gregis,  portam  piscium,  portam  veterem,  portam 


dolentium  consolator:  mihi  aperi ;  si  vis  spirituali 
gaudio  laetificari.  Isti  tamen  tres  sicut  sunt  unus 
Deus,  sicsunt Pontifexunus.  SanctificatitaqueTri- 
nitas  Ecclesiam  istam  intus  et  foris.  Intus  ab  in- 
quinamento  spiritus,  foris  ab  inquinamento  carnis. 
Habet  ergo  Ecclesia  ista,  id  est  anima,  lapides  per 
virtutes,  ceementum  per  charitatcm,  fundamentum 
per  Christum,  parietesper  contemplationem,  tectum 
per  bonam  actionem,  longitudmem  perfidem,alti- 
tudinem  per  spem,  latitudinem  per  charitatem,  sa- 
crarium  per  hoc  quod  facta  est  ad  imaginem  Dei, 
chorum  per  hoc  quod  facta  est  ad  Dei  similitudi- 
nem,  navem  per  sensualitatem,  atrium  per  carncm. 


altare  percorcontritum.  Habetet  vitreas  fenestras -j  vallis,  portam   stercoris,  portam  fontis,   portam 


per  sensus  spirituales,  turrim  per  nomen,  signa  per 
prsedicationcm,  interiorem  dealbaturam  per  mundi- 
tiam  cordis,  exteriorem  per  munditiam  corporis, 
duodecimcereos  perduodecim  apostolorum  doctri- 
natn:  Pontifex  ejus  est  Trinitas  sancta.  Coneturigi- 
tur,  fratres  charissimi^  unusquisque  vestrum,  co  • 
netur,  inquam,  ut,  secundum  ea  quoe  supra  dicta 
sunt,  tabernaculum  Dei  fiat,  ut  in  ipso  digneturDeus 
hnbitare.  Magnus  estenim  honor,  magna  securitas, 
magna  gloria  Deum  in  se  habere  habitatorem.  Pro- 
videndum  itaque  nobis  summopere  est,  ut  tales  si- 
musintusetforis,  intusperfidem,  foris  per  bonam 
operationem,  ut  Dominus  majestatis  ad  nos  venirc, 
et  apud  nos  dignetur  facere  mansionem.  Sed  quia 


aquarum,  portam  equorum,  portam  judicialem. 
Quarum  mysticam  significationem  vobis  breviter, 
prout  Dominus  dedit,  adnotabo.  Porta  gregis  erat 
illa,  ubi  erat  Probatica  piscina,  id  est  ovilis  pisci- 
na,  quia  ibi  abluebantur  carnes  oviumi  quoe  in  sa- 
crificio  ponebantur.  Porta  vero  gregis,  eo  quod 
ovis  innocens  animal  est,  significat  innocentiam. 
Per  hanc  itaque  portam  inducuntur  nocentes  et 
fiunt  innocentes :  nocentes  pcr  cu]pam,  innocentes 
per  justitiam.  Per  culpam  foris,  per  justitiam  intus. 
Foris  lupi,  intus  oves.  Lupi  per  rapacitatem,  oves 
per  simplicitatem.  0  quam  bona  porta,  in  qua  talia 
fecit  dextera  Excelsi  1  Porta  piscium  vocabatur 
porla  illa,  per  quam  pisces  de  mari  veniente  info' 


tales  sine  cjus  gratia  esse  non  possumus,  ipsam  in-  q  rebantur.  Porta  ista  significat  poenitentiami  quss 


cessanter  necesso  est  ut  imploremus.  Ipse  namque 
dabitgratiam,etnon  solumgratiam,  sedet  gloriam: 
gratiaminvia,  gloriamin  patria;  gratiam  in  mun- 
do,  gloriam  in  coolo,  gratiam  in  prsesenti,  gloriam 
in  futuro ;  gratiam  in  itinere,  gloriam  in  perven- 
tione ;  gratiam  in  tempore,  gloriam  in  aeternitate  ; 
grataminjustificatione,  gloriamin  beatitudine,  gra- 
tiam  in  merito,gIoriaminmeritipr6emio,inquavivit 
et  regnat  per  omnia  saecula  sseculorum.  Amen. 

SERMO  III. 

De  Dedicatione  Ecclesiuo  anagogice, 

Laudaj  Jerusalew,  Dominum  {PsaL  cxlvii).  Jeru- 

salem  civitas  sancta,  et  civitas  Sancti,  sancta  Ec- 

clesiaest,  quae  sicut  civifas  sedificatur,  etasdificata 


quasi  unam  columnam  habet  hinc  per  compunctio- 
nem  cordis,  alteram  inde  per  confessionem  oris ;  te- 
ctum  vero  desuper  satisfactionem  operis.Per  istam 
vero  invehunturinquietudine  sseculi  praesentis  agi- 
tati,  sale  scilicet  amaricati,  fetore  corrupti,  undosi- 
tate  elati,  squammis  veteris  hominis  hispidi,  coeno 
carnalis  dclectationis  polluti,  a  luce  veri  Solis  alie- 
ni,  rete  beati  Petri  vel  ejus  vicem  agentium  de  fluc<- 
tibus  mundanis  educti,  et  in  sanctam  Jerusalem,  id 
est  Ecclesiam,squammis  peccatorum  detractis,  indu- 
cti.  Sunt  tamen  quidam,  qui,  ad  similitudinem  an- 
guillarum,  pelle^veteris  hominis  se  stringentes,  iuto 
vitiorum  inhserentes,  vel  saepe  vel  semper  reto  Do« 
minicum  efTugiunt,  et  sursum  ad  lucem  veritatis 


diversis  ornamentis  ornatur.  Habet  hsec  civitas  san-  D  non  veniunt,  ut  ibi  mortificentur  sibi,  vivificentur' 


cta,  id  est  Ecclesia,  lapides  suos,  murum  suum,  tur- 
res  suas,  sedificia  sua,  portas  suas.  Habet  lapides, 
scilicet  fideles,  qui  sicut  per  ceementum  lapis  jun- 
giturlapidi,  sic  per  charitatem  junguntur  sibi.  Ha- 
bet  murum  per  munimem  virtutum,  quibus  ipsa  con- 
tra  vitia  firmatur,  ne  vitia  irruentia  auferant  ilh 
spiritualia  bona.  Habet  turres  per  illos  qui  sunt  in 
contemplatione  sublimes.  Quasi  namque  turrcs  in 
sancta  Ecclesia  levantur,  dum  perfecti  quique,  reli- 
ctis  terrenis,  ad  coelestia  per  contemplationem  subli- 
mantur.  Habct  sedificia  minora,  habet  majora,  ha- 
bot  maxiroa.  Minora  habet  sedificia  per  vitam  con- 
jugalorum,  majora  per  vitamcontinentium,  maxima 
per  vitam  virginum.  Vita  namquo  conjugatorum 

Patrol.  CLXXYII, 


que  et  vivant  Deo.  Porta  votus  charitas  est.  Sicut 
scriptum  est:  Charissimi,  non  mandatum  novum 
scribo  vobiSj  sed  mandatum  vetuSj  quodbabuislisab 
initio  (I  Joan.  ii).  Per  hanc  portam  intrant,  qui  se 
de  amore  sseculi  transferunt  ad  amorem  Dei.  Per 
hanc  intravit  beata  Maria  Magdalene,  quae  post  tot 
et  lanta  carnis  scandala  facta  est  cx  lebete  phiala, 
de  vase  contumeliae  in  vas  translata  glorise.  Porta 
vallis,  quao  crat  contra  vallem  Josaphat,  significat 
humilitatem.  Pcrhanc  intranl  illi,  qui  de  superbia 
diaboli  rcdeunt  ad  humilitatem  Christi.  Foris  subli- 
mes,  intus  humiles.  Foris  similes  cedro,  intus  hys- 
sopo :  cedro  per  elationem,  hyssopo  per  humilita« 
tem,  Per  elationem  aversi,  per  humilitatem  coQ'* 

89 


907 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


908 


versi,  id  est  a  Deo  aversi  ad  Deum  conversi.  Porla 
stercoris,  quae  erat  in  inferiori  parte  civitatis,  per 
quam  purgationes  eliminabantur,  significat  excom- 
municationem.  Per  hanc  non  inducuntur,  sed  eji- 
ciuntur  profani,  qui  sunt  slercora  per  culpam  et 
projiciunturpervindictam;  stercora  proprio  facto, 
projiciunlurverbo  divino.Non  enimdecet  ut  accu- 
bet  hsedus  cum  agno,  peccator  cum  justo,  immun- 
dus  cum  mundo,  adulter  cum  Christo,  ne  forte  ju- 
8lus,provocatusexemplopeccatoris;extendatadini- 
quitatem  manus  suas.  Porta  fontis  dicta  est,  quia 
erat  contra  fontem  Siloe.  Siloe  interpretatur  mis- 
sus,  et  significat  Christum,  quem  misit  Pater  ad  sa- 
lutem  gencris  humani.  0  quam  bonus  fons  1  Fons 
iste  sapientia)  Verbum  Dei  in  oxcelsis,  cujusrivulo 
potantur  silibundi,  satiantur  famelici,  revocantur 
abjecti,  sanantur  segroti,  reconcilianlur  inimici,  li- 
berantur  captivi,  justificantur  impii,  beatificantur 
miseri.  Porta  ergo  Siloe  fides  est  Christi.  Qui  extra 
hanc  portam  sunt,  sunt  infideles ,  qui  intra  sunt, 
Bunt  fideles.  Infideles  membra  diaboli,  fideles  mem- 
bra  Christi.  Membra  diaboli,  diabolounita,  cumdia- 
bolo  damnanda  :  unita  per  culpam,  damnanda  per 
poenam.  Membra  Christi  Christo  unita  per  fidem, 
cum  Christo  beatificando  per  gloriam.  Porta  aqua- 
rum  signiflcat  compunctionem.  Qui  hanc  ingrediun- 
tur,  in  hac  abluuntur.  Extra  hanc  sordidi,  infra 
hancmundi ;  extra  nigri,  intra  candidi ;  extra  haedi, 
intraagni.Porta  equorumsignificatvitiorum  refre- 
nationem.  Qui  per  hanc  ingrediuntur,  cohibent 
frcno  tempcrantia)  impetum  irae,  hiatum  avaritiae, 
voracitatem  gulse,  fluxum  luxurise.  Porta  judicialis 
significat  discretionem.  Pcr  hanc  qui  ingrediuntur, 
discemunt  inter  sanctum  et  profanum,  mundum  et 
immundum,  verum  ct  fulsum,  bonum  et  malum, 
justitiam  et  culpam,  veritatem  et  mendacium,  ho- 
neslum  et  inhonestum.  Ilabetitaque  sanctaEcclesia 
murum  per  munimem  virtutum,  turres  per  illos  qui 
sunt  in  contemplatione  sublimes,diversa  aediflciaper 
diversa  bene  viventium  merita,  portas  diversas  per 
diversas  gratiseccBlestis  operationes,portamgregis 
per  innocentiam,  portam  piscium  per  poenitentiam, 
portam  veterem  per  charitatem,  portam  vallis  per 
humilitatem,  portam  stercoris  per  excommunicatio- 
nem,  portam  fontisper  fidem,  Jportam  aquarum  per 
compunctionem,  portam  equorum  pervitiorumrc- 
frenalionem,  portam  judicialem  per  discretionem. 
Beati  qui  ingrediunlur  per  portas  islas.  Studcamus, 
fratrcs  charissimi,  studeamus  tam  gloriosae  civila- 
lis  cives  esse,  ct  in  ipsa  Domino  Deo  nostro  sacri- 
ficium  laudis  immolare,  ofTerentes  illi  vitulos  la- 
biorum  nostrorum,  qui  vivit  et  regnat  per  omnia 
ssecula  sa^culorum.  Amen. 

SERMO  IV. 

In  nalivilate  bcaUB  Marioe, 

Ave,  marisstclla,  Praesen8  88eculum,fratrescha- 
Hssimi,  mare  est.  Ad  similitudinem  namque  maris 
fetef;  tumet,   falsum  est,  et  instabile.  Fetet  per 


A.  luxuriam,  tumet  per  superbiam,  instabile  est  per 
curiositatem.  Oportet  itaque,  fratres  charissimi,  ha- 
bere  navem,  et  ea  quse  ad  navem  pertinenty  si  tam 
periculosum  mare  sine  periculo  transire  volumas. 
Oportet  nos  habere  navem,  malum,  velum,  et  duo 
ligna  inter  quse  velum  extenditur,  superias  et  infe- 
rius  cherucum  quem  gallum  ventum  observantem 
vocare  possumus.  Debemus  habere  chordas,remos, 
gubernaculum,anchoram,escam  nobis  necessariam. 
Rete  etiam  habeamus,  utaliquem  piscem  extrahere 
valeamus.  Videte  quid  ista  significent.  Navissigni- 
ficat  fidem,  quse  in  Abraham,  qui  fuit  prima  cre- 
dendi  via,quasiin  unoligno  initium  cepit;  etadhuc 
in  Isaac  et  Jacob  satisaucfafuit.  Coepit  autem  post- 
modum  dilatari  navis  ista  secundum  propagationem 

^  decem  tribuum.  Numerus  credentiumquanto  magis 
crevit,tantomagisnavemfideidilatavit.  Deinde  post 
transitum  maris  Rubri  suscipientibusfiliis  Israelle- 
gem  Dei,  et  in  ipsis  in  terra  promissionis  postmodam 
multiplicatis  amplius  est  dilatata.  Deinde  veniente 
Christo,  ctipso  progenerehumano  passo,etin  omni 
terra  sono  apostolicse  proedicationis  audito  postquam 
plenitudo  gentium  intrare  coepit,  multum  nav^m  is- 
tam  dilatavit.  In  tempore  autem  Antichristi,  refri- 
gescente  charitate  multorum,  falsis  fidelibus  exclu- 
sis,  rupsus  in  altum  reducetur  et  constiingetur,  et 
sicut  in  Adam  in  prora  fidei  fuit  primum  lignum, 
sic  ultimus  justus  in  puppi  ejus  erituUimum  lignum. 
Sane  quicunque  ab  initio  mare  prsesentis  ssecuU 

p  salubriter  transfretaverunt,quicunquepericalaejas 
evaserunt,  quicunque  ad  portum  salutis  pervene- 
runt,  omnes  navi  fidei  navigaverunt,  et  transierunt. 
Fide  gratiorem  hostiam  Abel  obtulit  Deo  quam 
Cain,  per  quam  testimonium  consecutus  est  esse 
justus,  et  per  illam  defunctus  adhuc  loquitur.  Fide 
Henoch  placuit  Deo,  et  translatus  est.  Fide  Noe 
aptavit  arcam  in  salutcm  domus  suse.  Fide  qui  vo- 
catus  est  Abraham  obedivit  exire  in  locum  quem 
accepturus  erat.  Fide  Sara  steriUs  acceplt  virtutem 
conceptionis.Fidelsaacsingulosfiliorumbenedixit. 
Fide  Jpseph  moriens  de  reversione  in  terram  pro- 
missionis  flliorum  Israel  memoratus  est,  et  de  ossi- 
bus  suis  illuc  asportandis  mandavit.  Fide  Moyses 
natus  occultatus  est.  Fide  se  filium  filiae  Pharaonis 

T%  negavit.  Fide  Pascha  celebravit.  Fide  fiUi  Israel 
mare  Rubrum  transierunt.  Fide  muri  Jericho  cor- 
ruerunt.  Etquidadhucdicam?  Deficiet  enim  meri- 
dies  narrantem  de  sanctis  antiquis,  qui  per  fidem 
vicerunt  regna,  opcrati  sunt  justitiam,  adepti  sunt 
repromissiones.  Quorum  alii  obturaverunt  ora  leo- 
num  ut  Daniel.  Alii  exstinxerunt  impetum  ignis  ut 
tres  pueri ;  convaluerunt  de  infirmitate,  ut  Job, 
Ezechias ;  fortes  facti  sunt  in  bello,  ut  Josue,  Judas 
Machabseus ;  acceperunt  mulieres  de  resurrectione 
mortuos  suos,  ut  per  Eliam,  et  per  Eliseum.  Alii 
distenti  sunt,  non  suscipientes  a  morte  temporaU 
per  transgressionemlegis  redemptionero,  sicut  sep- 
tem  fratres  qui  in  libro  Machabseorum  passi  legun- 
tur.  Alii  lapidaU  sunt  ut  Jeremias  in  iCgypto, 


909 


SERMONES  CENTUM. 


910 


Ezechiel  in  Babylonne ;  secti  sunt ,  ut  Isaias ;  in  A 
occisione   gladii  mortui  sunt,  ut   Urias,  Josias, 
circuierunt  in  malotis ,  ut  Elias ,  ct  alii  eremicolee 
{Hebr,  xi,  4-38). 

Et  ii  omnes,  et  multi  alii  fide  pericula  prsesentis 
sseculi  transierunty  eo  quod  testimonio  fldei  probati 
inventi  sunt.  Istius  navis  tabulse  sunt  sacrse  Scri- 
pturse  sententisB  :  et  ad  ejus  fabricationem  alias 
tabulas  nobis  tradit  Vetus  Testamentum.  Alias 
Novum.  (^aviy  quibus  istse  tabul»  compinguntur,  id 
est,  sententise  conjunguntur,  auctoritates  sunt  san- 
ctorum,  quibus  concordant  ea  quse  continentur  in 
serie  duorum  Testamentorum.  Istse  tabuloe  excidun- 
tur  per  lectionem,  dolantur  per  meditationem.  Ma- 
lus  y  qui  in  altum  dirigitur,  signiflcat  spem,  per  r% 
quam  levamur  ad  coeleslia  quoerenda  et  sapienda. 
Sicut  scriptum  est :  Quo)  sursam  sunl  qusente,  non 
qum  superterram;  qusesursum  sunl  sapite,  ubi  Chri- 
stns  est  in  doxtera  Dei  Patris  {Coloss.  iii).  Velutn 
charitas  est,  quse  exicnditur,  antorsum,  dextorsum, 
sinistrorsum;  Antorsum  per  desiderium  futurorum; 
dextorsum  per  dilectionem  amicorum,  sinistrorsum 
per  dilectionem  inimicorum.  Duo  ligna  superius  et 
inferius  signiflcant,  rationem  et  sensualitatem  :  ra- 
tionem  superius,  inferius  sensualitatem.  Debet  cha- 
ritas  superius  firmari  per  vationem,  et  immobiliter 
feneri ;  inferius  vero  per  sensualitatem  non  solum 
teneri,  sed  et  moveri,  quia  per  eam  debet  in  bona 
actione  exerceri.  Hic  etiam  flt  in  navi  materiali,  quia 
lignum  superius  non  movelur,  et  lignum  inferius  C 
movetur.  Galliculus,  signiflcat  discretionem  spiri- 
tuum.  Ad  hoc  enim  galliculus,  vel  aliud  aliquid  vice 
ejus  malo  superponitur,  ut  eo  quis  ventus  velunde 
spiret  discernatur.  De  hoc  itaque  gallo,  id  est  spiri- 
tuum  probatione  scriptum  est  :  Prnbate  spirilus 
utrum  exDeo  sint  (/  Joan.  iv).  Et  itom.  Alii  dalur 
discretio  spirituum  {I  Cor,  xii)  Chordae  sunt  virtutes, 
humilitas,  patientia,  compassio,  modestia,  castitas, 
continentia,  constantia,  mansuetudo,  bonitaS;  pru- 
dentia,  fortitudo,  justitia,temperantia.  Istae  chordoe, 
id  est  virtutes  per  cxercitationem  debcnt  semper 
extendi  ut  per  eam  nostra)  epei  malus  possit  flrma- 
ri.  Nullum  enimmalus  spei  potesthabere  firmamen- 
tum,  si  exercitationem  contingat  deesse  virtutum. 
Sequuntur  remi,  qui  de  naviemittunturet  inaquas 
demittuntur,  per  quosbona  opcrasigniflcantur,quae  D 
de  flde  procedunt,  et  in  aquas,  id  ost  in  proximos, 
se  extendunt.  Aquaeenim  sunt  populi,quioriuntur 
per  nativitatem,  fluunt  per  mortalitatemy  eteffluunt 
per  morlem.  Debemus  autem  habere  remos  istos 
non  solum  a  dextris,  ut  bona  faciamus  his  qui  nobis 
bene  faciunt  tantum,  sed  etiam  a  sinistris,  utbenefa- 
ciamus  et  his  qui  nobis  malefaciunt,  sicut  scriptum 
est :  Benefacite  his  qui  vos  oderunt  {Matth.  v) :  et : 
Si  esurierit  inimicus  tuSj  ciba  illum.  Si  sitit^  potum 
da  illi  (Rom.  xii).  Gubernaculum  quo  navisdirigitur, 
signiflc^t  discretionem,  quae  nos  in  directum  ducit, 
ne  vel  a  dextris  dissolvamur  per  prospera ,  vel  a 
Binistris  frangamur  per  adversa.  Anchora  nostra 


humilitas  est,  quoB  ad  ima  demittitur,  per  quam 
navis  nostra  stabilitur,ne  forte,  flante  vento,diaboli* 
carum  suggestionum^et  turbante  mare^cogitationum 
nostrarum  navis  nostra  concutiatur  et  inprofundum 
demergatur.  Debet  ergo  navis  fldei  nostree  per humi- 
litatem  flrmari  et  stabiliri,  ut  in  tempore  tantationis 
habeat  flrmum  statum,  quamvis  habere  non  possit 
liberum  cursum.  Escam  habere  debemus  per  Scri- 
pturarumlectionem.  Islamescamnon  appetunt  mali, 
sicut  scriptum  est  :  Omnem  escam  abominata  est 
anima  eorum,  et  appropinquaverunt  usquead  portas 
mortis  (Psal.  cvi).  Isla  bonis  tribuitur,  sicut  scri- 
ptum  est  :  Misit  verbum  suum,  et  sanavit  eos^  et 
eripuit  eos  de  interitionibus  eorum  (Psal  cvi).  Rete 
signiflcat  prsedicationem.  Istud  rete  debemus  sine 
cessatione  exercere,  et  eo  hominesprsesentis  seeculi 
fluctibus  submersos  extrahere,  et^squamispeccato* 
rumdetractisy  DominonostroJesuChristoprsepara- 
re.  Debemus  quoque,  more  nautarum,  celeusma  can- 
tare  per  divinae  laudis  modulationemySicut  Psalmista 
di\i\  Denedicam  Dominum  in  omni  tempore.  semper 
laus  ejus  in  ore  meo{Psal.  xxxiii).  Post  hsec  omnia 
necessarius  est  nobis  ventus,  qui  signiflcat  SpirituB 
sancti  aspirationem,  ut  per  ipsam  dirigamus  ad 
portum  quietis,  ad  medicum  salutis,  ad  terram  pro- 
missionis,  ad  domum  seternitatis.  Debemus  igitur» 
fratres  charissimi,  habere  navem  per  fldemi  malum 
per  spem,  velum  per  charitatem,  galliculum  per 
probationem  spirituum,  chordas  perexercitationem 
virtutum,  remos  per  exhibitionem  bonorum  operumi 
gubernaculum  per  discretionem,  anchoramper  hu-* 
militatem,escamper  Scripturarum  meditationem  et 
lectionem,  rete  per  prfledicationem,  et  celeusma 
debemus  cantare  per  laudis  Dei  jubilationem.  Do-> 
minus  autem  dabit  ventum  per  sui  spiritus  aspira* 
tioncm.  Omne  enim  datum,  optimum,  et  omne  donum 
perfectum  desursum  est,  descendens  a  Patre  lumi-* 
num  {Jac.  i).Lumina  sunt  dona;  Paterluminum  ac-* 
tor,  largitor,  et  distributor  donorum.  Donum  opti** 
mum  signiflcatdonanaturse/donumperfectum  stgni^* 
flcat  dona  gratise.  Ipse  itaque  dabit  nobis  ventum 
prosperum,  id  est  Spiritumsanctum,  qui  nobis  dedit 
csetera  bona  :  sive  illaqueesuntpernaturam,  sive  illa 
quse  sunt  nobis  dataper  gratiam.  Ut  autem,  fratres 
charissimi,  mare  istudsalubriter  transeamus,  maris 
stellam,  idestbeatam  Mariamscepissimo  salutemus, 
et  salutantes  invocemus  dicentes:i4  ve^  maris  Stella, 
More  quoque  nautarum,  fundamus  scmperpreces  ad 
beatam  Mariam,  et  ad  ejus  fllium.  Mulla  sunt  enim 
impedimenta  nostra  sicut  egregius  versiflcator  testa* 
tus  est,  dicens. 

Swvit  mare^  fremunt  venti 
Fluctus  surgunt  iurbulenti, 
Navis  currit,  sed  currenti 

Tot  occurunt  obvia. 

Hinc  syrense  voluptatis 
DracOf  canes,  cum  piratis 
Mortem  pene  despcratis, 

Hwc  intentant  omnia. 

Post  abyssoSf  nunc  ad  cwlum 
Furens  unda  feri  i^lM&^bxax^ 


911 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


912 


Nulat  matuSf  fluit  velum; 
Naufeo  cessat  opera, 

Contahescit  in  his  malis 
Homo  noster  animaJis : 
Tu  nos  mater  spiritalis, 

Pereuntes  Jihera. 

JcsUy  sacri  ventris  fructus 
Nohis  inter  mundi  fluctuSy 
Sic  via^  duXj  et  conductus  : 

Liher  ad  CwJestia. 

Tene  clavum,  rege  navem\ 
Tu,  proceJJam  sedans  gravem, 
Portum  nohis  det  suavem 

Pro  iua  potentia, 

Ex  te  natus  nohis  datus^ 
Qui  IJeus  rcgnat  heatus, 

Per  immcnsa  sascula.  Amen, 

SERMO  V. 

In  adventu  Domini. 

Paratus  esto,  Israel,  in  occursum  Domini,  quo- 
niam  venil.  Sieut  sacer  est  omnis,  fratres  charis- 
simi,locus,inquantum  est  locus:sic  sacrum  est  omne 
tempus,  inquantum  est  tempus.  Dicimus  tamen  ali- 
quando  respectu  alterius  loci :  Bonus  aut  malus  est 
iste  locus;  et  respectu  alterius  temporis :  Aonum  aut 
malum  est  illud  tempus;  quamvis  proptcr  locum  et 
tempus  non  dicimus  hoec  vel  illa,  sedpropterloco  et 
tcmpori  accidenlia.  Sicut  igilur  alius  locus  dicitur 
minus  sacer  propter  perpetratam  culpam,  et  alius 
magis  sacor  propter  operantem  inibi  gratiam  :  sic 
aliquod  tcmpus  minus  sacrum  dicitur  propter  factam 
in  ipso  aliquam  iniquilatem,  et  aliquod  magis  sa- 
erum  nominatur  propter  aliquam  in  ipso  exercen- 
dam  religionem.  Omne  tamen  sacrum  est  tempus  in- 
quantum  est  tempus,  et  omnis  locus  sacer  est  in- 
quantum  est  locus.  Est  itaque,  fratres,  modo  tempus 
ndvcntus  Dominici,  in  quo  debemus  por  aliquam 
spiritualem  religionem  prajparari.  Tompus  est,  in 
quo  venit  Deus  homo  ad  hominem  pro  homine  redi- 
mendo,  liberando,  justificando,  boatiflcando  :  Redi- 
mendo  de  culpa,  liberando  do  ptBna,  justificando 
per  gratiam,  beatificando  per  gloriam.  In  hoc  itaque 
tam  sacro  tempore  debemus  in  bono  propensius 
exerceri,  ut per  ejus  gratiam  mereamur  abundantius 
visitari.  Certe  si  rex  dignaretur  ad  nos  venire,  et 
nobiscum  facere  mansionem,  diligenter  et  nos  ,  et 
nostra  in  ejus  susceptionem  proepararemus. 

Studeamus  ergo,  fratres,  quiadhucforis  forsitan 
servilibus  operibusdeservimus,  studeamus  domum 
cordis  nostriintrare,  fenestras  ejusaperire,  quid  ibi 
deceat,  et  quid  non  deceat  inspicere,  telas  aranca- 
rum  deponere,  scopis  aream  mundare,  lutum  et 
paleam  cjicero,  junco  recenti ,  herbis  odoriferis, 
floribus  rcdolcnlibusmundatam  tegere,  corlinis  va- 
riis  parietes  ornare,  festivis  vestibus  nos  induere, 
solemne  convivium  instaurare ,  el  jucundis  deinde 
cantibus  in  occursum  ejus  exsuUare.  Si  extra  nos 
fuimus  servilibus  operibus,  id  est  peccatis  intenti, 
reverlamur  ad  cor  nostrum,  sicut  propheta  docet 
dicens  :  liedite,  prsuvaricatores  ad  cor{Isa,^  lxiv). 
Fencstrco  hujus  domus  sunt  sensus  spirituales,  per 


B 


A  quos  divina  cognitio  nobis  irradiat,  et  penetralia 
nostroe  mentis  illustrat.  Has  fenestras  per  dillig^n- 
tem  circumspectionem  aperiamus,  ut  quid  ibi  sit 
bonum,  quid  malum  discernamus :  bonum  custodia- 
mus,  malumejiciamus.  Aranearumtelse,  qusetenues 
sunt,  et  in  altum  pendent,  mentis  humance  designant 
elationem.  Alius  elevatur  propter  nobilitatem  ge- 
neris,  aliuspropter  florem  pulchritudinis,  alius  pro- 
pter  robur  fortitudinis,  alius  propter  cumulum  pos- 
sessionis,  alius  propter  fastum  potestatis,  alius 
propter  majorem  sibi  collatam  prserogativamgratiflD 
coelestis.  Sed  quisquis  superbit,  quasi  telas  aranea- 
rum  inanes  in  altum  texit.  Deponamus,  fratres,  has 
telas  per  elationis  depressionem,  sicut  Apostolus 
proecipit,  dicens  : NoJi  aJtum sapere,  sed  time(Rom. 
ii)  Mundemus  quoqueaream  cordis  nostri,  ejicien- 
tes  paleam  et  lutum.  Lutum  inquinat,  palea  trans- 
volat.  Ideo  lutum  significat  immunditiam,  palea 
vanam  gloriam.  Eljiciamus  hoc  et  illam  per  cordis 
compunctionem,  et  oris  confessionem. 

Denique  quasi  quodam  junco  tegamus  aream  cor- 
dis  per  satisfactionem  poenitentise,  ne  quid  transac- 
to;  terrenoe  et  carnali  vita;  in  nobis  appareat,  sicut 
David  dicit:  Beati  quorumremissw  suntiniqmtates^ 
et  quorum  tccta  sunt  peccata  (Psal,  xxxi).  Herbas 
quoque  odoriferas,  et  ilores  redolentes  habeamus 
per  bonani  opinionem,  utcum  Apostolo  dicere  pos- 
simus:  Christi  honus odor sumus Deo  in  omDiloco 
(II  Cor.  ii).  Varia)  corlinse  sunt  viHutes  diverscB. 

Q  Ilas  extendere  debemus  per  virtutum  exercitatio- 
nem.  Cortina  alia  viridis ,  alia  hyacinthina ,  alia 
crocea,  alianigra,  alia  rubra,alia  candida.  Viridis 
significatfidem,  quia  sicut  in  rebus  de  terra  nascen- 
tibus  virorprimumsensuioccurrit,itafides  omnium 
virtutum  prima  consistit.  Prima  dico  ordine  non 
dignitale.  Omnes  enim  virtutcs  charitas  dignitate 
prsecedit,  sine  qua  caeterce  nihil  prosunt.  Hyacin- 
thina  spem  coelestium  designat,  eo  quod  colorem 
c(eli  et  aeris  purioris  in  se  demonstrat.  Per  corcei 
coloris  cortinam  charitas  figuratur,  eo  quod  croceus 
color  flammam  imitatur.  Cortina  nigra  humilitatem 
insinuat,  quae  sibi  nigredinem  peccatorum  Suorum 
semper  repraesentat;  rubra  patientiam,  quse  non- 
nunquam  rubescit  sanguine    passionis ;   candida 

D  designat  munditiam,  quse  semper  sine  sorde  can- 
descit.  Cultiores  vestes  ,  fratres ,  bona  designant 
opera.  Sicut  namque  pulchrae  vestes  homines  forts 
coram  hominibus  decorant,  sic  bona  opera  sanctum 
et  justum  praedicant  et  commendant.  Nihil  ergo  his 
vestibus  circa  nos  gloriosius,  nihil  pretiosius,  nihii 
laudabilius,  nihil  utilius.  Istis  studeamus  indui,  si 
in  occursu  Domini  volumus  esse  gloriosi.  Cibum 
debemus  prseparare  perfrequentiorem  etsolertiorem 
sacrse  Scripturse  lectionem  et  meditationem.  Per 
hunc  cibum  anima  roboratur,  per  hunc  impingua- 
tur,  per  hunc  in  bono  opere  vires  accipit,  et  illas 
ad  perfectum  sine  defectu  perducit.  Sed  et  cantibus 
jucunditatem  cordisinejus  adventudemonstrare  de- 
bemu6,sicutscriptumest:B^/70c/ici/0.  geates^  D^um 


913 


SERMONES  CENTUM 


914 


nostrum^  et  auditam  facite  vocem  laudis  ejus  {PsaL  A  istos,inquam,floresillahabebalelredolebatquando 

dicebat :  ClirisU  bonus  odor  sumusDco  in  omniloco. 
(II  Cor.  ii).  De  his  floribus  scriptum  est :  Melius  est 
nomenbonum,  quamunguentapretiosa{EccIe,  vii). 
De  malis  autem :  Nomen  impiorum  pulrescet  (Prov. 
x).  Habet  quoque  fructum  lignum  istud,  habet  fru- 
ctum  extra,  fructum  intra,  fructum  supra.  Intra  in 
animo,  extra  coram  proximo,  supra  in  Deo.  In 
animo  per  bonam  conscientiam,  coram  proximo 
per  doctrinam,  in  Deo  per  gloriam.  Habet  igitur 
lignum  islud,  justus  videlicet  secus  salularium  de- 
cursus  aquarum  plantatus  radicem  per  fidem,  sti- 
pitem  per  spem,  ramos  per  charitatem,  medullam 
per  intentionem,  corticem  per  conversationis  spe- 
Sacra  Scriptura,  laudem  decantans  justi  in  capite  o  ciem,  folia  per  bonam  actionem,  flores  por  bonam 


LXV). 

Curemus  ergo,curemus  fenestras  hujus  domus  ape- 

rire  per  mentis  circumspectionem,  telas  aranearum 

deponere  per  elationis  depressionem,  aream  scopare 

per  criminis  confessionem,  junco  tegere  per  poeni- 

tentise  satisfactionem,  cortinas  per  parictes  exten- 

dere  per  exercitationemvirtutum,  protiosis  vestibus 

indui  per  exhibitionem  bonorum  operum,  escas  prao- 

parare  per  sacrse  Scripturse  lectionem  et  meditatio- 

nem,  cantu  psallere  per  divinse  laudis  decantationem. 

Talilercuremus  praeparari  in  occursum  Domini,  ut 

mereamur  ab  illo  visitari,  qui  vivit  et  regnat  Deus. 

SERMO  VI. 
In  festo  cujuslibet  sancti. 


libri,  de  ipso  dicit :  Erit  tanquam  lignum  quodplau' 
tatum  est  secus  decursus  aquarum,  quod  fructum 
suum  dabit  in  tempore  suo  {Psal.  i).  Qusorenduin  est 
nobis,  fi*atres  charissimi,  quse  sunt  istaeaquae,  quis 
decursus  aquarum,  quas  radix  ligni,  quis  stipes,  qui 
rami,  quis  cortex,  quse  medulla,  quae  folia,  qui  flo- 
res,  qui  fructus.  Aquoe  istoe  dona  sunt  gratise,  qui- 
bus  Deus  justum  irrigat,  ut  crescat,  etfructum  fa- 
ciat.  Decursus  aquarum  vices  sunt  aspirationum. 
Scriplum  est  enim :  Spiritus  ubi  vult  spirat^  et  nes- 
cis  unde  veniat  et  quo  vadat  {Joan»  iii).  Affluit 
nobisitaqueSpiritus  sanctus  et  defluit,  accedit  etrc- 
cedit.  Affluit  ad  nostram  jusliflcationem,  defluitad 
noslram  humiliationem.  Accedit  ut  crescamus,  re- 


opinionem;  fructum,  sicut  superius  diclum  est, 
inlus  per  conscientiam,  foris  per  doclrinam,  supra 
per  gloriam.  Talis  fuit,  fratres  charissimi,  justus 
iste.  Beatus  enim  hic  cujus  hodie  feslacelebramus, 
cujus  virtutes  recilamus,  cujus  sanctitatem  com- 
mendamus,  cujus  sufl*rogiumimploramus,  illumina- 
murverbo,  formamuroxemplo,munimurpatrocinio. 
Tales  esse,  fralres,  laboremus,  ct  imitemur  Patrem 
filii,  magistrum  discipuli,  dominum  servi,  militos 
ducis,  oves  pastoris.  Sed  quia  noslris  viribus  talia 
facere  nonvalemus,  Dominum  exoremus  quiomni^ 
bus  dat  afflucnter  et  non  improperat  {Jac.  i),  ut 
fluminc  sapienliae  suae,  cujus  impctus  hctificat  civi- 
tatcm  cjus  {Psal.  xlvii),  nostri  cordis  ariditatem 


cedit  ne  superbiamus;  ut  crescamus  virtule,  ne  C  "'*'^^^^®  ^^0"^^^"^»  "^  ^"^°^  ^^  ^^^^''^  "^®'^*^^  nostrae 


superbiamusdevirtuteproptergratiamabundantem. 
Fons  Ghristus,  flumina  dona,  quibus  justus  vege- 
tatur,  augmentatur,  consummaturperperfectionem. 
Radix  arboris  hujus  est  fidcs,   quae  est  origo  et 
fundamentum  aliarum  virtutum,  et  radix  bonorum 
operum.  Per  istam  radicem  justus  in  Deo  planlatur, 
sine  qua   nullum  fructum    bonum  profert.   Sicut 
Apostolusait:  Sinefidc  enimimpossibile  cstplaccro 
Deo  (Ilebr.  11).  0  quam  bonaradixista,  quam  sumit 
initium  boni,  vita  justi.  Stipes  designat  spem  su- 
pernorum  bonorum,   per  quam  erigimur  et  robo- 
ramuratransitoriisad  leterna  conscendentes.  Rami 
charitatem  insiuuant,    quue  sursum  erigitur  per 
dilectionem  Dei,  et  in  latum  extenditur  per  dilec- 
tionem  proximi.  Medulla;  quae  intrinsecus  latet  oc-  D 
cultam  significat  corilis  intentionem ;  cortex  qui 
patet,  manifestam  bonn}  conversationissuporficiem. 
Intentio  cordis  ad  solam  spectat  conscientiam ;  su- 
perficies    vero   convcrsationis   eliam   ad   famam. 
Istam  judicat  solus  Deiis,  illam  cliam  proximus. 
Proplerea  isla  prodest  lantum  tibi,  illa  vero  pro- 
desso  potcst  el  nUcri,  si   te  tamen  velit  imitari. 
Folia  quibus  vestitur  significant  bonam  actionem, 
per   quam  juslus   circumdatur  et  ornatur.  Viror 
foliorum  exprimit  ejusdem  actionis  perseveranliam 
etpcrpeluilatcm.Flores,  proptersuamredolentiara, 
significant  bonam  famam.  Islos  flores  arbor  illa 
frondosa  et  fructifera,  quae  in  coelum  comas  extulit, 
dicens:  Nostra  conversatio  in  coelisest  (Phil.  iii). 


fluminaaquce  viva)salientisin  vitamsoternam{Joan. 
vii).  Per  hanc  enim  aquam,  si  noslri  cordis  hortum 
irrigaverit,  vcgelabitur  in  nobis  radix  fidei,  robo- 
rabitur  stipes  spei,  erigentur  ct  extendentur  rami 
charilatis,  producenlur  folia  boni  operis,  flores 
bonae  opinionis,  fructus  justificationis  etglorifica- 
tionis :  justificalionis  in  via,  glorificationis  inpatria. 
Ad  cujus  patriic  ingressum  abstergct  Deus  omnem 
lacrymam  ab  oculis  sanclorum  suorum  {Apoc.  xxi). 
Etdabit  quod  oculus  non  vidit^  ncc  aurisaudivit,  neo 
in  cor  hominis  asccndit,  quae  scilicot /^r^eparavi/ 
Deus  diligentibvs  so  (/  Cor.  11),  qui  vivit  et  regnat 
per  omnia  scecula  saeculorum.  Amen. 

SERMO  VII. 
In  fcsto  Apostolorum. 

Qui  sunt  isli  qui  ut  nubes  volant,  et  quasi  colum" 
bfVadfcnestras"?  {Isa.  lx.)  Beatorum,  fratres,  apos- 
tolorum  solemnia  celebramus,  in  quorum  praeco- 
nium,  et  laudem,  et  admirationem  oorum  dignita- 
tein  et  excellentiam  admiratus  propheta^  divinitus 
inspiratus,  oraculo  tali  proclamavit,  dicens :  Qui 
sunt  istif  etc.  Hujus  igitur  oraculi  verba  tam  prae- 
clara  tamque  divina  ad  laudem  et  honorem  et  glo- 
riam  eorum  de  quibus  dicta  sunt,  et  ad  veslram  uti- 
litatemquibus  dicendasunt,exponcnda,  proutDeus 
scientiarum  Dominus  dederit  prompta  devotione 
aggredimur,  spe  consummalionem  promittimus. 
Qui  sunt  istif  inquit,  qui  ut  nubos  volant^  quiapul- 
chre  et  convenienter,  fratres  charissimi^  «.^^^v;^ 


915 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


816 


nposloli  nubibus  comparanlur,  et  per  nubes  signi-  A  nes,  et  perlac,  quodde  fecunditate  carnis  nascitur, 

iicantur.  Sicut  namque  non  solum  ex  sensu  nostro, 

eed  et  ex  verbis  sanctorum  colligimus,  qualuor 

habent   nubes   proprietales ,   per  quas  beatorum 

Qpostolorum  quatuor  designantur  principales  vir- 

iutes.  Nubes  enim  pluunt  et  protegunt,  coruscant 

et  volant.  Sic  apostoli  pluunt  et  protegunt,  corus- 

cant  ei  volant.  Pluerunt  quando  in  omnem  lerram 

exivit  sonus  corum^  ci  in  fincs  orbis  terrarum  verba 

eorum  {PsaL  xvni).  Pluunt  per  prffidicationem, 

protegunt  per  intercessionem,  per  miracula  corus- 

cant,    per  contemplationem  volant.  Unusquisque 

pluit  ubi  praedicavit;  pluit  Thomas  in  India  majori, 

Bartholomseus  in  India  minori,  Simon  et  Judas  in 


conjugatos  novi  testamenti  accipere ;  perebur.vero 
antiquum,  eo  quod  elephas  animal  est  castissimum, 
continentes  veteris  testamenti.  Per  sapphirum,  eo 
quod  coBli  prsetendat  colorem,  spirituales  ejusdem 
testamenti  viros  recte  possumus  designare.  Sancti 
autem  apostoli  candidiores  sunt  nive ;  nitidiores 
lacte,  rubicundiores  ebore  antiquo,  sapphiro  pul- 
chriores,  quia  et  virgines  novi  tesfiBimenti,  angelicam 
vitam  honestate  castitatis  imitantes,  et  conjugatos 
legitime  conviventes  mirabili  dignitate  prsecellunt; 
et  continentes  veteris  testamenti,  etiam  martyrio 
rubentes,  et  spirituales  viros,  sive  prophetas,  excel* 
lentia  singulari  transcendunt :  MuJti^  namque  prO' 


Perside,  l^hilippus  in  Scythia,  Malthseus  in  i^lhio-  -.  phetm  et  reges  veteris  testamentl  voluerunt  videre 

•  m*  •»!  !•¥  •A'A'1  «-     JD      __-  _^    '^^'     _    'J»  _  A  A  '  J  t  A  •• 


pia,  Marcusin  Alexandria,  Joannesin  Asia,  Andreas 
in  Achaia,  Petrus  in  Gappadocia,  Paulus  in  Grsecia, 
Petrus  et  Paulus  demum  in  Italia.  Sic  in  principio 
gratisB  multo  sono  prsedicationis  salutarium  verbo- 
rum  pluviam  effuderunt.  Istampluviam  dosiderabat 
Psalmista  quando  dicebat:  Anima  mea  sicul  tcrra 
sine  aqua  tibi  (PsaL  cxlii).  Suscepit  itaque  terra,  id 
est  genus  humanum  terrenis  intentum  supervenien- 
(em  imbrem  istum,  et  fecit  fruclum:  fructum  de 
quo  scriptum  est,  fructum  vero  vitw  eeternse  {Joan. 
iv).  0  quam  bonse  nubes  istce,  quarum  imber  terram 
sic  inebriat,  ut  talem  fructum  faciat  !  Adhuc  nu- 
bium  istarum  stilicidiis  irrigamur  salutaribus, 
quando  eorum  scripta  legimus  aut  meditamur.  Pro- 


qnw  ipsi  viderunt,  et  non  viderunt :  et  audire  quw 
illiaudierunt,  et  non  audierunt  (Matth.  xiii.)  Unde 
Isaias,  in  spiritum  contemplatus  Ghristum  colaphis 
ceesum,  spinis  coronatum^  cruce  suspensum,  ait: 
Vidcmus  eum,  et  non  erat  aspectus ; desideravimus 
eum  despectum et  novissimum  virorum,  virumdolo- 
rumscientem  inGrmitatem  (Isa,  xxxin).  In  novo  quo- 
que  testamento,  martyres,  confessores,  virgines,et 
omnes  denique  sanctialii  Iibent6?rGhristumin  oarne 
vidissent,  etejus  doctrinam  salutarem  audissent,  si 
potuissent.  Sed  hocprivilegiumapostolicsedignitati 
concessum  est.  Omnes  ergo  sanctos  beati  apostoli 
praecedunt,  qui  Ghristum  in  carne  viderunt,  et 
Spiritus  sancti  coelitus  missi  primitias  acceperunt. 


tegunt  per  intercessionepn.  Ipsi  etenim  se  medios  q  Istos  studeamus  dignis  prseconiis  venerari,  istos 


inter  Deum  et  nos  ponunt,  ne  Deus  facinora  nostra 
per  iram  videat,  et  nosperdistrictijudicii  fervorem 
puniat.  Sic  Paulus  nubes  fuit,  et  gentes  per  eum 
conversas  sibi  commissas  protexit,  quando  pro  eis 
gratias  agebat,  et  sine  intermissione  orabat.  Adhuc 
q^ioque  et  ipse,  et  alii  nos  protegunt,  quando  pro 
salute  nostra  preces  ad  Deum  fundunt.  Miraculis 
coruscant,  mortuos  suscitando,  leporsos  mundando, 
caecos  illuminando,  et  alios  infirmos  curando  non 
solum  in  carne  viventes,  sed  et  nunc  cum  Ghristo 
regnantes.  Volatus  significat  contemplationem. 
Nunquid  non  ille  volaverat,  qui  dicebat :  Nostra 
autem  conversatio  in  coeJisest?  {PhiJipp,  iii,)  Vero 
volaverunt  qui  usque  ad  coeli  palatium  cum  Ghristo 


bonis  operibus  imitari.  Istorum  exoremus  i^egimine 
gubernari,  istorum  interventu  patrocinari.  Deside- 
remus  denique  jungi  eorum  consortio,  et  eorum  fnii 
gaudio,  proestante  Domino  nostro  Jesu  Gbristo,  qui 
cum  Patre,  ctc, 

SERMO  VIII. 
In  festivitate  cujusJibet  sancti, 
Isracl  germinabit  quasi  lilium.  Unde  canimus  : 
Justus  germinabit  sicut  JiJium,et  fiorebit  inscternum 
ante  Dominum  (Ose,  xiv).  In  rebus  visibilibus  si  sit 
qui  quoerat,  tot  possunt  reperiri  spiritualium  rerum 
et  invisibilium  significationes,  quotin  ipsis  videlicet 
visibilibus  et  corporalibus  rebus  inveniuntur  pro- 
prietates,  sive  intus  in  natura,  sive  fOris  in  forma. 


regnantes  conscenderunt.  Nubes  igitur  sunt  apo-  Q  Non  solum  namque  ipsoe  res  nobis  sunt  quasi  ad 


stoli  pluentes  per  prsedicationem,  protegentes  per 
orationem,  coruscantes  per  virtutem,  volantes  per 
contemplationem. 

Et  quasi  coIumbiB  ad  fenestrassuas,  Golumba  avis 
simplex  est,  nec  intus  habet  iracundiam  fellis,  nec 
foris  simulationem  operis.  Simplicitatem  ergo  veram 
significat.  Fenestrae  sensus  corporis  sunt,  per  quos 
egi*ediuntur  interiora,  et  ingrediuntur  exteriora. 
Sancti  itaque  apostoli  quasi  columbee  ad  fenestras 
suas  esse  dicuntur,  quia  columbinam  simplicitatem 
in  suis  sensibus  habuisse  dlgnoscuntur.  Sequitur 
versusdelaudeeorum:  CandidioresnivCy  nitidiorcs 
lacte^  eic.  (TJiren,  iv).  Possumus per nivem,  quae  de 
coelo  venit,  et  super  omue  candidum  albet,  virgi- 


cognoscendumetexpetendumsummum  et  aetemum 
bonum  directiones  et  exhortationes ;  sed  naturales 
earum  qualitates  et  formales  dispositiones.  Homo 
quippe,  quem  Dominus  docet  scientiam,  revocatur 
ad  verum  et  immutabile  bonum,  non  tantum  intus 
per  rationem  et  aspirationom,  sed  foris  quoqueper 
scripturametcreaturam.  Primalilii  proprietas,  quse 
sensibus  nostris  occurrit,  virorest.  Ccrnimus  etiam 
lilium  in  erectum  crescere,  nec  huc  aut  illuc  ere- 
ctionis  suse  statum  inclinare.  Mcdicinale  est,  et  ha- 
bet  fibrasinradiceaptissimesibiconjunctas.  Vesti- 
tur  Iiasta  baculi  cjus  foliis  suis.  Invcnitur  per  ra- 
musculos  suos  sursum,  quando  ad  plenitudinem 
incrementi  sui  pertingit  pluraliler  discretum.  Habet 


9ir 


5ERM0NES  CENTUM. 


918 


florem  sexifidum  candidum,  intus  quibusdam  gra- 
liuli»  croceum,  suave  redolenlem.  Est  etiam  non 
solum  erectum,  sed  et  rectum.  Haec  omnia  spiri- 
tualiter  justo  conveniunt.  Viretjuslus,  elcrescitin 
erectum,  et  ccetera  quae  jam  disposuimus  in  ipso 
spiritilalitep  inveniuntur.  Viror  designat  fidem,  eo 
quod  fides  prima  sit  fn  viiiutibus,  sicut  viror  pri- 
mum  cernitur  in  rebus  germinantibuS;  quod  in  su- 
periori  quodam  sermoneostendimus.  Erectio  signi- 
ficat  spem,  per  quam  erigitur  a  praesenti  saeculo 
nequam  ad  supernorum  spiritum  societatem,  ad 


multiformiter  discretus' per  mulliplicem  Spiritus 
sancti  gratiam,  candidus  per  munditiam,  sexilidus 
per  perfectionem,  croceus  per  charitatem,  redolens 
per  bonam  opinionem.  Sunt  et  alise  lilii  proprieta- 
tes,  sicut  quod  frigidee  natura3  esse  dignoscitur, 
vitiorum  exlinctionem  insinuat,  et  qusedam  aliee 
per  quas  vlrtutes  et  bona  opera  possunt  figurari* 
Sed  hsec  modo  de  proprietatibus  lilii  dixisse  suffi- 
ciat.  Notanda  sunt  quoque  quatuor  verba  quoe  dicta 
s\xai,gorminabit,ftorohitin  mtornmn  anto  Dominunu 
In  lilio,  fratres,  primum  cst  gonninare,  cxtremum 


ver»  beatitudinis  plenitudinem,  ad  seterni  Dei  con-  A  florere^Significat  ergo  germinarebonam  inchoatio- 

templationem  sperandam,  amandam,  desiderandam, 

queerendam  et  inveniendam.  Medicinalis  est  per 

prfiedicationem/  sicutnamque  medicinoe  diversisan- 

tidotis  ct  medicamentis  diverse  curantur  eegritudi- 

nes  et  infirmitates  corporum  :  sic  multiplici  modo 

praedicatones  segritudines  curantur  animarum.Phar- 

maca  et  medicamenta  sanant  apostemata,  verbum 

praedicationis  expellitpeccata.  Habetquoque  justus 

fibrasfdossasj  et  radicesintus  unitas,  dum  concor- 

dal  in  ipso  cogitatio  cogitationi,  sensus  sensui,  vo- 

luntas  voluntati,  affectio  aflbctioni.    Sic  sibi  con- 

cordat,  nec  de  alio  in  aliud  se  transmutat,  sicut 

econverso  de  stulto  SQTv^iMmQsiiStultus  sicut luna 

miitatur  {Eccli,  xxvii).  Sicut  enim  luna  modo  est 

prima,  modo  secunda,  modo  tertia,  et  sine  inter- 

missione  de  uno  statu  transfertur  in  alium  :  ita 

stultus  per  camalia  desidoria  raptus  alteratur,  ut 

nunquam  nec  sibi  nec  alteri  conveniens  sed  sem- 

per  dissidens  inveniatur. 

Et  notandum  quod  folia  lilii  enguntur,  quia  quid- 
quid  justus  exterius  exercetper  actionem,  sursAm 
levatur  per  intentionem.  Rectu8,perjustitiam,  tri- 
buit  enim  unicuique  quod  suum  est,  tribuit  fideli 


B 


nem,  florere  consummationem.  Quod  vero  ait  in 
cetornum  expimit  perpetuam  jusli  in  bono  perse- 
verantiam  ,  quod  dixit  ante  Dominum,  intontionem 
bonam.  Germinat  igiturjustus  bonainchoando,  flo- 
ret  consummando,  in  aelornum  perseverando,  ante 
Dominum  recta  intentione  bona  sua  faciendo.  Stu- 
deamus,  fratres,  sic  gorminare,  sicflorere  perme- 
rila  et  intercessionem  justi,  cujus  hodio  solemnia 
celebramus,  ut  in  gloriam  regni  ccclestis  transferri 
mereamur,  prsestante  Domino  nostro  Jcsu  Ghristo, 
qui  vivit  et  regnat,  etc. 

SERMO  IX. 
In  fostivitale  Concoptionis  D.  Virginis,  sed  magis 
in  desponsatione  cnjuslibet  animco  Melis, 
Tota  pulchra  es,  amica  moa  et  macula  non  est  in 
te  {Cant,  iv).  Quis  est,  fratrcs,  quiloquitur,  etquo) 
est  ad  quam  loquitur  ?  f  joquitur  amicus  ad  amicam, 
sponsus  ad  sponsam,  immaculatus  ad  castam,  incor- 
ruptus  ad  integram  Deus  ad  animam,  et  ad  talem, 
qualis  ista  fuit  cujus  hodie  solomnia  celebramus, 
cujus  castitatis  irradiamur  exemplis.  Totapulchra  es 
Pulchra  es  inlus,  pulchra  foris.  Intusincorde,foris 
in  corpore.  Intus  rubicunda,  foris  candida,  utrobi- 


quodfidelisest,  infideliquodinfidelisest,  justoquod  ^  que  composita.  Rubicunda  per  charitatcm,  candida 


justi  est,  injusto  quod  injusti  est,  amico  quod  debet 
amico,  inimico  quod  inimico,  quoo  sunt  CoBsaris, 
Csesarij  quse  sunt  Dei  Doo  {Matth.  xxii).  Pluraliter 
ramusculos  dividit  per  multiplicem  Spiritus  sancti 
gratiam.  Dum  enim  diversis  donis  multipliciter 
perfunditur,  ramos  dividere  non  inconvenienter  di- 
citur.  Candidus  est  permunditiam  :  dumnamque  ab 
omni  inquinamento  mentis  et  spiritus  purgatur, 
lilii  candorem  per  munditio)  decorem  imitatur. 
Sexifidus  est  per  perfectionem :  senarius  etenim  eo 
quod  constat  etperficitur  expartibus  suisperfectio- 


per  castitatem,  composita  per  humilitatem.  Tota 
ergo  pulchra  es,  amica  mca,  et  macula  non  est  in 
te.  Totum  quod  in  te  est  pulchrum  est,  et  nihil  in  est 
tibi  quod  sitsordidum.  In  toto  grata,  in  nullo  in- 
grata,  in  totoplaces,  innullo  displices.  Tota  pulchra 
cs.  Pulchra  per  naturam,  pulchrior  pcr  gratiani, 
pulchcrrima  fies  per  gloriam.  Quae  ct  qualia  putatis, 
fratres,  ornamenta  esse,  quibus  sponsa  Dei,  anima 
justi,  sic  possit  decorari,  ut  sic  debeat  decor  ejus 
commendari  ?  Legimus  quod  Assuerus  rex  fecerit 
pucllas  ad  thalamum  suum  deductas  ingenti  dili- 


nem  significat.  Partes  senariisuntunum,  duo,  tria,  D  gcntia  prceparari,  balneis  lavari,    unguentis  deli- 


quse  simul  constif  uunt  scx,et  sive  dicas  sexies  unum, 
sive  ter  duo,  sive  bis  tria,  senarium  consummabis. 
Grana  in  flore  croccum  colorem  prsetendentia  cha- 
ritatem  figurant.  Croceus  namque  color  rutilum 
flammse  splendorem  videtur  prao  se  ferre,  sicutjam 
alibi  demonstravimus.  Redolentia  quoque  bonam 
exprimit  famam,  sicut  in  aliis  sermonibus  dictum 
est.  Ad  formain  itnque  lilii  justus  viret  per  fidem, 
erigitur  per  spem,  medetur  per  prsedicationem, 
conjungitur  sibi  per  unanimitatem,  vestitur  foliis 
suis  per  bonam  actionem,  rectus  est  per  justitiam; 


niri,  et  omnibus  quw  decori  conveniunt  adornari 
(Esther.  ii).  Sic  Deus  imo  multo  amplius  spoosam 
suam  sibi  praeparat,  et  omnibus  quo)  spiritualem 
fonnam  decorant  ditat.  Primum  dat  ei  lavacrum 
per  compunctionem  et  fletum  pcccaminum  ut  a 
sorde  scelerum  velut  hyssopo  aspersa  mundificetur, 
et  lota  super  nivcm  dealbetur.  Unguenta  sunt  dona 
spiritualia,  quibus  post  fletum  dclibuta  a  moeroris 
aspcritate  lenificatur.Sequenlurornamenta,  vestes, 
zona,  annulus,  raurenula,  pccten,  pcplum  inaures^ 
diadema,  speculum,  calccamenta.  Vestes  designont 


910 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA 


920 


virtutum  et  bonorum  operum  varietatem,  quibus 
animn  intus  et  forls  coram  Dco  et  proximo  decora- 
tur  et  honestatur.  De  hac  multiplici  varietate  scri- 
ptum  ost:  Astilit  regina a  doxtris  tuisin  vcslitudC' 
auratOj  circumamicta  'variotate  (Psal,  xliv).  Zona 
qua  lumbipraecinguntur,  castitatem  significat,  qua 
fluxaluxuriacarnis  humanoe  refrenatur,  sicut  scrip- 
tum  est :  Sint  lumhi  vcstri  pr€Dcincti{Luc,  xii).  An- 
nulus  exprimit  fidem  integram,  per  quam  sponsa 
spousum  absentom  diligit,  et  ad  ejus  speciem  jugi 
desiderio  pervenire  concupiscit.  Murenula,  quse 
pectori  affligitur,  ne  adulter  manum  inserat,castam 
praetendit  dilectionem,  quam  diabolus  violare  non 
permillitur  per  aliquam  pravam  delectationom.  Poc- 
ten,  quia  capillos  ab  invicem  disccrnit,  virtutem 
figurat  discretionis.  Peplum,  quod  capillos  nefluant 
conservat,  cogitationumsobrietatem  et  quietemin- 
sinuat.  Inaures  eo  quod  aurium  ornamenlum  sunt, 
obedientiam  exprimunt.  Diadema  figurat  gloriam 
conscientia3,  de  qua  scriptum  est.  Gloria  nostra  ost 
testimonium  conscientiw  nostrvo  (I  Cor,  i).  Specu- 
lum  significatScripturarumlectionem,in  quaanima 
quid  in  se  bonum  sit,  quidvo  malum,  quid  hones- 
tum,  quid  inhonestum  contemplatur.  Calccamenta, 
quse  munimenta  sunt  pedum,  quibus  per  diversa 
loca  movemur,  prajdicationem  circumquaquc  dela- 
tam  figurant. 

Habet  itaque  sponsa  ista  lavacrum  per  compun- 
ctionem,  unguenta  per  spiritualium  donorum  su- 
sccptionem,  vestes  perbonamactionem,  zonamper 
castitatom,   annulum   per  fidem,  murenulam  per 
castam  dilectioncm,  pectinem  per  discrelionem,  pc- 
plumper  cogitationumquietemetsobrietatem,  inan- 
res  perobedientiam,  diademapergloriam,  speculum 
per  lectionem,  calceamenta  perprsedicationem.His 
omnibus  adduntur  ple.rumque  lapides  pretiosi,  qui, 
propter  suum  fulgorem,  miracula  longe  latequc  co- 
ruscantia  designant.  Ofelix  sponsa  Dei,  anima justi, 
quae  talibus  ornamentis  decoratur,  etad  thalamum 
seterni  regis  prseparatur  1  Multa  potest  anima  talis 
uti  fiducia.  Nonnunquam  tamen  contingit,  ut  donis 
ditata  divinis,  magno  terrore  divina  contemplando 
judicia  concutiatur,  et  multo  molu  formidinis  affi- 
ciatur.  Cujus  exemplum  rei  nobis  Esthor  historia 
iribuit:  Legimus  namque  quod  Esther  regcm  As- 
suerum  contra  basilicam  in  throno  suo  sedcntem, 
virgam  tencntcm,  ardcntibus  oculis  furorem  pecto- 
ris  indicantem  contemplata  pene  examinata  sit,  in 
tantum  ut  rege  et  ministris  cjus  coram  consolantibus 
vixpotuerit  se  levare  (Esthcr,  v).  Quid,  fratres,  in 
hac  re  Assuerus  rex  significat;   nisi  Deum  ?  quid 
Esther,  nisi  animam  ?  quid  basilica,  nisi  divinitatem? 
quid  thronus,  nisi  majcstatem?quid  virga,  nisipo- 
testalem?  quid  ardor  oculorum  nisisuperni  judicii 
figurat  terrorem?  Esther,  regem  supi^adicto  modo 
intuita,  expavcfacta  cecidit;    et   anima,  Deum  ct 
dislricta   Dei  judicia  contcmplando,  coram  divina 
majestatecontremiscit.  Sed  rcsumalvires,  donasibi 
collata,  et  consolationes  factas  consideret  et  dicat : 


B 


A  Etiam  si  occiderit  me,  in  ipsum  sperabo.  Bonus 
cnim  cst  Dominus  sperantibus  in  eum,  animm 
qusorenti  illum.  Qui  vivit  et  regnat,  etc. 

SERMO  X. 
De  timore  Doi, 
Deumtime,ctmandataejusobservay  hocest  omnis 
homo{Eccli.  xii).  Multaset  praeclaras,  dilectissimi 
fratres,  auctoritates  in  divinis  inv(?nimus  Scripturis 
de  timore  Domini.  Scriptum  est  enim :  Beatus  vir 
quitimot  Dominum  (Psal.  cxi);  et  iterum:  Initimn 
sapienlisB  timor  Domini  {Psal.  cx) ;  et :  Qui  siDO 
timoroostnonpotestjustifjcari{EccJi.i) :  et:  Qaam 
magnusqui  invcnitsapientiam  ct  scientiam,  sednon 
supcr  timontemDominum  {Eccli.  xxv).  Sapientiadi- 
citur  cogitatio  de  CGclestibus  etdivinis;  scientiade 
terrenis  et  humanis;  et  magnus  prcedicatur  qui 
invenit  vel  alteram  vel  utramque.  Quando  namque, 
ut  de  inventoro  scientise  primum  loquamur,  et  de 
minoribus  ad  majora  conscendamus,  quemlibet  in 
logicaperitumcernimus,magnumpr8cdicamus.Cer- 
tesialiquemvideremus  doctumin  grammaiica  sicut 
Priscianum,  dialectica  sicut  Aristotelem,  rhetorica 
sicutTuUium,  &\(^GVQm\xB\Magnusestiste.S\  autem 
videremus  eum  'doctum  in  mechanica,  diceremus 
similiter:  Magnus  est  iste,  Si  vero  vidoremuseum 
erudilum  in  arithmotica,  musica,  geomctria,  a^ro- 
nomia  sicut  Boetium,  vel  quemlibet  inventorem, 
vel  translatorem  artium|  mullo  magis  clamaremus : 
Magnus  estisto,  Si  autem  sciremus  illum  etiam  in 

p  physica  sapientem,  ut  Hippocratem  velGalenum,  et 
provectum  in  theorica  saeculari  ut  Platonem,  et 
Socratem,  omnimo  clamaremus :  Magnus  est  iste. 
Siquoquevideremusistumtaliterscientiamsseculari 
doctum,  sapientia  divinas  Scripturce  peritissimum, 
doctum  scilicct  in  Vcteri  etNovo  Testamento,  his- 
toria,  allegoria,  tropologia,  anagoge,  litterainmi 
triplici  sermone  sicut  Ilieronymum,  in  ratiocina- 
tione  disertumsicut  Augustinum,  in  moralitate  sicut 
Gregorium,  sapientem  dcnique  sicut  Salomonem, 
omnibus  modis  proclamaremus  :  Magnus  iste.  Non 
tamen,  fratrcs^  major  timente  Dominum.  Magnus 
namque  qui  invenit  sapientam  et  scientiam,  sednon 
super  timentem  Dominum.  Sapientia  hic  accipitur 
pro  cognitione,  qui  facit  quidem   doctuni  sed  et 

j)  justum,  de  qua  scriptum  est :  Beatus  homo  qui  in- 

vcnit  sapientiam  {Prov.  iii)  Beatus  namque  quisa- 

pientiam  non  tantum  cognitionc,  sed  etiam  sapore 

justitia3invenit,  quia  pertalem  inventionem  bonum 

internum  sapcre  incipit.  Sed  et  si  iste  talis  inventor 

sapientioe,  pulcher  esset  ut  Absalon,  fortisut  Sam- 

son,  velox  ut  AsaeI,'probusut  Alexander,  dives  ut 

Croesus,  potens  utOctavius  Augustus,  longsevus  ut 

Henoch,  nihil  illi  vel  tolum    conferrct  nisi  Deum 

timoret.  Scriptum  est  onim  do  pulchritudine :  Fal" 

lax  gratia  et  vana  ost  pulchritudo;  mulior  timens 

Deum  ipsa  laudabitur  (Prov.  xxxi).  De  Sapientiaau- 

tcm  ct  fortitudine  ct  divitiis  dicit  Dominus  talibus 

verbis  per  Hicremiam :  A'oh  glorietur  sapiens  in 

sapientia  sua,  noc  fortisin  forlitudinesuaf  aecdives 


921 


SERMONES  CENTUM. 


922 


in  diviliis  suis,  sedin  hoc  glovietnr^  si  noscat  quod 
ego  sum  Dominus  {Jer,  ix). 

Omnia  deuique  quaBcunque  in  prsesenti  saeculo 
percipipossunt,  quam  inutilia  quam  transitoria  sint, 
ex  multis  Scripturarumlociscolligimus.  Solus  ergo 
timens  Deum  adbeatitudinem  festinat,  si  tamen  sic 
timeat,  ut  a  malo  recedat,  et  faciat  bonum.  Sane 
duo  sunt  timores,  unus  sorvilis,  alter  fllialis.  Ser- 
vilis  servorum,  filialis  filiorum.  Servilis  habet 
formidinem,  filialis  amorem.  Servilis  do  peccato 
perpetrato,  filialis  de  dono  accepto.  Servilis  de 
tormento  sustinendo,  illialis  do  praomio  accipiendo. 
Servilis  inchoantium,  filialis  perfectorum.  Vcrura 
octo  sunt,  per  qxivo  excitamur  ct  informamur  ad 
timorem  Dei,  per  tria  prima  ad  timorem  servilem, 
per  tria  ultima  ad  timorem  filialom,  per  duo  media 
ad  utrumque.  Sunt  autem  hoec:  culpa,  sententia, 
poena,  creatura,  scriptura;  natura,  gratia,  gloria. 
Per  culpam,  sentontiam  et  pocnam  incitamur  ad 
timorem  servilem.  Por  naturam,  gratiam  et  gloriam 
ad  timorcm  filialem ;  per  creaturam  et  scripturam 
ad  utrumque.  Servilis  habet  formidinem  posnao. 
Filialis  habet  amorem  jusliliae.  Servilis  aliquando 
cito  transit ;  filialis,  qui  dicitur  sanctus,  permanct 
in  saeculum  saeculi.  Excitamur  itaque  ad  timorcm 
servilem  per  culpam  ex  consideratione  divinoe  sen- 
tontiae  ;  per  sententiam  vero  excitamur  ex  aeslima- 
tione  scquentis  poenae.  Dum  enim  timemus  puniri 
per  poenam,  timemusetiamjudicaripersententiam: 
et  dum  judicari  per  scntentiam  timemus,  culpam, 
quae  causa  est  malorum  perhorrescimus.  Erit  nam- 
que  in  damnatis  secundum  magnitudinem  culpae 
pondus  sententia3,  miseria  sequentis  poonae.  Sic 
abyssus  abyssum  invocat  (PsaL  xli).  Abyssus 
culpae  invocat  abyssum  sententiae,  et  abyssus  sen- 
ientiae  invocat  abyssum  poenae.  Et  hoc  in  vocc  cata- 
ractarum  tuarum^Domine{ibid,),  idestintestimonio 
praedicatorum  tuorum.  0  quam  profundae,  quam 
latoe,  quam  horrendae  sunt  abyssi  istae.  Profundita- 
tem  facit  magnitudo,  latitudinem  multitudo,  hor- 
rorem  utriusquc  contemplatio.  Pocnam  autem  prop- 
ter  semetipsam  formidamus.  Scd  quam  pauci,  qui 
oculos  divertunt  ad  contemplationem  timoris,  ct 
quam  mulli  sunt,  qui  cos  vertunt  ad  spectacula 
vanitatis  1  De  istis  scriptum  esl:  Cor  sapientium  ubi 
tristitia  (Eccle.  vii);  de  illis  autem  :  Cor  sluJtorunij 
ubi  Iwtitia  (ibid.),  Per  tria  quoque  ultima  naturam, 
gratiam,  gloriam  informamur  ad  timorem  filialem. 
Est  autem  timor  filialis,  ut  qucm  amas  nolis  offen- 
dere  propter  gloriam ;  sicut  timor  est  servilis,  ut 
quem  times  non  audeas  oITendere  propterpoenam.. 
Per  naturara  vocamur  ad  timorem  (ilialom,  quia 
dum  naturae  nostrae  dignitatem  consideramus  ex 
magna  dileclione  timcmus  Deum  olTendereper  cul- 
pam,  qui  nobis  ex  dilectione  imprimere  dignatus 
est  imaginem  et  similitudinem  suam. 

Manus  namque  honor,  magna  dignitas  humanae 
condilionis,  cui  naturaliter  indita  est  forma  crea- 
tricis  deitatis.  Ad  hunc  eumdem  quoque  timorem 


A.  per  considcrationem  gratiao  ducimur,  quia  dum 
quod  nobis  impiis  absque  merito  per  gratiam  con- 
tulit  perpendimus,  eumpeccando  adiram  provocare 
dcdignamur.  Sed  et  ex  gloria  futura,  quae  revela- 
bitur  in  nobis,  ad  hunc  timorem  provocamur, 
quia  dum  audimus  quod  nobis  promissit,  quod 
oculusnon  vidit^nccaurisaudivit^nec  in  corhominis 
asccndit  (7  Cor,  ii),  prac  nimia  dilectione  jam  li- 
memiis  illum  ofTendere,  qui  tanta  voluit  nobis  pro- 
mittere,  et  potcst  dare.  Per  duo  etiam  media,  per 
creaturam  et  scripturam ,  ad  utrunque  timorem 
nonnunquam  pervenimus.  Ad  timorcm  namque 
servilem  per  creaturam  cogimur,  quia  dum  ejus 
magnitudinem  consideramus,  immensam  Creatoris 
majestatem  formidamus;  ncc  ignoramus  omnipo- 

*^  tentem  poenam  infcrre,  si  nos  invenerit  logis  suae 
transgressores  esse.  Sic  ctiam  ad  hunc  ipsum  ti- 
morem  per  scripturam  impellimur,  quia  dum  divi- 
nas  comminationcsin  ipsa  ficquenteraudimus,  Dei 
praecepta  transgredi  pertimescimus.  Per  creaturam 
vero  ad  timorem  filialera  attingimus,  quia  dum 
tantam  molem  cernimus.  Oeatorem  mirabilem, 
laudabilem,  amabilem,  etcx  amorotimendum  judi- 
camus.  Sic  quoquc  pcrScripturamad  hunc  castum 
timorem  provehimur,  dum  in  ea  divina  promissa 
merilum  humanum  transcendentia  legimus ,  et 
promissorem  amando  timemus  ne  offendamus.  Sunt 
igitur  ista  oclo,  quibus  ad  timorem  Dei  ascendamus, 
a  minoribus  incipientes,  ad  majora  pervenientes: 

r%  r«ulpa,  sententia,  poena,  crcatura,  scriptura,natura, 
gratia,  gloria.  Timeamus  Deum,  fratres,  unusquis- 
que  secundum  quod  in  se  conspicit.  Si  in  malo 
sumus,  corrigamuserrata;  siin  bono,  melioremus 
incepta,  et  mandata  ejus  observemus.  Quae  sunt 
ista  mandala  ?  Dilectio  Dci  ct  proximi,  Quantum 
debemus  diligere  Deum?  Super  omnia,  Quantum 
proximum^S/ctf/  nosmciipsos.bcne/iciOj  verbo,  voto. 
In  beneficio  est  opus  bonum,  in  verbo  sanum  con- 
silium,  in  voto  pium  desiderium.  Timeamus  ergo 
Deum,  et  mandata  ejusobservemus.  Per  haec  igitur 
ad  gloriam,  sine  his  itur  ad  paenam.  Hocesty  inquit, 
omnis  homo,  Si  omnis  homo  est  qui  Deum  timet, 
et  mandata  ejus  observat,  constat  quod  ille  homo 
non  est  qui  hoc  non  facit.  Si  enim  cognoscit  Deum 

D  et  mandata  ejus,  et  non  timet  nec  observat,  con- 
temptor  est,  et  magis  esso  diabolus  dicendus  est 
quam  homo.  Si  vero  non  cognoscit  Deum  et  mandata 
ejus,  caecus  est,  et  magis  bestia  dicendus  estquam 
homo.  Si  autem  cognoscit,  et  tinr.et  et  castodit, 
vere  homo  est,  et  tali  nomine  dignus  apellari. 
Timeamus  ergo  Dominum  et  mandata  ejus  obser- 
vemus,  ut  per  talem  viam  perveniamus  ad  supernam 
patriam,  pracstante  Domino  nostro  Jcsu  Christo, 
qui  vivit  et  rcgnat. 

SERMO  XI. 

Do  spirituali  sanitale. 

Sana  mCy  Dominc,  et  sanabory  salvum  me  fac,  et 

salvus  erOj  quoniam  Jaus  mea  tu  es  (Jer,  xvii).  Fra- 

•tres,  qui  sanari  rogat,  infirmum  se  esEQ  da^^ssss^- 


m 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


924 


strat.  Sed  quis  cst  iste  infirmus?  Gehus  hilmahum, 

Ifi  fctljus  voce  istft  (iicuntui-ihfii^miim  i  p^rjiebcattim 

originale  et  per  multa  actualia  erat,  et  medicum 

quserebat.  Venit  medicus^  et  sanalus  est  cejprotus. 

Duodecim  autom  sunt  quse  de  sanatione  humani  ge- 

neris  nobis  exponere  proposuimus.  JEgvoiuSy  medi- 

cus,  vulnera,  medicina,  vasa,  anlidota,  dia;ta,  dis- 

pensatores,  locus,  tempus,  sanitates,  gaudia  de  ip- 

sis  sanitatibus  recuperatis.  ^grotus  iste  genus  est 

humanum^  de  ctijus  segtitudihe  Isaias  iestatus  est 

dieehs  1  0mn6  caput  languidum^  et  omne  cov  moi* 

rcns  ;  a  planta  pedis  usque  ad  verticem  capilis  non 

est  in  eo  sanitas  (Isa,  i).  Vulnus,  et  livor,  et  plaga 

tumens  non  est  circumligata,  nec  curata  medica- 

mine  ,  nequo  fota  oleo.  Alius  etiam  alibi  clamat : 

Caput  meum  doJeo,  Alius  :    Ventrom  meum  doleo, 

Alius ;  Lumbi  mei  impleti  sunt  illusionibus  (Psal. 

XXxvn).  Sic  membra  generis  humani  clamabant,  et 

dolorem  suse  segritudinis  insinuabant.  Sed,  ut  di- 

ctum  est,  venit  medicus,  et  sanatus  est  eegrotus. 

Quis  est  iste  medicus?Z)e  us  quisanatcontritos  corde, 

ct  alligat  conlritiones  eorum  (PsaL  cxlvi).  Vulnera 

sunt  peccata  originalia,  quao  quisque  contraxit  per 

ignorantiam  in  mente,  perconcupiscentiam  incarne 

luxuriose  vivendo,  etactualia,  quae  commisit  prave 

vivendo.  Illa  habet  ex  parentibus,  ista  ex  propriis 

operibus.  Illa  habet  e^^  alieno,  ista  ex  suo.  Medi- 

cina  est  gratia,  quse  duobus  modis  vulneribus  no- 

etris  infunditur.  Uno  amaro,  et  altero  dulci.  Amaro 

por  increpationem,  dulci  per  consolationem.  Incre- 

patio  vinum ,  oonsolatio  oleum.  Vasa  sunt  sacra- 

Tnenta,  in  quibus,  et  per  quse  gratia  spiritualis  con- 

iinetur  et  infertur,  sicut  aqua  baptismi,  oleum, 

chrisma,  aqua  benedicta,  et  caetera  talia.  Antidota 

puntseptem  dona  Spiritus  sancti,  spiritus  sapientia) 

et  intellectus,  spiritus  consilii  et  fortitudinis,  spiri- 

tu8  Boientice  et  pietatis,  spiritus  timoris  Domini,  ut 

almus  per  timorem  humiles,  per  pietatem  misericor- 

des,  per  scientiam  discreti,  per  fortitudinem  invi- 

eti»  per  consilium  providi,  per  intellectum  cauti,  per 

papientiam  maturi.  Timor  expellit  elationem,  pie- 

tas  orudelitatem,  scientia  indiscretionem,  fortitudo 

debilitatem,  consilium  improvidentiam,  intellectus 

incautelam,  sapientia  stultitiam.  Q  quam  bona  an- 

iidota ,   quibus   tam  mala   curantur  apostemata  1 

Diaeta  est  sacra  Scriptura,  quee  diverso  modo  nobis 

apponitur,  dum  secundum  diversam  capacitatem  au- 

dientium  prsedicatur.Nunc  apponitur  audientibus  vel 

legentibus  per  histonam,  nuncper  allcgoriam,  nunc 

per  tropologiam,  nunc  per  anagogen,  nunc  quoque 

per  auctoritatem  Veteris  Testamenti,  nunc  per  au- 

ctoritatem  Novi,  nunc  mysticis  velaminibus  involu- 

ta,  nunc  pura,  nuda  et  aperta. 

Talibus  ergo  modis  et  multis  aliis  nobis  cibus 
iste  spiritualis  apponitur,  ut  per  eum  seger  noster 
confortetur  et  ad  sanitatem  reformetur.  Recte  au- 
tem  Scriptura  dia^ta  esse  dicitur,  quando  quoo  in  ea 
esse  facienda  legimus,  facimus;  quse  cavenda  cave- 
^mus.  Sic  enim  in  cibopracepta  medicorum  facimuS| 


B 


A  quia  ajia  comedimus,  aJia  tiiamus.  bi^pehSaichr^ 
siiiit  sdc^rdotes,*  qui  divina  sacramenta  tractant,  et 
divinam  hobi^  graiiam  ai*cana  summi  largitoris  dis- 
tributione  mirabiliter  administrant.OtiiseHrisiimmi 
modici  sunt,  et  ad  ejus  arbitrium  vasa  el  medica- 
mcnta  illius  tractare  dobent.  Locus  est  mundus  iste, 
in  quem,  quasi  in  quamdam  inflrmariam,  de  para- 
disohomo,postpeccatum,  delatus  est,  uthicinflrmi- 
tatcm  suam  curare  studeat,  et  sanitatem  recipiat. 
Tempus  quod  Deus  concessit  homini,  ut  in  eo  sani- 
tati  resiituatur,  pracsens  sseculum  est,  quod  in  tria 
tempora  dividitur,  tempus  naturalis  legiSf  tempus 
sci'ipt£e  legis,  tempus  gratiae.  Tempus  naturali^ 
legis  fuit  ab  Adam  usque  ad  Moysen ;  tempus  scri- 
ptoe  legisa  MoyseusqueadChristum;  tempusgratie 
a  nativitate  Christi  usque  ad  finem  mundi.  Et  no- 
ta^idum  quod  locus  iste,  in  quo  seger  sanatur,  est 
asper,  tcmpus  longum,  remedium  efficax.  Locus 
est  asper  utpraevaricatorcastigetur,tempus  longum 
ne  sanandus  pra30ccupetur,  remedium  officax  ut 
infirmus  curctur.  Sanitates  sunt  virtutes.  Quando 
etcnim  homo  per  virtutes  exercetur,  et  pelluntur 
vitia  et  ipsc  sanatur.  Virtutes  namque  expellunt 
vitia,  humilitas  superbiam,  charitas  invidiam,  pax 
iracundiam,  Isetitia  acediam,  largitas  avaritiam, 
abstincntia  gastrimargiam,  castitas  luxuriam.  Vi^ 
tutes  itaque  locum  possidentes  vitiorum  sanitatcs 
sunt  aegritudinum.Gaudiadesanitatibus  recuperatis 
sunt  beatitudines.  Contristatur  homo  quando  infir- 

n  matur,  gaudet  quando  sanatur.  Sic  in  prsesenli  sie- 
culo  de  infii^itate  nostrae  corruptionis  dolemus ; 
quando  autem  in  resurrectione  ad  veram  sanitatem 
consurgemus,  in  seterna  beatitudine  adepta  sanitate 
gaudebimus. 

Homo  igitur  est  segrotus,  Deus  medicus,  vitia 
vulnera,  medicina  gratia,  vasa  sacramenta,  antido- 

ta  Spiritus  sancti  dona,  dia^ta  Scriptura,  dispensa- 
tores  sacerdotes,  locus  mundus,  tempus  prsesens 
saeculum,  virtutes  sanitates,  gaudia  beatitudines : 
Sana  me  itaque,  DominCy  et  sanabor;  salvum  me  fac 
et  salvus  ero^  quoniam  laus  mea  tu  es,  Sana  me  de 
infirmitate,  ^alvum  me  fac  deperditione.Sanamede 
culpa^  salvum  me  fac  de  poena,  Sana  me  in  tempore, 
salvum  mo  iac  ineeternitatey  quialausmea  tuesin 
D  utroque,  qui  vivis  et  regnas. 

SERMO  XII. 
De  spiritualibus  montibus  et  arboribus  Jsraei 
Montes  Israel  ramos  vestros  oxpandite,  florcte  ci 
fructum  facite  (Ezech,  xxxvi),  Habent,  fratres  cha- 
rissimi,  loca  suas  significationes  sicut  tempora. 
Sicut  enim  per  mane  accipimus  cognitionem  verita- 
tis,  per  meridiem  amorem  virtutis,  per  vesperam 
ignorantinm,  per  mediam  noctem  malitiam,  per 
lucemjustitiam,  pertenebras  cu1pam:sicaccipimus 
per  campum  libertatem,  per  collem  bonam  actio- 
nem,  per  montcm  contemplationem,  per  coelum 
beatiludinem,  per  vallem  vero  iniquitatem,  per 
abyssum  desperationem,  per  infcrnum  damnatio- 
nem.  Campus,  in  sequalitate  constitutus  tria  habet 


SERMONES  CENTUM. 


9S6 


oca  significantia :  coUem,  montem,  coolum  ; 
)tus :  vallemy  Abyssum,  infernum.  Campus 
tat  libertatem,  quia  sicut  ille,  qui  in  campo 
>et  facuUatem  sino  alicujus  tumuli  obviantia 
IretrOy  dextrorsum  vel  sinistrorsum,  velquo 
livertendi :  sic  ille,  qui  vere  liber  est,  hahet 
am  quod  magis  placet  faciendi.  Collis,  qui  a 
eterrse  modicum  consurgit,  bonam  actionem 
ity  per  quam  a  terrenis  elovamur.  Mons  qui 
s  magis  approximat,  contemplationem  desi- 
led  nos  sursum  levans  advisionemcoelestium 
m  exaltat.  Coelum  autem,  quia  locus  beati- 
est,  beatitudinem  ipsam  non  inconvenienter 
it.  Vallis,  quia  ad  inferiora  se  deiprimit,  si> 
t  iniquitatom,  quee  malos  ad  ima  trahit. 
18  desperationems  ignificat,  in  quam  iniqui 
)  iniquitatis  descendunt.  Unde  scriptum  est : 
f  cum  in  profundmn  voneritpeccatorum,  con^ 
{Prov,  xviii).  Infernus  autem,  quia  locus  est 
tionis,  damnationemsignificat.  Montes  Israel, 
DHtes  Israel  sunt  justi  contomplativi,  qui 
8U0S,  id  ost  sanctas  et  fructuosas  cogitatio- 
radice  fidei  et  stipe  bonas  voluntatis  proce" 
expandunt  per  proximi  dilectionem,  ot  flo* 
ir  bonam  inchoationem,  et  fructum  faciunt 
isummationem,  et  folia  producunt  per  bo- 
itionem. 

tria  principaliter  arborum  genera  mihi  vi- 
in  montibus  Israel  nasci,  crescerOy  ramos 
iere,  florere,  fructum  facere;  folia  producere. 
)lea  sive  oliva,  secunda  vitis,  tertia  flculnea. 
igniflcat  misericordiam,  quia  sicut  oleum 
Lcedit  liquores :  ita  misericordia  alias  preece- 
ates.  Vitis  signiflcat  sapientiam,  quia  vinum, 
>  sumptum,  acuit  ingenium.  Ficulnea,  quia 
habet  fructus,  dulcedinem  designat  inter- 
lolet  autem  Patri  assignari  misericordia,  Fi- 
entia.  Spiritui  sancto  dulcedo.  Plantat  itaque 
tlivam,  FiIiusvitem,Spiritussanctus  flculne- 
endum  est  tamenquod,  licet  faciamus  talem 
ioneminhujusmodiassignationetriumvirtu- 
Uatamenestintelligendadivisioinoperatione 
ersonarum.Istarumautemtrium  virtutum  in- 
•sitatem  in  reprobis  propheta  deplorans,dixit: 
ion  florebitf  et  non  orit  germen  in  vineis, 
tur  opus  olivw  {Habac.  iii).  Signiflcat  itaque 
isericordiam,  vitis  sapientiam,  flculnea  dul* 
n  internam.  Sunt  et  aliae  forsistan  arbores  in 
as  Israel,  per  quas  diversae  flgurantur  vir- 
icut  per  buxum  propter  virorem  fldes,  per 
.  propter  altitudincm  spes,  per  pinum  pro- 
quedinem  charitas,  per  spinum  recta  incre- 
er  myrtum  temperantia  flguratur.  Expanda- 
itres,ramos  floroamns,  etfructumfaciamus, 
inus  nos  infructuosos  inveniat,  et  nos  succi- 
mccendat.   Jam  enim  securis  ad  radieem 
posita  est  (Matth,  iii).  Fruclificemus  sicut 
itis,  flculnea.  Sunt  namque  quidam  qui  fruc- 
unt  amarissimum  de  quibus  scriptum  est : 


B 


A  Feldraconum  vinum  eorumf  et  venenum  aspidum 
insanabiie  {Deut.  xXjLu),  Nos  auiem  sicut  oliVA 
fructifera  in  domo  Domini  speremus  in  misericor- 
dia  Dci  {Psal.  li).  Qui  vivit  et  regnat. 

SERMO  XIII. 
In  anno  novo, 
Cantate  Domino  cantioum  novum^  quia  mirabilia 
fecit  {Psal.  xcvii).  FecitDominus  mirabiliain  crea- 
tione  mundi,  facit  mirabilia  in  redemptione  generis 
humani.  Fecit  mirabilia  in  creatione  mundi  creando 
terrestria  et  coclestia,  inflma  et  summa,  visibilia  et 
invisibilia,  corporalia  et  spiritualia.  Fecit  quoque 
mirabilia  in  rebus  conditis.  In  elemenlis  et  elemen- 
tatis,  simplicibus  et  compositis,  incausis  etefflcien- 
tiis,  in  naturis  et  formis,  in  flguris  et  colori- 
bus,  in  vegetatione  germinantium,  et  fecunditate 
generantium.  Fecit  mirabiliainredemptionegeneris 
humani  carnom  assumendo,  esuriendo,  sitiendo; 
miracula  faciendo,patiendo,  moriendo,resurgendo, 
ascendendo,  Spiritus  sancti  gratiam  tribuendo, 
culpas  condonando,  impios  justiflcando,  miseros 
beatiflcando.  Cantate Domino  canticum  novum,quia 
mirabilia  fecit,  Canticum  est  vita.  Canticum  no- 
vum,  vita  nova.  Canticum  vetus,  vita  vetus.  Nova 
vita  justitia,  vetus  vita  culpa.  Porro  tribus  modis 
distinguitur  cantus,  gravi,  acuto,  superacuto.  Gra- 
vis  signiflcat  vitam  conjugatorum,  acutus  conti- 
nentium,  superacutus  virginum.  Qui  bene  vivit, 
bene  cantat,  qui  male  vivit  male  cantat,  quia  discor- 

Q  dat.  Ab  hoc  cantico  discordantavari,fures,rapaces, 
immundi,  fornicatores,  adulteri,  molies,  masculo- 
rum  concubitores,  perjuri,  mendaces,  homicidse. Ab 
hoc  cantico  discordantetiam  mulli,  qui  sacris  ordi- 
nibus  sunt  sublimati,  qui  in  domibus  eburneis  de- 
bcnthabitare,  id  est  castitatem  servare  sicut  sunt 
subdiaconi,  diaconi,  praesbyteri,  episcopi,  archiepi- 
scopi,  et  viri  forsitan  apostolici,  canonici  rcgularcs, 
monachi,  eremitoe,  reclusi.  Ilorum  omnium  non- 
nulli  a  laude  divina  discordant,  quia,  quamvis 
Christiani  sint  nomine,  pagani  tamen  sunt  conver- 
satione ;  et  quamvis  rectam  habeant  de  Deo  fldem, 
tamen  mortua  est,  quia  non  habent  operationem. 
Discordant  ergo  a  cantico  laudis  Dei,  quia  non  cst 
speciosalaus  inore  peccatoris  (Eccli.  xv).  Omnes 

D  tales  canticum  vetus  cantant,  quod  magis  signifi- 
cat  tristitiam  quam  gaudium. 

De  hujusmodi  laudatoribus  scriptum  est :  Quo 
mihi  multitudinem  viciimarum  vestrarum^  dicitDo- 
minus?  Plenus  sum.  Holocausta  arietum,  et  adipem 
pinguium^  et  sanguincm  vitulorum  et  agnorum  et 
hircorum  nolui.  Cum  veniretis  anle  conspectum 
meum,  quis  queesivit  hsec  de  manibus  vestris,  ut 
ambularetis  in  atriis  mejs?  Ne  afferatis  ultra 
sacrificium  frustra.  Incensum  abominatio  est  mihi. 
Noomeniam^  et  sabbatum^  et  festivitates  aliasnon 
feram.  Iniquisuntcwtus  vcstri,  Kalendas  vestras^et 
solemnitales  vestras  odivit  anima  mea  :  facta  sunt 
mihimolesta;  laboravi sustinens.Et  cum  extenderi- 
tismanusvestras,  avertam  oculos  meosa  vobis/  aI 


927 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


m 


oum  multiplicaveritis  orationem,  non  ex^auc/iam;  A  mus  deniquequsesunt  istae  vesteSi  etqueepereas 

significentur  virtutes.  Sunt  ergo  vestimenta,  interior 
linca,  exterior  scilicet  alba,  amictus  superhumeros, 
quod  nos  supor  humerale  dicere  possumus,  zona, 
stola,  manipula,  infula.  Ante  omnia  debet  sacerdos 
quolidiana  vestimenta  deponere,  deinde  manas 
al)luere,  et  siccandidavestimentasumere.Depositio 
quotidianorum  vestimentorum  significat  veterisho- 
minisdcpositionem,  ablutio  manuumcriminumcon- 
fessionem,  assumptio  novorum  vestimentomm  vir- 
tutum  excrcitationem.  Linea  interior  interius  est, 
cxtcriorexterius.  Ista  est  in  occulto,  illa  in  manife- 
slo.  Ista  latety  illa  patet.  Propterea  interior  signifi- 
cat  munditiam  cordis,  exterior  munditiam  corporis. 
Supor  humerale,  quod  supra  humeros  ponitur,  nbi 


manus  enim  vestrse  sanguine  plense  sunt^xdi  est,  pec- 
eato  {Isa,  i).  EtperMalachiam  prophetam:  Ecceego 
projiciam  vobis  brachium,  et  dispergam  super  vul- 
tum  vestrum  stercus  solemnitatum  vcstrarum,  et 
assmnet  vos  secum  dixit  Dominus  {Malac,  ii).  Per 
aliumquoqueprophctamdetalibusdicitur:Pu/a/>ai}^ 
se  habere  vasa  cantici sicut  David{Amos.  vi).  Dum 
ctenimsubtilibus  vocibus  verba  divinoe  laudis  sibi- 
lanty  et  duplici  aut  triplici  modulatione  cantica  so- 
nant,  vasa  cantici se babere  sicut  David putant,  quia 
80  vere  laudatores  csse  Dei  existimant.  Sed  non  pla- 
cet  vox,  quia  vita  displicet.  Nos  ergo,  fratres,  can- 
temus  Domino  sicut  praecepit  Psalmista.  Bex  omnis 
terrae  DeuSj  psalJite  sapi e nter  (PsaL  hlw),  Quid  sa. 


pienter?Noa  simus  pravis  operibus  dediti,  non  in      onera  solent  imponi,  tolerantiam  praesentium  signi 


psallendo  verbis  otiosis  intenti,  non  vanis  aspecti- 
bus  curiosi,  non  risu  dissoluti,non  cxcursu  et  dis- 
cursu  vagi.Gantemus  sicut  quidam  versificator  dicit. 

Omnibus  his  horis  eadcm  vox  cordis  et  oris, 
Vbx  est  grata  chori,  quando  cor  concinitori, 

Cantemus  igitur  Domino  canticum  novum,  quia 
mirabilia  fecit,  et  non  solum  quia  fccit  sed  etiam 
quia  mirabilia  facturus  est.  Feoit  duo  praecipua 
mirabilia  :  unum  in  crealione  mundi,  alterum  in 
redemptione  generis  humani.  Et  facturus  est  duo: 
unum  in  renovatione  creati ,  altcrum  in  glorifi- 
catione  redempti.  In  fine  namque  sseculi,  quando 
nova  faciet  omnia,  tunc  faciet  mirabilia   in  reno- 


ficat  laborum,  quae  nobis  necessaria  est,  si  veri  sa- 
ceidotes volumus esse.  Unde de illis qui  eam perdi- 
dcrunt  scriptum  est :  Vse  his  qui perdideruai  susti' 
neiitiam!  (Eccle,  ii). 

Et  Dominus  delaudepatientiie  inEvangelioait:  h 
polientia  vcstra  possidobitis  animas  vestras(Luc, 
xxi). 

Susfineamus  ergo,  fratres,  quidquid  nobis  acci- 
derit  adversum,  ut  sicut  bona  suscepimus  de  maaa 
Dominif  ita  ef  malasustineamus  {Job.  u).  Zona,  quae 
lumbos  circumdat  et  vestimenta  constringit  ne 
diffluant,  virtutemcontinentisdinsinuat,  quoe  fluxam 
luxuriae  nostrse  lasciviam  refrenat.  Stola,  quaa  collo 
imponitur,  jugum  suave  Domini  exprimit,  de  quo 


vatione  creali.JJuando  autem  dicet  electis  :  Veni^^  C  Dominusin  Evangelio  ait :  Jui/ttme/iimiiieuin  aaave 

est,  etonus  meumlcve  {Malth,  xi).  Sequitur  mani- 
.pula,  quse  in  brachio  sinistro  dependet,  quse  nihil 
aliuddenotatsacramenti,  nisi  quod  pro  cautela  ibi 
ponitur,  ne  sacerdos  aliquid  in  officio  suo  incaute 
et  negligenter  agat,  sed  omnia  diligenter,  sicut  qoi 
in  conspectu  Domini  et  sanctorumangelorum  consi- 
stit,  perficiat.  Significat  ergo  cautelam,  per  quam 
cavenda  cavemus,  etfacicnda  facimus.  Hisomnibus 
minister  Domini  indutus,  his  omnibus  adomatus, 
nondum  est  aptus  officio  sacerdotali,  nec  illud  im- 
plcre  prsesumit,  nisi  septimum,  quod  infula  dicitur, 
caeteris  addatur  et  superponatur.  Istud  vestimentum 
excellentiusestcaeteris,  eminetque  universis.Quam 
igitur  virtulem  per  hoc  significaridicimus,  nisi  cha- 


te,  benedicti  Patris  mei,  percipite  regnum  quod 
vobis  paratum  est  ab  origine  mundi  (Matth,  xxv), 
tunc  faciet  mirabilia  in  glorificatione  redempti.  Ad 
quam  gloricationem  nos  perducere  dignetur 
Jcsus  Christus  Dominus  noster,  qui  vivit  et 
regnat. 

SERMO  XIV. 

In  synodq ,  aut  in  festo  confessorum  sacerdotum , 

de  vestibus  sacris, 

SacerdotestuiyDomine^induanturjustitiam(PsaL 
cxxxi).Oportet,fratrescharissimi,  utnosquiindomo 
Dei  sacerdotio  fungimur,  dignam  sacerdotio  justi- 
tiam  ducamus,  et  honestis  in  officio  vestibus  indua- 
mur,  imo  virtutes,  quaa  per  vestes  sacerdotales  desi- 


gnantur,  exerceamus.  Quid  namque  prodest  ornari  D  ritatemde  quadicit  Apostolus  :  Adhuc  vobis  exeel- 


vestibus,  nisi  ornemur  virtutibus?  Certe  si  videre- 
mus  sacerdotem  sine  sacerdotalibus  vestimentis  mis- 
sam  celebrare,  sinealba,  sine  stola,  sine  infula,  mul- 
tum  miraremur  et  cumhorrore  nimioministrum  ta- 
lem  detestaremur.Si  ergo  detestandus  esset  qui  acce- 
deret  ad  altare  sine  vestibus,quam  detestandus  quam 
horrendus  est,  qui  accedere  praesumit  cum  vitiis  et 
sine  virtutibus?  Quantum  distat  intyr  vas  quodlibet 
et  cibum,  tantum  distat  inter  significans  et  signifi- 
catum.  Vestessignificant,  virtutes  significantur.  Ve- 
stes  foris  coram  populo  decorant,  virtutes  intus  co- 
ram  Domino  ministrum  commendant.  Sicut  igitur 
non  audemus  accedere  ad  altare  sine  vestibus,  sic 
non  praesumamus  accedere  sine  virtutibus.  Videa- 


lentiorem  viam  demonstro.Si  linguis  hominum  kh 
guaretangeloruniy  eic.{I  Cor, xii  xni),quaebenenovit 
fraternitas  vestra.Qui  cum  alia  dona  spiritualia  et 
virtutes  demonstrasset,  tandem  de  charitate  intuli 
dicens  :  SiJinguiSf  elc.  0  beata  virtus  charitasl  el 
beatus  solus,  qui  in  ipsa  usque  in  finem  perseveratl 
Qui  ergo  cum  aliis  virtutibus  charitatem  habet, 
sacerdos  est.  Et  qui  etiam  alias  sine  ista  habet,  sa- 
cerdos  nonest.  Habeamus  itaque,  si  verisacerdotes 
volumus  esse,  quod  esso  debemus,  habeamus  inte- 
rioremlineam  permunditiamcordis,  exterioremper 
munditiamcorporis.Super  humerale  per  patientiam, 
zonam  per  continentiam,  slolam  per  obcdientiam, 
manipulum  per  cautelam ,  infulam  per  charitatem 


929 


SERMONES  CENTUM. 


930 


I  fraternam.  His  etenim  omnibus  armati  sancte  et  A  tertiemus  eam,  sicut  scriptum  est,  per  triplicem 

compunctionem.  Putemus  eam  per  superfluarum  et 
minus  utilium  cogitationumresecationem.  Plicemus 
eam  per  mentis  humiliationem ,  ut  producat  folia 
perbonamactionem,floresperbonamfamamyfructus 
per  bonam  conscientiam.  Si  sic,  fratres  charissimi, 
in  vinea  Dominica  laboraverimus,  promissum  dena- 
rium  percipiemus.  Quid  est  iste  denarius  ?  Denarius 
iste  est  vita  seterna.  Denarius  iste  est  quod  oculas 
non  vidit,  nec  auris  audivit^  nec  in  cor  hominis  aS" 
cendit,  quse  praoparavit  Deusdiligentibus  se(ICor, 
ii).  Denarius  iste  est  summum  bonum,  in  quo  omne 
bonum,  et  a  quo  omne  bonum.  In  quo  omne  bonum 
per  plenitudinem,  a  quo  omne  bonum  per  largitio- 
nem.  Denarius  iste  est  Deum  videre,  eteumgustare. 


I  religiose  perflciemus  holocaustum  Domini,  etdico- 
I  tur  de  nobis  quod  scriptum  est:  Vosestis  genus  ele- 
i  etnWf  regale  sacerdotium  (IPetr,  ii).  Tales  fuerunt 
I  Banctiy  quorum  hodie  solemnia  celebramus.  Tales, 
:  firatres  charissimi,  esse  studcamus,  ut  et  nos  indua-* 
i  mur  justitiam,  et  facti  cum  ipsis  participes  merito- 
i  rum,  fieri  mereamur  socii  prsemiorum.  Quod  per 
I  merita  et  intercessionem  eorum  nobis  praestare 
I  dignetur  qui  vivit  et  regnat,  etc. 

SERMO  XV. 

In  LXX,  Do  vinea  Dominica, 

■    Ite  ot  vos  in  vineam :  et  quod  Justum  fuorit  da^ 

Jbo  vobis  {Mattb,  xx).  De  vinea  Dominica ,  fratres, 

&d  quam  nos  invitat  sermo  divinus ,  brevem  vobis 


exhortationem  faciemus ,  ne  vestram  dilectionem  g  Yidere  per  contemplationem,  gustare  per  dilectio- 


verbis  prolixioribus  oneremus.  Primum  itaque  vi- 
deamus  quis  sit  ager  in  quo  plantatio  fit,  qusd  vi- 
nea,  quae  fossio,  quse  binatio,  quse  tertiatio,  qui  pal- 
mites ,  quas  putatio ,  quse  plicatio ,  quse  folia ,  qui 
flores,  qnis  fruclus ,  quis  denarius  qui  promittitur. 
Ager  iste  cor  humanum  est,  quod  debemus  jugi 
compunctionum  ligone  scindere,  et  in  ipso  per  gra- 
tiamdivinam  vineam  sive  vitcs  perbonas  voluntates 
plantare  ut  in  bono  crescant,  et  palmites,  folia,  flo- 
res,  fructumque  producant.  Debemus  vineam  istam 
fodere  per  compunctionem,  quse  nascitur  scrutatio- 
ne  peccatorum  nostrorum;  binare  per  compunctio- 
nem,  qusenascitur  de  consideratione  donorumnobis 


nem.  In  hac  vinea  nos  laborantes  adjuvare,  et  isto 
denario  nos  dignetur  remunerare  Jesus  Christus, 
qui  vivit  et  regnat,  etc. 

SERMO  XVI. 

In  festo  martyrum,  De  spirituali  agricultura. 

Qui  seminant  in  JacrymiSy  in  exsultatione  metent 
(Psal,  cxxv).  Fratres,  qui  parce  seminat,  parce  et 
melet;et  quiseminat  in  benedictionibus,  debenedi^ 
ctionibus  et  metet  {IlCor,  ix).  Bonum  igitur  et  mul- 
tum  seminemus,  si  bonum  et  multum  metere  deside- 
ramus.  Seminemus  in  merito,  prout  metere  deside- 
ramus  in  prsemio.  Quaeramus  aratrum  et  utensilia- 
aratri,  longum  lignum  quod  rustici  hagiam  vocant, 


coeUtuscoIIatorum;tertiarepercompunctionem,qu8e  q  lignum  bifidum  per  quod  aratrum  manibus  tenetur, 


oritur  de  prsegustatione  futurorum  bonorum.  Sunt 
autem  palmites  bonae  cogitationesdebona  voluntate 
multipliciter  procedentes.  Istam  vineam  putamus, 
quando  cogitationem  minus  utilesresecamus,  et  uti- 
lioribus  propagandis  vacamus.  Palmites  plicamus , 
quando  cogitationes  nostras  humiliamus,  et  quasi 
baculum  in  terrram  figimus,quandomortaIitatis  no- 
strse  recordamur,  et  quod  terra  sumus  et  in  terram 
ibimus  reminiscimur.  Sic  plicuit  vitem  suam  Abra- 
ham  ,  quando  dixit  :  Loquar  ad  Dominum  meum , 
cum  simpulviset  cinis{Gen,xwiii).^\o  Jacob  quando 
dixit :  Minor  sum  cunctis  miserationibus  tuis  {Gen, 
xxxii).  David  quoque  dixit  :  Unicus  et  pauper  sum 
ego  {Psal,  xxiv).  Beata  Maria  plicuit  suam  vitem , 
et  ait :  Ecce  ancilla  Domini  {Luc.  i).  Sed  B.  Paulus 
palmitem  suum  plicuerat,  quando  dicebat  :  Non 
sum  dignus  vocari  apostoluSy  quia  persecutus  sum 


et  C8eteraqu8e,causa  brevitatis^praetereo  exponendo 
ponemus.  Pes  aralri,  super  quem  caetera  fabrica 
consistit,  fides  est  quae  aliorum  est  origo  virtutum. 
Lignum  longum,  quod  in  longum  extenditur,  quod 
hagiam  voce  rustica  nominamus,  spem  significat, 
de  cujus  longitudine  scriptum  est :  SperastisinDo- 
mino  in  saeculis  wternis,  in  Domino  Deo  forti  inper^ 
petuum  {Isa,  xxvi).  Manubrium ,  quod  bifurcum  est, 
et  utraque  manu  tenetur ,  charitatem  demonstraty 
quam  dextera  tenemus  dum  benefacimus  amicis', 
sinistra  dum  benefacimus  inimicis.  Aures  aratri 
virtutem  significant  obedientise,  quia  auribus  audi- 
mur,  et  obedimus.  Rotae  scientiam  duorum  Testa- 
mentorum  designant.  Recte  namque  per  rotas  Te- 
stamenta  figurantur,  quaequasideorsumtanguntter- 
ram  per  historiam,et  sursum  levantur  per  allegoriam 
deorsum  deponunturper  sensum  camalem,  sursum 


Ecclesiabi  Dei  (/  Cor  xv).  Folia  designant  bonam  Q  levantur  per  sensum  spiritualem,  deorsum  per  si- 


actionem,  quae  nos  circumdat  ct  ornat,  sicutin  aliis 
sermonibus  saepe  jam  diximus.  Flores,  eo  quod  re- 
doleant  et  suum  longe  spargant  odorem,  bonam  fa- 
mam  insinuant ,  per  quam  sive  prope  sive  longe 
proximo  redolemus.  Fructus  bonam  designat  con- 
sciontiam  de  justitia  consummata.  Ad  hoc  enimla- 
boramus  ut  bonam  conscientiam  habeamus,  sicut 
ille  qui  in  vinea  colenda  desudat,  ad  boc*.  tendit  ut 
fructum  percipiat.  Habemus  itaque,  fratres,  agrum 
cor  nostrum,  Dominicam  vitem  bonam  voluntatem 
palmites  bonas  co^itationes.  Fodiamus,  binQmus, 


gniflcantia,  sursum  per  significata.  Vomer  et  culter, 
quibus  scinditur  terra  et  aperitur,  rationem  et  in-* 
tellectum  designant,  quse  per  occulta  creaturarumi 
et  obscura  Scripturarum  rimamur  et  volvimus.  Ju- 
gum,  quod  cervices  premit,  pondus  divini  timoris 
exprimit,  quod  mentibus  nostris  imponitur,  ne  no- 
ster  sensus  per  clationem  contra  Deum  erigatur. 
Vincula,  quibus  jugum  ligatur,  praecepta  divinae  le- 
gis  sunt.  Decontemptorehujusjugi  ethorum  vincu- 
lorum  scriptum  est :  A  sseculo  confregistijugum^  rvt^ 
pisti  yincula;  dixisti ;Noa  8erYiam(Jer,ii).BoYeBn 


931 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


qui  arando  laborant,  sensuscorporales,qui,propter 
utrumquo  sexum  duplicati,  deccm  fiunt.  Qui  bene 
dicuntur  esse  boves  per  maturitatem,  non  tauri  per 
dissolutionem ;  boves  per  continentiam,  non  tauri 
per  lasciviam.  Stimulus,  quo  punguntur,  afflictio 
corporis  est  invigiliis,  et  jejuniis,  et  cceteris  hujus- 
modi.  Terram,  quam  dcbemus  arare,  nosmetipsi 
sumuSy  quos  debemus  arare  per  compunctionem, 
quse  nascitur  de  scrutationc  peccatorum  nostrorum; 
binare  per  compunctionem,  quae  oritur  de  consido- 
ratione  ccelestium  donorum  nobis  collatorum ;  ter- 
tiare  quoquo  per  compunctionem,  quaa  oritur  ex 
prsegustationefuturorum  bonorum.  Debemusetiam 
limare  terram  istam  per  memoriam  antiquarum  et 
iniquarum  conversationum  noslrarum.  Quasi  nam- 
que  de  singulis  mansiuncuUs  animalium  nostrorum 
fimum  super  terram  noslram  ducimus,  dum  quse- 
cunque  quae  in  conversionibus  pra^teritis  carnali- 
ter  et  bestialiter  egimus,  ad  memoriam  plangendo 
rovocamus.  El  quasi  perpartes  spargimus,  dum  sin- 
gula  male  acta  pro  loco  et  tempore,  pro  qualitate 
et  quantitate  discutimus. 

Habemus  itaque,  fratres,  per  fidem  pedem  aratri, 
hagiam  per  spem,  manubriumper  charitatem,  dex- 
terum  cornu  ejus  jper  dilectionem  amicorum,  sini- 
strum  per  dilectionem  inimicorum,  aures  aratri  per 
obedientiam,roteIIasperutriusqueTestamentiscien- 
tiam,  culturum  et  vomercm  per  sanam  rationem  ct 
sanum  intellectum,jugum  per  timorem  divinum,cor- 
rigias  perprcoccpta  legis,bovcsperquinque  sensus 
corporis,  stimulum  per  arnictionem  carnis,  aratu- 
ram  triplicemper  tripliccmcompunctionem,  flmatu- 
ram  per  peccatorum  recordationem.  Semina  autem 
nostra  sunt  dona  divina  ;  vas  in  quo  ea  servamus 
intellectus  et  sensus  spiritualis  est.  Ista  semina  ter- 
rae  mandamus,  quando  ea  afTcctui  et  effectui  manci- 
pamus  :  aflectui  per  dilectionem,  effectui  per  opera- 
tionem.  Im  lacrymis  seminamus,  in  exsultatione  me- 
temus.  Seminamus  in  lacrymis,  quia  omnes  qui  vo- 
luntpie  vivere  in  Cbristo porsecutionem  patientur 
(11  Tim,  iii) ;  metemus  inexsultatione,  quiagaudebi- 
mus  in  retributione.  Quod  ipse  proestarc  dignetur 
qui  vivit  et  regnat,  etc. 

SERMO  XVII. 
In  Epiphania  Domini. 

Vivetf  el  dabitur  ei  de  auro  Arabioe  (Psal.  lxxi). 
Quis  est  qui  vivet,  et  cui  dabitur  de  auro  Arabiae  ? 
Puerqui  natusest  nobis,  et  filius  qui  datus  est  nobis, 
cujus  nomenAdmirabHiSy  ConsiliariuSyDeus.Fortis, 
Paterfuturiswculiy  Princeps  pacis(Isa,  ix).  Admi- 
rabilis  gloria,  consiliarius  sapientia ,  Deus  natura, 
fortis  potentia,  pater  misericordia,  princeps  justitia. 
Admirabilis  gloria,  quia  etangeli^prasnimia  admira- 
tione  gloriae  ejus,  in  ipsum  prospicientes  dificiunt, 
*et  cantant  dicentes  :  Pleni  sunt  cceli  ct  terra  ma~ 
jestatis  gloriso  tuso,  Consiliarius  sapientia.  quia  est 
Angelus  magni  consilii,  qui  hominem  in  invio 
infidelitatis  ot  iniquitatis  errantem  reduxit.  Dcus 
hatura,  quia  deitatem  habet  per  naluram,  et  aliis 


A  tribuit  esse  deos  per  gratiam.  Fortis  potentia ,  quia 
principcm  hujus  mundi  custodientem  atrium  suum, 
id  est  mundum,  debellavit,  et  vasa  ejus,  id  est  ani- 
mas,  in  quibus  iniquitatem  posuerat,  ad  vitam  tamen 
prsedestinata  diripuit,  et  ipsum  dejecit,  et  alligavit 
{Luc,  ii),  ne  more  antiquo  in  homine  dominetur, 
donec  in  tempore  Antichristi  ad  modicum  ipsius 
permissione  solvatur,  ctpostea  cum  suisindieju- 
dicii  in  infernum  redigatur.  Pater  misericordia , 
quia  paterna  pietate  ad  nos  venit,  et  nos  redemit , 
et  justificavit  etbcatificavit.  Yenitperhumanitatem; 
redemit  per  passlonem ,  justificavit  per  gratiam, 
beatificavit  per  gloriam.  Princeps  justitia,  quia  red- 
det  unicuique  quod  suum  est ,  bona  bonis ,  mala 
malis,  bonis  gloriam,  malis  poenam.  Admirabilis 

3  ergo  estgloria,  consiliariussapientiai  Deusnatura, 
fortispoteniia,  pater  miscricordia,princeps  justitia. 
Vivet  et  dabitur  ei.  Quid  dabitur  ei?  De  auro  Ara- 
bite  ,  non  solum  de  auro  ,  sed  et  de  thure ,  et  de 
myrrha.  Aurum,  propterfulgorem  divinse  cognitio- 
nis,  significat  claritatem,  id  est  fidom;thus,  propter 
suam  redolentiam,  significat  bonam  opinionem; 
myrrha,  quae  corpora  servat  incorrupta ,  designat 
carnisincorruptionem.  Possumusautem  de  myrrha, 
propter  ejus  amaritudinem,  multiplices  trahere  si- 
gnificationcs.  Estetenimmyrrhadoloris,  esletmyr- 
rha  timoris,  est  et  myrrha  compunctionis  estetmyr- 
rha  confessionis,  est  et  myrrha  satisfactionis,  est  et 
myrrha  excrcitationis,  est  et  myrrha  laboris,  est  et 
myrrha  subjectionis,  est  et  myrrha  compassionis; 

C  est  myrrha  quoque  passionis.  Myrrha  doloris  est, 
quando  transacta  mala  recogitamus,  et  inde  dole- 
mus.  Myrrha  iimoris  est,  quando  pro  malis,  que 
commisimus ,  futuram  pocnam  timemus.  Myrrha 
compunctionisest,quando,cogentedoloreettimore, 
de  malis  perpctratris  compungimur.  Myrrhaconfes- 
sionis  est,  quando  mala,  qua^  egimus  coniitendo 
erubescimus.  Myrrha  laboris,  satisfactionis,  quan- 
do,  post  confcssioncmdetransgressione  divee  legis, 
Deo  per  affliction^m  poenitentise  pro  modulo  nosti^o 
satisfacimus.  Myrrha  laboris  est,  quando  insexope- 
ribus  misericordise  proximo  exhibendislaboramus. 
Myrrha  exercitationis  est,  quando,  vitiis  expulsis 
per  diuturnum  exercitium  ad  virtutos  pervenimus. 
Myrrha  subjcctionis  est,  quando  sublimioripropter 
Deumsubdimur,  et  inde  nonnunquam  amaritudinem 

j.  toleramus.  Myrrlia  autem  compassionis  est,  quando 
alienis  malis  compatimur.  Myrrha  vero  passioms 
est,  quando  mala  nostra  patimur. 

Habemus  itaque  decem  species  myrrhae :  pirimflm 
pcr  dolorem,  secundam  pcr  timorem,  tertiam  per 
compunctionem,  quartam  per  confessionem,  qum- 
tam  per  satisfactionem,  sextam  per  exercilationem 
virtutum,  sepiimam  per  cxhibitionem  bonorum 
operum,  octavam  per  subjectionem,  nonam  per 
compassionem,  decimam  per  passionem.  OfTeramus 
et  nos,  fratres,  nato  Domino,  aurum,  thus  et  myr- 
ham.  Aurum  per  fidem,  thus  per  bonam  opinionem, 
myrrha  per    carnis  nostrse  iiicorruptionem ,  et 


9S3 


SERMONES  CENTUM. 


934 


li  Becundum  multiplicem  superiorem  myrrhae  divisio-  A 
i  nem.  £t  quia  nihil  sine  divina  gratia  possumus, 
,b  ipsam  semper  imploremus,  ut  per  ejus  auxilium 
i  valeamus  hanc  oflerre  oblationem  et  ad  eeternam 
,i  pervenire  retributionem.  Quod  nobis  prsestare  di- 
i  gnetur  qui  vivit  et  regnat,  etc. 
I  SERMO  XVIII. 

[{  Itt  Annunliatione  Dominica. 

f       Ecce  concipiesj  el pares njium(Luc.  i).InAnnun- 
)   tiatione  Dominica,  fratres  charissimi,    locuturi, 
compcndiosum  vobis  sermonem  faciemus,  ne  ves- 
tram  dilectionem  onercmus.  Et  quia  modum  sacra- 
tissima)  conceptionis,  multis  Scripturis  exponenti- 
bus,nostis,placet  ipsum  modum  illibatum  prteterire, 
et  aliquid  quod  vestros  mores  sedificet  proferre. 
DebemuSy  fratres,  nosmetipsi  mater  esse  Christi;  si  ^ 
volumus  esse  justi,  si  volumus  esse  beati  :  justi 
per  gratiam,  beati  per  gloriam.  Debemus  Chris- 
tum  concipere,Christumparturire,Christum  parere, 
Christum  natum  possidere.  In  generatione  carnali 
prima  est  conceptio,  secunda  parturitio,  tertia  par- 
tus,  quartanati  possessio  in  qua  estgaudium^quia 
nalus  est  homo  in  mundum^  nec  meminit  pvessuree 
mater  transact»  (Joan.  xvi).  In  spirituali  autem  hac 
.  generatione  prima  estfides,  secunda  bona  voluntas, 
tertia  bona  actio,  quarta  seterna  beatitudo.In  carnali 
generatione  prima  est  commistio  maris  et  feminee 
quando  femina,  retento  semine,  fecundatur.  Deinde 
parturitiOyid  estpartus  paratio,  fetus  videlicet  con- 
cepti  augmentatio,  vegetatio,  membrorum  formatio  q 
et  dispositio,  sensificatio  hominis  atque  perfectio. 
Denique  igilur  sequitur  partus,  id  est  fetus  editio, 
in  qua  est  maximus  matri  dolory  angustia,  labor 
et  clamor.  Ad  ultimum  sequitur  nati  filii  possessio, 
in  qua  prte  nimio  gaudio  quod  natus  est  homo  in 
mundum,  mater  prseteritee  pressurae  non  recorda- 
tur.  Sic  in  spirituali  generatione,  in  qua  Deus  mas- 
culus  est,  anima  femina.  Quando  ipse  Deus  animee 
conjungitur,   concipit  anima  Cbristum  per  fidem. 
Fides  namque  prima  est  omnium  bonorum,  sine 
qua  impossibile  est  placere  Deo,  sicut  impossibile 
est  naturse  ut  sine  semine  generetur  homo.  Deinde 
sequitur  parturitio,  quando  concepti  cognitio  boni 
per  bonam  voluntatem  augmentatur,  et  per  afifectio- 
nem  sensificaturyCt quasi  membratim per desiderium  D 
operandi  disponitur.  Sequitur  partus,  quando  foris 
bonum  per  actionem  manifestatur,  quodpriusintus 
in  bona  voluntate  continebatur ;  in  qua  est  labor  et 
clamor  matris,  quia  gi'avatur  tunc  anima  propter 
infirmitatem  et  murmurationem  carnis.  Sed  quan- 
diu  durat  partus  iste,  quandiu  vivitur,  semper  fe- 
tus  iste  editur,   quia  quandiu  est  tempus  vivendi, 
semper  est  tempus  bene  agendi.  Quando  vero  homo 
moritur,  tunc  perfecte  puer  nascitur,  quia  in  solo 
die  mortis   perfecte  declaratur  virtus  et  meritum 
operis.  Nati  filii  possessio,  aeterna  est  beatitudo,  in 
qua  videbimus  Christum  etgustabimus  :  videbimus 
per  contemplationem,  gustabimus  per  dilectionem. 
De  hujus  nativitatis  gaudio  et  fructu  scriptum  est : 


Cum  dederit  dilectis  suis  somnum^  ecce  hsereditaa 
Dominij  filii  merces,  fructus  ventris(Psal.cxxYm), 
Concipimus  ergo  Christum  per  fidem,  parturimus 
per  bonam  voluntatem,  parimus  per  bonam  actio- 
nem,  gaudebimus  de  nato  filio  per  seternam  retri- 
butionem. 

Sciendum  autem  est  quod  carnalis  anima  nonpo- 
test  suscipere  Christum,  sicut  lignea  fenestra  non 
potest  suscipere  in  se  solarem  radium.  Et  sicut  vi- 
trea  fenestra  in  se  suscipit  radium  solis,  et  ipse 
radius  eam  intrat  et  penetrat :  sic  anima  spiritualis, 
sordibus  vitiorum  purificata  et  sole  virtutum  clari- 
ficata,  Christum  concipit.  Quid  est  namque  in  fenes- 
tra  lignum,  nisi  corpus?  Quidvitrum,  nisi  spiritus? 
Ferrum  autem  quod  panellos  ligat,  eo  quod  ferro 
domantur  omnia,  significat  rigorem  severitatis,  et 
plumbum,  propter  ponderositatem,  virtutem  gra- 
vitatis ;  diversee  laminse  diversi  sunt  sensus  animee, 
quorum  alii  disponuntur  sursum  per  contemplatio- 
nem  Dei,  alii  deorsum  percuram  sui,  alii  dextror- 
sum  per  dilectionem  amicorum,  alii  sinistrorsum 
per  dilectionem  inimicorum,  alii  in  circuitum  per 
circumspeotionem  motuum.  Naturalis  puritas  vitri 
significat  virtutes  nobis  datas  per  naturam ;  colore 
superadditi,  virtutes  nobis  collatas  per  gratiam; 
picturae  imaginum  exempla  significant  sanctorum, 
quse  diligenter  in  nobis  pingere  debemus,  virtutes 
eorum  cogitando  :  innocentiam  Abel,  justitiam  Noe, 
fidem  Abrahae,  perseverantiam  Isaac,  tolerantiam 
Jacob,  castitatem  Joseph,  mansuetudinem  Moysi, 
constantiam  Josue,  charitatem  Samuelis,  humilita- 
tem  David,  zelum  Elise,  abstinentiam  Danielis,  pree- 
cipuam  S.  Joannis  Baptistse  humilitatem,  et  casti- 
tatem  6.  Marise.  Sed  et  crucemin  nobis  pingimus, 
cogitando  continue  passionem  Domini,  quam  pro 
nobis  sustinuit.  Sic  pingamus  in  nobis  aliorum 
imagines  sanctorum;  cogitando  et  imitando  virtutea 
et  exempla  eorum. 

In  hac  itaque,  fratres,  mystica  significatione  vi- 
treee  fenestrse  lignum  est  corpus,  vitrum  spiritus,  fer* 
rum  severitas,  plumbum  gravitas,  singulse  laminn 
singuli  sensus  animse,  puritas  vitri  virtutes  nobis 
datee  per  naturam,  colores  additi,^  virtutes  nobis 
collatse,  per  gratiam,  picturse  imaginum  exempla 
sanctorum.Simus  igitur,  fratres  charissimi  spiritua- 
lesutirradiemurradio  solis  justitiee,  et  spiritualiter 
conoipiamus  et  pariamus  Christum  filium  virginis 
MarisB,  ut  sic  perveniamus  ad  gaudium  retributio- 
nis  setemse,  ipso  prsestante  qui  venit  et  regnat,  etc« 

SERMO  XIX- 
De  uno  quovis  confessbre. 

Ecce  sacerdosmagnu8(ex  Epist.  Com.  conf.pont.)^ 
Magnus  offlcio,  magnus  merito^magnus  preemio,  ma« 
gnus  sufifragio.Magnus  officio,quia  episcopus :  mag"* 
nus  merito,  quia  dignus  coelo ;  magnus  prtemio,  quia 
beatus  ;  magnus  sufifragio,  quia  noster  patronus.  De 
cujus  magnitudine  Scriptura  adjungitdicens :  Quasl 
stelky  quaai  luna,  quasi  solf  quasiiriSf  quasi  oedrua^ 
quaai  cypresaus,  quaai  roaa,  quaai  lilitm^  qaaaiibaap 


935 


APPENDIX  A  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


936 


quasi  ignis,  quasi  vas  auri  solidum.  Stella  est  lumi-  A  crificium  causa   est  omnium  sacrinciorum ,   quia 


B 


nare  in  ccbIo,  et  minor  aliis,  sole  scilicetetluna,  et 

signiftcat  inchoalionemt)onam :  inchoalionem,  quia 

minima  ;  bonam,  quia  luminare.  Luna,  quia  ab  in- 

choatione  sui  per  momenla,  horas,  dies,  hebdoma- 

das  ad  perfectionem  profecit,  perfectionem  de  bono 

ad  melius,  de  inchoatione  ad  perfectionem  figurat. 

Sol  autem,  quia  perfectus  est  in  quantitate  sua  et 

ih  circulo  plenus,  nec  aliquando  crescit,  recte  per- 

fcctionem  designat.  Iris,  id  est  coelestis  arcus,  quia 

pluviosus  est,  ct  aquas   ante  se  ducit,  prsedicatio- 

nem  exprimit,  quae  nos,  qui  sine  ipsa,   terra  sino 

aqua  sumus,  irrigat,  ut  sterilesinveniens  fructuosos 

faciat.  Cedrus  arbor  est  Libani  montis.  Libanus  in- 

terpretatur  dealbalio,  et  figurat  illum  quiesthyssopo 

gratiee  aspersus  et  super  nivem  dealbatus.  Cedrus 

autem  arbor  Libani,  quae  in  altum  se  surgit,  et  ad 

sublimia  se  extollit,  spem  designat  justi,  qui  se  a 

terrenis  ad  coelestia  speranda  sublimiter  extendit. 

Cypressus  est  arbor  odorifera,  et  exprimit  bonam 

opinionem,  quse  rumore  boni  odoris  circumquaque 

non  solum  per  vicina,  sed  etiam  per  remota  suavi- 

terse  diffundit.  Rosa,  propter  suum  ruborem,  figurat 

martyrium.  Martyrium  aliud  intus,  aliud  foris.  In- 

tuscompassione,forispassione.  Lilia,  proptermira- 

biIemsuicandorem,castitatemcarnisapte  designant 

Thus,  quia  cum  oratione  sacrificii  ofTerri  solet,  ora- 

tionem  ad   divinas  aures  ascendentem  insinuat. 

Ignis  charitatem  significat,  de  quo  igne  scriptum 

est :  Ignem  vcni  mittere  interramy  etquid  volo  nisi  q  tagit  humiliare.  Sumitquoque  in  opus  suumaquam, 


csetera  omnia  propter  istud  facta  sunt.  Etiam  passio 
Christi  causa  fuit  aliorum  sacrificiorum  ipsam  prse- 
cedentium.  Istud  primum  ofTeramus,  quia  caetera 
sine  isto  nihil  prosunt,  quamvis  etipsa  magna  sunt. 
Quod  nos  implere  perficiat  qui  vivit  et  regnat,  etc. 

SBRMO  XX. 

De  qualibet  fideli  anima. 

Drevis  in  volatilibus  apiSy  et  initium  dulcoris  ba- 
bct  iructus  ojus  (Eccli.  xi).  Sicut  multa  et  magna 
nobis  satis  documenta  prsestant  quselibet  minima 
gesta  sanctorum  in  Scripturis,  <ita  nonnunquam 
preocipua  virtutis  exempla  nobis  prsebent  ea  quse 
minima  videntur  in  creaturis.  Apis  etenim  quamvis 
in  volalilibus  brevis  sit,  magna  nobis  tamen  horta- 
menta  justitia)  natura  ct  actione  sua  proponit.  Apis 
namquc  quod  et  prcesens  nobis  Scriptura  sonat,  In 
volatilibus  brevis  est,  id  est  parva.  AfTert  aquas  ad 
operissui  compositionem.  Habet  naturaliter  iram. 
Habet  aculeum,  per  quem  pxercet  vindictam ;  sine 
coitu  est,  operatur  ceram,  operatur  mel.  Habet  pe- 
des,  habet  pennas,  promit  susuiTum.  Ducem  imita- 
tur,  et  in  suo  volatu  velox  inveuitur.  Haec  autem 
omnia,  quse  de  ape  diximus,  spiritualiter  de  quali- 
bet  fideli  anima  convenieuter  intelligimus.  Ipsa 
namque  brevis  sive  parva  est  per  humilitatom,  dum 
non  vuU  altum  sapere,  sed  timere ;  et  quanto  se 
sentit  per  justitiam  sublimiorem,  tanto  magisse  sa- 


ut  ardeat  ?  (Luc,  xnj.  Isto  est  ignis  perpetuus,  qui 
in  Veteri  Testamento  in  altari  jussus  est  ardere 
(Levit,  vi).  Semper  enim  charitas  in  ara  cordis 
debet  perseverare,  quia  sine  ejus  fiamma  nonpotest 
sacriflcium  aliquod  cogitationis,  locutionis,  aut 
operationis  consecrari,  aut  acceptabile  fieri  in 
conspectu  Domini.  Quasi  vas  auri  solidum,  quod 
dicitvassignificatmcnsuram,  quoddicit  auri  signi- 
ficat  sapientiam,  quod  dicit  solidum  significat  cons- 
tantiam.  Fuititaque,  fi^atres  charissimi,  sacerdos 
iste,  cujus  hodie  solemnia  celebramus,  quasi  steJla 
matutina  per  bonam  inchoationem,  qnasi  luna  per 
meliorem  perfectionem,  ^uasi  so/per  optimamper- 
fectionem,  quasi  iris  per  praedicationem,  quasi  ce- 


dum  compungitur  sive  pro  peccalo  suo,  sive  pro- 
praemio  futuro.  Habet  iram,  dum  erga  malos  just« 
irascitur.  Habet  aculcum  quo  pungit,  dum  malanon 
solum  in  se,  verum  ct  in  aliis,  in  quantum  potest, 
punit.  Sine  coitu  est,  dum  semetipsam  ab  iUicitt 
voluptate  cohibet.  Ceram  vero  operatur,  dum  aliis 
per  suam  sanctitafem  justitise  modos  demonstrat 
Mel  etiam  congregat,  dum  dulcedinem  charitatis  ia 
penetralibuscordis  accumulat.  Habetpedes,  dumde 
virtute  in  virtutem  de  bona  actione  in  bonam  actio- 
nem  intrat.  Habet  pennas,  dum  ab  imis  ad  summa 
per  contemplationem  volat.  Susurrum  promit,  dum 
in  omnibus  Creatori  gratias  agit.  Ducom  sequitur, 
dum  majorem  quamlibet  humiliter  imitatur.  Velox 
drus  per  spem,  quasi  cypressus  per  bonam  opinio-  D  denique  est,  quia  in  omni  exercitatione  viiiutis  et 


nem,  ^z/asi rosapercompassionem,  quasi  liJiumj^eV' 
oastitatem,  quasi  tJtus  per  orationem,  quasiJgnis^per 
oharitatem,  quasi  vas  auri  soJidum,  vas  per  mensu- 
ram,  auri  per  sapientiam,  soJidum,  per  constantiam. 
Simus,  etnosfratressacerdotes,sanctum  istum  pro 
modulo  nostro  imitantes ,  virtutibus  superioribus 
adornati,  divinis  officiis  implicati,  ut  et  nobis  pos- 
sit  dici  quod  scriptum  est :  vos  estis  genus  eJectumy 
regaJe  sacerdotium,  genssancta  (IPetr,  ii);  et  item: 
Sacerdotes  Domini  vocabiminiy  ministri  Doi  nostri 
(Isa,  Lxii).  Sacrificium  nostrum  anima  nostra  est, 
quam  debemus  semper  in  manibus  habere  et  imma- 
oulatam  Deo  ofiferre,  sicut  Psalmista  ait  :  Anima 
fpea  iamanibu9  meissempcr  (PsaL  cxvii).  Istud  sa- 


exhibitione  boni  operis  expedita  est.  Habet  itaqae 
fidelis  anima,  sicutapis,  brevitatem,idestparviti- 
tem  per  humilitatem,  aquam  in  opus  suum  per 
compunctioneni,  iram  per  justitiam,  aculeum  per 
vindictam ;  caret  coitu  per  continentiam;  habet  ce« 
ram,  per  boni  operis  demonstrationem,  mel  per 
charitatcm,  pedes  por  bonam  actionem,  pennas  per 
contemplationem,  susurrum  per  gratiarum  actio- 
nem;  sequitur  ducem  permajorisimitationem;  ve- 
lox  est  per  cu  j  uslibet  virtutis  et  operis  expeditionem. 
Imitemur,  fratres,  apem,  ut  mereamur  habere  ini- 
tium  dulcoris  per  medullam  charitatis,  et  per  dulce^ 
dinem  supernm  beatitudiniS|  ipso  prcestante  qni 
vivit  et  regnat,  etQ, 


937 


SERMONES  CENTUM. 


938 


SERMO  XXI. 
De  membris  hiunanis, 
Sana  me^  Domine,  et  sanabov  {Jev,  xvu).  Homo 
quandiu  in  justiiia  pcrstitit,  sanus  fuil ;  sed  post- 
quam  per  culpam  comiit,  gravem  languorem  inci- 
dit.  Et  qui  ante  culpam  in  omnibus  spiritualibus 
membtis  suis  habuit  sanitatem,  post   culpam  in 
omnibus  patitur  inflrmitatem.  Clamet  igitur  necesse 
est :  Sana  me,  Domine,  et  sanabor,  Sed  nunquid 
est  dicendus  homo  habere  membra  spiritualia?  Ha- 
bet  membra  spiritualia,  scilicet  virtutos.  Sicutenim 
exterius  membrissibi  convenientibus  formatury  sic 
interius  virtutibus  sibi  concordantibus  mirabilitor 


^  tatem  virtutis  digestivBB  non  bene  digeritttr,  Bed 
quasi  integer  emittitur;  sic  quibusdam  cibii8  «pdri* 
tualis  in  mcntem  acceptus  non  prodest,  quia  ipais 
per  nimiam  negligeniiam  resolutis  de  memoria  «u« 
bito  lapsus  amiititur.  Qui  auiem  cibum  taiem  aocd- 
ptum  por  memoriam  retinet,  et  por  dilectionem 
decoquit,  confortaiur  et  ad  devitanda  mala  et  per* 
agenda  bona  roboratur.  Inferiora  membra,  crura 
videiicet  et  pedes,  quibus  corpus  velociter  fertur, 
signiiicant  virtutum  et  bonorum  operum  perfopiio- 
nom,  el  in  ipsa  perfectione  velocitatem.  Cruribufi 
namque  et  pedibus  non  solum  movemvir,  sed  et  ve- 
lociier  quandoque  currimus.  Digiii  pedum  et  ma- 
nuum,  eo  quod  sint  exiremiiates  membrorumi  vir* 


disponitur  et  ordinatur;  et  ipsa  membra  corporis 

virtutes  llgurantsubstantisespiritualis.Caputsigni-      tutum  ot  bonorum  operum  figurant  perfeciioaem* 

ficat  mentem.  Quemadmodum  namque  caput  sum-  ^  Ungues,  quia  digitorum  sunt  munimen  perfectionis 


mum  obtinet  locum  inter  membra,  ita  mens  inter 
virtutes  animse  principalis  esse  videiur  et  summa. 
Et  sicut  de  capile  capilli  surguntvarii,citrini,  rufi, 
candidi,  nigri,  sic  de  mentft  cogitationes  procedunt 
variae,  benignse,  malitios8e,mund8Q,  immundee.  Oculi 
designant  contemplaiionem.  Quomodo  namqueocu- 
lis  corporis  foris  visibilia  cernimus,  sic  radiis  con- 
templationis  invisibilia  speculamur.  Pernares  dis- 
cretianes  accipimus.  Naribus  etenim  odores  ac  feto- 
res  discernimu8,et  ideopernaresviriuiemdiscretio- 
nis  inconvenienter  significamus.  Aures  exprimunt 
obedientiam,  eo  quod  audiendi  obediendique  sunt 
instrumentum.  Os  insinuat  intelligentiam.  Sicut 
enim  cibum  ore  recipimus,  ita  virtute  inteJligentiaa 


significant  soliditatem.  Itaque  qui  habei  digitos  per 
perfectiooem,  ungues  habere  diligat  per  perfectio- 
nis  soliditatem. 

Itaque  qui  habet  digitos,  caveat  ne  aliquando  a 
perfectione  dissolvatur,  ei  paulantim  difiluendo  ad 
nihilumredigaiur.  Membra  igitur  hominis  extcrioris 
virtutes  designant  hominis  interioris.  Caput  desi- 
gnat  meniem,capilli  cogitationes,  oculi  contempla- 
tionem,  nares  discretionem,  aures  obedieniiamy  ob 
intelligeniiam,  lingua  eloquentiam,  coUum  huraili- 
tatem,  dorsum  patientiam  et  longanimitatem,  bra- 
chia  fortitudinem,  manus  operationem,  pectus  con- 
staniiam,  corsapientiam,mamill8e  doctriaam,  ven-* 
ter  memoriam.  Inferiora  membra,  quibus  corpua 


^ ^.- , ,  „  »v.  .„w...w..^ —  — ^-.w.-  ,  ^ — ^, — 

pastum  divin»  lectionis  captamus.  Dentes  vero  C/  niovetur,virtutumeibonorumoperumperfectioaem| 


significant  mediiaiionem,  quia  sicut  dentibus  re- 
ceptum  cibum  comminuimus,  ita  meditaiionis  offi- 
cio  panem  leciionis  accepium  subtilius  discutimus 
nc  dividimus.  Lingua  quoque,  quia  ipsa  sermonem 
format,  eloqueniisa  pulchritudinem  non  inconve- 
nienter  designat.  Per  collum,  humeros  et  dorsum, 
eo  quod  ipsis  onerasoleani  imponi,  rocie  paticntiam 
intelligimus.  Per  brachia  auiem,  quia  in  ipsis  est 
magna  fortitudo,  virtuiem  foriitudinis  accipimus. 
Manus,  eo  quod  ipsis  operamur,  significat  operatio- 
nem.  Sic  pecius,  quia  per  ipsum  reluctando  resisli- 
mus  adversario,  constantiam  figurat.  Cor  quoque, 
quia  in  ipso  sapientia  continotur,  sapientiam  de- 


et  in  ipsa  perfectione  velocitatem.  Digiti  pedum  et 
manuum,  qui  sunt  extremiiaies  membrorumi  bo- 
norum  omnium  designanl  perfectionem.  Ungues^ 
qui  suntdigitorum  munimen,  perfectionis  designant 
soliditatem.  Intoriora  membra  virtutes  occuIta8| 
exteriora  manifestas.  Ossa  boni  operis  internum 
vigorem,  cutis  ejusdem  operis  superficiem.  Siquia 
autem  istorum  integritalem  et  saniiatem  adipiscitur 
membrorum,  ut  videlicet  caput  habeat  sanum  per 
incorruptionem  mentis,  copillos  candidosper  mun'- 
ditiam  cogilationis,faciem  rubicundam  per  fervonim 
charitatis,  oculos  claros  per  fulgorem  supern»  con- 
templationis,  et  caeterorum,  sicut  supra  dictum  est, 


signat.  Mamillse  doctrinam  exprimuni.  Sicul  enim  possideat  decorem  membrorum,  is  vere  sanus  est 
mater  duabus  raamillis  filios  suos  enutrit,  sic  quili-  t>  gj^  ^jjj  autem  alicujus  vitii  contagio  loeditury  ibi 
bet  pius  doctor  doctrina  dilectionis  Dei  et  proximi       protinus  decor  iniernoB  pulchritudinis  violatur.  Re- 


imperfeclos  quosque  ad  perfectionem  jusiiiiaepro- 
vehit.  Per  venti*em  memoriam  inielligamus.  Sicut 
namque  corporalem  cibum  ore  acceptum,  dentibus 
comminuium,  in  ventrem  trajicimus,  ut  ibi  deco- 
quatur  et  membris  omnibus  distribuaiur,  ut  ex  ipso 
membra  corroborentur ;  sic  spiritualem  cibum  in- 
telligcnlia  cognitum,  meditationediscussum  et  sub- 
tiliatum  intra  memoriam  contlimus,  ut  illic  amoris 
igne  coclus  viriuiibus  omnibusadminisirelur  et  di- 
vidaiur,  ut  ex  eo  conforlentur.  Sed  quemadmodum 
quibusdam  corporeuscibus  inventremacceptusnon 
prodest;  quia  propter  nimietatem  ejus,  aut  d^biU- 
Patrol,  CLXXVII. 


paremus  in  nobis,  fratres,  spiritualis  formee  deco- 
rem,  divinam  imaginem.  Sed  quia  aec  spiritualem 
in  nobis  languorem  sanare,  nec  sanitatem  sine  sum- 
mi  ope  medici  possumus  obtinerei  ad  ipsum  singuli 
proclamemus  :  San.ame,  Domine,  et  saxMU&or.Quod, 
etc,  qui  vivit  et  regnat,  eic. 

SEHMO  XXII. 
Dc  popuio  et  levra  Domini. 
Legimus  in  cantico  Moysi,quod  scripsit  de  populo 

antiquo,de  populo  Israelitico,ipsum  de  eodem  populo 
dixisse  quod  eum  Deus  constituit  super  excelsam  ter* 
ram,  ut  comederet  fructus  agrorum,  ut  sugeret  mel 

80 


939 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA 


940 


depctva^  olenmquc  dc  saxo  diirissiino{Deut.  xxxii).  A  deret  fructus  agrorum.  Qui  sunt  agri  isti  nisi  sacri 


Quemadmoduin  enim  Deus,  primum  hominem  con- 
dens,  dedit  illi  paradisum  voluplalis,  ut  per  illud 
bonum  sperare  sciret  Lonum  glorito  cocleslis  ;  ita 
populum  suum  post  culpam  reducere  volens  ad  glo- 
riam,  illis  quibus  commisit  sacramenla  redemplio- 
nis,  deditterram  promissionis,  ut  perbonum  acco- 
ptum  inlempore  discerent  spei^are  bonum  accipien- 
dum  in  oeternitate.  Qure  terra  dicitur  excelsa,  id  est 
montuosa,  sicut  alibi  ait  Moyses loquens  cum  Israel  • 
Terra  adquamingrediorispossidendam^  non  estsi- 
cut  terra  yEgypti  de  qua  exislij  ubiaquve  ducunturir- 
riguoOjSed  monluosa  cst,de  cailo  exspectans  pluvias, 
quam  Dominus  Deus  luus  in  visit  scmperyet  oculi  illi- 
usin  ea  sunt  aprinf^ipio  anni  usque  adGnem  ejus{Deut 
Xi).  Terra  ^Egypti  dicitur  esse  plana,  quia  cjecilas 
VitsB  prseseiitis  qusecunque  suggerit  mundus,  caro, 
diabolus,  prorsus  existimat  licita.  Nulium.  obstacu- 
lum  sibi  scelcsUis  in  peragendo  malo  opponit ;  sed 
totum  quod  libet,  quasi  liceret,  delectationepravaj 
voluntntis  et  pcrpetratione  operis  percurrit.  Quae 
irrigatjr  fluminibus  suis,  quia  perfunditur  vitiis. 
Torra  autem  Israel  dicitur  excclsa,  quia  vita  spiri- 
tualis  per  virtutum  cminentiam  ad  coeleslia  bona 
contemplanda  similiter  sublimitor  est  exaltata.  Quoo 
exspectat  pluviam  de  ccclo,  id  est  gratiam  a  Deo. 
Quam  quoque  Dominus  Deus  promisit  et  semper  in- 
visit,  quia  quid  in  ipsa  agaturdiligenterattendit,  et 
eigratiamad  majorabonaperagenda  misericorditer 
tribuit.  Et  oculi  illius  in  ea  sunt  a  principio  anni 
usque  ad  lincm  ojus.QmiUinid  enim  in  lempore  gra- 
tiae  (quod  est  annus  benignitatis  ejus)  in  spirituali 
conversatione  boni  liat,  semperinspicit ;  et  coronj© 
ejus,  ut  in  ipso  terra  ista  fructum  ampliorem  faciat, 
in  stillicidiis  doni  coplcstis  benedicit.  Super  istam 
autem  terram  exrelsam  conslituit  Deus  populum 
suum,  nonveterem  sed  novum,  non  Judaicum,  sed 
Christianuin,  ut  comedat  fructus  agrorum,  ut  sugat 
mel  de  petra,  olcumque  de  saxo  durissimo.  Super 
istam  terram  Paulus  apostolus  mansionem  consti- 
tuerat,   quando  de  se  sibiquc  similibus    dicebat : 
Nostraconvcrsatioinca'Iisosl{PIjiIijip.iii).Qmdc3i 
enim  teiTa  excelsa  nisi  vila  spiritualis,  vita  sancta, 
vitahonesta.  Suntquidam  qui  gloriantur  in  civitatc. 


B 


libri?  Qui  sunlfructus  agrorum  nisi  sensus  senten- 
ti8equeIibrorum?SinguIilibrisuntsinguli  agri,sci- 
licet  Genesis,  Exodus,Levilicus,  Numeri,  Deutero- 
mium,  et  coeterilibri  Veteris  Testamenti:  Matthseus, 
Marcus,Lucas,Joannes,etaliiIibriNoviTestamenti. 
Illi  namque  proferunt  hordeum  propter  aspentatem 
et  duritiam  litteree,  isti,frumentum  propter  lenitatem 
ct  teneritudinem  spiritualis  intolligentisQ.  Si  displi- 
cet  tibi  fructum  legendo  colligere  de  illis,  saltem  pla- 
ceat  colligero  de  istis,  id  est  si  libros  VeterisTes- 
tamenti  legere  detrectas,  saltem  libros  Novi  Testa- 
menti  legere  et  scire  contendas ;  si  despicis  hor- 
deum,  mete  fruinentum.  Scias  agros  istos  scilicet  li- 
brosdivinos  ab  optimis  agricolis  per  multos  labores 
bene  cultos,  id  est  a  perfectis  doctoribus  per  multas 
afflictiones,  vigilias,  lectiones,  meditationes,  dispu- 
tatione8emendato8,bene  glossatos  etexpositos.  Alii 
labora verunt  et  tu,  intra  labores  eorum  mete  fructus 
agrorum,  lege  sententias  librorum.  Si  verbis  meis 
acquiescere  volueris,  Dominusi^gette,  etnihiltibi 
deerit,  quia  in  loco  pascuae  to  collocabit  {Psal.  xxii). 
Si  vero  nolueris  ,  appropinquabit  usque  ad  portas 
mortis  anima  tua,  omnem  escam  abominata  (Psal. 
Gvi).  Cave  quoque  nc  comedas  siliquaspoi^corum,  ne 
videlicet  delecteris  in  Ogmentis  poetarum,  sive  sor- 
dibus  vitiorum.  Divinorumlibrorum  fructus  collige, 
et  ex  iliis  impinguareet  dilatare.  Illic  invenies  fruc- 
tum,  utalio  in  loco  jam  diximus,  honestae  occupatio- 
nis ,  fructum  inimse  devotionis ,  fructum  supernse 
contemplationis.  Sunt  et  aliilibri  spiritualiumbono- 
rum  fertilcs,  fructus  prajbentes  uberes,  fructus  sa- 
lutares.  Universitas  namque  creaturse  quasi  quod- 
dam  corpus  estbibliothecae.  Sed  quemadmodum  si 
laicus  bibliothecam  nt)vam  bene  compositam,bene 
scriptam,  auro  divcrsisque  coloribus  pictam  et  il- 
luminatam  invcniat,  aperiat,  inspiciat,   et  litteras 
laudet,  aurum  coloresque  commendat,  sed  tamen 
quid  in  ipsa  sapientise  contineatur  minime  coguos- 
cit ;  sic  hoino  bestialistenebrisignorantiaecaecatus, 
mundum  istum  specie  tenus  considerans,  laudnt 
altitudinem  cocli,  latitudinem  terra),  claritatem  cgb- 
lestium  luminarium,  viriditatem  germinum,  divei*- 
sitatem  quorumlibet  animantium,  moles  montium, 


in  clivo  alicujus  arduiloci  posita,  quia  civitastalis  jy  traclus  fluminum,  sed  tamen  quid  id  ipso  divinae 


cadentibus  pluviis  lavalur  sordibus  suis,  et  habet 
inde  non  solum  vias  mundioreS;  scd  et  auram  sa- 
lubriorem.  VitupcM^ant  quoque  civitates  inimoposi- 
tas,  proptcr  sordcs  et  sordium  fctores,  et  aeris  exin- 
decorruptiones,quia  civitates,  inquiunt,talespcr  fe- 
tores  suosdevorant  habitatores  suos.Sedquidpro- 


cognilionis  lateat  non  advertit.  Vir  enim  insipiens 
non  cognoscety  et  stultus  non  intelliget  hwc  {PsaL 
xci).  Nonagnoscitin  creatuj'is  omnipotentiamCrea- 
toris,  qua3  tot  et  tanta  de  nihilo  fecit,  nec  sapien- 
tiam,  quic  tampulchre  facta  disponit,  nec  benigni- 
tatem,  quoe  tamutilia  dcdit.  Nos  autem,fralres,  de- 


dest  tibi  corporali  habitationc  manere  in  sublimi-  '  leclcmur,  in  factura  Dei,   et  in  operibus  manuum 


tatc  locorum,  si  piava  conversatione  verseris  in 
profundo  vilioruin?  Pralerit  nanique  figura  mundi, 
nec  aliquid  permanct,  sed  toluin  et  cito  defluitbo- 
nuin,  malumquc  praj«cnlis  sa^culi.  Non  cst,  ergo 
magnipendendum  ubimaneas,  sed  totis  viribuscon- 
tende,  ut  vitam  Deo  dignam  ducas. 
ConstituitjaltjCum  supcrexcclsam  tGvram^ut  comc' 


ejus  exsullemus.  Gum  autem  dicit,  ut  sugeret  mcl 
de  pctra,  oleumque  de  saxo  durissimo,  duo  ponit 
pctram  et  mel,  et  iterum  duosaxum  et  oleum.  Petra 
sccundum  traditiones  Doctorum  nostrorum  saxoest 
minor,  saxoque  fragilior,  et  saxum  petra  majus, 
petraque  durius.  Potra  et  saxum  Christum  signi- 
ficant.    Sed    petra   significat   Christum  in  sinu 


941 


SERMONES  CENTUM. 


942 


matris,  saxum  vero  significat  Christum  in  dextera 
Dei  Palris.Petra  (^hrislus  in  mundo,saxumChrislus 
in  coelo.  Vis  videre  Christum  petram  parvam  ?  vide 
eum  in  cunis  latitanlem,  vel  in  sola  Judiea  pra^di- 
cantem.  Vis  videre  Christum  saxum  magnum?  vide 
eum  ad  dexteram  Patris  sublimatum ,  ad  terminos 
terrajperfidemincordibuscredentiumdilatatum.Hic 
estlapis,dequoscriptumest:La/;/sa/;sciSSwsc/e  2/70/2- 
lcsinomanu  hominis  factus  cst  monsmafjmiSyCt im- 
plevit  terram{Dan.  ii).  Vis  viderc  Christum  petram 
fragilem?  vide  vagientem,  esurientem,  sitientcm,las- 
sescentem,algenlem,lacrymantem,flagellatum,mor- 
tiOcatum.  Vis  videre  (!]lhristum  saxum  durissimuin? 
Vide  quod  Christus  resurfjcns  cx  mortuisjum  non 
moritury  morsilla  ullra  nondominabilur\  quod  cnim 
vivity  viv/7i>c'o(/?oin.vi).Meldcrpc(ra  significat  gra- 
tiam  redemptionis.  Oleum  autem  dc  saxo  durissimo 
gloriambeatitudinis.  Sicut  namque  mel  pra3  omni- 
bus,  qu8B  comedunlur  palato  dulcius  sapit,  sic  gra- 
tia  redemptionis  pra)  omhibus,  quce  in  prucsenti 
.sseculo  possunt  homini  in  cordibus  electorum  dul- 
cescit.  Et  quomodo  oleum  cunctos  liquores  excellit, 
sic  gloria  bcatitudinis,  quoe  summum  ost  bonum , 
bona  cuncta  superat  et  exccdit.  Uebemus  itaque, 
fratres,  esse  constituti  super  excclsam  pctram  pcr 
eminentiam  virlulum,  comcdere  fruclus  agrorum 
lectionem  Scriplurarum,  et  per  conlcmplationem 
creaturarum  sugeremel  de  petra,  suscipiendo  gra- 
tiam  redemptionis  oleumque  de  saxo  durissimo , 
sperando  gloriambcalitudinis.  Ad  quamnos  pcrdu- 
cere  dignetur  qui  vivit  et  regnat,  etc. 

SEUMO  XXllI. 
Ad  sacerdotcs  in  synodo, 
Ito  angeli  vcloccsj  adgcntem  convuJsamctdilacO' 
ratam^  ad  popuhim  terribHcm^  post  quem  non  cst 
aliuSf  gentcm  cxspectantcm  et  conculcatam  ci{jus  di- 
ripuerunt  flumina  tcrram  cjus  (Isa,  xviii).  Ecce,  fra- 
tres  charissimi,  divinum  nobis  offtcium  injunctum  : 
ecce  cura,  solliciludo  laborque  sacerdotum.  Ecce 
pium,  sedpericulosum  onus  illis  impositum.  Ilo,  an- 
geli  veloces.  Admonet  nos  hoc  in  loco  scrmo  prophe- 
ticus,  imo  divinus,  nc  ministcrium  nobis  divinitus  in- 
junctum  contemnamus.ne  sanctum  onus  dejiciamus, 
ne  gentemad  imaginem  ctsimilitudinemDei  forma- 
tam,  pretioso  sanguine  Christi  redemptam,  nol)is 
commissam  negligamus,  ne per  culpam  temporalcm 
ad  seternam  defluat  dainnationem,  ne  (quodabsit!) 
non  solum  in  illa  fiat  peccatum  propter  ipsius  deli- 
cta  propria,  sed  et  in  nobis  fiat  supra  modum  pes- 
cans  peccatum  propler  delicta  aliena.  Reddiluri 
namque  sumus  rationem  non  solum  de  nobis,  sed 
etiam  de  animabus  nobis  commissis,  nisi  illis  instan- 
terannuntiaverimusverbum  salutis.  Audiamus  igi- 
turaltcntiusquodnobisdivinitus  dicitur :  Ito^angcli 
veJoceSjadgcntemconvuIsam.SixcovdoiessyininngQ- 
li,  sicut  quodam  loco  Scriplui  a  innuit  dicens :  Labia 
sacerdotis  custodiunt  sapientiam^  ot  Jogcm  requirent 
ex  ore  ojus,  quia  angeJus  Domini  excrcituum  est 
(A/a7ac.ii).  Ergo  si  s&tcordotes  Domimsuinusy  etieim 


A  ex  ipso  officio  angeli,  id  est  nuulii  sumus,  etpopulo 
ea  qua3  Dei  sunt  nunliarc  debcmus.  IlOy  angcJi  ve- 
Joccs,  ad gcntcmconvulsam.  Duol)us  modisprobatur 
humana  nalui*a  Dco  inhaM'cre,  ct  in  ipso  radicem 
habere,  secundum  hoc  vidclicet  quod  facta  est,  ut 
alio  loco  jain  diximus,  ad  imaginem  Dci,  in  eo 
quod  verum  potest  cognosccrc ;  ct  sccundum  hoo 
quodfactaestadsimililudiuemDeiin  eo  quodpotest 
bonumdiligerc.  Ilis  cnimmodisnonsolumhumana, 
vcrum  et  angelica  creatura  (^lrcalori  conjuncta  digno- 
scilur,  dum  et  cognitione  ejus  sapientiam  contem- 
platur,  ct  dilectionebealitudineejus  jugiterfruitur. 
His  duobus  modis  vitat  malum,  quia  et  per  cogni- 
tioncm  veritatis;  quam  habct  in  divina  sibi  origina- 
literinsila  imagine,  pellit  errorem;  et  peramorem 

'-'  virtulis,  quam  habetin  diyina  similitudine,  oditini- 
quitatcm.  Subintravit  aulem  in  naturam  humanam 
per  suggestionem  diabolicam  ignorantia,  et  evellit 
in  homine  radicem  divina)  cognitionis,  et  venit  con- 
cupiscentia,  et  eradicavit  plantam  dilectionis. 

Gens  itaque  qua3  libet  impia  a  divinis  et  coelestibus 
bonis  per  culpam  elongata,  duobus  praecedentibus 
bonis  in  bono  primum  plantata,  duobus  succeden- 
tibus  malisdeinccpS  reclc  monslralur  el  vocatur  a 
bono  convulsa.  Jtc  crgo,  angcJi  voloccsy  ad  gentem 
convulsam,  et  non  solum  convulsam,  sedetdilacc- 
ratam.  Convulsam  a  bono,  dilaccratam  in  malo. 
Ilumana  namquo  nalura  postquam  a  bono  vellitur, 
stalim  in  malo  dilaccratur  multipliciler,  dum  diver- 

p  sis  vitiis  ct  peccalisad  damnalionem  pertrahuntur 
diversi  :  alii  per  superbiam,  alii  pcr  invidiam,  alii 
per  iram,  alii  pcr  accdiam,  alii  per  avaritiam,  alii 
por  gulam,  alli  per  luxuriam,  alii  pcr  usuram,  alii 
per  rapinam,  alii  pcr  furtum,  alii  per  falsum  tes- 
timonium,  alii  per  perjurium,  alii  per  homicidium, 
alii  videndo  mulierem  ad  concupiscendum  eam,.alii 
dicendo  fratri  fatuc,  et  por  alia  si  qua  sunt  vitia 
sive  peccala,  intus  vel  foris,  qua)  propter  prsQsens 
compendium  nec  volumusnec  valemus  dinumerare. 
Ite  igitur,  angcJi  vcloccs,  ad  gcntcm  convulsam  ct 
dilaceratam,  ut  pcr  veslram  pra3dicalionem  in  malo 
dilaceratam  coadunctis,  etabonoconvulsamreplan' 
tetis.i/c,  angelif  ite  veloccSy  ite  ad gcntemconvuJsam 
et  diJaceratam,  ad populum  tcrribiJcm post  quemnou 

D  est  alius.  Quandiu,  fratres  charissimi,  homo  nobili- 
tatem,  elegantiam,ac  pulcjiritudincmsua)  conditio- 
nis  pcr  juslitiam  conservat,  spcciosus  esse  forma 
comprobatur.  Quando  vero  decoiem  pulchritudinis 
in  semctipso  per  culpam  focdat,  slalim  deformis  et 
horribilis  invenilur,  dissimilis.  Dco,  etiam  similis 
faclus  diabolo.  Heu!  quain  turpis,  quam  terribilis 
est  populus  isto !  Alii  iu  populo  islo  sunt  deformiter 
nigri  pcr  cogilationcm  immuiidam,  alii  cajci  sunt 
per  ignoranliam,alii  oarcnlnarihus  p^rindiscrctio- 
nom,  alii  lingua  vcl  labiis  per  noxiam  laciturnita- 
tem,  in  aliis  relrovcrsus  est  vullus  per  transacti 
crimiuis  recordationem  et  delectationcm,  aliis  solus 
remansit  coi^poristruncuscapiteprjBciso  per  mcntis 
dlienationem,  olil  quoque  carent  bracbis  perdito 


943 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


944 


fortitudinis  rigore,  alii  carent  pedibus  amissa  vir-  A 
tutum  perfectione,  alii  (quod  gravius  est.  quod  tur- 
pius  est,  quod  horribilius  est,  quod  torribilius  est) 
dissipatis  omnibusmembris,  id  estvirtutibus,  operi- 
busque  bonis  dilaceratis  pervenerunt  usque  ad  por- 
tas  mortis,  sicut  Psalmista  aii :  Dissipata  sunt  ossii 
nostra  secus  infernum  {PsaJ,  cxl). 

Quid  igitur,   fratres?  Si  quis  videret  populum 
corporaliter  in  hunc  modum  deformatum  catervatim 
coram  so  transire,  alios  cernens  nigros,  alios,  ut 
Bupra  dictum  est,  sine  auribus,  sino  naribus,  sine 
labiis,  alios  versis  retro  vultibus,  aut  amputatis 
capitibus,  manibus,  brachiis,  pedibus  ac  cruribus, 
solostruncos  coram  se  rotantes,  sive  dissipata  sin- 
gillatim  membra  humana  unum  posl  aliud  sequen- 
tia,  si  quis,  inquam,  vestrum  hsec  videiet,   nonne 
quam  citius  se  signo  crucispraomuniretaut  fugeret, 
et  clamaret  nec  se  nec  alium  unquam  vidisse  talia? 
Quid  ergo?  Diebus  Dominicis  ac  solemnibus  populus 
vobis  commissus  a  vobis  curandus  ad  ecclesiam 
confluit,  formam  corporis  componit,  cultioribus  ac 
diversis  coloribus  tinctis  vestibus  se  induit,  et  vos 
Viros  ac  mulieres  in  tanto  fulgore  contemplantes , 
forsitan  gloriamini  tales  vobissubjectos,  talibusque 
vos  esse  praelatos.  Non  est  bona  gloriatio  vestra  si 
in  hoc  gloriemini,  et  populus  vobis  commissus  a 
bono  convulsus,  inmalo  dilaceratus,  diversis  vitiis 
atque  peccatis  torribilis  inveniatur,  fratres.  Vitam 
itaque    diligenter  attendite ,    mores   considerate , 
et   pulchritudinem   cjus,    secundum  ea   qua)   ad  n 
interiorem  hominom,  non  secundum  ea  qua3  ad  ex- 
teriorem  pertinont  judicate  ;  et  erubescite,  et  dolete 
de  ipso  qui  vobis  est  subjectus  populo,  si  talem  vi- 
deritis  quem  hic  auditis,  gontem  scilicet  convuJsam 
et  dilacerataniy  poupulum  terribilem  post  quem  non 
est  aliuSy  quia  vestra  forsitan  est  culpa,  vostra  ne- 
gligentia,  vestra  desidia ;  qui  talis  est ,  co  quod 
non  annuntiastis  ei  peccata  sua ,   scelera  sua.  Ite 
igitur,  angeli  vcloces,  ad  gentem  convulsam  etdila- 
ceralamy  ad  populum  terribilem  post  quem  non  est 
alius,  Ite,angelij  quiavestrumofficium,//^;  veloces, 
ne  mora  vestrageneretpericulum.  ltea(/ «7672^67«  co/i- 
vulsamet  dilaceratam,  ad  populum  lerribilem  post 
quem  non  est  aliuSj  ut  per  vestram  prajdicationem 
adipiscatur  remedium  :  Nolito  sedcre  cum  consilio  D 
vanitatiSy  nolite  cum  iniqua  gercntibus  introire, 
Cdite  Ecclcsiam  malignantium^  et  cum  impis  nolite 
€edere  {PsaL  xxv).  Quid  igitur?  Potest  etenim  ali- 
quis  vestrum  lacitus  cogitare,  vel  manifestius  re- 
spondere  dicens  :  Tu  prohibes  nos,  exemplo  Psal- 
mistse  posilo,  ad  tales  ire,  et  nonnc  Dominus  ad 
tales  nos  dirigit  ubi  dicit  :  7/e,  veloccs^  ad  gentem 
convulsam  et  dilaceratam,ad  populum  terribilempos 
quem  non  est  alius.  Intendite,  ubi  Dominus  ait :  //e, 
angeli  veloccsad gentem  convulsamet  dilaceratam^ 
adpopulum  terribilempost  quem  non  est  alius:ihi  vo- 
bis  officium  injungitur,  et  praeceptum  datur  impiis 
praedicandi.Hic  vero  ubi  dicimus,  nolite  sodere  cum 
gonsitio  vantatis^nolite  oum  iniqua  gerentibua  in" 


troire,  Odite  Ecclesiam  maliqnantium;cum  iwpiis  no- 
lite  sedore,  Hic,  inquam,  vobis  continuo  prohibe- 
tur  licentia  cum  impiis  peccandi. 

Ite  igitur,  angeli,  prsedicandO;  nolite  ii*e  pecando. 
Ite  ad  populum  terribilem,  ut  verbo  salutis  illum 
speciosum  forma  faciatis ;  nolite  ire,  ut  deformitate 
peccati  illius  vosmetipsos  illi  similes  efticiatis.Chri- 
stus  cum  peccatoribus  manducavit,  ut  illos  in  bono 
sibi  conjungeret,  sed  non  manducavit  cum  eis,  ut 
ilis  in  malo  semetipsum  sociaret.  Sicut  Cbristus 
fecit,  ita  facite,  sicut  non  fecit^  nolite  facere,  Ite, 
angeli,  ite,  veloces.  Quam  veloces  .^  tara  veloces  ut 
in  via  neminem  salutaveritis  {Luc.  x),  et  si  quis 
vos  salutaverit,  non  respondeatis  iIIi(/V  Reg,  iv). 
Non  quod  salus  omnibus  non  oranda,  sed  ut  his 
verbis  Spiritus  sanctus  innuat  quam  veloces,  quam 
expeditos  esse  sacerdotes  in  proedicatione  salutis 
oporteat :  Quasi  dical  :  Prsedicate  verbum,  instate 
opportunCf  importune,  arguitCjObsecratej  increpate 
in  omni  patientia  {II  Tim,  iv),  ct  nolite  differe  ver- 
bum  de  die  in  diem,  de  Dominica  in  Dominicam , 
de  festo  in  festum^  sed  diebus  saltem  Dominicis  et 
festivis  populopro  consuetudine  in  ecclesia  congre- 
gato  nonsulficiat  vobis  tantummissasceIebrare,non 
sufliciatpro  domino  apostoIicOy  etsingulis  ordinibas 
generalem  orationcm  facerOy  vel  festa  seqaentis 
bjbdomadse  nuntiare,  sed  magis populam  castigate 
demalo,  erudite  et  informate  in  bono^  psenam  peccB' 
toribus  venturaniy  et gloriamjustis  reservatam  iUis 
declarate, 

Ite,angeli.lte,  veloces.Quis  enim  si  vcrbum  salutis 
populo  praedicare  de  Dominica  in  Dominicam  di- 
stuleritis,  quis  inquam,  scivit  an  tunc  viventes,  an 
sani,  an  prsesentes  eritis?  Sed  et  si  vos  viventes 
sanos  ac  praesentes  esse  contiugat,  quis  scit  anali- 
quis  tunc  aberit  qui  prius  praesens  fuit,  et  amplius 
consilium  animee  suse  non  audiens,  morte  inopinata 
et  subita  prseventus,  non  abluens  culpam  rapiatur 
ad  pcenam?NonneDeus  juste  sanguinem  hujusmodi 
hominis  de  manibus  vestris  requiret?  Ite  ergo,  aa- 
geli  velocos,  adgentem  convulsam  et  dilacerataWjad 
populum  tcrribilem  post  quem  non  cst  alius,  Quid 
est  quod  dicitur  pos^  quem  non  cst  alius^  Nunquid 
post  hunc  populus  non  est  nasciturus,  victurus, 
bona  malaque  facturus?Est  utique.  Quid  esl  ergo 
quod  dicitur,  post  qucm  non  est  alius  ?ld  est  nuUus 
antc  judicem  summum  illo  deterior,  nuUus  per  cul- 
pam  turpior,  nullus  terribilior.  Tres  sunt  populi : 
Christianus,  Judaicus,  gentilis.  Qui  utcunque  igitur 
inpopulo  Christiano  nominc  tenus  Christiani  sunt, 
sed  per  injustitiam  diabolo  serviunt,  Judseis  sive 
paganis  sunt  terribiliorcs,  ex  quo  per  iniquitatem 
sunt  deteriorcs.  Quanto  namque  per  gratiam  adjuti 
facilius,  si  vellent,  possent  in  justitia  permanere, 
tanto  gravius  offendunt,  dum  a  culpa  nolunt  absti- 
nere,  quia  cui  plus  committitur,  plus  ab  eo  exige- 
tur;  et  quantogradus  altior,  tanto  casus  gravior; 
et  plus  peccavit  diabolus  in  ccelo,  quam  homo  in 
paradiso:  Etservus,  sciens  voluntatem  domim  sm 


94S 


SERMONES  CENTUM. 


046 


el  non  facity  plagis  vapulabit  multis  :  servus  au- 
tem  nesciens  eam  vapulabit  paucis  {Luc.  xii).). 

IgitursicutDominus  civitatibus,  in  quibus  pluri- 
mas  virtutes  fecerat,  eo  quod  pocnitentiam  non 
egissent,exprobravitdicens:  V,v  tibiCorozain!  vic 
tibiDvtbsaida!  quia  siin  Tyro  et  Sidonix)  tactw  essent 
virtutes  qufo  factoe  sunt  in  vobiSy  olim  in  cilicio 
et  cinere  poenitentiam  egissent.  Verumiamen  dico 
vobiSy  Tyro  et  Sidoni  remissius  erit  in  diejudicii 
quam  vobis.  Et  tu,  Capharnauniy  nunquid  usque  ad 
ccelum  exaltaberisl  Usque  ad  infernum  desceudeSj 
quia  st  in  Sidoniis  factw  fuissant  virtutesqme  factvo 
sunt  in  te,  fortemansissent  usque  in  hunc  dicn.  Ve- 
rumtamon  dico  tibi  quia  terrie  Sidouiorum  remis- 
sius  erit  in  diejudicii  quam  tibi  (Ma  /  /  A .  xi) .  Sic  ot  h  ui  c 
falsorumChristianorum  populo  per  diversas  impieta- 
tesdepravato,tcrribilifacto,longe  adivina  similitu- 
dinequodammodosecundumsuamnequitiamremo- 
to,  sic,  inquam,  ei  potest exprobrari ut dicatur ei :  Vro 
tibi,  populenequam,popule  mendax,popule  aposla- 
ta,qui  malevivendo  FiliumDei  conculcas,qui  san- 
guinemtestamentipollutum  ducisinquo  sanctifica- 
tuses,et  Spiritui  gratia)  contumeliamfacis  !  Mclius 
enim  erat  illis  non  cognoscere  viamjustitiso,  quam 
post agnitionem  retrorsum  convertiabeo  quod  illis 
traditum  est  sancto  mandato  (llPetr.  n).  Contigit 
enim  eisetillud  veri  Proverbii :  Canis  reversus  ad 
suum  vomitum^et  sus  lota  in  volutabro  luti  (ibid.).Sed 
etquomodo  populus  iste  seipso  detorior  vel  torribi- 
lior  esse  possit,  aut  populo  malo  post  nos  futuro 
minime  videmus?  Namet  inipsum  pondus  malorum 
orepropheticoprolalum,  videtur  esseprofusum  quo 
dicitur :  Viv  quidicitis  malum  bonum,  et  bonumma- 
lum^ponenies  tenebrasJucomjellucem  tenebraSfpo- 
nentesamarum  indulce,  etdulce in amarum !  Voequi 
sapientes  estisin  oculis  vestris,et coram  vobismetip- 
sisprudentes!  Vvequi potcntes  estis ad bibendum  vi- 
nuuiy  et  viri  fortes  ad  miscendam  ebrietatem.  Qui 
Justificatis  impiumpro muneribus,  eljustitiam Justi 
au fertis  ab  eo{Isai.  \).  MuWa,  fratres  charissimi, 
sunt,  quoB  causabrevitalis  praetermitlimus,  quae  de 
his  omnibus  adhuo  dici  possent.  Jte,  angeli  veJoces, 
adpopulum  terribiIem,post  quem  non  est  alius.  Se- 
quiiur  ad  gentem  exspectantem  et  conculcatam.  Quid 
expectat?  Vestrum  verbum,  vestrum  exemplum, 
vestrumpatrocinium,  et  divinum  per  vestram  solli- 
citudinem  et  administrationem  auxilium  et  donum. 
Vestrum  exspectat  vcrbum,  ut  erudiatur;  vestrum 
exemplum,  ut  informetur ;  vestrum  palrocinium,  ut 
dofendatur;  divinum  i>er  vestram  sollicitudinom  et 
administrationem  auxilium  et  donum,  ut  n  malo  li- 
beretur  et  in bono  justificctur.  Et  conculcatam. Quis 
conculcavit  eam?  Universi  docmones,  qui  jugiter 
animce  ejus  dicunt :  Incurvare  ut  transeamus  per  tc. 
Pravietenim,  et  qui  coelestia  spernunt,  et  ad  terrena 
se  dcneclunt,  diemonibus  iter  ge  conculcandi  et 
pertranscundi  tribuunt.  Sequilur : 

Cujusdiripucrunt  Uumina  torram  ojus.  Quao  sunt 
islafLaminalerram  male  viventium  diripiontia?  Ubi 


A  vitia  cum  impetu  sunt  fluentia,  et  malos  ad  tormenta 
trahcntia.  Quee  est  lerra)  direptio,  nisi  virtutis  cu- 
juslibetdissipatio?  Fluinina  ergo  malorum  terram 
diripiunt,cum  vitia  virtutes  eorum  auferun:.  Aufert 
cnim  superbia  humilitatem,  ira  pacem,  invidia  cha- 
ritatemj  accdia  spiritualem  exsultationem,  avaritia 
largitatem,  luxuria  continentiam.  Jto^  angeli  veJoces^ 
ad  gentem  couvuJsam  et  dilacoratam,  ad popuJum 
terribiJemy  post  quom  non  est  alius,  ad  gentem 
cxspoctantem  et  conculcatam^  cujus  diripuerunt 
flumina  tcrram  ejus. 

Intcmporo  illo  deforetur  munus  Domino  exerci^ 
tuum  apopulodivulso  etdilaccrato  :  a  populo  [terribi 
postquem  nonfuit  alius;  agonte  exspectante  et  con'' 

_  culcata^  ci{jus  diripuerunt  flumina  tcrram  ejus.  la 
illOj  inquit,  tenipore  deferctur  munus  Domino  {Isa. 
xviiij.  In  quo  tempore?  Gum  videlicet  ieritis  ad 
populum  istum  ad  qnem  mittimini,  et  illum  a  supra 
dictismalis  per  vesti*am  praedicationemcuraveritis. 
Quod  munus  defcrctur?  Munus  gratum,  holocaustum 
medullatum,  votum  internum,  ct  deferetur  adlocum 
nominis  Domini  ad  montem  Sion,id  estin  sanctam 
Ecclesiam.  Ite  igitur,  angeli  veloces,  et  populo  ter- 
ribili  prrodicate,  ministeriumvestrumimplete.Quod 
si  feceritis,  bonum  gradum  vobisacquiretis.  Det  vo- 
bis  et  nobis  hujus  rei  graliam,  qui  promittitgloriam 
Jesus  Christus  Dominus  noster,  qui  vivit  et  regnat, 
per  omnia  ssecula  soeculorum.  Amen. 

SERMO  XXIV. 

Q  In   nativitate  Domini. 

DominOy miserere  nostri ;  teenim  exspectavimus, 
Esto  brachium  nQstrum  in  manCy  et  salus  nostra  in 
temporo  tribuJationis  {Isa.  xxxiii).  Deus  fons  et 
origo  boni  totius,  sine  cujus  suffragio  nec  bonum 
possumus  habere,  nec  malum  valcmus  evadere,  nec 
consequi  justitiam  vel  gloriam,  nec  culpam  vitare 
nec  pccnam  ;  ipse  jugiter  a  nobis  est  exorandus, 
ipsejugiterreclamandus,ut  ipsius  suffragante  gra- 
tia  et  a  malo  liberemur,  et  in  bono  confirmemur. 
Legimus  in  verbis  Isai»  prophette  quod  ipso  Isaias 
pro  populo  Judaico,  exigentibus  peccatis,  a  Senna- 
cherib  intra  muros  Jerusalem  obsesso  oravit  di- 
cens :  Domino,  miserorcnostri\  teenim  exspectavi^ 

j^  mus;  estobrachium  nostrum  inmanOj  ot  salusnostra 
m  tempore  tribulationis.  Timebant  enim  Judsei,  ut, 
illuccsconte  mane,  ipse  Sennacherib  urbcm  aggre^ 
deretur,  et  sic  civitas  caperetur.  Populus  Judaicus 
in  Jcrusalem  constitutus  electorum  significat  popu- 
lum  in  divinoe  pacis.visione  collocatum.  Sennacherib 
et  ejus  exercilus,  populo  Dei  dirus  inimicus,  diabo- 
lum  designat,  multitudinemque  dsemonum  ac  pra- 
vorum  hominum.  Venit  Sennacherib  cum  exercitu 
suo,  et  Judseos  in  Jerusalem  consistentes  expugnare 
conalur,  dum  diabolus  cum  multitudine  malignorum 
spirituum,  et  perversorum  hominum  veros  divini 
nominis  confessores  in  divin®  pacis  visione  quie- 
sccntcs  per  multas  tentationes  aggreditur,  et  eos 
perquamlibet  culpama  securitate  suae  quietis,  et  a 
statu  rectitudinis  subvertero  molitur»  E^ojoi^  ^iiois^ 


917 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


m 


muri  in  Jerusalem,   munis  supciior  sive  interior,  A  sive tempus  tribulationis  est post  disccssum  noctis 


murus  inferior  vel  exlciior.  Sic  in  spirituali  conver- 
satione  fiJelium  duo  sunt  prajcipua  munimenta 
quasi  duo  muri,  dileclio  seilicet  et  actio  :  dileclio 
murus  interior,  aclio  murus  exlerior ;  sed  nihil  va!et 
ad  salutem  murus  cxtcrior,  nisi  inteiior  diligenler 
custodiatur.  Quid  namque  prodcst  opcris  exbibitio, 
si  desit  cordis  dilcclio?  Quid  valetpanem  esurienti 
porrigere,  polum  siliendi  dare,  hospitem  colligere, 
nudum  oporire,  infirmum  visilare,  ad  inclusum 
carcere  ire,  diversarum  oralionum  vcrba  fundere, 
laudibus  divinis  os  aperire,  missas  cclebrare,  qua3- 
libct  sacramcnta  Dci  tranclarc  et  eis  communicare, 
et  qucelibct  hujusmodi  facere,  si  negligas  vclcon- 


hodiernjBsolemnilalis  ;  secundum  post  horammor- 
tis ;  tcrlium  posl  cursum  sicculi  proesentis.  Scd  mane 
hodierna)  feslivitatis,  mane  Dominici  natalis  quo- 
modo  dici  potesttempus  ti'ibulationis,cum  omnibus 
videalur  esse  tempus  exsultationis  ?  Sed  si  subtili- 
ter  perspiciatur,  est  quibusdam  tempus  tribulalio- 
nis,  quia  tempus  tentationis,  dum  diabolus  per  spe- 
clacula  vanitalis;  et  superfluitatem  comestionis  et 
potationis  ct  multiplicis  dissolutionis  multis  tendit 
laqueos  prsecipitationis.  Quanto  igitur  diabolus  in 
diebus  solemnibusinslantius  qujcritoccasionem,  et 
facilius  invcnit  tcntandi  facultatem,  tanto  quisque 
ad  resistendum  debet  semetipsum  praeparare  cau- 


temnas  mandatum  dilcctionis  observare?  Sunt  qui  ^  tioi^metforliorem,  necum  filii  Dei  congregati  fue- 


multa  paupcribus  erogant,  multa  sanctorum  loca, 
sub  obtentu  rcdimendte  propria^  pravitatis  et  pro- 
merendse  beatoe  rctributionis,  peregrinandovisilant 
et  alia  bona  multa  faciunt,  scd  scmetipbos  nihilomi- 
nus  male  vivcndo  sccleribus  involvunt.  Isli  frustra 
sua  pro  Deo  tribuunt,  quandiu  Deo  semetipsos  aufe- 
runt.  Nam  si  tua  das  Dco,  tcipsum  diabolo,  non  est 
eequa  partitio.  Deus  hominem  fccit  ct  redemit  et 
ideo  debet  totum  hominem  possidere,  et  ab  ipso 
fructum  bonoe  cogilationis,  locutionis,  et  actionis 
colligere,  et  propterea  non  debes  dare  diabolo  quod 
debes  Deo. 

Quilibct  ergo  pravi,  sicut  temporalia  bona  Christo 
insuismembrisstudentdare,sicsemetipsosChristo, 


rint  in  unum,  supcrveniens  Satan  aliquem  eorum 
per  culpam  corrumpat,  et  filium  damnationis  fa- 
ciat.  Quemadmodum  ergo  diximus,  quando  est  tem- 
pus  festivitatis,  tunc  cst  tempus  tentationis,  et 
quandiu  est  tentationis  tempus,  tandiu  est  tempus 
tribulationis.  Esto,  igilur  bracbhim  nostrum^  Domi- 
nc^  et salus  nostra  in  die  tribulationis^  ne  diabolus  ci- 
vitatemsanctampertentationemfrangat,  fidelestuos 
per  iniquitates captos  abducat.  Secundum  nmne  sive 
tempus  tribulationis  est  post  horam  sive  etiam  in 
ipsa  hora  mortis.  Quandiu  homo  vivit  quodammodq 
in  nocte  est,  quia  non  cognoscit  muUa,  quae  post 
morlem  cognilurus  est.  Sicut  namque  dicitSalomon : 
Suntjusti,  ntquosapientcSyet  opera  corumin  mana 


Chrislum  super  omnia,  et  proximum  sicut  seipsos  r  Dei sunt,  Kt tamcn noscit  bomo utrum amore  anodio 


diligendo  debent  ofierre;  et  sic  civitas  eorum,  du- 
plicimuro  munielur:  murointerioriperdilectionem, 
exterioriperoperalionem.Sivero  interiorem,id  est 
dilectionem  contingat  deesse,  exterior,  id  est  ope- 
ratio  hostiumimpetum  non  valet  sustinere.  Dominc, 
misorere  nostri,  Miseretur  Dcus  hominis,  quando 
hominem  a  malo  libeiat,  et  in  bono  confirmat ;  et 
sic  a  malo  liberando,  et  in  bono  confirmando  justi- 
ficat.  Misorerc  igiiixv, DominCy  hos/;*/ per  justificalio- 
nem.  Nonenim  possumus  haberejustitiam,  nisi  no- 
bis  illam  dones  per  gratiam.  Te  cnim  exspectavi^ 
mus.  Qui  in  Dcum  speral,  Deum  per  spem  cxspe- 
ctat.  Quid  enim  minime  sperat,  minimo  exspectat; 
sed  per  miseram  conscientiam  divinam  fugit  pra)- 


dignussit,scdomnia  in  futurum  scr  vanturincerta,eo 
quod  univcrsaayquc  evcniantjustoetinjusto,  bonoct 
nvilOy  immolnnti  victi-nns,  ct  sacrificia  contemneati, 
Sicut  bonus  sic  ct pcccntor^  utpcrjarus,  ita  etille^qui 
vcrum dojorat{KccIe,ix).  Et item: Nescit bomo  finem 
suum:  sed  sicut  pisces  capiuntur  bamo,  sic  homines 
capiuntur  in  temporc  mnlo,  cum  cis  cxtemplosuper' 
vcncril{ibid,),  Einjiosiolus  Paulus:  Nihilmihicon^ 
scius  suniy  scd  non  in  Iwcjustificatus  sum,  Qai 
autcm  judicnt  me^  Dominus  cst  (/  Cor,  iv). 

Tegiturergohomo,  nocte  magnco  ignorantiae  om- 
nibus  diebus  vitae  suaj.  In  morle  vero  dies  illi  cogni- 
tionis  orilur,  quia  reccdente  anima  de  corpore  ct 
praemium  et  meritum  suum  simul  et  clare  contera- 


sentiam.  Nec  Deo  qua^rit  praesentari,  dum  ab  eo  D  platur.  In  istiusdieimatutinomultum  est  timendum 


timet  condemnavi.  Domino,  miscrere  nostriipcr^iisii' 
iicationem,  te  enim  cxspcctnvJmus  per  spem.  A's/o 
brachium nostrum  in manCyCt salus  nostra  in  lcmpo- 
retribulationis.  Unumsensumhabet  quodpricmiltit 
brachium,  et  quod  subjunxit  salus :  et  unum  sen- 
sum  habet  quoddicitin  mane,et  quodadditin  tem- 
pore  tribulationis. -Cs/o,  Dominc,  bracbium  nostrum^ 
ct  salus  nostraj  ut  nos  libercs  n  malo,  et  confirmes 
in  bono.  Si  tu  fueris  brachium  nostrum,  si  salus 
nostra,  ab  hostibus  nosimpugnantibusliberabimur, 
et  in  conversalione  bona  sicut  illi  antiqui  in  urbe 
Jerosolymitanasalvabimur.  In  wanCy  in  tcmporctri- 
hulationis.  Possunuis  tribus  modisdislingucre  quod 
clIdJt/fja/je,sivolemp}xs  tribulationis.  Primum  mane 


humano  spiritui;  ne  a  crudeli  Sennacherib  impeta- 
tur,  et  pro  peccatis  suis  ad  terrum  ultimam,  ad  in- 
fernum  videlicct  abducatur.  Inmorte  namquosolet 
diabolus  miseram  animam  cum  suis  satcllitibuscir- 
cumdare,  et  undique  coangustare,  et  si  licentiasibi 
detur,  ad  islam  terram  prosternere.  Domine^  esto 
bracbium  nostram  in  hoc  mane,  salus  nostra  in  tem- 
poro  tantac  tribulationis,  Teriium  mane sive  tempus 
tribulationis  est  dies  universalis  resurrectionis. 
Quandiu  namque  genus humanum in preesenti  ssecu- 
lo  demoratur,  magna  nocte  ignoranti©  tegitur.  Non- 
dum  cnim  scire  potest  quandiu  mundus  subsistal, 
veIquandofinemaccipiat;nondum  novitquisint  sal- 
vandi,  qui  damnandi ;  nec  videt  preemia  bonorum, 


949 


SERMONES  CENTUM. 


050 


nec  poenas  malorum  ;  nec  concio  sanctoe  Ecclesiee  A 

conlemplalur  per  speciem  quod  credit  per  fidom  ; 

nec  adhuc  videt  remad  quam  tendit  per  spem  ;  sed 

in  generali  resurreclione  recedente  nocte  prasscnlis 

ignorantiae  illucescot   dies    cognitionis  peifecta», 

quando,congregatis  omnibus  croaturis  rationalibus, 

Deum  videbit  omnis  oculus,  quando  Deus  illumina- 

bit  abscondila  cordis  nostri.  Tunc  vcniente  Domino 

cum  omnibus  sanctis  suis  erit  lux  magna,  quia 

erit  lux  Juniesicutlux  solis^  et  Jux  soliserit  soptoni' 

plicitor  sicut  luxscptem  dicrum^  in  die  qua  colliga  ve- 

rit  Dominus  vulnus populi  suiyOtpercussuramplagijo 

ejus  sanavorit  (Isa,  xxx).  Vox  dici  illius  roprohis 

amara,  tribuIabituribifortis{Soph,  i).  Dies  irsedam- 

nandis  erit  dies  illa,  dies  tribulationis  et  angustia>, 

dies  calamitatis  et  miseri«e,  dies  tenebrarum  et  ca-  B 

liginis,  dies  nobulae  et  lurbinis,  dies  lubee  et  clan- 

goris.  In  die  illa  interficiet  et  disperdet  de  civitate 

sancta  David,  Rex  noster,  Salvator  noster  omnes 

peccatores  terroe,  quandovidelicet  diceteis  :  Disce- 

diteamOj  maledictiy  in  ignem  scternum^  quiparatus 

cst  diabolo est angelis eJus(Matth,  xxv). Ab  hac  audi- 

tione  mala,  qua  usque  ad  illam  horam  nulla  uuquam 

impiis  pejor  fuit,  necdeincepserit,  abhac,inquam, 

justi  non  timebuntquibus  dicetur :  VenitOy  bonodicti 

Patris  meijporcipite regnum  quod  vobisparatumest 

ab  origino  mundi  (ibid,)  In  die  illa  Salvator  noster, 

cujusnomen  (erribile  est  impiis,  sanctum  sanctis, 

misericordiam  et  judicium  cantabit  (Psal,  c),  mise- 

ricordiam  bonos  6alvando,judicium  malos  condem-  p 

nando.  Et  honor  regis,  quo  bonos  salvabit,  judi- 

cium  diliget  (Psa/.  xcviu),  quo  malos  condemnabit, 

etduo  quGB  Deus  uno  et  aeterno  verbo  locutus  est 

semel  complebuntur  (Psal.  lxi),  quia  potestas  Dei 

erit  ad  reprobos  puniendos,  et  tibi,  Domine,  mise- 

ricordia  (ibid,)y  ad  justosglorificandos,  quia  tu  red- 

des  unicuique  justa  opera  sua  (Rom.  ii).  Tunc  cum 

tradiderit  Filius  regnum  Patri  finis  erit,  id  est  con- 

summatio  omnium  (/  Cor,  xv),  cum  evacuaverit  om- 

nem  principatum^  et  potestatem^  et  virtutem  (ibid,)f 

ut  amplius  non  dominetur  spiritus  spiritui,  angelus 

angclo,  vcl  homo  homini.  Esto,  Domino,  brachium 

nostrum  in  mane,  etsalus  nostra  in  temporotribula- 

tionis,  In  primo  manOj  id  est  in  die  solemnilatis 

hodiernae  nos  libeVa  a  diabolica  tentatione  ;  in  se-  q 

oundo,  id  est  in  hora  mortis,  nos  libera  a  diabolica 

infestatione  ;  in  tei  lio,  id  est  in  die  resurrectionis, 

nos  libera  aperpetimdamnatione.  £^s/oubique//ra- 

chium  nostrum,  sulus  noslra,  ut  nos  a  malo  liberes, 

et  in  bono  salves,  ct  hirgiendo  nobis  gloriam,quam 

nec  oculus  vidit,  nco  nurisaudi  vi7,  nec  in  cor  hominis 

ascondit(I  Cor.  ii),  quamprceparastidiligentibus  te, 

in  qua  vivis  et  regnas  Deus,  per  omnia  saecula  sse- 

culorum.  Amcn. 

SERMO  XXV. 
In  festivitaterujuslibct  sancti,  et  priccipuo  Augus- 

tini. 

Asporgesme,DomineJiyssopOy  etmundabor  (Psal 

i).  David  i  cx  ct  prophcta  tribus  gravibus  maculalus 
peccatis :  adulterio,  quando  peccavit  cum  Bersabee; 


traditione,  quando  Urino  dedit  litleras  mortis  susb  ; 
homicidio,  quando  Joab,  pra^dictum  Uriam  socui\- 
dum  prfficeptum  rcgis  in  loco  ubibellum  erat  for- 
tissimum  posuit,  et  ipsc  Urias  percussus  occubuit. 
Ipse,inquam,  David  postquam  sepeccasseintellexit, 
psalmum  pomitonlialem  in  quo  vcrsiculus  iste  con- 
tinetur  composuil,  et  in  ipso  do  transgressione  se 
a  deo  mundari  suppliciler  supplicavit  :  Aspergos 
mOjDomine,  hyssopOy  etmundabor,  Herbahyssopus, 
de  qua  iu  testamento  veteri  aspersorium  compone- 
batur,  quo  res  quailibet  mundanda  aspergebatur  ot 
mundabatur,  quot  in  se  habel  proprietates,  tot  spi- 
ritualium  rerum  pr»  se  fert  significationes.  Aliquot 
igiturejus  proprictalcsdecrcvimus  secundumordi- 
nem  disponere,  et  sic  mysticas  earum  significatio- 
nes  exponcrc.  Scimus  hyssopum  in  oceuUo  terros 
i^adicem  figere,  foras  de  terra  exirc,  sursum  cre- 
scere,  ramos  mulliplicare,  folia  producere,  vire- 
scere,  calidum  natura,  parvum,  ct  purgativum  esse, 
grana  seminis,  et  hyacinthiuicolorisflosculos,etex 
ipsisflosculisrcdolcntiam  habere.  Ha3c  omniaspiri- 
tualiler  justo  isli  sanclo,  videlicet  Augustino,  cujus 
hodierna  die  solemnia  celebramus  conveniunt.  Ra- 
dix,  qua)  principium  csl  rei  crescentis,  fidom  signi- 
ficat  cordis,  quee  est  origo  cujuslibct  virtulis,.vel 
boni  opcris  cx  ipsa  nascenti.  Egressio  germinis 
confessioncm  significat  oris.  Sic  radix  significat 
fidem  cordis,  exitus  germinis  confessionem  oris. 
Corde Qmxw  crcditur  adjustiiiam,  orc  autem  confoS" 
sio  fit  ad  salutom  (Iloni,  x).  Quod  vero  hyssopus  cre- 
scitsursum,  figuratspemsupernorumbonorum,  por 
quam  superna  sapimus  bona,  ct  quiiiriinus,  ctadoa 
por  desiderium  properainus.  Multiplicalio  ramusou- 
lorum  multiplicationem  cxprimit  virtutum  ex  una 
fidc  quasi  cx  una  radice  prodeuntium.  Folia  quro 
foris  ipsam rem  de  qua  crescunt  vestiunt,  bona  opera 
designant,  qua)  justum  extrinsecus  honeste  et  de- 
center  tegunt.  Viror  hyssopi  perpctuam  signiflcat 
in justo  justitiae  conservalionem,  sine  coolestis  ceter- 
nitatis  amorem.  Naturalis  hyssopi  calor  dilectio- 
nem  Dci  et  proximi,  qua  justus  Deum  superomnia 
et  proximumsicutsemetipsum  diligit,  figurat.  Quasi 
quodam  namquc  calore  calet,  dum  utraque  fervet 
dilectione.  Parvitas  hyssopi  humilitatem  exprimit 
justi.  Justus  etenim  huniilitatcm  imitatur  h^ssopi. 
dum  altiora  se  qusercre  non  prajsumit,  sed  humili- 
bus  consenlit.  Purgativam  habet  virtutem  per  prse- 
dicationem.  Mcut  enim  hyssopus  ipso  utcntium 
purgat  pectora,  sic  prccdicator  adjuvanto  majiu 
summi  Mediciaudientium  semundificat  cbrda.  Ha- 
bel  etiam  grana  per  sana5  doctrina)  verba,  quee  in 
cordibus  audientium  seminata  producunt,  coope- 
rante  gratia  germen  justitia?,  et  rcddunt  fructum 
gloriijo.  Ilabet  flosculos  hyacinlini  coloris,  dum 
exercet  virtutes,  et  exhibctoporaconversationiscoe- 
lestis  vitae.  Spargit  odorcm,  dum  per  bonam  famam 
bonus  odor  est  Christi  in  omni  loco.  Habet  itaque 
justus  nosterpatronus  noster,  cujus  hodie  solemnia 
celebramus,  admodum  hyssopi  ladicem  per  iidem^ 


951 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


dse 


germen  egrediens  per  fideiconfessionen))  erectio- 
nem  per  spem,  plures  ramos  per  virtutum  multipli- 
cit^tem,  folia  per  bonam  actionem,  virorem  per 
perseverantem  conservationem  justitisB,  et  perpe- 
tuum  amorem  ssternaB  patriae.  Calidus  est  per  dile- 
otionem,  parvus  est  per  humililatem,  purgativus 
per  prfiedicationem.  Hyacinthinum  habet  colorcm 
per  coBlestem  vitam,  grana  per  sanam  doctrinam, 
redolentiam  per  bonam  famam.  Hoc  hyssopo  quasi 
quodam  aspersorio  toties  nos  Dous  aspergity  quo- 
ties  doctrina  et  exemplo  illius  nos  instruit  et  accen- 
dit.  £t  nos  mundamur,  lavamur,  et  super  nivem 
dealbamur,  dum  ejus  erudittone  et  imitatione  ab 
omni  inquinamento  carnis  et  spiritus  purificati  ad 
coeleste  prsemium  sublevamur.  Aspersorium  igitur 
hyssopi  vita  est  justi,  aqua  gratia^  aspersio  imita- 
fiOy  mundatio  justificatio.  A^pergat  nos  Deus  hoc 
hyBsopo  in  tempore,  ut  cum  ipso  gloriemur  in  aster- 
nitate,  qui  vivit  et  regnat,  etc. 

SERMO  XXVI, 
De  aaiiquo  Judworum  populo,  et  hodiernis  justis, 
Beatus  Paulus  apostolus  in  Epistola  sua  loquens 
de  populo  Israelitico,  scilicet  quce  bona,  vel  qua} 
mala  eidem  populo  contigerint  taliter  subjunxit  : 
Omnia  in  Rgura  contingebant  iJIis,  soripta  sunt  au- 
tem  ad  correctionem  nostram^  in  quos  fines  swculo- 
roindevenerant(ICor.  x).  Multa,fratrescharissimi, 
dedit  Deus  bona  populo  illi,  multa  contuUtbeneficia. 
Patres  eorum  absque  meritis  elegit,  eos  in  signis 
etprodigiis  multisetmagnisde  ^gypto,  de  fornace 
ferrea,  de  domo  servitutis  eduxit.  Proecessit  eos  in 
columnanubisetignisper  desertum  longo  tempore, 
In  quo   non  sunt  attrita  vestimenta  eorum.  Fane 
coelesti  pavit  eos,  aqua  de  petra  potavit,  circum- 
duxit,  etdocuitf  etcustodivit  ut  pupillam  oculi  sui, 
Sicut  aquila  provocans  ad  volandvm pullos  suosy  et 
auper  HIqs  volitans  expandit  alas  suas,  sic  assumpsit 
populum  ilJam,  etportavit  eum  in  humeris  suis.  Do- 
miaus  aolus  dux  ejus  fuity  ct  non  orat  cum  eo  Deus 
alieau&»  Percussitcoram  eisreges  magnos,  et  occidit 
regesfortes,  Sehon  regemAmorrhworum,  et  Og  rc^ 
gem  Basan.  Et  dedit  terram  eorum  hwroditatem, 
hscreditatem  Israel  populo  suo,  utcomederet  fructus 
agroram,  et  sugeret  mel  de  petraj  oleumquedo  saxo 
durissimo.  Butyrum  de  armento,  et  lac  do  ovibus 
cum  adipe  agnorum  et  arietum  filiorum  Basan,  et 
hircos  cum  mcdulla  tritici,  et  sanguinem  uvso  hi- 
berent  meracissimum.  Non  fecit  taliter  omni  na- 
tionij  et  judicia   sua   non  manifestavit  eis{Dcut. 
XXXII  /  PsaL  cxxxiv).  Deinde  progressu  temporis 
oum  prsedictns  populus  legis  praecepta  contcmneret 
aspirando,  excitavit  Deus  sanctos  viros  qui  in  ipso 
erant,  et  prophetas  constituit  ut  preevaricatores  a 
culpa  castigarent,  et  ad  justitiam  revocarent,  et  ei- 
dem  populo  adventum  dilecti  Filii  sui  prsenuntia- 
rent.  Denique  cum  advenisset  sacn  plenitudo  tem- 
poris,  misit  Deus  Filium  suum  in  terras  ad  oves 
qu8B  perierant  domus  Israel :  ut  ipse  pastor  gregem 
suum  pasceret,  in  brachio  suo  congregaret  agnos, 


A  et  in  sinu  suo  levaret,  fetas  ipse  portaret  (GaL 

IV). 

Ista  magnalia,  et  multa  alia,  quae  dinumerare  nec 
volumus,  nec  valemus,  fecit  illis  Dcus,  qu«,  sicut 
jam  dictum  est,  in  figura  contingebant  illis;  scripta 
sunt  autem  ad  corrcctionem  nostram,  in  quos  6nes 
swculorum  devenernnt  (fCor.x).  Queecunque  enim 
scripta  snnt  ad  nostram  doctrinam  scriptn  sunt,  ut 
perpatientiam  ct  consolaliunem  Srripturarum  spem 
habcamns{Rom,  xv).Secundum  hujusflgura3typum, 
fratres  charissimi,  non  merito  humano,  sed  gratuito 
dono  elegit  Deus  Patres  nostros  in  fide,  sanctos 
videlicet  apostolos,  quos  volontarie  genuit  verbo 
veritatis,  ut  essent  aliquod  initium  creatureo  ejus 
{Jac.  i).  Eduxit  nos  de  yKgypto,   quando  eduxit  de 

"  paganismo,  quando  nos  eduxit  do  tonebris  gentilis 
infidelitatis  in  admirabilo  lumen  suum,  ut  qui  ali^ 
quando  non  eramus  populus,  nunc  simus  populus 
Dei ;  et  qui  non  consccuti  misericordiam,  nuno  mi* 
sericordiam  consecuti  (/  Petr.  ii).  Qui  pascit,  et 
qui  porfat  nos  in  via  et  vita  prassentis  soeculi  sa- 
cramento  corporis  et  sanguinis  sui. 

In  hac  vita  prascedit  nos  colomna  nubis  et  ignis, 
quia  proponit  ad  confirmationem  fidei  claritatem  et 
miracula  susedivinitotis,  ctadexemplarbonse  ope- 
rationis  blandimentum  ot  humilitatem  hamanitatis. 
In  hac  via  non  alteruntur  vestimenta  nostra,  quia 
virtutes,  et  bona  opera  nostra  usque  in  finem,  si 
volumus,  per  gratiom  ejus  nobis  custodiuntur  illseBa. 

Q  In  hac  via  circumduxit  nos  Deus  per  bonam  aotio- 
nem,  etdocetper  Scripturarum  lectionem,  etcusto- 
dit  per  gratii»  sum  protectionem  Siout  aquila  prO' 
vocansad  volandumpullossuos,  ctsupereosvolitana 
expanditalas  suas,  et  assumpsiteosatqueportavit  io 
humcris  suis.  Quando  enim  cxpandit  in  cruce  ma- 
nus,  ipse  languores  nostros  tulit,  et  dolorea  nostros 
portavit  {Isa.iAii),  ct  exemplum  patiendi  monstra- 
vit,  ut,  per  passionem  qu®  est  intempore,  ad  glo- 
riam  volare  discamus  quae  est  in  astemitate.  In  hao 
via  solus  Deus  dux  noster  est,  etnon  est  nobiscum 
Deus  alienus,  quia  ipse  solus  perpassionem  suam 
torcular  redemptionis  humanae  calcavil,  et  de  genti- 
bus  non  fuit  vircum  eo,quiasacerdo8  et  Icvita  spo- 
liatum  et  vulneratum  prseterierunt,  et  solus  Sama- 

D  ritanus  misericordia  motus  appropriavit,  vulnera 
ejus  alligavit  infundens  oleum  et  vinum, et  imponens 
super  jumcntum  duxit  in  stabulum,  et  curam  ojus 
egit  {Luc  x).  Subversis  hostibus  multis  et  magnis, 
dedit  terram  nobis  optimam,  quia  Iibei*atos  depotC' 
state  tcnebrarum  transtulitiu  rcgnum  Filiidilectio- 
nissuic  (Coy.i),  regeneraiis  nos  in  spcni  vivam  ])er 
resurrectionem  Jesu  Christi  ex  mortuis  in  hayredita- 
tem  incorruptibilemj  et  incontaminatam,  et  immar- 
cessibiloni, conser vatani in  ccclis nobiSyqui in  virtute 
Dci  custodimur  per  fidem  in  salutcm  paratam  re  vela- 
ri  in  teinpore  novissimOy  quando  fides  nostra  multo 
pretiosior  auiOyqnod  por  igncmprobatur,invenictur 
in  laudein,  ct  gloriam  ct  honorcin  in  revelationeJesa 
C/}i'is^/(/Pe/r.  f)quaudoexsuitabimusl8etitiainenar- 


953 


SERMONES  CENTUM. 


954 


rabili  et  glorificata.  Sed  ot  si  legom  aliquando  prse- 
varicemur,  consliluti  sunt  per  Ecclesias  rectores  et 
doctoi^s,  qui  de  malo  nos  castigent,  ct  in  bono  re- 
forment.  Vcnit  et  ipse  filius  frequenter  ad  nos,  ut 
ad  suum  ovile,  si  in  aliquo  deviamus  reducat,  et  ibi 
sua  proteclione  custodiat.  Ecce  quomodo  conso- 
nant  exemplaria  veritatis.  Ecce  qualia  bona  illis 
Deus  contulit,  qualia  nobis,  illis  magna,  nobis  ma- 
jora. 

Sed  quid  dicit  de  illis  Scriptura  divina?  Mullis 
modis  enarrat  prsavaricationes  eorum  in  -^gypto, 
in  deserto,  in  torra  promissionis,  duritiam  cordis 
eorum,  ot  incredulilatem,  contentiones  et  murmu- 
rationes  eorum  conlra  Dominum,   et  Moysen  ser- 
vum  ejus,  et  alios  multos  qui  post  eum   populum 
illum  docuerunl.  Cum  enim perscqueretur  cos  Pha- 
rao,  Jevaverunt  filii  Isracl  ocuIossuoSy  el  viderunt 
-^Oyptios  post  so,  ot  dixerunt  ad  Moysen  :  Forsi- 
tan  non  erant  sepulcra  in  yEgyplo,  ideo  tuIisU  nos 
ut  nioreremur  in  solitudino.  Quid  Iioc  facerc  vo- 
luistiy  ut  educeres  nos   ex  ^gypto^i  Nonno  isto 
est  sermo  quem  loquebamur  ad  ie  in  A£gypt0y  di- 
centcB :  Recede  a  nobis  ut  sorviamus  Ai^gyptiis  : 
Multo  enim  molius  est  servireois  quam  mori  inso^ 
litudine  (Exod,  xiv).  In  deserto  quoque  Sin  mur- 
muravit  omnis  congregatio  filiorum  Israel  contra 
MoysenctAaron,  et  dixerunt :  Utinammortui  cssc- 
musper  manum  Domini  in  tcrra  ^gypti^  quando  sc- 
dobamussuper  ollas  carnium  et  comedabemuspanem 
in  saturitate,  Cur  induxisiis  nos  in  desertum  istud, 
ut  occidcretis  omncm  multitudinem  fame  ?  (Exod, 
XVI. )  In  Raphidim,ubi  non  erat  aqua  ad  bibendum  jur- 
galuspopuluscontraMoysenait:Z>a  uobis  aquam  ut 
hibamus,  Curexire  nosfccistide.EgypiOy  utoccide- 
resetnos,  ct  liberos noslros,aojumcnta  siti^i^Exod, 
XVII.)  In  Horob  feccrunt  vitulumy  et   adoravcrunt 
scuIptilOf  ct  mutaverunt gloriam suam in  similitudi- 
nem  vituli  comodentis  fenum ;  obliti  sunt  Deumqui 
salva  vit  eoSy  quifecitmagnalia in  yEgyptOjmirabilia 
in  terra  Cham,  terribilia  in  mari  I{ubro(Exod,xxxn ; 
Psa/. cv.)Postqaam  auiem  profecli  suntdedeserto 
SinaiyOrtum  cstmurmur  populi  quasi  dolcnliumpro 
la borc  con tra  Domin um .  Vulgus  quippc promiscuum , 
quoddescenderat  cum  eisy  flagravit  desiderio  car- 
uium,sequensquo  ac  Ilens,junctis  sibi  filiis  Israelait : 
Qnisdabit  nobisad  vescendum  carncs  ? Recordamur 
piscium  quos  ccmedobamus  in  yEgypto  gratis,  In 
meutem  ncbis  veniunt  cucumcrcs  ot  peponeSy  porri 
quoquOyCtca^ptVy  ctallia.  Anima  nostra  arida  estni- 
hilaliudrcspiciunt  oculi  nostri  nisi  man  (Num,  xi). 
Sed  et  decem  exploraloresex  illis  duodecim,  quos 
direxilMoyses  ad  explorandam  terram  promissionis , 
delraxerunt  terne  apudfilioslsrael  quaminspexe- 
rant,dicentes:  Tcrraquam  lustravimusdevorat  habi- 
ialorcs  suos,  Populus  qucmaspcximuSyprocersc  sta- 
turco  cst,  Ibi  vidimus   monstra  quscdam  filiorum 
Enac  dc  gcncrc  gigantco,  quibus  comparati  quasi 
locustiv  videbamur.  Flcvcrunt  igitur  lilii  Israel,  et 
murmurati suni  confra  Moysen  et  Aaron^  dicentes  : 
Utinammortui  essemus  in  ^gyptOj  ot  non  ia  hac 


B 


A  vasta  solitudine!  Utinam  pereamuSf  et  non  inducat 
nos  Dominus  in  tcrram  istamy  necadamus  gladiOf  et 
uxorcs  ac  libcri  nostri  ducanturcaptivi,Nonne  meli' 
usestrcvcrliin ^Egyptunt?  Conslituamusnobis du^ 
cemct  revcrlamur  in  A^gyptum  (iVu/n.xiii,  xiv).  Co« 
requoque,  et  concilium  ejus  irritaverunt  Moysen  in 
castris  Aaron  sanctum  (Num,x\i).  Adaquas  contra- 
dictionisvcxatusestMoysospropter  eoSf  quia  exa- 
ccrbavcruntspiritumcjus(PsaIcy).In  Sctim  forni- 
catus  cst populus  cmn  filiabus  Moab,  ct  iniiiatusest 
IsraelBcelphcgor  (Num.  xxv).  Denique  terram  bo- 

.  nam  ingressi  conlaminaverunt  eam  in  idolis  suis,  et 
in  cunclis  nbominationibus  suis.  Incrassatus  est 
enimdilcctus,ct  recalcitravit  :  incrassatus^  impin- 
guatusy  dilatatus,  dcrcliquit  Dcum  factorem  suum, 
et  recessii  a  Dco  snhiluri  suo,  Provocavcrunt  eum 
in  diis  alieuis^  ct  in  abominationibus  ad  iracua* 
diam  oonciiavcrunt,  Immolaverunt  dwmoniis  et  non 
Doo  i  diis,  quos  ignorabant.  A^ovi  recentesqve  ve- 
ncrunt,  quos  nou  colueruntpatrcsoorum.  Dederunt 
Deo  scapulam  recedenles,  et  transgressi  sunt  legos 
ejus  pessime  (Zach.  \\\).  Fornicata  est  super  me 
Oolla,  id  cst  Samaria,  cl  insanivit  in  amatores  suos, 
in  Assyrios  propinquaules,vestitoshyacinlho.Prin- 
cipeset  magistratus,  juvenes  cupidinis  ;  et  in  im- 
munditiis  eorum  polluta  est.  Quod  cum  vidissetsoror 
ejus  Oliba,  qua>  est  Jorusalcm,  insanivit  et  ipsa  ia 
amatores  suos,  et  denudavit  fornicationem  suam  in 
tantum  ut  plus  esset  impia  quam  gentes  (Ezecb, 

p  xxiii).  0/72/205  itaque  dcclinaveruntf  simul  inutiles 
facti  sunt,  non  est  qui  faciat  bonum,  non  est  usqae 
ad  unum  (Psal,  xiii),  excepto  semine  sancto,  quod 
perstitit  in  gente  ilia,  quodnon  estexcussum,  quia 
benedictio  Domini  erat.  Gumque  mitteret  Dominua 
servos  suos  prophelas,  ut  fructus  istiusvinefle  acci- 
perent,  agricohcy  apprehcnsis  servis  ejus  alium  ce- 
cidcruut,  alium occiderunt,aIium  vero lapidavorunt, 
Iterum  misit  alios  scrvos  plures  prioribus,  et  fecC" 
runt  illis  similitcr,  Novissimeautem  misitad  eosFI" 
lium  suum  diccns  :  Verebuntur Filiummeam,  Agri" 
colicauiem  vidcntes  Filium  dixerunt  intra  se  :  Hio 
esihseres,  Vcnite^occidamus  eumyethabebimushso" 
reditatcm,  Etapprehensum  eum  ejecerunt  extra  ri- 
neam,  etocciderunt(Matth,xxi),  Etquomodocontra 
supradicta  beneficia  reddidit  mala  generatio  prava 
et  perversa,  populus  slullus  et  insipiens,  videamus, 
f ratres,  et  caveamus  ne  praecepta  Salvatoris  trans- 
grediendo  illis  configuremur,  assmilemur,  confor- 
memur.  Sunt  multi  vocati  in  sancta  Ecclesia,  pauci 
electi;  inulti  sunt,  qui  cAemplum  illorum  male  viven- 
do  sequuntur,  ambulantes  in  comessationibus  et 
ebrietatibus,in  cubilibus  etimpudicitiis,in  contentio* 
ne  et  semulatioue,  conGguraniur  be,  sicutaitbeatus 
Petrus  apostolus,  prioribusignoraniio)  suso  deside^ 
riis  (IPetr,\),  quipost  carnem  in  concupisccntia  im- 
munditivc  ambulant,  damnationemque  contcmnunt, 
audaces,  sihi  placenics,  seciasnon  metuuntintrodu^ 
cere blasphemantes  (II Petr,u),  Sed  vw  illis,  ut  ait 
Judas  apostolus,  qui  in  via  Cain  abierunt,  et  errore 
Balaam  mercede  effasi  sxmt^  el  m  ^«iwVt^^vsXVwx^ 


D 


955 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


956 


Coreperierant.  Hic  sunt  in  epiilis  siiis  maneconvi-  A 
vantes sine  timore^semctipsos pascontoSf  nubes si no 
aqna,qusea  vcntiscircumfcruntur,nrborosautumnn' 
JcSf  infructuossOy  bismortutr*^  eradicttfc,  Iluctusfcri 
mnriSj despumanlcssuasconfusioiicSf  sidcra  erran- 
iia,qmbus  procolh  tcnobrarum  rcscrvnta  cst  in 
a)ternum(Jud.  ll-13)./s^2s«;2/secuinlumbeatumPe- 
ivum  Bposiolyim jexistimantos  voluptatcm  diei  deJi- 
cias  coinquinationis  et  macuJ:e/JcJiciis  afflucnteSy  in 
conviviisJuxurianteSyOcuJospJcnosJiahcntcsaduIte' 
rio  et  incessabiJi  doIictOypcJIicientesanimas  instabi- 
Jes,  cor  exercitatum  aparitia  babenteSy  malcdictionis 
fiJii(JJPetr,  u),  Dequibus  Paulusterriblliter  inlonat 
dicensilmpossibile est  eosquisemelsunt  illuminati, 
gustaverunt otiam  donum  coclesto^et participes  sunt 
facCiSpiritussancti,qusla verunt  nibiJominus bonum  ^ 
Dei  verbum,  virtutesque  venturi  swcuJij  ctproJapsi 
sunt,  renovari rursus  ad pcenitentiamy  rursum  cru- 
cifigentes  sibimetipsis  Filium  Dci  ct  ostcntui  babon- 
tes(Hebr,xi).  Perperpetrationemetenim  culpocamit- 
tunt  donum  gratia3,ol  lales  se  faciunt,ut  rursus  quan- 
tura  ad illos,  non quantum  ad  misericordiam divinam 
atque  potentiam,  ut  inquam  illis  necessarium  videa- 
tur,  rursus  Filium  Dei  pro  reilemptione  ipsorum 
crucifigi,  et  ostentui  haberi.  Voluntarie  enim  nobis 
peccantibus post  acccptam  notitiio  veritatem  Jam 
Don  relinquitur pro pcccatis  bostia.  TerribiJis  nam- 
queost  quocdam  expcctatiojudiciict  ignisicmuIatiOy 
quao  eonsumptura  est  adversarios  (Hebr.  x).  Non 
relinquitur,  ait,  hostia  pro  peccatis  voluntarie  nobis 
peccantibus  post  acceptam  notitiam  veritalis.  Una 
est  enim  vera,  et  perfecta,  et  sola  hostia,  caro 
Christi  semel  in  passioneoblatapro  peccato  gene- 
ris  humani ;  quse  amplius  pro  nuliius  peccato  cru- 
cifigetur,  aut  patietur,  quia  ChrisUis  resurgens  cx 
mortuisjam  non  moritur  (Rom,  vi). 

Quicunque  igitur  criminaliter  aut  damnabiliter 
peccant  post  acceptam  gratiam  baptismatis,  pretium 
amittunt  humanae  redemptionis,  nec  habent  quid  of- 
ferant  pro  poccatoredemptionis  jam  factcB;  nec  am- 
plius  facicndse  pretio  amisso.  Sicut  nec  genus  hu- 
manum  habuisset  post  peccatum  parentis  primi  ori- 
ginale  hostiam,  quam  pro  ipso  peccato  originali  vel 
pro  suo  actuali  obtulisset,  nisi  illi  Pater  summoe 
pietatis  dilecti  Filii  sui  assumptamhumanitatemab  D 
omni  peccati  macula  per  divinam  potentiam  mundi- 
ficata  ad  offerendum  gratis  dedisset.  Quae  videlicet 
humanitas  Christi  in  cruce  semel  oblata  omnes  tam 
proecedentes  quam  sequentes  ad  vitam  aeternam 
prsedestinatos  efTusione  sui  sanguinis  culpa  lavit, 
et  seterno  Patri,  Adre  debitum  solvens,  reconcilia- 
vit.  Una  est  ergo  redemptionis  hostia,  qua  amissa 
non  relinquitur  nobis  nltera.  Sed  quamvis  ista  tam 
gravia  et  terribiha  sunt  peccantibus,  non  est  tamen 
impossibile  apud  Deum  omne  verbum  (Luc.  i)  Po- 
test  etenim  misereri,  ct  miseretur  labentis,  et  ad 
eum  pscnitendo  revertentibus  in  hoc  eliam  tcmpore 
post  amissam  baptismi  gratiam  remittit  culpam. 
Sed  Jicet  peccantibus  psenitentibus  nunquam  lon- 


ginquasitdivinamiseratio;  omnibus  tamen  formi- 

danda  est  post  acceptam  gratiam  culpa,  quia  terri- 

bilis  imminct  sententia  contemptoribus  gratiae,  sicut 

ex  ejusdem  verbis  Apostoli  intclligi  potest.  Ait  onim: 

Irritam  quis  facicns  Icgem  Moysi  sine  miscrationc 

duobus  vcltribus  tcstibus  moritur.  QuanJo  magis 

dcteriora  putatis  mereri  supplicia  qui  FiJium  Dei 

conculcavcrity    et  sanguinem  testamenti  poJJutam 

duxerit  in  quo  sanctilicatus  est,  et  spiritui  gratios 

eontumoliam  fccerit^  (Hcbr.  \.)  Si  Sermo  Veteris 

Tcstamcntiyqui per angeJosdictus  estyfactus  est  Gr- 

muSy  ct  omnisproovaricatio accepit Justam  mercedis 

rclributionemiquomodonos  effugiemussi  tantamne- 

gloxcrimussaJutem?  (Hcbr.u)  Nonigiturnosconfi- 

gurcmusillis  in  prasvaricatione,  ne  similes  illis  effl- 

cifimur  in  damnaliono,  sicutquidam  in  boc  tcmpore 

piavilatcm  illorum  imitantes,etcorreptionera  Scrip- 

turarum  contemnentes,  tot  et tantis  sceleribus  se in- 

volvunt,  ut  merito  de  ipsis  dici  possit,  quodipsi  sint 

in  quos  non  solum  devencrunt  iines  sseculoioim,  sed 

etiam  vitiorum,  non  quodpost  eos  non  erunt  vitia, 

scil  quod  minime  valeatunquam  gravius  aut  deterius 

el)ulliro  vitiosilas  humana.  Nec intelligunt  quam  dis- 

tricle,  quam  diligenter  servandn  sit  sanctiraonia, 

cum  scriptum  sit  quod  etiam  in  cogitatione  impii 

erit   interrogatiOy  ncc  sit  aJIata  pax  ia  nativitate 

SalvatoriSy  nisi  hominibus  bonao  voluniatis  (Luc.u). 

Non  soluin  enim  in  conspectu  Dei  purilicandus  est 

rivulus  operis  velsermonis,  sedetfons  intimceco- 

gitationis.  Si  autom   neglexerimus   secundum  ea 

quae  propter  nostri  scripta  sunt  correptionem  cor- 

rigi,  timeamus  cum  illis  antiquis  contemptoribus 

condemnari.  Scitis,  fratres,  multiplices  paenas  illis 

propter  iniquilatem  eorum  fuisse  illatas.  Alii  gla- 

diis  sunt  occisi,  alii    coelesti  igne    combusti,  aiii 

terra  glutiente  absorpti,  alii  morsibus  serpentum 

neati,  alii  Domino  aliis  inodis  percutiente  mortui. 

In  terra  promissionis  proecepta  Dei  transgi*edientes 

a  gentibus  soepe  sunt  servituti  subjecti.  Denique 

de  terra  sua  penitus  evulsi,  dispersi  sunt  per  mul- 

tas    regiones,    et   continuse    scrvituti    subditi,  et 

(quod  omnibus  gravius  cst)  a  fide  Salvatoris  ex- 

clusi  et  perpetua)  damnationi  deputati  sunt.  Non 

igitur  efficiamur  similes  in  culpa,  ne  simul  cum 

illis  cruciemur  in  pccna.  Timeamus  Dominum  Deum 

nostrum,  qui  eduxit  nos  de  -/Egypto  infidelitatis, 

et  dedit  nobis  Jucunditatem  oeternse  dulcedinis,  et 

dedit   nobis  domos  pcr   bonam    conservationera, 

hortos,  vineta,  oliveta  pcr  virtutum  et  bonorum 

operum  fructificatiQnem,  ct  satiat  nos  per  spiritalis 

gratioe   rofectionem.   Ipsi  soli   seryiamus,  ut  per 

ipsius  graliam  mereamur  gloriam,  in  qua  vivit  et 

regnat  Deus  in  saecula  saeculorum.  Amen. 

SERMO  XXVII. 
In  festivitato  PascbaJiy  et  corporis  Chrisfi. 
Isti  sunt  dics  quos  obscrvaro  dcbetis.  Quarl» 

dccima  die  nd  vospernm  Parcha  Domini  ost,  et  ia 

quinta  docima  solcmnitatcm  ccJebrahitis  Altissimo 

Domino(Levit.  xxiii).  Divina  providentia,  genus  hu- 

manum  ad  amissam  beatitudinem  revocare  dispo- 


957 


SERMONES  CENTUM. 


938 


'  nens,  multipliccssacra^lcgisinstitutionesproposuit  A 

hominibus  Vctcris  Teslamenti,  quibus  venturae  sa- 

cramenta  redcmptionis  commisit ;  ct  qualiter  qune- 

que  obscrvarc  dcbcrcnt  patcnter  edocuit.  Unde  in- 

ter  coctera  sacramcnta  lcgalia  quando  Pascbalem 

solomnitatem  cclebrarcnt;  quoo  speciale  et  proeci- 

puum,  quia  rcdemptionis  humanse  sacramentum 

erat,  ostendit  dicens:  Quarta  clcciina  dio  ad  vcspe- 

rani  Pascha  Doininiost,  Nos  igitur,  fratrcs,  quibus 

jam  non  sunt  tenenda  carnalia  legis  scripta,   sed 

ea,  qua3  per  illa  sunt  significata,  nos,  inquam,  dc- 

bemus  altius  fodere,  et  latentis  boni  fontem  quae- 

rere,  sub  umbra  veritatem,  sub  figura  rem,  sub  du- 

ritia  corticis  modullnc  teneritudinem,  sod  littera  in- 

tclligcntiam  spiritualem,  sub  tcgminc  paleoB  inter-  -. 

nam  grani  rcfectionem  diligenter  investigare.  In 

agro  namque  legis  divin»  thesaurus  snpientiee  latet 

occultus,  quem  qui  invenit,  invenit  vitam,  et  haurit 

salutem  a  Domino.  Qiiarta  dcciina  dio  ad  vosperam 

Pascha  Domini  cst,  Magnum  et  evidons  sacramen- 

tum  habct  numerus  iste,qui  ex  denario  et  quaternario 

constat.  Denarius  namque  significat  completionem 

et  finem  legis,  quatcrnarius  cxhibitionem  et  perfe- 

ctionem  evangelicaj  pra^dicationis.  Lex  etenim  de- 

cem   praeceptis   comprehenditur.  Et   Evangelium 

quatuorlibris  continctur.  Ghristusitaque  veniensin 

carne,  quicsl  finis  legis,  denarium  legis  complevit, 

et  per  assumptam  humanilatem  lucem  evangeliccB 

doctrincedeclaransquasiquatuordiesconsummavit. 

Et  in  consummatione  prtedicationis  quatuor  Evan-  q 

geliorum,  quasi  in  fine  vcljin  vespera  quatuordie- 

rum,  ipscmct  Ghrislus  Phase  celebravit,  quia  per 

nostra3  fragilitatis    natnram  pro    nobis  in    cruce 

moriens  de  mundo  ad  Patrem  transitnm  fecit. 

Dcbemus,  charissimi,  hoo  Phase,  id  est  hunc 
transitum  Domini,  in  quo  .4*3gyptios,  videlicet  da5- 
moncs  tenebrosos  subegit,  et  nos  de  potestate  eo- 
rum  libcravit,  hunc,  inquam,  debemus  semperco- 
gitare,  ct  ca,  quaj  in  Veteri  Teslamento  secundum 
litteram  de  hac  solemnitate  scripta  sunt,  in  Novo 
spiritualiter  observare.  Debemus  carnes  agni  co- 
medere,  caput  ejus  cum  pedibus  in  intestinis  voraro 
(Kxod.  xii).  Fit  autem  ibi  mentio  non  solum  agni, 
sed  et  hscdi.  (ihristus  agnus  est,  Ghristus  heedus  ; 
agnus  justis,  haedus  peccatoribus,  caput  divinitas.  D 
pedes  humanitas.  Gaput  ejus  voramus,  quando  cum 
sana  fideet  summa  devotione  cogitamus  ejus  divi- 
nitatem.  Pedes  voramus,  quando  cum  eadem  fide 
et  devotione  cogitamus  ejus  humanitatem.  Gaput* 
ejus  voramus,  quando  cogitamus  ejus  immensitatem 
'  sine  dimensione,  a^ternilatcm  sinetempore,'simp1i- 
citalem  sine  diminutione.  C^iput  voramus,  quando 
eum  cogitamus  veracitcr  inomni  essenlia,  in  omni 
loco,  in  omni  tempore  :  sed  in  omni  essentia  sine 
sui  definiliono;  in  oinni  loco  sine  comprehensione  ; 
in  omni  tempore  sine  mutabilitate.  Gaput  voramus, 
quando  cogitamus  quod  non  potest  loco  mutari  qui 
ubique  est,  nec  tempore  qui  aeternus  est,  nec  sensu 
qui  sapientissimus  est,  nec  aflcctu  qui  optimns  est, 


nec  augeri  qui  immensus  est,  ncc  minui  qui  simplex 
est,  necdividi  qui  unus  est.  (^aput  voramus,  quando 
cogitamus  cjus  potcntiam,  sapientiamacbonitatexi. 
Polentiam,  qua  cuncta  crcat ;  sapientiam,  quacuncta 
gubernat;  bonilatem,  qua  creala  et  gubernata  con- 
servat.  Gaput  voramus,  quando  cogitamus  eum 
supra  omnia,  subter  omnia,  extra  omnia,  intra 
omnia.  Supra  non  elatum,  subter  non  substratum, 
extra  non  exclusum,  intra  non  inclusum.  Supra 
prsesidendo,  subter  sustentando,  extra  continendo, 
intrapenetrando.  Gaputvoramus,  quandode  ubfl'- 
tate  domus  Dei  inebriati,  et  de  lorrento  voluptatis 
ejus  potati,  cogitamus  eum  fontem  vitae  esse,a  quo 
bona  cuncta  procedunt,  ct  lumen  verum,  in  lumine 
et  de  lumine  vero,  non  tamen  duo  luminaria,  sed 
unum  lumcn.  Gaput  voramus,  quando  beatorum 
angelorum  concentum,  et  sanctorum  per  primam 
stolam  jam  glorificatorum  laudes  summae  divioitati 
libatas  cogitamus,  et  coolestia  bona,  inquantumdi- 
vina  largiento  bonitate  possibile  est,  preegustamus. 
Pedes  voramus,  quando  humanitatem  ejus  cogita- 
mus.  Pedes  voramus,  quando  cogitamus  Filium  Dei 
pro  nobis  incarnatum,  pannis  involutum,  in  cunis 
vagientem,  ubera  lactcntem,  esuricntem,  sitientem, 
lassescentem,  lacrymantem,  captum,  ligatum,  cola- 
phizatum,  crucifixum,  mortuum,sepultum,  resurre- 
xisse  a  mortuis,  ascendisse  in  coelum,  sedere  ad 
dexteram  Patris,  in  die  judicii  venturum,  et  reddi- 
turum  unicuique  secundum  opera  sua.  Intestina 
ejus  voramus,  quando  ipsius  occulta  et  profunda 
sacramenta  fideliterct  devote  cogitamus,  quibus  vi- 
dclicet  sacramentis  ipse  Ghristus  est  ab  initio  prse- 
signatus,  sicut  multis  oraculis  est  prophetaius. 
Istius  agni  carnis  nocte  comedimus,  quia  modo  in 
sacramento  Dominicum  corpus  accipimus,  quando 
adhuc  invicem  conscientias  nostras  non  videmus. 
Sed  non  comedamus  quidquam  ex  eo  crudum,  nec 
credamusesse  hominem  purum ;  sed  coquamuseum 
pcr  divinitatis  intelligentiam,  non  tamcn  aqua,  ne 
praesumamus  ejus  mysteria  discutere*per  humanam 
sapientiam,  sed  assum  per  Spiritus  sancti  gratiam. 
Si  quid  residui  fuerit,  quod  vestram  excedat  intel- 
ligentiam,  debet  igni  comburi,  id  estSpiritui  sancto 
fideliter  committi.  Accingamus  rcnes  nostros  per 
castitatem.  Habeamus  calceamenta  in  pedibus  per 
defunctorum  Patrum  imitationem,  baculos  in  mani- 
bus  per  vigilantiam  pastoralem.  Gomedamus  panes 
azymos  per  simplicem  doctrinam,  lactucas  agresles 
per  amaram  poanitentiam.  Gomedamus  festinanter 
ut  mandata  Dei,mysteria  redemptionis,gaudiapatri8B 
CQ^Iestis  cumfestinatione  cognoscamus,  ut  prsecepta 
vitse  impleamus,  quia  et  si  hodie  quod  licet  nobis 
bene  agere  scimus,  utrum  cras  liceat  ignoramus. 
Festinantcr  ergo  comedamus,  id  cst  ad  solemnita- 
tem  patrioe  coelestis  anhelemus.  Nemo  in  hujus 
vitae  itinere  torpeat,  ne  in  patria  locum  pcrdat. 

Hoec  de  spirituali  intelligentia  breviter  perstrin- 
ximus,  ut  de  tanto  sacramento,  quantum  possumus, 
colligamus.  Gomedamus,  fratres,  Phase,  el  non  so- 


959 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA 


960 


lum  comedamus,  sed  el  faciamus.  Faciamus  Phase,  A.  stimulus  moilis  (ICor.  xv).  Et  absterget  Deus  om^ 

ncm  lacrymam  ab  oculis  sanotorum  suorum,  ei  non 
eril  amplius  nequo  luelus^  neque  clamor,  sed  nee 
ulius  dolor^  quoniam  priora  transiorunt  {Apoc.  xxi). 
Igitur  quinque  differentiis  distinguere  possumus 
Pascha,  sive  Phase,  sive  transitum  dicamus.  Pii- 
mumfuitinpercussione  ^gypti,  secundumin  pas- 
sione  Domini,  tertium  inJustiOcatione  impii,  quar- 
tum  in  morto  justi,  quintum  in  assumptione  et  glo- 
rificalionetotius  Ecclesiae,  quae  est  corpus  Cbristi 
mysticuni.  In  primo  liberati  sunt  filii  Israel  de  ser- 
vitute  Pharaonis,  in  secundo  liberati  sunt  electi  dd 
jugodiabolicsepotestatis,  intertio  liberatur  justifi- 
candus  de  dominio  iniquitatis,  in  quario  liberdtur 
justiis  de  vinculo  carnis,  inquintoliberabitursancla 
Ecclesia  in  omnibus  filiis  suis  de  corruptione  mor- 
talilatis.  Tunc  sancta  mater  Ecclesia  prius  in  hoc 
sajculolegc  peropera  justitise  consummata  etEvan- 
gelio  perfecto,  veluti  quatuordecimdierum  circulo 
decurso,  in  quinta  dccima  ajternitatis  celobrabit 
solcnnitatemAltisslmo  Domino.  Ibienim  sineter- 
mino  Dei  vacabit  laudibus,  et  erit  ei  Dous  omnia  in 
onuiibus.  Nos  autem,  fratres,  celebremus  interim 
et  observemus  dies  istos,dies  redemptionis  humanje, 
dies  gratias  divinae,  secundum  ea,  quse  supradicta 
sunl,  ut  per  prsesens  meritum  veniamus  ad  fdtu- 
rum  prsemium,  praistante  Domino  nostro  Jesn 
Christo,  qui  vivit  et  regnat,  per  omnia  saecula  saj- 
culorum.  Amen. 

SERMO  XXVIII. 
In  festo  Omnium  Sanctorum. 
Videns  Jesus  iurbas,  ascendit  in  montem,  etc. 
(Maith,  v).  Quod  Dominus  octonarium,  por  quam 
adocto  beatitudines  pervenitur,  discipulos  docturus 
inmontem[ascendit,  hoc  nobis  insinuat,  quod  qoi 
sacrae  doctrinsB  verbumdispensat,  noninvallepravi 
operis,  non  in  campo  effrenatce  dissolutionis  consi- 
stere  debeat,  sed  montem  spiritualis  conversationis 
per  exercitia  virtutum,et  exhibitionem  operumbe- 
norum  ascendat.  Sicut  etiam  scriptum  est :  Super 
montem  excelsum  ascende,  tu  qui  evangelizas Sioa 
(Isa.  xl).  Ascensio  ergo  in  montem,  sublimem  de- 
signat  convcrsationem,  sessio  Domini  auctoritatem 
magisterii,apcrtio  oris  effectumprsedicationis.Boafi 


faciamus  transitum.  Transeamus  de  tenebris  ad  lu- 
cem,  do  mendacio,  ad  veritatem,  de  vitio  ad  virtu- 
tem.Transeamus,  in  quantum  possumus,de  superbia 
ad  humilitatem,  de  invidia  ad  charitalcni,  de  ira  ad 
tranquillitatem,  deaccdia  ad  cxsultationem,  de  ava- 
ritia  ad  largitatcm,  de  cbrietate  ad  sobrielatem,  do 
luxuria  ad  castitatem.  Transeamus  de  malo  ad  bo- 
num,  de  mundo  ad  Dcum,  ut  moriamur  mundo,  vi- 
vamus   Deo.  Imitemur  servi  Dominum,  discipuli 
Migistrum,  ut  sicut  Christus  de  mundo  ad  Patrem 
transivit,  ita  et  nos  de  impietate  transeamus  ad 
pictatem.  Et   in  quinta  decima  die  solemnitatem 
celebrabitis  altissimo  Domino.  Quinta  decima  dics 
totum  lempus  gratiae,  quod  ab  ascensione  Domini  -^ 
Jesu  Christi  et  missione  Spiritus  sancti  protenditur, 
designat,  inquo  solemnitatem  Domino  celebramus, 
quia  per  gratiani  ipsius  debemus  quinarium  sen- 
suum  nostrorum  per  culpam  corruptum,  ad  inte- 
gritatem  revocare,  et  denarium  legis  bene  vivendo 
complere.  Quindecim  etiam  per  septem  et  octo  di- 
viduntur,  quia  nos  debemus  in*  hac  solemnitate 
gratiee  taliter  vivere,  ut  per  septiformcm  gratiam 
Spiritus  sancti  meroamur  adipisci  octo  beatitudincs 
coeli.  Istisuntdies,dies  videlicet  humanae  redemp- 
tionis,  diesgratisedivinaD,  quos  obscrvare  debemus 
cessandoab  opere  servili,  id  estaboperepeccati,  et 
non  solum  ab  opere  peccati,  sed  etiam  a  voluntato 
peccandi.  Voluntas  enim  pro  facto  computatur.Qui- 
cunque  autem  dies  istos  voluerit  observare  (velle  C 
autem  debemus  omnes)  semetipsum  a  malo  stu- 
deat  conservare,  quia  intantum  quisque  dies  istos 
Bolemniter  observat,  inquantumamalo  semetipsum 
consoi*vat.   Et    tanto  festiviores  laudes  divinitati 
immolat,    quanto  jucunditatem   gratiae   dcfdecata 
mente  tranquiilius  degustat. 

Estetalius  transitusin  mortejusti,  quando  ani- 
ma,  de  ergastulo  et  vinculis  carnis  egrediens,  libe- 
rata  de  tentationibus  sseculi,  transit  ad  gloriam  li- 
bertatisfiliorumDei.  Felixille  transituS;  quo  justus 
post  actionem  bonam  recipit  stolam  primam ;  et 
evadens  miseriam  intrat  gloriam ;  et  post  laborem 
invenitrequiem.  Deatinsimqiiemortuiqui  inDomino 
moriuntur.  Amodojam,  dicit  Spiriius^  id  est  Deus, 


ut  requiescanta  laboribus  suis(Apoc.  xiv).  Hoc  et  ^  pauperes spiritUyquoniam  ipsorum  estregnumcaslo- 
onim  legis  denario  et  Evangelii  quaternario  quasi  rum.  Alii  sunt  spiritusdivites,  alii  quodammodo  de 
quatuordecim  dierum  numcro  completo  agunt  ibi  spiritunihilhabentes,  alii  spiritupauperes.  Spirita 
quintam  decimam  diem  solemnem  cum  angelis  co-  divites  sunt  superbiente,  de  spiritu  nihil  habentes, 
ram  Altissimo  Domini.  Ibi  gaudentes  cum  beatis  •nimis  pusillanimes.  Spiritu  pauperes  humiles.  Su- 
spiritibus  in  gaudio  solemnitatis  illius  glorificatio-      perbientes  faciunt  non  facienda  per  elationem,  pu- 


nem  suorum  corporum  feliciler  exspectant.  Ibi  ha- 
bitantes  in  excelso  vident  Regem  in  decore  suo.  Est 
etaliud  Pascha  sive  transitus,  quando  in  die  judicii 
in  resurrectione  generali  sancta  universalis  Eccle- 
sia  de  Gerumma  mundi  transibit  ad  beatitudinem 
coeli,  de  mutabilitate  temporis  ad  statum  feternitatis. 
In  hoc  transitu  induet  hoc  corruptibile  incorruptio- 
nem,  et  mortale  hoc  induet  immortalitatem.  et  ab- 
jiorbebitur  mors  in  victoriam,  et  auferetur  mors  et 


sillanimesfaciendapr(etermitlunt,ethumi]esfacien- 
dafaciuntperhumilitatem.  Paupertas  itaque spiritus 
nihil  habens  defectionis,  nihil  superfluitatis  per 
viam  regiam  ducit  ad  beatitudinem  supernam.  Bestii 
mites.  Mites  sunt  lenes  et  patientes,  qui  neminem 
Ia;dunt,etimprobiscedunt.Suntautem  quidam,  qui 
itavolunt  essemites,  ut  nihilcurentde  vita  aliena, 
neminem  de  bono  admonoant,  neminem  de  malo 
corripiant.  Sed  talis  lenitas  non  est  multum  lau- 


SERMONES  CENTUM. 


962 


quia  patilur  defecium,  ubi  deberel  exercero 
I  efrectum.  Tales  igitur  debent  esse  mitcs,  ut 
m  Isedant,  mala  illata  patienter  sustineant,  et 
um  suam,  sed  nec  alienam  negligant  vitam, 
pus  fuerit,  et  bonis  ad  meliora  exhibeant  ex- 
Dnem,  et  malisdemalo  correptionem.  Estete- 
dus  in  rebus,  quia  sicut  homo  non  debet  esse 
isperitatiS)Sicnec  debetessc  nimise  lenitatis, 
*  dexteram  et  sinistram  per  discretam  raan- 
nem  ad  beatitudinis  pei*vcniat  terram.  Beati 
jDtf  quoniam  ipsi  consolabuntur.  Lucrus  solet 
0  amissione  charorum,  sicut  quando  aliquis 
charos  suos,  patrem,  matrem,  filium,  autali- 
ropinquum.  Heu  !  quam  mulii  lugent  charos 
[ui  nequaquam  lugent  semetipsos !  Quam 
igent  damna  corporalia,  qui  lugere  conte- 
damna  spiritualia  ?  Quando  aliquis  infirma- 
morilur,  lugentamici.  Quando  autem peccat 
)iliter,  quando  fornicaiur,  quando  dicit  fratri 
[uando  videt  mulierem  ad  concupiscendum 
)mo  luget.  0  sanitas  insana!  o  visio  ceeca  !  o 
rtua !  De  his  quee  non  lugenda  sunt  lugent,  et 
rum  lugcnda  graviter  lugent;  et  graviter  lu- 
spiritualia,  scilicet  damna,  non  lugent,  vel 
e  ipsis  rident.  De  istis,  inquam,  prophetavit 
jcens  :  Vw  qui  dicitis  bonuni  malum  ot  ma- 
num,  ponenlos  tcnebvas  Incem,  et  lucem 
\Sj  ponentes  amarum  in  dulcef  et  duJce  in 
3(/sa.  v). 

amuSyfratres^amissionem  charorum^sed  plus 
us  amissioncm  bonorum  operum,  amissio- 
.^utum.  TiUgeat  corrupius  amissionem  virgi- 
tegritatis.  Lugeat  superbus  amissionem  hu- 
3.  Lugeat  iracundus  amissionem  internse 
llitatis.  Lugeatavarusamissionemlargitatis. 

ebriosus  amissionem  sobrietatis.  Lugeat 
iusamissioncm  spiritualis  exsultationis. Lu- 
vidus  amissionem  charitntis.  Beati,  namque 
enf  modo  per  poonitentiam,  quia  consolabun- 
indulgentiamy  deinde  per  justitiam,  postremo 
)er  gloriam.  Possumus  autem  dicere  tria  esse 
spiriiualiter  et  fructuose  coram  oculis  Crea- 
gentium.  Alii  namque  lugent  pro  indulgentia 
alii  lugent  ex  suavitate  gratise  divinitus  sibi 
,  alii  ampliori  fei^vore  accensi  lugeni  ex  desi- 
iturse  gloria).  Et  in  his  omnibus  beati  qui  lu- 
lia  quiseminant  in  lacrymis,  in  exsultatione 
{Psal.  cxxv).  Absterget  enim  Deus  omnem 
am  ab  oculis  sanctorum  suorum,  et  non  erit 
j  neque  luctusy  neque  cJamor,  sed  ncc  uJlus 
[uomam priora  transierunt  {Apoc.  xxi). 
iquiesuriunt  et  sitiuntjustitiam^quoniamipsi 
^uii/ur.OmneshominesesuriuntetsitiuntySed 
riunt  et  sitiunt  malum,  alii  osuriunt  et  sitiunt 

Aliietenim  esuriunt  et  sitiunt  aurum^argen- 
stes  pretiosas,  proedia,terras,vincas,  domos, 
etpossessioncs  innumeras.Ista  tamenomnia 
unt  in  se ;  sed  in  hoc  quodammodo  mala 
cuntur,  quod  a  malis  male  esuriuniur  et 


A  sitiuntur.  SiceiDominus  iniquum  dixit  mammona, 
id  est  diviiias,  non  quod  res  divitiarum  esseni  ini- 
qua^,  sed  per  iniquitatem  acquisitse.  Alii  esuriunt  et 
sitiunt  potestates  et  honores,  alii  voluptates,  alii 
salutationes  in  foro,  primos  recubitus  in  coenis,  et 
primas  cathedras  in  synagogis,  et  vocari  ab  homi- 
nibus  Rabbi.  Sed  tales  non  possunt  fieri  beati,  quia 
non  possuni  saturari.  Totus  enim  mundus  nequa- 
quam  homini  sufQceret,  qui  est  dominus  mundi.Non 
enim  impletur  oculusvisu^necaurisimpleiurauditu, 
nec  in  caeteris  sensibus  potest  homo  saiurari  ex  eo- 
rum  deleciationibus.Quod  rex  David  bene  considera- 
vit,qui  quamvis  haberei  ad  comedendum  et  biben- 
dum  non  solum  ad  necessitatem,  sed  etiam  si  vellet  ad 
superfluitatem,  tamen  dixit :  Satiaborcumapparue^ 

"  rit  gloria  tua  (PsaL  xvi).  Esuriamus  et  siiiamus  non 
transitoria,  non  terrena,  sed  justitiam,  quia  per  esu- 
riem  et  sitim  justitiGe  perveniemus  ad  satietatem 
aeiernse  g\orisi,Deaii  misericordes,quoniammiseri^ 
cordiam  consequentur,  Si  ergo  vis  misericordiam 
accipere,  misericordiam  exhibe:  Dimittite^  inquit, 
et  dimittemini.  Secundum  enim  mensuram  qua 
mensi  fheritis,  remefietur  vobis. 

Beati  quoque  misericordes,  qui  aliis  in  miseriis 
suis  assistunt,et  eos  secundum  possibilitatom  suam 
protegunt  et  defendunt  Deati  mundo  corde,  quoniam 
ipsi  Deum  videbunt.  Mundo  corde  sunt  illi,  qui  nec 
pulvere  inutilis  cogitationis,necIuto  fedanturpravse 
delectationis.  Mundo  corde  sunt,  quos  non  tegit  ne- 

p,  bula  terr»  ignoraniiee,  nec  corrumpit  ardor  concu- 
piscentise.  Mundemus  igitur  corda  nostra  abomni 
ignorantia  per  inquisitionem  veritaiis,  et  ab  omni 
perversa  concupiscentia  per  amorem  viriutis,  ut 
mereamur  Deum  videre  in  gloria  regni  coelestis. 
Beatipaci/icif  quoniam  filii  Dei  vocabuniur.  Pacifici 
sunt,  qui  in  semetipsis  pacem  facere  et  custodire 
volunt,  qui  vitia  adversantia  subigunt,  virtutes  eri- 
gunt,  et  quidquid  in  se  perversoe  cogitationis,  locu- 
tionis,  operisve  deprehenderint,  prudenter  et  poten- 
ter  expellunt,  nec  aliquid  perturbationis  in  regno 
suse  dominationis  esse  permittani;  et  si  quid  eis 
adversitatis  contigerit,  pacem  tamen  suam  servant, 
et  cuncta  cumcordis  sui  tranquillitate  judicant.  Pa- 
cifici  qui  non  tantum  in  se  pacem  custodiunt,  verum 

Pl  etiam  alios  discordantes  ad  uniiatem  pacis  redu- 
cunt.  Pacifici  sunt,  qui  dum  eis  amalismala  inferun- 
tur,  mala  minime  retribuunt,  sed  cum  his  qut  ode- 
runt  pacem,  pacifici  sunt  {Psal.  cxix).  Jsti  filii  Dei 
vocabuntur^  quia  Deus  summa  pax  est,  eC  omnia 
cum  tranquilliate  judicat,  filii  Dei,  fratres  Ghristi. 
Isli  fllii  per  gratiam,  Christus  Filius  per  naturam. 
HseredesDei,  cohseredes  autemChristi. 

Beati  qui  persecutionem  patiuntur  propter  justi'- 
tiam,  quoniam  ipsorum  est  regnum  cosJorum»  Multi 
patiunturpersecutionem,8ed  alii  patiuntur  propter 
culpam,  alii  patiuniur  propter  justitiam  et  innocen* 
tiam.  Seddicet  aliquis:  Nemopotestmodoperperse- 
cutionem  attingere  ad  beatitudinem  quia  nunc  in  pace 
consistunt  omnia,  et  dancia  Ecclesia  fere  de  nuHa 


963 


APPENDIX  AD  HUGONIS  Ol>ERA  MYSTICA. 


%i 


parte  patitur  adversa.  Et  ego  dico  quod  ubique  per-  A  est,  prctiosa  esl,  diuturna  cst :  Tam  muUa  est,  quod 
secutiones  sunt,quia quotidie  in penetralibus  sancta3 
Ecclesise persequitur  Cain  Abel,  Ismaellsaac, Esau 
Jacob,id  estimpius  justum;  etsi  quis  persecutionem 
non  palitur  ab  extraneis,  patitur  tamen  a  falsis  fra- 
.  tribus. Oinnes  eniin,quipie  voIubI  in  Chrisio  vivere, 
persecuiionem patiuntur{ll  Tim,  ni).Quiaigiturnon 
cessant  persecutiones,  patientia  nobis  necessaria 
est,  ut  reportemus  repromissiones  (Hebr,  %).  Va3 
autem  iis  qui  perdunt  patientiam,  quia  perdunt  et 
patientisB  coronam.  Non  ergo  murmuremus  si  in 
paucis  vexemur,  quia  in  multis  bene  disponemur 
,{Sap.  iii).  Igitur  per  pauperlatem  spiritus  pertingi- 
tur  ad  regnum  coclorum,  per  mansuetudinem  sive 
lenitatem  ad  terram  viventium,  per  luclum  ad  veram 

consolationem,  per  justitise  sitim  et  esuriem  ad  su-  B  A^osio\ixs~ mulav^cr^ntg^^^^ 


non  potcst  numerari;  tam  magna  cst,   quod  non 

potest  comprehendi ;  tam  pretiosa  est,  quod  non 

potest  a^stimari;  tam  diuturna,  quod  non  potest 

finiri,  Jesus  Christus  Dominus  noster,  quiest  Deas 

benedictus  in  sa3cula.  Amen. 

SEHMO  XXIX. 
De  homine  a  legione  possesso. 
ExeuntiJesu  de  na  vi  occurril  ae  monumeniishomo 

in  spiritu  immundOy  qui  domicilium  habcbatinmo- 

numentis,  etc.  (Marc.  v).  Deemoniacus  isle,  quem 

legio  possidebat,  populum  gentium  ab  universitate 

dsemonum  diu  possessum  designat.Populus  namquc 

gentilistandiuabomnibusdcemonibuspossessuste- 

nebatur,  quandiu  per multiplicem  idololatrise  cultuoi 

illis  omnibus  famulabatur.  Gentileseienim^  sicutait 


pernse  jucunditatis  satietatem,  per  misericordiam 
temporaliter  factam  ad  misericordiam  aeternam, 
per  cordis  munditiam  ad  Dei  visionem,  per  pacem 
ad  Dei  filiationem,  per  prsesentem  persccutionem 
ad  eeternam  ccelestis  regni  tranquillitatem  et  rc- 
quiem. 

Beaii  namque  pauperes  spirHu,quoniam  ipsorum 
est  regnum  coelorum.Deaiimiies,  quoniam  ipsipossi- 
debunt  terrain  Deaiiquilugent,  quoniamipsi  conso- 
labuntur.Beati qui esuriuntei  sitiuntJustiiiamyquO' 
niamipsi  saturabuniur.Deati  misericordes,quoniam 
ipsi misericordiam  consequenlur.  Deati inundo  cor- 
de,quoniam  ipsi  Deuin  videbunt.Deati pacificij  quo- 


in  similitudinem  imaginis  corruplibilis  hominis^  et 
volucrum,  ct  quadrupeduniyei  serpentium.Qui  com- 
inutaverunt  vcritatem  Pei  in  mendarium,  etcolue- 
runi  et  servicrunt  creaturce  potius  quam  Creatori 
quiesibenedictusinsivcuIa.Amen{nom,  i).  C^tens 
vel  compedes,  quibus  ligabatur  quasque  frangebat, 
sunt  naturalis  lcgis  preecepta,  sive  gentilium  legum 
decreta  quibus  a  malo  refrenari  dcbuerat,  signifi- 
cant.  Sed  catenas  et  compcdes  dsemoniacusligatus 
frangebat,  quia  gentilis  populus  quanto  amplius  his 
autillis  prseccptisligabatur  per  malorum  prohibitio- 
nem,  tanto  furiosius  ea  rumpcbat  per  transgressio- 
ncm.Ethabitabatinmonumentis,quiaconvcrsabatur 


uiamipsi  filHDei  vocabuntur.Dcati  qui  persecutiO'  ^  i^  ^^^-^^^^  ^^  mortuis  operibus.  De  hac  ruplione  cate- 


nem  paiiuniur  propterjustitinmy  quoniam  ipsorum 
esi  regnumccelorum.  Deati  estis  cum  mnlcdixerint 
vobishomines,etpersecuti  vos  fucrinty  etc.Superius 
locutus  est  omnibuselcctis,modoapostropham  facit 
adapostolos,quoinvisetha}c  et  aliis  electis  convcni- 
ant,ostendensapostolisin  his  verbis  quantaproejus 
_  nomine  passuri  essent.  0  quam  pauci  sunt,  qui  his 
verbis  Domini  oculos  cordis  intcndant,  et  per  eorum 
admonitionem  beatitudinem  quaerant.  Quam  multi 
sunt,qui,proparvaverboruminjuria,reddunt  si  pos- 
sunt  verbera ,  et  si  id  perficcre  non  valent  quod  conan- 
tur,hoc  tamenet  majoia  conantur.  Quambene  apos- 
tolisancti  verbaista  suis  cordibusimpresserunt,qui 
ibant  a  conspectuconsilii  gaudenteSy  quoniamdigni 


narumet  compedumhocmodoPaulus  intulit  dicens: 
Fcminso  eorum  immutaverunt  naturalem  usum  in 
eum  usum^  quicsi  contra  naluranu  SimilHer  etmas' 
culi,  reliclonaturali  usu  fcminoe,exarserunt  in  des:- 
dcriis  suis  invicem  masculi  in  inasculos  turpitudi- 
nem  operantesy  et  mcrcedcm  {quam  oportuit)  erro- 
ris  sui  in  semefipsis  recipientes.Et  sicut  nonprohd' 
veruntDeum  habere  in  notitia^tradiditillosDeusin 
reprohum  sensum,  ui  faciani  quoo  non  conveniuiit. 
Doplcios  omni  iniquitaie,maUtia,  fornicalione,av3' 
ritia,nequitiay plencsinvidiay  homicidiOy  conteniio- 
nCydoIo,  maligniiatef  susurroncs,  detractores,Deo 
odibiles,  contumeIiosos,superbos,  ehilos^  in  ventore^ 
maIorum,pareniibus  non  obedientes,insipientes^itt- 


habiiisuntpronomineJesucontumeIiampali{Act.v).  j)  compositos,sine  affcctionCy  absque  feedere,  siaeiui' 
Notandumautem  quod  ait mcntientcs  eipropterme.      sericordia  (ibid.). 


Si  enim  homines  quando  nobis  maledicunt,  juste 
nobis  maledicunt,  jam  non  habemus  meritum.  Gau- 
deteeiexuliate.  Inmultis  decipimur,fratres.Quando 
nobis  arrident  so^cularia,  quando  vulgus  vanis  lau- 
dibusnosattollit,  gaudemuset  exsultamus  cumma- 
gis  dolero  magisque  flere  debcremus,  quia  magis 
periculuin  habent  prospera  quam  advcrsa,  laudes 
quam  vituperationes.  Sed  audiamus  quod  apostolis 
8alubregaudium,qua3  salubris  exsultatio  dcmons- 
tretur,cum  eis  in  contumcliis  et  perseculionibus  gau- 
dendum  esse  etexsultandum  denuntiatur.Subjunxit 
Butem  causam  diccns:  Merccs  enim  vestra  multa 
98t  in  coolo.  Merces  ista,  fratres,  multa  est,  magna 


Ecce  quomodo  legio  hominem  possidebat,  quo- 
modo  catenas  et  compcdes  rumpebat,  quomodo  in 
monumentis  habitabat.  Qui  benc  nocte  ct  die  in 
monumentis,  ct  in  montibus  clamasse,  et  lapidibus 
se  conscidisse  dicitur,  quia  et  in  adversis  et  in  pro- 
speris  populus  gentium  in  foeda  actionc,  et  vana 
clationeimpudenter  se  esso  propalabat,  et  lapideo- 
rum  idolorum  cullura  semetipsum  lacorabat.  Grex 
porcorum,  qui  juxta  montem  pascebat,  et  quemle- 
gio  de  homiuc  pulsa  intravit,et  in  mare  proscipitavit, 
multitudinem  infidelium  ot  quorumlibet  immunJo- 
rum  exprimit  hominum.  Qui  recte  juxta  montem 
pascuntur,  dum  per  superbiam  elati,  porooram  si< 


965 


SERMONES  CENTUM. 


966 


militudine  ad  ima  curvi,  superna  nesciunt,  et  solis  A 
sc  transitoriis  bestialiter  immergunt.  Plt  dumse  in- 
quinamento  carnis  aut  spiritus  polluunt,  more  por- 
corum  in  lutopastum  quserunt.  Heu  quammultiplex 
est  multitudo  ista  porcorum,  hominum  scilicet  he- 
stialiter  et  turpiter  viventium,  et  porcos,  qui  in  in- 
fimis  tantum  bonum  suum  qucerunt,  imitantium !  Ut 
enim  de  paganis  et  Jud^is  taceamus,quis  numernre 
posset  multiludinis  falsorum  CJiristianorum ,  qui , 
quamvisbaptisma  perceperint,  spiritui  gratise  tamen 
contumeliam  facientes,  male  vivendo  dc  semetipsis 
eum  expulerunt ,  et  horrendis  se  sceleribus  pol- 
luerunt?  Qui  tamen  duo  milHa  figuraliter  esse  dici 
possent :  duo,  quia  divisi  sunt  a  bono ;  millia,  quia 
perfecti  sunt  in  malo.  Legio  ergo  ab  homine  pulsa 
porcosingreditur,  quia  dsemones  ab  illis,  qui  ad  vi-  " 
tam  seternam  precdestinati  sunt,  per  gratiam  Re- 
demptoris  fugati,  malis  male  viventibus  et  lerrenis 
intendentibus  dominantur.  Quod  tamen  non  faciunt, 
nisi  Jesus  prius  concedat,  quia  nec  malos  tcntare 
praesumunt,  nisi  potententia  divina  permittat.  Grex 
vero  porcorum  a  legionc  in  mare  prsecipitatur,  dum 
pcr  deemones  malorum  universitas  ad  infernalem 
amaritudinem  perducitur. 

Viderunt  homincs  civilatis  iJIins  a  lcgiono  libe^ 
ratum  sedere  ad  pedcs  Jesu  vestitum  et  sanw  men- 
iis^  et  timuerunt,  Sessio  ad  pedes  Domini  significat 
humilitatem,  et  bonorum  operum  imitationem,  ves- 
titusbonamactionem,sanitasmcntisjustincationem. 
Et  rogaverunt  Josum.  ut  discederet  de  linibus  eo-  p 
rum,  Sicut  Petrus  memor  fragilitatis  suse  dixit :  Exi 
a  mOy  DominCf  quia  homo  peccator  sunt  {Luc,  v);  sic 
et  isti  adhuc  inGrmi  timuerunt,  et  eum  ut  de  finibus 
eorum  discederet  rogavcrunt.  Ait  Jesus  liborato  : 
Vade  in  domum  tuam  ad  tuoSy  et  annuntia  illis  quan- 
la  tibi  Dominus  fecerity  ct  misertus  sit  tui.  Hoc  ex- 
emplo  docetur  quisque,suis  primum  salutem  sibi  fac- 
lam  prajdicare,  et  eos  ad  salutem  percipiendam  pro- 
vocare,  quia  et  ipse  eis  propter  cognationem  carnis 
magis  debitor  esse  videtur,et  ipsis  forsitan  illi  citius 
credent  quam  alieno.Scd  quam  multi  intra  ambitum 
sanctse  Ecclesiee  continentur,  qui  hoc  exemplum 
minime  sequntur?  Quam  multi  sunt,   qui  de  suis 
parentibus  inquiruntutrum  corpore  sani  sint,utrum 
habeant  victum,  utrum  vestitum ,  domos  ,  agros  ,  j^ 
cquos,  grcges,  sarmenta,  aurum,  argentum,  pacem 
temporalem,  utrum  gratiam  potentum  et  divitum 
possideant,  et  sic  de  iis  quoB  ad  corpora  pertinent 
circa  amicos  suos  solliciti  sunt;  dc  iis  vero,  qua)  ad 
salutem  animarum  neccssaria  sunt ,  sollicitudinem 
nullam  gerunt!  Timendum  cst  autem,  ne  tales  ad 
ontiqua  vitia  relapsi  sunt,  et  quod  ipsi  jam  salute 
eareant,  quam  nec  suis  prsedicare  curant.  Qui  nam- 
que  spirituales  sunt,  et  qui  ca  quoe  sunt  spiritus 
sentiunt,  de  suis  diligenter  inquirunt,  an  sint  a  vitiis 
puri,  a  peccatisliberi,  virtutibus  ditati,  bonis  opo- 
ribus  pleni,  utrum  pacem  Doi  habeant  cum  omni- 
hus,  utrum  bonum  operentur  ad  omnes,  maxime 
dd  domesticos  fldei.  Istietenim  liberatum  istum  imi- 


tantur  quid  ad  vocem  Domini  salutem  sibi  factam 
aliis  studuit  nuntiare,  et  per  Decapolim  prsedicare. 
Decapolis  quoe  est  regio  decem  civitatum,  sanctam 
Ecclesiam  designat,  quas  Decalogum  legis  servat. 
Et  in  Decapoli  salutem  sibi  factam  preedicat,  qui 
sanctseEcclesia^  fidelibus  a  diabolo  se  liberatumesse 
verbis  et  operibus  bonis  demonstrat.  Studeamus  el 
nos,  si  nondum  liberati  sumus,  a  diabolo  liberari,  et 
si  jam  nos  liberatos  cognoscimus,  salutemaliispree- 
dicimus,  quam  nos  obtinuisse  gaudemus,  memorea 
ejus  quod  scriplum  est :  Quinon  est  mecum^  contra 
me  est,  ct  qui  non  colligitmecum ,  dispergit  {Matth, 
xu),  (Luc,  XI). Et  item  :  Quiaudit^  dicat:  Veni{Apoc, 
xxxii).  Nunc  ergo  sic  audiamus,  et  sic  dicamus  in 
via,  ut  remunerari  mcreamur  in  patria.  Quod  nobis 
prasstarc  dignctur  Jesus  Ghristus  Dominus  noster , 
qui  est  Deus  benedictus  in  ssecula. 

SEHMO  XXX. 
Jn  festivitate  unius  confcssoris. 
Homo  quidam peregre proGciscens  vocavit servoB 
suoSj  et  dedii  illis  bonasua  {Matth,  xxv).  Homo  iste- 
est  Christus,  servi  Ghristiani,  profectio  ascensio, 
bona  dona,  quinquetalentaexteriorscientiaquinque 
sensibus  acquisita,  duo  talenta  intellectus  et  opera- 
tio  bona,  unum  talentum  intellectus  tantum,  multi- 
plicatio  talentorum,  exercitatio  virtutum  etexhibitio 
bonorum  operum  ad  justificationem  propriam  et  ad 
utilitatcmalienam.  Servus,  qui  pecuniam  Domini  in 
tcrram  abscondit,  significat  falsos  Ghristianos,  qui 
acceptum  ingenium  in  rebus  terrenis  et  transitoriis 
expendunt,  arctioris  vitae  vias  ingredi  metuunt,  ac- 
ceptam  diviuitus  scientiam  aliis  prsedicando  multi- 
plicare  parvipendunt,  erubescunt  et  contemnunt. 
Meto  ubi  non  seminavi,  congrego  ubi  non  sparsi^ 
Quasi  dicat :  Non  solum  ab  illis  quibus  gratiam 
operandi  ct  proedicandi  tribui  fructum  operis  et 
prsedicationis  rcquiro,  sed  et  illos,   quibus  nihil 
gratise  tribui,  pro  infructuositate  et  sterilitate  oon- 
demno.  Servo  male,  etpiger,  ServOy  quia  mihiser- 
vire  debuisses  operando  et  pra)dicando,  male  meiiiim 
idciendOj  pigervL  bono  cessando.  Oportuit  te  commit» 
tere pecuniammeam  nummulariisy  et  veniensegoce^ 
pissem  quod  mcum  est  cumusura,  Nummularii  sunt , 
qui  audita  precdicalione,  facto  et  verbo,  ea  quaeaudie* 
runt  multiplicare  satagunt.  Ac  si  diceret  :  Accepta 
gratia  n>ca  bona)  operationi  et  prsedicationi  inten- 
deredebuisscs.  Quod  si  fecisses,  non  solumte,  sed 
ct  alios  multos  exemplo  et  verbo  tuo  mihi  lucri- 
fecisses.  Sed  quia  per  pigritiam  tuam,  qua  a  bono 
cessasti;  et  per  maliliam  tuam,  qua  malum  fecistii 
damnum  mihi  non  solum  justiQcationistu8e,.8ed  et 
alienae  intulisti;  et  ideo  de^  malitia  et  pigritia  tua 
jusle  te  arguo  et  condemno.  ToIIito  ab  eo  talentum^ 
ctdate  eiquihabetdocem  talenta.  Omnienimbaben^ 
ti  dabitur  etabundabit,  ei  autem,  etc.  Habenti  meri- 
tum  dabilur  prsemium.  Dabitur  quantum  ad  remu- 
nerationem,  abundabit  quantum  ad  beatitudinenu 
Ei  autemy  qui  non  habet  etiam  id^  quod  habere  vide^ 
batur  auferetur  ab  eo ;  quia  falsus  quis({U6  Chri9ti^« 


967 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


968 


nus  in  damnatione  nec  nomen  Christianitatis  per-  A 
miltetur  habere :  et  sicut  nunc  nudus  est  a  sacra- 
mentorum  interiori  veritate,  sic  tunc  foris  nudabi- 
tur  exteriori  obumbratione.  Provideat  itaque  sibi 
humana  conscientia  nuncintempore,  utpostmodum 
de  preemio  gaudeat  in  seternitate.  Sic  et  talentum 
donicoelestisexpendatyUt  non  damnationem^sedsal- 
vationem  in  fine  rocipiat.  Nemo  dicat :  Sufficit  mihi- 
ipsiintendere,  mihi  soli  providere.  De  me  redditurus 
sum  rationem,  nolo  salutem  alterius  qucerens  peri- 
clitari.  Non  sum  eruditus  in  Scripturis,  nec  facun- 
dus  in  verbis,  modicum  scio,  nunquam  pro  tantillo 
si  non  prsedicetur,  Deus  quemquam  accusabit  aut 
damnabit.  Quot  etenim  hominibus  quisque  quantum 
ad  se  pertinet  prodesse  potcsl  verbo ,  de  tot  Deo 
damnum  facit  ex  silenlio ,  et  de  tot  non  injuste  g 
redditurus  es  rationem  in  judicio. 

Qui  igitur  multa  novit,  multa  dicat;  qui  pauca  no- 
vit,  pauca  dicat,  et  quantum  quisque  novit,  tantum  • 
dicat.  Qui  scit  vel  unum  Evangelium  vel  unum  vir- 
tutis  exemplum,  quidquid  habet  per  cognitionem 
aliis  tribuat  per  praedicationem.  Non  considerot  se- 
xum,  eetatem,  personam,  tempus,  locum,  sed  prce- 
dicet  omnibus,  semper  ubique,  masculis,  feminis, 
8enibus,juvenibus,divitibus,pauperibus,  in  prospe- 
ritate,inadversitate,die,nocte,mane,meridie,vespe- 
re;  in  Ecclesia,  inplatea,  in  via,  in  agro,  in  terra,  in 
mari,  omnibus  semper,  ubique  bonum  quod  novit  di- 
c^l,  siadsitquiaudirepossit.  Suntnamquemulli,qui 
inhis  omnibus  spectabiliora  semperconsiderant,  et 
his  oppositis  prsedicare  recusant,quasiDeus  superio- 
ra  prospiceret,et  inferiora  non  curaret,  cum  nonnun- 
quam  quse  liominibus  videntur  infima,  apud  Deum  p 
habeantur  summa.  Sunt  etiam  quidam,  qui  nume- 
rosiori  populo  aliquando  praedicant,  paucis  vero 
loqui  nunquam  curant.  Et  qui  majori  culpa  apud 
Deumse  obligant,  quiaverbumDeisiveprjepudore, 
sive  prce  superbia  et  pompa  divitiarum  penitus  pro- 
ferre  recusant.  Qui  igiturtalentum  cogniti  boni  prai- 
dicando  expendit,  largitori  talentum  lucrifacit,  etsi 
non  in  alio,  tamen  in  semetipso,  quia  quamvis  ille 
qui  audit,  malum  non  derelinquat,  bonum  non 
faciat,  ille  tamen,  qui  loquitur,  in  eo  tamen  quod 
loquitur,  animam  suam  liberat,  et  audientem  igno- 
rantia  non  excusat,  et  ideo  illum  divina  sententia 
justius  damnat.  Nemo  autem  est  qui  possit  se  ab  hac 
ialenti  erogatione  excusare,  quia  nemo  est  qui  non 
▼aleataliquemverbosuoadmelioraprovocai*e.Quod 
Qutem  multi  qui ad  ministerium  praedicationis  signati  D 
Bunt,  etejusdemministerii  sumptus  sumunt,etdeeis 
delicate  et  luxuriose  vivunt,  quod  inquam  divinas 
Sripturas  nesciunt,de  torpore  et  ignavia  sive  contem- 
ptuarguendisunt,quiaEcclesioeubiquebibliolhecis, 
homiliariis,  expositionibus,  tractatibus  replette  sunt 
et  ipsi  lectioni  et  meditationi  Scripturarum  studium 
nullum  impendunt.  Erubescant  ergo  quarumdam  Ec- 
clesiai^umministri  inutiles,  inscii  et  ignavitorporem 
excutiant,  libros  legant)  talentumexpendant,tempus 
redimant,  quoniam  dies  mali  sunt,  Omnibus  denique 


modis  quibus  possumus  nosmetipsos  emendare  vel 
alio  adjuvare  debemus,  talentum  Dominicum  ero- 
gare,  et  erogando  multiplicare,  utpote  de  quo  ia 
districto  judicio  redditurt  sumus  rationem.  Sic,  fra- 
tres,  talentum  expendamus  in  mundo,  ut  in  gaudio 
Domini  gloriarimereamurinccolo.  Quodnobis  prae»- 
tare  dignetur  Jesus  Christus  Dominus  noster,  qui 
est  Deus  benedictus  in  stecula.  Amen. 

SERMO  XXKI. 
De  tabernaculis  RUorum  IsraeL 

Legimus  in  pagina  Veteris  Testamcnti  (Levil. 
cxxiii)  Dominum  per  Moysen  filiis  Isniel  prflecepisse, 
ut  mense  septimo  solemnitatiem  Taberculorum  st- 
ptemdiebusdiligenter  celcbrarent,  qatenus  poste- 
ri  per  hanc  observationem  patres  suos  de  ^Egyptia- 
ca  servitutelibemtos  in  desertoquadragintaannisin 
tabernaculis  habilasse  reminiscerentur,  et  I>co  tibe- 
ratori  suo  per  hanc  recordationem  propensius  gra- 
tias  referrent.  Quem  videlicet  sacrse  solcmnitatis 
ritum  postmodum  ol>servantes,  ob  omni  opere  ser- 
vili  cessabant,  in  montem  conscendebant ,  ramos 
arboris  pulcherrimse  olivse,  myrti,  spatulas  palma- 
ruin,  salices  de  torrentc,  et  ramos  ligni  numerosi 
ac  densarum  frondium  csedebant,  ct  in  domatibus 
suis,  id  est  tactis  domorum,  quse  videlioet  tecta  Pa- 
lestini  sequalia  facere  solebant,  sive  etiam  in  atriis 
mansionum  suarumtabernacula  erigebant,victimas 
Domino  immolabant ,  tubis  clangebant ,  magao  ac 
diverso  epularum  apparatu  reficiebantur,  et  corara 
Domino  Deo  suo  la^tabantur.  Nos  autem  qui  non 
figuras,  sed  veritatem  tonere  debemus,  non  litteram 
occidentem,  sed  spiritum  vivificantem  inquiramus; 
et  quid  nobis  antiquorum  exemplo  non  carnaliter, 
sed  spiritualiter  si  servandum,  subtiliter  attenda- 
mus.  Quis  est  orgo  iste  mensis  septimus,  in  qno  in 
tabernaculis  prrecipimur  habitare,  nisi  tempus  gra- 
tise,  in  quo  septiformis  Spiritus  peruniversam  mun- 
dumtribuitur  fidelibus?Qui  suntseptem  dies,  nisi 
prnesentis  teinporis,  quod  septem  dierum  circalo 
et  curriculo  volvitur,  series?  Quse  sunt  tabernacuU, 
nisi  sanctae  et  honestae  conversationis  exempla  di- 
versis  virtutibus  et  operibns  bonis ,  quasi  diversis 
ramis  et  ramorum  frondibus  constructa? 

Mense  itaque  septimo  septem  diebus  in  tabenia* 
culis  debemus  habitare,  qui  in  hoc  tempore  grati» 
in  dono  septiformi  Spiritus  sancti,  et  in  omni  vilt 
nostra,  qua)  septeuario  dierum  agitur,  debemus  vir* 
tutes  exercere,  bona  opera  exhibere.  Patres  nosiri, 
scilicot  Apostoli,  quorum  sumus  filii,  in  sangoine 
ogni  de  ^Egyptica  scrvitute  liberati,  annis  quadra- 
ginta  per  eremum  in  tabernaculis  habitaveruni,  qoia 
in  passione  Christi  dc  tenebrosa  mundi  dominatione 
redempti,  in  vita  spirituali,  quee  per  eremum  figu-- 
ratur,  ab  omni  illicita  delectatione  abstinendo,  et 
Decalogum  legis,  et  quaternariam  Evangelii  obser- 
vando,  quasi  quadragenarium  complendo,  yiriutes 
oxercuerunt,  bona  opera  exhibuerunt  et  in  his  001« 
nibus  se  non  hic  manentem  civitatem  habere,  sad 
futuram  inquirere  monstraverunt.  Ipsis  quocrae  d»- 


969 


SERMONES  CENTUM. 


970 


bemus  assimilari,  vitam  ipsorum  imitari,  peregri-  A.  Quscramus  et  ramos  ligni  nemorosisive  donsarum 

frondium,  ut  videlicot  habeamus  aliarum  muliipli- 
cationetn  virtutum,  exquibus  omuibus  scilicei  vir- 
tutibus  ot  foliis  ex  ipsis  procedentibus,  id  est  bonis 
operibus  erigeredobemus  tabernacula,  idestsanctao 
convorsationis  exempla,  quibus  nos  advenas  in  hoc 
mundo  et  peregrinos  sicut  omnes  Patresnostrosde- 
monstremus,  non  hic  babere  manentem  eivitatem. 
sed  futuram  inquirere  patentcr  ostendamus. 


nationis  reminisci,  et  in  spiritualibus  habitando 
tabemaculis  conlinuas  grates  agere  Deo  omnium 
suorum  liberatori.  Sed  ut  congrua  et  digna  sacra- 
tissimaesolemnitati  valeaiiius  tabernacula  construe- 
re,  studeamus  carnales  afTecliones,  terrcnas  cupidi- 
tatcs,mundanasvanitates,  ssecularesactiones  dese- 
rere ;  ac  generalium  cogitationum  consuetudinem 
transcendentes,  in montem,  id  cst  altiorem Scriptu- 
rarum  meditationem,  et  coelestis  boni  sublimem  spc- 
culationem  aggrediamur^et  virtutum  et  bonorum  ope- 
rumfrondososramosdecerperC;  et  tabernacula  ho* 
nestse  conversationis  festinemus  erigere,  quibus  in 
iantse  solemnitatis  obscrvatione  contra  oestum  vitio  - 
rum,  venium  tentationum,  imbrem  persecutionum 


Qua3  denique  iaberhacula  in  domatibus  et  in  atriis 
nostris  antiquorum  exemplo  debcmus  (igere,  ct  in 
ipsis  manere,  quia  debcmus  omnem  miserae  carnis 
hujus  dcleciationdm  coolestis  boni  dcsiderio  irans- 
cendere,et  ipsum  quoque  munduih,  qui  circa  nos  est, 


muniamur.  Prsecipitur  autem  nobis  ut  cessemus  ab  ^  dilatationecordisegredi,utsupernaelimmensalona 


omni  opere  servili,  quiaprohibeturnobisconsensus 
ei  aifecius  pcccaii.  Quienim  /acit  poccatum,  servus 
estpeccati(Joan,  viii).  Nec  solum  forisinopere,sed 
intus  in  corde peccatum  perpetratur,  sicutscriptum 
esi.  Etenim  in  corde  iniquitates  operamini  in  terra 
(PsaL  Lviij.  Ei  alibi :  In  cogilationibus  impii  erit 
interrogatio  {Sap,  i).  Sed  et  pax  non  esi  annuniiata 
in  nativitatc  Salvaioris  nisi  hominibus  bonoo  volun^ 
tatis  (Luc.  ii).  Hinc  ergo  perpendile  quanium  jube- 
mur  cessare  ab  opere  servili,  in  quibus  non  tantum 
reprehenditur  actus,  sed  eiiam  consensus  peccati. 
Inter  spiritales  vero  arbores,  scilicei  virtutes,  est 
charitas  pulcherrima,  quee  et  in  coelum  erigitur  per 


sublimius  et  perfectius  possimtis  contemplari.Oifera- 
musetiamsacrificiumDomrno,non  sanguihem  vitu- 
lorum,  sed  fructum  labiorum  confitentium  nomini 
ejus.Sacrificiamnamqiielaudrshonorificat  eum,  et 
llliciierquodosienditsalutaresuum.  Sed  ei  hoc  fa- 
cientes  iYnplebimusquodpsalmusait:  Cantabilesmi" 
hi  justiGcaliones  tuas  ia  loco  peregrihationia  mem 
(PsaL  Gxviiij.  Clangamus  iubis  per  officium  praedica* 
tionis,utet  aliis  recta  preedicemus,  etad  observan- 
tiam  tant8esolemnitatis  eos  convocemus.  Scriptum 
quippeesi:  Qui  audit^dicat:  Veni'(i4/>orj.xxit).EtP8al- 
mista:  Labiamea  non  prohibebOf  Domine,  tuscisti. 
Juslitiammeam  nonabscondi  in  cbrde  meo,  verita-^ 
tem  tuam  et  salutare  tuum  dixi.  Non  abscondimiseri* 


dilectioncm  Dei,  ei  usque  ad  terminos  terrse  dilata- 

turperdileciionemproximi.  De  cuj us  laude  ei  pul-  C  corJ/am /tfa/n  et  vetitatem  tuatn  a  eoncilio  muHo 

chintudine  scrintum  est :  Si  linnuis  bominum  loauar      (^'^^^'  x^^»^>-  Epularum  apparatu nos  reficiamus,  ut 


chritudine  scriptum  est :  Si  linguis  hominum  loquar 

et  angelorum,  si  hahuero  omnem  fidem  et  omnem 

scientiam,  et  si  distribueroomnes  facultatesmeasin 

cibos pauperum,  et  si  tradidero  corpusmeum  ita  ut 

ardeam,  et  cseiera  quse  ibi  contincniur,  charitatem 

autem  non  habeamy  nihil  sum,  nihil  mei  prodest  (/ 

Cor,  xiii).  Hujus  igitur  pulcherrimi  ligni  ramos  de- 

bemus  habere,  quia  charitatis  intim»  cogiiationibus 

et  affeciibus  nos  debemus  obumbrare.  Oliva  eiiam 

fundii  oleum  quod  cuncios  excedit  liquores,  recte 

misericordiam  exprimit,  quse  multas  alias  viriutes 

transcendii.  Myrius  bonum  habei  odorem,  ci  signi'^ 

ficat  bonam  opinionem,  longe  lateque  redolentem. 

Hanc  habere  debemus  in  constructione  nostri  ta- 

bemaculi,  quia  in  omni  loco  debemus  esse  bonus 

odor  Christi.  Aliter :  Myrtus  iemperaiivse  virtuiis 

est,  ita  utdissoluta  membra  temperando  resiringat 

et  ideo  iemperantiam  recte  designai.  Palma,   qu» 

victorum  manum  adornat,  victoriam  non  inconve- 

nienier  figurat.  Hanc  debemus  habere,  osiendenies 

nos  camem,  mundum,  diabolum  vicisse.  Habeamus 

quoque  salices  de  torrente,  ut  in  hac  mortaH  vita, 

qu8B  modo  torrentis  decurrit,  casio  corde  ei  cor- 

pore  Domino  valeamus  deservire.  Salices  quippe, 

quae  sine  fructu  sunt  et  steriles,  casias  cogitationes 

ei  officia  carais  ab  illiciia  delectatione  propter  re- 

gnum  coelorum  castrata  figurare  possuni.  Salices  er- 

goexnominehabereprocipimur  quiasine  mundiiia 

^olemniiaiem  Domini  digne  celebrare  non  valemus« 

Patroii,  CLXXVII. 


corporisei  sanguinisChrisii  communione,  et  spiri- 
tualium  charismatumpariicipationenosmetipsos  di- 
ghos  pro  viribus  efficiamus.  Talibus  6him  epulis  ih- 
ierior homo  noster  impinguatur,  tali  epulatione  ejus 
Deus  delectatur.  Gaudeamus  nonin  mundo,sed  in  Do- 
mino,  quemadmodum  Apostolus  nos  admonet,  di- 
cens:  GaudeteinDominosemper,  iterum  dicoiGaw- 
dete  (Philipp,  iv).Si  in  Domino  gaudemus,vox  exsul- 
tationis  et  salutis  erit  in  tabemaculis  nosiris,  noh  vox 
exsultaiionis  et  perditionis,  quteesiin  taberfiaculis 
impiorum,quorumprocsiolatioeiexsuliatiofuror,7iii 
leotantur  cum  malofecerint,  et  exsultant  intebus 
pessimis  (Prov.  n). 

Si  ergo  solemnitaiem  iabernaculorum  digne  cele- 
brare  volumus,  hoec  omnia  non  caraaliter,  sed  spiri- 
tualiter  observemus.  Cessemus  ab  opere  servili 
abrenuniiantes  afieciibus  peccati.  Ascendamus  ia 
montem  per  meditationem  sacri  eloquii,  et  specula- 
tionem  boni  superni.  Colligamus  ramos  arboris 
pulcherrimse  per  charitatem  fraternam,  oliv«e  per 
misericordiam,  myrii  pcr  tcmperaniiam,  palmarum 
per  victoriam,  salicum  percasiitaiem,  ramos  densa- 
rum  frondium  pcr  aliarum  virlutum  muliiplicem 
exercitationem.  Ei  erigamus  tabernacula  per  hone- 
siam  conversaiionem,  in  domaiibus  nosiris  corrup- 
tionem  carnis  nosirfe  devotione  meniis  iranscendefn- 
do,  et  in  airiis  nostris  ipsum  mundum  dilatatioQa 
cordis  exeuado*  liam^Vww^^^^^^^V^^^i^wOiSBi^N 


971 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


972 


clangamus,  sed  tuba  praedicationis ;  epulemur,  sed 
participationc  sacramcntorum  Christi,  et  dul- 
cedine  gratioe  coclestis  ;  exsullemus,  sed  gaudio 
loetitia^  spiritualis.  Qua3  cuncta  septem  diebus  fa- 
cimus,  si  per  omnem  vitam  nostram,  quai  septem 
dierum  circulo  volvitur,  hajc  agero  non  cessamus. 
Istam  denique  solemnilatem  secundum  proeceptum 
legis  in  die  octavo  consummabimus,  quando  in  die 
resurrectionis  absorpta  morte  in  victoriam  a  cor- 
ruptione  ad  incorruptionem,  a  mortalite  ad  im- 
mortalitatem  pertingemus,  quia  si  nunc  septem  dies 
perficimus  in  itinere,  octavum  tunc  celebrabimus 
in  perventione,  quando  videlicet  gaudium  ot  laeti- 
tiam  tenebimus,  quando  fugiet  dolor  et  gemitus, 
quando  abstcrget  Deus  omnem  lacrymam  ab  oculis 
sanctuorum  suorum,  quando  timentibus  se  multitu- 
dinem  dulcedinis  suae  revelabit,  quam  adhuc  illis 
abscondit,  quam  oculus  non  vidit,  nec  auris  au- 
divit,  nec  in  cor  hominis  ascendit,  quam  prepa- 
ravit  Deus  diligentibus  se.  Quam  nobis  prcestare 
dignetur  Jesus  Christus  Dominus  nostcr,  qui  est 
Deus  benedictus  in  soecula  sseculorum.  Amen. 

SERMO  XXXII. 
Do  apostolis,  vcl  aliis  prwdicatoribus, 
Fiilgcbuntjustif  ct  tanquain  scintilla)  in  arrumli- 
neto  discurrcnt.JudicabuntnationeSfCt  regnabunt 
in  seternum  {Sap.  iii).  Magna  mirabilis,  et  pretiosa 
est,  charissimi  fratres,  in  his  verbis  laus  sancto- 
rum,  magnum  prajclarum  et  sublime  refulget  iu  eis 
meritum,  et  proemium  eorum.  De  quibus  omnibus 
sermo  propositus  quatuor  ponit  verba,  dicens  quod 
fulgebuntf  discurrenty  Judicabunt,  et  regnabunt. 
Fulgerepertinetiidvirtutem,  discurere  adpra^dica- 
tionem,  judicare  ad  resurreclionem,  regnare  ad 
bealitudinem.  Fulgent  ergo  justi  virtute,  discurrunt 
preedicalione,  judicabunt  in  resurrectiono,  regna- 
buntinbeatitudine.  Fulgebuntjusti;  diversos  justos 
diversis  virtutibus  novimus  fulsisse.  Fulsit  namque 
Abelper  innocientiam,Noe  perjustitiam,  Abraham 
per  (idem,  Isaac  per  longanimitatcm,  Jacob  perto- 
lerantiam  laboris,  Joseph  per  continentiain  carnis, 
Moysespermansuetudinem,  Josueperfortitudinem, 
Samuel  per  charitatem,  David  perhumililatem,  Elias 
per  zelum  justitiiJD,  Daniel  per  virtutem  abstinentia^, 
sanctus  Joannes  Daptista  pcr  sanctitalem  cximiam, 
beata  et  intemerata  virgo  Maria  per  specialem  hu- 
militas  et  integritatis  gratiam.  Alios  denique  se- 
quentibus  temporibus  fulsisse  similiter  per  fidem, 
alios  per  spem,  alios  per  charitatem,  alios  per 
humilitatem,  alio^candorecastitatis,  alioselTusione 
sanguinis,  alios  quarumlibet  aliainim  exercitatibne 
virtutum,  alios  multorum  bonorum  exhibitione 
operum.  Sed  (unde  graviter  dolendum  est,  et  quod 
8inemagnogemitudicendumnonest),nos  cernimus 
multos,  in  ordine  et  professione  sanctitatis  consti- 
tutos,  habitu  clcricali  vel  religioso  palliatos,  a 
sancto  proposito  apostatare,etin  exercendis  operi- 
bus  justitise  torpere,  ad  honores  seecularos  anhelare, 
terrenarum  rerum  cupiditatibus  inhiare,  ad  mun- 


A  dana?  curiositatisinstabiIitatemsuspirare,etsanclse 
quietis  et  intcrnse  contemplationis  penitus  oblitos, 
exterioribus  negotiis  tractandis  absque  omni  bona 
intcntione|impudenterac  turbulenter  sc  inferre  :  et 
qui  pra3dictarum  virtutum  debcrent  fulgore  splen- 
dere,  contingit  nonnunquam  vitiorum  nigrediue 
sordere,  intantum  ut  prophetica  admiratione  coga- 
mur  proclamare :  Quomodo obscuratum  est  aurum  ? 
mutatus  est  color  optimuSy  dispersi  suni  lapides 
sanctuarii in  capile  omnium  platearum  {Thren.  iv). 
Videmus  Isaiae  prophetiam  in  quibusdam  impleri, 
videlicet  pueros  deficere  in  labore,  et  juvenes  in 
infirmitatem  cadere,id  estquosdam  conversos  nu- 
per  tramitem  boni  propositi  ingressos,  qui  quasi 
necdum  viribus  exhaustis  alacriter  deberent  cur^ 

P  rere,  viriliter  agere,  et  portando  pondus  diei  et 
scstus  rubiginem  peccatorum  suorum  studiosc  pu^ 
gare,  videmus,  inquam,  eos  multiplices  pigritandi 
et  evangandi  occasiqnes  impudenter  quserere,  et 
concepti  spiritus  fervorem  in  fructu  boni  operis 
non  ostendere,  sed  per  tcporem  resolutos  steriles 
permanere.  Nec  ista  tam  mordaciter  dicentes,  piam 
illorum  sollicitudinem  qui  fraternas  necessitatis 
curis  inserviunt  imprudenter  culpamus,  scd  quo- 
rumdam,  qui  in  via  suae  professionis  non  recte  in- 
cedunt,  pravitatem  reprehendimus.  Nec  solum  ad 
proedictarum  virtutum  fulgorem  consequendum,de- 
bemus  horrere,  detestari;  et  cavere  mala,  sed  etinm 
de  bonis    eligere   meliora,  ut  qui  necessitatibus 

rt  proximi  per  charitatem  ministrat,  si  se  ad  internos 
contemplationis  secretam  sublimitatem  pertingero 
posse  conspicit,  ut,  secundum  vocem  propheticam, 
sedens  solitarius  et  se  levans  super  se  flat  ex  Jacob 
Israe],ex  Jaa  fiat  Rachel,  ex  Phenenna  fiat  Anna,  ei 
Martha  fiat  Maria.  Cujus  rei  hortamenta,  ut  vide- 
licet  actioni  contemplationem  praeferamus,  nobis 
prsebet  non  tantum  Jacob,  qui  magis  Rachel  diiexit 
quam  Liam,  sed  et  Elcana,  qui  plus  amavit  An« 
nam  quam  Phenennam,  et  Maria,  quse  optimam 
partem  elegisse  dicilur,  et  verus  Caleb  filium  Je- 
phone,  de  quo  logitur  quod  nec  senio  fractus,  nec 
labore  fatigatus  petierit  sibi  a  Josue  montem  dari, 
ut  gigantes  illic  habitantes  expugnaret,  et  montem 
quem  sibi  Dcus   promiserat  possideret  {Jos.  xiv). 

D  Qui  etiam  testatus  est  quod  eadem  fortitudo  in  se 
peisoveraverit,  quam  habuerat  in  multis  annis 
traiisactis,  quando  ad  ipsam  teiTam  explorandam 
ii:issus  fuit. 

Sed  (quod  sine  magno  moerore  proferendum  non 
est)  pauci  sunt,  qui  istius  viri  exemplo  in  eodem 
virtutis  vigore  persevcrent,  et  infimis  contemptis, 
expugnatisque  dsemonibus  ad  sublimia  conscendere 
tentent.  Sed  nos,  fratres  charissimi,  eximia  Palrum 
exempla  spiritaliter  mente  colligamus,  et  meliora 
bonis  pra>ferontes  potiora  semper  eligamus,  ut  ad 
prffidictarum  virtutum  fulgorem  quoquomodo  per- 
tingamus.  Nemo  contra  consilium  vel  voluntatem 
suipr&elati  exteriora  negotia  tractare  prsesumaty  ne 
laqueo  diaboli  deoeptuSy  et  hostili  gladio  cwsos 


9t3 


SERMONES  CENTUNi. 


974 


cadat.  Sic  enim  quemadmodum  in  Machabaeorum 
libro  legitur:  In  illa  clie  sacordolcs  cecidovunt  in 
prwlio,  dum  volunt  forliter  agoreydum  sine  consiJio 
exeunt  in  pnelium  (I  Macb,  v).  Sic  et  filii  Israel, 
resistente  Moyse,  et  ipso  cum  arca  Domini  in  ca- 
stris    remanente,     contenebrati   per    ignoratiam, 
ascenderunt  in  montem  per  superbiam ;  et  Chana- 
naeus  et  Amalecites,  per  quos  carnalia  etspiritualia 
vitia  flgurantur,  persecuti  sunt  eos  usque  in  Horma, 
quod  interpretatur  anatJwma,  In  quibus  omnil)us 
manifeste  designatur  quod  quisquis  contra  discre- 
tionem  majorum  terrena  negotia  tractare  priBsunut, 
hostillis  suggcstionis  gludio  trucidatur.  Sed  et  ipsi 
proelati  subjectorum  possibilitatem  diligenti  consi- 
deratione  librare  debent,  ne,  si  ultra  scientiam  vel 
vires  suas  agere  tenient,  oneri  succumbant  :  quod 
ferre  non  valent.  Utanturcxemplo,  etverbo  Moysi, 
qui,  Domino  promiltente  quod   ante    filio    Israel 
mitteret  angelum  suum,  respondit,  dicens:  Obse- 
crOy  Domine;  si  inveni gratiam  coram  to,  ut  gradia- 
risnobiscum{Exod.  xxxiv).Et  item:5/ «oii  veneris 
2iobiscumyne  educas  nos  de  Joco  Jioc{Exod,  xxxiii). 
Moyscs  enimcum  populo  Israel  ad  terram  promis- 
sionis  tendit,  cum  quilibet  prselatus  sibi  subjectos 
ad  ministeria  cujuspiam  boui  operis  exsequendi 
provehit.Qui  recte  Dominum  rogat,  ut  non  tanium 
angelum  prsemittat,  sed  ipsemet   gradiatur,  dum 
non  tam  alicujus  sapientis  cousiUo,  qui   nonnun- 
quam  fallitur,  quam  divina  providentia,  quse  sola 
perfecte  qua;  sunl  hominibus  utilia  novit,  hoc  fieri 
vel  dimitti  Constanter  precatur.  Obsecro,  inquit,  ut 
nOn  educas  nos  de  loco  isto,  nisi  tu  gradiaris  no- 
hiscum.  Melius  est  enim  quemlibet  in  sua  simpli- 
citate  vivere  et  mori,  quam  ad  negotia,   in  quibus 
animaesuaescandalumsumat  tractanda  sineDeodu- 
ce  et  cooperante,  promoveri.  Hroc  omnia  dico,  fra- 
tres,  ut  videatis  quomodo  caulc  ambuletis,  et  non 
sitis  vobismetipsis  sapientes  ;  et  dum  virtutum  ful- 
gorero  non  sapienter  quaerilis,  obscenam  vitiorum 
et  peceatorum  tenebrositalem  incidatis.  Sequitur  : 
El  tanquam  scintiJla)  in  arnndinelo  discurrent, 
Scintilla  in  sua  quantilale  modica  est,  et   habet 
splendorem  et  calorem.  Scintillarum  ergo  nomine 
sancti  apostoli  et  apostolorum  successores  praedi- 
catores  recte  signantur,  qui  suntparvi  per  virtutem 
hamiJitatis ,  splendidi   per  cognitionem  veritatis, 
calidi  peramorem  virtutis.  Ipsi  vero  tanquam  scin- 
tillse  in  arundineto  discurrere  recte  dicuntur,  quia 
ipsi  per  gentilitatem  ad  similidudinem  arundinum 
ab  omni  voritate  vacuam,  omni  vanitate  repletam, 
nb  omni    bono  opere    sterilem  et   infructuosam, 
omni  vento  doctrinse  agitatam,  per  ipsam  inquam 
discurrentes,   eam  sua   prsedicatione   a  superbia 
defecerunt,  et  ei  quod  cinis  et  in  cinerem  rever- 
sura  esset  ostendentes,  quodammodo  ut  in  bonam 
segetem  resurgeret,  in  favillam  redegerunt.  Hunc 
discursum  fecit  S.  Thomas  per  Indiam  majorem, 
Qarthoiomeeus  per  Indiam  minorem,Simon  et  Judas 
per  Persidem ,  Joannes  per  Asiam ,  Andreas  per 


B 


A  Achaiam,  Mattha3us  per  /Elhiopiam,  Petinis  per 
(.'appadociam ,  Paulus  per  Illyricum  et  Italiam, 
et  c»leri  upostoli  apostolorumque  discipuli  por 
cyetei^a  loca  sibi  divinitus  delegala.  Sic  videmus 
pastores  animalium  in  nemoribus  aridas  herbas 
imposilis  ignibus  comburerc  ,  et  illis  combustis 
virides  et  in  pastumanimaliumapiasalias  surgere. 
Sed  (quod  sine  moorore  dici  non  debet)  ecce  in 
locis,  in  quibus  labore  apostolorum  et  eorum  suc- 
cessorum  arundineto  succenso  fructifera3  segetes 
surrexerant,  in  eisdem,  inquam,  locis  per  dcsidiam 
nostram  arundineta  iterumsuccreverunt,  et  agrum 
Dominicuin  jam  pene  rcpleverunt.  Quid  sunt  enim 
immundi,  fornicarii,  avari,  fures,  rapaces,  et  qui- 
cunque  aliis  quibuslibet  praviiatibus  a  Deo  sunt 
divisi,  diabolo  conjuneti?  quod,  quasso,  sunt  et 
ipsi  nisi  arundines  steriles  infructuosae,  daemonum 
suggestionibus  et  quasiquibusdamventisinomnem 
partem  impietatis  agitatx?quid  ergo  otio  torpemus? 
cur  praedicando  discurrimus  ?  cur  malos  quoslibet 
nostra  doctrina  non  succendimus,  ut  bonos  efllcia- 
mus?  Sed  vae  nobis  miseris,  quia  multi  sumusdi- 
scursores,  pauci  praedicatores !  Civitates,  castella, 
vicos  pcrcurrimus,  sed  in  arguendis  peccatoribus 
ct  animabus  convcrtendis  paruin  laboramus.  Mun- 
dus  sacerdotibus  plenus  est,  et  si  sit  qui  bonum 
audiat,  non  est  qui  dicat.  Legimus  in  libro  Dialogo- 
rum  quemdam  sanctum  virum  libros,  in  quibus 
sacra  verba  continebantur;  sempcr  secumdetulisse. 

Q  Qui  quocumque  pergebat  ex  eisdem  libris  rigabat 
prata  mentium.  Eruliescamus,  fratres,  do  nostra 
pigritia ,  sanctorum  Patrum  attendamus  studia ; 
quorum  enim  debemus  esse  filii,  eorum  debemus 
vitam  imiiari.  Arundineta  succcndamus,  malos  a 
suis  pravitatibus  corrigamus.  Et  bene  prius  dixit. 
FuJgebuntf  deinde  discurrenty  quia  primum  debe- 
mus  virtutibus  fulgere,  dcinde  eas  ahos  docere, 
sicut  scriptumest :  QuiacwpitJosus  facore ctdocere 
(Act.  i).  Sequitur  : 

Judicabnnt  naliones,  Quantum  ad  judicium  sunt 
quatuor  species  hominum,  videlicctjudicatietsalva- 
ti,judicandi  et  salvandi,judicati  et  damnati,judicandi 
et  damnandi.  Judicati  ct  salvati  sunt  quorum  sal- 
vatio  jam  certaest ;  judicandi  et  salvandi  sunt  quo- 

D  i*um  salvatio  adhuc  incerta  est ;  judicati  et  (!a.nnati 
sunt  quorum  damnatio  jam  corta  est ;  judicandi  et 
damnandi  quorum  damnatio  nondum  certa  est.  Cum 
igitur  in  fine  mundi,  in  die  Judicii  in  resurrectione 
generali,  ist»  quatuor  species  hominuin  erunt, 
constattamen  illos  solummodo  nutiones  judicaturos 
quorum  salvaiio  propter  eminentioris  vitae  meritum 
tunc  evidens  et  manifesta  crit,  quorum  hic  laus 
canitur  cum  dicilur  :  Judicabunt  nationes,  Quas 
nationes  judicabunt?  lllos  utique  judicabunt,  quo- 
rum  salvatio  sive  damnatio  nondum  certa  erit, 
quorum  judicio  alii  transferentur  ad  gloriam,  alii 
transfercntur  ad  pcenam.  Nam  diabolus  et  perfecte 
mali  utpote  jam  judicati  sine  omni  examiaatione  in 
tormenta  detrudeotur.  StadQ^\A»ak>  ^^^>s«^xXji* 


975 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


976 


simus  in  illa  die  saltem  de  judicandis  et  salvandis, 

tametsi  de  judicatis  et  salvatis,  qui  alios  judica- 

turi  sunt,  esse  nequeamus.  Magna  tamen  et  omni- 

bus  modis  exoptanda  et  quserenda  sanctorum  cst 

perfectorum  in  illa  die  gloria,  qui  cum  ipso  judice 

sedebunt,  et  mundum  cum  ipso  judicabunt.  Et  lau- 

dabile  quidem  est  virtute    fulgere,   proedicatione 

discurrere,  in  judiciojudicare,  sed  inefTabiliter  lau- 

dabilius,  excellentius,  atque  sublimius   est  quod 

sequitur,  quod  scilicet  regnabunt  in  coternum.  In 

setcmum  regnabunt,  quia  regnanli  divinitati  aeter- 

naliter   inhaerebunt.  Cujus   regni  gloriam,  quam 

oculus  non  vidit,  et  auris  non  audivit,  et  quee  in 

cor  hominis  non  ascendit,  idcirco  vos  totis  prsc- 

cordiis  desiderare,  et  promereri  per  paucis  suade- 

mus,  quia  eam  verbis    prolixioribus   explanare, 

sicut  vellemus,  non  valemus.  Eam  tamen  promereri 

nobis  praestare  dignctur  Jesus  Christus  Dominus 

noster,  qui  est  Deus  benedictus  in  saecula.  Amen. 

SERMO  XXXIII. 

In  annuntiatone  Dominica. 

Pauca  sunt,  fratres,et  parva,  quoe  de  Deo  scimus; 

pauca  et  parva,  quae  proferimus.  Quae  etenim  vel 

quanta  possumus  diccre  de  illo,  quem  nemo  vidit, 

vel  potest  videre  ?  Quando  namque  aliquis  de  Deo 

loquitur,  taie  cst  ac  si  csecus  natus  de  lumine  loqua- 

tur  :  Doum  enim  ncmo  vidit    unquam    {Joan.  i; 

IJoan.i\)\einon  vidcbit  me  bomo  et  vivet  (Exod. 

xxxiii).UndeetDominus  ad  ipsumMoysen,adquem 

ista  verba  prolata  sunt,  ait.  Veniam  ad  te  in  caligine 

nubis  (Exod.  xixj.  Et  deinceps  :  Moyses  accessit 

ad  caliginomyin  quaeiat  Deus{Exod.  xx.)  Et  Salo- 

mon  :  DominuSj  inquit,  dixit  ut  babitarct  in  nebula 

{in  Rog.Yiu).  Psalmista  quoque  ait  :  Nubes  ct  ca- 

ligo  in  circuitu  cjus{PsaI.  xcvi).  Et  item.  Caligosub 

pedibus  ejus  {Psal.  xvii).PetlesDeisanctidoctores 

et  prsBdicatores  sunt,  qui  eum  ad  auditorum  corda 

circumquaque  vehunt,  qui  nonnumquam  coclestia 

sacramcnta  nobis  in  suis  scriptis  tam  obscure  lo- 

quuntur,  uta  nobis  vix  intelligantur.  Undebene  in 

Psalmo  scriptum  est  :  Tenebrosa  aqna  in  nubibus 

aeris  {PsaL  xvii). :  quia  obscura  est  scientiainpro- 

pIietis{Dan.\\\).  Daniel  etiam  visionem  divinam  in 

visione  noctis  vidit,  et  Eliphaz  quemdam  coramso 

Btantem,  cujusnon  agnosccbat  vultum,  et  horrorem 

visionis  nocturnae  conspexit  {Job  iv).  Sed  et  rex 

Balthasar  non  corpus,  non  brachium,  non  manum, 

sed  articulos  manus  scribentis   contemplatus  est 

{Dan.  v) :  quia  minima  sunt  quse  nobis  manifestan- 

tur  deSacramento  invisibilis  deitatis.  Z>(?us  nimirum 

lucem  inhabitatinacessibilemyquem  nullusbominum 

viditySed  ncc  viderepotest{I  77//2.vi).Siquidetiamde 

coelestibus  videmus,  videmuSj  sicut  aitSalomonper 

foramina  {Eccles.  xii).  Et  sicut  dicit  Apostolus  :  Per 

spoculum^et  inconigmatOy  nonfacioad  faciom  {ICor, 
xiii).  Quia  ergo   minima  sunt  qua3  cognoscimus, 

idcirco  modica  sunt  quae  pracdicamus :  sicut  explo- 

ratores  terrse  promissionis  multa  et  magna  bona 

eontemplatee  terrs»  post  iergumreliqueruntetunum 


A  tantummodo  botrum  et  de  malogranatts,  et  ficis,  et 
de  aliis  bonis  ejusadfllioslsraelindesertumrever- 
tentes  detulerunt.  Sic  et  nos,  fratres,  stillam  modi- 
cam  de  plenitudine  boni  spiritalis,  de  dulcedine 
scilicet  divinsB  laudis,  quse  in  sacra  solemnitate 
Dominicse  Annuntiationis  hac  nocte  decantata  est, 
hausimus,    quam  vobis  propinare  disposuimus. 

Audivimus  itaqne  Psalmistam  dicentem  :  Accia- 
geregladio  tuo  super  femur  tuum,  poientissime  {Psal 
xLiv).  Vox  ista  vox  cst  antiquorum  justorum  pa- 
triarcharum  et  prophetarum,  et  omnium  recte  vi- 
ventiam,  et  incarnationem  Verbi,  adventum  Christi, 
expulsionem  hostis  antiqui,  redemptionem  generis 
humani,  votis  omnibus  exoptantium,  continuis  pre- 
cibus  postulantium,  et  tandem  impetrantium.  Ipse 

'^  nimirum  eos  exaudivit,  et  gladio  suo  super  femur 
suum  se  accinxit,  quando  suae  divinitatis  potentiam 
humanitatis  nostrGe  fragilitati  conjunxit.Et  accinctus 
potentiasuse  divinitatis  superfemerassumptae  hu- 
manitatis  venit  in  mundum,  ut  expugnaret  fortem 
armatum  custodientem  atrium  suum  (Luc.ii).  Fortis 
armatus  diabolus,  fortior  supei*veniens  ChristuSi 
atrium  mundus,  vasa  corda  humana.  Quse  Christus 
de  manu  diaboli  rapuit,  evacuavitet  implevit  ;eva- 
cuavit  culpa,  implevit  gratia.  Hunc fortissimum  bel- 
latorem,  videlicet  generis  humani  Redemptorem, 
Samson,  ille  Israelitici  populi  princeps,  in  multis 
flguravit.  Per  angelum  enim  annuntiata  est  con- 
ceptio  et  nativitas  Samsonis  :  per  angelum  annun- 
tiata  est  conceptio  et  nativitas  Salvatoris  Samson 
fortitudinem  habuit  in  capillis  suis ;  Christus  in 
donis  gratiae  spiritalis.  Samson  vinum  et  omne 
quod  inebriare  potest  non  bibit ;  et  calix  Babylonis 
Christum  non  inebriavit.  Novacula  super  caput 
Samsonis  non  ascendit;  et  in  mentem  Christi  malilia 
non  incidit.  Samson  leonem  occidit  et  de  fauce  ejus 
favum  mellis  extraxit ;  ct  Christus  diabolum  vicit, 
et  de  ore  ejus  humanum  genus  eripuit.  Samson 
accepitmulierein  alienigenam  ;  etChristus  gentium 
Ecclesiam.  SamsonstravitAIIophylos  ;  et  Christus 
spiritales  et  corporales  inimicos.  Samson  fractis 
portis  Gazo)  asccndit  montis  supercilium;  etChristas 
confractis  portis  inferni  concendit  in  coelum.  Sam* 
son  multo  plures  de  inimicis  suis   moriens  quant 

Tx  vivens  contrivit;  et  Christus  diabolum  etejus  satel- 
lites  multo  ampliusmoriens  quam  vivens  devicit.  Sic 
Redemptor  noster  non  solum  oraculis  prophetatas, 
sed  et  figuris  prsesignatus,  accinctus  gladio  divinse 
potentise  super  femur  humanitatis  suee  in  mundum 
venit  et  fortem,  id  est  hostem  antiquum  debellnvit,/ 
etnobisexemplumdebellandimonstravit,  etoflicium 
injunxit,  dicens :  Estoto  fortes  in  bello,  et  pugnate 
cum  antiquo  serpenteyet  accipietisregnumaoteraum, 
Sumamus  ergo  armaturam  Dei,  ut  possimus  om- 
nia  tela  nequissimi  ignea  exstinguere  {Ephes,  vi). 
Habentes  scutum  per  fidem,  galeam  perspem,  lori* 
cam  et  ocreas  per  charitatem.  Quse  duo,  lorica  sci- 
licet  et  ocreae,  sicutsuntuniustexturoe,  siopossont 

esseumu9  iigur».  Quee  etiam  in  nexione  maltoram 


977 


SERMONES  CENTUM. 


978 


annulorum  oomplexionem  multarum  flgurant  virtu-  A.  inbarbis  aurumhabet,  quando  in  eo  quod  sapienter 


tem.  Habeamus  quoque  lanceam  y  quae  sursum  ad 
Deum  erigatur,et  in  hostem  dirigaturperorationem, 
arcum  et  sagittas  per  praedicationem;  gladium  spi- 
ritus  per  divinum  sermonem,  qui  est  vivu^i,  et  effi' 
caXf  etpenetrabilior  omni gJadio  ancipiti,  etpertin- 
gens  usquead  divisionemanimso  et  spirituSfCompa- 
gum  quoque  et  meduJJarum^et  discretor  est  cogitatio- 
num  etintentionum  cordis,  et  non  est  uiJa  creatura 
invisibiJis  in  conspectu  ejus,  Omnia  autem  nuda  et 
nperta  sunt  oculis  (yi;s  (//(?/; /Mv).Gladiusistegladius 
est  justitite.Istum  gladium  debet  miles  Christi  habe- 
re,et  evagiDare,et  ipso  hostilc3  acies  trucidare.Est  et 
alius  gladius  militite,  quem  evaginant  peccatores. 


se  egisse  gloriatus  est,  stulte  eum  agisse  patenter 
liquct.  Et  pra3varicator  populus  gladiis  transverbet 
ratur,  cum  severissima  increpationo  a  malo  morti- 
ficatur  et  in  bono  vivifici^ur,  ut  mortuus  mundo 
vivilDeo.  Si  quiSj  inquit  Moyses,  est  Dominijunga^ 
tur  mihi,  Sicutdicit  beatusGregorius :  Qui  non  jun- 
gitur  Moysi  in  uJciscendo  peccato  popuJi,  non  est 
Domini,  Ponat  vir  giadium  saper  femur  suum,  Et 
item :  Ite  et  ^edite  a  porta  usque  ad  portam,  Primum 
debemus  gladium  super  fcmur  nostrum  ponere ; 
deinde  ire  et  redire  et  reos  occidero,  quia  primum 
debemus  punire  vitiapropria,  deindealiena.  Aporta 
usque  ad  portam  imus  et  redimus,quando  a  maximo 


Exacuunt  enim  ut  gladium  Jinguas  suaSy  et  Jingua  ^  usque  adminimum  quid  singulideliquerintdiligen- 


eorum  gladius  acutus  iPsaJ.  lxiii).  Islo  gladio  vivit 
Esau  (Cfe/7.  xxvii).  Isto  sseviunt  Simeon  et  Levi  fra- 
tres,  qui  sunt  vasa  iniquitatis  bciiantia;  in  quorum 
consiiium  non  veniat  anima  mea,  et  in  coetu  iJiorum 
non  sit  gJoria  mea.Ipsi  enim  in  furore  suo  occidcrunt 
virumy  etin  voiuntatesua  suffoderuntmurum.Maie- 
dictusfuror  eorumquia  pertinaxy  et  indignatioeo- 
runiyquia  dura:dividam  eos  inJacoby  et  dispergam 
eos  in  Israei  (Gen.  \nx).  Gladius  iste,  fralres,  non 
educatur,  sed  contineatur  in  vagina.  Omnes  enim, 
qui  gJadium  acceperint,giadiopeributtt{MattIi.xxvi) 
Iste  igitur  relinquatur,  ct  supradictus  assumatur. 
Ipse  est  enim,  quem  Dominus  venit  miitere  in  tei'- 
ram  (Luc,  xii).  Istum  in  manu  tenent  sancti,  qui 


ter  perscrutamur.  Vel  a  porta  usque  ad  portam 
pergimus,  dum  pondus  pravce  actionis  ab  ipsa  in- 
choatione  usque  ad  exitum  contemplamur.  Per  me- 
diuin  quoque  incedimus,  quando  non  solum  alienos 
vel  minus  dilectos,sed  amicosquoqueetfamiliares 
justo)  reprehcnsionis  incrcpatione  transverberamus 
Et  quasi  viginti  tria  milla  csedimus,  dumreprobos 
legem  sacram,  vel  in  dilectione  Dei  yel  proximi 
transgredientes,  vel  integram  sancta)  Trinitatis 
fidem  non  habentes  severissimo}  nnimadversionis 
gladio  punimus. 

De  hac  divina  et  spiritali  ultione  in  Ezechiele 
scriptumcstquod  Viro,  quihabebatatramentarium 
scriptoris  ad  renes  suos,  per  medium  Jerusalem 


habent  exaJtationes  Dei  in  gutture  suo,  ad  facion-  q  proecedentc,  et  super  frontem  virorum  gemontium 


dum  Justitiam  in  nntionibus,  increpationes  in  popu- 

iiSy ut  faciant  in  eisjudicium  conscriptum ;  et  Jiaec  est 

gioria  omnibus  sanctis  ejus  (Psai,  cxlix).  De  hoc 

gladio  ait  Moyses^cum  populus  Isrealiticus  faciendo 

virtutumaureumdeliquisset,dicens:  Siquis,  inquit, 

Domini  est,junga:ur  mihi.  Et  congregatis  ad  eum 

omnibus  fiJiis  Levi  ait,  Hvoc  dicit  Dominus  Deus 

IsraeJ.  J^onat  vir  giadium  supcr  femus  suum,  ItCy  et 

reditedeporta  usque  adportam  per  medium  castro- 

ramy  etoccidatunusquisque  fratrem,  et  amicum,  et 

proximum  suum.  Fecerunt  ita,  et  ceciderunt  iJJo  die 

quasi  viginti  tria  miJJia  Jwminum.  Et  ait  Moyses  : 

Consecrastis  manus  vestras  Jiodie  Domino  unusquis- 

que  in  Iiiio,et  in  fratre  suOyUt  detur  vobis  benedictio 


et  dolentium  super  cunctis  abominationibus,  quae 
flebant  in  medio  ejus,  Thau  signantc,  scriptum  est, 
inquam,  quodDominus  proeccpit  sex  viris,  quorum 
unusquisque  habuit  vas  interfectionis  in  manu  sua, 
dicens.  Transiteper  mcdium  civitatissequenteseum 
etporcutitOynonparcatocuJusvesterynequemiserea" 
mini.Senemy  adoJescentuJum,et  virginemy  etparvu" 
Jum,  et  muJiores  interficite  usque  ad  intcrnecionem. 
OmnemautemySuperquem  vidoritis  TIiau,ne  occida^ 
tiSy  et  easanctuario  meo  incipite(EzochA\).Vir,q}xi 
atramentarium  scriptoris  habuit,  tlhristus  est»  qui 
divinitatis  suse  sapientiam  humanitatis  sueenaturfie 
conjunxit.Qui  in  Jerusalem  viros  gementes  etdo- 
lentes  super  cunctis  abominationibus,  queo  in  ea 


(£^^o(/.xxxii).Moy8essignincatquemlibetpr8elatum,  D  fiunt.  TJiau  littera  signat,  quia  suos  electos  intra 


coetus  Israel  populum  subjectum,  vitulus  peccatum. 
Moyses  ascendit  in  montem,quandopraeIatus  quivis 
relictis  infimis  ad  internam  ccelestium  conscendit 
contemplationem.  Sed  populus  Israel  vitulum  fa- 
cit,  quando  subjectorum  cuneos  male  vivendo  de- 
linquit.  Moyses  desccndit,  cum  proelatus  ad  sub- 
ditorum  vitam  considerandam  a  contemplatione 
coelestium  mentein  ad  inferiora  reducit.  Vitulum 
aureum  comminuit ,  cum  pravam  actionem  per 
prudentiam  carnis  vel  sapientiam  mundi  perpe- 
tratam  pro  loco  et  tempore,  causa,  persoua,  et 
modo  subtiliter  dicernit.  In  aquain  projicit,  cum  ex 
auctoritate  sacri  eloquii  ipsam  actionem  perver- 
sam  fuissoreprchendit.Exhacaqua  potatus  populus 


sanctum  Ecclesiam  de  falsorum  Christianorumpra- 
vitate  moerentes  fide  suo)  passionis  ad  veram  salutem 
confirmat.  Sex  viri  ipsum  sequentes  non  signatos 
occidunt,quia  perfecti  quinque  sanctse  civitatis  pree* 
lati  sui  Redemptoris  imitatoreseffectiyOmnos  repro- 
bos  acceptam  fidem  pravis  operibus  abnegantes,  ot 
in  preesenti  per  culpam  mortuos  ostendunt,  et  in 
futuro  ffiternse  damnationispoenamortiiicandos  esse 
prsedicunt.  Qui  a  sanctuario  Domini  incipiunt,  dum 
etiam  multos  exillis,  qui  in  sancta  Ecclesia  gradum, 
habentsanctiorem,damnabiliter  peccare  convincunt 
Sonomy  inquit;  adoJescentuJumy  et  virginomyetpar- 
vuium,  et  muJieres inter/icite.  Senexestinveteratus 
dierum  malorum,  qui  longa  consuetudine  poIlutu8| 


979 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


980 


et  obvolulus  est  sorbibus  peccalorum  suorum.  Ado- 
lescens  illum  significat,qui  mnliliam  prideminchoa- 
tam  diuturnis  incrementis  augmentat.  Virgo  est,qui 
a  fecunditate  virtutum  et  bonorum  operum  sterilis 
manct.  Parvulus  aulem  eum  exprimit  qui  suam  ne- 
quitiam  recenter  inchoavit.  Mulierum  vero  nomino 
iili  congrue  figurantur  qui  mollioribus  vitiismulie- 
briter  deserviunt.  Quos  omnes  sex  viri  vasisinter- 
fectionis  jugulant,  dum  ipsis  poonam  damnationis 
futurce  insinuant.  Quorum  nonnulli  taliter  percussi 
vivificantur,  quia  de  suis  pravitalibus  conversi  jus- 
tificantur. 

Jieremas  quoque  propheta  ab  hac  percussiono 
torpentes  in  sermone  prophetico  terribiliter  male- 
dicit,dicens:  Malcdictusqui  facil  opus  Doinini  frau- 
dulenter  et  desidiosc,  et  maledictus  quiprobibet  fjla- 
dium  suum  a  sanguine  (Jer.  xlviii).  Ecce,  fratrcs, 
quomodomalediciturquidivinaminjuriamproposse 
8U0  non  ulciscitur.  Comedat  orgo  nos  zelus  domus 
Domini,  nec  prohibeamus  gladium  oris  ablutione 
peccati.Etnonutnostris,sed  egregiidoctorisvideli- 
cet  Bedffi  presbyteri  verbis  utnmur:  « Zelemus  do- 
mum  Dei,etquantum  possumus,ne  quid  in  ea  pravum 
ngatur,  insistamus.  »  Si  viderimus  fratrem,  qui  ad 
domuin  Dei  pertinet,  supeibia  tumidum,  si  detra- 
ctionibus  assuctum,  si  ebrietati  servientem,  si  luxu- 
ria  enervalum,  si  iracundia  turbidum,  si  alio  quovis 
vitio  sustratum,  studeamus  inquantum  facultas  sup- 
petit,  castigare  polluta,  ac  corrigere  pervorsa.  Et 
81  quid  de  talibus  emendare  noquimus,  non  sine 
Qcerrimo  mentis  sustinere  dolorO;  et  maxime  in 
ipsadomoorationis,  ubi  corpusDomini  consecratur, 
ubi  angelorum  praesentia  semper  adesse  non  dubita- 
tur,  ne  quid  ineptum  fiat,  ne  quid,  quod  nostram 
frateraamorationemimpediat,totis  viribus  agamus. 
Heec  igitursacrosanctaverbaauribusintentisaudiro 
euremus ;  et  quoe  vel  in  nobismetipsis,  vel  in  aiiis 
emendandasunt,non  negligenteremendemus.  Ilanc 
secandorum  vitiorum  solertiam  se  habuisse  Psal- 
mista  gloriatur,  dicens:  Fecijudicium  otjustitiam  \ 
non  tradasme  calumniantibus  me  (Psal,  cxviii).  Ca- 
lumniantur  nos  daimones,  quando  de  corpore  exi- 
mus  :  sicut  etiam  legimus  in  vita  sanoti  Mnrtini 
quod  diabolusin  hora  mortis  ejus  ad  calumniandam 
animam  ejus  accessit.  Si  ergo  hanc  calumniam  eva- 
derevolumus,  judicium  et  justitiam  faciamus.  Deali 
enim qui custodiunt  judicium^  et  faciunt  justitiam  in 
omni  tempore{PsaLG\).E  xitus  aquarum  deduxerunl 
oculinostri  {P sa L  cxwiii),  dum  videmus  malos  non 
custodire  legem  Domini.  Tabescerenos  faciatzelus 
noster,  quoniam  obliviscuntur  inimici  nostri  verba 
illius  {ibid.),Sim\i6  strenuiinpugna,  utessegloriosi 
mereamur  in  victoria,  et  beati  in  gloria.  Quod  nobis 
praestare  dignetur  Jesus  t^.hristus  Dominus  noster, 
qui  est  Deus  benedictus  in  seecula.  Amen. 

SERMO  XXXIV. 
In  nativitate,  velAssumptione  beatw  Mariie  sempcr 

Virginis, 

Qua^  est  istaqnse  progeditur  quasi  aurora  consur^ 


A  gens  {Ganl,  vi).  Beata  Virgo  Maria,  fratres  charis- 
simi,  aurora  fuit,  quia  et  pra^codentis  temporis  quod 
quasi  nox  fuerat,  finis  exstitit,  etvcralucis  gratise, 
solisque  justitia»,  qui  ex  ipsa  progenitus  est,  prae- 
ventrix  et  antelucanum  sidus  fuit.  Totum  namque 
tempus,  quod  ab  Adam  usque  ad  ejus  ortum  prae- 
cessit,  quasi  nox  exstitit,  nox  longa,  obscura,  fri- 
gida,  otiosn,  torpidn,  somniculosa,tacitn,  imo  muta 
fuit.  Nox  nbsentia  verse  lucis,  longa  diuturoilate 
temporis,  obscuratenebrositate  infidelitatis,  frigida 
defectu  charitatis ,  torpida  ab  exhibitione  boni 
operis,  scmniculosa  oblivione  beatttudinis,  tacita  a 
voce  verse  confessionis,muta  a  cantico  divinae  laudis. 
Exceplis  quippc  paucis  personis,  quae  praecedenti 
tempore  populum  illum  antiquum  de  suis  pravitati- 

B  bus  castigabant,  et  mysteria  futuri  salvatoris  Eccle- 
sia;que,  more  gallorum  diem  nocte  praecincntium 
prsBnuntiabant,  totus  pene  mundus  silentio  somno- 
que  promebatur.  Sicut  in  Sapientiae  libro  seriptum 
esV.Dum  mediuniyid  est  summum  sHentiamtenerent 
oniniay  et  nox  in  suo  cursu  iter  agerot,  omnipotens 
sormo  tuus  Domine  a  regalibussedibus  venit  (Sap. 
xviii).  Quoedam  tamen  astra  suis  radiis  tempus  illud 
irradiabunt,  quia  sancti  patriarchae  et  prophetaesuis 
virtutibusignorantiumpopuIiillusillustrabant.Quo- 
rumradii  auroi^n  apparente  quodammodo  offuscati 
sunt,  quia  in  comparationem  B.  Marise  praecedentes 
sancti  parvam  claritatemhabuerunt.  Quidenimfuit 
innocentia  Abel,  justitia  Noe,  fides  Abrahse,  longa- 
nimitas  Isnnc,  tolerantia  Jacob,  continentia  Joseph, 

^  mansuetudo  Moy6i,fortitudo  Josue,charit'a8  Samue- 
lis,humilitas  David,zetus  Elise,  abstinentia  Danielis, 
eximia  sanotitas  B.  Joannis,  aliorumque  virtutes 
sanctorum  in  comparationem  B.Marise?  Beata  igitur 
virgo  Maria  vere  aurora  clarissima  fuit,  qnse  suo 
magnifico  jubare  prcecedentium  Patrum  claritatem 
minoravit.  Sano  qua^cunque  in  Scripturis  vel  in 
creaturis  sunt  laudabilia,  ejus  suut  laudiconvenien- 
tin.  Sicut  ergo  nurora  veras  laucis  prseventione ; 
sic  cst  Hos  pulchritudine,  favus  dulccdine,  viola 
humilitate,  rosa  charitate  vel  compassione,  suavi- 
tate  lilium,  vilis  fructificatione,  quodlibet  aroma 
bona  opinione,  castrum  securitate,  murus  vel  turris 
fortitudine,  clipeusaut  propugnaculum  defensione, 
culumna  rectitudine,  sponsa  fide,  amica  dilcctione, 
mater  fecunditate,  virgo  integritate,  domina  digni- 

rv  tate,  regina  majestate,  ovis  innocentia,  agna  mun- 

ditia,  columba  simplicilate,  turtur  castitate,  quod- 

libet    mundum  el  domesticum  animal,  munda  et 

mansuetudaconversatione,nubes  protectione,steIIa 

cujuslibetvirtutisaut  boni  operis  incohatione,  luna 

ejusdem  augmentntione,  sol  consummntione,  ccc- 

lestis  denique  pnradisus  coelcstis  boni  plenitudine. 

Sed  ut  ad  id  quod  incoDpimus  revertamiir,  post- 

quamipsabeata  Maria  orta  esl,  inmundo  velut  au- 

rora  splcndiflua,  statim  post  ejus  ortum,  ortus  est 

ex  ipsa  sol  justitio)  Christus  Deus  noster,  qui  pulsis 

tenebris  totum  mundum  illuminavit,  intantinn  ut 

populus  gentium,  quiambulaverat  in  tenebris,  vide- 


981 


SERMONES  CENTUM. 


m 


ret  lucem  magnam  (Isa  ix).  Illuminavit  enim  Chri- 
slus  mundum  sua  nativilatc,  sua  proedicatione,  mi- 
i-aculorum  suorum  operalione,  suo  passione,  resur- 
rectione,  apparitione,  ascensiono,  Spiritus  sancli 
missiono,  apostolorum  per  mundum  divisione,  et 
eoruin  proedicatione,  et  coelestis  gratise  in  sancta 
Ecclesia  distributione.  Quia  ergo  fmlres  charissimi 
noxpi\vtoriit,et  clies  illuxit  nobis,sicut  in  die  hones- 
tc  amhulcnms{Rom.\.\u)Son  ambulcmus  sicutPatros 
nostri  gentilos  Ulom.  i).  De  quibus  dicit  apostolus  : 
Qui cum  cognovissent  Deum  non  sicul  Deum  glorifi- 
cavorunt,  aut  gralias egeruntjSedevanuerunt  inco- 
gitationibussuis,  et  coluoruntetsorvierunt  croatu- 
ra:  potius  quam  Creatori,  quiost  Dousbenodictusin 
SiVCula.Proptor  quod Iradidit  illos  inreprobum  son- 
snm,  ut  facerent  quvo  non  con  voniunt;ropIoli  omni  ini- 
quitateymalitiaffornicationo,avaritia(nomi)csBioriS' 
quc  vitiis  ac  peccatis  detestandis,  quae  ibidem  sub- 
scribuntur  :  Sed  nos  fratres  abjicientes  vitia  et  poc- 
cata,  quae  sunt  opera  tenebrarum,  induamur  arma 
lucis,  qu«5  sunt  virtutes  et  bona  opera,  et  sicut  iu 
die  gratise  honcste  ambulemus  (Hom.  xni).  Omnia 
autem  vitia  et  peccata  vel  carnalia,  vel  sipiritualia 
sunt.  Quaecuncta  nobis  prohibet  Aposlolus  aut  re, 
autsignificationo,  ubi  dicii :  A^on  in comcssationibus 
ctobriotatibus,  non  incubHibusotimpudicitiis^  non 
incontontionoctsemuIationo(ibid).V!mvers&ntim(iue 
carnalia  pcccata,*  vel  ad  gulam  pertinent,  et  prohi- 
bentur  nobis,  ubi  dicitur,  non  in  comcssationibus  ct 
cbriotatibus;  aut  pcrlinent  ad  luxuriam,  et  prohi- 
bentur,  ubi  additur,  in  cubilibus  ol  impudicitiis.Spi- 
rituaiiavero,  autexterius  (lunt,  et  prohibentur,  ubi 
dicitur,  nonin  contontione.  Aut  interiuscommittun- 
tur,  et  prohibentur,  ubi  subjungitur,  non  in  somula- 
tione.  Contentio  nempe  foris  est  in  ore,  eemulatio 
intus  in  corde.  Bona  denique  sive  spirilualia  sive 
corporaliapraecipiuntur,  ubisubinfertur :  Induimini 
Dominum  Jesum  Christum  (ibid.)  Christum  quippe 
induere  est  in  Christo  sancte  et  honeste  vivere. 
Ergo  charissimi  diabolum  cum  ejus  oporibus  tene- 
brosis  abjiciamus  malum  odio  habendo;  ct  indua- 
niur  Christum  bonum  diligendo  ,  virtutes  exer- 
ccndo,  bona  opera  exhibendo;  et  sic  velut  in  die 
gratiae  boneste  ambulabimus ,  et  ad  supernae  pa- 
triae  gloriam  perveniemus.  Oremus  aulem  pariter 
ut  meritis  et  precibus  sanctae  Mari&e  virginis.  Sol 
justitiae  nobis  sempcr  illuceat,  semper  stet,nunquam 
occumbat,  utexemplo  Josue,  cui  soJ  stolit  ad  Gabaon 
doncc  ulciscerctur  se  dc  inimicis  suis  (Jos.  x),  no- 
biscum  sit,  ut  suis  fidelibus  promisit  usque  ad  con- 
summationem  sseculi  donoc  et  nos,  inlorfectis  nos- 
tris  hostibus,  supernis  donemur  sedibus.  Quod  no- 
bis  praestare  dignetur  Jcsus  Christus  Dominusnos- 
ter,  qui  est  Deus  bencdictus  in  ssecula.  Amen. 

SERMO  XXXV. 

Dc  quolibet  confessore  episcopo  ,  aut  alioqui  populi 

rectorOy  ol  dc  oj us  officio  ac  doctrina  illi  nocessaria. 

Salomon  sapientissimus  regum  antiquorum,fratres 

charissimi,  et  fllius  David  rcgis,  quem  elegit  Domi- 


B 


A  nus  ecclesiasticum  preelatumdoctoremque,  utse  de 
pcriculo,  in  quo  ex  animarum  cura ,  quas  erudien- 
das  suscepit,  quotidie  ver6abatur,easdem  vigilenter 
corripiendo  et  docendo  liberare  fostinct,  quodam 
in  loco  (igurative  sic  admonet,  dicens  :  Fili  ^  si 
spopondoris  pro  amico  luo ,  dcfixisti  apud  extraneum 
manum  tuam.IIIaqueatuses  verbisoris  tui^  et  captus 
propiis  scrmonibus.  Fac  ergo  quod  dicOy  fili  mi ,  et 
tcmetipsumliboraj  quiaincidistiin  manum  proximi 
tuifdiscurrCffestina,  suscitaamicum  tum,  nedederis 
somnum  oculis  tuis,  ncc  dormitont  palpebrsd  tuw. 
Eruore  quasidamnula  do  manu^  ot  quasi  avisdeinsi" 
diis aucupis  (Prov. vi).  Amicus noster  proximu^  no- 
stcr  est,  quem,  secundum  divinum  praeceptum,  si- 
cutnos  diligcre  debemus.  Extraneus  iste,  Christus 
est,  qui  extraneus  nobis  est  et  secundum  humanita- 
tcm  et  sccundum  divinitatem.  Secundum  humani- 
tatem  nobis  extrancus  est,  quia  nos  non  vidimus 
eum  in  carne;  secundum  divinitatem  vero  ,  quia 
Deum  ncmo  vidit  unquam.  Extraneus  nobis  est, 
quia  ipse  justus  ct  beatus,  nos  autem  peccatores  et 
miseri.  Extraneus  omnibus  est,  quia,  quamvis  sint 
justi  atque  sapientcs,  et  opera  eorum  in  manu  Dei 
sini,  tamon  noscit  homo  utrum  odio  anamore  dignus 
sitySodomnia  infuturum  rosorvantur  incerta(EccIe3 
ix).Apud  huncergoextraneumille  revera  pro  amico 
spondet,  et  velut  fidejussor  de  reddendo  debito  re- 
sponsurus  manum  dcfigit,  verbis  oris  sui  iliaqueatur, 
et  propriissermonibus  capitur,  quialiorum  animas 

C  in  curam  suae  providentiae  suscipit.  Discurrat  ergo 
nccessc  est,et  festinet,  suscitct  amicum  suum.  Dis- 
curr6tet  festinet  exemplo,  suscitet  verbo.  Discur- 
rat  a  dextris  et  a  sinistris,  in  prosperis  et  adver* 
sis,  etbenefaciatamicis  et  inimicis,  bonis  et  malis, 
modestis  et  dyscolis.  Suscitet  amicum  sum  admo- 
ncndo,  ut  malum  cavcat,  bonum  faciat.  Non  dor- 
miat  cavendo  negligentiam  majorem,  non  dormiat 
cavendo  negligentiamminorem.  Eruaturquasi  dam- 
mula,  et  quasi  avis.  Dammula  est  animal  mundum 
et  acerrimum  visu,  et  avis  alta  petit  volatu.  Eruatur 

'  praelatus  sive  doctor  quasi  dammula ;  ut  sit  mundud 
perhonestam  conversationem ,  etacer  visu  per  di- 
scretionem.  Eruatur  quasi  avis,  ut  alta  petat  per 
contemplationem.  Non  solum  enim  praelatibona  ac« 

D  tio,  verum  etiam  contemplatio,  subditis  confert. 
Unde  apostolus  :  Sive  monto  excedimns  Doo^  sive 
sobrii  sumus  vobis  (II  Cor.  v). 

Aliquando  ergo  debet  rector  sumere  sibi  pennas 
milvi  per  rapacitatem,  non  corvi  per  laniationem, 
sed  columbae  per  simplicitatem,  et  volare  per  con- 
tcmplationem,  et  requiescere  per  actionis  intermis- 
sionem  a  pusillanimitate  spiritus  ct  tempestate;  id 
est  a  cura)  pastoralisanxietate:  SicMoyses  minato 
grege  adinteriora  deserti,  perrexit  videre  visionem 
mignam  (Exod.  lu).  SedDominus,  fatigatisapostolis 
et  occupatis  accessu  populi  ita  ut  non  haberent  tem« 
pus  manducandi,  dixit :  Venito  seorsum  in  desertum 
ot  roquioscito pusillum  (Marc.  \i).  Et  (utait  beatus 
Gregorius) : « Uectornon  debet  proptercuramproxi- 


963 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


984 


mjy  postponere  contemplationem  Dei  :  nec  propter 
contemplationem  Dei  negligere  curam  proximi.  » 
Ut  igitar  se  liberet  rector ,  discurratnecesse  est  per 
honam  actionem,  festinetper  ejusdemactionis  cxpe- 
ditionem,  suscitet  amicumsuumper  exhortationem, 
cruatur  ut  dammula  per  munditiam  honesta;  conver- 
sationis  et  acumen  discretionis,  et  ut  avis  per  sub- 
Hmitatem  contemplationis.  Sane  duo  sunt,  por  quad 
prsecipue  dehetprtelatus  semetipsumliherare,exom- 
plum.scilicetet  verbum.  Exemplum  operis,  verhum 
prsedicationis.  Primo  exemplum,  deinde  verbum,  ut 
Domini  sit  imitator,  do  quo  scriptum  est:  CcDpit  Jesus 
facere  et  docere{Act,  i).  Sed  quia  constans  cstde 
opere,  quod  videlicet  bene  operari  necesse  sit  oi , 
etsi  non  proximo  tamen  pro  semetipso ,  et  quia 
cornin^us  multos  pastores,  qui,  quamvis  utcreditur 
ipsi  bone  vivant,  a  verbo  tamen  cessant,  vcl  quia 
loqui  nesciunt,  vel  quia  negliguDt,  proetormittamus 
do  exemplo  operis,  et  dicamus  de  vcrbo  pra)dica- 
tionis. 

Quadripalitam  doctrinam  debet  omnis  prselatus 
animabussibi  commissis.  Primo  namque  debet  sub- 
jectos  docere  fidem  sanct»}  individuse  Trinitatis  ; 
secundo  quomodo  praesideant  et  imperent  quinque 
sensil)USCorporis;tertio,  ut  sex  opera  misericordioB 
exhibeant ;  quarto,  ut  septem  virtutes  principales, 
exerceant.  Singula  singillatim  prosequamur,  pri* 
mumque  de  fide  dicamus.Tria  quidem  crant,  corpus, 
et  spiritus,  et  Deus ;  et  corpus  quidem  mundus  ei*at , 
anima  spirilus,  et  ipsa  anima  quasi  in  medio  quo- 
dam.erathabensextra  se  mundum,  intra  sc  Deum; 
etacceperat  oculum,  quo  extra  se  mundum  videret, 
et  ea,  qu&e  in  mundo  erant,  et  hic  erat  oculus  carnis. 
Alium  oculum  acceperat,  quo  seipsam  viderct  et  ea 
quse  in  ipsa  erant ,  hic  est  oculus  rationis.  Alium 
rursum  oculum  acceperat,  quo  intra  se  Deum  vide- 
ret,  et  ea,  quee  in  Deo  erant,  et  hic  est  oculus  con* 
templationis.  Hos  igitur  oculos  quandiu  anima  aper- 
tos  et  reyelatos  habebat,  clare  videbat  et  recte 
discernebat.  Postquam  autem  tenebrsepeccatiintra- 
veruot  in  illam,  oculus  contemplationis  quidem  in 
80  exstinctusest  ut  nihil  viderot,  oculus  vero  rationis 
iippus  effectus  ut  dubie  videret.  Solus  ille  oculus, 
qui  exterius  fuit,  in  sua  claritate  pormansit ;  qui , 
quandiulumen  clairum  habet,  judicium  dubium  non 
habet* 

Oculus  vero  rationis ,  quandiu  lumcn  ojus 
nubUum  est ,  judicium  certum  habere  non  potest ; 
quia  clare  non  videt,  discernit  ambigue.  Hinc  est 
quod  corda  hominuni  facilius  sibi  consentiunt  in 
his  qu89  oculo  carnis  percipiunt  quam  in  his  quae 
aciementis  et  sensu  rationis  attingunt,  quia  ubi  in 
videiidp,  non  caligant ,  in  judicando  non  discrepant. 
Homo  ergo  qui  oculum  cai^nis  hnbet  mundum  videro 
potest  et  ea  quae  in  mundo  sunt.  Item  quia  oculum 
rationis  px  parte  habet,  animum  similiter  ex  parte 
videt  et  ea  qu8B  in  animo  sunt.  Quia  vero  oculum 
contemplationisnon  habet»  Deum  et  quae  in  Deo  sunt 
videre  Boa.valot.  Fides  ergo  necessaria  est,  qua 
credantur  qase  non  videntur,  et  subsistant  in  nobis 


A  per  fidem  quee  nondum  prsesentia  nobis  suniper 
speciem. 

Sic  itaque  substantia  illorum  ost  fides,  quia  per 
solam  fidem  probantur  a  nobis.Non  enim  aliud  majus 
argumentum  de  illisdubitantibus  proferepossumus, 
quam  quod  illa  creduntur  (Ide  quse  ratione  non  com« 
prehenduntur.  Fides  origo  est  in  nobis  ac  funda- 
mentum  viHutum  et  bonorum  operum.  Unde  ut  ait 
Apostolus  :  Sine  ftcle  impossibile  est  placere  Deo 
(Hebr,  xi).  Fidos  si  in  sola  cognitione  sit  non  suffi- 
cit,  nisiperdilectionem  vivificetur  et  ex  dilectione, 
si  possit,  operetur.  Si  non  potest  operari,  si  habeat 
dilcctionem,  ipsa  dilectio  ei  est  operatio.  Sunt  multi 
qui  muKa  opera  faciunt,  sed  quia  dilectionem  Dei  et 
proximi  non  habent,  regnum  Oei  ex  suo  opere  non 

"  consequuntur.  Sola  ergo  fides,  illa  fides  dicenda  est 
cui  comas  est  dilectio,  et  qua)  pcr  dilectionem ,  si 
tamon  potcst,  operatur.  Duo  itaque  sunt  in  quibus 
constat  fides,  cognitio  scilicet  et  affectus.  Quorum- 
dam  fides  cognitione  magna  est ,  afTectu  parva ; 
quorumdam  vero  afTectu  magna ,  cognilionc  parva. 
Alii  fidcm  et  cognitione  et  affectu  magnam ,  alii 
cognitione ,  afifectu  parvam  habent.  Verum  afrectam 
magnum  in  fide  magis  laudabilem  esse  quam  cogni- 
tionem  magnam  Dominus  manifeste  ostendit ,  ubi 
fidem  grano  sinapis  comparavit  {Matth,  xiii),  quo(l 
quantitate  quidem  parvumest,  sed  nonfervore.  Hinc 
muUori  Chananseas  parum  quidemsoienti  adhuc,sed 
multum  confidenti,  dictum  est  :  Mulior^  magna  est 

p,  fides  tua  (Mattb.  xv).  llla  namque  fides  apud  Deum 
magna  reputatur,  quae  etsi  minus  vigeat  sciontia, 
per  constantiam  tamen  fortis  ostonditur.  (!um  ergo 
fides  cognitione  crescit,  adjuvatur.  Cumveroafifiectu 
fides  crcscit,  promeretur.  Igiturfidesnonde  cogai- 
tione  sola,  sed  de  affectu  et  operatione  laudatur  et 
remuneratur.  Hgbc  est  enim  quce  justificat,  quse^ 
secundum  Apostolum ,  per  dilectionem  etperatur 
(GaJ.  v).  Altcra  vero  dsemonumest,  de  quibas  scri- 
pfum  cst  quod  diemones  credunt  ei  contremiscant 
(Isa,  ii);  sivc  cujushbet  impii  fidem  tantam  secun- 
dum  cognitionem,  non  etiamsecundum  dilecttonem 
habentis.  De  quo  scriptum  est  quia  quod  timet  iia- 
pius  veniet  ei  (Prov,  x). 

Nos  autem,  fmtres,  per  dilectionem  operemur,Qt 
pro  dilectione  remuneremur.  Sensus  corporis  qoin^ 

D  que  sunt ;  visus,  auditus,  olfactus,  gustus  ettactas; 
porquosanima  sicut  intus  per  rationem  et  eontem- 
plationem  ad  invisibilia,  ita  foris  ad  visibtlia,  sao 
modo  progreditur,  et  quse  corporis  sunt  grata,  com- 
moda,  utilia  et  necessaria  operatur.  Sicut  enim 
homo  ex  duabus  naturis,  spirituali  scilicet  et  cor- 
pora,  est  factus,  et  duobus  bonis,  id  est  spirituali 
ct  corporali  est  ditatus,  ita  duplici  sensus  virtate  est 
munitus  et  ornatus,  intas  videlicet  rationalitate  -ad 
invisibilia,  foris  sensualttate  ad  visibilia  conlem- 
plando.  Habet  autem  rationalitas  in  bonis  invisibi- 
libus  suum  fructum  ac  jucunditatem,  quemadmodum 
sensualitas  in  visibiiibus.  In  invisibilibus  quippe 
bonis  species  est  virtus,  forma,  justitia,  dalcedo> 
amor,  canticum,  gaudium,  contactus  amati|  etquse 


SERMONES  CENTUM. 


986 


i  inventio.  In  sensualitate  visus  ceeteris 
;  praecellentior  est  ot  efficacior,  sed  longe 
discretiva  et  contemplativa  virtute  rationis. 
lis  namque  visio,  quia  angusta  est,  maxima 
iprehcndit,  et  quia  hebes  est,  minima  non 
t ;  et  quia  pigra  est,  non  attingit  remota ; 
>erspicax  non  est,  non  penetrat  occulta.  In 
loquevisibilibuSy  inquibus  semper  quaerere 
>us  utilia,  specie  fallente  corruptus  nonnun- 
ipit  noxia;  et  dum  in  eis  inordinate  dc- 
infelix  animus  intrinsecusinnumerabilium 
enum  ct  cogitationum  pulvere  foodatur. 
m  res  mundarjce,  quas  extrinsecus  appeti- 
Initae  sunt,  cogitationes  quas  ex  ipsarum 
electatione  vel  memoria  intrinsecus  trahi- 
ita)  esse  non  possunt.  Et  sicut  oculus  pa- 
:specie,  sicanimus  pascitur  ex  cogitatione. 
[uantum  ad  res  pertinct,  nulla  res  est,  qua3 
nonpossitsinepeccato;  quantum  autem  ad 
fiectus^nulla  res  cst  inqua  peccare  nonpos- 
ogitando.  Quia  igitur  huic  sensui,  id  ost 
itus  inestdefectusad  bonum,tantusafrectu8 
m,  omnibus  modis  nccesse  est  custodiatur, 
ejus  corruptionem  animus  maxime  foedatur. 
iturinquam  ne,  socundum  Jeremiam^oculus 
spraedeturanimas  nostras  in  cunctisfiliabus 
slrae  ( r//re /7.  in),vel  utin  Job  legitur^oculus 
equalur  cor  nostrum  {Job,  xxxi),  sed  potius 
r  ne  videat  vanitalcm  {Psal,  cxviii).  Auditus 
/ersis  modis  corrumpitur:  quapropter  opor- 
aute  custodiatur.  Aliquando  corrumpitur 
rmonibus,aIiquandoadulationibus,aliquan- 
snis  carminidus,  aliquando  detractionibus.- 
riptum  est :  Corrumpnnt  bonos  mores  collo- 
la  (I  Cor,  xv).  Olfactus  vero  corrumpilur, 
variis  odoribus  inordinate  delectatur.  Iste 
)urior  ac  mundior  aliis  sensibus  esse  vide- 
e  et  per  illum  anima  minus  corrumpi  pro- 
[unc  gustus  sequitur,  per  quem  infelix  gula 
$itosappetitus  expcrilur.Iste  postquam  cor- 
r,  variis  ciborum  ac  potuum  apparatibus 
iliter  oblectatur.  Inde  est  quod  beatus  Hie- 
I  8ub  persona  sui  quorumdam  impudentem 
itatcm  reprehcndit,  ita  dicens :  «  Natus  in 
domoetin  tugurio  rusticano,qui  vix  milio 
0  pane  rugientem  satiare  ventrem  poteram, 
Qilam  et  mello  fastidio.  Novi  et  nomina,  et 
piscium,  in  quo  littore  concha  lecta  sit 
»aporibus  aviumdiscerno  provincias,  et  ci- 
me  raritas  ac  novissime  damna  ipsa  de- 
n  Nobis  autem,  fratres,  secundum  eumdem 
n  jsit  pauper,  vilis,  et  vespertinus  cibus, 
gumina,  et  intcrdum  paucos  pisciculos  pro 
ducamus  deliciis.  Ultimus  est  tactus,  qui 
am  vestium  mollitie,  et  variarum  obsceni- 
imunditia  multoties  contaminatur. 
imest  fratres,  omnia  assequi  per  quae  con- 
3ram  animam  ex  suis  sensibus  infirmari 
$nim  quinque  poriicuspiscinsd^cpii  in  Evan- 


A  gelio  commemorantur,  in  qnibusjaoebat  muHitudo 
magna  languentium  {Joan,  v).Unusqui6que  etenim 
sensus  tot  sen^at  languentes,  quot  appetituum  pati- 
tur  corruptiones.  Sed  quoties  Spiritus  sanctus  de- 
scendit  in  nos,  ct  in  nobis  excitat  gratiam  com- 
punctionis,  toties  sanatur  noster  sensusa  quacun« 
que  detineatur  inflrmitate  corruptionis.  Custodia- 
mus,  charissimi,  sensus  nostros,  ne  forte  (quod 
absit !)  ingrediatur  per  fenestras  nostras  mors  ad 
animas  nostras.Quissitautem  fructus  istius  custo- 
diae,  Isaias  brevi  sermone  comprohendit,  ubi  dicit : 
Quispotcrit  habitaredc  vobiscum  ignedevorante? 
{Isa,  xxxiii).  Aut  quis  habitabit  ex  vobis  cum  ardo^ 
ribus  scmpiternis?  Qui  amhulatin  justitiis  etloqui" 

o  tur  veritatem;  quiprojicit  avarHiamexcalumniay  et 
excutit  manus  suas  ab  omni  munere;  qui  obturat 
aures  suas  ne  audiat  sanguinem,  et  claudit  oculoa 
suos  ne  videat  malum,  Iste  in  excelsis  hnbitabit, 
munimenta  saxorum  sublimitas  ejus,  Panis  eidatua 
est,  aquw  ejus  fideles  sunt,  Regem  in  decore  auo 
videbunt  oculi  ejus^  cornent  terram  de  longe.  Cor 
tuum  meditabitur  timorem  {Isa,  xxxiii). 

Sex  sunt  opera  misericordios:  primum  est  esu* 
rientem  pascere ,  secundum  siticntem  potare,  ter- 
tium  hospitem  colligere,  quartum  nudum  vostire, 
quintum  inftrmumvisitare,  soxtumad  incarceratum 
et  inclusum  venire.  Qui  his  intendit  in  tempore, 
beatus  erit  in  aeternitate.  Deatus  enim  qui  intelligit 
super  egenum  etpauporem;  in  die  mala  liberabit  eum 

C  Dominns  (PsaL  xl).  In  die  mala,  id  estin  die  judicii. 
Et  animadverte  (quod  est  mirabile  dictu)  quod  in 
Evangelio  non  dicitur  quod  alia  peccata  damnandis 
commemorentur  vel  improperentur  in  die  judicii, 
nisi  hoc  tantum  quod  misericordiee  opera  neglexe- 
runt ;  et  ccontrario  salvandi  non  laudantur  de  qui* 
bnslibet  virtutibus,  nisi  de  hocsolum  quod  eaexhi- 
buerunt.  Unde  Petrus  Ravennas  in  libro  Sormonum 
suorum,  semone  14 : « In  regno,  inquit,  coeli  coram 
omnibus  angclis  in  conventum  resurgentium  quod 
Abel  passus  sit,  quod  Abraham  fldera  incoepit,  quod 
Moyses  legem  tulit,  quod  Petrus  crucem  resupinus 
ascendit,  Deus  tacet,  et  clamat  solum  quod  comedit 
pauper  (Luc.  xi).  »  Dcmus  ergo,  fratres,  eleemo* 
synam,  et  omnia  munda  erunt  nobis  (Luc.  vi).  De« 
mus  ut  detur  nobis.  Demus  ut  ii,  quibus  damus 

^  recipiant  nos  in  aeterna  tabernacula  (Luc.  xvi).  De* 
mus  gratis,  quia  nos  maxime,  qui  de  eleemosyaa 
vivimus,  gratis  aocepimus.  Mittamus  panem  super 
transeuntes  aquas  {Eccle,  xi),  id  est  populos,  quia 
post  multa  tempora  inveniemus  eum.  Haec  dioimusi 
fratres,  quia  nos  etiam,  qui  in  religione  vivimus^  ad 
clamorem  pauperis  aures,  imo  viscei*a  nostra  non- 
nunquam  inhumaniter  claudimus.  Sed  qut  habuerit 
substantiammundi^et  videritfratrem  suumneceSai" 
tatem  habere^  etc,  quomodo  charitas  Dei  manet  in 
eo  ?  (I  Joan.  iii).  Anima  autem  qua)benedicitimpin-> 
guabitur,  et  qui  inebriat  ipse  quoque  inebriabitur 
{Prov.  xi).  Sacra  volumina,  charissinii,  talibus  pleni^ 
sunt,  nec  ista  dicimus,  ut  yos  velut  ignortmt^n 


987 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA 


988 


instruamus,  sed  hsec  memorasse  fortasse  non  erat  A 
inutile,  sed  quia  bonorum  operum  exhibitio,  sive 
virtutum  exercitatio  salutem  confert  aeternam.  Dicto 
de  operibus,  dicamus  de  virtutibus. 

Viiiules  inScripturis  plures  numorantur,  sed  eas 
modo  commemorabimus  quae  in  Evangelio  sub  septe- 
nario  disponuntur.  Prima  est  humilitas,  sccunda 
mansuetudo,  tertia  mentis  compunotio,  quarla  de- 
siderium  justitiae,  quinta  misericordia,  sexta  cordis 
munditia,  septima  pax  mentis  oeterna.  Humilitatem 
Abrahamhabuitquandodixit :  Loquar  ad  dominum 
meum^  cnm  sim  pulvis  et  cinis  {Gen,  xviii).  Sic  et 
Jacob  humilitatem  habuit,  quando  Domino  loquens 
dixit :  Minor  sum  cunctis  miseralionibus  tuis  (Gen. 
xxxii).  Bcata  quoque  Maria  hanc  eamdem  virtutem 
habuit,  quao  cum  ab  angelo  diceretur  Mater  Dei,  se  " 
dixilancillamDomini(Ltfc.i).  MansuetudinemDavid 
habuit,  qui  dixit :  Utjumentum  factus  sum  apud  te^  et 
egosemper  tecum.  Tenuistimanum  dexteram  meam^ 
et  ex  voluntate  tua  deduxistime  (Psay.Lxxii).Dicilur 
enim  mansuetus  quasi  ad  manum  venire  vcl  manu 
duci  suetus,  ut  sunt  domestica  animalia.  Talis 
homo  velut  jumentum  non  solum  ad  prospera,  sed 
etiam  ad  adversa  paratus  est.  Unde  idem  ait:  Ego 
in  flagella  paratus  sum  {Psal.  xxxvii).  Tertia  est 
mentis  compunctio.  Hanc  quoquehabuit  sicut  alibi 
ait:  Lavabo  per  singulas  noctes  lectum  meuniy  la^ 
crymis  meis  stratum  meum  rigabo  (Psal.  vi).  Quarta 
est  desiderium  justitia).  Istam  etiam  idem  habuit 
sicut  quodam  in  loco  dixit :  Afei  pone  moti  sant  C 
pedeSfPene  effusi  suntgressus  mei,  quia  zela  visuper 
iniquos  pacem  peccatornm  videns  (I^saL  lxxii).  Et 
item :  fn  matutino  interliciebam  omnes  peccatores 
terrsDj  ut  disperderem  de  civitate  Domini  omnes  opc- 
rantes  iniquitatem  {Psal.  G.)Quinta  est  misericordia 
Sed  quia  adipsamportinent,  qure  superius  deoperi; 
bus  misericordise  diximus ,  idcirco  ea  hic  non  rc- 
plicamus.  Haec  in  beato  Job  excellenter  enituit. 
Unde  et  ait :  Si  comedi  buccellam  moam  panis  solus, 
etnon  comedit  pupillus  ex  eayeic.  {Job.  xxxi).  Soxta 
esl  cordis  munditia,  quam  et  idem  vir  sanctus  per- 
fecte  habuit.  Unde  et  dixit:  Pepigi  foeduscum  oculis 
meiSf  ut  nec  cogitarem  quidem  de  virgine  (Job.xxxi). 
Septima  est  pax  mentis  seterna.  Et  islam  David 
quasi  specialiter  habuit :  Dixit  enim :  Cum  his  qui  D 
odorunt  pacem  eram  pacificus  {Psal.  cxix). 

Quamplurima  sunt  quse  de  ternario  fldei,  de  qui- 
nario  sensuum,  de  senario  operum,  de  septenario 
virtutumdicerepossemus  ;  sed  leviter  singula  tan- 
gamus,  ne  verbis  prolixioribus  vos  oneremus.  Qui 
autem  doctrinam  fidei  tantum  sufflcere  putant, 
mult  um  errant  Quos  bene  Eliseus  typice  reprehendi  t, 
ubiregi  Israel  loquens  ait:  Percuto  jaculo  terram, 
Cumqueeam  tribus percussissety  et  stetisset,  iratus 
est  contra  eum  virDei^  dicens:  Quiasipercussisscs 
eam  quinquies,  aut  sexiesj  aut  septies,  percussisses 
Syriam  usque  ad  consummationem.  Nunc  autem  tri- 
bus  vicibus percuties  eam  {IVReg.  iii).Terramau- 
temterpercutereetstare,  est  terrena  corda  tantum 


de  ndesanct8eTrinitatiserudiro,etnihil  de  sanctitate 
bonseconversationisadduccre.Ergo,charissimi,nos 
loquendo,  vos  audiendo,  utrique  faciendo,  percutia- 
mus  terram,  id  est  terrenitatem  in  nobis  ter,  ia 
sanctam  Trinitatem  fldcliter  credendo.Percutiarous 
eam  quinquies,  nostris  sensibus  potenter  praesi- 
dendo.  Percutiamus  eam  sexies,  sex  supradicta 
opera  misericorditer  exhibendo.  Percutiamus  eam 
seplies,  septem  prsedictas  virtutes  viriliter  exer- 
cend(».  Quod  si  fecerimus  percutiemus  spirituales 
hostes  usque  ad  internecionem ,  pacemque  possi- 
debimus  in  mundo  per  gratiam,  in  coelo  per  glo- 
riam.  Quod  nobisprcestaredignetur  Jesus  Christus. 
Dominus  noster,  qui  estDeusbenedictus  in  ssecula. 
Amen. 

SERMO  XXXVI. 

In  Epipbania  Domini, 

Obtalcrnnt  magi  Domino  aurum,  thus,  et  myr- 
rham  (Mattb.  ii).Aurum  sacr»  fidei  signiflcat  clari- 
tatem,  thus  devolam  orationem,  mirrha  carnalis  af- 
feclus  mortiflcationem.  Aurum  offerimus,  dum  di- 
vinn  sapientia  perfldemintuselucemus.Cujus  obh- 
tionis  pretium,  utquantum  sitquamve  magniBcum 
demonstremus,  alienis  verbis  declarabimus.  Sunt 
duo  qugedam,  et  hsec  duo  in  uno  sunt,  et  unum  suot 
duo  hiec.  Creator  et  Salvator;  duo  sunt  nomina,et 
res  una.  Tamen  aliud  notat  Creator,  aliud  Salvator. 
Creator,  quia  fecit  nos ;  Redemptor  el  Salvator,  quia 
redemit  nos.  Primum  non  ei*amus  et  facti  sumus; 
postea  perieramus  et  redempti  sumus,  ci  ab  uno 
utrumque  factum  cst,  ut  bonum  nostrum  totum  esset 
ab  uno,  et  totum  in  uno  et  unum.  Creatori  debemus 
quod  sumus,  Salvatori  quod  reparati  sumus.  Hsbc 
sunt  ergo  duo,  quae  fidei  proposita  sunt  credenda, 
Creator  et  SaIvator,et  quae  pertinent  ad  Creaiorem,et 
qu8o  pertinent  ad  Salvatorem  similiter.  (^reator,  et 
quee  pertinent  ad  Oeatorem,  hacc  est  una  pars  fi- 
dei ;  Salvator,  et  qua)  portinent  ad  Salvatorem,  haec 
est  altera.  In  primapartcdiscernit  fldes  inter  Crea- 
torem  etopera  ejus.  Insecundapartedlscernitfides 
inter  Salvatorem  et  sacramentaejus.  Ad  Creatorem 
pertinent  opera  conditionis  quee  sex  diebus  facta 
sunt ;  ad  Salvatorem  pertinent  opera  restauraiionis, 
quse  complentur  sex  aetatibus.  In  prima  parie  ad 
fidem  pertinet  confiteri  Creatorem,etab  eo  factaesse 
omnia  quse  habent  esse.  In  secunda  parie  ad  fidem 
pertinet  venerai-i  Salvatoremunum,  et  abeo  reparata 
esse  perdita  quil)us  datum  est  vel  dandum  beatum 
esse.  In  prima  parte  recta  fides  in  Creatorem  et 
creaturam  ita  discernere  debet,  ut  et  unicuique  ho- 
rum  quod  suum  est  tribuat,  et  vicissim  alterius 
proprietatem  in  alterum  non  transfundat,  id  est  ut 
nec  creaturse  attribuat  Creatoris  majestatem,  nec 
Creatori  ascribat  creaturce  infirmitatem ;  nec  Deum 
concludat  tempore,  nec  creaturam  extendat  seier- 
nitato.  Ita  fides,  si  unicuique  quod  suum  esi  tribuit, 
recte  offert ;  si  inter  utrumquc  bene  discernit, 
recte  dividit,   et  non  peocat,   Si   vero   in   quo- 


SERMONES  CENTUM 


990 


irum  delinquitur,  fides  sana  necosse  ost  dc- 

um  patiatur.   Nam  illi  qui,  creaturam  pro 

'entes  gemino  errore  decepti,  vel  creaturam 

n  vel  Deum  temporalem  esse  credunt,  quid 

ud  focisse  dicendi  sunt  quam  excellentiam 

soperi,  et  infirmitatem  facturso  seucreatur» 

;e  Greatori?  Rursus  philosophi  gontilium, 

s  inter  Creatorem  ct  opus  suum  recte  dis- 

nt,  nequaquam   fidcles  tamen  appellantur, 

em  de  Salvalorc  non  habuerunt. 

intur  ergo  deinde  ea  qu»  in  secunda  parte 

iis,  ubi  primum  in  Salvatore  agnoscimus  re- 

>nem,  in  sacramentis  ejus  redemptionis  prce- 

lem.  Prima  pars  fidei  spoctat  ad  debitum 

Secunda  pars  fidei  spectat  ad  debitum  gra- 

credere  dobemus,  quia  per  naturam  conditi 

isla  credero  debemus,  quia  per  gratiam 

sumus.  OlTeramus  fratres,  sacramenta,  sa- 

I  fidem  ;  quia  ipsa  placet  Deo  super  aurum 

ion.  Thus  devotamsignificatorationem.  Si- 

n  thus  in  thuribulo  igne  crematum  odorifera 

ate  sursum  ascendit,    ita   dcvota  oratio  in 

amma  charitatis   accensa  intima  suavitato 

8  Divinitatis  pertingil.  Thuribulum  namque 

ignis  charitas,  thus  oralio.  Islus  spiritalis 

liversfe  sunt  species.  Quot  enim  sunt  animse 

in»,  bonoect  devota)  velmodo  quolibetufiles 

nictuosoe  affectiones,  totnoninconvenienter 

probantur   oraliones.    Aliquando   nimirum 

,  poonam  quam  pro  peccatis  nostris  merui- 

nendo.   Aliquando  oramus,  eadempeccata 

).  Aliquando  oramus,  ea  confitendo.  Ali- 

oramus,  de  venia  magna  nimiter  proesu- 

Aliquando  oramus,  judici  nos  humiliando. 

do  oramus,  ejus  benevolentiam  captando. 

do  oramus  cjus  potentiam  exaltando.  Ali- 

oramus,  preces  nostras  exaggerando.  Ali- 

oramus,  inimicis  nostris  mala  imprecando. 

ido  oramus,  nostram  ncccssitatcminsinuan- 

{uando  oramus,nostram  tribulationem  pro- 

do.AIiquandooramus,maIitiamhostiumnos- 

accusando.  Aliquando  oramus,  auxilium 

1  instanter  postulando.  Aliquando  oramus 

lynas  erogando. 

metenim  timendo  oramus,  quando  dicimus. 
,  De  in  furore  tuo  arguas  mc  neque  in  ira  tua 
'Sii2e(Psa/.vi).Eademflendooramus,quando 
Lavamus  per  singulas  noctes  loctum  nos- 
Jacrymis  nostris  Jectuni  nostrum  rigamus 
a  quoque  confitando  oramus,  quando  secuu- 
ndem  Prophetam :  Jniquitatcm  nostram  an- 
MSf  ct  cogitamus  pro  peccato  nostro(PsaI, 
e  venia  bene  praesumendo  oramus,  secun- 
d  :  JudicamCy  Domine^  quoniam  ego  in  inno- 
eaingressussum,  JCt  inDomino  sperans  non 
}or{J^saJ,  xxv).Etitem :  Quarc  tristis  es,  ani- 
et  quarc  conturbas  me  ?  Spera  in  Deo,  quoni- 
oconfUebor ilii(PsaI,  xui).  Nos  Deo  humili- 
mu8,ut  estillud  :  Domine,  non  sum  dignus  ut 


A.  intres sub  tectum  meum,  sed  tantum  dic  verbOj  et  sa- 
nabitur  puermeus(MaltJi,  viiij.  Et  alibi :  J^eccavi 
super  numorum  arente  maris,  et  non  sum  dignus  v/- 
dere  altitudinem  coeJi  pruo  multitudine  iniquitatis 
metx)  (JJ  Par,  xxxvii).  Ejus  benevolentiam  captando 
oramus,quando  ejus  misoricordiam  laudantes  mitem 
benignum,  longanimem  preodicamus,  ut  est  illud.  A//- 
ricorset  miserator  DominuSy  Jonganimis  et  multum 
misericors,  Xon  imperpetuum  irascetur  (J^sal,  cii). 
Et  caetera  quce  sequuntur.  Potontiam  ejus  exaltando 
oramus,  cum  dicimus  :  Tua  est  potentia,  tuum  reg^ 
num,  Domine,  Da  pacem,  Domine^  in  diebus  nostris 
(Off,  EccL).  Aliquando  oramus  preces  nostras  in 
conspectu  Dei  exaggerando,8ecundum  illud.  Exaudi 
Domine,  placere,  DominCy  attende  et  fac,  Mala  ini- 

'^  micis  nostris  imprecando  oramus,  cum  dicimus : 
Confundantur  et  deficiant  detrabenies  animoo  meoj 
(Psal,  LxxJ.  Nocessitatem  nostram  insinuando  tan- 
tumoramus,secundumilIud:Z)o/n/ne,  si  hic  fuisses, 
frater  mcus  nonfuisset  mortuus(Joau,xi).Eiuiheeiia 
Maria  in  nuptiis  Dominum  orans  dixit :  Vinum  non 
liabent  (Joan,  ii).  Tribulationem  nostram  pronun- 
tiando  oramus  quoties  illud  Davidicum  dicimus  : 
Effundoin  couspcctuejusorationem  meam,  et  tribu- 
lationem  mcam  antc  ipsum  pronuntio  (Psal.  clxi). 
Hostiumnostrorummalitiam  accusando  oramus,  ut 
est  illud :  Respico  inimicos  nostroSj  quoniam  multi' 
plicatisuul,  etodi  iniquo  oderunt  me  (Psal.  xxiv). 
Divinum  auxilium    instanter  postulando  oramus, 

(j  quandodicimus:Z)<7us,  in  adjutoriummeum  intende : 
DominCy  ad  adjuvandum  me  festina  (PsaJ.hxix). 
Eleemosynam  deniquo  erogando  oramus  quando 
quod  scriptum  est  adimplemus  :  Abscondite  eJee^ 
mosynam  in  sinu  pauperis  et  ipsa  orabit  pro  vobis 
ad  Dominumeic.  (Eccli,  xxix). 

Sunt  et  alii  modi  multi,  quibus  orare  solemus, 
quos  hic  causa  vitandee  prolixitatis  describere  nec 
volumus  nec  valemus.  Est  et  alia  species  inscnsi, 
thymiama  videlicet  rusticanum,  quod  in  pauperiori- 
bus  ecclesiis  circa  corpora  mortuorum,  vel  causa 
honoris,  veletiam  causa  reprimendi  fetoris  cremari 
solet,  gravemet  ingratum  habens  odorem.  Hoc  con- 
venienter  oi*ationem  peccatorum  significat,  de  qui- 
bus  scriptum  est  :  Deus  peccatores  non  exaudit 

D  (Joan,  xi).  Et  David  :  iniquilatom  si  aspexi  in  cordo 
meOy  non  exaudiet  Dominus(PsaI.  Lxv).Oratio  enim 
quee  ad  Deum  funditur,  debet  esse  munda  ut  sit  ac- 
cepta.  Munda  autem  est  illorum  oratio  qui  vera 
compunctione  et  confessione  a  sordibus  vitiorum 
mundati  secure  dicere  possunt :  Dimitte  nobis  de- 
bita  nosta  sicut  et  nos  dimittimus  debitoribus  no- 
stris  (Mattb).  Myrrha,  quae  amara  esl,  camis  et 
carnalis  afTectionis  designat  mortificationem.  Hujus 
quoque,  ut  in  alio  quodam  sermone  digessimus, 
diversee  sunt  species.  Alia  est  enim  myrrhadoloris, 
alia  timoris,  alia  compunctionis,  alia  confessionis, 
alia  satisfactionis,  alia  etiammynhacompassionis. 
Alia  est  myn^ha  cujuslibet  virtulis,  alia  boni  operis 
alia  est  myrrha  abslinentice,  alia  preelationis  vel 


991 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


99S 


potius  administrationis.  Omnis  enim  praelatus,  qui 
preeesttnsollicitudinc,  multiplicis  cur»  amaritudine 
repletur.  Unde  et  beatus  Paulus,  de  seipso  quodam 
in  loco,  sit  aiiiPraBter  alia  quo)  extrinsecussuni  inS" 
tantia  mea  quotidiana  sollicitudo  omnium  Ecclesia^ 
rum.Quis  indrmaturjet  egononinCirmor^  Quisscan- 
dalizatury  et  ego  non  uror  ?  (IlCor  xi.)  El  in  Job  le- 
gitur  quod  gigantes  gemunt  sub  aquis  {Job  xxvi). 
£t  Dominus  in  Evangelio :  Martha^Martha,  solliciia 
eSf  et  turbaris  erga  plurima  {Luc.  x).  Quob  turbatio 
opMnte  gratia  Dei  plus  credenda  est  habere  meriti 
quam  detrimenti,  dum  secundum  Salomonem  per 
tristitiam  vultus  corrigitur animus  deIinquentis{Ec- 
cle,  vii).  Tam  mulliplex  est  ergo  spiritalis  thuris  et 
myrrhse  diversitas,  quam  est  diversa  sanctee  oratio- 
nis  et  fructuosae  amaritudinis  utilitas.  Itaque,  fra- 
tres,  quod  magi  pagani  obtulerunt  corporatiter,  et 
nos  offeramus  spiritualiter,  ut  per  hujus  oblationis 
gratiam  pervenire  moreamur  ad  gloriam.  Quod  no- 
bis  praestare  dignetur  Jesus  Christus  Dominus  no- 
ster,  qui  est  Deus  benediotus  in  saecula.  Amon. 

SERMO  XXXVII. 
De  sacriRoiis,  et  holocaustis  et  oblationibus,  et  eo^ 

rum  diirerentiis, 
Animameain  manibus  meissemper{PsaI.  cxviii). 
Omne  quod  pretiosum  habemus,  quod  magis  diligi- 
muSy  quod  magis  amiltere  pertimescimus,  semper 
vel  seepius  in  manibus  habemus,  vel  prae  manibus 
haberesolemus.  Nihilestautem  quod  hominidebeat 
esse  charius  aut  pretiosius  anima  sua.  Quid  enim 
prodestliominisi  universum  mundum  lucretur  ani^ 
mm  vero suse  deirimentumpatiatur^i  Aut  quamcom'* 
mutationem  dabithomopronnima  sua^  {Matth.  xvi.) 
Pellem  ergo  pro  pelle  et  cuncta  quae  habet  homo 
dabit pro  anima  sua{Job  ii).  Inde  est,  charissimi, 
quod  Psalmista  sanctus  suam  animam  in  manibus 
non  saepe,  sed  semper  se  habere  dixit,  velut  obla- 
tionem  sanctam  dignam  Deo  continue  offerendam, 
quam  modis  omnibus  custodire,  etsuperChristum 
qui  est  altare  nostrum,  patri  volcbat  oITere.  Cujus 
exemplo  informati  nostras  debemus  animas  in  ma- 
nibus  tenere,  easque  semper  Deo  sacriftcare  et  of- 
ferre.  Sacriflcium  in  Veteri  Teslamento  dicebatur, 
quando  de  animalibus  fiebat  oblatio.  Oblatio  autem 
aliarum  quarumlibet  rerum  vocabatur.Sacrificiorum 
autemsecundum  VeterisTestamenti  consuetudinem 
tria  sunt  genera.  Alia  enim  sunt  holocausta,  alia' 
simplicia  ^acriflcia,  alia  paciflca.  Holocaustum  vo- 
cabatur  quod  vel  ex  debito  vel  sponte  oblatum  fo- 
tum  incendebatur.  Sacriflcium  simplex  vocabatur 
quodypro  debito  institutionis  oblatum,  partim  cre- 
mabatur,  partim  reservabatur.  Pacifica  dicebantur 
quae  sponte  offerebantur,  sive  per  gratiarum  actio- 
nem,  sive  pro  praecedentis  voti  adimpletione,  sive 
pro  voluntariaetspontanea  devotione.  Holocaustum 
aliquando  Hebat  de  armentis,  aliquando  de  pecori- 
bus,  aliquando  de  volatilibus.  Oblatioaliquandofie- 
bat  de  simila/qusedicebatursacrificiumcrudum,  ali- 
c^uando  de  clibanl>,aIiquaiido  de  sartagine,  aliquando 


B 


A  de  craticula,  et  dicebatur  sacrificium  coctam.  Sa* 
crificia  alia  erant  pro  peccato,  alia  pro  dilecto.  De- 
lictum  est,  quando  non  flt  quod  fieri  debet.  Pecet- 
tum,  quando  fit  quod  fleri  non  debet.  In  sacriGciam 
autem  vel  holocaustum  aliquando  ofTerebatur  taa- 
rus,  aliquando  vitula,  aliquando  hircus,  aliquando 
capra,aliquando  hsedus,aIiquando  vitulus,  aliquando 
vacca,  aliquando  bos,  aliquando  ovis,   aliquando 
agnus,  aliquando  aries,  aliquando  turtur,  aliquando 
columba,  aliquando  passer.  Oblatio  vero  aliquaodo 
flehat  ox  simila,  aliquando  ex  oleo,  aliquando  ex 
accto,  aliquando  ex  vino,  aliquando  ex  thure,  ali- 
quando  ex  thymiamite,  aliquando  ex  calumo,  qoi 
aromaticus  appellabatur.  Unde  Dominus  per  Isaiam 
ad  populum  Israel :  Non  emisti  mibi  argento  tm 
calamum{Isa.  xliii). 

Vidcamus  nunc  quid  ista  significent,  ut  ex  eoram 
significationibus  valeamus  intelligere  quod  multis 
mo  lis  Deo  nostras  animas  possimus  ofFere.  Taunis 
significat  suporbiam.  Unde  in  Ecclcsiastico  dicitur. 
Non  ie  extollasin  cogitationeanimsD  tuse  velut  taarus 
{Ectili.w).  Quoties  ergo  superbiam  nostram  depri- 
mimus  ct  conterimus,  toties  Deo  taurum  immola- 
mus.  Vitula  signiflcat  luxuriam.  Unde  in  libro  Sa- 
pieatiacdeluxuriosis  etimmundo  viventibusdicitur. 
Spuria  vilulamina  non  dabunt  radicos  altas,  nce 
stabile  fundamentum  collocabunt  {Sap,  iv).  Dum 
ergo  nostram  luxuriam  pro  Deo  coercemus,  Deo 
quasi  vitulum  sacrificamus.  Hircus,  capra,  haedus, 

Q  peccatavelpeccatorum  pocnitentiam  solent  flgurare. 
peccata  alia  criminalia,  aiia  venialia.  Criminalia  alit 
majora,  alia  minora.  Majora,  ut  homicidium,  ia- 
cestus,  adultcrium,  sacrilegium;  minora,  utfurtam, 
fornicatio  ;  venialia,  ut  risus,  ira  levis  et  transito- 
ria,  verbum  aliquando  ostiosum.Hircumitaqueof- 
fcrimus,  dum  de  majoribus  criminibus ;  capram, 
dum  de  minoribus  ;  haedum,  dum  de  venialibus  pee- 
catis  poenitemus.  Sio  in  vitulo,  propter  suam  ta- 
neritudinem,  boni  opcris  inchoationem ;  in  vaccai 
quia  in  majus  robur  excrevit,  ejusdem  operis  per- 
fectionem ;  in  bove,  propter  ejus  perfectam  fortitn- 
dinem,  operis  boni  intelligimus  perfectam,  ac  ro- 
bustam  consummationem ;  in  ove  quoque,  quia 
innocens  est  animal,  intelligimusbonooactioiiisiii- 

D  nocentiam  ;  in  agno,  quia  in  principio  vitae  mundis- 
simam  habet  pellem,  cordis  munditiam ;  in  arietei 
quia  dux  est  gregis,  rationalis  intellectus,  per 
quem  adjuvante  gratia  omnia  nostra  bona  debent 
regi,  robustam  accipiamus  potentiam. 

Immolemus  igitur,  fratres,  animas  nosti^s  Deo  : 
in  tauro,  nostram  superbiam  propter  ipsum  depri- 
mendo ;  in  vitula,  nostram  luxuriam  coercendo ;  in 
hircOyCapra,  hsedo,  poenitentiam  de  nostris  peceatit 
agendo  ;  in  vitulo,  bonum  opus  inchoando ;  in  vacca, 
in  eo  proficiendo  ;  in  bove,  ipsum  perfecte  consum-* 
mando.Possumus  quoque  dicere  quod  quaslibet  hos- 
tia  designat  bonain  conversationem.Pellis  hostiie 
ejusdem  conversationis  superflciemy  caput  initiami 
caudafinemintestina  occultamvirtutem,ablutio  hos« 


SERMONES  CENTIXM. 


m 


iitiam  vitiB  honeslae.  Pellem  hosliae  detrahi-  A  detrahebatur,  et  sic  earum  caro  cremabatur.  Capitis 

retortio  signiAcat  mentis  humiliationem,  sanguinis 
effusio  peccati  confessionem,  extractio  vesicul»  et 
detractio  plumae,  inflatae  elationis  etdissolutae  levi- 
tatis  ablationem.  Sic  ergo  nostram  hostiam  necesse 
est  praeparemus,  si  eam  Deo  placabilem  fore-deside- 
ramus.  FermentuQi  et  mel  super  altare  Domini  non 
O0erebantur,  quas  etnos  spiritaliter  vitare  debemus. 
Fermentum  enin  significat  hsereticam  pravitatem , 
mel  dulcedinem  saecularem.  Haeresis  corrumpit  fi- 
dem,  dulcedo  saeculi  corrumpit  bonam  operationem* 
Sal  in  omni  oblatione  ofiferebatur.  Sic  enim  in  Le- 
vilico  scriptum  est :  Quidqmd  obtuJeris  sacriRcii, 
saJe  coodies,  nec  auferessaJ  foederisDei  tui  de  sacri- 
ficio  tuo ;  in  omni  obJatione  offeressaJ{Levit,  ii),SaI 
significat  sapientiam,  Quidquid  ergo  boni  cogita- 
mus,  loq[uimur,  autoperamur,  totum  sapienteragere 
debemus.  Unde  et  in  psalmo,  qui  specialiter  de  obla- 
tione  divinae  laudis  canitur,  scriptum  est.  PsaJJite 
sapienter  {PsaJ.  xlvi).  Istud  quoque  sal  in  libroSa- 
pientiae  commendatur,  ubi  dicitur  :  Si  quis  erit 
consummatus  inter  GJios  Jiominum,  siabfuerit  ab  iJJo 
sapientia  tua,  in  niliiJum  computabitur  (Sap,  ix). 
Ergo  quianon  omniapossumus  omnes,et  unusquis- 
quehabetsuum  donum  a  Deo,  et  in  via  Dei  alius  sic 
ambulat,  aliusautemsic,  idcirco  unusquisque  nos- 
trum  in  suo  sensu  abundet.  Etsicut  dicitB.  Petrus  : 
Unusquisqne  sicut  accepit  gratiaminaJterutrum  iJ' 
Jam  administrantes  sicutboni  dispensatores  muJti^- 


hostiam  membratim  dividimus,  cum  dere- 
iversationis  nostrae  exterius  specie ,  interius 
liscernente  singula  opera  nostra  pro  loco , 
,  modo,  intentione,  diligenter  discutimus , 
vitium  fallat  sub  specie  virlutis,  aut  culpa 
ie  rectae  operationis.Sacrificia  autem  nostrse 
nversationis  imperfectionem  designant.  Et 
3la  ejus  perfectionem  figurant.  Voluntaria 
sacrificia  vel  holocausta,  dc  quibus  scriptum 
'untarie  sacrificabo  tibi(PsaJ.  Liii),aut  bonao 
is  significant  devotionem,aut  spontanei  ope- 
bitionem.  Sed  et  quasi  feminini  generis  est 
3rimus ,  quando  in  aliqua  virtute  vel  leviter 
lur.  Masculumvero  ofTerimus,  quando  viri- 
nus,  quando  confortatur  cor  nostrum,  quan- 
entibus  pueris^et  laborantibus,  et  juvenibus 
litatem  cadentibus  speramus  in  Domino , 
lus  pennas  sicut  aquilae  ,  currimus  et  non 
us  f  ambulamus  et  non  deficimus.  Turtur 
numparem,secundum  fertur  nonrequirere, 
istitatemdebetsigniflcare.Columbaquoque, 
B  caret,  et  rostro  non  laniat,  simplicitatcm 
rdiam  designat.  Passer,  qui  in  tecto  nidifi- 
lestem  contemplationem  figurat.  Ille  velut 
n  tecto  nidificaverat  quia  dicebat  :  Nostra 
atio  in  cwJis  est  (PiJipp.  iii).  Offeramus,  fra- 
•stras  animas  in  turture  per  castitatem,  in 
i  per  simplicitatem,  in  passere  per  contem- 


B 


m.  Simila  quoque ,   quae  absque  fermento  p  formisgrative  Dei.  Si  quis  Joquitur,  quasi  sermones 


tur,simplicem  doctrinam  signiflcabat.OIeum 
t  misericordiam.  Sicut  enim  oleum  super 
iquores  quibus  miscetur  ascendit ,  sic  opus 
>rdi8B  omnium  operum  effectus  transcendit. 
lemadmodum  alibi  diximus ,  praetermissis 
a  misericordiae  opera  in  die  judicii  comme- 
ntur.  Acetum  et  vinum  duplicem  exprimunt 
.ctionem  ,  unam  videlicet  quae  nascitur  ex 
leccatorum  et  timore  tormentorum,  alteram 
scitur  ex  perceptione  coelestium  donorum  et 
tatione  futurorum  bonorum.  Nam  acetum 
at  primam^vinum  secundam.Thus,ut  saepius 
},  significat  orationem.  Thymiama  vero  non 
»(icanum ,  dc  quo  aupradiximus  ,  sed  illud , 
X  boni  odoris  propter  suam  fragrantiam,  bo- 
^niflcat  opiniouem.  Unde  Paulus  :  CJiristi 
idor  sumus  in  omni  Joco  {JJCor,  ii).  Calamus 
),  eo  quod  calamo  cantica  «oleant  fieri,  divi- 
idem  significat  vel  gratiarum  actionem.  OITe- 
etiam  in  his  animas  nostras,  in  simila  vide- 
r  simplicem  doctrinam,  in  oleo  per  miseri- 
n ,  in  aceto  vel  vino  per  compunctionem  ^  in 
er  orationem,  in  thymiamate  bono  per  bonam 
lem,  in  calamo  per  divinae  laudis  decantatio- 
gratiarum  actionem. 

idum  est  autem  quod  quando  aves,  scilicet 
8,  aut  columbse  ofTerebantur,  caput  earum  ad 
retorquebatur,  et  per  vulneris  locum  sanguis 
ibatur,  vesicula  gutturis  extrahebatuf;  pluma 


D 


Dei.Siquis  ministrat^tanquam  ex  virtutequam  admi* 
nistratDeuSf  ut  in  omnibushonorificeturDeus{JPetr. 
iv).  Qui  ergo  non  habet  bovem  perfectionis,  non  as- 
sistat  ante  Deum  sine  vituloinchoationis;  et  qui  non 
abundat  simila  doctrinae,  offerat  oleum  misericor- 
diae.Etquisque  in  dono  sibi  quasi  singulariter  dato 
excellenterpraepolleat,  et  ineonon  sibi  singulariter, 
sedet  aliis  communitervivat,utpergratiambenedi8- 
pensatam  in  tempore,  gloriam  mereamur  in  aeterni- 
tate.  Quod  nobis  prcestare  dignetur  Jesus  Christus 
Dominus  noster,  qui  est  Deus  benedictus  in  saecu- 
la.  Amen. 

SERMO  XXXVIII. 
De  BabyJoney  idest  saecuJari  conversatione  per  sep^ 

tem  crimina^  fugienda» 
Egredimini  de  BabyJone,  fugite  a  CbaJdms  {laa, 
XLviii).  Babylon  illa  gloriosa  in  regnis  ,  inclyta  in 
superbia  Chaldaeorum,  quae  ab  antiquo  in  solitudi- 
nem  sempiternamob  civium  suorum  scelera  redacta 
est ,  et  nominis  sui  interpretatione ,  et  principum 
suoromcrudeli  elatione,  ethabitatorumsuorumper* 
versa  conversatione  praesens  saeculum  signiflcat. 
Quod  videlicet  saeculum ,  tum  propter  culpam ,  tum 
propterpoenam,  tum  propter  utrumque,  perversae, 
impia^que  Babyloni  rectissime  comparatur.  Habet 
enim  ad  modumcivitatis  alicujussecundum  sensum 
tropologicum  portas  suas,murum8uum,plateas  suas 
aedlfloia  sua  minora  et  majora,  Porta  per  quam  in- 
troitur  est  nativitas;  via  per  quam,  tranaitur  est  mor« 


d95 


APPENDIX  At)  HtGONlS  OPERA  MYSTlCA. 


996 


talitas;  porta  per  quam  exitur  cst  mors.  jQuidquid 

nimirum  nativitas  misera  subjicit,  totum  infelix 

mortalitas  secum   trahit,   et   quidquid  mortalitas 

trahit,  totum  insatiabilis  mors  deglutit.  Murus  ejus 

est  orbis  istius  ambitus,  quem  intramus  quidem 

noscendo,  sed  exire  non  valemus  nisi  moriendo. 

Inter  utramquo  vero   portam ,  id   est   nativitatem 

per  quam   introimus,  et  mortem   per   quam  exi- 

mus  per  viam,    id   cst   mortalitatem  per   quam 

transimus  quotidie  horis^  et  momentis,  et  in  cor- 

ruptione,  et  in  poenalitate  versamur,  et  fluctua- 

mus,  donec  sccundum  arbitrium  judicis  intcrni 

et  Biterni  post  meritum  ad  prceminm  veniamus. 

Plateae  istius  spiritualis  Babylonis  septem  vilia  prin- 

cipalia  sunt.    Ista^   platea)   longa^   sunt   et   latas. 

Longse  per  consuetudincm  diuturnam,latae,per  disso 

lutamlicontiam.  Primaestsuperbia,secundainvida, 

tertia  ira..  quartaacedia,  quintaavaritia,  sexta  gula, 

septima  luxuria.  Superbia  ad  unam  partem,   sive 

ad  unam  manum  habet  elationem  cordis ,  ad  aiteram 

autem  ostentationem  operis.  Intus  enim  superbia , 

foris  jactantin.  Superbia  in  elatione  cordis,  jactantia 

in  ostentatione  operis.  Superbia  magis  in  occulto 

coram  Deo,  jactantia  magis  in  manifesto  coram  pro- 

ximo.  Ad  hanc  plateum  instruendam  primum  posuit 

lapidemdiaboIus,quandosedem  suamponere  voluit 

ad  aquilenem,  ct  similis  esse  Altissimo.  {Isa,  xiv). 

Ipse  rex  est  hujus  Babylonis,  ipse  tunc  et  hoc  modo 

ipsam  civitatem,  plateamque  primam  ejus  cocpit 

^dificare.  Secundo  loco  primi  parentes  nostri  pla- 

team  eamdemurbisBabylonicse  a}diricavcrunt,quan- 

dopomum  vetiumcomedentesdomum  scientite  su- 

perbe  qusesierunt.  Inhacplatea  unusquisque  elatus 

tanto  aitius  sibi  domum  construit,  quanto  amplius 

pree  cteterisinflatus  superbit.  Et  sic  de  aliis  vitiisin- 

telligendum  est,quod  qui  in  vitiis  invcniendis  et  exer- 

cendis  primi  exstiterunt,  ipse  in  sediflcandis  platcis 

Babylonis  primum  laboraverunt.  Et  quanto  se  quis- 

que  vitiosus  quolibct  vitis  gravius  corrumpit,  tanto 

sublimiorem  aulamsibiinBabylone  componit.Inhac 

plateaprima,  quteestsuperbia,  varii  sunt  apparatus, 

varii  ornatus,  et  magis  in  ea  quaeruntur  quae  per- 

tinent  adlaudcm,quamquaepertinentad  voluptntem. 

PIus  in  ea   affectantur   qua)   spectant   ad  mundi 

gloriam,  quam  quse  ad  carnis  concupiscentiam. 

Omnia  enim  sunt  composita,circumornata  ut  simili- 

tudo  templi.  In  ipsa  purpura ,  et  byssus ,  vestes 

holosericae,  et  tapetia  de  ^gypto,  ornamenta  calcea- 

mentorum ,  et  lunulae  ,  et  torques ,  ct  monilia  ,  et 

armillee,  etmitrae,  et  discriminalia,  et  periscclides, 

et  murenulcB,  et  olfactoria,  et  inaures,  et  anuli,  et 

gemmse,  et  mutatoria,  et  pallia,  et  linteamina,  et 

acus,  et  specula,  et  suidones,  et  theristra.  Habita- 

tores  ejus  ingrediuntur  pomposc,  et  extento  collo, 

etnutibusoculorumplaudentes,pedibus  suis  compo- 

sito  gradu  incedentes.  Repleta  est  terra  ejus  equis, 

et  innumerabilos  sunt  quadrigse  ejus. 

Secunda  Babylonis  platea,  quse  est  invidia,  altis- 
sima  paupertate  contringitur  et  arctatur.  Nam  et 


B 


A  si  qna  quandoque  possident  bona,  dum  pompam 
divitias  ct  gloriam,  qua)  in  prima  ei  vicina  platea 
superabundant,  livido  aspectu  perpendit,  se  pauper- 
rimam,  et  quasi  omni  felicitate  destitutam  ci*edens, 
inconsolabiter  gemit  ct  tabcscit.  Habitatorcs  ejus 
tortiones  et  dolores  tcnebunt,  etquasi  parturientes 
dolebunt.  Hoec  habet  ex  una  parte  proprium  deci^- 
mcntum,  ex   altera   alienum   incromentum.   Inter 
propriam  quippe  minorationcm  et  allerius  augmen- 
tationem ,  vel  etiam  inter  propriam  ignominiam  et 
alterius  gloriam  omnis  mundus,  quasi  per  suae  pla- 
tese  medium,  cruciatus  agitur.  In  hac  quoque  plalea 
diabolus  princeps  est ;  Quia  Invidia  diaboU  morsia- 
troivit  in  orbem  terrarum  {Sap,i\).  Aabet  autem 
multos ,  sed  omnes  perditos  cives,  Cain,  Scribas, 
et  Pharisaeos,  et  principcs  sacerdotum,  quos  scie- 
bat  Pilatus  per  invidiam  tradidisse  Christum. 

Tertia  platea  urbis  reproboe  ira  est.  Hsec  nd  unam 
manum  habent  ii*am  levem  ct  transitoriam ,  ad 
alteram  odium,  id  est,  iram  ^rravem  ct  continuam. 
Hic  videbis  festucam ,  illic  trabem.  In  hanc  mise- 
ram  plateam  concurrunt  omnes  impetus  universa- 
rum  tempestatum.  In  hac  ctcnim  se  agitant  turbines 
dissensionum,  strepunt  fragores  coraminationum, 
frcmunt  venti  contentionum,  ruunt  imbres  et  graa- 
dines  persecutionum ,  micant  fulgura  armorum, 
sonant  tonitaru  percussionum  ct  interfectionum. 
Quarta  platea  urbis  nefanda)  est  acedia.  Hec 
habet  ex   una  pai-te   tristitiam ,  ex   altera  despe- 

p  rationem.  Haec  magis  horrenda  et  amplius  timenda 
prae  ca>teris  videtur.  Cum  enim  grave  sit  peccaro, 
gravius  est  tamcn  irrationabiliter  in  tristitiam  deci- 
dcre ;  gravissimum  autem  per  tristitiam  in  despe- 
tionem  se  prsecipitare.  In  hac  platea  Cain  infeiix 
primus  sibi  domum  erexit,  cum  dixit.  Major  est  iai- 
quitas  mea^qaam  ut  veniam  merear  {Gen.  i\).  SeH 
ct  Judas  negotiator  pessimus  in  hac  eadem  platea 
mansionem  sibi  constituit,  dum  de  venia  desperans 
laqueo  so  suspendit.  Ab  ejus  se  habitalione  liberari 
petiit  Psalmista  cum  ait.  Aon  me  demergal  tem' 
pestasaquwy  neque  absorbeat  meprofundum.  neqae 
urgeat  i  super  meputeus  os  suum  {PsaL  lxviii). 

Quinta  autem  platca  est  avaritia.  Hanc  ex  una 
parte    constituit    cupiditas,    ex    altera   tenacitas. 

j)  Quae,  quamvis  repleta  sit  argcnto  et  auro,  et  non 
sit  finis  thesaurorum  ejus,  satiari  tamen  non  po- 
tcst ;  quia  avarus  (quantum  ad  ardorem  sitis  ejus 
spectat)  non  implebitur  pecunia,  (Eccles.  v).  Sed 
quanto  plus  acquirit,  tanto  amplius  habere  concu* 
piscit.  Unde  est  illud. 

Crescit  amor  nummi,  quantum  ipsa  pecunia  cresciL 
(JuvEN.,  Sat.  XIV,  vei*s.  188.) 

In  hac  insignem  habet  arcem  dives  ille  avarus 
sepultus  in  inferno  (Luc.  xvi). 

Sexta  platea  est  gula.  Cujus  unam  partem  facit 
edacitas,alteram  ebrietas.  Ab  hujus  plateae  mansione 
nos  prohibuit  Dominus  ubi  dixit.  Videte  negra  veatur 
cordovestra  iu  crapuJa,  et  ebriotate (Luc.xxi).  Et 


997 


SERMONES  CENTtM. 


998 


Apostolus.  Non  in  comessationibus  et  ebrietatibus  A  reversione  autem  de  Babylone  in'  Jerusalem,  prima 


(Rom.  xv).  Et  in  ea  quidem  purte,  quro  est  edacitas, 
8unt  omnia  genera  panum^  quae  (iunt  arte  pistoria, 
et  obsoniorum  quoe  fiunt  arte  coquinaria,  gcnera 
diversa  carnium  quadrupedum  et  volucrum,  pis- 
cium  marinorum  et  fluvialium,  piper  et  alium  et 
cyminum  ad  conflciendos  sapores  et  condimenta.  In 
altcra  parte,  quse  est  ebrietas,  sunt  vina  diversi 
coloris  et  saporis,  et  vigoris,  et  odoris  confecta 
diversis  herbis  et  aromatibus,  ad  opus  eorum,  qui 
consurgunt  mane  ad  ebrietatem  sectandam  et  ad 
potandum  usquead  vespemm  (Isa.  v).  Quorumimpu- 
dentiam  idem  prophela,  cujus  haec  sunt  verba,alibi 
redarguit,  dicens :  Prw  vino,  inquit,  nescierunt  et 
prse  ebrietate  erraverunt  (Isa.  xxviii).  Sacerdos  et 
propheta  nescierunt  prso  ebrietate^absorpti  sunta 
vino.  Eraverunt  inebrietatey  nescierunt  videntem, 
ignoraverunt  judicium.  Omnesenim  mensse  eorum 
rjpletse  sunt  vomitu  sordiumque,  ita  ut  non  sit  ultra 
locus  {Isa.  xxviiij.  Et  item  alibi  in  persona  eo- 
rum  :  Venito  summamus  vinum^  et  impleamur  ebrie- 


est  per  divinam  aspirationem  peccati  cognitio;  se- 
cunda  cordis  compunctio ;  tertia  oris  confessio  ; 
quarta  poenitcntiae  satisfactio ;  quinta  virtutis  exerci- 
tatio;  sextabonioperis  exibitio.  Et  notandum  quod 
ait:  Fugiamus  a  Chaldeis.  Melius  enim  quaedam  pec- 
cata,  maximequae  dulcescuntnobis^fugiendovinci- 
mus,  quamresistendo.UndeApostoIusdefornicatio- 
ne:  Fugi  tefinqmif  iornicationem  (/Cor.  vi).Hoc  etiam 
exprimit  quod  nuntius,  qui  venit  ad  Heli,  dixit.  Ego 
sum,  qui  veni  deprwJio,  et  ego,  quide  aciefugi  hodie 
(IReg.  iv).  Melius  est enim  fugerc,  vitamque  salvare 
quam  in  bcllo  occumbere.  Egrediamur,  fratres  et 
fugiamus.  Brevis  autem  est  via  et  facilis,  queeest  de 
Jerusalem  in  Babylonem,  et  e  contrario  (quod  est 
^  mirabile  dictu)  grandis  et  difflcilis  est  via,  quse  est 
de  Babylone  in  Jerusalem.  Facile  nimirum  de  bano 
in  malum,  de  virtute  in  vitium,  de  spintu  in  camem 
labimur ;  sed  non  seque  de  inferioribus  ad  superiora 
corpore  quod  corrumpitur  et  aggravat  animam 
pressi,  facile  resurgimus.  Inde  est  illud  poeticum : 


tate.eterithodie  sicut  et  cras,  et  multo  amplius   '      Facilis  descensus  Averni, 


{Isa.  Lvi).  Et  si  tales  fuerunt  propheta,  et  sacerdos, 
ot  speculatores  populi,  qui  ab  eodem  propheta  vo- 
cautur  canes  impudentissimi,  nescientes  saturita- 
tem ;  quale  putatis  fuit  vulgus  promiscui  sexus  et 
ignobile?  Sed  et  apostolus  Paulus  de  gulosis  loquens 
oit:  Multi  ambulant^  quos  sivpedicebam  vobis,  nunc 
autem  et  flens  dico^  inimicos  crucis  Christi,  quorum 
Hnis  interituSy  quorum  deus  venter  est ,  et  gloria  in 
confusionem  eorum,  qui  terrena  sapiunt  (Philip.  iii). 
Septima  platea  est  luxuria.  Hoec  exuna  parte  ha- 


Sed  re  vocaregradum^superasque  e  vadere  adauras, 
Hoc  opuSj  hic  tabor  est. 
(ViRoiL.^nei(/.,Iib.  vi,  vers.  126, 128, 129). 

Quia  spiritus  et  caro  magno  sibi  conflnio  vicina 
sunt,  facile  et  cito  per  culpam  labimur,  sed  quia 
post  quam  pcccavimus  peccati  consuetudine  premi- 
mur  difflcile  per  justiam  relevamur.  Unde  et  ista 
spiritualis  reversio  longum,  arduum,  et  difflcilem 
ascensum  recte  habere  dicitur.  Hincest  quodSalva- 
torait:  Arcta  etardua  est  via,  quw  ducitad  vilam 


bet  immunditiam  cogitationis,  ex  altera  immundi-      {Matth.  vii).  Si  ergo  sumus  in  hac  reversionis  via 

4  !.&«>«     »^4!^««^«       UnrkA    An4    ««II!  mn    a4    •  n    i  mflvmin    /\mrki««m     V^  •<<•  1««_v  «  « 


tiam  actionis.  Haec  est  uUima  et  in  inflmia  omnium 

platearum  Babylonis,  et  inipsam  confluerevidentur 

immunditiae  totius  civitatis,  et  tamen  inquinationis 

suse  pro   fluvio  non   potest  saturari.    Os  elenim 

vulvoe^  ut  sacra  Scriptura  testatur  est  insatiabile 

(Prov.  xxx;.  Multa  sunt,  fratres  qute  de  his  omnibus 

possent  dici,  quae  nunc  necesse  est  prsetermitti.  Nam 

tota  die  fere  aliis  rebus  intendimus,  ct  ob  hoc  ad 

nostrum  libitum  scribendi  tempus  non  habemus. 

Quee  ergo  nostram  possibilitatem  superant,  vobis 

scrutanda  relinquimus,  vobis  colligenda  reservamus 

Et  nunc  chai'issimi,nobis,  horreamusetabomine- 

murplateas,etdetestemur  hahitacula  Babylonis,  id 

est,  omnia  scelera  vitee  ssecularis.  Egrediamur  do 

Dabylone^  fugiamus  da  ChaldaeiSf  revertamnrJerU' 


per  poenitentiam,  vel  in  ipsa  Jerusalem  per  bonam 
et  perfectam  conscientiam,  teneamus  quod  habemus 
ne  alius  nostram  accipiat  coronam.  Si  stamus,  vi- 
deamus  ne  cadamus  (I  Cor.  i),  semper  suspicantes 
do  insidiis  etincursibus  hostium  nostrorum,quino8 
abduxerunt,  et  captivaverunt,  et  de  canticis  Sion  in- 
terrogaverunt  (Psal.  cxxxvi).  Qui  secundum  senten- 
tiam  Jeremise,  volociores  sunt  aquilis  coeli,  super 
montes  persequuntur  nos,  in  deserto  insidiantur  no- 
his(Thren.  iv).  Aquilse  coelifacti  sunt preelati,  qui 
ad  coelestia  bona  sublimiter  volant,  et  supernse  cla- 
ritatis  radios  contempIantur.Montes  designant  altitu- 
dinem  contemplationis.  Desertum  signiflcat  secre* 
tum  vitae  spiritalis.  Sed  peraecutores  nostri  velocio- 
res  aquilis  coeli  sunt,  quia  crudeles  spiritus  acrius 


salem.  Egrediamur  mala  nostra  relinquendo,  fugia-  D  ad  nos  persequendum  quam  nostri  prselatiad  defen* 


muspoenitendo,revertamurbene  vivendo.  In  aver- 
sione  vel  descensione  de  Jerusalem  inBabylonem 
primo  locoflttentatio;  secundodelectatio;tertio  con- 
sensus;  quartooperatio;  quinto  consuetudo ;  sexto 
desperatio.  Per  tentationemnamque  movemur,per 
delectationem  descendimus  vel  potius  labimur, 
per  consensum  portas  Babylonis  ingredimur,  per 
operationem  habitaculum  nobis  construimus,  per 
consuetudinem  servituti  adducimur,  per  desperatio* 
nem  in  carcerem  trudimur  et  vinoulis  ligamur.  In 


dendum  multoties  insistunt.  Et  licet  in  alta  supemsa 
contemplationis  ascendamus,  vel  in  absco  dita  con* 
versationis  intim»  recedamus,  nunquam  tamen 
desinunt  nos  persequi,  nunquam  nobis  desistuni 
insidiari.  Unde  necesse  est,  charissimi,  ut  non  so- 
lum  fortiter,  sed  et  sapienter  gradiamur.  Contra 
persecutionem  etenim  debemus  esse  fortes,  contra 
insidias  sapientes.  Si  ergo  fortiter  et  sapienter  am- 
bulemu8|  hostes  evademus,  in  Sion  eum  salute  per* 
veniemusy  et  leetitia  sempitema  erit  in  Christot 


999 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  M  YSTICA. 


1000 


Quod  nobis  prsestare  dignetur  Jesus  Christus  Do-  A 
mlnus  noster,  qui  est  super  omnia  Deus  benedic- 
tus  in  889cula.  Amen. 

SERMO  XXXIX. 

De  civilate  saacta  Jerusalem  secundam  sensam 

tropoJogicum. 

Jerasalem  civltas  sancta  ( Apoc,  xxi),  et  civitas 
sancti  {Isa.  lii).  Secundum  historiam  civitas  est 
ierrena,  secundum  allegoriam  sancta  est  Ecclesia; 
secundum  tropologiam  vita  spirilalis,  secundum 
anagogen  patria  coelestis.  Praslermissis  igiiuraliis 
de  illa  qua^  tropologiam  speclant  dicamus ;  et  ex 
ejus  descriptione  mores  bonos  sediftcare  satagamus. 
Quemadmodum  ergo  Babylon,  id  est  vita  ssecularis  „ 
habet  suas  plateas,  et  csetera,  quae  descripsimus 
superius,  sic  et  santa  Jerusalem;  id  est  vita  spiritua- 
lis  habet  suae  sediflcationis  dispositionem  in  bono, 
Bcilicet,  murum  suum,  plateas  suas,  cedificia  sua, 
portas  suas.  Habet  etenim  murum  extrinsecus  in 
circuitu  undique,  quo  circumdatur  per  bonorum 
morum  districtam,  continuam,  et  perfectam  disci- 
plinam.  Habet  et  septem  plateas  contra  septem  pla- 
teas  Babylonis  per  quasdam  septem  virtutes  sep- 
tem  vitiis  supra  descriptis  contrarias.  Habet  nimi- 
rum  sancta  et  spiritalis  vita  humiliiatem,  quae  est 
contraria  superbiee,  habet  charitatem,  quse  est  con- 
traria  invidiee,  habet  pacem,  quae  est  contraria  irse, 
-habet^piritualem  Isetitiam,  quae  est  contraria  acci- 
difle,  habet  lorgitatem,  quse  est  contraria  avaritise,  p 
habetabstinentiam,  quseest  contraria  gulse,  habet 
continentiam,  quse  est  contraria  luxurise.  Quarum 
platearum  partes,  sive  illas,  quae  ad  unam  manum 
sunt,  sive  illas,  quse  ad  alteram  describere  fortasse 
non  eritinutile.  Prima  platea  civitatis  sanctse,  quam 
humilitatem  diximus,  hiuc  habet  humilitatem  illlam 
quam  homo  habet,  etexhibetintus  soliDeo  in  occul- 
to,  illinc  habet  humilitatem  illam,  quam  habet  et  exhi- 
bet  homo  foris  propter  Deum  proximo  in  manifesto. 
Gujusvirtutis  fructus  vel  platese  bonum  Dominus 
demonstrat,  ubi  dicit:  Omnisquise  hnmiliat  exalta' 
bitur  {Luc,  xiv).  Quanto  nimirum  in  prsesenti  quili- 
bet  se  magis  humiliat  propter  Deum,  tanto  in  futuro 
sablimior  erit  apud  Deum. 

Secunda  platea  est  charitas,  quee  ex  una  parte  ha-  j) 
bet  dilectionem  Dei,  ex  altera  dilectionem  proximi. 
Hinc  enim  jubemur  diligere  Deum  ex  toto  corde, 
anima,  viribus,  et  memoria  ;  illinc  jubemur  proxi- 
mum  diligere  sicut  nosmetipsos.  Charitatis  fructus, 
atque  bonum  quantum  sit,  Dominus  per  semetipsum 
notificat  ubi  dicit,  quod  in  his  daobas  mandatis  tota 
Jex  pendet  et  propJwtm  {Matth.  xxii).  Sed  inde  est 
quod  Aposlolus  ait :  PJenitudo  Jegis  \est  diJeciio 
{Rom,  xiii). 

Tertia  platea  hujus  spiritualis  Jerusalem  pax  est. 
Hujus  unam  partem  facit  intus  concordia  cum  DeO| 
alteram  facit  foris  concordia  cum  proximo.  Istam 
faiac  et  inde  nos  habitare,  eamque  inter  nos  mediam 
Dominus  pr»ceptt,  ubi  ait :  Sal  babete  in  vobis 


etpacem  Jiabete  inter  vos  {Afarc.  ix).  Cujus  fructus 
quautus  sit  alibi  ostendit,  ubi  ait :  Beati  pacifici, 
quoniam  fiJii  Dei  vocabuntur  {Matth.  v),  Magnus  esi 
hic  fructus,  magnum  bonum.  Nam  si  GJii  et  jMere- 
deSy  Jiwredes  qaidem  Doi,  coJiGDredes  aatem  Christi 
{flom.  viii). 

Quarta  platoa  ejus  spiritualis  Isetitia  est.  Cigits 
partem  unam  facit  exsultatio  illa  quse  intus  solum 
sentitur  in  afiectione,  alteram  facit  illa  quse  etiam 
foris  apparet  in  sensualitate.  Aliquando  quippetanta 
Isetitia  coelilus  infunditur  animse,  ut  non  solum  in- 
tus  sentiatur,  sed  et  foris  agnoscatur,  in  vultu,  in 
voce,  in  gestu,  in  motu.  Unde  Psalmista :  Cor 
meum  et  caro  mea  exsuJtaverunt  in  Deum  vivam 
{PsaJ.  Lxxxiiij.  Hinc  est  quod  sacra  Scriptura  re- 
fert,  quod  Isetante  populo  Dei  et  laudante  Deum  vox 
audiebatur  procul.  Quid  enim  mirum,  si  intus  Is- 
tante  patre  de  filio,  qui  post  prsevaricationem  rediit 
ad  cor,  symphonia  Isetitise,  chorusque  simul  foris 
audiantur  {Luc.  xv).  Inde  est  etiam  quod  in  sacria 
solemnibusdiebusprohibemur  contristari,  Scriptu- 
ratestante,qu8e  dicit:  DiessancUGoatus  est  Domiao 
Deo  vestro.  NoJiteJugere^  et  noJiteflere.Ite,  etcome- 
dite  pinguia ;  et  bibite  muJsum,  et  mittite  partes  eis, 
qui  nonprsepara  vorunt  sibi.Sanctus  enim  diesDomi' 
niest.NoHtecontristari  {IJEsdr.  vm).  Gaudiumet 
enim  Dominiest  fortitudonostra.Hincestquod  Sal- 
vator  ait :  Nunquid  possunt  RJii  sponsi  Jejuaarc^ 
quandiucum  ipsisest  sponsus^  (Luc.\).  Ipsa  namque 
Isetitia,  quse  in  sacris  solemnibusdiebusin  victu  vel 
in  vestitu  a  credentibus  habeiur  vel  exhibetur,  bona 
bene  ea  utentibus  est,  quia  sicut  eis  ex  domo  Dei,  sic 
ab  eis  (It  ad  honorem  Dei.  Hujus  virtutis  utilitas, 
quse  vel  quanta  sit  Paulus  declarat,  ubi  Corintbiifl 
de  collectis  scribens  dixit:  Unusquisque  proui  des' 
tinavit  in  cordesuonon  ex  tristitia  veJ  exoecessi" 
tate  hiJaremenimdatorem  diligitDeus{II  Cor.  ii). 

Quinta  platea  civitatis  snncise  est  largitas,  quam 
ex  una  parte  constituit  justa  acquisitio,  cx  aitera 
discreta  distributio.  Ex  una  parto  facit  eam  justa 
acquisitio,  quia  religiosa  et  honesta  largitas  dedig- 
natur  vivere  vel  dare  ex  rapto,  ex  turpi,  ex  fraude, 
ex  furto,  vel  quolibet  modo  alio  injusto  acquisita 
substaniia,  dedignatur  defermeniato  sacrificarelao- 
dem.  Ex  parie  altera  construit  eam  discreta  distri- 
butio.  Si  enim  minus  justo  daret,  jam  fieret  ipsamet 
avaritia ;  si  plus  jusio,  jam  non  esset  largiUis,  sed 
prodigalitas.  Quantus  sit  fructus  largitatis  Salvator 
in  Evangelio  ostendit  dicens  :  Dato  et\dabitwr  ro- 
bis.  Mensuram  bonam,  et  confertam,  et  coagitatam^ 
et  superfluentem  dabuntinsinum  vestrum{Luc.M)> 

Sextaplatea  istius  Jerusalem  abstinentia  eat,  qua 
ex  una  parie  habet  parcimoniam,  ex  altera  sobrie- 
tatem.  Parcimonia  estcontraria  edacitati,  sobrietas 
ebrietati.  Jejuniorum  et  abstineniia)  exempla  malta 
reperiuntur  in  Scripluris,  ex  quibus  prsecipua  sunt 
jejuniaMoysi  et  Elise  et  Domini  Salvatoris.  Jejunii 
et  abstineniise  fructusquantus  sit  in  Niniviiis  elucet, 
qui  per  triduanam  abatinentiam  divinam  placaTe* 


1001 


SERMONES  CENTUM. 


1602 


runt  iracundiam,  et  de  subversione  sibi  comminata  A  ista,  quse  cst  vita  spiritualis  ethabet  gpadasBUoea 


merueruntindulgcntiam  (Joan.  iii). 

Septima  platca  sancta}  civitatis  est  contincntia 
sive  castitas.  Haac  ex  una  parte  habet  munditiam 
cordis,  ex  altera  munditiam  corporis.  Vel  ex  una 
parte  habet  munditiam  cogitationis,  cx  altera  mun- 
ditiam  actionis.  Gujus  virtutis  quantus  sit  fructus 
atquc  bonum,  in  viduis  et  virginibus  enitescit,  ex 
quibus  viduae  sexagesimum,  virgineb  centesimum 
possident  fructum.  Has,  charissimi,  virtutes  recte 
plateas  nominamus,  id  est  vias  latas  ad  inhabitan- 
dum,  spiritualiter  ambulandum,  et  currcndum  et 
ad  omne  spirituale  negotium  hnbiles,  quia  omnis 
via,  quoB  ducitad  vitam  licet  inchoantibus  vel  otiam 
proficientibus  arcta  et  ardua  videatur,  profectis  ta- 


portausquead  portam,per  quos «scenditur  «b  in- 
ferioribusad  superiora,  ut  qui  ascendunt  per  singu- 
los  gradus  a  teiTcnis  elongentur,  ut  coclestibus  ap- 
propinquent.  Sancte  enim  vivere  volentibus  pri- 
mum  intrandum  est  per  fidem,  deinde  per  iaore- 
mcnta  j  ustitiae  ad  contemplationem  coelestium  con- 
scendendum.  Est  itaque  primus  gradus  in  prima 
porta,  vel  potius  ipsa  porta  est  primus  gradus  sive 
scala  ascensionis.  A  terrcnis  enim  elevati,  priino 
loco  pedem  ponore  debemus  in  primam  scalam,  id 
cst  ildem.  Secundo  ex  fide  debemus  ascendere  in 
spem.  Tertio  debemus  ascendere  ex  spe  in  charita- 
tem.  Quartoascenderedebemusex  charitate  inalia* 
ruin  virtutum  exercitationem,  maxime  in  septena* 


men  et  perfectis  lata  et  plana  esse  probatur.  Unde  B  rium  principalium  virtutum  quee  in  Evangelio  do- 

scribuntur,  qui  septenarius  incipit,  ubi  dieitur: 
Beati  pauperes  spiritUyquoniam  ipsorum  est  regnnm 
cwlorum  {Matth,  v).  Quinto  dcbemus  ascendere  ex 
septenario  principalium  virtutum  in  senarium  bo- 
norum  operum,  qui  incipit,  ubi  dicitur :  Esurivi,  et 
dedistismihimnnducare  {Afalth,x\v),  Sextoaaoen-* 
dere  debemus  ex  senario  bonorum  operum  in  prse- 
dicationem.  Justum  enim  et  idoneum  probatur,  ui 
qui  bonum  operatur,  ipse  hoc  aliis  loquatur,  ut  sit 
imitator Salvatoris,  de  quo  scriptugi  est :  Qua^  csepit 
Josus  facere  ct  docere  {Act,  i).  Prsedicatio  autem 
duobusaliquando  modisexpletur,  verbis  scilicet  et 
miraculis.  Unde  de  primis  et  summis  preedicatori- 


Psalmista :  Viam  mandorum  tuorum  cucurriy  cum 
dilatasti  cor  meum  {PsaL  cxviii).  Et  item  :  Omnis 
consummationis  vidi  finemy  latum  mandatum  tuum 
Dimis{Ibid,).  Nam  quincunquc  perfectam  habetcha- 
ritatem,  quse  foras  mittit  timorem  (/  Joan.  iv),  dul- 
ce  habet,  imoreputatquidquidsibitentationum  vel 
adversitatum  occurrerit,  dicens  cum  Apostolo :  Non 
sant  condignso passiones  hujus  temporis  ad  futuram 
gloriam  quos  rcvelabitur  in  nobis{I\om.  viii).  Hinc  in 
Canticis  canticorum  de  charitate  scriptum  est,  quod 
fortisest  ut  morsdiJectiOy  dura  utinfornussemulatio. 
Lampades  ejus  lampades  ignis  atque  flammarum, 
Aqusd  multa)  nou  poterunt  exstinguere  charitatem^ 


ncque  flnmina  obruent  illam.  Si  dederit  homo  om-  ^  busscriptum  est:  liliautemprofectiprsedicaverunt 


nem  substantiam  domus  suso^  pro  dilectione,  quasi 
nihil  despiciet  eam  {Cant.  \ii\).  Inhac  civitatespi- 
lituali  turris  quoque  fortissima  est,  de  qua  scriptum 
est :  Turris  fortissima  nomon  Domiui ;  ad  ipsum 
confluet  Justus  et  salvabitur  {Prov.  xviii). 

Scitis  ,  charissimi ,  quia  hominibus  quibuslibet 
suamurbem  defendentibus  noninequis,  amis,  por- 
tis,  muris,  aut  etiam  viribus  suistanta  Oducia  est, 
quanta  in  turri  suae  civitatis.  Fugatis  enim  et  re- 
troactis  unicum  refugium,  solumque  tutamen  est 
turris.  Sic,  sic  fidclibus  contraspirituales  hostes  di- 
micantibus  unica  spes  est,  atque  tutela  non  solum 
in  adversis  verum  et  in  prosperis,  invocatio  divini 
nominis.  Non  enim  ignorant  quod  quincunque  invO" 


ubique  Domino  cooperantOyetsermonem  conBrniante 
sequentibus  signis  (Marc.  xvi).  Septimo  loco  debe* 
mus  ascendere  ex  praedicatione  in  contemplationem. 
De  his  scalis  sive  gradibus  ascensionis  scriptum 
est :  IJluc  ascendcrunt  tribus,  tribus  Domini,  testi'^ 
monium  Isracl^  ad  confttendum  nominiDomini  (PsaL 
cxxi).  Et  aUbi :  Beatus  vir  cujus  estauxilium  abs  to,. 
ascensioncs  in  corde  suo  disposuit  in  valle  lacry-*^ 
marum  in  loco  quem  posuit  {Psal.  lxxxiii).  Qui 
au^em  per  istos  gradus  u.sque  inportamcontempla- 
tionis,  quae  in  summo,  et  quasi  in  exitu  civitatis 
hu jus  posita  est,  conscenderit,  ipse  semetipsum  spi- 
ritualiter  egredictur,  et  supergredictur,  ut  fiat  ex 
Jacoblsrael,  ex  LiaRachel,  ex  Phenenna  fiat  Anna, 


caverit  nomen  Domini  salvus  crit{JoeL  n).\in\eesiD  ei  ex  Marlha  fiat  Maria.  Et  qui  fuit  boni  operia 


etiam  quod  sancta  universalis  Ecclesia  insuis  hahet 
institntionibus  primum  invocare  nomen  Domini  in 
divinis  obsequiis  inchoandis,  fideliteret  fiducialitcr 
proclamando:  Deus^  in  adjutorium  moum  intendo 
{PsaL  Lxix).  Habet  quoque  portas  duas  Jerusalem 
ista  spiritualis,  quarum  prima  et  inferior  est  fides 
CathoIica.Secunda  etsuperior  est  contemplatio  di- 
vina.  De  his  duabus  portis  scriptum  est :  Ingredie^ 
tur  et  egredietur,  et  pascua  inveniet  {Joan.  x).  In 
prima  poita  invcnict  pascua  gratise,  in  secunda  pas- 
cua  glorise.  Ut  autem  diversis  ex  locis  Scripluroe,  et 
ex  assertionibus  quorumdam  potest  intelligi,  ipsa 
terrena  Jerusalem  secundum  antiquum  situm  in 
clivo  posita  fuit.  Sic  et  in  clivo  posita  est  civiiaa 

Patrol.  GLXXYII, 


exhibitor,  fiat  divinitatis  contemplator.  Hinc  esi 
quod  Jeremias  ait:  Bonum  est  viro  cum  portaverit 
jugum  ab  adolescentia  sua  {Thren.  iii). Sedebii 80« 
litarius,  quia  levabit  se  super  se.  Hinc  in  Ganticia 
Canticorum  scriptum  est :  Egredimini^  fHiwSioD,  et 
videteregem  Salomonem  in  diademate  quocorona  vit 
eum  mater  sua  in  die  desponsationis  ejus,  etin  Imti^ 
tia  cordis  illius  {Cant.  ni).  Hinc  Psalmographus  ait : 
Ibi  Denjamin  udolescentulus  in  mcntis  excessu 
(PsaLLxvii^.FesimenwiSy  frdtres,postlabores  operis 
ad  quietem  et  libcrtatem  contemplationis  egredi,  ui 
nos  regem  in  decore  suo,  et  terram  nostram  lioet 
adhuc  de  longe  valeamus  intueri.  Aseendanms  in 
virtuiem  de  virtuio  sicut  deoei  pro  salute,  ut  pfr^ 


1003 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


4004 


praedictum  ascensionis  septenarium  pervenire  va-  A 
leamus  ad  octonarium  beatitudinum.  Quod  nobis 
prsestare  dignetur,  ctc. 

SERMO  XL. 
De  cuslodibus  Jcrusalem  civitatis  sanclso, 
SupermurostuoSf  Jerusalem^  constitui  custodes; 
tota  die  etnocte in perpetuum  non  tacebunt,  Qni  rc- 
minisciminiDomini,ne  taceatis^et  ne  detissilentium 
eijdonec  stabiliat,  et  donec  ponat  Jerusalem  laudem 
in  terra  (Isai.  lxii).  Jerusalem  civitas  sancta  et  ci- 
vitas  sancti,  sancta  Ecclesia  est,  cujus  rex  ei  pere- 
gre  proficiens  prseposuit  custodes  ac  speculatores, 
qui  eam  die  ac  nocte  custodiant,  et  a  malo  defen- 
dant.  Sunt  ergo  diversae  speculse  et  diversi  specu- 
latpres,  imo  speculatorum  ordines,  qui  in  diversis 
locis  sanctao  civilatis  praesideant,  hostes  arceant,  " 
cives  custodiant.  In  prima  specula  residet  domnus 
opostolicus,  qui  sicut  omnibus  prsesidet,  ita  omnibus 
providere  debet;  in  secunda  spccula  sunt  patriar- 
chae,  in  tertia  archiepiscopi,  in  quarla  episcopi, 
in  quinta  archidiaconi,  in  sexta  archipresbyteri, 
sivc,  ut  in  quibusdam  locis  appellantur,  decani,  in 
septima  presbyteri,  et  in  his  omnibus  quicunque 
sunt  dignitate  sublimiores,  ipsi  sunt  civitatem  cu- 
stodiendi  magis  debitores.Officiumsingulorum  spe- 
culfiB  sunt  eorum.  Verbi  gratia:  Specula  presbyte- 
rorumpresbyleratusest  eorum  ;  specula  archipres- 
byterorum  archipresbyteratus  est  eorum ;  specula 
archidiaconorum  archidiaconalus  eorum.  Et  sic  de 
cseteris.  Verum,  fralies,  secundumsacrieloquiite-  p 
stimonium,  exigenlibus  populi  poccatis,  nonnun- 
quain  hypocrila  spcculam  sacri  regiminis  ascendit, 
populum  premit,  noncustodit.  Unde  graviterdolen- 
dum  gravilerquegemendum.  Quae  enim,  charissimi, 
pulchriludovelquisesthonordicendussi  simiapin- 
naculum  templi  Dei  conscendat,  et  in  ipso  resideat? 
nonne  ad tam  monstruosum  spectaculum  tota  civitas 
concurret,agens  super  hoc  manibus  plausum,ore  ca- 
chinnum  ?  Simia,  eo  quod  humanoo  formse  qusedam 
habeat  simiUa,  ut  aiunt,  dicta,  animal  est  parvum  et 
pilosum  absque  voce,  agile,  deforme,  petulcum,  et 
alta  montium  sive  o^dinciorum  libenter  conscendens. 
Quse  licet  vilissimum  et  turpissimum  ethorrendum 
6itanimal,tamenhomines  seeculares  suis  erroribus 
decepti,  qui  in  avibus  coeli  ludunt,  et  in  bestiis  *^ 
terrae,  et  heu  maxime  clerici  in  suis  domibus  hanc 
habere,  et  in  suis  fenestris  ponere  solent,  ut  apud 
stultos  qui  pertranseunt,  per  ejus  aspectum  gloriam 
Buarum  divitiarum  jactitent.  Per  hanc  autem  mon- 
struosam  bestiolam  hypocrita  speculator  rectissime 
ilguratur.  Ipse  etenini  est  simia  per  simulationem, 
parvuspcrdespectionem,pilosuspersuperfluilatem, 
absque  voce  per  noxiam  taciturnitatem,  agilis  per 
levitatem  ,  deforinis  per  turpem  conversationem , 
petulans  ac  petulcus  per  luxuriam,  alta  petens  per 
superbiam.  Alta  petit  per  superbiam,  quia  si  in  hoc 
honore  est,  ad  ilium,  id  est  ad  superiorem  semper 
anheiat.  Verbi  gratia,  si  in  presbyteratu  residet, 
^oncupiscit  archipresbyteratum ;  si  in  archipresby« 


teratu,  archidiaconatum ;  si  in  archidiaconatu,  epis* 
copatum;  si  in  archiepiscopatu,  patriarchatum,  quem 
honorcm  vocamus  etiam  primatum ;  si  in  patriar- 
chatu  est,  apostolicatum  mallet  habere.  Sed  quia 
hoc  honore  in  ecclesiasiicis  dignitatibus  nihil  est 
excellentius,  hic  posuit  Deus  terminum  mari,  id 
est  humanse  cogitationi  fluctuanti  et  tumenti,  et  hic 
confringit  tumentes  fluctus  ejus.  Impii  enim  quasi 
mare  fei^vens  quod  quiescere  nonpotest.  Etdehu- 
jusmodi  speculatores  venerabilis  et  laudalibis  Ber- 
nardus  Clarevallensis  in  libro  De  consideratione 
ita  scribit,  dicens:  «  Simia  in  tecto  rex  fatuus  in 
solio.  Monstruosa  res,  gradus  summus  et  animus 
infimus,  sedes  prima  et  vita  ima,  lingua  magniloqua 
et  manus  otiosa,sermo  multus  etfructus  nullus,vul- 
tus  gravis,  actus  levis,  ingens  auctoritas  et  nutans 
stabilitas.  »  Hinc  est  quod  Dominus  per  Osee  dicit: 
Isti  regnaverunt  et  non  ex  me.  Principes  cxstite- 
ruiify  et  non  cognovi  (Ose.  viii).  Hinc  per  Isaiam  de 
talil)us  conqueritur  dicens  :  SpccuJatores  ejuscxci 
omneSy  nescierunt  liniversi,  canesmuti,  non  vaJen- 
tes  JatrarCy  videntes  vana^  dormientes  et  amantes 
soiiimia.  Et  canes  impudentissimi  nescierunt  saiu- 
rilatem.  Ipsi pastores  ignoravernnt  inteJJigentiam. 
Omnesin  viam  suam decJinaverunt  unusquisqae  ad 
avaritiamsuam,  a  summo  usque  ad novissimum,  Ve- 
nite,  sumamus  vinum^  et  impJeamur  ebrietate,  et 
erit  Jiodiesicut  et  cras  etmuJto  ampJius(Jsai.  lvi). 
Nunc  his  dimissis  quos  non  misit,  sed  dimisit 
Dominus,  vertamus  nos  ad  eos  qui  bene  prsesunt,  et 
videamus  quales  debeant  esse,  qualiter  prceesse  vel 
prodesse.Sedquomodoinveniemus,fratres,specula- 
torem  idoneum,  cuin  ipse  Dominus  vix  inveniat  di- 
cens :  Quem  miltamy  et  quis  ibit  nobis  ?(/sa.  vi).  El 
itemin  Evangelio:  Quisputas  est  MeJis  servas  et 
prudens,  quem  constituit  Dominns  super  famiJiam 
suam  ?(Luc.  xii).  Sed  ipse  Dominus,  in  Apostololo- 
quens,  per  Apostolum  docet  nos  qualis  esse  debeat 
speculator,  dicens:  Oportct^dXX^  episcopum  irrepre- 
JwnsibiJem  esse,  unius  uxoris  virum,  sobrium,  pru- 
dentem,  ornatum,  pudicum^  JtospitaJem,  doctorem, 
nonvinoJentum^nonpercussoremsedmodestam,tton 
Jitigiosum ,  non  cupidum ,  sme  doitfui  bene  pncptisi- 
tunjf  fiJios  babentem  bene  subditos  cam  omnicasti' 
tale.  Si  quis  autem  suo)  doinui proeesse  nescity  quo- 
modo  EccJesiee  Dei  diJigentiam  Jiabebit  ?  Non  neo- 
pbytanij  id  est  novitium  ne  in  superbiam  eJatas  ia 
Judlcium  incidat  diaboJi  (I  Tim.  iii).  Quodautemait 
unias  uxoris  viruin ,  vel  quod  ait  fiJios  habentm 
iilius  temporis  fuit,  non  istius  est,  nec  esse  debet. 
Si  autem  spcculator,  qucm  pastorem  vel  prselatum 
dicere  possumus,  si  inquam  est  vitiosusy  a  suis 
subditis  minime  reprehendendus  est.Unde  Isidores: 
« Sunt  inquitqui  prsepositossuos  perverse  judicant, 
dum  terrenis  studiis  eos  plus  viderint  esse  intentos, 
si  velparum  jamipsi  de  spiritualibuscognoverunt.» 
Rectores  a  Deo  ergo  judicandi  sunt,  a  suis  autem 
subditisindicandi  non  sunt^  exemplo  Domini  quiper 
se  vendentes  columbas  et  nummulariorum  mensas 


1005 


SERMONES  CENTUM. 


1006 


proprio  evertitflagello.  Vel  etiam  sicut  Jicilur:  Deus  A  et  duritiam  terroris,  blandimcntum  consolationis  se 


stetjt  in  SynarjOfja  deoruniy  in  medio  autom  deos 
dijudicat  {Psal,  lxxvi).  Quod  si  a  flde  exorbitavcrit 
rector.  tunc  erit  arguendus  a  subditis.  Pro  moribus 
vero  reprobis  tolerandus  magis  quam  distringendus 
a  plebe  est.  Sciendum  ost  ctiam  quod  sicut  pro 
moribus  reprobis  a  subditis  non  est  arguendus, 
sic  in  bis  quae  bene  docet,  et  proecipit  non  est  con- 
temnendus.  Hinc  DominusinEvangeliodicit:<S<;/)er 
cathedram  Moysi  sederunt  Scribm  et  Pharisa^i : 
Quso  dicunt  servateyqmc  faciunt  facere  nolilc{Matth, 
xxiii).  Sed  jam,  charissimi,  quae  terrenarum,  et 
mundanarum  civitatum  custodes  in  suis  custodiis 
agere  soloant  videamus,  et  tunc  forsitan  quod  spi- 
ritualibus  sanctse  Ecclcsiae  custodibus  faciendum 


quatur,  ut  per  sequentem  suavilatem  prsecedens 
asppritas  temperetur.  Has  flstulashabere  jubentur 
pra)dicatores,  ubi  scriptum  est  :  Dicite  pusiJlani' 
mis :  Confortamini  {Isa.  xxiii).  Citharizare  debent 
per  bonam  operationem.  Cithara  namque  quae  di- 
gitis  tangitur  ut  sonum  reddat,  bonam  operatio- 
nem  recte  iigurat.  Hsec  cithara  scx  habct  chordas, 
sox  videlicet  opera  misericordiae.  Esurivi,  et  de^ 
distis  mihi  manducare^  etc.  {Matth,  xxv).  Cantare 
debentper  laudem,  et  gratiarum  actionem.  Semper 
enim  gratias  debent  agere  Domino  bonorum  om- 
nium  largitori. 

Dcbcut  ergo  sancti  speculatores  in  alto  sedere 
per  spiritualem  conversationem,  vigilare  per  cir- 


sit  clarius  videre  valebimus.  Solent  autem  civita-  B  cumspoctionem,  circuire  per  sollicitudinem,  tubis 


tum  custodes  ac  spoculatorcs  maxime  tempore  heX-- 
lorum  in  alto  sedere,  vigilare,  pcr  totam  civitatem 
prsBcipue  noctibus  circuirc,  tubis  cIangoi*e,  flstulas 
inflare,  citharizare,  et  cantarc. 

Sic,  sic,  dilectissimi,  facere  debent  speculatores 
civitatis  nostrco.  Debent  in  alto  sedere,  per  spiritua- 
lem  conversationem,  ut  eorum  conversatio  non  sit 
in  terra,  sed  in  codIo,  non  in  carne,  sed  in  spiritu, 
quatenus  corum  anima  in  pulvere  non  humilietur, 
et  venter  eorum  terraenonconglutinetur,  sed  super 
montem  excelsum  ascendant  illi,qui  Evangelizant 
Sion,  et  pcdes  sint  speciosi  supor  montes  annun- 
tiantium  parcm,  prsedicantium  salutem,dicentium  : 


clangere  per  prsedicationem,  flstulas  inflare  per 
consolationcm,  cilharizare  per  bonam  operationem 
cantare  per  gratiarum  actionem.  Et  hsec  omnia 
facere  dcbent  die  et  nocte,  id  est  in  prosperis  et 
adversis.  Unde  et  ipse  Isaias,  cujus  haec  sunt  verba 
quo)  praeposuimus,  de  seipso  dixit :  Super  speculam 
Domini  ego  sum  stansjugiter  per  diem  et  super  cuslo- 
diam  meam  ego  sum  stans  totis  noctibus,  Donec^  in- 
quit,  stabiliat  et  donec  ponat  Jerusalem  landem  in 
terram  {Isa.  xxi).  Primum  ponitDeus  laudem  Ecde- 
siae  sanctae  in  mundo  per  gratiam,  deinde  ponit  ei 
laudem  in  coelo  per  gloriam.  Sed  Donec  ponat  ei 
laudem  in  co^Io  neccsso  est  sancti  speculatores  ejus 


Sion,  regnabit  Deustuus  (Isai.  lii).  Debent  vigilare  C  ^*  ^^  custodiam  vigilent  in  mundo.  Sed  quia  nisi 


per  circumspectionem,  ut  intuitum  vertant  a  dex- 
tris,  neprospcris  fallantur;a  sinistris,  nc  adversis 
frangantur,  retro  pcr  praeterilorum  utilem  meino- 
riam,  ante  per  futurorum  providentiam.  Debent 
vigilando  circumspicere ,  ne  ex  improviso  hostis 
adveniat,  poHas  frangat,  vel  murum  irrumpat, 
domos  accendat,  turres  evertat,  cives  occidat,  spo- 
lia  detrahat,  civitatem  destruat,  populum  in  Baby- 
loniam  abducat.  Debent  circuire  totam  civitatem, 
id  est  gentem  sibi  commissam,  ctscrutarinelapide 
cujuslibet  virtutis  diIapso,murus  disciplinae  vel  ad 
modicum  inflrmetur,  et,  si  id  contigerit  invenire, 
quanto  citius  fleri  potest  resarcirc.  Quod  ille  bene 
adimplevitqui  ait :  Prfoter  illa,quce  extrinsccussunt, 


Dominus  custodierit  civitatem,  frustra  vigilat  qui 

custodit  eam{PsaI.  cwi)j  deprecemur  Dominum,  ut 

per  somctipsum  nos   custodiat  ut   pupillam  oculi, 

quatenus  per  gratiam  nobis  impensam  in  tempore, 

cum  ipso  regnare  valeamus  in  aeternitate.  Quod  no- 

bis  praestare   dignetur   Jesus   Christus   Dominua 

noster,  qui  est  Deus  benedictus. 

SERMO  XLI. 
In  PuriGcatione  boatw  Marise  scmper  Virginis  de 

purificationo  mentis. 
Veniet  ad  templum  suum  Dominator,  quem  vds 

quxritis:  ct  Angelus  test^menti,  quem  vos  vultis 

{Malac.  iii).  Templum  Dcifratres  sanctum  estj  quod 

estis  vos  {I  Cor,  iii).  Ad  hoc  tomplum  venit  Dominus 

diversis  modis.  Venit  etenimper  creaturarum  con- 


instantia  mea  quotidiona^  sollicitudo  omnium  Ee^  D  templationem,  venit  per  Scripturarum  lectionem, 


clcsiarum  (/7Co/Mi).Debenttubis  clangereper  terri- 
bilem  praedicationem.  Tubarum  alia  lignea,  alia 
terrea,aIiacornea,  aliaaenea.  Tubalignea,  apposito 
igne  facile  aduritur  ;  tuba  cornea  percussiono 
facile  frangitur ;  tuba  cornea  de  carne  procedit, 
sed  carnem  excedit ;  tuba  aenea  fortis  est,  et  per- 
cussionibus  non  facile  cedit.  Propterea  tuba  lignea 
bene  signiflcat  praedicationemillorum  qui  facile  vin- 
cuniur  tentationibus  ;  terrea,  illorum  prcdicotio- 
nomquifrangunturadversitotibus;  tuba  cornea,  ilio- 
rum  praedicationem  qui  tentationes  superant ;  tuba 
eenea^praedicotionem  illorum  qui  in  odversitatibus  in- 
vincibiles  perdurant.  Fistulos  debent  inflare  per  blan- 
dam  consolationem.  Aptum  est  enim  ut  asperit^tem 


venit  pcr  miraculorum  operationem,  venitper  prae- 
ceptorum  suorum  praedicationem,  venit  perintemam 
aspirationem,  venit  por  adversitatem,  venit  per 
prosperitatem,  venit  comminando  mala,  venitpro- 
mittendo  bona,  venit  mala  auferendo,  venit  bona 
conferendo,  venit  pcr  cognitionem  veritatis,  venit 
per  amorem  virtutis.  Et  est  quidem  in  templo  suo 
per  gratiam,  sed  venit  ad  idem  templumpermsjo- 
rem  gratiam,  ut  det  gi*atiam  pro  gratia,  ut  justus 
justitiam  faciat  adhuc,  ot  sanctus  sonctiflcetur 
adhuc.  Quia  omni  habenti  dabitur,  et  abundabit 
{Luc,  xix).  Nobis  outem  post  acceptam  gratiam 
voluntorie  peccantibus  relinquitur,  ut  ipse  Dominua 
ait  jud»i8,  domus  Qon  jam  eju8|  sed  nostra  de8«rt<| 


1007 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1008 


(Matth,  xxin).  Et,  ut  per  Jereminiam  ait,  Fit  eihere-  A 
ditas  €QUS  sicut  spelunca  hydODae  \quasi  leo  in  silva] 
(Jer,  xii),  et  domus  ejus,  quse  nos  fuimus,  quae  do- 
mus  orationis  esse  debet,  quiain  cordibus  nostris 
eum  debemus  adorare  et  timere,  fit  spelunca  la- 
ironum  {Matth,  xxi),  id  est,  habitatio  diBmoniorum, 
qui  per  furtivas  suggestiones  nos  profanant  et  per- 
trahunt  ad  iilicitas  delectationes.  Cum  autem  Do- 
minus  iterum  exsurgit  ad  miserandum  Sion,  quia 
tempusmisercndi  ejus,  quia  venit  tempus  {PsaL  ci), 
tunc  mittit  strenuum  suae  clienteloe  famulum^  qui 
preeparet  viam  ejus  ante  eum,  ut,  mundificato  et 
sanctiflcato  templo,  quod  fuerat  contaminatum  et 
profanatum,  statim  ad  ipsum  veniat  Dominator, 
quem  nos  quserimus,  et  Angelus  testamenti,  quem 
nos  volumus.  Dominator  potentia,  Angelus  gratia :  ^ 
Dominator  in  eo  quod  nos  dignatus  creare,  Angelus 
in  eo  quod  dignatus  est  nos  redimere. 

Prsemittitur  ergo  ex  omnibus  codlestis  curiee  ser- 
Vientibus  et  officialibus  quasi  custos  et  procuratrix 
et  imperalrix  prima  atquemundatrixtempli  Domini 
consideratio  culpoe,  ut  illud  a  cunctis  sordibus 
emundet,  ac  velut  vere  coolestis  regis  thalamum 
peremundationemdecenteradornet.  Ingressa  igitur 
consideratio,  seu  cognitio  culpee  videt  gehtes  in- 
gressas  in  sanctuarium  Dei,  de  quibus  praeceperat 
ut  non  intrarent  Ecclesiam  ejus.  Videt  templum  et 
omnia  utensilia  ejus  polluta  et  obvoluta,  contami- 
nata  et  profanata,  tectum  ejus  de  super  cum  tra- 
bibus,  et  tignis,  et  laqueariis,  telis  ai*anearum  un- 
dique  palliatum,  id  est  mentem  cum suis  sensibus,  ^ 
affectionibus,  et  virtutibus  velatam  per  totum  vani- 
.tate  turgentis  superbise ;  aream  vero  deorsum,  id 
est  carnem  stratam  luto  luxuriee,  medios  parietes, 
id  est  sermones  et  actiones  vitiorum  sordibus a  sum- 
mo  usque  ad  imum  stercoratos  et  foedatos.  Ibi  re- 
quiscscunt  bestia),  habitant  struthiones,  et  pilosi 
sahant  ubi  ct  respondebunt,  Ibi  ululse  in  sodibus 
ejuSj  et  SireniB  in  delubris  voluptatis  {Isai,  xin). 
Ortoo  sunt  spinoe  et  urtica),  etpaliurus  in  munitio- 
hibus  ejus,  Et  facta  est  domus  Domini  cubile  dra- 
conum  et  pascua  struthionum,  Unicornes  descen- 
dunt  cum  eis,  et  tauri  cum  potentibus,  Non  est  tran- 
eiens  per  eam,  quia  onocrotalus  et  ericius  et  ibis, 
et  corvus  habitant  ibi,  Occurrunt  doemonia  onocen-  j) 
tanriSf  et  pilosus  clamat  alter  ad  allerum,  Ibi  cubat 
lamia,  et  invenit  sibi  requiom,  ibi  habctfoveam  eri- 
ciuSy  et  enutrit  catulos,  et  circumfodit,  et  fovet  in 
umbra  ejus,  IIIuc  congregati  sunt  milvi  alter  ad 
alterum,  Ibi  corvus  in  superliminarij  et  lappa  et 
tribulus  super  aras  ejus  {Isai,  xxxiv.  Soph,  ii). 

His  omnibus  nihil  aliud  innuitur,  nisi  peccatorem 
.  Christianum,  sive  crudelium  suggestionibus  dsemo* 
num,  sive  reproborum  conciliis  hominum  interius 
exteriusque  corruptum  et  non  jam  Dominicse,  sed 
daemoniacaa  magis  habitationi  mancipatum.  Haec 
attendens  cognitio,  seu  consideratio  culpee  ingemi- 
Bcit,  et  tabescit,  non  habens  consolatorem,  nec  in- 
Y^xuens  consolatlonem.  Nec  preesumit  sola  eubii^ 


sarcinam  tanti  negotii  reminiscens  verborum  Salo- 
monis,  ubi  dicit :  Melius  est  duos  esse  simul  quam 
ununij  habent  enim  emolumentumsocietatis  saw\si 
unus  cecideritf  ab  altero  fulcietur,  Vw  soli,  quia 
cum  ceciderit  nonhabetsublevantem  se  :  Et  si  dor- 
mierint  duo  fovebuntur  mutuo.  Unus  quomodo  ca^ 
lescet? Et si  quispiam prsevaluerit  contra  unum^duo 
resistentei(EccIe.  iv).  Pro  his  omnibus  iste  prima 
virtus  aliis  preemissa,  quam  considerationem  calpse 
nominamus,  omnium  invocat  rectoremDeum,utsibi 
praestare  dignetur  auxilium  ad  tantum  obsequium 
exsequendum.  Mittitur  ergo  ei  coelitus  quaedam 
pedisequa  ejus,  quse  dum  hujusmodi  res  bene  geri- 
tur,  eam  semper  solet  comitari,  consideratio  vide- 
licet  poense,  et  preecipitur  ei,  ut  opus  acceleret,  et 
domum  Domini  circa  ejus  adventum  prseparare 
festinet.  Quse  cor  humanum  caelitus  illapsa,  videt 
peccatoris  stipendium  quod  promeruit,  jam  jamque 
persolvendum  (stipendium  autem  peccati  est  mors 
et  mors  eeterna);  videt  crudelia  tormenta,  calores 
ignium,  et  frigora  nivium,  famem  et  sitim,  terrores 
et  tortores,  tenebras,  vermes,  et  si  qua  sunt  simi- 
lia.  Dum  ergo  consideratio  culpse  hinc,  consideratio 
poense  inde  rebus  ubique  agendis  unaquseque  pro  soo 
oftlcio  solerter  intendit,  uequaquam  vires  suas  ad 
hoc  negotium  rite  peragendum  solas  sufficere  pru- 
denter  attendunt.  Mittuntur  ergo  eis  duo  satellites 
curise  coelestis  sti^enui,  et  virtute  pleni,  dolor  sci- 
licet  et  timor,  eas  in  hoc  labore  perficiendo  non 
solum  sequi,  sed  etiam  eis  obsequi  consueti,  et 
indicit  consideratio  culpa^  dolorem  de  pecato  prse- 
terito,  consideraiio  vero  poense  timorem  de  tormen- 
to  futuro.  Qui  gravem  sibi  laborem  instare  cogno- 
scentes,  perticis  et  scopis  opus  arripiunt,  et  tanta 
(si  fas  est  dicere)  vesania  inter  parietes  debacchan- 
tur,  ut  nisi  moderatrix  et  gubematrix  oninium 
quam  ocissime  accurrat  temperata  discretio,  domum 
totam  non  jam  solum  evertant  ad  quserenduin  qaod 
erat  perditum,  sed  potius  subvertantad  perdendum 
quod  substiterat  adhuc  salvatum.  Dum  enim  dobent 
operari  peccatoris  emendationem,  ipse  eorum  im- 
petum  ferre  non  praevalens,  aliquendo  pene  preci- 
pitatur  in  desperationem.  Mittitur  ergo  discretio, 
quse  dicto  citius  advolans  freno  sai  moderami- 
nis  furentes  cohibet,  moderatur,  dirigit,  et  gu- 
bernat. 

His  igitnr  omnibus  simul  laboiraniibus  et  sese 
vicissim  adjuvantibus,  tota  domus  Domini  spurcitia 
quoe  vel  por  cogitationem,veI  per  locutionem,aat  per 
operationem  facta  fuorat,  in  unum  coacta  slerquili- 
niuminmediumcordis  congeritur,  ut  adhucaccepto 
consilio  el  auxilio  divmo  modo  quolibet  egeratur. 
Tunc  renovate  Deo  antiquamiracula,percutitar  petra 
cordis,  et  fluunt  aquse  in  abundantia.  Mittitar  enim 
sexto  loco  ad  prsesigniflcandam  perfectionem  operis 
in  cor  humanum  compunctio.  Quse  ab  imo  cordis 
exsurgens  suo  impetu  detestabilem  illamy  et  hor- 
rendam  massam  sublevat^et  dissolvit;  et  aliismanum 
apponentibus  totis  omniom  viribus  ad  ostiampeOi* 


1009 


SERMONES  CENTUM. 


1010 


B 


tur  ut  expellatur.  Tunc  denlque  ut  septiformis  A 
sancti  Spiritus  gratia  adesse  monstretur,  septimo 
loco  dirigitur  ostiaria,  id  est  confessio,  qua  veniente 
etosdiumutum,  et  per  diabolum  ohseratum,  ape- 
riente,  tota  illa  nefanda  coogeries  eliminatur.  His 
itaque  peractis,  id  est  vitiis  ct  peccatis  expulsis, 
jure  haereditario  virtutes  et  bonaopera  succedunt. 
Quibus  omnibus  domus  Domini  adornatur,  et  contra 
ejus  ingressum  emundata,  et  ornata  decentissime 
prseparatur.  Et  statim  venit  ad  templum  sanctum 
suum  Dominator,  quem  nos  quaerimus,  et  Angelus 
testamenti,  quem  desideramus.  Celebraturergoso- 
lemnilas  sancta  Purificationis  tanto  gaudio,  ut  non 
solum  bominibuSy  vcrum  ot  angelis  Dei  gaudium  sit 
in  coslosuper  unopeccatoropsoniteniiam  agente  plus- 
quam  super  nonaginta  novemjustiSyqui  non  indigent 
p(.vnitentia(Luc,x\),  Eia,  charissimi,  emundemus 
nos  ab  omni  iniquinamento  carnis  et  spiritus,  ut 
simus  sine  macula  et  sine  ruga,  quatenus  per  no- 
strambonam  conversationem,  et  per  meliorem  con- 
versionis  conveisationem  ea  geramus  intemporede 
quibus  Isetemur  in  (eternitate.  Quod  nobis  praestare 
dignelur  Jesus  Christus  Domiuus  noster,  qui  est 
benedictus  in  soecula.  Amen. 

SERMO  XLII. 

In  puriGcatione  B,  Mariadj  de  purificatione  Ec- 

clesio), 
Ipse  est  quasiignis  conflans,  quasi  berba  fullonum, 
EtsedebitconflanSjetemundansargentum^etpurga' 
bitfiliosLevi.Et  colabit  quasi  aurum  \  et  quasi  ar-  p 
gentum^  et  erunt  Dominoofferentes  sacrificiainjuS' 
titia  (Xfalac,  iii).  Salvator  noster,  dilectissimi  nobis, 
ad  templum  suum  veniens,  id  est  sanctam  Ecclesiam 
visitans  per  suse  dispensationem  incarnationis,  ut 
eam  sibi  exhiberet  sine  macula  luxurice,  et  sine 
ruga  malitise,  emundavit  eam  ab  omni  inquinamen- 
to  carnis  et  spiritus  per  gratiam  redemptionis  et 
affectum  justificationis.  Quse  gratia  vel  efTectus  hic 
manifestissime  designatur,  comprehenditur,  expri- 
mitur,  ubi  per  prophefam  preedicitur:  Sedebit  con- 
flans  et  emundans  filios  Levi,  Ubi  namque  dicitnr 
sedebitj  daemonstratur  ejus  diligens  intentio  nos 
salvaniis.  Ubi  vero  subditur  conflans  angustia  no- 
strae  tribulationis;  ubi  autem  deinde  infertur  purga- 
bitfilios  Levi,  effectus  nostrse justificationis.Ipse  est  t\ 
quasi  ignis  conflans,  quasi  herba  fulIonum.Dominus 
quasi  ignis  est  consumens  lignum,  foenum,stipulam, 
quia  gravia  peccata  graviter  punit.  Est  etiam  quasi 
berba  fullonum^  quia  leviora  levius  punens,  lotis 
munditiam  restituit.E/  purgabit  filios  Le  vi,et  colabit 
eos  quasi  aurnm  et  quasi  argentum.  Per  fllios  Levi 
sacerdotalis  dignitas  intclligitur.  Et  si  sacerdotes 
colandisunt  etpurgandi,  quid  de  cseteris  est  dicen- 
dum,  cumjudicium  incipiat  a  domo  Dei,  et  colabit 
eos  ?  Molallum  postquam  conflatum  est  in  fornace 
ul  saepe  videmus,  ad  exemplar  terreum  quod  lingua 
vulgari  coclear  dicere  possumus,  cui  et  per  quod  in 
vas  vel  in  aliud  quodlibet  instrumentum  infuendcn- 

dum  est  et  informandum  ab  artifice  vice  colarii,quoIi- 


bet  ins  trumento,  ne  carbones  simul  transeant  inter* 
posito,traducituret  transfertur. Quod  totum  in  hac 
spiritualipurgatio  ne  perfectus  completur.  De  spiri- 
tuali  namque  conflationo  scriptum  est :  Tribulatio 
patientiam  operatur^patientiaprobationem  (Rom.y). 
Et  Dominus  in  Evangelio  :  In  mundo  pressuram 
babebitis{Joan. xyi).Adco]siiionem  autem  pertinet 
quod  ait:  Arcta  est  via  quoe  ducit  advitam  (Matth. 
vii).  Etitem:  Contendite  intrare  per  angustampor* 
tam  (Luc.  xiii).  Non  enim  ad  modicum  arctatur  qui  ex 
unaparteaudit:  Quodtibi  fierinon  vis,alterine  fe^ 
ceris(  Tob.  iv).  etex  altera :  Quaecunque  vultis  utfa^ 
ciant  vobisbomines,  et  vos  eadem  facite  iIIis(Mattb. 
vii).  Perarctamautemviam  ducitur,  et  per  strictum 
foramen  colatur,  cui,  omne  quod  delectat,  nisi  se- 
cundum  Deum  sit,  etiain  cogitare  prohibetur.  De 
informatione  vel  conformatione  sic  dicit  Apostolus : 
Nos  omnes  relevata  facio  gloriam  Domini  speculan^ 
tes in  eomdem  imaginem  transformamur  a  claritate 
inclaritatem  tanquama  DominiSpiritu  (IlCor.  iii). 
Per  tribulationem  quippe  conflati,  et  per  districtam 
disciplinam,  quao  in  prsesenti  non  videtur  esse  gaudii 
sedmoeroris,  colati,  integritatcmelpulchritudinem, 
divinae  imaginis  in  nobis  recipimus,  qui  eam  in 
nobis  prave  vivendo  miserabiliter  corruperamus ;  et 
nostrse  conditionis  dignitatie  ex  vase  contumeliae 
in  vas  transfertur  gloriae. 

Colabit^  inquit,  eos  quasi  aurum,  et  quasi  argen^ 
tum.  Quidquid  in  auro,  id  est  sensu  nostro  et  ar- 
gento,  id  est  eloquio,  commistum  est  sere,  stanno, 
plumbo,  camino  Dei  excoquitur,  etper  districtionera 
discipIin8ecoIatur(P5a/.xi),utsit  igno  examinatum, 
probatum  terrse,  purgatum  septuIum(Ezocb.xx\u). 
Contingitautem,  charissimi,  ssepenumero,  utqui  in 
fornacem  sanctoe  piurgationis  miltuntur  ut  probentur, 
nonprobentur,  sed  reprobentur.  Hinc  Isaiaspopulo 
Israel  ait:  Argentum  tuum  versum  cst  in  scoriam 
(/sa.  i).  HincEzechiel  ait:  Fili  hominis,  versa  est 
mihi  domus  Israel  inscoriam  (Ezcch.xxu).  Omnes 
isti,  aes  et  stanuum,  et  ferruae,  plumbum,  in  medio 
fornacis  scoria  argenti  facti  sunt.  Hinc  Dominus  ad 
Jeremiam  ait :  Probatorum  dodi  te  inpopulo  meorO' 
bustum,  et  scientes  etprobabis  viamillorum.  Omnos 
istiprincipes  declinantos,ambuIantes  fraudulenter, 
sDSy  et  ferrumy  universicorruptisunt.Defecitsufna- 
torium,  in  igno  consumptum  est  plumbum,  frustra 
conflavit  conflator,  malitiso  enim  eorum  non  suni 
consumptvo.  Argentum  reprobum  vocate  eos^  quia 
Dominusprojecit  illos  (Jer.  wij.  Possunt  tamen  »8 
etferrumetstannum  et  plumbuminbonaaliquando 
significatione  accipi.  ^s  etenim,  quia  sonorum  est 
apte  signiflcat  sonum  prsedicationis.  Ferrum  autem, 
quia  per  illud  justitia  solet  exerceri,  virtutem  signi- 
ficat  severitatis.  Stannum,  et  si  argentum  non  est, 
tamen|quia  a  longe  argenti  suo  coloro  vel  fulgore 
prsB  sc  ferre  videntur  similitudincm,  potest  figurare 
cujuslibet  virtutis,  vel  boni  operis  imitationem* 
Dum  enim  aliquis  in  altero  vidct  alicujus  virtutis 
fulgorem  splendescere,  et  si  nonpotestilli  in  eadem 


1011 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1012 


virtute  coaequari ,  tair.en  quia  stutlet  illum  in  quan- 
tum  potest,  imitari,  videtur  velut  stannum.  quan- 
tumvis  argenti  longa  similitudine,  aliqua  tamen 
ejus  imitatione  decorari.  Plumbum,  quia  pondero- 
sum  est,  significat  gravitatem.  Sed  in  hoc  loco 
omniaista  non  inbona,  sed  in  mala  significatione 
accipi  possunt.  /Es  itaque  propter  tinnitus  sui  me- 
lodiam,  placentem  significare  polest  adulationem. 
Ferrum,  quia  ipso  crudelia  et  injustia  homicidia 
multotics  fiunt,  figurat  crudelitatem.  Plumbum  per 
suam  ponderositatem  designat  segnitiem.  Slannum 
exprimit  virtutis  simulationem.  Scoria,  quas  est 
metalli  purgamentum,  quamlibet  significat  vitiosi- 
tatem. 

Fratres  ne  simus  a)s  per  adulationem,  nec  fcr- 
rum  per  crudelitatem,  nec  plumbum  per  segnitiom, 
aut  stannum  per  simulationem,  sed  nec  scoria  per 
quamlibet   vitiositatem ;   formidabililer   timeamus 
quod  dicitur :  Defecit  snfflatovium,  in  igne  consump- 
tum  est plumbum,frustra  confla  vit  conHator,maIitiie 
enim  eorum  non  sunt  consumptw,  Argentum  repro- 
bum  vocate  eos,  quia  Dominus  projecit  illos.  Hcec 
omnia  nobis  terribiliter  sunt  fomidanda.  Nos  ete- 
nim  qui  in  religione  sumus,  nos  maxime  in  confla- 
torio  fornacis  sumus.Conflatorium  nempe  claustrum 
nobis  est,  in  quo  velut  aurum  in  fornace,  tsedio, 
silentio,  lectione,  meditatione,  oratione,  jejuniis, 
vigiIiis,rigore  disciplinae,  debemus  a  nostrispecca- 
tis  purgari  etprobari.  Gonflator  proelatus  noster  est, 
qui  ad  nos  emendandos  continuo  laborat.  Sufflato- 
num,  verbum  ejus  est  et  exemplum.  Timeamus, 
charissimi,  ejus  in  nobis  laborem  frustrari,  dum 
incorrigibiles  existentes   per   eum    contemnimus 
emendari,  timeamus  argentum  reprobum  vocari. 
Timeamus  a  Domino  projici.  Hinc  est  quod  de  re- 
probo  et  superbo  dicitur  :  Dedit  ei  Deus  locum  poa- 
nitentise^  et  ipso  abutitur  eo  in  suporbiam  (Job 
xxiv).  Timeamus  ergoin  loco  humilitatis  superbire, 
quia  initium  omnispoccati  snpcrbia{Eccli .  x),  Pona- 
musantementis  oculos  verba  hodierna;  prophetico) 
lectionis,  quse  superius  continentur,  ubi  de  Domino 
dicil:  Quispoterit  cogitare  diem  adventis  cjus.  Et 
quis  stabit  ad  videndem  enm  flpse  enim  quasi  ignis 
conHanSf  et  quasi  lierba  fullonum  {Malach.  iii).  Qui 
enim  venit  et  conflat  et  purgat  electos  suos  per 
misericordiam  in  tempore,  in  fine  temporis  veniet 
et  conflabit  minus  purgatos  per  judicium.   Unde 
scriptumest:  Misericordiam  et  judicium  cantabo 
tibij  Domine{Psal.  c) :  nunc  misericordiam,  tunc  ju- 
dicium.  Nam  electi  imperfecti  minus  purgati  ante 
judicium,  in  judicio  perfecte  purgabuntur.   Hinc 
Apostolus  ait:  FundamentumaliudnemopotestponO' 
re  prseter  id  quo  positum  est  (/  Cor.  iii).  Si  quis 
autem  supersedificat  supcr,  hocfundamentum,aurum 
etargentum,  lapidespretiosos,  utvidelicet  cogitetea 
tantum  quse  Dei  sunt,  sicut  faciunt  perfecti,  aut 
Jignunif  fenum,  stipulam,  dum  divisus  cogitat  ea 
qu8B  sunt  mundi,   quibus  sine  dolore  carcre  non 
poteai,  ut  faciunt  imperfecti,  nnusquisquo  opns  ma- 


A.  nifcstum  erit.  Quando  ?  In  dle  judicii.  Dies  enim 
Domini,  id  est  dies  judicii,  declarabit,  quia  in 
ignc  rc  vchhitur  et  uniuscujusquo  opus  quale  sit  ignis 
probahit.  Si  cuj  us  opus  manserit{submdi  integrum), 
mercedom  accipiet  perfectionis,  Si  cujus  opus  arso- 
ritj  in  eo  videlicetquod  inpartecogitavit  quie  sunt 
mundi,  dotrimentum  patietur^  scilicetet  impcrfec- 
tiohis  ct  ardoris.  Ipse  autom  salvus  erit^  sic  tamen 
quasi  pdrignem  {ICor.  iiij.  Studeamus,  charissirai, 
etsatagamus  pro  viribus  nunca  Domino  per  mise- 
ricordiam  perfecte  corrigi,  ne  judex  venturus  et 
soeculumperignem  judicaturus,  sua  judiciari  sen- 
tentia,  perquam  etiamquidam  electisunt  transitu- 
ri  et   purgandi,  et   colandi,  inveniat   quod  debeal 

T^  cremari ;  sed  ut  pro  perfecto  merito,  perfecto  prae- 

mio  ab  ipso  mereamur  tunc  coronari.  Quod  nobis 

proBstare  dignetur,  elc. 

SERMO  XLIII. 

In  Scptuagcsimay  aut  alio  pocnitentise  tcmpore,  de 
plantandis  in  nohis  virtutum  seminariis,  ct  eji- 
ciendis  vitiorum  radicibus^  sumpta  parabola  de 
paradisi  dcliciis; 

Tulit  Dominus  Dcus  bominem,  quem  formavcrat 

ot  posuit  cnm in  paradisum  voluptatis{Gen.  ii).  Tro- 

pologice,  id  cst  moraliter  hajc  disserentes,  charis- 

siini,  dicimus  quod  homo  a  Deo  formatur  quando 

justificalur,  et  in  paradisum  ponitur,  dum  in  secura 

jucunditate,  sive  jucunda  securitate  bonceconscien- 

tioe  coUocatur.  Quid  enim  mclius  intelligimus  per 

paradisum  plenura  voluplate  quam  mentem  huma- 

^  nam  ex  confidentia  bonoe  conscienliae  plenam  secu- 
riiaio^Secura  cnim  mens  quasijuge  con  vivium{Prov. 
xv).  Nihil  ergo  rectius  accipimus  per  illam  terre- 
strem  paradisi  gloriam  quam  bonam  justi  conscien- 
tiam.  De  qua  et  Apostolus  ait :  Gloria  nostra  est 
testimonium  conscientiio  nostroe  (II  Cor.  i).  Quid 
quoque  aptius  figurari  dixerim  per  illius  quietem 
optimam,  quam  tranquillitatem  mentis,  et  pacem 
internam  ?  De  hac  pace  populo  non  in  via  Dei  ambu- 
lanti,  sed  in  invio  diaboli  erranti  Baruch  ait:  Si 
in  viaDei a  nhulasscs,  habitasses  utique  inpace super 
tcrram{[inruch.u\).  Namsi  parentesprimi  inpara- 
disoprajceptumCreatoris  tenuissent,  in  habitatione 
pacis  ejus  perpctuo  quievissent.  Ita  et  nunc  qui- 

D  cunque  mandata  Dei  corde  perfecto  custodiunt,  in 
pacis  intimoB  securitate  malorum  timore  sublato  re- 
quiescunt.  Non  solum  autem  paradisus  lerrestris 
sua  voluptate,  securitate,  pace,  gIoria,bon3e  con- 
scientise  nostrae  spiritalia  bona  significat,  verum  et 
fontis  sui,  fluviorumque  manatione,  atque  natali- 
lium,  ambuIatiIium,etvolatilium  adalta  volantiura, 
suave  canentium  multitudine,  ac  diversarum  arbo- 
rum  mulliplici  fructificatione,omnium  quoque  florura 
vernantium  pulchritudine  convenienter  illa  figurat. 
Significat  enim  in  nobis  fons  paradisi  gratiam  spii  i- 
tualem,  quatuor  flumina  quatuor  principalium  vir- 
tutum  exercilalionem ;  natatilia,  eo  quod  pisces  in 
aquis  hinc  inde  fluctibus  quassati  natando  laborant, 
laboriosam  boni  operis  exhibitionem;  ambulatilia- 


1013 


SERMONES  CENTUM. 


4014 


nostr8ejustiti8Bincrementumetperfectionem;vola-  A  ea  (ibid.),  Nec  enim  credendum  videtur  ea  Adam 


tilia,  per  volatum  divinam  contemplationem,  per  can- 

tum  laudcmet  gratiarum  actionem.  Arbores  quoque 

multipli  fructificatione ,  et  flores  varia  pulchritu- 

dine  virtutum  in  nobis  figurant  ulilem  decorem  et 

opinionem.  Olea  misericordiam  significat,  utexdi- 

versis  sacroe  Scriptura}  paginis  potcstintelligi.  Est 

autem  olea  nomen  ipsius  arboris,   cujus  fructus 

oliva  vocatur.  Inde  est  distichon  cujudam  versifi- 

catoris. 

Arboris  est  olea^  friictus  est  nomen  oliva, 
Ilic  olcum  liquor  cxpressus,  fivx  cujus  amurca, 

Vitis  significat  sapientiam.  Christus  etenim,  qui 
est  Dei  sapientia ,  dixi :  Etjo  sum  vitis  vera  (Joan. 


cxlra  paradisum  longe  quoesilurum,  si  eorum  uti 
miuislerio  voluisset,  sed  de  prope  accepturum.  My- 
stieis  ergo  divitiis  atque  deliciis  supra  descriptis 
mens  justorumconserta,  conferta  et  redimita^igno^ 
scitur.  Gui  mens  impiorum  sine  conscientia  valde 
dissimillis  est.  Nam  ut  Paulus  dicit :  Jnquinata  sunt 
eorum  mens  et  conscientia{Tit. i).  HincSalomonait: 
Per  agrum  hominispigri  transivij  etpcr  vineam  viri 
stuUi;et  eccetotumreple  verant  urtica^^et  operuerant 
superficiem  ejus  spinfo,et  maceria  lapidum  destruota 
erat  (Prov.  xxiv).  Quasi  diceret :  Vitam  negligentis 
hominis  consideravi  et  mentem  ejus,  quam  urticaa 
et  spinae  replent,  quiain  cordo  negligentis  prurien- 


xv).  Sed  et  vinum  modice  sumptum  acuit  ingenium.  -^  tia  terrena  desideria,  et  punctiones  pullulant  vitio- 


Ficuhiea  propter  dulcorem  et  suavitatem  sui  fru- 
ctus,  dulcorem  etsuavitatcmdesignatintornam.  De 
quascriptum€st:  Oquam  bonusotsuavisestyDomine, 
spiritus  tuus  in  omuibus  {Sap.  xii).  Et  Sapientia  : 
Spiritus  meus  super  mel  dulcisy  et  hsereditas  mea 
super  mel  et  favum  {Eccli.  xxiv).  Et  Psalmista  de 
suavitate  lAfemoriam  abundantifc  sua  vitatis  tuooeru- 
ctabunt  {Psal  xuvj.  Et  de  dulcedine  :  Quam  dulcia 
faucibus  meis  eloquia  tua  super  mel  ori  meo  {Psal. 
cxviii).  Lignum  scientia)  boni  et  mali  exprimit  obe- 
dientiam.  In  ipsa  nempe,  si  eam  servamus,  bonum 
experimur ;  sitransgredimur,  maluin.  Lignum  vero 
vitae  charitas  est.  Lignumetenimvitae  vitamhominis 
sanam,   incolumcm  et  immortalem  sempor  con- 


rum,  et  munimina  virtuium  perdidit.  Non  solum 
autemin  agro  pigri,  in  vinea  stulti  urticas  et  spince, 
quae  hic  dcscribuntur  oriuntur,  sed  multae  inutiles 
arbusculao,  et  herbae  noxiae,  videlicet  tribuli,  vepres, 
rubi,  lappse,  cicutao,  et  multa  similia,  TribuU  ergo, 
eo  quod  minus  duros  aculcos  habeant,  et^non  valde 
vulnerando  lcedant,  cujuslibot  amaritudinis  pravae 
tribulationem  recte  designant.  Spinoe,  quae  duriores 
habent  stimulosetacrius  pungunt,  gravioremcordis 
rancorem  congrue  figurant.  Vepres  quoque,  quia 
lacerando  vulnerant,  rixarum  et  contentionum  ex- 
accrbationem  scissionemque  apte  significant.  Rubi 
etiam,  quidurissimos  habentaculeos  ac  gravissime 
vulnerant  et  cruentant ,  crudelitatis  immanitatem 


servasset,  si  deipso  semperbono  comedere  potuis-  q  exprimunt.  Urtica,  quia  digitos  tangentis  saepe  per- 


set.  Inde  etiam  quod  post  quam  peccavit  Adam  de  eo 
scriptum  est  :  No  forte  mittat  manum  suam,  et  su- 
mat  etiam  deligno  vitie,  et  comedat,  et  vivat  intcter- 
num.  Ejnisit  eum  Dominus  Deus  de  paradiso  volup- 
latis  {Gen.  iii).  Quemadmodum  ergo  lignum  vitxut 
supra  dictum  est,  immortale  conservasset  corpus 
humanum,  ita  etcharitas,  dumpossidetur,  immunem 
n  mode  peccati  humanum  custodit  spiritum.  Palma 
manibus  victorum  ferri  solebat,  et  ideo  victoriam 
significat.  Queelibetautem  arbor  aromata  sua  redo- 
lentia  bonam  famam  designat.  Sic  et  rosa  per  ru- 
borem  passionem  vel  compassionem.  Lilium  per 
candorem  castitatem.  Viola  perdeflexionem  flosculi 
et  capitis  sui  ad  ima  humilitatem  figurat.  Non  mi- 


urit,  significat  libidinem.  Lappa,  quia  dum  vestibus 
aut  capillis  injicitur  tenaciter  eis  inhaeret,  figurat 
tenacitem.  Cicuta  denique  quia  intus  est  inanis  et 
vacua  ,  et  foris  odore  foetida ,  inanem  gloriam  et 
malam  exprimit  opinionem.  Per  urticas  autem  et 
spinas,  quas  Salomon  superius  solas  et  nominatim 
posuit,  omnia  vitia  carnis  et  cordis  significantur. 
Nam  libido,  quae  per  uiiicas  exprimitur,  significare 
potest  omnia  vitia  carnis  :  rancor  vero,  qui  per  spi- 
nas  intelligitur,  omnia  vilia  cordis. 

Non  sint,  charissimi,  nobis  in  nostrarum  horto 
deliciarum ;  non  sint,  inquam,  tribuli  per  quamlibet 
vel  levissimam  pravae  amaritudinis  tribulationem, 
non  spinae  per  rancorem,  non  vepres  per  exaspera- 


rcris,  si  supradictsc  arbores  in  paradiso  terrestri ,  D  tionem  ,  non  rubi ,  quos  quidam  etiam  scorpiones 


vel  etiam  quaelibet  animalia,  aut  volatilia  esse  di- 
cantur.  Nam  de  arboribus  scriptum  est :  Plantave- 
ratautemDominusDeusparadisum  voluptatis  aprin^ 
cipio,  inquoposuit hominem^quem  formavorat.Pro- 
duxitqueDominusDeus  do  humo,  scilicet  paradisi, 
omne lignum pulchrnm  visu ei  ad  vescendum suave, 
lignum  cliam  vitiv  in  medioparadisijiguum  scientiic 
boni  et  mali  {Gen.  ii).  Ubi  enim  omne  lignum  pul- 
chrum  visu  at  ad  vescendum  suave  in  paradiso 
fuisse  dicitur,nullumlignum  defuisse  videtur.  Et  de 
animalibus  et  volatilibus  postquam  Dominus  Adam 
posuit  in  pamdisum,  ita  sciptum  est  :  Formatis 
Dominus  Dcus  runctis  auimantibustcrnOy  et  volatli' 
bu8  cwliadduxit  ea  ad  Adam^  ut  videret  quid  vocaret 


vocant,  per  crudelitatem.  Non  sint  urticae  per  libi- 
dinem,  non  lappae  per  tenacitatem,  non  cicutae  per 
foctidam  opinionem ,  non  denique  quaelibet  arbu- 
scula  inutilis,  aut  herba  noxia  per  quamlibet  vi- 
tiositatem.  Enimvero  sit  in  nostro  paradiso  olea 
per  misericordiam  ,  vitis  per  sapientiam,  fioulnea 
per  dulcedinem  internam,  lignum  scientife  boni  et 
mali  per  obedientiam,  lignum  vitae  per  charitatem 
fraternam,  palma  per  victoriam,  quaelibot  arbor 
aromatica  pcr  bonam  famam.  Sit  in  eo  rosa  per 
passionem  vel  certe  compassionem,  lilium  per  ca- 
stitatem,  viola  per  humilitatem,  omnis  denique  ar- 
l)or  bona,  flosque  pulcherrimus  per  cujuslibet  virtu- 
tis  fructiiicationem ,  pulchritudinem  et  opinioaeicL.^ 


101& 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA 


1016 


Huncparadisum,  charissimi,totis  viribus  exercea- 
mus,  omni  diligentia  custodiamus.  Exerceamusopc- 
ratione,  custodiamus  circumspectione,  quia  scri- 
ptum  ost :  Ut  operarelur^  et  custodiret  illum  (Gcn, 
ii).  Timendum  quippe  est  nobis  ne  serpens  veniat, 
pdmum  protendat,  Evam  in  nobis  seducat,  Adam 
corrumpat,  etdeparadiso  ejici  faciat.  Hinc  Aposto- 
las  ait :  Timeo  ne  sicut  serpens E  vam  seduxit  astutia 
saa,  ita  corrumpantur  sensus  vestri,  et  excidant  a 
simplicitata  qupo  est  inCIjristo  {llCor.  xi).  Serpens 
diabolus,  Eva  caro,  pomum  delectatio  terrenorum. 
Quemadmodum  autem  serpens  Evam  pomo  decepit, 
siodiabolusinsensatam  carnem  terrena  delectatione 
illicit  etseducit.  Et  sicut  Eva  Adam  induxit  ad  esum 
pomi,  sic  nonnunquam  caro  spiritum  trahit  ad  con- 
sensum  peccati ;  et  sic  uterquo  de  paradiso,  id  est 
de  statu  boni  sui  ejicitur,  quia  et  spiritus  arfligitur 
pef  malam  conscientiam,et  caropuniturperpoenam. 
Mentem  ergo  nostram  et  conscientiam^  dilactissimi. 
non  solum  exerceamus,  sed  et  custodiamus.  Non 
enim  deerit  tentator,  non  deerit  tontatio.  Opcromur 
igitur,  et  custodiamus  in  tempore,  undc  gloriemur 
in  eeternitate.  Quod  nobis  praestare  dignetur  Jesus 
Christus  Dominus  noster,  qui  est  Deus  benedictus 
in  sncula.  Amen. 

SERMO  XLIV. 
In  medio  Quadra  gesimee,  de  Jerusalem  pro  sancta 
•Ecclesia  per  allegoriam  sumpta, 
Lwtare  Jerusalemy  et  conventum  facite  omncaqui 
diligitis  eam  (Id  in^roi^/ij.  Jerusalem,charissimi,ci- 
vitas  sancta,  et  civitas  sancti  sancta  Ecclesia  est, 
qu8B  sponsa  Dei  est,  sicut  sacra  Scriptura  testatur, 
dicens  in  Apocalypsi  angelo  sancto  Joanni  loquente: 
Veni,ostendam  tihisponsam  uxoremAgni.EtsustuIit 
me  inspiritu  in  montemmagnum  et  altum^et  ostendit 
mibiciyitatem  sanctam  Jerusalem  discendontem  de 
cwlo  a  DeOy  habentem  claritatem  Dei  {Apoc  xxi).  Et 
Apostolns:  Viridiligite  uxores  vestrassicutet  Chri- 
stusdilexitEccIesiam,  et  seipsum  tradiditproeay  ut 
illam  sancti/icaret,  mundans  lavacro  aquae  in  verho 
vitsBf  ut  exbiberet  ipsi  sibi gloriosam  Ecclesiam,  non 
habentem  maculam,  aut  rugam,  aut  aliqnid  hnjus- 
modi,  sed  utsit  sancta  et  immaculata,  Ita  ct  viride- 
bent  diligere  nxores  suas ,  ut  corpora  sua  {Ephes, 
v).  Et  post  pauca :  Sacramentum  hoc  magnum  est. 
Ego  autem  dico  in  ChristOj  et  in  Ecclesia  (ibid.), 
Sancta  autem  Ecclesia  recte  de  coelo  descendere 
dicitur,  quia  omne  datum  optimum  et  omne  donum 
perfectum,  quo  eam  sponsusipsiusChristus  ab  omni 
macula  et  ruga  sanctificando  justiflcat,  desursum 
est  descendens  a  Patre  luminum  (Jacob,  i)  Quae  et 
charitatem  Dei  habere  perhibetur,  quia  claritatem, 
quam  habet  sponsusejus  per  naturam,  dat  ei  habere 
pergratiam,nonperpIenitudinem,  sed  perplenitudi- 
nis  paiiicipationem.  Et  ipsa  quidem  sancta  Ecclesia 
est  in  cocIOy  partim  inmundo.  Ibi  velutinpatria,  hic 
ut  in  exilio.  Ibi  i*egnans,  hic  peregrinans.  Et  cele- 
brantur  nuptiee  utrobique ;  hic  in  flde,  ibiincontom- 
platione.  Hicinspei  ibiinre.  Videmus  enim  nunc 


A  per  speculum  inwnigmatOy  tunc  autcm  facie  ad  fa- 
ciem,  Nunccognoscimus  exparte,  tunc  cognoscemus 
sicut  et  cognili  sumus ;  cum  enim  venerit  quod  perfec- 
tum  est,cvacuabitur quod ex parte  es/(/Cor.xiii).Ilic 
in  nuptiis  propinatur  vinum  gratim,  ibi  propinatur 
vinumgloriaB:vinumgratiaBadjustificationem,viDum 
glorias  ad  beatitudinem.  Et  licetsanctam  Ecclcsiam 
ita  secundum  status  diversos,  crodulitatis  scilicetet 
visionis,  spei  et  roi,  justiflcationis  et  beatitudinis, 
gratiaa  et  glorise,  distinguamus,  utinoxsiliosit  fllia, 
in  rcgno  mater,  quemadmodum  scriptum  est :  lUa 
au/om  Jerusalem,  qmc  sursnm  est,  libera  videlicet  a 
tentatiouibus,  tribulationibus ,  et  mortalitate,  quw 
est  maler  omnium  nostrum  (Gal.  vi) ;  licet  inquam 
sic  distinguamus,  una  est  tamenuxor  Agni ,  sponsa 

S  Christi,  sicut  scriptum  est :  Una  est  columba  mea  , 
perfecta  mea  {Cant.  vi).  Una  prsedestinatione,  non- 
dum  una  gloriflcatione.  Columba  puritate  simplici- 
tatis,  perfecta  consummatione  virtutis.  Hsec  igitur 
vcrba,qua;  in  principio  posuimus,  laetare,  Jerusalem 
et  convontum  lacite,  omnes  qui  diligitis  eam,  qu® 
sunt  verba  consolatoria,  non  ilii  dicta  videntur,  quse 
sursum  in  regno  cum  sponso  jam  gloriatur ,  sed  ei , 
quoe  adhuc  ab  ejus  visione  in  aerumna  saeculi  pras- 
sentis  longe  poregrinatur. 

LsetarCy  Jerusalem.  Quasi  perconsolationempere- 
grinanti  diceretur  :  Jerusalcm,  quse  adhuc  in  mundo 
peregrinaris,  tentationibus  fatigaris,  adversitatibus 
probaris,  persecutionibus  exerceris,  mortalitate  pre- 

^  meris,  laetare  in  adversis  quasi  sciens,  quia  licet  /s, 

^  qui  forisest  homo  corrumpatur,  tamen  is  qui  intas 
est,  renovatur  de  diein  diom  {II  Cor.  iv).  Id  enim, 
quodinpraDscnti  est  momentaneum  et  le  ve  tribulatio- 
nis  nostrce,  supra  modum  in  sublimitate  ayternum 
glorisepondvsoperatur  innobis,  noncontemplantihus 
nobisqusB  vidunturysedquwnon  videntur(ibid.).IJB' 
tarOj  quia  non  sunt  condignse  passiones  hujus  tem- 
poris  ad  futuram  gloriam,  quae  revelabitur  in  nobis 
{Rom.wu).  LaUare ergoipro  diebus,  quibus humilia- 
ris,  annis  quibus  vides  mala,  quia  quanto  gravior 
pugna,  tanto  major  est corona.  Etconventum  facite, 
omnes  quidiligitis  eam.  ( '.onventus,  fratres,  quoties 
pro  bono  et  bcne  flt,  materia  est  exsultationis ,  oc- 
casio  gaudii  et  incitamentum  lostitiee,  maxime,  hoc 

T\  in  loco  sive  negotio,  quo  flliis  suadetur,  ut  conve- 
niant,  matri  congaudeant,  matri,  inquam ,  qum  eos 
in  baptismo  genuit,  ac  divinorum  testamentorum 
doctrina  suavi  velut  uberum  suorum  lacte  nutrivit. 
Ubi  autem  ad  malum  perpetrandum  flt  conventus, 
multorum  multoties  malorum  causa  flt  effectus.  Et 
dc  hujusmodi  conventu  Paulus  sic  dicit :  Conyenien- 
tibusvobisinunumjamnon  est  Dominicam  coenam 
manducare.  Unusqnisque  enim  suam  cccnam  prsesu- 
mit  admanducadumet  aliusquidemesuritj  alius  au- 
temebriusest{ICor.u).Eiiposiipauca:  Laudo  vos  ia 
hoc?  non  laudo  {ihid. )  Hinc  Dominusper  psalmistam 
denique  convenientibus  dicit:  iVo«  congregabo  con- 
vonticula  eorum  do  sanguinihus  {Fsal.xv).  Iniquo- 
rum  estsegregarese  a  convenlu  justorum,  etfacere 


1017 


SERMONES  CENTUM. 


1018 


de  se  convenliciilum,  vel  conventicula,  ut  bini,  ut  A  Jn  dormitorio  vero  fructum  oapimus  quietis  corpo- ' 


terni  congregati  nihil  aliud  sludeant  nisi  diclis  absen- 
tium  roderc  vilam,  vel  in  alios,  vel  etiam  in  suimet 
perniciem  aliquapravamachinari.  Huiusmodiautem 
conventicula  multis  modis  fiunt,  vei  potius  multi- 
moda  sunt  liujusmodi  conventicula.  Alia  namque 
sunt  vanitatis,  ut  convenlicula  ludentium ;  alia  lo- 
quacitatis,  ut  verba  otiosa,  etsuperfluaet  scurrilia 
et  lurpia  proferentium.  Sunt  etiam  alia  conventicula 
detractionis,  aha  contentionis,  alia  seditionis,  aha 
commessationis  etpolationis,  aha  luxurioe  et  turpi- 
tudiniS;  alia  denique  cujushbet  pravitatis ;  nos  ergo, 
eharissimi ,  nequaquam  conventicula  velut  iniqui 
faciamus,  quia  si  conventicula de  sanguinibus,  id  est 
de  pcccatis  perpetrandis  facimus,  a  Domino  sicut 


ralis.  Sunt  quoque  qui  illic  percipiunt  non  tantum 
quietem  corporis,  sed  et  gustum  boni  spiritualis. 
Aliquandoquippemens  eorum  dulcedineminternam 
ibi  sentit  dormiendo  quam  sentire  non  potest  vigi- 
lando.  Quidam  etiam  alios  fructus  et  utilitatem  ibi- 
dem  accipiunt  vigilando,  orando,  peccata  sua  plo- 
rando,  et  impletur  in  eis  Davidicum  illud :  Lavabo 
per  singulas  noctos  lcctum  meuni,  lacrymi^  mets 
stratum  moum  rigabo  (PsaL  vi).  In  capitulo  deni- 
que  conventum  facimus,  utnostras  negligentias  et 
transgressiones  emendemus, 

Capitulo  igitur  omnes  debent  interesse  quicunque 
correctioni  etemendationi  voluntsubesse.  Sed  sunt 
quidam  in  religione,  qui  in  morem  equoruraemis- 


auditis  non  congrogamur.  Faciamus  autem  con-      sariorum  incrassatorum,  lascivientium  et  manum 


vontum,  ut  secundum  Apostolum  consideremus 
invicem  inprovocationemcbaritatisot  bonorum  ope- 
rum,  non  dosorentos  coUectionom  nostram,  sicul 
consuotudinis  est  quibusdam  (Hebr.  x).  Faciamus 
conventum,  ut  simus  omnes  pariter  in  una  fide,inuna 
dilectione^  in  una  exercitatione  virtutum,  in  una 
exhibitione  bonorum  operum.  Sed  quoniam  hujus- 
modi  conventus  ab  omnibus  Ghristianis  etiam  laicis 
et  conjugatis,  generaliter  exiguntur  aliquo  modo, 
nos  qui  in  congregatione  consistimus,  conventum 
diligentius  el  specialius  faciamus,  unde  eorum  me- 
ritum  (ut  justum  est)  transcendamus  et  excellen- 
tius  a  Domino  prsemium  percipiamus. 


stabularii  fimum  tergentis,  et  eos  procurantis  non 
sustinentium,  vel  de  minimis  leviter  increpari  non 
patiuntur;  sed  velut  equi  indomabiles  in  magistros 
qui  eos  castigare  et  emendare,  vela  peccatis  emun- 
dare  debent,  elTrenate  nimis  insaniunt.  Furoribus 
etenim  impatientise  arrepti,  minarum  et  contume- 
liarum  morsibusin  eos  debacchantur.Quid  autemde 
talibus  agere  debeat  sanctus  praelatus,  qui  stabula- 
rius  Domini  est,  Psalmista  declarat  ubi  dixit :  Ja 
camo  et  freno  maxillas  eorum  constringe^  qai  non 
approximant  ad  te  {PsaL  xxxi).  Per  camum  et  fre- 
num  minora  et  majora  Dei  prsecepta  figurantur.  Qui 
ergo  rationabilibus  castigationibus  rationabiliter  et 


Sexitaquesuntloca,inquibusconventum  debemus  p  voluntarienonacquieScunt,divinorumpr89ceptorum 


facere  conventumquc  tenere,  scilicet  in  refectorio, 
in  labore,  in  claustro,  in  choro,  in  dormitorio,  in 
capitulo.  In  refectorio,  dum  conventum  facimus, 
duplicem  fructum  acquirimus,  quia  ibi  reficitur 
corpus  etspiritus;  corpus  cibo,  spiritus  divino  elo- 
quio.  In  labore  triplicem  fructum  acquirimus.  Ibi 
et  enim  fructum  habemus  honestse  occupationis, 
fructum  exercitationis,  fructum  utilitatis:  fructum 
occupationis  habemus,  quia  dum  labori  intendimus 
ad  nulla  inutilia  vagamur,  fructum  exercitationis 
ibidem  percipimus,  quo  saniores  efficiamur.  Habe* 
mus  fructum  utilitatis,  quia  labor  noster  in  Domino 
non  est  inanis .  In  claustro  fructum  accipimuspacis 
et  silentii.  De  quo  scriptum  est:  Erit  opusjustitim 


auctoritatibus  velut  equi  et  muli  camo  et  freno  ar- 
ctius  constringendi  sunt.  Omnis  enim  Scriptura  di* 
vinitusinspirata  utilis  ost,  ait  Apostolus,  ad  docen' 
dam,  ad  arguendum,  ad  corripiendum^  ad  erudien" 
dum  in  justitia^  ut  perfectus  sit  bomo  Deij  ad  omne 
opus  bonum  instructus  {II  Tim,  iii).  Sunt  atitem 
equitantee  feritatis  quidam  et  impatientiee,  ut  dum 
ferrantur  vel  curantur,  camo  vel  freno  nequaquam 
possint  teneri.  Hujusmodiequorum  labiumbroie,id 
est  ferramento  constrictorum  inducitur,  ut  ejus  di- 
strictione  quieti  teneantur.  Quod  beneinquibusdam 
typice  geritur,  quiapropter  nimiam  eorum  insolen- 
tiam  cibus  aut  potus  eis  minuitur,  vel  silentium  eis ' 
continuum  imponitur.  Superbopum  etenim  contuma- 


pax,  ot  cultusjustitio)  silentiumy  et  securitas  usque  J)  cia  et  gravi  sententia  ferienda  est,  ne-si  miserWimur 


in  sompiternum :  et  sedebit populus  meus  in  pulcbri' 
tudinepacis;  et  in  tabernaculis  fiduciw^  et  in  requie 
opulonta  (Isa,  xxxii).  Habemus  quoque  in  claustro 
fructum  Icctionis  et  meditationis,  fructumdevotio- 
nis  et  orationis,  fructum  contemplationis  et  com- 
punctionis.  Ibi  praeceptis  majorum  instruimur, 
exemplis  informamur,  incitamur  monitis.  In  choro 
nutem  habemus  per  recitationem  lectionum  fructum 
eruditionis.  In  psalmis  vero  et  hymnis,  et  canticis 
spiritualibusfruclumdivinselaudationis.Sanefructu 
divin^elaudissociamur  angelis,  dum  officium,  quod 
illi  complent  in  ccclis,  nos  exercemus  in  terris,  et 
impletur  per  illos  pariter  et  nos  quod  scriptum  est: 
Confossioejus  super  codlum  et  terram^PsaLcxLViii), 


impio,  non  discat  facerejustitiam,  et  in  terra  aano- 
torum  iniquegerensnon  videatgloriam  Domini(;lBai. 
xxvi),  si  non  magis  tradatur  Satanse  in  interitum  - 
carnis  {I  Cor,  v),  id  est  asperrimse  sententifB  ejus 
carnaliter  adversanti  et  contrarisB,  ut  vel  sola 
vexatione  intellectum  dante  auditui,  ^piri^as  salvaa 
fiatindie  Domini{ibid,).  Quam  videlicet  sententiam 
si  ferre  recusaverit,  etiamsi  non  abscesserit,  de  so- ' 
cietateprojiciatur.  Nec  hoc  fit  crudeliter,  sed  mise- 
ricorditer,  ne  contagione  pestifera  plurimosperdat, 
Nec  ista  dicimus,  fratres,  ut  minus  perfectorum  im- 
becillitatem  tolerandam  esse  denegemus,  sed  ia 
domo  Dei  sic  exercendum  est  judicium,  sic  exer-t 
cenda  justitia,  ne  insolentium  snperbia  modo  quQ^ 


1019 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA 


1020 


libet  toleretur,  neve  imperfectorum  imbecillitas  illo  A  ^asrai2f0/)orcos(A/a/^A.vii).Doliumquoqueadolando 

recte  vocalur.  Dolium  ergo  quselibet  fidelis  anima 
congrue  nominalur,  quae  tentationum  et  persecutio- 
num  dolalionibus  ad  contincndum  gratiae  coelestis 
liquorem  par/Rur  et  aptatur.  Sed  et  asscres  aut  ta- 
bula)  ill8B,  in  quibus  dolium  construitur,  bene  vir- 
tutcs  nobis  datas  per  naturam  figurant ;  ct  circuH 
superadditi,  quibus  tabulas  constringuntur,  virtutes 
nobis  datas  per  gratiam  apte  significant.  Quemad- 
modum  enim  illae  tabulae,  nisi  circulis  constringun- 
tur,  vinum  non  continent,  sic  virtutes  naturales, 
nisi  virtutibus  quaB  per  gratiam  nobis  superaddun- 
tur  adjuvantur,  coelestia  dona  continere  non  valent. 
Duo  etiam  fundi  anterior  et  posterior  sensualitatem 
et  rationalitatem  designant.  Anterior  quippe,  qui 
versus  lumen  est  et  patet,  sensuahtatem ;  posterior 


modo  praegravetur. 

Suntet  alii  pergratiam  Dei  inreligione  velutron- 
cini aut  asini  oneriferi  etlaboriosi,  qui  ab  aliis  cla- 
mati  vel  etiam  voluntarie  prostrati  dc  suis  negligen- 
tiis  sponte  veniam  postulant,  et  bumiliter  ac  patien- 
tereas  emendant.  Sunt  et  alii  in  domo  Dei  coelesti 
gratia  ditati,  qui  etiam  injuste  clamati  laetanter  se 
prosternunt,etinjurias  taciteproChristo  suscipiunt. 
Tam  autem  culpas  sponte  emendantibus,  quam  in- 
jurias  patienter  suscipientibus  vox  illa  Psalmistaa 
convenit,  ubi  dicit:  Ego  autcm  in  {lagella  paratus 
{PsaL  xxxvii),  et  alibi:  Ut  Jumcntum  factus  sum 
apud  tCj  et  egosemper  tccum.  Tenuisti  manum  dex- 
teram  meam,  et  in  voluutate  tua  deduxisti  me  (Psal, 
Lxxii).  Soli  tamen  apudDeum  gloriam  acquirunt  qui 
injusteflagellatiinjuriastacite  suscipiunt.  UndePe- 
trus:  Ha^c  esty  inquit,  gratia,  sipropter  conscien^ 
tiam  Dei  sustinet  quis  tristitiaSjpaticnsinjustcQuoo 
enim  gratia  esty  si  peccantes,  et  colaphizati  suITcr- 
tis?  sedsi  benefacientes  patienter  sustinetis,  haoc 
est  gratia  apud  Deum,  In  hoc  enim  vocati  estis,  quia 
et  Christus  passus  est  pro  nobiSy  vobis  relinquens 
exemplum,  utsequamini  vestigiaejus.  Quipeccatum 
nonfecitj  necinventusest  doJus  in  oreejus.  Quicum 
malediceretur,  non  maledicebat,  cum  pateretury 
non  comminabatur.  Tradebat  autem  so  judicanti 
y/^7/5^e(yPe/.ii).Primiergo,quandiu  incorrepti  per- 
sistunt,  pendentin  crucelatronisblasphemantis;se- 


B 


vcro,  qui  versus  parietem  esse  solet  ct  lalet,  abs- 
conditam  ct  latentem  significat  rationalitatem.  Por- 
ro  superior  apertura,  per  quam  vinum  infunditur, 
convenicnterintelligiturmentisintelligentia ;  vinum 
quod  extrahitur ,  gratia.  Denique  duciculus,  id  cst 
foiamen,  per  quod  vinum  educitur  ut  dispensctur 
et  propinetur,  est  eloquentia  vel  operatio  bona.  Si- 
cut  autem  sunt  quaedam  dolia  continentia  vina  dura 
et  austera,  quaedam  vero  dulcia  et  suavia,  sic  quas- 
dam  Rdeles  et  sanctae  animae  sunt  in  verbo  etfacto 
severiores  et  fortiores,  quaedam  vero  initiores  el 
remissiores. 


,.    ,  .       *       .  ,  .       .  Sane  quatuor  sunt,  quae  speciahter  in  vino  dis- 

cundi,  dum  corriguntur,  in  cruce  latronis  veniam  rj         .  *      -j  i-    *  i  i  i.  .»  j 

.,'......  ^     _^         ^     ,  ,,    ^  cerni  possunt,  videhcet  sapor,  odor,  pulchritudo 

postulantis  ;  tertu,  qui  propter  Deum  tantum  susti-        .  ,  ' .         o  •    i  i-      *  •  •    i 

'  ^     '^    *  sive  color,  et  vigor.  Spiritahs  itaque  vini,  de  quo 


nent,  in  cruce  Christi  innocenter  patientis.  Primis, 
sinolint  corrigi,  proptersuperbiam  imputatur  culpa: 
secundis  propter  humilitatem  datur  indulgentia ;  ter- 
tiis  propter  innocentiam  augeturgratia.  Igiturin  ca- 
pitulo,  charissimi,  conventum  faciamus,  ut  culpas 
nostras,  corrigamus  imoinjuriam  accipiamus.Vite- 
mus  conventicula,  faciamus  conventum.  Faciamus 
conventum  ut  simusunanimesin  fide,  charitate,  ope- 
ratione,  rectecredendo,  8incerediIigendo,sanctevi- 
vendo.  Faciamus  conventum  in  refectorio,  simul  co- 
medendo,  in  laboro  quae  ad  ipsum  pertinent  simul 
exerc8ndo,in  claustro  simul  sedendo,in  choro  simul 
canendo,  in  dormitorio  simul  quiescendo,  in  capitulo 
nostras  culpas  corrigendo.  Faciamus  conventum  in 
tempore^utsupernobeatorumconventuijungimero- 
amurinasternitate.  Quod  nobis  praestare  dignetur, 
etc. 

SERMO  XLV. 
De  cella  Yinariaper  allegoriam  accepta  proEccIesia, 

Introduxitme  rexin  oellam  vinariam,  ordinavitin 
me  charitatem  {Cant.  ii).  Cella  vinaria,  charissimi, 
nobissanctaEccIesia  estySinguIaefidelesanimae  sin- 
gula  dolia.  Cella  a  celando  dici  videtur.  In  ea  quippe 
celantur  quaelibet  necessaria  sive  utilia  ab  oculis  et 
atractu  alienorum  sive  furum.  Sancta  igitur  Ecclc- 
sia  recte  cella  vocatur,  quia  in  ipsa  et  per  ipsam 
divinum  arcanum  et  coeleste  sacramentum  ab  im- 
munda  muUitudine  celatur,  sicut  scriptum  est :  No- 
Jj^esanctam  dare  canibus,  et  nolite  spargere  magari' 


loquimur,  sapor  percipitur  et  cognoscitur  in  doc- 
trina,  odor  in  fama,  pulchritudo  in  decore  boni  exem- 
pli,  vigor  in  rigore  recti  judicii.  Ad  saporem  perti- 
net  quod  Psalmistadicit:  Quam  dulcia  faucibusmeis 
eloquia  tuasupcrmelori mco!{PsaI.  cxviii).  Adodo- 
rem,  quod  Paulus  ait:  Christi  bonus  odor  sumus  in 
omni  loco  (IlCor,  ii).  Ad  pulchritudinem  spectatquod 
idem  alibi  dicit:  Nox  pra^ccssitf  dies  autem  appro- 
pinquavit;  sicut  in  die  honeste  ambulemus {Ilom. 
xiii).  Ad  vigorem ,  quod  Psalmista  canit  dicens: 
Feci  judicium  et  justitiam^  non  tradas  mo  calnni' 
niantibus  me  (Psal.  cxviii),  Vinum  autem  nonnun- 
l^  quam  quanto  est  fortius,  tanto  iBiccessit  facilius  et 
mclius.  Sic  et  viri  sancti  quanto  sunt  in  bonitate  for- 
tiores,  tanto  fiunt  contra  dclinquentes  mordaciores. 
Bonum  itaque  est  vinum,  sed  carius  est  acetum, 
quia  bona  est  lenitas  mansuetudinis,  sed  salubrior 
est  aliquoties  vigor  severitafis.  Hinc  per  sapien- 
tiam  dicitur :  Quiarguunt  Iaudabuntur{Prov,  xxiv). 
Et  alibi :  Verba  sapientium  sicut  stimuli  et  quasi 
clavi  in  altum  defixi  {Eccl.  xii^.  Hinc  est  quoque 
quod  propheta  postquam  eum  spiritus  Dei  in  al- 
tum  levavit,  amatus  {sic)  indagatione  spiritus  sui 
abiit,  quia  quando  quisque  per  spiritum  Dei  subli- 
mius  attollitur,  tanto  amplius  contra  delinquentes 
indignatur.  Hinc  est  denique  quod  in  tabernaculo 
Domini  fuisso  describuntur  accetabula  (Exod. 
xxxiv),  quia  propter  delinquentes,  increpatio  modis 


1121 


SERMONES  CENTUM. 


1023 


omnibus  cst  nocessaria.  Qua>  si  subtrahunt,  tmea 
peccati  totum  corpus  bonitatis  paulatim  corrumpit 
et  (lemolitiir.  Por  mustum  aulem,  quod  in  dolio 
fervet;  donoc  paretur  et  purgetur,  quid  roclius 
accipimus  quam  gratiam  velvitam  neophytorum  ac 
poenitentium,  quidiversarumcogitationumet  afTec- 
tionum  {cstibus  agitantur,  donec  conscientia  puri- 
ficata  et  clariflcata,  ctpaciftcata  quiescant?  Quamvis 
enim  gratia  coelestis  velut  dulce  vinum  doJio 
humanac  menti  suaviter  divinitus  infundatur,  etab 
ipsa  mente  gratanter  ac  jucunde  suscipiatur,mira- 
biliter  tamen  ipsam  gratia  susccptagravat,  dumeam 
vel  per  memoriam  peccatorum  amaricat,  vel  ad 
salisfaciendum  etad  benevivendum  stimulat,  urget 
et  sollicitat,  quemadmodum  do  beato  Joanne  legi- 
mus  quod  libcr,  quem  ad  comedendum  coelitus 
accepit,  et  ejus  ore  sicut  mel  dulcis  fuit  :  sed  ven- 
trem  ejus  amaricavit  (Apoc.  x).  Nam,  ut  ait  Sa- 
lomon  :  Jn  iniilta  sapicntia  nnilta  est  indignatio^  et 
qui  addit  scienliam  addit  et  dolorem  (Ecclo.  i)."^ 

Recte  ergoper  fervorem  musti  bullicntis  designa- 
tur  angor  et  fervor  animno  poenitentis,  et  ad  emen- 
dationem  totis  viribus  enitentis.  Per  dolia  vero  vel 
vasa  ferrata ,  quid  convenientius  inlelligimus , 
quam  illorumvitam  aut  conversationem,  qui  post 
conversionem,  claustralis  disciplmae  vinculis  man- 
cipaiitur,  ut  ejus  rigore  constricti  virtute  et  opere 
fortiores  in  poslerum  efficiantur?  Qui  inibi  clausi 
velut  mustum  absque  spiraculo  constringuntur, 
quia  ad  ea  qua)  secundum  carnem  placere  possunt, 
ne  ad  modicum  quidem  exire  permittuntur.  Quid 
enim  habere  potest  spiracali,  cui  etiam  cogitare 
prohibetur  quaesunt  mundi  ?  Quorum  quidam  (quod 
sine  dolore  dicendum  non  est)  suis  peccatis  exi- 
gentibus,  vincula  rumpunt  et  vinum  efTundunt,  quia 
per  suam  impatientiam  gratiam  amittunt.  Unde 
bene  Dominus  per  prophetam  Judaico  populo  dixit : 
Excussisti  jugumy  rupisli  vincula,  dixisti  :  Non 
serviam  (Jer.  ii).  Alii  vero  non  minori  dementia 
vexati,  tot  ct  tantis  jejuniis  student  atquo  vigiliis 
se  macerare,  ut  inceptum propositum  disciplinse non 
valeant  tenere,  et  confractis  viribas  tam  animi 
quam  corporis  nulla  bona  opera,  nullas  virtutes 
queant  exercere ;  et  dum  semetipsos  indiscrete 
affligunt,  gratiae  coelesti  jucunditatem  et  fructum 
amittunt.  Audivimus  et  etiam  vidimus  quosdam 
post  talem  abstinentiam  ad  tantam  ingluviem  de- 
lapsos,  ut  non  possent  satiari.  Qui  autem  inter 
utrumque  volant,  et  por  rcgiam  viam  ambulant ; 
qui  disciplinffi  vincula  non  rumpunt,  nec  se  irra- 
tionabiliterafnigendo  destruunt,  ad  summseculmen 
perfectionis  plerumque  pertingunt.  Unde  et  ex  sua 
foiHitudine  nonnunquam  verbo  vel  exemplo  vigo- 
rem  bonitatis  conferunt. 

Aliquando  vina  herbis  pigmentariis  aut  aroma- 
tibus  conficiuntur,  ut  gratiora  potantibus  effi- 
ciantur.  Quod  in  electis  veraciter  tunc  peragitur, 
dum  eorum  sanctitas  donis  quibusdam  specialibus 
et  excellentibus  conditur  ei  roboratur,   ut  calix 


B 


A  eorum  salutaris  misto  sit  plenus  (Psal.  vii),  et 
inebrians,  et  praeclarus  (Psal.  xxii).  Quoedam  etiam 
sunt  dolia  vina  debilia  continentia,  quse  videlicdt 
vina,quiaad  vigoremfortiumnonconsurgunt,  recte 
vitam  infirmorum  minusque  perfectorum  «igniH- 
cant.  Talia  quoque  ;  vina  quorumdam  accidentium 
impulsibus  facilo  detoriorantur,  adeo  ut  multoties 
projiciamur,  quia  infirmi  quique  et  imperfecti  cito 
persecutionibus  ac  tcntationibusfrangunturetvin- 
cuntur,  intantum  nonnunquam  ut  non  probentur, 
sed  reprobentur.  Et  tamen  illud  imputandum  non 
est  gratia)  divina>,  sed  malitice  humana;.  Denique 
fcex,  qure  sub  vino  in  imo  residet  dolii,  fomitem 
designat  poccati,  qui  licet  in  Tiac  mortalitate  penitus 
nequeat  exinaniri  ;  dcbet  tamen  semper  deorsum 
premi,  ne  sursum  ascondat,  animique  virtutes  sua 
fooditate  corrumpat.  Sanequemadmodumjusti  sunt 
dolia  Dei  gratiam  Dei  continentia,  sic  Injusti  sunt 
dolia  diaboli  in  semetipsis  culpam  habentia.  Et  de 
his  sic  Scriptura  clamat  :  Fel  draconum  vinnm 
eorumy  et  venenum  aspidum  insanabile(Deut  xxxii). 
Nonne  tibi  dolia  diaboli  fuisse  videntur  filii  Jacob, 
Simeon  et  Levi?  De  quibus  ipse  Jacob  testatur 
dicens!  Simeonet  Levifratres,  vasa  iniquitatis  bel" 
lantia ;  in  conciJium  eorum  non  veniat  anima  mea^ 
et  in  coetueorum  non  sit  gloria  mea,  quia  in  furore 
suoocciderunt  virum,  et  in  voluntate  sua  sa/Torfe- 
runtmurum.  Maledictus  furor  eorum^  quia  perti-- 
nax\  et  indignatio  eorum,  quia  dura.  Dividam  eoa 

Q  in  Jacob,  et  dispergam  eos  in  Israel  (Gen.  xux). 
Quidam  etenim  sunt  pestilentes,  qui  sibi  qusBdam 
malitise  germanitate  conjuncti  totam  turbant  ali- 
quando  civitatem  Dei,  et  furore  suse  iracundiae 
fortiter  aiTcpti  virum  occidunt,  quia  praelatam  vi- 
riliter  agentem,  perfecte  loquentem,  inquantum 
valent,  subvertunt.  Viro  denique  occiso,  murum 
sufTodiunt,  quia  malignitatis  suae  gladiis  prselato  re- 
presso  munimenta  virtutum  et  bonorum  operum  in 
sanctacongregationefunditusproviribus  destruunt 
Fratres,  in  consilium  eorum  non  veniat  anima 
nostra,  et  in  coetu  eorum  non  sit  gloria  nostra.  Sit 
maledictus  furor  eorum,  quia  pertinax,  et  indigna- 
tio  eorum,  quia  dura.  Quid  autem  de  talibus  sit 
agendum  ad  periculum  evadendum  ipse  Jaoob  in- 

D  sinuat  dicens  :  Dividam  oosinJacob,  et  dispergam 
eos  in  IsraoL  Nihil  enim  melius  de  talibus  agitur, 
ut  periculum  evadatur,  quam  ut  separentur  ab  in- 
vicem,  ne  manus  eorumimplerepossintconceptam 
et  incceptam  iniquitatem.  Sed  et  diligenter  atten« 
dendum  est  quod  csedem,  quam  Simeon  et  Levi 
per  audaciam  compleverunt ,  per  fraudulentiam 
inceperunt.  Primum  enim  cum  Hemor  et  Sichem 
fillii  Jacob  in  dolo  de  circumcisione  locuti  sunt,  et 
circumcisione  facta  tertia  die,  quando  gravissimus 
vulnerum  dolor  est,  illis  resistere  non  valentibus, 
Simeon  et  Levi  ceedem  peregerunt  (Gen,  xxxiv). 
Sic,  sic,  charissimi  nobis,  quidam  malignantes 
praelatis  EcclesiaB,  vel  etiam  amicis  et  fralribus, 
fraudulenta   consilia  seepe   tribuunt,  quibua  e<\^ 


1023 


APPENDIX  AD  UGONIS  OPEHA  MYSTICA. 


1024 


postmodum  nequiter  involvunt.  Sed  qaee  merces  A  parlitio.  Primo  ergo  miserere  animsB  iaca  placeos 


fraadulenta  consilia  dantibus  debeatur  aut  redda- 
tar  Habacuc  propheta  testatur  dicens  :  Vw  qui 
potumdat  amioo  suo  mittens  fel  suum  ot  inebrians, 
ut  aspicial  nuditatem  ejus,  Repletns  est  ignominia 
pro  gloria  {Habac.  ii).  Bibe  tu  quoque  et  con- 
sopire.  Gircumdabit  te  calix  dexteroB  Domini,  et 
domitus  ignominiee  super  gloriam  tuam.  Hinc 
Salomon  de  fraudulentis  ait  :  Ipsi  contra  san- 
ffUinem  suum  insidiantur,  et  moliuntur  fraudes 
contra  animas  suas  (Prov.  i).  Captio  namque, 
quam  abscondunt,  apprehendit  eos,  et  inlaqueum, 
quem  absconderunt,  cadunt  ipsi  {Psal.  xxxiv). 
Talium  ergcnon  solumaudacia  est  frangenda,  sed 
et  fallacia  prudonter  ost  cavenda.    Habet   quoque 


Deo  {Eccli.  xxx).  Nam  quisibi  nequam  est,  cuibonus 
erit  (Eccli.  xiv.)  Primum  vesti  le  bonis  opei  ibus, 
deinde  indue  pauperem  vestibus.  Primum  recipe 
Christum  corde  tuo,  deinde  pauperem  hospito  tuo. 
Dum  vis  peregrinari  primum  elongare  a  vitio  tuo, 
deinde  a  vico  tuo,  sio  et  charitas  secundum  divinum 
praeceptum  suum  habetordinem,atprimum  diligas 
et  quantum  potes,  Doum,  deinde  proximum  tuam 
sicut  teipsum.  Intremus,  fratres  in  cellam  hano 
vinariam,  et  accedamus  ad  majora  dolia,  foiiiora 
vina  continentia,  id  est  ad  sanctos  porfectiores 
coelosti  gratia  perfectius  abundantes,  ut  per  ipsos 
inebriomur  ab  ubertate  domus  Dei,  et  de  torrente 
voluptatis  ejus  potemus  {Psal.  xxxv),  et  per  ipsos 


^  „.  ^ — ^__       .^.^, ^„_  r , „  _-  ^ — ^- 

diabolus  alia  dolia,  aliavinorumgoneracontinentia.  ^  hauriamussalutemaDomino(Prov.  viii).  Intremus 


Non  solum  etenim  malignantes  replot  nequitia,  sed 
et  luxuriantes  replet  immunditia.  Inde  est  quod 
meretrix  illa  famosa  Babylon  aureum  poculum  in 
manu  legitur  tenere,  per  quod  inebriat  reges  et 
gentes  terrae  {Jer.  li).  Non  enim  sufflcit  diabolo,  ut 
quosdamimpleat  vitiis  spiritualibus,  nisi  et  alios  im- 
pleat  vitiis  carnalibus.  Aliquando  vero  ut  mistum 
faciat,  quosdam  vitiis  utrisque  ftedat.  Non  simus, 
fratres,  dolia  diaboli  vitiis  repleta.  Simus  autem  dolia 
continentia  vinum  Dei,  vinum  per  veram  sanctitatem, 
acetum  per  justam  increpationem,  ferratum  per 
rigorem  et  disciplinam  justitise,  pigmentatum  vel 
mellitum  per  suavitatem  dulcedinis  internee,  vel 


inquam,  ut  modo  inobriet  per  gratiam,  et  ordinata 
divinitus  in  nobis  charitate  postea  mereamur  ine- 
briari  por  gloriam.  Quod  nobis  prajslaro  dignetur 
Jesus  Chrislus  Dominus  noster,  qui  est  super  omnia 
Deus  bededictus  in  ssecula.  Amen. 

SERMO  XLVI. 
In  Assumpiioi\e  beatw  Mariso. 

Inter  csetera,  dilectissimi,  gloriosa  miracula,  qu» 
in  Assumptionebeatissimse  Virginis  Marise  legendo 
vel  canendo  ad  ipsius  laudem  sseculis  omnibus  at- 
tollendam  et  recolendam  recitamus,  purpuream  ut 
violam  ipsam  esse  devotissime   cantare   solemus. 


cei*te  vinum   debile  per  mediocritatem  imperfec-  ^  Quemadmodum  autem  in    superiori  quodam  ser- 


tionis  humansB.  Haec  idcirco,  fratres,  ita  diximus, 
quia  vita  exterior  manifestat  quale  vinum  unus- 
quisque  intra  semetipsum  contineat.  Scriptum 
quippe  estquodamictus  corporis,  et  risus  dentium, 
et  ingressiis  hominis  enuntiant  de  illo  {Eccl,  xix). 
Cella  igitur  vinaria  sancta  est  Ecclesia  ;  quodlibet 
dolium  queelibet  fldelis  ac  perfecta  anima  ;  tabulse 
quibus  dolia  construuntur,  virtutes,  quas  habemu§ 
per  gratiam ;  fundus  posterior  rationalitas,  anterior 
sensualitas ;  apertura  per  quam  vinum  infunditur, 
mentis  intelligentia,  vinum  gratia,  foramen  duciculi 
seu  fonticuli  per  quod  exit,  eloquentia  vel  operatio 
bona. 
Iniroduxit  me  rexin  cellam  vinariam,  ordina  vit  in 


mone  breviter  insinuavimus,  qusecunque  in  Scri- 
pturis,  qusecunque  increaturissuntamabiliayqaae- 
cunque  suavia,  qu8BCunqueduIcia,qu6ecanquepul- 
chra,  qusBCunque  redolentia,  queecunqae  jucanda, 
quascunque  pretiosa,  quaecunque  sunt  laudabilia, 
ejus  laudibus  sunt  convenientia.  Sed  prsetermissis 
omnibus  aliis  de  sola  viola  dicamus,  ut  qualiter 
beatissimam  Virginem  nonsolumpurpureo  coiore, 
verum  et  aliis  quibusdam  proprietatibus  suis  eviden- 
tersigniflcetostendamus.  Physicisuis  in  libris  affir- 
mant,  et  medici  in  suis  confectionibus  probant  vio- 
lam  naturam  habere  trigidam,  et  idcirco  coDtra  ca- 
lidos  morbos  esse  bonam.  Significat  ergo  recte  ear- 
nalium   exstinctionem  vitiorum.  Camalia  qaippe 


me  cbaritatem  {Cant,  ii).  Verba  ista,  charissimi,  D  vitiaquasi  calidimorbi  sunt,quiami8eramanimam, 


cujuslibet  fidelis  sunt  animae,  qum  se  Christo  duce 
insanctam  Ek^olesiam  gaudet introductam  et  coelesti 
gratia  per  verba  etexempla  perfectorum  sanctorum, 
qualis  iste  fuit,  cujus  hodie  solennia  celebramus, 
gratulantur  imbutam.  Ingrediamur,  fratres,  et  nos 
in  sanctam  Ecclesiam,  ingrediamur,  inquam,  non 
tantum  flde,  sed  et  dilectione,  id  est  non  solum 
credulitate,  sed  etiam  operatione,  non  solum  visibili 
sacramentorum  participatione,  sed  etiam  invisibili, 
spiritualium  donorum  perceptione.  Ordinavit  in me 
chritatem.  Habent  quaelibet  virtutes  vel  bonaopera 
ordinem  suum.  Ordo  nimirum  est  eleemosynee,  ut 
primum  temetipsumdes  Deo,  deinde  tua  desproeo. 
Nam  si  tua  desDeo  et  teipsum  zabulo,  non  est  sequa 


quam  tenent,  suis  fervoribus  incendant.  Quasiergo 
viola  membris  male  calentibus  apponitur,  ut  sanefi- 
tur,  quoties  gratia  celestis  nobis  infunditur,  ut  fer- 
vores  vitiorum  in  nobis  mitigentur.  Habetviola  co- 
lores  duos,  viridem  scilicet  et  purpureum.  Solent 
doctores  per  virorem  coelestium  et  immarcesaibi- 
lium  bonorum  operum  spem  intelligere.  CcBlestta 
namque  bonaquasi  semper  vireni,  etnunquam  mar- 
cescunt,  dum  a  perpetuo  suse  bonitatis  ac  pulchri- 
tudinis  statu  nulla  mutabilitatis  ariditate  decidunt. 
Quse  dum  firmiter,  constanter  et  iiidesinenter  spe- 
ramus,  quasi  eorum  immarcessibili  virore  nos  colo- 
ramus.  Possumus  quoque  per  virorem  cujuslibet 
virtutis  aut  boni  operis  inchoationem  iuteUigere.  In 


1025 


SERMONES  CENTUM. 


1(66 


germinaxitibas  enimde  occulto  sinu  terra)  prodeun-  A  terram,  sed  et  coclum  implevit.  Omnis  denique  viola 

naturaliter  caput,  id  est  flosculum  suum  ad  ima 
deflectity  ac  per  hoc  humilitatem  convenienter  ex- 
primit.  Quam  virtutem  in  beata  Maria  excellenter 
fuisse  quis  dubitet  ?  Cum  enim  ab  angelo  pronuntia- 
retur  mater  Dei,  et  per  hoc  vere  domina  mundi  et 
regina  coeli,  humililer  respondit  Ecce  ancilla  Domini 
{Luc.  i).  Vere  ergo  et  in  hac  viola  fuit,  quod  vere 
caput  ad  ima  deflexit,  dum  in  eo  quodmajorexsti- 
tit  semetipsam  amplius  humiliavit,  eligens  non  alta 
de  se  sapere,  sedmagis  humilibus  consentire  (Rom, 
xii).  Habebat  quippe  jam  scriptum  in  corde  suo, 
quodomniSfqai se hamihatjexallabitur ;  et  qui  so 
exaltaty  hamiliabitur  (Luc.  xiy)j  et  illud  :  Anterui- 
nam  exaltatur  spiritaSj  etantegloriamhumiliabitur 


tibus  viror  primum  apparet.  Quasi  ergo  novelli  gcr- 
minis  virorem  in  nobis  proferimus,  dum  nascentis 
in  nobis  ct  ex  nobis  virtutis  vel  boni  operis  nostra 
pulchritudine  decoramus,Possumus  etiam  per  viro- 
rem  virtutum  et  bonorum  operum  immarcessibilem 
intelligere  perpetuitatem.  Quasi  enim  semper  in  no- 
bis  virescunt,  dum  innobis  absquedefectusubsis- 
tunt.  Purpura  autem  regum  est.  Hinc  est  quod  Ale- 
xander  rex  Syrise  misit  Jonatha}  purpuram  et  au- 
ream  coronam,  velut  regio  munere  honorando.  Sed 
et  cum  idem  Jonathas  preefato  regi  et  Ptolomaeo 
rege  -^gypti  apud  Ptolomaidem  occurrisset,  jussit 
eum  prsefatus  rex  suis  vestibus  spoliari  et  purpura 
indui,  volens  eumregio  ornamento  glorificare.  Bene 


, „ j, _  t  ,  -^ 

ergo  purpura  regalem  significat  dignitatem.  Beata      (Prov.  xvi).  Recte  ergobeata  Maria,  secundumom- 


itaque  virgo  Maria  vere  purpura  fuit,  quse  super 
omnes  sanctos  regali  dignitate  velut  domina  mundi, 
et  regina  coeli,  eiTulsit;  quae  se  prse  omnibus  regali- 
ter  egit  et  rexit,  vitia  depressit,  virtutes  erexit. 
Depressit  enini  in  semetipsa  superbiam,  erexit  hu- 
miiitatem  depressit  iram,  erexit  pacem,  depressit 
invidiam ,  erexit  charitatem ,  depressit  tristitiam 
saeculi,  erexit  exsultationem  Dei,  depressit  tenacita- 
tcm ,  erexit  largitatem ,  depressit  gastrimargiam  , 
erexit  parcimoniam,  depressitluxuriam,  erexit  ca- 
stitatem,  imo  virginitatem  eximiam.  Quia  ergo  mala 
depressit,  et  bona  erexit ;  vel  quia,  secundum  pro- 
phetae  sententiam,  illa  evellit  et  destruxit,  ista  eedi- 


nia  quse  supra  dicta  sunf,  viola  fuit,  dum  omnia, 
quse  mystice  sunt  dicta,  veraciter  exercuit.  Etnos, 
charissimi,  nos  inquam  violasimus,  nos  beatam  Vir- 
ginem  imitemur,  quantum  valemus.  Simus  quasi 
naturaliter  frigidi  per  incendii  carnalis  extinctio- 
nem,  simus  virides  per  justitiae  inchoationem,  ei 
per  ipsius  perpetuitatem,  vel  coelestium  bonorum 
spem  immarcessibilem  et  exspectationem.  Simus 
pui^urei  nosmetipsos  bene  regendo.  Odoriferi  apud 
omnes  nomen  bonum  obtinendo,  caput  ad  ima  de^ 
ponamus  de  nobis  humillima  semper  sentiendo. 
Conformemur  beatae  Virgini  pro  viribus  in  sancti'- 
tate,  ut  consortes  illi  fierimereamurinbeatitudine. 


ficavit  et  plantavit  (Jer.  i),  vcre  fuit  purpura,  vere  C  Quod  nobis  prsestare  dignetur,  etc. 


regia  dignitate  decorata.  Habet  etiam  viola  bonum 
odorem,  per  quem  bonam  designat  opinionem.  Non 
solum  enim  bona  conscientia,  sed  et  bona  opinio  est 
necessaria.  Hinc  est  quod  chrisma  duos  in  se  habet 
liquores.  Chrisma  autem  Grsece,  unctio  dicitur  La- 
tine.  Estque  chrisma  oleum  cum  balsamo  mistum, 
quo  unguntur  capita  regum  etpontificum,  quo  etiam 
baptizatos  sacerdos  ungit  in  vertice,  sicut  eodem 
pontifexperimpositionemmanus  confirmandos  un- 
git  in  fronte.  In  chrismate  vero  principaliter  Spiri- 
tus  paracletus  datur.  Unde  et  per  abundantiam  gra- 
tise  duos  liquores  mistoshabet,  oleum  etbalsamum ; 
oleum  conscientise,  baIsamumfamae:oIeum  quo  in- 
tus  conscientia  perungitur,  balsamum  cujus  odore 


SERMO  XLVII. 
In  Assumptiono  beatse  Mariae  scmper  Virginis. 

'  Quasi  cedrus  exaltata  sum  in  LibanOy  ei  quasicy^ 
pressus  in  monte  Sion.  Quasi  palma  exaltata  sum 
in  CadeSy  et  quasi  planlatio  rosse  in  Jericho  {Eccli. 
xxiv).  Ista  verba,  dilectissimi,  quaeproposuimus  vo- 
bis  in  Ecclesiasticoinlaudem  sapientiaevelutipsalo- 
quente  describuntur  et  in  laudem  et  gloriam  beatissi- 
maevirginisMariae,  cujus  Assumptionis  diem  cele- 
bramus,in  persona  ipsius  quasi  ipsa  se  decenter  com- 
mendate  in  Ecclesiis  hodie  rectissime  recitantur.Ista 
quippe  recte  cedrus,  cypressus,  palma,  etc.  Qute 
ibidem  subsequeutur,  exstitit,  quae  cunctisquaeper 
ea  figuranturvirtutibus  referta  refulsit.  Cedrus  ar- 


foris  proximi  resperguntur,  oleum  intus  ad  pacem  D  bor  est  Libani  alta  et  valde  imputribilis.  Per  Liba- 


cum  Deo,  balsamum  foris  ad  exemplum  cum  pro- 
ximo.  Habuit  igitur  beatissima  Virgo  non  solum  in- 
tus  sanctitatem  ad  conscientiam,  sed  et  foris  sancti- 
tatis  opinionem  ad  famam.  Novit  enim  quod  quem- 
admodum  quidam  ait  : 

Criminis  est  formam  componere^  spernere  famam. 
Novit  quod  melius  est  nomen  bonum,  quam  un- 
guenta  pretiosa  (Eccle,  vii).  Novit,  quod  memoria 
jttsti,  cum  laudibus,  et  nomen  impiorum  putrescet 
(Prov.  x).NovitsecundumApostoIuin  quod  Christi 
bonus  odor  est  in  omni  loco  (II  Cor.  u).  Vere  ergo 
ut  viola  odorifera  fuit,  cujus  odor  non  tantum  ho- 
mines  respersit,  sed  et  ang6los  in  admirationem  sui 
conyertit*  Vere  odoriferafuit,  cujus  odor  non  solum 


num  autem,  qui  dealbatio  interpretatur,  praesens 
saeculum,  quod  qualicunque  candore  temporaliter 
splendet,  multoties  significatur.  Recte  igitur  beata 
Dei  Genitrix  arbor  Libani  fuit,  quia  de  saeculo  pr&e- 
sentis  carnis  originem  habuit.  Sed  ipsius  Libani  al- 
titudinem  se  ad  alta  subrigens  excessit,  quia  cuh- 
ctam  mundi  gloriam  suarum  sublimitate  virtutum 
inaestimabiliter  transcendit.  Quae  imputribilis  quo-* 
que  fuit,  dumvirgoincorruptapermanens  mater  exs* 
titit.  Bene  denique  se  sicut  cedrum  exaltatam  dixit, 
dum  inviolata  semper  existens,  et  primum  per  gra- 
tiam  et  postmodum  per  gloriam  prae  omnibus  crea« 
turis  se  sublimatam  vidit.  Et  quasi  cyprcssus  in 
monte  Sion.  Cypressi  lignum  fortissimum  cedrQ 


1027 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1028 


pene  proximam  habet  virtutem,templorumtrabibus  A  ponitur.  Palet  itaque  qcod  Dei  Genitrix  quesi  plan- 


aptum,  impenetrabili  soliditate  nunquam  oneri  co- 
dens,  sed  in  ea,  quaeprimum  fuerit,  solidilate  per- 
severHns,  fortitudinem  quoque  congrue  .significat. 
Sion  etiam,  quaB  specula  interpretatur,  sancla  Eccle- 
siabene  intelligitur,  quae  coelestis  boni  pulchritudi- 
nem  sublimiter  speculatur.  Beata  itaque  Maria  apte 
quasi  cypressus  inmonte  Sion  exaltata  dicitur,  quse 
dum  in  mundo  viveret,  cunctis  quao  mundi  sunt 
potenter  subactis,  virtutum  gradibus  ad  ceelestia 
fortiter  scandens,  divinitatis  gloriam  prie  cunctis 
Ecclesise  fidelibus  speculabatur ;  et  nunc  eam  prae 
cunctis  spiritibus  coolestibus  contcmplatur. 

Quasi  palma  exaJlata  suin  ia  Cades.  Legimus  in 
Veteri  Testamento  populum  Israel  bis  in  desertopo- 
tatum  aqua  de  petra  producta,  primo  in  Raphidim, 
secundo  in  Cades.  Quae  duo  loca  dupliceminnobis 
compunctionem  apte  significant :  unam,  quae  nosci- 
tur  ex  memoria  vel  dolore  peccatorum;  alteram, 
qusesurgit  ex  desiderio  f  uturorum  praemiorum.Quod 
etiam  ex  interpretatione  eorumdem  locorum  recte 
colligitur.  Nam  Raphidim,  qui  primam  significat, 
interpretatur  sanitasjudicii  vel  visio  oris  suf/iciens 
eis,  Cades  autem  sanctus,  In  Raphidim  ergo  aqua  po- 
tamur,  dum  nosmetipsos  intrinsecus  sane  de  nostris 
peccatis  dijudicando  compungimur,  et  provida  oris 
confessione  de  iisdem  sufficientcr  abluimur.InCades 
vero  potamur,  dum  desiderio  ccelestium  bonorum 
devote  et  sancte  accensi  et  liquefacti,  jucundo  potum 


B 


tatio  rosjB  in  Jericho  exstitit,  quia  indefectu  saeculi 
praesentis  virtute  compassionis  excellenter  et  sin- 
gulariterenituit.  Nam  etipsius  animam pertransivit 
gladius  {Luc.  ii).  Et  quis  dignc  perpendere  possit 
qualem  doloris  gladium  sistinuit,  dum  suum  filium 
unigenitum  in  cruce  pendere  morique  vidit? 

Quasi  oliva  speciosa  incampis,  et  quasi platanus 
Juxia  aquas,  Oliva  figurat  misericordiam.  Fuit  ergo 
beata  Maria  oliva  per  inisericordiam,  et  tanto  pre- 
tiosior  per  misericordiam ,  quanto  excellentior  per 
gratiam.  Et  bene  in  campis,  quia  in  planitie  saecuii 
praesentis,  quiain  latitudine  sanctae  Ecclesiae  ubi- 
que  terrarum  diffusae ,  ut  omnes  peccatores  aJ 
ipsam  libere  et  absque  impedimento  respiciant,  ad 
ipsam  confugiant,  ab  ipsa  consilium  quaerant,  auxi- 
lium  percipiant,  per  ipsam  Deo  reconciliati,  venia 
lietificati,  gratialocupletati,  flde  illuminati,  spe  con- 
forlati;  charitate  justifieali,  aliis  virtutibus  exer- 
citati ,  bonis  operibus  adornati,  et  tandem  gloiia 
beatincati.  Et  quasi  platanusjuxta  aquas  in  platcis. 
Sed  prior  finis,  quem  posuimus,  melior  videtur, 
iit  dicatur  qunsi  pJulanus  juxia  aquas.  Platanus  a 
latitudine  foliorum  dicta  est,  vel  quod  ipsa  arbor 
patula  sitetampla.  Nam  Grteci  irXaxvc  (platys)  latus 
vocatur.  Folia  aulem  bona  opera  significant.  Quem- 
cdmodum  enim  vertitur  et  ornatur  suis  foliis,  sicet 
justus  operibus  bonis.Bene  ergo  beataDei  Genitrix 
velut  platanum  juxta  aquas  se  exstitisse  dicit,  quia 


nostrnm  cum  fletu  miscentes  inebriamur.  Palma  p  donisirrigata  divinis  inbonis  operibusdilatatasem- 


autem  victoriam  significat.  Bene  igitur  beata  Dei 
genitrix  se  velut  palmam  in  Cades  cxaltatam  glo- 
riatur,  quia  spiritualibus  hostibus  potenter  et  victo- 
riose  subactis  non  dolore  criminum,  sed  amore  prae- 
miorum  coelestius  compuncta  suavissime  potaba- 
tur.  Potest  quoque  per  aquam,  quae  in  Raphidim 
populo  data  est ,  donum  sancti  Spiritus  intelligi , 
quod  fidelibus  ad  justitiam  dalur  in  mundo  ;  per 
aquam  vero,  quae  data  est  in  Cades,  superni  fontis 
aqua,  quae  glorificatis  ad  gloriam  datur  in  coelo,  ut 
ista  detur  in  merito,  illa  detur  in  praemio.  Et  de 
prima  quidem  scriplum  est  :  EITundam  supcr  vos 
aquam  mundam,  et  mundabimini  abomnibus  inqui- 
namontis  vestris  (Ezech.  xxxvi).  Ad  secundam  au- 
tem  pertinet  quod  Joannes  in  persona  Christi  dicit : 
Ego  sitienti  dabo  de  fonte  aqmc  vitw  gratis  {Apoc. 
xxi).Qui  enim  sitit  justitiam,  reficietur  pergloriam. 
Beata  itaque  Maria  se  velut  palmam  in  Cades  ex- 
altatam  recte  perhibet,  quia  superni  fontis  dulcedi- 
nem  omnibus  spiritibus  excellentius  possidet.  Et 
quasi  plantatio  rosae  in  Jericho.  Rosa  quae  rubet, 
apte  designat  passionem.  Et  si  rosa  in  eo  quod  ru- 
bet  exprimit  passionem,  ergo  in  eo  quod  plantatur 
congrue  designat  compassionem.  Compassio  in  cor- 
de,  passio  in  corpore.  (^ompassio  latet, passio  patct. 
Rosa  itaque  plantatur,  quando  compassio  cordi  in- 
flgitur;  florem  rubentem  producit  quando  in  effe- 
Ctum  passionis  procedit.  Jericho  7i//2/i  interpretatur, 
et  pro  defectu  carnis  aut  defectu  seeculi  proesentis 


per  fuit.  Hinc  est  quod  postquam  nuntium  angeli 
cum  quod  Dei  mater  esset,  accepit  {Luc.  i),  illico 
in  montana  Judacae  ad  Elisabeth,  quam  concepisse 
audierat,  perrexit,  non  ut  verl)um  angcli  mulieris 
attestatione  probaret,  sed  ut  mulieri  provectae  seta- 
tis  virgo  juvencula  ministerium  sedula  impen- 
derct. 

Inplateis  sicut  cinnamomum  et  balsamum  aroinO" 
lisansodorem  dedi.  Venditores  aromatum  in  nundi- 
nis  sedentes  in  plateis,  diversas  aromatuin  species 
exponunt ,  et  ipsa  arouiata  odoris  sui  suavitatibus 
plateas  respergunt.  Sicspiritualiumaromatum  pos- 
sessores  virtutum  et  bonorum  operum  fragranliis 
per  lata  vitiorum  gradientes  suaviter  afficiunt,  el 
eos  odoro  suae  famae  ab  itinere  pravitatis  reducunt. 
Cinnamomum  autem  licet  bonum  odorem  habeat,  ct 
per  hoc  famam  sacrae  virginis  figurare  queat,  ex  eo 
tamenquodcorticem  suum  inmodum  cannaeformat, 
laudem  et  gratiarum  actionem  recte  designat.  Quod 
bcatae  Virgini  congrue  convenit,  quae  dum  ab  Oisa- 
beth  audivit  quod  verba  angeli  in  ipsa  compleren- 
tur,  statim  inlaudem  et  gratiarum  actionem  prom- 
pit,  dicens  :  MagnificatanimameaDominum{Luc.\). 
Balsamum  vero  per  suum  odorem  B.  Mariae  bonam 
famam  exprimit.  Unde  et  de  ipsa  canimus ,  quod 
ejus  odor  inasstimabilis  erat  in  vestimontis  ejus,  et 
sicut  dies  verni  circumdabant  eam  flores  rosarumet 
lilia  convallium  {Eccli.  l).  IIoc  enim  beata»  Virgini 
Mariae  maxime  convenlt,  quee  mundam  umversom 


1029 


SERMONES  CENTUM. 


1030 


opinionis  optimse  redolentia  inaestimabiliter  adim- 
plevit. 

Ei  quasi  niyrrha  clecta  dedi  suavitatem  odoris. 
Myrrha  propter  suam  amaritudinem  significat  mor- 
tificationem  carnis.  Quse  virlus  in  B.  Maria  singula- 
riter  enituit,  eo  quod  singulariter  casta  fuit.  Unde 
convenienter  non  odorem,  sed  odoris  se  dedisse 
pronuntiat  suavitatem.  Ilis  dilectissimi,  virtutibus 
beala  Dei  genitrix  exaltata  fuit  in  mundo  per  meri- 
tum,  et  nunc  exaltata  est  in  ccelo  per  praemium. 
Solemnitatem  ergo  sacratissimae  Virginis  devotissi- 
me  celebremus  ut  eam  pro  viribus  imitemur,  ut  et  nos 
qualicunque  modulo  simus,  quasi  cec/ru<!  per  incor- 
ruptionem,  quasi  cypressus  per  fortitudinem,  quasi 
palma  per  victoriam,  quasi plantatio  rosoe  per  com- 
passionemfraternam,yuas/o7ivapermisericordiam, 
^uasip/aia/2usperoperationem  bonam,  ^uasi  cinna- 
monium  per  laudem  et  gratiarum  actionem,  quasi 
balsamum  per  bonam  opinionem,  quasimyrrha  pcr 
carnis  nostrae  mortificationem.  Imitemur  eam  in 
bona  conversatione,  ut  ejus  meritis  et  precibus  ei 
sociari  mereamur  in  beatitudine.  Quod  nobis 
preestare  dignetur,  etc. 

SERMO  XLVIII. 

In  natali  Domini, 

In  sole posuit  tabernaculum  suum^elipse  tanquam 
sponsusprocedens  do  thalamo  suo  {Psal.  xviii).  Ta- 
bernaculorum  vel  in  tabernaculis  commorantium 
diversa  genera  sunt,  sicut  audiendo,  videndo,  le- 
gendo  cognovimus.  In  tabernaculis  enim  solent 
commorari  pastores,  custodes,negotiatores,  milites, 
exsules,  peregrini,  viatores,  pauperes.  Sunt  etiam 
tabernacuIaimpiorum,etsunttabernaculajustorum. 
Hsec  omnia  Christus  exstitit,  excepto  solo  quod 
impius  non  fuit.Quamvisenimsecundumprophetam 
cum  impiis  reputatus  sit  {Isai.  uii),  et  secundum 
apostolum  Paulum  maledictum  pro  nobis  factus 
fucrit  {Galat.  iii),  peccatum  tamen  non  fecit,  nec 
dolus  inventus  cst  'in  ore  ejus  (I  Petr.  i).  Ghristus 
itaque  pastor,  custos,  negotiator,  miles,  exsul,  pere- 
grinus,  viator,  pauper,  justus  exslilit,  imo  justitia 
fuit  semper  et  erit.  Pastores  autemin  tabernaculis 
habitare  Ezechia)  regis  canticum  nobis  notiilcatubi 
dicit:  Generatiomeaablataestf  etconvolutaestame, 
quasi  labcrnaculum  pastorum  {Isa.  xxxviii).  Chri- 
stus  vero  pastor  fuit,  sicut  ipse  primum  per  prophe- 
tam,  deinde  per  seipsum  de  se  dixit.  Per  prophetam 
etenim  ait :  Pascam  gregem  meum  sicut  pastor  gro~ 
gem  suum  in  die  quando  fuerit  in  mcdio  ovium  sua^ 
rum  dissipatarum  {Ezcch.  xxxiv) ;  et  post  pauca  : 
In  pascuis  uberrimis pascam  eas,  et  in  montibus  cx- 
celsis  Israel  eruni  pascua  earum  {ibid).  Et  Isaias 
de  ipso  dicit :  Sicut  \pastor  gregem  suum  pascet,  in 
brachio  suo  congregabit  agnos,let  in  sinu  suo  le  vabit, 
fetas  ipse  portabit  {Isa.  iv).  Etipse  deseipso:  Ego 
sumpastorbonus.  Donus  pastor  animam  suam  dat 
proovibus  suis  {Joan.  x).  Sed  etcustodum  esse  ta- 
bernaQula  Isaias  nobis  innuit,  ubi  dicit :  DereliBque" 


A.  tur  filia  Sion  sicut  umbraculum  in  vinea^  et  sicut 
tugurium  in  cucumerario  {Isa.  i).  Et  Ghristus  custos 
exstitit,  sicut  Psalmista  ait :  A^on  dormit  neque  dor- 
milat,  quicustoditlsrael  {Psal.  cxx),  id  est  virum 
videntem  Dominum,  si  tamen  eum  videat  utroque 
oculo,  scilicet  oculo  cognitionis,  etoculodilectionis. 
Sunt  nempe  quidam  spiritualiter  unoculi,  qui  Deum 
vident  oculo  tantum  cognitionis,  non  etiam  oculo 
dilectionis.  Isti  de  genere  non  sunt  Israel,  nisi  forte 
sic,  ut  dicantur  privigni,  et  ad  heereditatem  Israel 
non  pertineant.    Verus  etenim  Israelita,  quamvis 
more    paterno    uno    pede    salubriter    claudicet, 
utroque  tamen  oculo  clare  videt. 

Tu  ergo,  si  vis  a  Ghristo  custodiri,  esto  Israel;  ut 
utroque  oculo  Deum  videas,  oculo  videlicet  cogni- 

B  tionis  et  oculo  dilectionis,  oculo  fidei  et  oculo  ope- 
rationis,  oculo  rationis  et  oculo  bonse  voluntatis, 
oculo  scientiae  et  oculo  sapientise,  oculo  judicii  et 
oculo  justitisB.  Oculo  intellectus,  et  oculo  aiTectus. 
Istos  duos  oculos,  oculum  scilicet  cognitionis,fideiy 
rationis,  scientiae,  judicii,  intellectus ;  oculum  quo- 
que  dilectionis,  operationis,  bonee  voluntatis,  sa- 
pienti»,  justitise,  affectus,  Ghristus  in  te  videat,  si 
vis  utte  custodiat.  Istos  duos  oculos  Psalmista  ex- 
primit,  ubi  dicit :  Dominus  de  coelo  prospexit  $aper 
/ilios  hominum,  ui  videat  si  est  inteJIigensautrequi" 
rens  Deum  {Psal.  xiii).  Nam  ubi  dicit  intelligeaSf 
exprimitoculumprimum,id  est  cognitionem,  fidem, 
rationem,  scientiam,  judicium,  intellectum,  qu88 
omnia  sub  una  significatione  debentaccipi.  Ubivero 

C  dixii requirenSf  designat  alterum,  id  est  dilectionem, 
operationem,  bonam  voluntatem,  sapientiam,  justi- 
tiam,  affectum,  qude  et  ipsa  cuncta  sub  una  signi- 
ficatione  debent  comprehendi.  Qusb  enim  primoloco 
descripsimus,  cognitio  et  csetera,  pertinent  ad  eam 
qu8B  innubis  est  veritatem.  Quae  vero  loco  secundo 
posuimus,  dilectio,  etc.  spectant  adbonitatem.  Per 
illa  lucemus;  per  ista  calemus.  Per  illa  secundum 
magistrorum  nostrorumassertionem  in  nobisdivina 
reformatur  imago  ;  per  ista  divina  similitudo.  Chri- 
stus  itaque  vere  illius  est  custos  qui,  sicut  dictum 
est,  vere  Israel  est.  Quidam  autem  habebant  utrum- 
que  oculum,  idest  cognitionem  et  dilectionem  qui- 
dam  alterum  tantum,  id  est  cognitionem,  quidam 
neutrum,quianequecognitionemnequedilectionem. 

^  PrimisuntboniChristiani,  secundi  Christiani  mali, 
tertii  penitus  infideles.  Negotiatores  in  tabemaculis 
commorari  in  nundinis  ssepe  videmus.  Christus  au- 
tem  negotiator  fuit.  Vis  audire  qualis  negotiator  ? 
Dedit  vitam  suam,  ut  reciperet  tuam.  Dedit  se  Do- 
minum,  utte  liberaret  servum.  Dedit  se  naturalem 
fiiium,  ut  te  faceret  adoptivum.  Dedit  se  ignominisB, 
ut  te  reformaret  gloriae.  Dedit  se  temporali  poenae,  ut 
te  restauraret  felicitati  aeternae.  Ad  hujus  negotia- 
tionem  mercatoris  spectat  quod  Paulus  Corinthiis 
scribens  dicil :  Empti  estis  pretio  magnogloriBcate 
etportateDeum  in  corpore  vestro  (ICor.  vi).  Et  B. 
Petrus :  Scientes^  inquit,  quod  non  corruptibilibua 
$uro  vel  argeato  redempti  estis  de  vana  vestraGon^ 


1031 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1032 


Versatione paternse  traditionis^sed pretiososangui-  A 
ne  quasiAgni  incontaminali,  ot  immaculati  JesuChri- 
sti(IPetr,  i).MiUtes  aut  militantes  in  tabernaculis 
manere,  officium  militaro  compollil.  Christus  autem 
miles  fuit,  miles  strenuus  miles  fortis.  Ipso  estenim 
forlis ,  ille  imo  fortior,  qui  fortem  armatum  atrium 
8uum  custodientem^etsua  omnia  inpacepossidcntem 
vicil,  universa  arma  ejuSyin  quibus  confidebat,abstu- 
litet spoliaejusdistribuit(Luc, ii),llinc  ipso  dicit: 
Nnncjudiciumestmundi.Nuncprinceps  mundi  eji- 
cietur  foras  (Joan,  xii).  Hujus  fortitudo  militis  pu- 
■  gnatoris  et  victoris  in  Scriptura  declaratur,  ubi  di- 
citur  :  Cornua  in  manibas  cjus.  Ibi  abscondita  est 
fortitudo  ejus,  ante  faciem  ejus  ibit  mors  (Ilabac, 
iii).  Vere  ergo  fortis  exstitit,  qui  per  crucem  dia-  ^ 
bolum  et  omnes  aerias  potestatcs  dcbellavit,  mun- 
dum,  peccatum,  niortemque  superavit,  et  fractis 
portis  inferi  captivitatem  nostram  captivam  eduxit 
(Ephes,  iv),  ac  coelestis  portas  patrioB  Rex  glorise  et 
Dominus  fortis  et  potens  in  prselio  (Psal.  xxiiij. 
manifestatus  victor  intravit.  Exsules,  percgrinos, 
viatores,  pauperes  in  tabernaculis  habitare  nocessi- 
tas  ssepe  constringit.  Christus  autem  oxsuIfuit,quia 
nostrum  exsilium  subiit,  non  tamen  dignus,  sed 
dignatus,  non  coactus,  sed  spontaneus,  non  amit- 
tendo  propria,  sed  aliena  colligendo.  Exsul  ergo 
exstititineoquodnostrumcxsilium,  tamctsi  libens, 
intravit.  Ambulavit,  inquit,  Vcrbum,  et  exivit  in 
campum.  Verbum  carofactum  esty  et  habitavit  in  no- 
bis(Joan,  i).EvivitaPatrc,  etvenitin  mundum,  non 
ut  judicaret  mundum,  sed  ut  salvaretur  mundus  per 
ipsum  (Joan,  xvi).  Peregrinus  quoque  fuit;  de  pere- 
grinationoetenim  ejus  et  actu  peregrinationis  ejus  p 
scriptum  est :  Ut  faciat  opus  suum,  alienum  opus 
ejus,  ut  operetur  opus  suum,  peregrinum  est  opus 
abeo(/5ai.xxviii)  .Opusetenim  Deiestanimas,quas 
creavit  colligere,  et  ad  aBternaB  lucis  gaudia  revo- 
care.  Flagellari  autem,  atquosputisliniri,  crucifigi, 
mori,  ac  sepeliri  non  hoc  in  sua  substantia  opus  Dci 
est ;  sed  opus  hominis  pcccatoris,  qui  hoec  omnia 
meruit  per  peccatum,  sed  peccata  nostra  ipse  pcr- 
tulit  in  corpore  suo  super  lignum  :  et  qui  in  natura 
Sua  manet  semper  incomprehensibilis,  in  natura 
nostra  cumprehendi  dignatus  est  ac  ilagellari,  quia 
nisi  ea,  quao  infirmitatis  nostro)  sunt  susciperet, 
nunquam  nos  ad  suse  fortitudinis  potentiam  sub- 
levaret. 

Et  ergo  faciat  opus  suum,  alienum  opus  ojus^  ut  opc^ 
returopus  suumyperegrinum  ost  opus  ejns  ab  eo,  quia  D 
incarnatus  Deus,  ut  nos  ad  suam  justitiam  colligeret, 
dignatus  est  pro  nobis  tanquam  peccator  homo  va- 
pulare.  Et  alienum  opus  fecit,  ut  faceret  suum,  quia 
per  hoc  quod  infirmans  mala  nostra  sustinuit ;  nos 
qui  creatura  illius  sumus,  ad  fortitudinis  sua3  glo- 
riam  produxit.  Itinerantes  vel  viatores  in  taberna- 
culis  habitare  sacra  Scriptura  declarat,  ubi  Jacob 
patriarcham,  cum  a  Laban  discessit  in  monte  Ga- 
laad  8ua  tabernacula  fixisse  testatur ;  sed  et  filii 
'  Israel  per  desertum  gradientes,  et  ad  terram  pro-^ 


missionis  tendentes  in  tnbornaculishabitassclegun- 
tur.  Christus  autem  viator  fuit,  David  atfcstante, 
qui  ait :  De  torrente  in  via  bibot^  proptorca  cxnlta- 
bit  caput  (Psal,  cix).  Et  item :  Exultabit  ut  gigas 
ad  currondam  viam,  a  summo  coelo  egressio  ejas, 
et  occursus  ojus  usque  ad  snmmum  ojus,  Ilinc  Salo- 
mon  cursum  ejus,  imo  saltum  describens  in  persona 
sanctaj  Ecclesise,  sic  ait :  Eccq  bic  venit  saliens  ia 
montibus,  transiliens  collos  (Cant,  ii).  Quosdam 
etenim  saltus  dedit,  dum  de  co^lo  in  uterum,  de 
utero  in  preesepe,  de  praesepe  in  crucein,  de  cruce 
in  sepulcrum  venit,  de  sepulcro  in  coclum  rediit. 
Quos  snltus  in  montibus  salicns  et  collcs  transilicns 
fecit,  quia  sanctorum  omnium  tam  majorum  quam 
minorum,  altitudines  solus  et  singularitcr  excessit. 
Pauper  etiam  fuit  Christus.  Cum  enim  dives  csset, 
pauper  fieri  dignatus  est  pro  nobis  ut  nos  sua  pau- 
pcrtate  simul  et  humanitate  divitiarum  et  divinitatis 
sua3  donaret  esso  participes,  et  de  sua  pauperfate 
ipse  sic  ait:  Vulpes  fovons  habont^  et  volacres  coeli 
nidos.  Filius  autem  hominis  non  habot  ubi  caput 
roclinet  (Matth,  vi ;  Luc,  ii).  Ad  hoc  ctiam  pcrlinel 
quod  beatamater  ejus  Virgo  Maria  non  agnum,  qui 
erat  oblatio  divitum  mulierum,  scd  par  turturum, 
aut  duos  pullos  columbarum,  id  est  oblationem  pau- 
perum,  completis  purgationis  suoe  diebus  ad  tem- 
plum  pro  ipso  venit  olTerre  (Luc,  ii).  Scd  et  ma- 
lorum  esse  tabcrnacula  sermo  divinus  sic  tcstafur. 
Abundant  tabcrnacula  prwdonum,  et  audacter pro' 
vocant  Deumf  cum  ipse  dederit  omnia  in  manibus 
eorum  (Job,  xii).  Justos  denique  tnbernacula  ha- 
bere  Psalmista  canit,  dicens  :  Vos  exullationis  et 
saIutisintabornacuIisJustorum(PsaI,xi),  Hinc  est 
quod  antiqui  justi  Abraham  scilicet,  Isaac  et  Jacob 
interrispromissionis  in  casulis  habitavcrunt.  Non 
enim  hoc  fecerunt  causa  paupertatis,  scd  typicx 
significationis.  Justi  etcnim  erant,  et  in  casulis  ha- 
bitando  non  hic  manentem  civitatem,  sod  futuram 
se  desiderare  et  inquirerc  deinonstrabant.  Hinc  cst 
etiam,  quod  Jonabad  filius  Rechab  nd  augmcntum 
ct  cxempluin  justitiae  prancepit  filiis  suis  dicens : 
A^on  bibetis  vinum  vosotlilii  vestri  usque  in  sempi' 
ternum,  etdomum  nonwdiCicabitiSj  etsementem  non 
sereiiSjOt  vineasnonplantabitis  nec  habebitis^scd 
habitabitis  in  tabcrnaculis  cunctis  diebus  vestris 
(Jer,  xxxv).  Hjec  praecepit  Jonabad  filiis  suis,  ul 
discerent  rebus  terrenis  stabiliter  non  inhaerere, 
nec  calice  Babylonis  semclipsos  inebriare,  sed  ad 
Jerusalem  coelcstem  passibus  virtutum  ct  bonorum 
operum  tendcre,  ac  toto  desiderio  justitiam  dulce- 
dinemque  supernam  sitire,  ubi  pro  tanlo  merilo 
exemploque  justitiaecondignam  mercedem  recipB' 
rentgloriae.Undeetin  figuramretributionis  aetenjae 
au(liremeruerunt:^«?c  dicit  Dominus  Deus  Israel ; 
pro  00  quod  obodistispriecepto  Jonadab  patrisvcstri^ 
ot  custodistisomnia  mandata  ejus^  non  deficict  virde 
stirpe  Jonadab  filii  Rechab  stansin  conspectu  meo 
cunctis  diebus  (ibid),  Tale  nobis  exemplum  8nncts6 
conversationis,  fratres  charissimi,  patres  anti(pii 


1033 


SERMONES  CENTUM. 


1034 


tradidenint.  Sed  nos,  tanto  exemplo  penitus  oblito,  A  operum  passihus  de  die  in  diem  tendendo.  Simus 


non  jam  tabernacula,  sednecdomos,  verum  palaiia 
et  aulas  regias  oediflcamus.  Quod  tamen  propter 
necessitatem ,  utilitaiem,  et  quietem  posterorum 
multis  videtur  essetolerabile,  si  iamen  propter  hanc 
exteriorem  et  periiuram  sediflcationem^  interior  et 
permanens  animarumstructura  non  negligatur. 

Christus  autem  vere  justus  fuit.  Unde  Deus  Pater 
voce  Esaiee  de  ipso  ait :  In  scientia  sua  jusUGcabit 
ipsejustosservosmeos  multos,  et  iniquitates  eorum 
ipse  j)ortabit  (Isai,  liu).  Christus  ergo  pastor,  cu- 
stos,  negociator,  miles,  exsul,  peregrinus,  viator, 
pauper.  Jusius  in  tabernaculo  mansit,  et  in  sole 
suum  tabernaculum  collocavit.  Tabernaculum  cjus. 


pauperes,  victum  et  vestitum  taniummodo  possi- 
dendo.  Simus  denique  justi,  coram  Deo  et  homini- 
bus  recie  vivendo.  Commoremur  in  tabemacuHSi 
sed  ex  virtuium  eibonorumoperumramisac  decen- 
ler  composiiis.  Ponat  unusquisque  nostrum  in  sole 
cum  Christo  iabernaculum  suuni,  ui  exeamus  cum 
Christo  extra  portam  ,  improperium  ejus  cum  ipso 
portantes  (Hebr,  xiii).  Vel  cerie  in  sole,  ut  simus 
pro  amore  ejus  sicut  Aposiolus  de  se  ait:  In 
labore  et  serumna^  in  vigiJiis  multis,  infameetsiti^ 
injejuniis  muIiiSy  in  frigore  et  nuditate  {IlCor.  xi), 
ei  cseteris  omnibus  quoe  supra  vel  infra  dinumerat. 
Procedamus  cit  nos  pro  modulo  nostro  velut  sponsus 


humana  conversatio  ejus.  De  hoc  iabernaculo,  id..^  ^^  ihalamo,  ut  simus  eisi  non  virginitaie,  saltem 


est  conversatione  ejus  Baruch  aii:  Hic  est  Deus 
Doster,  non  sestimabiiur  alius  adversus  illum,  Hic 
adinvenit  omnem  viam  disciplinse^  et  tradidit  illam 
Jacob  puero  suo,  et  Israel  dilecto  suo,  Post  heec  in 
terris  visus  est,  et  cum  hominibus  conversatus  est 
(Baruch,  iii).  Posuit  autem  tabernficulum  suum  in 
sole  {Psal,  xviii),  quia  in  manifesta  hominum  co- 
gnitione,  in  fervore  persecutionis  et  afflictionis, 
famis  ei  siiis,  blasphemioB  et  percussionis^passionis 
et  moriis.  Et  ipse  tanquam  sponsus  procedens  de 
thalamo  suo  (ibid,),  Sponsus  est  Chrisius,  sponsa 
esi  Ecclesia,  sex  hydrisB,  sex  eeiaies,  aqua  littera, 
vinum  spiritalis  intelligentia.  Ciiharoedi  prophetee, 
paranymphus  Joannes  Bapiisia  vel  ordoapostolicus, 


castitate  candidi,  passione  vel  certe  compassione  ru- 
bicundi.  In  his  omnibus,  quoe  dicia  sunt,  Christum 
pro  viribus  imiiemus,  si  cum  ipsoregnare  deside* 
ramus.  Quienim  se  dicit  in  Christo  manere,  debet| 
sicut  ille  ambulavit,  et  ipse  ambuIare.^Sancte  ergo 
vivendo  Christum  sequamur  in  tempore,  ut  ipsum 
sequamur  in  seiernitate.  Quod  nobis  preestare  di* 
gnetur  idem  Jesus  (JlhrisiuSy  etc. 

SERMO  XLIX. 

In  Circumcisione  Doniini. 

Transeamus  usque  Bethlehem,  et  videamus  hoc 

verbum  quod  factum  est ,  quod  fecit  Dominus,  et 

ostendit  nobis  {Luc,  ii).  Fraires,  nos  ei  pastoreS|  et 

filii  pasiorum  esse  debemus ,  filii  scilicet  Patrum 


fllii  nuptiarum  singuli  quique  fldelium ,  thalamus  ^  antiquorum,  qui  pastores  fuerunt ,  et  nobis  in  fide 

•    \  *•  •  A  ^%  *A      •       •  A  ^^     T^      A  A*A  .    -^  A.        A\.     •  A      •  •  1  •  J  M  TX  • 


quidem  nuptiarum  incorruptse  Genitriois  uterus 
fuit,  in  quo  Deus  humanse  naiurae  conjunctus  est, 
et  ex  quo  ad  sociandam  sibi  Ecclesiam  tanquam 
sponsus  processit.  Primus  nupiiarum  locus  m  Judsea 
exsiitity  in  qua  Filius  Dei  homo  fieri,  et  Eoclesiam 
sui  corporis  participaiione  consecrare,  sui  Spiritus 
pignore  confirmare  dignatus  est.  Sed  vocatis  ad 
fidem  gentibus  usque  ad  fines  obis  ierrae  earumdem 
nuptiarum  votiva  gaudia  perveneruni.  Tanquam 
sponsus  procedens  de  tbalamo  suo.  Consueiudo 
sponsis  est,  dum  primum  do  thalamo  nuptiarum 
exeunty  vestibus  candidatis  et  rubro  vel  alio  colore 
coloratis  procedere.  Christus  autem  candidus  fuit 
ei  rubicundus,  candidatus  virginitate,  rubicundus 
passione.  Unde  et  sponsa  ejus  sancta  Ecclesia  in 


Patres  exstiierunt.  Qui  et  ipsi  ad  videndum  Domi« 
num  transierunt,  quia  in  casulis  habiiando  non  hio 
manentem  civitaiem ,  sed  fuiuram  se  inquirere 
monsiraveruniy  et  nobis  eam  inquirendi  formam  et 
exemplum  reliquerunt.  Debemus  ergo  nosipsi  pas- 
iores  essC;  greges  nosiros  pasccre  et  custodire.Sunt 
autem  greges  nostri  cogitationes  et  affectiones 
nostrse,  sensus  et  appetitus  nostri,  locutiones  et 
aciiones  nostr».  Et  habemus  in  gregibusistis  agnos 
per  mundiiiam,  ovesper  innocentiam,  verveces,  id 
esi  castratos  per  contineniiam.  Habemus  arietemi 
omnium  gregum  ducem,  intellecium  rationalem, 
habentemduocomuasibi  diviniius  insita  eteminen- 
iia,  duo  scilicet  Testamenia.  Istos  greges  debe- 
mus  pascere  pascuis  divinse  paginee ,  et  custodire 


Canticis  canticorum  de  ipso  dicit:  Dilectus  meus  D  iotanocie  ssoculi  praesentis  ab  insidiis  fraudulenti 


candidus  etrubicundus(Cant.  v).  Candidus  videlicet 
per  munditiam  virginitaiis,  rubicundus  per  effusio- 
nem  sanguinis. 

Fraires,  imiiemus  discipuli  magistrum,  servi  do- 
minum,  miliies  regem.  Simus  pastores,  nosmet- 
ipsos  et  nlios  pascuis  sacrae  doctrinee  studiose  pas- 
cendo.  Simus  custodes,  nos  et  alios,  in  quantum 
possumus,  vigilanter  cusiodiendo.  Simus  negotia- 
ioreSyierrenaprocoelestibussagacitercommutando. 
Simus  miliies,  spiritualia  bona  nostra  viriliter  de- 
fendendo.  Simus  exsules  et  peregrini,  nos  exsules 
et  peregrinos  esse  veraciter  cognoscendo.  Simus 
viatores,  ad  supemampatriam  virtutum  et  bonorum 

Patrol.  CLXXVII. 


furiSy  ab  incursu  lupi  rapacis.  Absit,  fratreSi  a 
nostris  gregibus  porcus  sordeniis  immunditieei 
hircus  feientis  infamise  I  Si  ergo  filii  pastoram  et 
pastores  sumus,  et  si  Hebreei  sumus,transeaniU8,  et 
videamus  Christum  non  solum  natumy  sed  et  cir- 
cumcisum:  et  forte  in  die  naiivitaiis  ejus  transivi- 
mus  et  natum  vidimus ;  sed  adhuc  transeamus,  et 
circumcisum  videamus.  Videamus,  inquamyOt  diliga* 
mus.  Videamus  veritatem,  et  diligamus  bonitatem. 
Duo  sunt  veriias  et  bonilaS)  quoe  si  uiraque  habe* 
mus,  nihil  amplius  quaerere  doberemus.  Quserite^ 
inquii,  primumregmm  Dei,etjustitiam  eJus{Mattb. 
VI).  RegnumDeiestveritas,  justitiaejus  bonitas.Si 


103S 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1036 


hsec  duo  queesieris,  sicut  debcs,  csBtera  apponentur  A  num,  etregniejus  non  erit  finis  (Luc,  i);  nova  res- 


tibi.  Qiiare  haec  quaerere  labores,  non  illaquse  gratis 
habere  potes.  Duo  itaque  sunt,  quse  principaliter 
quaerenda  sunt,  vcritas  et  bonitas.  Scd  utinam  tam 
studiosi  essent  homines  ad  queerendam  bonitatem, 
quantumad  veritatem  quaerendam  inveniuntur  cu- 
triosi  1  Nescio  quo  pacto  familiare  hominibus  est 
veritatem  quoerere  etiam  his  qui  bonitatem  non 
amant.In  tantum  enimomnes  veritatem  scire  volunt, 
ut  nemo  sit  qui  falli  velit.  Sed  non  venit  libenter 
sine  bonitate  veritas,  aut  si  venit,  non  venit  de  par- 
ibus  illis,  et  de  regione  illa,  ubi  salus  est. 

Nos,  charissimiy  utramque  quaeramus,  ut  pcr 
utramqueChristum  invcnire,  et  in  ipso  renovari  va- 
leamuSy  quemadmodum  nos  hortatur  Apostolus  cli- 


publica,  coelum  et  terra.  Ipse  nimirum  fecil  utraqae 
unum  (Ephes,  u),  quia  soli  polique  patriam  unam 
focit  rcmpublicam ;  nova  pugna,  quia,  ut  scriptum 
cst ;  Nova  bclla  clegit  Dominus,  ut  sapientia  aggre- 
deretur  malitiam,  humilitas  Christi  superbiam  dia- 
boli ;  nova  victoria,  quia  fortis  armatus  custos  atrii 
sui,  princeps  mundi,  rector  tenebrarum  ejectus  est 
foras,  et  tota  potestas  aeriacum  ipsoprostrata ;  nova 
quoque  justitia,  etnova  pax,  quia  orta  est  ia  die^ 
bus  ojus  justilia  et  abundaniia  pacis^  donec  au/e- 
ralur  luna  (Psal.  lxxi)  ;  novum  sacrificium,  passio 
Christi;  novum  testamentum,  verbum  Evangelii; 
novahsereditas,  regnum  coelorum ;  novus  populuSy 
populus  Christianus;  novus  ritus  Christianismus ; 


cens:  Renovamini  inspiritu  meutis  vestrw  (Epbos.  ^  novusannus^annusbenignitatisdivinseytempusvide- 


iv),  id  est,  mente  vestra,  quae  spiritusest,velquoeres 
spiritualis  est.Decet  enim  nos  renovari,  quia  vcicra 
transiorunt,  et  occe  nova  facta  sunt  omnia  (II  Cor.  v ; 
i4/}OC.xxi).Nova  mater,novus  filius,novum  gaudiura. 
novum  canticum,novuspuer  ynovacunabula^novacii*- 
oumcisiOy  novum  nomen,  novum  signum,  novi  odo- 
ratores,  nova  munera,novusthalamus,  novus  spon- 
sus,  nova  sponsa,  novae  nuptioe,  novum  miraculum, 
novi  paranymphi,noviconvivae,novi  citharoedi,nova 
progenies,  novus  princcps,  nova  respublica,  nova 
pugna,  nova  victoria,  nova  pax,  justitia  nova,  no- 
vum  sacrificium,  novum  teslamentum,  nova  hsere- 
ditas,  novuspopulus,  novusrilus,novusannus.  Hsec 
omnia  novitatem  referunt,  et  novitati  congruunt, 


licct  gratiae.  Renovamini  ergospiritu  mentis  vestr». 
Quod  autem  per  Apostolum  dicitur:  ReDOvamini 
spiritu  mentis  vestrWy  hoc  antiquitus  per  Jeremiam 
dicliim  est,ubi  ait:  Circumcidimini  Domino^  et  au- 
ferie  prwputia  cordium  vestrorum,  viri  Juda,  et 
liabitatores  JerusaJem  (Jer.  iv).  Ipsa  enim  spiri- 
lualis  circumcisio  ipsa  est  verarenovatio.Sedquem- 
admodum  alii  erant  viri  Israel,  alii  viri  Juda,  sive 
habitatores  Jerusalem,  secundum  litteram,  sic  in- 
telligendum  cst  alios  istos,  et  aliosillos,  secundum 
spiritalcm  intelligentiam.  Viri  ergo  Israel  omnes 
carnales  sunt  et  carnaliter  se  habentes,  viri  autem 
Juda  sive  habitatores  Jerusalem  sancti  et  spirita- 
les  sunt  spiritaliter  viventes.  Quod  nos,  fratres, 


-^ ,  --  „ ,  -^ -_.   ^ ,  , 

ut  in  novilate  vitae  ambulemus.  Nova  mater,  mater  ^  maxime  esse  debemus,  qui  in  congregatione  vivi- 


Virgo ;  novus  filius,  Deus  homo ;  novum  gaudium, 
gaudium  angelorum  de  salute  hominum;  novum 
cauticum :  Gioria  in  cxceJsis  I^eo,  et  in  tcrra  pax 
hominibus  bonm  voJuntatis  (Luc.  ii) ;  novus  puer, 
qui  verus  utpotc  purus,  qmd^peccalum  non  fecit,  nec 
invenius  csldoJusin  ore  ejns  (iPetr.  ii);  nova  cuna- 
bula,  animalium  prsesepia;  nova  circumcisio,  quia 
in  carnc  sine  peccato ;  novum  nonien  Jesus,  eo  quod 
ipse  saJvum  facit  populum  suum  a  peccatis  eorum 
(Matth.  i);  novum  nomen,  eo  quod  non  sit  aJiud  no- 
men  datum  sub  codlo  hominibuSy  in  quo  oporteat  nos 
saIvos/ieris(Act.  iv) ;  novum  nomen,  eo  quod  in  no- 
mine  Jcsu  omne  genu  {lcctatur  coelesiium^terrestri- 


mus,  et  communionem,  caslitatem,  obedientiam,  et 
emendationem  morum  nostrorum  profossi  sumus. 
Virorum  itaque  Israel  prseputia  valde  torpia  et 
enormiasunt,  ipsaenim  sunt  opera  carnis.  Quai  suat 
fornicatiOj  immuaditia,  impudicitia,  luxuria^  idolo' 
rum  servituSf  vcneficia,  inimicitiee,  contentioncs, 
eemulationes,  irai,  rixie,  dissensiones^  sectw^  iavi- 
diay,  homicidia,  ebrietaies,  commessatioaes^  et  his 
similia,  quiD  prwdico  vobis  sicut  prcedixi^  quoaiam 
qui  talia  aguut,  regnum  Dei  non  consequentur  (GaL 
v).  Sed  in  hoc  die,  quem  annum  novum  vocant, 
enormitatibus  prseputiorum  suorum  viri  Israel  tur^ 


piter  inveterascunt.  Hodie  namque  sortilegiis  et  di- 
umfetinfornorum  (P/ii7(pp.n);novumquoquenomen  _  vinationibus,  vanitatibus  etinsaniis  falsis  pr»  ce- 
(jhristus,  a  quo  Christiani  vocantur ;  novuminquam      teris  anni  diebus  intendunt.  Hodiedonis  ad  invicem 


nomen  Christus,  quia  non  materiali  unctus  est  oleo 

ut  caeteri,  sed  spiritali  oleo  laetitiae  prae  consortibus 

suis  (PsaL  ii\A\')j  in   quo  nomine ,  qui  benedic- 

tus  in  terra,  benedicetur  in  DeOy  Amcn;  novum 

signum,  nova  stella,  novi  adoratores,  Magi  genti- 

les  ;  nova  munera,  aurum,  thus,  et  myrrha;  novus 

uterus,  Virginis  uterus  ;  novus  sponsus,  Christus ; 

nova  sponsa,  Ecclesia;  novse  nuptise,  conjunctio 

Christi    et    Ecclcsiic ;   novum  miraculum ,   aqua 

vinum  factum ;    novi  paranymphi,    angeli ;  novi 

convivse ;  apostoli ;  novi  citharoedi,  prophetse ;  nova 

progenies,  animoc  spiritales ;  novus  princeps,  prin- 

c^ps  pacis,  qui  rcgnabit  in  domo  Jacob  in  wtor" 


vano)  et  superstitiosse  intentionis  observatione  se 
prsevcniunt ;  odie  debacchationis  su»  furiis  rapti, 
et  instigationis  diabolicee  flammisaccensiadeccle- 
siam  convolant,  et  vaniloquiis  ac  stultiloquiis,  qui- 
bus  peccatum  non  deerit  imo  aderit  rhythmicis  quo- 
que  dictis  nefariis,  risibus,  et  cachinnis  domum  Dei 
profanant.  Et  qui  malum  melius  dixerit,  ille  plus 
laudatur  in  desideriis  animse  suse  (PsaL  x).  Hodie 
etiam  quidam  clerici,  de  quibus  scriptum  esse  vi- 
detur,  quod  clerici  eorum  non  proderunt  eis,  pro- 
phetant  in  Baal  (Jer.  ii),  et  divinant  mendaciam 
(Ezech.  xiii),  etnonnullisacerdotumplauduotmanu 
(Threa,  n).  et  populus  diligit  talia.  Immolaat  dm* 


1037 


SERMONES  CENTUM. 


1038 


momisetnonDeOydiisquosignorantMovirecenteS'  A  tamisti,  olimin  cinereet  cilicio  poenitentiam  egis- 


quevenernnt,quos  non  cohwruntpatres  eorum  {Deut, 
xxxii).  Talia  sunt  prseputia  virorum  Israel,  longa, 
enormia,  deformia,absquehiSy  qu»e  intrinsecus  la- 
tent.  Nam^u»  occultofiunt  ab  eiSy  turpo  est  etiam 
dicere{Eplies.  v).  Sed  quare  sunttalia?  Forsitan 
quia  caligavit  oculus  Heli,  non  potest  videre  lucer- 
nam  Dei ;  peccant  illii  ejus,  et  non  corriplt,  mortem- 
que  merentur  {lReg,ni),  iv).  Tardat  quoque  Se- 
phora  mater  circumcidere  primogenitum  suum ,  ti- 
mendumque  ne  Dominus  veniat,  et  eum  interiiciat 
{Exod,  iv),  Sephora  Ecclesia,  primogenitus  ejus 
clerus,  secundus  natu  populus,  petra  aculissima  0- 
des  Christiana,  sponsus  sanguinum  Christus,  qui 


sent  (ibid.).  Nunc  autem  nequitisB  in  habitaculis 
eorum  in  mcdio  eorum.  Quare  non  magis  injuriam 
accipiunt,  nonmagis  fraudem  patiuntur?  Sed  exer- 
cent  judicia,  non  tantum  inter  se,  vel  apud  religio- 
sos,sedsicutCorinthii  apudiniquos  ftdeles,  ita  isti 
apudpotestatessasculares.  Necistadicimus,  fratres, 
utillos  reprehendamus^quipro  DeoetcumDeoultio- 
nem  zelo  justitiae  in  congregationibus  libere  agunt, 
rcdduntque  retributionemsuperbis ;  quiconsurgunt 
adversus  malignantes,  et  stant  adversus  operantes 
iniquitatem  {PsaL  xcxiii);  qui  jubente  Moyse  ami- 
cis  non  parcunt  in  ore  gladii,  .abscindentes  ido- 
lolatriam,  qui  cum  Phinees  fornicantes  trucidant 


non  venit  pacem  mittere  in  terram,  sed  gladium      (A^^u/n.  xxv),  carnis  punientes  luxuriam,  qui  cum 
(Matth,  x).  Sedquoniam  heec  ad  episcopos  presby-  ^  Samuele  retrem  Amalec  infrustra  concidunt  (IRea, 


{Matth,  x).  Sed  quoniam  heec  ad  episcopos  presby 
ferosque  qui  curam  habent  animarum,  pertinent, 
ad  nosmetipsos  verba  vertamus,  qui  comparatione 
saecularium  viri  Juda,  et  habitatores  Jerusalem  esse 
dcbemus,  id  est  devotissimi  Dei  laudatores,  ac 
perfectissimi  summee  pacis  inspectores. 

Hominibus  itaque  ssecularibusetcarnaliterviven- 
tibus  dimissis,  nostrorum  enormitates  preeputiorum 
inspiciamus,  abscindamus,  projiciamus.  In  quibus- 
dam  etenim,  qui  religionem  habitu  proetendunty 
prseputia  turpia,  foeda,  longaque  nonnunquam  suc- 
crescunt.  Undead  Jerusalem,  per  quamilli,  qui  in 
professione  religionis  vivunt,  praecipue  signiftcan- 
tur,  a  Domino  dictum  est :  Quando  natus  es^  in  dia  or- 
lustuinonestprsecisus  umbilicus  tuus(Ezech.x\i). 
Etilem:  Fornicata  essuper  eissicutnon  est  factum 
nequefuturum  est{ibid.).  Etiterum:  Vicisti  sorores 
tuas  Sodomam  et  Samariampeccalis  tuis,  sceloratio^ 
ra  agens ab  eis.  SanctiGcatsesunt  enim a  te (ibid.).  Et 
iterum  de  ipsa:  Contempsitjudicia  mea^  ut  plus  esset 
impia  qnam  gentes  {Ezech.  v).  Et  item :  Justi/icavit 
animam suam,prwvaricatrix Juda (Jer.  iii).  Huic  si- 
mile  est  quod  Isaias  ait:  Erubesce  Sidon^  ait  mare 
{Isa.  xxni).  Sed  et  publicanus  ascendit  in  domum 
saamjustiHcatusaPharisoDO  {Luc.  xviii).  Quod  enim 
sine  gravi  mocrore  dicendum  non  est,  illiquireligio- 
nem  Deo  voverunt,  nunnunquam  tanta  vesania  etiam 
in  ipso  religionis  habitu  constituti  ad  suum  vomitum 
relabuntur,  ut  eorum  comparatione  seeculare  justi 
videantur.   Denique  qua)  nequitia  pejor  ncquitia 
Phariseeorum?Qu9e  ira^,  quse  rixse,  qusedissentiones 
acerbioreSyporicuIosiores  iis  quee  hodie  in  congrega- 
tionibus  fratrum  diabolo  concitante  desseviunt?  Jam 


regem  Amaiec  in  frustra  concidunt  {IReg. 
xvj,omnemterrenamnecantesconcupiscentiam.Sed 
suntcarnalcs  quidam  in  Ecclesia,  quibus  ista  con- 
veniuut ;  in  quibus  dum  sua  desideria  pertinaciter 
pcrftcere  volunt,  talia  prseputia  facile  succrescunt. 
Absint  a  nobis,  charissimi,  talia  preeputia,  qualia 
commemornvimus !  Absit  a  nobis,  ut  simus  ia  com^ 
essationihus  et  ebrietatibuSy  in  cubilibus  ei  impU' 
dicitiiSy  in  contentione  et  semulatione  (Rom.  xiii). 
Sunt  prseter  alia  eorum  qui  in  ordine  vivunt,  pra- 
putio,  praediclis  minora,  ut  offtcialium  aliquandoex- 
trinsecus  ambulando  vel  equitatio  superflua,  daus- 
tralium  intrinsecus  excursus  de  claustro  et  discursus 
dissolutus,  habitus  et  gestus  uterque  superbus,  actio 
vel  locutio  inordinata,  cogitatiosiveaiTectioterrena. 
Videmus  namque  multoties  non  solum  seniores  ad 
negotia  domus  exire,  sed  et  juniores  per  vicos  et 
plateas  circuire.  Videmus  claustralesdeclaustris  ex 
levitate  prosilire,  et  omnes  offtcinas  priusquam  re- 
deant  perlustrarc,  qui  videntur  facere  velutursusad 
stipitem  ligatus,  qui  dum  non  potest  longius  gres- 
sum  tendere,  salagit  circa  ipsum  stipitem  gyrare. 
Videmus  multos  ex  his  et  illis  parvas  coronas,  lon- 
gos  crines  longasque  vestesaiTectare,  et  in  ipsis  eo- 
rum  vestibus  manicas  usque  ad  terram  dependerOy 
ipsos  quidem  pedibus  velut  homines  ambulare,  sed 
brachiis  velutaves  volare,  scapulis  impingere^digito 
loqui,  oculis  annuere,  vultum  in  diversa  vertere, 
cachinnos  crispare.  Videmus  etiam  multos  hujus 
modi  multa  inordinata  agere,  levia  loqui,  et  non 
tantum  levia,  sed  et  turpia  et  perniciosa.  Do  cogi- 
tationibus  et  aifectionibus  talium,  quse  intrinsecus 
lateni,  nihil  scire  possumus,  nisi  quantum  talibus 


omninodelictuminquibusdamvideturesse,  eoquod  D  indiciisdeprehendimus.Scriptumquippeest :  Ami- 


judicia  habent  inter  se  (/  Cor.  vi).  Timendum,  ne 
regina  austri,  quse  venit  a  ftnibus  terrse  audire  sa- 
pientiamSalomonis,  etnoviriNinivitse,  qui  egerunt 
poenitentiam  in  prsedicatione  Jon»,  surgant  in  ju- 
dicio  cum  generatione  hac,  etcondemnenteam(Luc. 
xi),  quia  dedit  Deus  eis  locum  poenitentiee,  et  ipsi 
abuntur  eo  in  superbiam.  Timendum  ne  Tyro,  et 
Sidoni,  terreequo  Sodomorum  remissius  sit  in  die 
judicii  quam  istis,  quia  si  tantam  divinitatis  ac  divi* 
norom  proceptorum  cognitionem  habuissentyquaa- 


ctus  hominis  et  ingressusejus  et  risusdeatiam  hsec 
enuntiant  de  illo  {Eccli.  xix).  Tales  omnesy  quia 
nec  frigidi,  nec  calidi  videntur  esse,  timeant  ne 
evomantur  ex  ore  Dei  (Apoc.  iii).  Omnia,  quae  pree- 
putia  sunt,  quoe  supradicta  sunt,  abscindenda  sunt, 
projicienda  sunt,  sive  exterioris  sive  interioris  ho- 
minis  sunt.  Sit  autem  perfecla  nostra  circumcisio, 
qualis  decet  viros  Juda,  et  habitatores  Jerusalemi 
non  illius  Juda,  cujus  peccatum  soriptum  est  stylo 
ferreo  in  ungue  adamantino  {Jer,  xvii),  sed  iUiu8| 


1039 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1040 


dequoDominusdicit:  Juda  rex  meus  {PsaL  iax), 
Nec  illius  Jorusalem,  cujus  umbilicus  non  est  prse- 
cisus  (Ezech.  xvi),  sed  illius,  cujus  os  Domini  no- 
men  novum  nominavit  {Isai,  lxii).  Sit  nostra  cir- 
cumcisio,  ut  omnis  amaritudOf  et  ira,  et  indignalio, 
et  blasphemia  toJlatur  a  nobis  cum  omni  malitia 
(Epbes,iY,\)f  fornicatio  et  omnis  immunditia,  aut 
avaritia^  nec  nominetuv  in  vobiSj  sicutdecet  sanctos 
(Epbes,  v).  Sed  ecce  nos,  qui  magisterium  circum- 
cisionis  habemus,  cultrumque  circumcidendi  tene- 
mus,  dum  intendimus  facere  circumcisionem,  lime- 
mus  efiicere  occisionem.  Nam  inflrmi  fratres  dum 
increpantur,  tanto  dolorenonnunquam  vulnerantur, 
ut  de  increpatione,  de  qua  incrementum  justitise 
deberent  accipere,  eos  contingat  detrimentum  sub- 
ire.Namcalamus  quassatus  facile  conteritur,lignum- 
que  fumigans  leviter  exstinguitur,  et  vas  infirmum 
dum  durius  fricatur,  cito  frangitur,  vasque  leve 
parvoque  fundo  dum  impeliitur,  cito  evertitur  et 
quod  intus  est,  facile  elTunditur.  Nam 

Vas  leve  vas  vanum^  vas  futile^  vas  malo  sanuni, 

Effundit  temere  sibi  qum  commissa  fuere. 

Semper  tamen  debemus,  ubi  necesse  est,  incre- 
pare  q\ii£iomniacooperantur in  bonumiis  quisecun- 
dampropositum  vocatisuntsancti{Rom,  viii).Emun- 
detaius  nos,  inquam,  et  cum  anno  novo  renovemur 
spiritu  mentis  nostrsB  ct  induamus  novumhominemj 
quisecundum  Deum  creatus  est  injuslitiaj  et  sancli^ 
tateveritati8(Epbes,i\),lieno\emuviniioyohomine 
per  Dovam  circumcisionem,  in  hoc  novo  anno,  in 
hoc  mundo,  ut  in  ipso  renovari  mereamur  in  coeio. 
Quod  nobis  pi  sestare  dignetur  Dominus  noster  Je- 
SU6  Ghristus. 

SERMO  L. 
De  quibuslibet  apostolis, 

Ponam  ineissignum,  etmittamex  eis  qui  salvati 
fuerint  adgentes  in  mare,  iuA  fricam,Lydiam  tcmon' 
teSf  sagittam  ;  in  Italiam  et  Gnjociam,  ad  insnlas, 
longe,  ad  eos  qui  non  audierunt  de  me,  et  non  viderunt 
gloriam  meam,  Et  anuuutiabunt  gloriam  meamgen- 
tibuSf  et  adducent  omnes  fratres  vestros  de  cunctis 
gentibuSf  donumDomino  in  equis,  et  in  quadrigis,  et 
itt  lecticis,  et  in  mulis,  et  in  carrucis  ad montem  san~ 
ctummeumJerusaleuif  dicitOominus,  quomodo  si  iu- 
ferant  lihi Israelmunus  in  vase mundo  iu  domum  Do- 
miai,  et  assumam  ox  eis  in  sacerdotes  et  le  vitas,  di- 
cit  Dominus  (Isai,Lxyi),  Loquitur  Domiuus  Judseis 
per  proplietam  inhis  verbis,  declaians  manifeste 
quod  ex  illiSy  quos  de  gcnere  eorum  per  gratiam  re- 
demptionisadlidemvocaret,apostolos  eligeret,  imo 
praeeligeret,  et  quadam^prQerogativagratiaecoBlestis 
insignitos  ad  geutes  mitteret,  et  eiectos  cx  ipsis  eo- 
rum  ministerio  Judoeis  in  iide  sociaret.  Sic  enim 
divina  providentia  prseordinavit,  ut  Juda^is  gentiles 
iafide  juugerentur,  ut  esset  unus  Dcus  et  uua  cul- 
tura,  unus  pontifcx  et  una  Ecclesia,  una  fldes  et 
unum  baptismay  unuslapis  angularis  etdomus  uua, 
unus  paterfamilias  et  una  familia,  unus  doctor  et 

un^  s^^ola,  unus  imperator  et  una  respublicai  unus 


A  dux  et  una  militia,  unus  testator  et  una  hsereditas, 
unus  agricola  et  vitis  una,  unus  rex  prseceptor  et 
unus  populus  assecla,  unus  pastor  et  unum  ovile. 
Ipsi  autem  sancti  apostoli,  in  omnem  terramad  prse- 
dicandum  mittendi,  exceptis  illis  bonis  spiritualibus, 
quae  doctrinam  Christi  audiendo,  ejus  miracula  vi- 
dendo  passionem,  resurrectionem,  apparitionem, 
ascensionemque  intuendo  perciperemeruerunt,  qui- 
busdam  aliis  gratise  coelestis  donis  sive  singulariter, 
sive  excellenter  prse  caeteris  mortalibus  insigniti 
sunt,  ut  fuere  primitise  spiritus,  scientia  linguarum, 
et  intelligentia  secretorum  coelestium,  sicut  quod 
beatus  Joannes  intellexit,  quod  in  principio  erat 
Verbum  {Joan,  i),  gratia  miraculorum  et  prodigio- 
rum  potestas  calcandi  super  virtutem  malignorum 

B  spirituum,  sapientia  ad  destruenda  dogmata  philo- 
sophorum.  Unde  de  apostolicse  dignatis  gloria  bea- 
tusPaulussic  dicit:  Socundum  revelationem  notum 
factum  est  mihi  sacrameutum^quod  aliisgenerationi' 
bus  uon  estagnitum  hliis  homiuum^sicut  nuncrevela' 
t  uin  os  t  sauctis  apostolis  ejus,  etprophetis  scilicet  xio- 
visinspiritum,esse  gentescohosredes  et  concorpo^ 
saleset  comparlicipes  promissionis  ^usinChristo 
Josu  (Ephes.  iii).  in  his  omnibus  posuit  Deus  si- 
gnum  in  apostolis,  ut  essent  gentibus  ministri  et 
dispensatores  evangelicse  praedicationis. 

Et  mittam  ex  eis,  inquit,  ad  gentes  in  mare  ia 
Africam,  in  Lydiam  teueutes  sagittam,  inltaliamet 
Grwcianif  ad  insulas  louge,  Sex  sunt  quse  ponit  et 
nominatim  distinguit,  videlicet  mare,  Africa,  I^ydia, 

^  ItaliayOrcecia,  insulse,  ut  plenitudinem  gentium  per 
preedicationem  apostolicain  et  e vangelicam  per  uni- 
versum  mundum  propalandam  perfecte  in  fidem 
Christianam  senarii  perfectione  significaret  intra- 
turam.  Mare,  quodprimo,  etinsulse,  quas  in  ultimo 
ioco  posuit,  quod  sibi  sint  positione  locali  vicina. 
simul  et  non  separatim  videntur  exponenda.  Mare 
itaque,  quod  nunquam  in  eodem  statu  permanet,  sed 
semper  Huctuat,  ilios  qui  per  diversorum  culturam 
idoloi*um,  vel  per  diversa  vitia  fluctuabant,  recte  si- 
gnilicat.  Insulseautem,  queeimmobilesinterfluctus 
stant,  illos  qui  in  (ide  veri  Dei,bonaque  conversatione 
vivebant,  apte  figurant.  Job  etenimvelutinsula  erat, 
qui  homo  gentilis  homo  sine  lege  inter incredulos,  in- 

-.  terpeccatoresrectecredebatySanctevivebat.EItdeta- 
libusApostolusait:  Cum  gentes^quoe  legemnon  ha- 
bcnt,uaturaliter  quoBsuntlegisfaciunt,  ejusmodile^ 
geni  habentesipsi  sibisuntlex^quiostendunt  opusle- 
gisscriptumincordibussuis  lestimonium  illis  red^ 
d  (•  nte  conscion  tia  ipsorum  ,etiu  ter  se  in  vicem  cogita- 
tionumaccusantium,autetiam  defendentium,  ia  die 
cumjudicabit  Dominus  occulta  hominum  secundum 
Evangclium  meumperJesum  Christum(Rom,u),yei 
certeinsularum  nomineipsosgentiles,  qui  inunius 
alicujus  simulacri  adoratione,  velin  unus  cujuslibet 
vitii  deieciatione  perseverabant,  nec  per  diversa 
fluctuabant,  convenienterintelligamus,  iaAfricamg 
ia  L^diam,  ia  Italiam,  ia  Grwciam,  Et  de  his  qua- 

tuor  regioxubus  estLydia  ad  orientem,  Italia  ad  oc- 


1041 


SERMONES  CENTUM. 


1042 


cidentem,  GrsBcia  ad   aquilonem,  Africa  ad  meri-  ^  exercitntionem  figurant.  Lectica  quoddam  genus 


diem.  Rectdigitur  per  ietas  quatuor,quatuorcIimata 
designantur,  et  apostolica  prasdicatio  pcr  mundum 
universum  dilatanda  figuratur.  Aliter.  Lydia,  quse 
est  ad  orientem,  ubi  jubar  solis  primum  efTulg&t, 
signidcat  astutiam.  Italia,  quae  est  ad  occidcntem, 
ubi  solisclaritas  deficit,  significat  ignorantiam.  As- 
tutiam  dico  in  mnlo,  ignorantinm  de  bono.  Et  no- 
tandum  quod  cum  dixisset  in  Lydiam  addit  toncn- 
tes  sagittam.  Lydi  etenim  sapientes  sagittarii  sunt 
Filiiquoqne  ssBcuIi  Jwjus  in  malo  callidi  sapientio- 
rcs  filiis  Jucis  in  generatione  sua  sunt  {Luc.  xvi), 
Quorum  cor  mnchinans  malum  est  pharetrn,  arcus 
08  eorum  et  lingua,  scrmo  sagitta,  audientis  asson- 
talio  prava,  cordisque  ejus  delectatio,  plaga.  Cor- 
ruwpunt  eniin  bonos  moros  coJIoquia  mala  (/  Cor. 
xv).  Grascia,  qusc  se  ad  aquilonem  extendit,  ubi  solis 
calor  tepescit,  frigidam  cordis  humani  malitiam  ex- 
primit.  Hinc  estquod  propheta  Jeremias  de  Jerusa- 
lem  ait :  Sicut  cistcrna  fccit  frigidam  aquam  suam, 
sic  frigidam  fccit  miJitiam  suam  (Jer.  vi).  Africa 
qufc  est  ad  moridiem,  ubi  sol  fervet,  libidinem  luxu- 
riamque  significat. 

Dominus  itaque  quasi  ad  omnia  loca  ista  ad  vo- 
candos  electos  suos  mittit,  quoniam  de  vitiis,qus8  per 
ea  significari  diximus,  per  praedicationem  sanctnm 
eos  ad  veritatis  justitiasquo  viam  educit.  Alii  ergo  de 
mari,alii  deinsulis,  nliideLydia,  aliideltalia,  nliidc 
GriBcia,  alii  de  Africa  vocantur,  quia  alii  de  noxia 


B 


dicilur  esse  vchiculi ,  in  quo  qui  portatur  velut  in 
lecto  quiescit.  Undo  ct  apte  contemplationis  inter- 
noe  quidem  dcsignat.  Mulus  infecundum  est  animal 
et  ideo  contincntiam  illorum ,  qui  se  castraverunt 
propter  regnum  coolorum  exprimit.  Carruca  duas 
habet  rotas,  et  per  hoc  sapientiam  et  doctrinam  si- 
gnificat.  Qui  ergo  vitia  sua  fortiter  refrenant,  qui 
doimones  potenter  superant,  qui  bona  opera  non  se- 
gniter  exhibent,  qui  injunctossibi  labores  obedien- 
ter  sustinent ,  adducuntur  in  equis.  Qui  praecepta 
quatuor  Evangeliorum  opere  complent,  qui  qua- 
tuor  principales  virtutes  viriliter  exercent ,  ad- 
ducuntur  in  quadrigis.  Qui  activae  vit^e  negotia  re- 
linquunt,  et  in  divinas  contemplationis  pace  quie- 
scunt,  adducuntur  in  lecticis.  Qui,  spretis  illecebris 
carnalibus  nuptiisque  postpositis,  munditiamque 
diligunt  castitatis,  adducuntur  in  mulis.  Qui  studio 
sapientiae  vacant,  qui  vorbo  doctnnso  invigilant, 
adducuntur  iu  carrucis. 

Admontemsanctum  menmJorusalom.  Monssanc- 
tus  ChristuSf  Jerusalem  Ecclesia.  Jerusalem  super 
montem  eedificat,  Ecclesia  super  Christum  fundata. 
Quomodo  ciinferant  PiJii  IsraeJmunus  in  vasemundo 
in  domum  Domini.  Munus  dilectio  maxime  intelli- 
gitur;  sine  qtia  ca)tera  apud  Deum  vitam  non  me- 
rontur.  Vns  mundum,  cor  mundum,  corpus  mundum, 
opus  mundum.  Etassumam oxeissacerdotes  etJevi* 
tas.  Hoc,  charissimi,  specialiter  ad  nos  pertinet,  qui 


vitiositatis  fluctuatione,  alii  de  pertinaci  stabilitate,  q  officiosacerdotali  etLevitico  indomoDeifungimur 


alii  de  calliditato  sasculi  praesentis,  alii  do  csecitate 
mentis,  alii  de  malitin,  alii  de  luxuria  per  gratiam 
Dei  conyersi  justificantur.  Mittam  inquit,  ad  eos, 
qui  non  audierunt  do  mo^  et  non  viderunt  gJo- 
riam  meam  et  annuntiabunt  gloriam  meam  gen-- 
tibus.  Hmc  est  illud  :  Quibus  non  ost  annuntiatum 
de  00,  videbunt  (Jsa.  lxvi).  Jesus  enim  mortuus  est 
pro  gente,et  non  solum,  scilicet  pro  gente  Juda^orum 
sed  ut  filios  Dei,  qui  erant  dispersi,  id  est  pra^dcsti- 
nntos  ex  gentibus  ad  vitam  (cternam  congregaret 
in  unum  (Joan.  xi),  id  estinunitatem  fidei  cum  elec- 
tis  Jndaeis.  Et  adducvnt  fratros  vostros  do  cunctis 
gentibns  donum  Domino.  Fratres  vostros  semper 
prasdestinatione,  tunc  etiam  fide,  interim  nutem  iui- 


et  in  consecrntione  Dominici  corporis  ct  sanguinis 
altari  ministramus.  Ha?c  est  enim nostra  dignitas  sa- 
lutaris  et  praeclara,  si  tamen  eam  condigno  pro  vi« 
ribus  humanse  fragilitatis  serviondo  conservemus. 
De  hujus  dignitatis  ac  ministorii  sublimitate  beatus 
Gregorius  in  libro  Dialogorum  sic  scribens  :  Quis, 
inquit,fideIiumdubiumhaberepossitinipsaimmola« 
tionishorae  adsacerdotis  vocemcoelos  aperiri  in  illo 
JesuChristimysterioangeIorumchorosadesse,8um' 
mis  imr  sociari,  terrena  ccelcstibus  jungi,  unumque 
ex  visibilibus  etinvisibilibus  fieri?Sed  necesse  est  ut 
cum  hoc  agimus  nosmetipsos  Deo  in  cordis  contritio- 
ne  mactemusQuia  qui  passionis  Dominiceemysteria 
celebramus,debemus  imitari  quod  agimus  Tuncergo 


micos  cultura  idololatrite.  Donum  Domino:  Apos- Q  vcrapro  nobishostiaerit;  cumnometipsoshostiam 


toli  quiprope  gentiumnnimns,  quassuispraedicatio- 
nibusacquisierunt,  Domino  velut  fructum  laborum 
suorum  obtulerunt.  In  equis,  et  in  quadrigis  et  in  Jc- 
cticiSy  et  in  muJiSj  et  in  carrucis.  Equus  animal  est 
doctum  freno,  aptum  bello,  velox  pedibus,  utile  ac 
nccessarium  oneribus  portandis  sive  trahendis.  In 
eo  itaquequod  infrenalur,  vitiorum  significat  cohi- 
bitionem;  in  eo  quod  aptum  est  bello,  dsemonum 
subactionem ;  in  eo  quod  velox  pcdibus  expeditio 
nem  boni  operis,  in  eo  quod  onera  trahit  vel  portat, 
obedientiam  ac  tolerantiam  cujuslibet  fructosi  la- 
boris.  QuadrigaeproptcrquatuorEvangelorum  com- 
pletionem  ,  vcl  quatuor  principalium  virtutum,  id 
est  prudentiae,  fortitudinis ,  justitioe,  temperantioe  , 


fecerimus.  Ex  his  verbis,  fratres,  perpendere  pos- 
sumus,  quales  in  nostro  ministerio  esse  debeamus. 
Sed  ut  idem  ministerium  cum  majori  adhuc  reve- 
rentia  agatis,  rem  vobisrecentemscribimus,  quam 
abbate  nostro  nobis  narrante,et  scribente  certissime 
sciinus.  Ait  itaque  presbyter  quidam  in  Senonensi 
provincia,baptismali8Ecclesi8ecuramgerens,paro- 
ehialia  ministrabat.  Hic  in  desideria  carnispronus  , 
membra  quae  sacramentorum  debebat  usibus,  femi- 
neo  polluebat  attactu.  Turpes  et  illicitos  amplexussa- 
cris  praeponebat  studiis,etcontinentiam,quampro-  " 
miseratvoto,  non  servabnt  officio.  Unnm  praecaete- 
rismulierculnmfrequentareconsueverat,  cujus,  im- 
mundo  contubernio  corruperatintus  coasavyQAJ^^.^ 


1048 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA 


1044 


foris  famam.  Jam  consueverat  in  sordibus  suis,  et 
tamen  nequitia  erat  quae  non  sinebat  eum  esse  se- 
nem.  Huic  ssepenumero  post  focda  et  illicita  com- 
mercia  turpitudinis  suae,  cum  imprudenter  et  impu- 
denter  accederet  ad  sacramenta  Dominica,  mira- 
bilis  ac  miserabilis  occurrebat  visio  qua  vel  compe- 
retur  immeritus,  vel  arceretur  indignus.  Videbatur 
in  ipso  calice  quasi  venenosi  bufonis  imago  reptans 
natansque  per  sacri  liquoris  latices,  et  horrore  sui 
aspectus  miseram  fornicatoris  presbyteri  conscien- 
tiam  flagellabat.  Tanquam  veris  indiciis  et  ocu- 
lata  fide  clamabat  ei  Apostolus  :  Qui  manducat  ot 
bibit  indiffDeJudicium  sibi  manducatetbibit(ICor. 
x),  Sumebat  tamen  timens,  et  inter  haec  suppli- 
cia  perficiebat  sacrificia.  Id  sibi  plusquam  centics 
accidisse  archipiscopo  suo  confessus  cst,  et  non 
■  nisi  post  noctem,  qua  membra  Christi  facerat  mem- 
bra  meretricis.  Compunctus  tandem,  et  patientiae 
Dei,  quse  eum  ad  poenitentiam  adducebat,  momor, 
coram  archiepiscopo  suo  cum  magna  lacry  marum  e  f- 
fusione  prostratus,  rem  ex  ordine  refert,  pristinam 
immunditiam  suam  profitetur  ,  et  abdicat,  modum 
correptionis  8U8e  per  ea,  quse  supra  diximus,  expo- 
nit;  curee  parochiali  renuntiat,  ct  ordinem  Cister- 
censium  in  monasterio  suscipiens  dignos  f  ut  credo) 
psBnitentisB  fructus  agit.  Aderam  ego  ubi  soli  ar- 
chiepiscopo  solus  ille  qu8e  dicta  sunt  exposuit,  ct  in 
timore  dedi  laudem  Deo,  qui  vocat  ea  quso  non  sunt 
tanquam  ea  quso  sunt  {Rom.  iv).  Talibus  dictis 
vitam  nostram  discutiamus,  et  utrum  in  regionibus 
preedictorum  vitiorum,  vel  vehiculis  virtutum ,  aut 
in  ordinesacerdotumac  levitarum  simusconsidere  • 
mus.  Si  in  malo  sumus ,  a  malo  declinemus ;  si  in 
bono,  de  bono  in  melius  proficere  studeamus,  ut 
meritis  et  precibus  apostolorum,   quorum  hodie 
solemnia  celebramus  adjuti,  ad  eorum  gaudia  per- 
venire  mereamur.  Quod  nobis,  etc. 

SERMO  LI 
In  Septuagesima, 

Supor  Qumina  Babylonis  ilJic  sedimus  et  fle  vimus, 
dum  recordaramur  tui,  Sion  (Psal  cxxxvi).  Cives 
fuimus  Jerusalem,  et  facti  sumus  cives  Babylonis. 
Jerusalem  paradisus,  Babylon  mundus.  Translati 
snmus  in  primo  parente,  in  quo  peccavimus ,  de 
Jerusalem  in  Babylonem,  de  paradiso  in  mundum, 
de  patria  in  exsilium,  de  Jubilo  in  luctum,  de  requie 
in  laborem,  de  gaudio  in  moerorem,  de  libertate  in 
-servilutem,  de  gloria  in  ignominiam,  de  voluptate 
in  a3rumnam,'de  felicitate  in  miseriam,  de  deliciis 
in  esuriem,  de  integritate  in  corruptioncm,  de  vita 
in  mortem.  Merito  igitur  sedemus,  merito  flemus 
super  flumina  Babylonis  :  flumina  Babylonis  de- 
cursus  nostrae  corruplionis  ,  decursus  nostrae  mor- 
talitalis.  Merito  sedemus.merito  flemus,  dum  rccor- 
damur  Sion ,  dum  divinne  contemplationis  ,  quam 
in  Adam  peccante  perdidimus,  reminiscimur.  Me- 
rito  sedemus ,  merito  flemus ,  eo  quod  canticum 
Domini  jucundum  ac  perfectum,  illud  scilicot  me- 
nua  ao  verum  alleluia  quod  Adam  adhuc  inuocens 


A  oro  mundissimo  cantabat,  et  quod  ipso  peccante 
amisimus,  in  terra  aliena  digne  cantare  non  vale- 
mus.  Non  enim  est  speciosa  laus  in  ore  peccatoris 
(Eccli.  xv).  Quis  enim  omnium  nostrum,  imo  quis 
mortalium,  quantumlibet  justus,  sit  illius  innocen- 
tioe,  quam  ante  peccatum  habuit,  se  comparare 
prsesumat?  Scriptura  namque  teste  :  In  multis  ot' 
fendimus  omnes  (Jac. ui);  etquasipannusmenstrua^ 
tie  universsojustitiao  nostrse  {Isai  lxiv)  ;  Et :  Infans 
uniusdieinon  estsine poccatosuperterram{Job  xv, 
juxt.  LXXj.  Et ;  Nonjustiffcabitur  in  conspectu  Dei 
omnis  vivens{PsaI.  cxlii).  In  quantum  ergo  pecca- 
tores  sumus,  in  tantum  minus  digni  illo,  qui  tan- 
tum  justus,  non  etiam  vel  in  minimo  peccatorex- 
stitit,  canticum  Domini  cantamus.  Sedeamus  igitur 

B  et  fleamus.  Sedeamus  nos  humiliando,  fleamus  de 
nostro  exsilio  dolendo.  Sedeamus,  quia  vanum  est 
nobis,  qui  manducamus  panem  doloris  ante  lucem 
surgere  {ibid. )Q\imdo  ergosurgemus?  Cum  dederit 
Deus  dilectis  suis  somnum  et  manifestata  fuerit 
JmroditasDomini,filii  merces  fructus  ventris(ibid), 
ventris  scilicet  Ecclesise  fllios  suos  per  multas  nunc 
tribulationes  parientis.  De  hac  sessione  et  resarre- 
ctione.  B.  Petrus  sic  ait  :  HumiJiamini  sub  potenti 
manu  Deiy  ut  vos  exaJtet  in  tompore  visitationis  (/ 
Petr.  v).  Fleamus  quoque  ut  postea  rideamus,  quia 
secundumSalomoncm:  Tempus  est  flendi^ettempns 
ridendi  {Eccle.  iii).  tempus  flendi  in  mundo,  tem- 
pus  ridendi  in  coBlo.Cumenim  Dominus  convertcrit 
captivitatemnostram,  implebiturgaudio  osnostrum, 

^  et  erimus  facti  laetantes  {PsaJ.  cxxv),  quia  cum  cor- 
rubtibile  hoc  induerit  incorruptionem,  et  mortale 
hoc  indueritimmortaIitatem{ICor.\m),  intrabimus 
supemam  Jerusalem,  quse  est  mater  omnium  no- 
strum,  alleluia  cantantes,  et  gaudentes. 

Snne  Scptuagesimee  tempus,  quod  nunc  ingredi- 
mur,  totum  tempus  sseculi  praesentis  quod  septem 
diebus  volvitur  signiflcant,  inquo  nostrse  corruptibi- 
litatis  et  mortalitatis  serumna  detinemur.  Unde 
congrue  nunc ,  ob  significandam  miseriam  gemitus- 
que  nostros ,  quibus  in  hac  vita  premimur,  inter- 
mittimus  a/7e7(i/a,  et  GIoriainexcelsisDeo^quBismi 
coelica  et  angelica  cantica,  et  cantamus  longos 
Tractus,  qui  signiflcant  longos  labores  et  dolores 

T%  vitse  prtesentis.  Alleluia  namque  coeleste  canticom 
esse  Joannes  in  Apocalypsi  testatur,  ubi  dicit  Aa- 
divi  vocem  turbarum  multarum  in  coelo  dicentium 
AIIeIuia{Apoc.  xix),  Gloria  id  excelsis  Deo{Lue.  iiJ. 
Canticum  angelorum  esse  fidelium  nullus  ignorat. 
Septuagesima  vero  computatur  secundum  inscrip- 
tionem  sacramentarii  et  antiphonarii  novemheb- 
domadibus  ante  Pascha  Domini,  et  flnitur  post 
Pascha  Domini  in  septima  die,  id  est,  Sabba- 
to.  Die  Dominica,  qua  canitur,  Circundederual 
mo  gemitus  mortis,  habet  initium,  et  in  septima  die 
Paschalis  hebdomad8e,id  est,in  Sabbato  habet  finem. 
Habemus  autem  formam  et  exemplum  institutionis 
et  observationis  hu jus  sanclae,  annos  septuaginta, 
quibus  antiquus  populus  Deisuis  peccatis  exigenti- 


1045 


SERMONES  CENTUM. 


1046 


bus  in  Babylonem  ductus  in  servitute  fuit;  super  A  fectum  est,  evacuabitur  quod  ex  parte  est.  Vide^ 

mus  nunc  per  speculum  iu  enigmate^  tunc  autem 
facie  ad  faciem.  Nunc  cognosco  exparto  tunc  autem 
cognoscam  sicut  ct  cognitus  sum  (/  Cor.  xiii). 

Extopto  itaque  quod  his  verbis  bonis  et  consola- 
toriis  scmpcr  in  Domino  gaudore  debemus,  quandiu 
vivimus,  scmper  est  nobis  sedcndum,  semper  flen- 
dum  ;  Sion  recordandum,  ad  Jcrusalem  supemam 
suspirandumet  cum  Psalmista  dicendum  :  Sioblitus 
fuero  tui,  JorusaJem,  etc.  (Psal.  cxxxvi).  Quandiu 
enim  vivimus,  exsules,  captivi,  percgrini  sumus. 
Miseriergosi  simus,  etlugeamusetploremus.  Risus 
noster  in  luctum  convertatur,  et  gaudium  in  moDro- 
rem.  Memores  simus  semper  illius  sententiee  Salo- 
monis,  qua  dicitur  ililelius  estiread  domum  luctus 
quam  ad  domum  convivii  (Eccle.  vii).  Et  item  : 
Risus  dolore  miscebitur,  et  exlrema  gaudii  luotus 
occupat  {Prov.  xiv).  Sed,  proh  dolor !  ad  tantum 
detrimentum  est  devolutus  rigor  ordinis,  et  lapsa 
censura  disciplinsei  religionis  honestas,  gravitas, 
maturiiatis,  et  modestia  sanctitatis  redacta,  ut  apud 
plurimosiiqui  abhorrent  proferre  faceta  verba  vel 
risum  moventia,  vel  qui  nohmt  crispare  cachinnum, 
hypocritsB  judicentur,  etquia  non  rident,  deridean- 
tur.  Verum  apud  eos  quisquis  in  semetipso  i*esolu- 
tus,  risu,  joco  se^netipsum  efTundit,  is  facetus,  cu- 
rialis,  acbonisolatii  fraternominatur.  Sed  nunquid 
Ghristum  risum  in  orbem  attulisse  vel  risisseuspiam 
legimus  ?  Absit !  Sed  contristatum  et  plorasse  com- 

vobis  qui  ridetis^  quo^ 
EUigamus  ergo,   charis- 


B 


flumina  Babylonis  sedit  et  flevit,  dum  recordaretur 
Sion.  Dictator  itaque  Septuagesimse  septuaginta  dies 
istos  annis  septuaginta  conformavit,  ut  et  nos  se- 
deamus  in  his  diebus  et  lugeamus,  quia  priori  po- 
pulo  in  quibusdam  peccatis  communicamus.  Illi  ta- 
men,  quia  servierant,  afflictionem  inviti  sustinue- 
runt ;  nos  autem,  quia  liberi  sumus,  voluntariam 
afflictionem  sustinemus.Septuagenarius  vero  nume- 
rus  non  solum  his  diebus  abstinendum  nobis  et  lu- 
gendum  signiflcat,  verum  et  omni  tempore  vitse 
nosirse,  quod  septem  diebus  volvitur,  et  quo  a  coe- 
lesti  Jerusalem  peregrinamur,  nos  in  poenitentia  et 
luctu  esse  debere,  et  maxime  si  in  criminalia  post 
baptismum  lapsi  sumus,  demonstrat. 

Porro  in  propheta  Zacharia  legimus  quod,  immi- 
nente  tempore  quo  captivitas  populi  Dei  solvenda 
crat,  angelus,  qui  in  propheta  ipso  loquebatur,  Do- 
minum  deprecatus,  dixerat :  Domine  ezercituunjf 
usquequo  tu  non  misereberis  Jernsalem^  et  urbium 
Juda,  quibus  iratus  cs  ?  Iste  septaagesimus  annus 
cst.  Et  respondet  Dominus  angelo  verba  bona  ct 
consolatoria  (Zac.  i).  Et  nos,  charissimi,  habemus 
verbabona,  verba  consoIatoria,resurrectionem,sci- 
licet,  primam,  per  quam  expectamus  secundam. 
Habemus  justiflcationem,  per  quam  speramus  im- 
mortalitem.  Ista  duo,  quorum  unum  habemus  in 
re,  alterum  in  spe,  declarat  Apostolus,  ubi  dixit  : 
SiChristusinvobisesty  corpus  quidem  mortuum  est 

propter peccatum,  spiritus  vero  vivitpropterjustifi-  p  perimus.  Unde  et  ait  :  V» 
cationem.  Quodsi  spiritus  ejus  qui suscita vit  Jesum      niam  plorabitis !  (Luc.  vi). 


Christum  a  mortuis  viviRcavit  et  mortalia  corpora 
vestra  propter  inhabitantemspiritum  ejus  in  vobis 
(Hom.  viii).  ResurgimuSy  nunc  catechumeni  quidem 
per  gratiam  baptismi,  et  non  per  poenitentiam;  re- 
surgimus,  inquam,  nunc  ad  justitiam,  in  die  vero  ju- 
dicii  resurgemus  ad  gloriam.  Primam  resurrectio- 
nemhancsigniflcatnobisaIleIuia,quodinsexpascha- 
libusferiisadmissam  quo/idie  cantamus.  Utramque 
simul  nobis  exprimunt  duo  alleluiayquseinSabbato 
Paschalis  hebdomadee  concinimus,  quod  videlicet 
Sabatum  completionem  nostrse  Septuagesimse,  id  est 
totius  temporalitatis  nostrae  flgurat.  Nunc  enim 
quasi  unum  simplex  alleluia  canimus  quia  adhuc 


simi,nobisflere  ut  postea  rideamus  ;  et  contristari 
ut  Isetemur.  Quod  enim  risum  ineptse  letitiae  pe- 
nitus  exhorrere  debemus,  edocct  noe  perfecte  pau- 
cis  verbis  quidamsanctorum  Patrum,  quidumquem- 
dam  fratrem  ridere  vidisset,  ait  illi :  «  Coram  coelo 
et  ieyva  Doo  rationem  totius  vitse  nostrce  reddituri 
sumus,  ettu  rides  ?  » Nositaque,  fratres,  quisancti- 
tatem  non  solo  verbo,  verum  et  tonsura  vesteque 
profliemur,  nos,  inquam,  omittamus  vocem  inutilis 
gaudii  vansequse  latitiae,  et  renuntiantes  verbis  nu- 
gatoriis,  risibus,  jocis,  mollitiei  vitiorum,  asperita- 
teinvirtutum  prseferamus,  quia  peramaritudinemet 
asperitatem  virtutum  et  bonorum  operum  perve- 


sola  fruimur  justiflcatione,  sed  tunc  duplex  alleluia  j)  niemus  ad  regna  ccelorum.  Si  enim  seminemus  in 


concinemus,  dum  fruemur  et  immortalitate.  Sex 
autem  dies  paschales  in  populo  antiquo  signiflcant 
de  Babylone  reversionem  in  Jerusalem,  Sabbatum 
autem  perventionem,  in  nobis  vero  senarium  bono- 
rum  operum,  quo  tendere  debemus  ad  supernam 
beatitudinem.  Porro  Sabbatum  ejusdem  ingressio- 
nem.  Vel  certe  per  unum  alleluia,  quod  in  sex  feriis 
paschalibus  quotidie  cantamus  possumus  intelligere 
sanctorum  stolam  primam;  perdupIexaIleInia,quod 
in  Sabbato  canimus,  possumus  intclligere  primam 
pariter  et  secundam.  Habemus  itaque  verba  bonn, 
verbaconsolatoria.  Ronumestquodhahemus,  melius 
quod  expectamus.  Ex  parto  enim  cognoscimus,  ct 
ex parte  prophetamus,  Cumautem  vcncrit  quodper' 


lacrymis,  in  gaudio  metemus.  Quod  nobis  praestai^e 
dignetur  Jesus  Ghristus  Dominus  noster. 

SERMO  LII. 
Item  iu  Septuagesima. 

Superflumina  Babylonis  iUic  sedimusetQevimuSy 
dum  recordaremur  tui,  Sion  (Psal.  cxxxvi).  Hostis 
antiquus,  charissimi,  qui  sua  calliditate  de  paradiso 
primos  parentes  nostros  ejecit,  et  miscrise  vitse 
praesentis  obnoxios  reddidit ;  ipse  nobis  in  spiri- 
tuali  Jerusalem,  id  est  in  visione  supernae  pacis 
constitutis  incessanter  insidiatur,  ut  de  ejus  nos 
amoenitatis  gnudiis  extrahat,  ct  in  Bnbylonem,  id 
est  confusionem  vitiorum  abductos,  sxhb  servituti 
subjiciat.  Jerusalem  enim  congrue  vitamsignificat 


1047 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1048 


spiritalem,  Babylon  vitam  carnalem ;  Nabuchodo- 
nosordiabolum,  captivitas  peccatum.  Habentautem 
viri  spiritales,  in  spiritali  Jerusalem  conversantes, 
spiritalesdomos  diversas,  etin  ipsis  divei*sas  spiri- 
tales  divitias.  Habent  domos  per  bonam  contersa- 
tionem.  Domus  enim  apte  signiAcant  conversatio- 
nem,  quia  in  ipsis  conversamur.  Domus  minores 
signiflcant  bonso  conversationis  inchoationem,  ma- 
jores  ejusdem  conversationis  perfectionem,  maxi- 
mflB  consummationem.  Domusautem  spriritaliscon- 
versationis  bene  fundata  est  super  firmam  petram  per 
fidem,  alta  estper  spem,  lata  per  charitatem,  longa 
perfuturorumbonorumlonganimemexpectationem. 
Domus  ista  spiritalis  justi,  et  maxime  perfecti  viri 
plenaestbonisetdoniSy  sicut  scriptum  est:  Gloria 
eldivitisein  domoejus,  etjustitia  ejus  znanet,  etc. 
(Psal,  cxij.  Et  sapientia,  cum  qua  justus  inhabitat, 
quodam  loco  dicit  ;  Mecum  sunt  divitise  et  gloria, 
opessuperna)  [superbw]  et  Justitia  (Prov,  viii). 

Habet  itaque  justus  perfectus  habitator  Jerusa- 
lem,  id  est  spiritalis,  habet  inquam,  in  domo  con- 
versationis  su»  aurum  sapienti»,  argentum  elo- 
quentiae,  frumentum  doctnn»,  vinum  sanctse  laeti- 
tiee,  oleum  misericordisB,  lapides  pretiosos  per  ful- 
goremvirtutum,  ornamenta  diversarumvestiumper 
exhibitionembonorum  operum.  Vasorum  quoque  di^ 
yeraagenera^omne  vasparvulumavasiscraterarum 
usque  ad  onme  vas  musicorum  {Isa.  xxiij.Per  cra- 
teraSy  quibus  vinum  quodlsetiflcatcorhominispro- 
pinatur,  recte  designaturgratia  conferendae  consola- 
tionis  ;  per  vasa  musica  gratia  divinee  laudationis. 
Habet  denique  et  aromata  multa,  per  quae  figuratur 
gratia  bonse  opinionis.  Sed  his  omnibus  divitiis 
explanandis  propterea  non  immoramur,  quia  scien- 
tibus  legem  loquimur,  et  res  hujusmodi  in  aliis 
sermonibtts  ssepius  qui  mystice  significent  expo- 
suimus. 

Igitur  his  ita  compositis,  idest  justis  inpulchri- 
tudine  pacis  et  in  req[uie  opulenta  constitutis,  ma- 
lignus  adest  cum  exercitu  dsemonum  tentantium  ac 
vitiorum  blandientium,  et  urbem  sanctam  acriter 
impugnat,  et  in  quibusdam  saepius  expugnat,  et 
subversisdomibusbonae  conversationis  eorum  bo- 
nis  spiritalibus  eos  privat  et  captivat.Qui  si  prudenter 
ac  viriliter  caput  hostis  antiqui,  id  est  initium  ten- 
tationis  calcarent,  non  superarentur,  sed  supera- 
rent ;  necesset  illispugna  tentationis  ad  culpam,  sed 
ad  coronam.  Unde  et  Jacobus  dicit :  Beatus  vir, 
guisuffert  tentationem^  quoniam  camprobatus  fuerit 
accipiet  coronam  viUequam  repromisit  Deus  diligen- 
tibusse  {Jac.  i).  EtiQ  prsecedentibus:  Oii}iie^aii(/iu/ii 
existimate,fratreSfCumin  varias  tentationesincide^ 
ritiSfScientes  quodprobatio  Mei  vestrso  patientiam 
operatur,  Patientia  autem perfectum  opus  Iiabeat,ut 
sitisperfecti  etintegriin  nullo  deCioientes  {ibid,), 
Justus  etenin,  qui  se  cognoscit  cum  apostolo  miseri- 
cordiam  Dei  consecutumf  /  TimA),  et  in  tentationibus 
et  adversis  Isetatur  et  benedicit  Deum  in  omni  tcro- 
pore,  et scit  quoniam :  Qui perseverat usque  infinem 


A  bic  salvus  erit  (Matth,  x).  Et  gloriatur  in  labore  et 
dolore,  et  cum  Psalmista  dicit:  Tribulationem  et 
miseriam  invenif  et  nomen  Domini invocabo{PsaI, 
Gxivj.  Ut  quando  alius  invocat  Deum,  sic  sanctus 
vir  et  bellator  invictus  ad  exercendum  se  et  pro- 
bandum  tribulationem  et  miseriamveniredesideret. 
Quod  intelligens  Psalmista  dixit  Domino  :  Proba 
nw,  Domine,  et  tenta  me ;  ure  renes  meos  et  cor 
meum  {Psal,  xxv).  Non  igitur  obesse,  sed  prodesse 
videtur  tentatio,  nisi  admittaturdelectatio.  Quod  si 
delectatio  admittitur,  nisi  citius  repellatur,  quasi 
jam  accepto  vulnere  fortitudo  militis  Christi  debili- 
tatur,  et  quasi  in  exitu  suae  civitatis  stat ,  ut  se  hosti 
deforis  impugnanti  et  jaculanti  devictus  reddat.Quod 
siconsentit,  jam  se  reddit,  et  solo  consensu  pecca- 

^  tumperpelravity  sicut  scriptum  est  :  In  oorda  ini^ 
quitates  operamini  in  terra  {Psal,  lvii).  Voluntas 
enim  pro  facto  computatur,  et  non  est  a  Deo  pax 
hominibus,  nisi  hominibus  bonae  voluntatis  {Luc  ii). 
Prima  ergo  videtur  esse  in  hac  tramsmigratione 
delectatio,  secunda  deliberatio,  tertia  operatio, 
quarta  consuetudo.  Quibus  quatuor  iter  conficitur 
totius  misercB  transmigrationis  usque  in  urbem  de- 
testandaeconfusionis.Perhsecenimquatuorhumana 
mens  a  supernae  visione  pacis  tamen  nonnunquam 
alienatur,  ut  universitate  septem  principalium  vi- 
tiorum  polluta  etobvoluta,  quasi  septuagenario  nu- 
mero  annorum  in  confusione  captiva  teneatur.  Et 
miserabilis  quidem  est  in  nobis  septuagenarius,  id 
est  universitatis  prsesentium  laborum,  sed  multo 

^  miserabiiior  est,  et  omnino  detestabilior  est  septua- 
genarius  iste,  id  est  universitas  vitiorum.  Per  illum 
sumus  miseri,  peristumetiam  iniqui.  Deniquedivina 
dispensante  gratia  talis  ctiam  anima  postquam  uni- 
versis  vitiis  estfcedata,  universorumdsemonum  ludi- 
brium  facta,  verbo  vit»  munita  convalescit,  consur- 
git  superflumimaBabyloniSyidest  fluxum  suae  vi- 
tiositatis  sedet  et  deflet  quod  amisit  gratiam,  quod 
commisit  culpam,  et  praecepto  Christi  regis  poten- 
tissimi  computrescit  jugum  a  facie  olei,  solvitur 
captivitas,  donatur  libertas  per  compunctionem, 
confessionem,et  satisfactionem;  Jerusalem  redditur, 
honestaeconversationis  domus  ex  lapidibusetlignis 
virtutum  et  bonorum  operum  resedificatur,  et  spiri- 

D  talibus  bonis  anima  redempta  a  Domino  mirabiliter 
locupletatur  et  fiunt  novissima  ejus  pejora  prioribus : 
Benedicitque  Dominus  novissimis  ejus  magis  quam 
primis(Job,  xlii).  Proeo  namque  quod  fuitderelicta 
et  odio  babita,ponitur  in  superbiam  sieculorum  gatt- 
dinm  in  generatione  et  generationem  {Isa,  lx).  Gau- 
dium  et  Isetitiam  tenet,  fugit  dolor  et  gemitus,  pro 
confusione  ejus  dupliciet  rubore,  laudabunt  Patrem 
e^VLS.Et  fit  gaudium  angelisDei  in  eoilo  super  unopec^ 
catorepoanitentiam  agenteplusquam super  nonagint 
novemjustis,  qui  non  indigentpoenitentia{Luc,xv)  In 
vento  nimirum  filio  qui  perierat,Pater  laetatur,  elpro- 
laf  a  stola  prima  datur  annulus  in  manu  ejus,  et  calcia- 
mento  in  pedibus  ct  occiso  vitulo  saginato  convivium 
celebratur.Symphonia  et  chorus  foris  auditur(iJ&icf .), 


SERMONES  CENTUM. 


1060 


deinceps  invoce  exultationis  et  confessionis  A.  sanctam  Ecclesiam  cum  suis  complicibus,  dsemonl- 

bus  vel  reprobis  hominibus ,  per  tentationes  et  per- 
secutioncs  angit  et  faligat.  Sed  per  supernam  gi*a- 
tiam  velut  amisso  cxcrcitu  fugit  et  occiditur,  dum 
ejus  conatus  universus  annihilatur.  Montes  in  sacra 
Scriptura  virtulcs  exprhnere  podsunt,  quse  nos  a 
ierrenis  elevatos  ad  coelestia  erigunt.  Unus  mons 
est  prudentia,  unus  mons  est  fortitudo,  unus  mons 
ost  justitia,  unus  mons  esi  temperantia.  Vel  certe 
secundum  evangelicam  descriptionom  unus  mons 
est  humilitas,unus  mons  est  mansuetudo,  unus  mons 
esi  mentis  compunctio,  unus  mons  est  desiderium 
justitife,  unus  monsest  misericordia,  unusmons  est 
cordis  munditia,  unus  mons  pax  mcntis  interna. 


epulantis  (PsaL  xli).  Nunc  ergo,  charissimi, 
mus  attendamus,  et  si  cxtra  Jerusalem  sumus, 
nquamprimum  revertamur.  Si  veronos  in  ipsa 
jtere  cernimus,  quod  habemus  teneamus,  utde 
in  qua  nunc  vivimus ,  ad  supernam  transire 
imur.  Quod  nobis  prscstare  dignetur  Jesus 
tus  Dominus  nosler;  qui  est  Deus  benedictus 
iula.  Amen. 

SERMO  LIII. 

confossione  facienda,  el  votis  reddendis, 
9  super  montespedes  e  vangeJizantis,  et  annun- 
?  pacem.  Celebra,  Jnda,  /estivitates  tuas,  et 
vofa  tua,  quia  non  adjiciet  ultra,  ut  transeat 


lelial,  univorsus  interit  {Nahum,  i).  Legitur  ^  Nuntius  velevangelistapacisuniversalis  ordopras- 


0  Paralipomenon  quod  Sonnacherib  obsidente 
ilem  primo  mense  non  potuit  Pascha  flori,  sed 
)xercituetannuntiatamorteSennacherib,mon- 
undo  Pascha  celebratum  est  (//  Par,  xxxii). 
propheta  Nahum,  populum  Dei  alloquens, 
lando  dicit:  Ecce  super  montes  pedes  ovan- 
ntis,  annuntiantis  pacem,  etc.  Quasi  dice- 
Juda,  ne  sis  sollicitus ;  occiso  enimhosteiuo 
iplo  Dei  sui  venii  tibi  nuniius  iranscurrens 
s,  ei  quasi  de  specula  nuntians  tibi,  mortuo 
cherib,  urbom  liberatam.  Celebra  ergo,  Juda, 
laies  tuas,  ei  vota  quo?  pollicitus  es,  rcddo 
roneceinimici,  quiaBelial,  id  esi  proevarica- 
n  iransibit  in  te,  quia  totus  interiii.  Exerci- 


dicatorum  est.  Nuntius  iste  prophetarum  est  nume- 
rus,aposioIorum  chorus,  exercitus  mai*tyrum,cGetus 
confessorum.  Pedes  istius  nuntii  suni  principaliter 
iniellectus  et  affectus.  Per  intelloctum  si  bene  po- 
nitur,  error  vitatur.  Per  aflectum  corruptio  cavetur. 
Intellecius  procedit  et  incedii  per  cognitionem  ven- 
tatis,  alTectus  per  amorem  virtutis.  De  istis  monti- 
bus,  et  isiius  nuntii  pedibus  super  ipsos  montes  mun- 
dissime gradienlis Isaias  sic  refei*i:  dicens:  Quam 
pulchri  super  monlespedes  e  vangelizantis  etprsBdi- 
cantis  paccm,  annuntianlis  bonum,  prsedicantis 
salutem ,  dicentis :  Sion ,  regnabit  Deus  tuus 
{Isa,  Lii).  Regnabit  Deus  tuus,  non  Sennacherib, 
non  diabolus.  Por  populum  Judaicum  inielligimus 


x  et  imperium  Assyriorum  penitus  concide-  n  populum  fidelium  Deum  confiteniium.  Judas  enim 


sta,  fratres  charissimi,  verba  propheiica,  se- 
tn  hoc  quod  dictum  est,  ad  historiam  perti- 
Qrma  fide  sunt  credenda,omni  devotione  com- 
ida.  Verum  nos,  qui  non  secundum  litteram, 
3undum  spiriium  militamus,  ea  quas  sunt  lit- 
Blinquamus,  et  quae  in  eis  spiritualis  intelli- 
I  laieant,  ad  nostram  eediflcationem  requira- 
^ossumus  itaque  congiiie  per  Sennacherib  in- 
re  diabolum ;  per  exercitum  ejus,  universita- 
3monum  ei  pravorum  hominum;  per  Jerusa- 
ntaiem  sanctam,universalem  Ecclesiam;  per 
3nem,  icntationem,  vel  pcrsecutionem;  per 
»i  exerciius  ejus  intorfectionem,  spiritualium 
01  subversionem  ;  per  montes,  viriutes ;  per 


conCitens  interpretatur.  Populus  ergo  ille  per  Judam 
bene  inielligiiur,  qui  Deum  non  tantum  labiis,  sed 
et  opere  et  veritaie  confiictur.  Qui  autem  labiis 
Deum  honorant,  sed  cor  eorum  longue  esi  ab  eo 
{Marc,  vii)  ;etdum  confitenturse  nosse  Deum,  faciis 
neganieum(7'i7.i):semensuntGhanaan,einonJuda. 
r^onfessio  alia  criminis,  alia  laudis.  Sane  quam 
sii  perniciosum,  quain  periculosum  homini  pecca- 
iori  poccata  sua  celare;  ei  quam  sii  fruciuosum, 
imo  necessarium  ea  conflieri  multis  auctoriiaiibus 
in  sacra  pagina  declaratur.  Unde  est  illud  in  psal- 
mo:  Quoniam  tacui  inveteraverunt  ossa  mea^  dum 
clamarem  tota  die,  Dio  ac  nocte  gravata  super  me 
manus  tua,  conversus  sum  insorumna  mea,  dum  coQ" 


m,dociores ;  perpopulum  Judaicum,  populum  D  Hgitur  spina  {Psal,  xxxi).  Hocpertinet  ad  perniciem 


n ;  per  pacem  divinitus  collaiam,  quietem 
im  ;  per  celebrationem  Paschas  vel  cujusli- 
liivitatis,  honestatem  sancta)  conversaiionis 
biiionem  boni  operis. 

Qunc  per  singula  recurrenies  latius  singula 
^amus.  Sennacherib  rex  significat  diabolum. 
tenimrexsuperomnesfiIiossuperbi8e,etrec- 
ebrarum  harum,  id  estspiritualiumnequitia- 
coelesiibus.  Jerusalem,  quse  est  civitas  sancta, 
\pecis  interpretatur,  sanctam  Ecclesiam  recte 
,  quoeutcivitas  ledificatur,  et  internae,  super- 
maeque  pacis  gaudia  sublimiter  contempla- 
nnacherib  ergo  cum  suo  exercitu  uvbem  Je- 
n  cingit  et  oppugnat,  dum  hostis  antiquus 


iaciiumitatis.  Delictum  meum  cognitum  tibi  feci,  et 
injustitiam  meam  non  abscondi,  Dixi:  Condtebor 
adversum  me  injustitiam  meamDomino,  et  turemi^ 
sisti impietatem  pcccati  mei  (ibid,),  Hoc  periinet  ad 
utilitatem  confessionis.  Ei  Salomon  in  Proverbiis 
dicit:  Qui  abscondit  scelera  sua,  non  dirigetur;  qui 
autem  confessusfuerit,et  dereliquerit  ea,misericor' 
diam  consequetur  (Prov,  xxviii).Quoddicii  quiabs- 
condit  scelera  sua,  non  dirigetur  demonstrai  per- 
niciem  iaciturnitatis ;  quod  autem  addit  quiconfessus 
fuerit,  etc.  utilitatem  confessionis.  Quam  utilitatem 
etiam  in  Novo  Testamento  beatus  Jacobusostendii 
diccns:  Confitemini  alterutrum  peccata  vestra,  et 
orate  pro  invicem  ut  salvemini  {Jac.  iii).  Antiquc^ 


1051 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1052 


quoque  lex  conflteri  jubet,  et  homines  ad  sacer-  A 
dotes  mittit,  ut  confiteantur  peccata  sua  ut  indul- 
gentiam  accipiant.  Si  ergo  tuncprsevaricatio  obla- 
tione  et  confessione  delebatur,  quando  adhuc  um- 
brafuit,  et  confessio  criminisposnampotius  timere 
debuit  quam  misericordiam  exspectare^quantoma- 
gis  nunc  sub  gratia  facienda  est  confessio,  quando 
non  tam  poena  timenda  est  quam  venia  speranda? 
Beatus  denique  Augustinus  confessionem  peccatori 
prorsus  necessariam  esse  testatur  dicens :  «  Non 
potest  quis  justificari  a  peccato ,  nisi  confessus 
fuerit  ante  peccatum.  »  Item  Beda  in  Epistolam 
Jacobi :  «  Sine  confessione,  inquit,  nequeumt  pec- 
cata  dimitti.  » 
Talibus  et  tantis  auctoritatibus  erudimur,  charis- 


res  muDus  iuum  (ibid.).  Aut  quis  existimaret  quam 
magnum  peccalum  sit  dies  observare,  et  menses, 
et  annos,  sicut  observant,  qui  cei*tis  diebus,  sive 
mensibus,  sivo  annis  volunt  vel  nolunt  aliquid  in- 
choare  eo  quod  secundum  vanas  doctrinas  homi- 
num  fausta,  vel  infausfa  exisf imant  tempora ,  nisi 
hujus  mali  magnitudinem  ex  timore  Apostoli  pen- 
saremus,  qui  talibus  ait :  Timeovobis^ne  forlesioe 
causa  laboraverim  in  vobis(GaL  iv). 

Sunt  et  alia  qusdam  peccata,  quee  quibusdam 
nulla  viderentur,  nisi  sacrse  Scripturse  testimoniis 
declararenlur.  Hominem  enim  misceri  suae  conjugi 
non  flliorum  procreandorum  causa,  sed  caraalis 
solum  voluptatis  atque  libidinis  posset  putari  non 
esse  peccatum^nisi  Apostolus  de  hoc  officio  loquens: 


simi,  non  solum  utilem,  sed  et  necessariam  esse  B  Nolilofraudariinvicem,  nisiforteadtempusexcm' 
peccatori  confessionem.  Quod  si  forte  peccator  vere 
poeniteat,  sed  intercurrentis  necessitatis  articulo  ad 


confessioncm  venire  non  possit,  firmiter  cst  cre- 
dendum  quod  in  eosummus  Socerdos  complctquod 
mortalis  non  potuit ;  etapud  Deum  jam  factum  con- 
Btatquod  homo  quidem  vere  voluit,  sed  non  valuit 
adimplere  quia  confessionem  non  contemptus  ex- 
clusit,  sed  inpedivit  necessitas.  Quacunque  enim 
hora  ingemueritpeccator  saIvuserit(Ezee//.  xxxiii). 
Et  Psalmusait:  Dixi:  Confilcboradversumme  inju- 
stitiammeam  Domino,et  tu  remisisti  impietatempec- 
catimei(Psal.  xxxi).  Et  leprosi  dum  irent  sacerdo- 
tibus  se  ostendere  mundati  sunt  {Luc.  xvii).  Tunc 
enim  salus  peccatoris  incipit,  quando  veraciter  pro 


sensuy  ut  vanetis  orationi,  et  iterum  revertimini in 
idipsum^  ne  tentet  vosSalanas  propter  incontinen- 
tiam  v0s^rani,adjunxisset:  Hoc  antem  dicosecuadum 
indulgentiam,  non  secundum  imperium.  Quis  enim 
negct  esse  peccatum,  cum  darl  veniam  facientibus 
apostolica  auctoritas  fateatur  ?  Posset  etiam  putari 
non  esse  peccatum,  si  frater  cum  fratre  non  extiti 
Ecclesiam,  sed  intra,  nec  apud  iniquos,  quos  Apo- 
stolus  terribiliter  reprehendit,  sed  apud  fideles  de 
negotio  suo  contenderet  dicens  se  iniquitatem  pati, 
quam  ase  vellet  judicum  sententiaremoveri :  posset 
inquamhocputari  non  esse  peccatum,  nisi  Aposto- 
lusadjungens  dicerot:  t/aio  omnino  deliciam  esl  ia 
vobiSy  quodjudicia  habetis  inter  vos(I  Cor.  vi).  EXue 


dilectis  suis  ingemiscit.  Quse  tamen  salus  tunc  per-      quis  sibi  blandiens  justumque  negotium  se  habere 


ficitur,  quando  id  unde  ingemuit  oro  confitetur. 
Quce  salutis  perfectio  et  si,utdictum  est.necessilatis 
articulo  impediatur,  per  summum  tamen  Sacerdo- 
tem,  cui  omnia  possibilia  sunt,  adimpletur.  In  fa- 
cienda  autem  confessione  talis  discretio  esse  debet, 
ut  quotidiana  leviaque  peccata  alterutrum  cosequa- 
libus  confiteamur,  ut  orationibus  pro  invicem  factis 
salvemur.  Porro  gravioris  lepras  immunditiam  sa- 
cerdoti,  idestnostro  summopraelato,  scilicetabbati, 
pandere  debemus,  ut  ad  ejus  arbritrium  justificari 
curemus.  Est  enim  qusedam  communis  in  Ecclesia 
confessio  et  pcsnitentia,  quam  quotidie  ad  invicem 
facimus,  in  qua  oratione  fusa  pro  invicem  pro  quo- 


dicens  se  velletsuperhoc  excusare,  occurritcooti- 
nuo  talibus  cogitationibusdicens:  Quare  non  magis 
ijyurJam  accipitis^f  Quare  non  magis  fraudem  pa- 
timini  ?  (ibid.).  Dicit  autem  DominusinEvangelio: 
Si  quis  voJuerit  tunicam  tuam  toJJere^  et  jadiciote- 
cum  contendere,  dimitte  iJJiet  paUium  (J^aitb.v). 
Et  alio  loco:  Qui  abstulerit  tua^  noJi  repetere 
(Luc.  vi).  Prohibuit  itaque  suos  de  negofiis  se- 
cularibus  habere  judicium  cum  aliis ,  et  ex  hac 
doctrina  dicit  Apostolus  esse  delictum  inter  conten- 
dentes.Tamen  cum  fieri  sinat  iD  Ecclesia  inter  fratres 
fratribus  judicantibus,  extra  Ecclesiam  vero  terribi- 
liter  vetet,  manifestum  est  quod  secundum  veniam 


tidianis  et  levibus  peccatis  indulgentiam  et  remis-  n  concedatur   infirmis.  Hoc  etiam  infirmis  concedi 


sionem  consequimur.  Gravioris  autem  culpse  reatum 
singulariconfessionesacerdoti  aperimus,  et  sccun- 
dum  ejus  consilium  munere  satisfactionis  oblato  in- 
dulgentiampeccati  obtinemus.  Sunt  autemqujedam, 
qu®  levissima  putarenturpeccata,  nisi  in  Scripturis 
demonstrarentur  opinione  graviora.Quis  enim  dicen- 
tem  fratri  suo,fatue!reum  gehennae  putaret,nisi  Veri- 
tas  hoc  diceret?  (Mattb.v.)  Cui  tamen  vulneri  subj  ecit 
continuo  medicinam  praeceptum  fraternse  reconci- 
liationis  dicens :  5/  offers  munus  tuum  ante  aJtare, 
et  recordatus  fueris  quia  frater  tuus  aJiquid  habet  ad- 
versum  tejreJinqueibimunustuumanteaitare^et  va- 
deprius  reconciiiari fratrituOy  ettunc  veniensoffe- 


posse  innuit,  ubisuperius  per  increpationem  dixit: 
Sic  non  est  inter  vos  sapiens  qnisquam^  qui  possit 
judicare  inter  fratrem  suum,  sedfrater  eam  fratre 
judicio  contendit,  et  hoc  apud  iuGdeles  ?  (/Cor.  vi.) 
Propter  hsec  et  hujusmodi  peccata  et  alia  licet  his 
minora,  quse  fiuut,  verborum  et  cogitationum  ofTen- 
sionibus.  Apostolo  Jacobo  confitenle  et  dicente  :  In 
muJtis  enim  ofTendimus  omnes  (Jac.  lu),  oportet  ot 
quotidie  crebroque  oremus  Dominum,  6t  dicamus: 
Dimitte  nobisdebitn  nostra,  etc.  Matth.  vi),  nec  in 
eo  quod  sequitur  mentiamur:  Sicut  et  uos  dimitti- 
musdebitoribusnostris([bid.).Q\xte  ergo  sint  levia, 
quse  gravia  peccata  non  humano,  sed  divino  pen- 
sanda  sunt  judicio. 


1058 


SERMONES  CENTUM. 


1054 


De  diligentia  vero  confessionis  beatus  Augustinus 
sic  scribitdicens.  «  Consideret  peccator  qualitatem 
criminis  in  loco,  in  tempore,  in  perseverantia,  in 
varietate  personse,  et  quali  hoc  fecerit  tentatione,  et 
in  ipsius  vitii  multiplici  exsecutione.  >»  Oportet  enim 
poenitere  fornicantem  secundum  excellentiam  sui 
status,  vel  officii,  vel  secundum  modum  meretricis 
et  modumoperis  sui,  et  qualiter  turpitudinem  egit, 
si  in  loco  sacrato,  si  in  temporo  orationi  constituto, 
ut  sunt  festivitates  in  tempora  jejunii.  Consideret 
quantum  perseveravit,  ot  defleat  quod  tam  perseve- 
ranter  peccavit,  et  in  tanta  perseverantia  quanta 
victus  fuerit  impugnatione ;  sunt  enim  qui  nonsolum 
non  vincuntur,  sed  ultro  se  peccato  oiTerunt,  nec 
exspectant  tentationem,  sed  praBvcniunt  voluptatem. 
Et  pertractet  socum  quam  multiplici  actione  vitii 
delectabiliter  peccavit.  Omnis  ista  varietas  confi- 
tenda  est  et  deflenda,  ut,  cum  cognoverit  quod  pec- 
catum  est,  cito  inveniat  Deumpropitium.  In  cogno- 
scendo  peocati  augmentum  inveniat  cujus  setatis 
fuerit,  cujus  sapientiae,  et  ordinis.  Immoretur  in 
singulis  istis,  et  sentiat  modum  criminis  purgans 
lacrymis  omnem  quaiitatem  vitii.  Defloat  virtutem, 
quia  interim  caruit.  Dolendum  ost  enim  non  solum 
quod  peccavit,  sed  etiam  quod  se  virtute  privavit. 
Defleatetiam,  quoniam  oflcndens  in  uno  factus  sit 
omnium  reus  (Jac.  ii).  Ingratus  enim  exstitit,  qui 
plenus  virtutibus  Deum  omnino  non  timuit.  In  hoc 
enim  peccator  quisque  flt  culpabiiior,  quo  est  Deo 
acceptior.  Ideo  enim  Adamplus  peccavit,  quia  omn: 
bono  abundavit.  Alio  enim  modo  oiTendens  in  uno 
factus  est  omnium  reus,  quia  omnis  virtus  patitur 
detrimentum  ab  uno  vitio.  Ponat  enim  omnino  in 
judicio  et  potestate  sacerdotis,  nihii  sui  reservans 
sibi,  utomniaeojubenteparatus  sit  facere  prore- 
cipienda  via  animfe,  quoe  faceret  pro  evitanda  cor- 
poris  morte,  et  hoc  cum  desiderio,  quia  vitam  recu- 
peratinflnitam.  Cum  gaudio  enim  facere  debetim- 
mortalis  futurus,  qute  faceret  pro  diflbrenda  morte 
moriturus.  Semper  deprecetur  Deum,  olTerat  Deo 
mentem  et  cordis  contritionem,  deinde  et  quod  po- 
test  de  possessione  sua  securus  oiTerat.  Respexit 
enimDeusadAbeIf€tad  muneraejus{Gen. i\).Prms 
dixit  ad  Abel,  quam  ad  munera  ejus.  Idcirco  igitur 
coi*dis  conferenda  est  eleemosyna  tribuentis.  Nec 
consideranda  est  quantum,  sed  qua  mente,  qua  af- 
fectione  dat  quod  potest.  Qui  igitur  sua  peccataredi- 
mere  vult  temporalium  oblatione,  prius  oiTerat  men- 
tem.  Caveat  ne  ductus  verecundia  dividat  apud  se 
confessionem,  ut  diversa  diversis  velit  sacerdotibus 
manifestare.  Quidam  enim  uni  occultant  quse  alteri 
manifestanda  conservant:  quod  est  se  laudare  et  ad 
hypocrisim  tendere,  et  semper  venia  carere,  ad 
qnam  frastra  se  putat  pervcnire.  Caveat  etiam,  n« 
priusad  Dominicumcorpus  accedat,  quam  confor- 
tetur  bona  conscientia,  et  doleat,  quod  nondum 
audeat  sumere,  quem  multum  desiderat,  cibum 
salutarem.  dohibeat  etiam  se  a  iudis,  spectaculis 
sa^culi  qui  porfectam  vult  consequi  remissionis  gra* 


A  tiam.  Isti  sunt  digni  finictus  poenitentifle  animam 
captivam  elaqueantes,  et  in  iibertatem  asserentes. 
Conflteamur,  charissimi,  secundum  oa,  quae  dicta, 
sunt,  cuncta,  quce  in  nobis  sunt  peccati  et  criminis, 
utdigne  cantare  valeamus  in  confessione  quse  sunt 
divinse  laudis,  quia  non  est  speciosa  lausin  orepecca- 
toris{EccJi. xy).Qn\emm  vetera  fatondo  non  dete- 
git,  novsB  vitae  opera  non  producit,  Qui  nescit  legere 
quod  gravat,  non  valet  proferre  quod  sublevat. 

Peccata  igitur  nostra,  in  quibus  inveterati  sumus, 
conflteamur  et  lugeamus,  ut  in  confessione  divinee 
laudis  profcrre  nova  cantica  valeamus.  De  hac  con- 
fessione  scriptum  est :  Confessio  ejus  super  ccelum  et 
terram  (Psal.  cxlviii)  :  super  coelum  videlicet  per 
angelos,  super  terram  per  homines  sanctos.  Item 

^  Dominus  per  Psalmistam  :  Sacrificium  laudis  honO' 
rificabit  me,  et  illic  iter  quo  ostendam  illi  salutare 
Dei  {PsaL  xlix).  Perpendat  qui  potest,  quantum  sit 
donum,  quantum  bonum  digne  iaudare  Deum.  Ille 
pro  humano  modo  digne  Deum  laudat  qui  ejus  tan- 
dem  mundo  corde  et  ore  decantat.  Ille  bene  laudat 
qui  quod  profert  ore,  versat  in  corde.  Ille  bene  lau- 
dat  qui  in  corde  habet  rectitudinem  et  in  ore  lauda- 
tionem.Rectosnamquedecet  Iaudatio(Psa/.  xxxii). 
Ille  ergo  solus  vere  laudat  qui  quod  ore'cIamat,  vita 
demonstrat.  Sunt  qui  Deum  satis,  imo  nimis  in  ore 
laudant,  quia  incomposito  gestus  semetipsos  agitan- 
tesejuslaudem  inordinatis  vocibus  indecenter  cla- 
mant,sed  male  vivendo  per  contemptum  ejus  preecep- 
tab1asphomant,EtdumsoIavoceDeumIaudant,quem 
factis  negant,  vasa  tamen  cantici  se  habere  putant, 
non  animad vertentes  quod  in  Malachia  scriptum  est : 
Ecceprojiciam  vobisbrachiumy  et  dispergam  snper 
Yultum  vestrum  stercus  solemnitatum  vestraram 
(Malach.  ii).  Sednos,'charissimi,emundemusnos  ab 
omni  inquinamento  carnis  ac  spiritus,  et  sine  ma- 
cula  etruga  existentes  acceptabiliter  laudem  nostri 
Creatoris  personemus,  quia  illic  iter  quo  ostenditur 
et  videtur  salutare  Dei.  Est  quidem  notus  in  Jadwa 
DeuSf  sed  in  Israel  magnum  nomen  e^us  {PsaL  lxxv). 
Per  JudiMam  intelligitur  confessio  ;  per  Israel,  oon- 
templatio.  Notus  est  ergo  Deus  in  confessione  crimi- 
nis,  sed  notior  in  confessione  laudis.  Notissimus 
autemetmagnumnomenejus  incontemplatione  suee 

T>  majestatis.  Confessiocriminisestinchoantium  oon- 
fessio  laudis  proflcentium,  contemplatio  divinitatis 
perfectorum.  Populus  igitur  ille  Judaicusjurenomi- 
natur  qui  non  solum  voce  sed  et  moribus  Deum  con- 
fltetur.  Sed  et  tali  populo  exstinctis  hostibus  pax 
donatur,  dum,  repressis  daemonum  tentationibus  et 
pravorum  hominum  persecutionibus,  illi  quies  in- 
terna  ad  vacandum  Deo  divinitus  conceditur.  Ipse 
denique  Dominicas  festivitates  ceiebrat,  dum  bene 
vivendo  pro  accepto  paci^  beneflcio  pro  viribus 
Deum  honorat. 

Et  reddCf  inquit,  vota  tua.  Votum  est  attestatio 
quaedam  promissionis  spontaneee,  quse  ad  solum 
Deum,  et  ad  ea,  quse  Dei  sunt,  magis  proprie  refer- 
tur.  Vovere  siquidem  est  testiflcatione  promissionis 


1055 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1056 


spontane»  Deo  se  obligatum,  ac  debitorem  statuere. 
Nam  qui  promittit  simpliciter  spondet  se  facturum 
a]iquid;qui  vero  vovetcontestatur  promissioni  suoe, 
et  afilrmat  promissionem  suam.  Scriptura  autem 
docente  didicimus  quod  quoodam  vota  sunt  quse  te- 
nenda  non  sunt.  Scriptum  est  onim :  Voia  staltorum 
frangenda  sunt,  Votastultoruminteliigimus  ea,  qusB 
vel  de  malo  fiunt,  vcl  de  bono  male.  Verbi  gratia, 
si  quis  voveret  quempiam  interficere ;  sive  quod- 
libet  aliud,  in  quo   constarct  culpa,   se  facturum, 
votum  de  malo  esset ;  et  malum  essot,  et  idcirco 
solvendum  non  esset:  in  quo  prima  culpa  fuit  vo- 
vere,  secunda  in  opere,  si  compleretur.  Similiter 
votum  de  bono  factum,  si  bene  non  fiat,  inter  vota 
stuUorum  quse  frangenda  sunt  deputatur.Bene  autem 
non  fit,  etiam  si  de  bono  fit  illud  votum  in  quo  vo- 
vetur  quod  non  licet,  vel  quod  non  expedit.  Non 
licet  ut  mulier,  si'  non  consentiento  vel  potius  con- 
tradicente  virosuo,  continentiam  voveat.  Nonexpe- 
dit,  ut  sit  quispiam  in  jejunio  vel  quolibet  alio  opere 
supra  vires  et  possibilitatem  aliquid  se  facturum 
esse  voto  promiltat.  Hoecomuiaintervota  stultorum 
deputantur  qusB  vel  perversa  et  illicita,  vel  indiscrota 
sunt.  ItemquoBdam  vota  commutationem  admittunt, 
qusedam  non.  Vovisti  aurum,  argentum,  reddere 
potes,  quia  quod  pretio  minus  est,  in  pondero  majus 
esse  potest.  Vovisti  peregrinationem  tuam  Domino, 
commutationem  admittit,  si  forte  expediat  magis 
(quod  contingere  potest)  ut  permaneas  in  patria  tua, 
et  in  domo  tua.  Nam  si  illic  persolvere  potes  aliud 
tantum  valens,  sive  ad  laborem  operis,  sive  ad 
devotionem  virtutis;  sive  ad  utilitatem  admiuistra- 
tionis,  commutationem  admittit.  Vovisti  jejunium, 
et  hic  commutatio  esse  potest,  si  forte  hoc  non  ex- 
pediat  (quod  contingere  potest).  Aliud  adhuc  dico  : 
Vovisti  Deo  servire  inaliquo  loco,  vel  in  habitu,  vel 
in  societate  aliqua,  dico  quod  hoc  totum  commuta- 
tionem  habere  potest,  quia  potest  et  locus  dirui,  et 
homines  mori,  et  habitus  mutari.  Nunquid,  putas, 
ideo  perdis  animam  tuam,  si  locus  aliquis  vastatur, 
aut  si  homines  moriuntur  ?  Tantum  ex  te  non  fiat 
quod  in  illis  fit,  nec  in  te  remaneat  quod  in  te  fieri 
debuit.  Non  est  periculum  tuum,  ubi  non  est  rulpa 
tua,  fac  quodpotes  tu,  et  quantum  potes,  et  sufficit 
tibi.  A  bona  voluntate  non  amplius  exigitur,  nisi 
quantum  potest.  Si  autom  horum  aliquid  voveris, 
vel  aliquidsimiiium,  quaevel  invitiisauferripossunt, 
vel  avolentibus  commutari,etimplerequidem  vales, 
quod  vovisti,  non  est  in  tuo  arbitrio  commutatio 
voti  tui,  etsi  majus  aliquid  videris,  vel  melius  fa- 
ciendum  quodfacias.  Potestquidemdispensatiofieri 
in  te,  sed  non  debet  fieri  a  te.  Nam  tu  quidem, 
quantum  in  te  est,  hoc  debes  quod  vovisti,  ipsum 
et  non  aliud.  Non  tibi  licet  aliud  pro  alio  commu- 
tare,  sed  dispensatori  magistro  tuo,  si  voluerit  expc- 
dire  noverit,  licetaliud  accipcre.  Si  idem  a  te  datur, 
debitum  est.  Si  aliud  ab  alio  accipitur,  indulgentia 
pst. 
|tem,  yoyisti  Deo  virginitatem  tuam,  et  post  vo- 


^  tum  perdidisti. Virginitasautemsemel amissa repa- 
rari  aut  recuperari  non  potest.  Quid  ergo  rcddes  Deo 
pro  00  quod  vovisti  et  irrecuperabiliter  perdidisti  ? 
Audi :  Redde  poenitentiam  tuam,  redde  contritio- 
nem,  redde  humilitatem.  Pro  virginate  carnis  redde 
humilitatem  cordis.  Pro  carne  fracta  frange  cor. 
Humilitatem  per  se  debueras,  etiamsi  virginitatem 
habueras;  et  tamen  si  virginitatem  reddere  non  potes, 
rcddo  pro  illa  humilitalem,  et  satisfaoiet  tam  pro  se 
quam  pro  illa.  Vide  quanta  virtus  est  humilitatis. 
Socia  est  humilitatis  virginitas,  et  socia  est  virgi- 
nitatis  humilitus;  non  tamon  potest,  si  abest  hami- 
litas,  satisfacere  virginitas;  potest  autem,  etsi  abest 
virginitas,  satisfacere,  si  habeatur,  vera  humilitas. 
Est  autem  aliquod  votum  quod  nullam  commutatio- 

3  nem  admittit.  Audi  veritatem  dicentemi  Quamda' 
bit  homo  commutationcm  pro  anima  sna  ?  (Mattb, 
xYi),  Quasi  diceret  nullam.  Vides  ergo,  quod  unnm 
est,  quod  commutationem  non  recipit,  nequec^ispen- 
sationem  admittit.  Hoc  si  voves,  imo  quia  voves,non 
enim  bonus  esse  potes  si  hoc  non  voveris,  redde 
quod  vovisti,  et  ipsum  redde  quod  vovisti,  qui  si 
aliud  rcddere  volueris  pro  isto,  ille  non  accipit 
quodcunquefueritillud.  Vovete^  inquit,  et  reddite 
Domino Deo  vostro  omnes^  qui  in  circuitu ejus afTer- 
tismunera^  terribili^  cteiquiaufertspiritumprinci' 
pumterribiliapud  omnes  rcgesierrw  (Psal.Lxxx). 
Voveergo,et  redde  Deo  spiritum  tuum.Si  voveset 
reddis,accipiet.  Si  non  voves,  vel  post  votum  reddere 

C  nolueris,  tollet.  Si  spiritum  principum  aufert,  au- 
ferre  non  poterit  spiritum  tuum?  Si  ergo  reddis, 
pro  dato  remunerabit ;  si  non  reddis,  pro  non  dato 
condemnabit.Sivoves  animamtuam,  redde  animam 
tuam.  Noli  putare  quod  possis  reddere  pecanlam 
tuam  pro  anima  tua.  Hoc  enim  esset  plus  vovere  et 
minus  reddere,  et  non  esset  sequa  reoompensatio.  Si 
tuadas  Deo,  teipsum  zabulo,  npn  est  sequa  partitio. 
t^um  anima  tua  daro  potes  pecuniam  tuam,  pro 
anima  non  potes,  nisi  forte  pro  anima  tua  pecuniam 
tuam  dare  volueris,  ut  anima  tua  data  pecania  ac- 
ceptabilior  fiat  pro  illa.  Hoc  ergo  unum  est  scilicet 
anima,  quod  commutationem  non  accipit.  Votorom 
denique  aliud  occultum  est  et  coram  Deo  tantam, 
aliud  manifestum  etiam  coram  homine.  Occaltum 
votum  fractum  peccntum  cst ;  manifestum  fractam 
peccatum  ct  scandalum.  In  illo  Deus  ofTenditar  in 
isto  in  proximum  peccatur.  Melius  est  aatem  non 
vovere  quam  vovere  et  non  reddere.  QaemaJmo- 
dum  secundum  sentcntiam  bcatiPetri:  Melias  est 
non  cognoscere  veritatem^  quam  post  agnitionem 
retrorsum  converti  ab  eo,  quod  traditum  est^  sane^ 
to  mandato  (II  Petr.  ii). 

CeJebra,  inquit,  festivitatestuas,  et  redde  vota 
tua^quia  non  adjiciet  ultra  ut  pertranseat  in  te  Belial; 
universus  interiit.Si  per  Belial,  quod  interpretatur 
absque  jugo,  diabolum  convenicnter  accipimus,  per 
universum  Bclial  diabolum  et  universitatem  dse- 
monum,  et  reproborum  hominum  non  inconvenien- 
ter  intelligimus.  Universus  ergo  Belial  nobis  interiit , 


SERMONES  CENTUM 


1058 


diabolus  cum  universis  malignis  spiritibus,  A  compendia,  honores  terrenos  promitlit,  ut  ccBlestes 

auferat.  Ostentat  falsa,  ut  vera  subripiat.  Et  cum  la- 
tenter  non  potest  fallere,  exerte  atque  aperte  mina- 
tur.  Terrorem  turbidse  persecutionis  intentat  ad  de- 
bellandos  servos  Dei,  inquietus  semper  et  semper 
infestus ;  in  pace  subdolusetin  persecntiono  violen- 
tus.  Quamobrem  contra  omnes  diaboli,  vei  faliaces 
insidias,  vel  apertas  minas  stare  debet  instructus 
animus  et  armatus,  tam  paratus  ad  repugnandum, 
quam  est  semper  ad  impugnandum  paratus  inimi- 
cus. 

Sane  quatuor,  sunt,  aspis,  basiliscus,  leo,  draco, 
quee  in  principio  sermonis  posuimus,  per  quse  uni- 
versalom  diaboli  malitiam  intelligere  possumus  et 
debemus.  Ferunt  de  aspide  quod  cum  coeperit  pati 
-.  incantatorem,  qui  eam  quibusdam  carminibus  pro- 
priis  provocat,  ut  eam  de  caverna  educat,  illa  cum 
exire  noluerit,  unam  aurem  in  terram  premit,  alte- 
ram  cauda  obturat  et  operit,  sicque  voces  illas  ma- 
gicas  non  audiens  non  exit.  Aspis  igitur,  quse  suas 
aures  obturando  contra  vocem  incantantis  se  perti- 
naciter  servat,  ne  exeat ,  surdam  et  insensibilem 
contra  nos  diaboli  pertinaciam  recte  figurat.  Hinc 
est  quod  de  iliis  quos  vitio  suae  maiignitatis  obdura- 
tos,  in  malo  pertinaces  facit,  dicitur  in  psalmo: 
FuroriUis  secuudum  simUitudinem  serpentis,  sicui 
aspis  surdee  et  obturanlis  aures  suas;  qusenon  exau» 
diet  vocem  incantantium,  et  veneficiincantantissa^ 
pienter  (PsaL  lvii).  Veneficus  sapienter  incantat , 
dum  doctor  eruditus  sapienter  prsedicat,  et  totis 
'ortem  armatum  cognoscit  dudum  superasse.  q  viribus  studet,utpeccatoremde  susepravitatisabdi-* 


obis  hominibus  potestatem  nos  persequendi 
andi  divinitus  refrenatus  amittit.  Et  regnat 
oster,  quia  dum  in  nobis  concidit  regnum  dia- 
*itur  et  manet  regnum  Christi.  Nunc  itaque, 
(imi  nobis,  si  non  semen  Chanaan,  sed  Juda 
,  illius,  inquam,  Juda,  de  quo  scriptum  est: 
e  laudabunt  tratres  tui  {Gen,  xlix).  Confltea- 
imum  peccata  nostra,  et  sic  immolemus  sa- 
imlaudis  Domino,  etreddamus  Aitissimo  vota 
in  tempore,  ut  cum  ipso  regnemus  in  seterai- 
aod  nobis  prsestare  dignetur  Jesus  Christus 
us  noster,  qui  est  Deus  benedictusin  saecula. 

SERMO  LIV. 
In  Quadragesima, 
»r  aspidemet  basiliscum  ambulabisetconcul- 
'eonem  et  draconem{PsaL  xc). Hoc sacro  ma- 
tmpore,  charissimi  nobis,  utsacra  consuetudo 
im  repraesentat,  in  castris  Ecclesiee  tuba  coe- 
luditur,  exercitus  Christianus  convocatur,Bti- 
m  doctrinse  spiritalis  tribuitur,  Christi  miles 
itur,  campum  sacree  abstinentise  cum  diabolo 
rus  ingreditur,  et  armis  virtutum  et  bonorum 
Q  munitus  aggreditur,  pagna  commitiitur,  vi- 
speratur,  hostis  vincitur,  triumphus  revehi- 
rona  donatur,  pax  beiloqucesita  securius  pos- 
*.  Non  debet  miles  Christi,  sonante  buccina 
is  exhortationis,  ad  occursum  hostis  validi 
ire,  cum  evangeiica  docente  historia  ducem 


armatus  diabolus,  atrium  ejusmundus,  arma 
iritales  est  astutise,  vasa  hominos,  fortior  su- 
liens  Christus,  direptio  vasorum  ,  redemptio 
\imJLuc.  XI).  Venit  itaque  Christus  in  mun- 
it  liberaret  genus  liumanum,  et  utin  terram 
3t  non  pacem,  sed  gladium  {Mattb,  x).  Maledi- 
go  qui  facit  opiis Dei  negligentor^  et  qui probi- 
\dium  suum  a  sanguine  {Jer,  xlviii).  £t,  ut  ait 
^n^primotempus  belli,  etpostea  tempus pacis 
:  m).  Tempus  belli  in  mundo,  tempus  pacis  in 
Pro  viribus  ergo  pugnemus,  ut  adepta  victoria 
B  ieetemur.  Quod  si  pugnare  et  superare  ne- 
us,  expugnabimur  et  superabimur.  Hostis 
i  noster  noii  dormit  neque  dormitat  {Psal,  cxx), 
iquam  leo  rugions  circuitjqueerens  quem  de  vo- 
Petr.  v).  In  hujus  cxpositione  seutentia)  non 


tis  ad  lucem  veritatis  abducat.  Sed  aspis  terra  cau- 
daque  suas  aures  obturat,  ne  vocem  incantantis  au- 
diat  et  exeat,  dum  peccator  hinc  amore  terrenorum 
victus,  illinc  de  spe  futurae  emendationis,  quam  circa 
vitse  finem  vel  in  fine  quidam  consequi  creduntur, 
sibi  biandiens  modis  omnibus  elaborat,  ne  justus 
monitis  ad  prsesens  obediat.  Aspis  itaque  uiaboium 
congrue  figurat  qui  in  sua  malignitate  contra  nos 
velut  surdus  etinsensibiiispertinaciterperseverat. 
Peccatorem  quoque  recte  significat  qui  in  pravam 
consuetudinem  suam  trusus  pertinaciter  renititur, 
ne  justis  monitis  acquiescat. 

Sed  nos,  charissimi,  diabolum,  quem  hoc  loco 
per  aspidemprincipaliterdesignari  diximus,  toties 
et  tandiu  fusis  ad  Deum  precibus  et  sacris  monitis 
adaiterutrumfactis,  incantemus,  donec  illum  desua 


,  verumbeatiCyprianiverbacapiamus.  c  Cir-  ^  pertinacia  qua  contra  nos  saevit,  et  ejus  pestiferum 


iquit,  ilie  nos  singulos,^  et  tanquam  hostis 
s  obsidens,  muros  explorat,  et  tantat  an  sit 
iquamembrorum  minusstabilis  etminusfida, 
adituad  interiora  penetrctur.  »  OAert  ocuiis 
3  illices,  et  faces  voluptatis^[faces  voluntatisj, 
i^destruat  castitatem.  Aures|per  canora  musi- 
tat,  ut  soni  duicioris  auditu,  soivat^et  molliat 
ianum  vigorem.  Linguam  vitio  provocat,  ma- 
njuriis  lucescentibus  ad  petulantiam  cordis 
Bit.  Ut  fraudatorem  faciat,  lucraopponit  inju- 


.«Mk. 


animam  pccunia  capiat,  ingerit  perniciosa 


virus  de  nostris  fraternisque  cordibus  potenter  eji* 
ciamus.  Basiliscus  GreecO)  Latine  regulus  interpre- 
tatur  eo  quod  rex  serpentium  sit,  adeo  ut  eum  vi- 
dentes  fugiant,  quia  fiatu  suo  serpentes  necat,  mu8« 
telis  tamen  vincitur.  Musteia  dicitur  quasi  mus  lon- 
gus.  Nam  telon  teXov  longum  dicitur.  Mustela 
itaque  estanimai  longum,  parvum  et  prudens.  Per 
basiliscum  ergo,  quia  inter  sui  generis  animantia 
rex  est,  recte  superbiam  diaboli  inteliigimus.  Ipse 
est  enim  rexsuper  omnes  filiossuperbise  {Job.  xli). 
Qui  et  8U0  flatu  serpentes  necat,  dum  multoti^s 


1069 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1060 


nonnullo8,quideberentesseprudentessicut  serpen-  A  scripia suntiBcaBlis^LucTk),  Nos itacpie,  charissinii 


tes,  pravis  suggestionibusaspiransper  culpammor- 
tificat.  Qui  tamen  a  mustelis  vincitur,  dum  ab  illis 
qui  sunt  parvi  humilitate  cordis,  et  longi  vel  potius 
longamines  perseverantia  boni  operis,  prudentes 
acumine  discretix>nis,  superalur.  Leo,  qui  fortiterin 
alias  bestias  furit,  recte  per  suam  ferocitatem  et 
ssBvitiam,  seevam  diaboli  crudelitatem  designat. 
Draco  denique  non  in  dentibus,  sed  in  cauda  suam 
virtutem  habet,  et  magis  insidiando,  et  delitescendo, 
quam  aperte  sseviendo  nocet ;  ab  eo  nec  elephus  sui 
corporis  magnitudine  tutus  est.  Nam  circa  semitas, 
per  quas  solito  gradiuntur  delitescens  crura  eorum 
nodis  illigat,  ac  sufTocatos  perimit.  Sicut  ergo  ieo 
manifestam  diaboli  crudelitatemexprimit,  itadraco 


nobiSy  contra  spiritualem  hostem  dimicaturi  spiri- 
tualibus  armis  induamur,  ut  habeamus  scutum  per 
fidem,  galeam  per  spem,  loricam  per  charitatem, 
gladium  spiritus  quod  est  verbum  Dei,  per  praedica- 
tionem,  et  lanceam  longam,  quse  ad  Deum  erigatur, 
et  in  hostem  dirigatur ,  per  devotam  et  imprfleter- 
missam  orationem.  Super  nostrum  jumentum  sedea- 
mus,  ut  lasciviam  nostrse  carnis  deprimamus,  fre- 
num  temperantiae  et  discretionis  illi  imponamas,  ut 
ab  illicitis  illud  cohibeamus  et  per  viam  eequitatis 
dirigamus.  Urgeamus  iilud  calcaribus  jejuniorum  et 
vigiliarum,  ne  torpescat  in  exercitatione  virtutum 
et  exhibitione  bonorum  operum.  Simus  fortes  in 
bello,  et  pugnemus  cum  antiquo  serpente,  ut  regnum 


congrue  designat  ejus  occultam  calliditatem.  Diabo-      seternum  percipiamus.  Nemo  nostrum  in  castris 


lus  itaque,  sicut  supra  monslratum  est,  aspis  est 
insensibili  pertinacia,  basiliscus  elata  superbia,  leo 
manifesta  seevitia,  draco  occulta  malitia.  Sed  miles 
Christi  aspidem,  basiliscum,  leonem,  et  draconem 
vincit  et  conculcat,  dum  universam  ejus  nequitiam, 
quse  per  ha3C  quatuor  figuratur,  prudenter  et  po- 
tenter  debellat. 

Ad  hujus  vero  victorisepalmam  obtiuendam  etiam 
ipsius  Salvatoris  verbis  animamur,  ubi  apostolis' 
loquens  dicit :  Eccededi  vobis  potcstatem  calcandi 
superserpentes  etscorpiones,  ot  supraomnem  virtur 
teminimiciy  et  nihilvobisnocebit{Luc,  x).  Nonenim 
solum  apostolis,  verum  et  universis  fidelibus  suis 


vitsB  prsesentis  contra  hostes  dimicando  torpeat,  ne 
regnum  seternum  superatus  amittat.  Non  enim  se- 
gniter ,  sed  viriliter  et  legitime  certanti  regni  c(b- 
lestis  corona  reservatur.  Unde  pulchre  quidam 
versificator  ait  ; 

Excute  torporemy  qui  cseli  qusaris  bonorem. 

Non  dabitur  segni  coelestis  gloria  regni. 

Quod  nobis  preestare  dignetur  Jesus  Christus 
Dominus  noster,  qui  est  Deus  benedictus  in  ssbcu- 
la.  Amen. 

SERMO  LV. 
In  festo  beatse  Marirn, 

Quasi  storax,  ot  galbanus^  etungula^  et  guttay  et 


dedit  potestatem  adversarias  potestates  superandi,  Q  quasi  Libanus  non  incisus  vaporavi  habitationem 


qui  non  tantum  illis,  sed  et  omnibus  in  se  credenti- 
bus  dare  dignatus  est  exemplum  contra  eas  dimi- 
candi.  Hinc  est  etiam  quod  recumbentibus  undccim 
apostolis  ait :  Signa  autem  eos  qui  credidcrint  hsoc 
soquontur :  In  nomine  meo  dsemonia  ejicient  (Marc, 
xvi).  Et  iterum  post  pauca :  Serpentes  tollenty  et  si 
mortiferum  quid  biberint,  non  eis  nocebit  {ibid,).  Sed 
nunquid,  fratres,  quia  istacorporaliter  et  visibiliter 
nonfacimuSy  ideo  minime  credimus?  Absit!  Sancta 
nimirumEcclesia,  sicutdicitbeatusGregorius^nunc 
quotidie  spiritaliter  facit,  quod  tunc  per  apostolos 
corporaliter  faciebat.  Nam  sacerdotes  ejus,  cum 
exorcismi  gratiam  manum  credentibus  imponunt,  et 
habitare  malignos  spiritus  in  eorum  mente  contra- 


meam^  et  quasi  balsamum  non  mistum  odor  meus, 
Et  quasi  Terebinthus  extendi  ramos  meosy  ei  rami 
mei  honoris  et  gratise,  Ego  quasi  vitis  fruciificasi 
snavitatem  odoris,  et  Hores  moifructus  honoriset 
honestatis  (EccJi  xxiv).  Hsec  sacrosancta  verba, 
charissimiy  quse  per  Jesum,  filium  Sirach,  in  E^le- 
siastico  de  sapientiae  laudibus  elegantissime  descri- 
buntur,beat8e  et  intemeratae  virginisMariae  praeconis 
magnificisque  virtutibus  convenienterattribuuntnr. 
Ipsa  nimirum  coelesti  sapientise  prse  cseteris  morta- 
libus  plenissime  sibi  donata  per  viHutes  rebus  hic 
descriptis  figuratas  vicit  malitiam,  obtinuit  palmam, 
habet  coronam.  Cujus  revera  fortitudo  et  laus  Do- 
minus,  et  factus  est  ei  in  saiutem,  fortitudo  in  pu- 


dicunt,  quid  aliud   faciunt  quam  quod  dsemonia  D  gna,  laus  in  victoria,  salus  in  gloria.  Unde  rectis- 


ejiciunt?  Dumque  bonis  suis  exhortationibus  mali- 
tiam  de  alienis  cordibus  auferunt,  serpentes  tol- 
lunt.  Et  dumpestiferas  suasiones  audiunt,  sed  tamen 
ad  operationem  pravam  minime  pertrahuntur,  mor- 
tiferum  quidem  est  quod  bibunt,  sed  non  eis  nocet. 
His  omnibus  edocemur,  fratres,  non  tam  corporalia 
signa,  quse  cum  reprobis  possunthabericommunia, 
quam  spiritualia,  quae  diximus  amare;  quse  tanto 
securiorasunt,  quanto  occultiora,  etde  quibus  apud 
Deum  eo  majorretributio,  quo  apud  hominesminor 
est  gloria.  Hinc  est  quoque  quod  discipuUs  de  eo 
quod  eis  immundi  spiritus  subjiciebantur  gaudenti- 
busDominus  ait:  Nolite  gauderequia  spiritassubji' 
Ciuntar  robis.  Gaudete  autem  quod  nomina  vestra 


sime  beata  virgo  Maria  per  omnium  ora  fidelium 
laudibus  sapientia)  suas  potest  virtutes  attoUere,  et 
sua;  dignitatis  gloriam  per  universam  Elcclesiam 
commendare.  Dicatergo,  dicat,  inquam,  precunctis 
mortalibus  singulariter ,  dicat  excellenter  :  Qaasi 
storaXf  et  galbanus,  et  ungula^  et  gutta  :  et  quasi  Li" 
banus  non  incisus  vaporavi  habitationem  meam,  Ei 
quasi balsamum  nonmistum  odormeus,  etc.  Sion>x, 
ut  physicorum  libri  narrant,  in  potu  sumptus  ran- 
citatem  auferi,  vocem  clarificat.  Unde  congruegra- 
tiam  divinse  laudationis  figurat.  Quam  gratiam  beata 
Maria  luculenter  habuit,  quia  per  Eiizabeth  de  sua 
credulitate  beatificata  laudes  Deo  decantans  ait : 
MagniSoat  anima  mea  Dominum  (Luc.i).  Qaasi  sU^ 


SERMONES  CENTUM. 


1062 


|ue  fuit,  quia  voce  a  peccati  raucitate  per 
amgratiam  clarificata  laudem  Dei  dignissime 
ivit.  Galbani  quoque  fumigatio,  sicut  eorum- 
)ri  attestntur,  reptilia  fugat.  Reptilia  vero 
1  cogitalionem  in  humanis  cordibus  irreptio- 
te  significant.  Quasi  galbanus^  ergo  beata 
aetrix  veraciter  exstitit,  quia  de  sui  cordis 
mnis  immundee  cogitationis  irreptionem  pro- 
t.  Ungula,  quemadmodum  physci  tradunt, 
[ueedam  est  sicut  ungula  caballi  formata,  et 
3  ungula  caballina  nominata.  Qu»,  quia  fri- 
ituree  est,  concupiscentise  camalis  maleblan- 
exstinctionem  designare  potest.  Quamobrem 
[aria  fuisso  velut  ungula  bene  creditur,  quse 
iscentise  cavnalis  incendium  rore  gratisB  cce- 
in  se  potenter  exstinxisse  non  dubitatur. 
mnes  inflaturas  et  tumores  pellit,  et  ob  hoc 
ae  humilitatis  virtutem  convenienter  exprimit. 
irtutem  sancta  Dei  Genitrix  excellenterha- 
tse  dum  Dei  mater  ab  angelo  nominaretur 
er  res^ondii :  Ecceaucilla  Dojnini :  £at  mibi 
am  verbum  luum  {Luc.  i).  Et  quasi  Libanus 
isus,  Libanus  dealbatio  interpretatur.  Bea- 
Maria  velut  Libanus  fuit  per  candorem  cas- 
non  incisus  per  integritatem  virginitatis. 
I  dicunt  non  incensus,  f uit  etenim  velut  Li- 
lon  incensuS;  quia  flos  castitatis  ejus  candi- 
18  incendiolibidinis  non  est  adustus. 
isloraXf  inq}iii,etgalbanuSjet  unguIayCtgutta 
ibanus  non  incisus  vaporavi  habitationem 
Talibus  quippe  aromatibus  gloriosa,  et  ssepe 
ta,  semperquenominanda,  et  nulla  oblivione 
I  virgo  Maria  suam  habitationem  vaporavit, 
libus  virtutibus  ad  pellendum  malitisB  frigus 
inctam  conversationem  inflammavit.^/  quasi 
um  non  mistum  odor  meus,  Arbor  balsamus 
timiiis  estviti)  foiiis  similis  estrutffialbidiori- 
aperquemanentibus.  Arbor  autem  balsamus, 
vero  xylobalsamum  dicitur,  fructus  sive  se- 
rpobalsamum.  Percussus  autem  cortexbal- 
irreis  uncinulisguttameximii  odoris  emiltit. 
dulterant  oleo  cypressinoadmisto,  vel  melle. 
pura  fuerit,  tantam  habet  vim,  ut  cum  soi 
uerity  teneri  in  manu  non  possit.  Odor  au- 
atseMariaevirginisquasi  balsamum  non  mis- 
stitquiaejussanctametsinceramopinionem, 
ram  et  coelum  adimplevit,  nullius  infamise 
irrumpit£^^o  quasi  terebinthus  extendiramos 
t rami  mei  honoris  et  gratioD.  Terebinthus  est 
labens  resinam  omnibus  resinispraestantio- 
ide  congrue  significat  charitatem,  de  qua  dici- 
hucvobisexcellentiorem  viam  demonstro.  Si 
hominum  loquar  et  angeIorum,eic,(I  Cor,  xn, 
post  pauca:  A^u/2C  manent  tria  hseCj  Mes^  spes, 
8,  Major  autem  horum  est  charitas  Terebin- 
aerigiturinccelumperdilectionemDeietdila- 
38  8U0S  in  universum  mundum  per  dilectio* 
oximi.Ramiejussuntaliarumexercitatio  vir- 
)t  exhibitio  bonorum  operum.Qui  sunt  honoris 


A  quia  veneralionis,  et  gratise  quiapulchritudinis?Ho- 
noris  aliis,  gratiaeinsemetipsis;  fructus  ejus  jucun- 
ditas  bonse  conscientise  intus  coram  Deo,  folia  decor 
boni  exempli  foris  coram  proximo.  Beata  itaque  Ma- 
ria  quasi  terrebinthus  ramos  suos  extendit,  quia 
charitate  plena  fuit ,  Deum  super  omnia  et  proxi- 
mum  sicut  semetipsam  dilexit. 

Ego  quasi  vitis  fructi&ca  vi  sua  vita  tem  odoris-  Vitis 
florendo  fructiflcat,  et  ejus  fructus  inebriat.  Sic 
beata  Maria  per  florem  suae  virginitatis  fructiflcavit 
Christum  botrum  nostrae  redemptionis ,  qui  suos 
electos  inebriat  in  mundo  vino  gratise,  in  coelo  vino 
glorise.  Hujus  vitis  fructum  sive  botrum ,  id  est 
Christum,  botrus  ille  quem  duo  viri  exploratores 
fllii  Israel  attulerunt  in  desertum  in  vecte  bene  si- 

^  gniflcat.  Ipse  namque  nobis  est  fructus  vitae ,  quo 
pascimur,  et  fundit  nobis ,  sicut  jam  dictum  est, 
primo  vinum  gratiae,  deinde  gloriae  quo  inebriamur. 
Duo  autem  viri  exploratores  prophetas  et  apostolos 
flgurant,  qui  secreta  patrise  coelestis  Spiritu  sancto 
duce  exploraverunt,  et  Christum  nobis  per  Scriptu- 
ras  8uas  in  hunc  mundum  attulerunt.  Lignum  au- 
tem  vectis  lignum  designat  crucis;  et  sicut  ille 
qui  prsecedebat  ex  duobus  virisbotrum  portantibus 
botrum  post  tergum  pendentem  non  vidit  in  victe, 
sic  prsecedens  prophetarum  cuneus  Christum  non 
vidit  in  cruce;  ille  autem  qui  sequebatur  botrum 
vidit,  quia  chorus  apostolorum ,  qui  post  ipsum  in 
mundo  remansit ,  et  post  ipsum  de  mundo  recessit, 

^  etprsesentem  eumincarnempatientemincruce  con- 
spexit.  Decem  exploratores  qui  pravis  sermonibus 
corda  fliiorumlsraelab  ingressuterrae  promissionis 
averterunt,  infldes  Judseos  sub  Decalogo  legis  po* 
sitos  designant,  qui  coelestia  promissa  per  fldem 
Christi  quaerere  detrectant.  Duo  autem  explorato- 
res,  qui  populum  ad  ejusdem  terree  introitumfideli- 
ter  exhortati  sunt,  electos  Christianos  sub  duobus 
prseceptis  charitatis  positos  exprimunt,  qui  coelestis 
patrise  jucunditatem  introire  totis  visceribus  concu* 
piscunt.  Istius  vitis  fructus  congrue  suavitas  odoris 
appellatur,  quia  per  ejus  aspirationem  et  prsedica- 
tionem,  quia  suavis  in  coelis  est,  a  nobis  et  terra 
odoratur.  Sed  is  qui  nobis  nunc  et  suavitas  odoris 
in  mundo,  postmodum  nobis  erit  suavitas  saporis  in 

j)  coelo,  qui  nunc  cst  suavitas  odoris  in  flde,  tunc  erit 
suavitas  saporis  in  contemplatione ;  qui  nunc  est 
suavitas  odoris  in  spe,  tunc  erit  suavitas  saporis  in 
re.  Videmus  nunc  per  speculum  in  enigmate^  tunc 
autem  videbimus  facie  ad  faciem  (/  Cor,  xiii). 

Et  Hores,  inquit,  mei  fructus  honoris  et  honestatis» 
Flores  beatse  Virginis,  id  est  virtutes  ejus,  castitas, 
charitas,  humilitas,  immarcessibiliter  florentes, 
flores  sunt  honoris  et  honestatis,  quia  Christus  fru- 
ctus  ejus,  qui  de  Virgine  his  floribus  omata  pro^ 
cessit,  suis  electis  honorem  et  honestatem  tribuit 
in  terris ,  et  eisdem  se  daturum  spondet  in  coelis. 
Beata  itaque  Dei  Genitrix  quasi  vitis  fructificavit , 
quia  Christum  verum  botrum,  qui  nos  vino  gratiea 
Qt  glori»  inebriare  non  desinity  generavit,  Se4 


1063 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1064 


(quod  est  mirabile  dictu)  hic  fructus  est  solus,  qui  A  gisquamofferreadipemarietum^qaoDiamquasipee- 


suod  matri  florem  non  dbstulit,  sed  conservavit  et 
venustavit.  Ergo  beata  et  intemerata  virgo  Maria 
prse  cseteris  mortalibus  sapientiaB  coelestis  aromati- 
bus  referta  fuit  quasi  storax  per  clarissimam,  id  est 
dignissimam  divinae  laudis  decantationem ,  quasi 
galbanus  per  cujuslibet  immundae  cogitationis  fu- 
gationem,  quasi  ungula  per  concupiscentifle  carnalis 
exstinctionem,  quasi  gutta  per  totius  elationis  de- 
pressionem,  quasi  Libanus  non  incisus  per  candi- 
dissimse  castitatis  integritatem^^asi /^a/samuin  non 
mistum  per  sinccram  opinionem,  quasi  terebinthus 
per  veram  charitatcm,  quasi  vitis  per  singularem 
fecunditatem.  Quam  plurima  sunt,  fratres,  quse  de 
his  omnibus  ad  laudem  sacrse  virginis  Marise  dici 
possent,  imo  deberent,  sed  brevitas  temporis,et  pro- 
lixa  celebritas  divinse  laudis  diutius  his  immorari 
nos  prohibent.  Sed  nec  debemus  detinore  sermone 
diem,  quia  sicut  sermo  opportunus  est  optimus,  sic 
qui  moderaturlabia  sua,  prudentissimus  est.  Nunc 
igitur  ad  nosmetipsos  redeamus,  et  in  iis,  quse  dicta 
Bunt  beatam  Mariam  pro  viribus  imitari  studeamus, 
ut  ejus  meritis  et  precibus  cum  ipsa  glorificari  va- 
leamus.  Simus  et  nos  quasi  storax^  glorificata  voce 
cordidm  laudem  Deo  celebrando;  quasi  gaJbanuSy 
reptilia  cogitationem  inutilium  devotis  orationibus 
elTumigando ;  quasi  ungulay  libidinem  carnis  exstin- 
guendo ;  quasi  gutta^  superbiam  cordis  subigendo ; 
quasi  Libanus^  castitatem  corporis  custodiendo, 


B 


catum  estariolandi  repugnare^  et  quasi  scelas  idolo- 
latriiB  nolle  acquiescere  (/  Reg.xy).  Rulh  ergo  vera- 
citeret  bene  fcstinat,  dumobediens  anima  ad  cun- 
cta,  quse  sibi  imperantur,  sive  honorabilia  videan- 
tur  sive  turpia,  festinantcr  aurem  inclinat.   Scien- 
dum  est  autcm  quodobedientiaaliquandOy  sidesuo 
atiquid  habet,  nulla  est ;  aliquando,  vero  minima, 
etiamsi  suum  aliquid  non  habet.  Cum  enim  locus 
superior  imperaturyObedicntise  sibi  virtutem  evacuat 
qui  ad  hunc  proprio  desiderio  anhclat.  Cum  autem 
propria  contumelise  imperanlur,  nisi  hsec  ex  semet- 
ipso  animus  appetat,  obedientia  sibi  meritum  mi- 
nuit,  quia  ad  hoec  invitus  descendit.  Hinc  Moyses 
principatum  populi  humiliter  recusat  {Exod.  m). 
Paulus  audacter  dicit  :  Ego  non  solum  alUgari  in 
Jerusalemy  sed  etiam  mori  paratns  sum  {Act.  xxi). 
Ruthitaque  propter  Noemi  terram  deosque  suos 
reliquit,  dum  veraciter  obediens   anima   doctoris 
ecclesiastici  verbo  vel  exemplo  provocata,  cuncta 
terrena  et  oblectamenta  per  dsemones  oblaf  a  penitus 
postponit.  Et  inseparabiliter  illi  adhseret,  dum  illius 
doctrinse  prseceptis  amicabiliter  assensum  prsebet. 
Ipsaque  per  omnem  viam,  qua  incedit  sequitur, 
dum  illum  in  vitiis  declinandis,  exercendisque  vir- 
tutibus  imitatur.  Denique  cum  illo  in  Bethlehem 
commoratur,dum  intra  sanctam  Ecclesiam  sub  ejus 
consilio  vel  regiminesancte  ethoneste  conversatur. 
Booz,  qui  interpretatur  fortitudo  Dei,  et  erat  vir 


quasi  balsamum^  bonam  famam  circumquaque  dif-  p  potens,etmagnarum  opum,  qui  habebat  messores 


fundendo ;  quasi  terebintbuSy  Deum  super  onmia,  et 
proximum  sicut  nosipsos  diligendo.  In  his  omnibus 
imitemur  beatam  Mariam  sub  brevitato  temporis, 
ut  cum  ipsa  gloriari  mereamurindiuturnitate  a^ter- 
nitatis.  Quod  nobis  pra3stare  dignetur  Jesus  Chri- 
stus  Dominus  noster,  qui  est  Deus  benedictus  in 
saecula.  Amen. 

SERMO  LVI. 

De  anima  obedionte. 
Legimis  in  Veteris  Testamenti  pagina  de  Rutli 
Moabitide,  quod  Noemi  suse  socrui  adheerens,  ejus- 
que  prseceptis  obediens,  Boez  viro  potenti  et  diviti 
meruit  conjugio  copulari  {Ruth.  i).  Noemi,  quae  in- 
terpretatur/)u7c//rfl,  significat  doctoremacpastorem 


et  cajuseratager,  inquo  Ruth  collegitspicas  {Ruth. 
ii),  Christum  significat.  Christum  enim  credimus 
et  confitemur  cum  Apostolo  Dei  virtutem,  et  Dei 
sapicntiam  (/  Cor.  i),  qui  est  vir  potcns,  quia  daia 
est  ei  omuis  potestas  in  ccelo  et  in  terra  {Matth. 
xxviiij.Quiestetiam  magnarumopum,quia  iu  ipso 
suntomnes  thesauri  sapientiao  et  scientise  absconditi 
{Coloss.  n).  Ager  ejus  sancta  Scriptura  est.Qui  ager 
hinc  habet  hordeum  per  Vetus  Testamentum,  illic 
frumenlumperTestamentumNovum.Messoressnat 
prsedicatores,  qui  in  hoc  agro  quotidie  sententias 
metunt,  unde  fideles  animas  epulantur,  et  splen- 
dide  pascantur.  Imperfecti  vero  et  infirmi  non 
manipulos  metunt,  sed  spicas  colliprunt,  quia  non 


ecclesiasticum  vanis  coelestis  gratiiB  donis  non  so*  D  inaxima,  sed  minima  capiunt.   Qui  bene  a  mane 


lum  exterius,  sed  et  interius  decoralum,  occulta  de- 
decoris,  secundum  Apostolum,  abdicantem,  non 
ambulantem  in  astutia,  non  verbum  Dci  adulte- 
rantem.  Quem  proptcrea  femina  figurat,*quia  spi- 
ritualem  prolem  Deo  pcr  suam  preedicationem  pa- 
rere  ac  nutrire  non  cessat.  Hinc  est  quod  ad  Gala- 
tas  Apostolus  scribons  ait :  Filioli  mei,  qnos  iterum 
parturio,  donec  formetur  Christnsin  vobis{GaL  iv). 
Ruth,  quse  interpretatur /<?5//nan5,designat  animam, 
Bui  prselati  sanctis  monitis  festinanter  obedientem, 
nec  in  ejus  pneceptis  exsequendis  moras  ullas  in- 
nectentem :  scit  quod  Dominus  non  tam  holocauata 
vuJt  vel  victimaSfquam  ut  obediatur  voci  ejusiet  quod 
meliorest  obedieDtia  quam  victima^et  auscultare  ma* 


usque  ad  vesperam,  quemadmodum  Ruth,  in  agro 
stant,  quia  viriliter  laborant,  ut  ab  ipsa  inchoa- 
tione  ad  perfeciionempei^eniant.  Unde  et  Booz  suis 
messoribus  preecepit,  ut,  si  velint  cum  eis  metere, 
id  est  majora  investigare  et  capere,  non  prohi- 
beant,  imo  et  de  suis  manipulis  ex  industria  tii- 
buant,  ut  videlicet  etiamde  suis  sententiis  eosnon 
negligenterinstruant.  Praccepitquoque  suis  messo- 
ribus,  ut  nemo  Ruth  colligenti  spicas  molestiamin- 
ferret,  quia  modis  omnibus  est  cavendum  ne  quis 
animse  bonum  incipienti,  id  est  ad  fidem,  vel  ad  bo- 
nam  conversationem  recenter  venienli,  scandalum 
ponat.  Hinc  est  enim  quod  Salvator  ait :  Qai  sasce* 
perit  uaam  parviilam  id  aomiae  meo^  me  aascipit 


1065 


SERMONES  CENTUM. 


1066 


(Maltlu  xviii).  Qui  auiem  scaadalizaverit  unum  de  ^  leviaPsalmislademonstraljdicens:  Viam  mandato- 


pusillis  istis,  qui  in  me  credunt^  expedit  ei  ut  suspen- 
datnr  mola  asinaria  in  collo  ejus,  ct  domergatur  in 
prolundum  maris  (//>ic/.).  Elpost  pauca:  Videte  ne 
contemnatis  unum  ex  Iiis pusillis.  Dico  autem  vobis 
quoniam  angeli  eorum  semper  vident  faciem  Palris 
meif  qui  in  coelis  est  {Rom,  xiv).  Pusillus  est,  qui 
bonumincipit,  et  qui  necdum  in  robur  virtutisaut 
altitudinem  perfectionis  ascendit.   Beatus  quoquo 
Paulus  de  molestia  scandali  fratribus  infirmis  non 
inferenda  sic  dicit :  Hoc  judicate  magis,  ne  pona- 
tis  olfendiculum  fratribus  aut  scandalum,  Et  item : 
Noli  cibo  tnoperdere  iIIum,pro  quo  Christusmortuus 
est  (ibid.),  Hincilerum  dicil:  Si  esca  scandalizat 
frafrem  meum,  non  manducabo  carnes  in  wtcrnum  _ 
{ICor.  vin).  Et  deinceps :  Sine  offensione  estote  Ju-  " 
dueiSj  et  gen  tibuSy  et  Ecclesiiv  DeiySicut  egoper  omnia 
omnibusplaceo,  non  quvorens  quod  milii  utile  est^  sed 
quod  multis,ut  salvifiant  (I  Cor.  x).  Concessit  Booz 
Ruthy  ut  cum  puerissuispanemcomederet,  buccel- 
lamsuamin  aceto  intingeret,  etde  aqua  quse  erat 
ad  sarcinulas,  dum  sitiret,  biberet ;  quia  Christus, 
qui  est  clementissimus  paterfamilias  bene  tribuit 
animse  recenter  conversse  cum  suis  electis  panem 
sanee  doctrinae,  ne  deficiat  in  via  virtutis  et  boni 
operis,  et  acetum  timoris  acriter  pungentis,  dcquo 
scriptumest:  Confige  timore  luocarnesmeas^  aju^ 
diciis  enimtuis  timui{PsaL  cxviii);  ne  dissolvatur 
in  prosperis,  et  aquam  refrigerantis  consolationis, 


rum  tuoruni  cucurriy  cum  dilatasticor  meum  (PsaL 
cxviiij.  Habet  itaque  Ruth  cum  pueris  Booz  panem, 
acetum,  et  aquam,  quia  vere  pocnilens  anima  habet 
cumpuris  et  electis  animabus  in  Christum  creden- 
tibus  panem  in  eruditionc,  acetum  in  increpatione, 
aquam  in  visitatione.  Panis  iste  confcrt  virtutem 
sustentationis,  acetum  salubritatem  timoris,  aqua 
refrigerium  consolalionis.  Reliquise  ciborum,  quas 
Ruth  coliigebat,  possunt  intelligi  quaedam  sacree  do- 
ctrinse  verba  minora,  quse  post  se  perfecti  relin- 
quunt,  dum  majora  et  in  semetipsis  exercent,  et 
aliisdistribuunt.Quoe  minoraRuth  libenter  colligit 
quia  animae  esurienti  quaelibct  minima  vel  etiam 
amara,  magna  et  dulcia  videntur. 

Non  vadaSf  [inquit,  ad  colligendum  in  alterum 
agrum^  nec  recedas  abhoc  loco,  sed  Jungerepuellis 
meis,et  ubi  messuerint,sequere.A^era\ierei£Men\i8 
estomnis  liber  haereticorum,in  quoBooz  dissuadet 
Ruth  spicas  coliigere,  quia  Christus  admonet  ani- 
mamad  se  conversampravas  hsereticorum  assertio- 
nes  non  recipere.Quae  tunc  vere  puellis  ejus  jungitur 
eteasinmetendosequitur,  dumsanctis  animabusfl- 
deliteradhsBrens  eas  in  sacris  lectionibus  imitatur. 
Ruthigitur  alienigena  in  agro  Booz  spicas  coUigit, 
dum,peccatrix,sedconversa,  anima  verba  Deistu- 
diose  legit;  et  collecta  virga  csedit  etexcutit,  duiii 
quae  Icgit  per  solertem  meditationem,  veruma  falso, 
vcl  spiritualemintellectuma  litterarecte  discernit. 


ne  frangatur  in  adversis.  Panis   enim  sustentat,  p  Collccta  denique  et  excussa  in  domum  portat,  dum 


acetum  pungit,  aqua  refrigerat. 

Si  sitieris,  inquit,  vade  ad  sarcinulas^et  bibe  aquas, 
de  quibuspueribibunt.^  Notandum  de  aqua,  quod  ad 
sarcinulas  requiri  jubetur,  quia  qui  sarcinse  virtutis 
exercendsB  et  boni  operis  exhibendi  humerum  li- 
benter  supponit,  ipsae  divinse  consolatiouis  refrige- 
rium  promeretur.  Hinc  cst  quod  Psalmista  dicit : 
Secundum  multitudinem  dolorum  meorum  in  corde 
meo,  consolationes  tmeliBtificaveruntanimammeam 
(Psal'  xciii).  Etitem:  In  die  iribulationis  meae  Deum 
exquisivi  manibus  mcis  nocie  contra  eum,el  non  sum 
deceptus.  Henuit  consolari  nnima  mea,  consolatione 
scilicet  terrena,  memor  fui  Dei  et  delectatus  sum 
(PsaL  Lxxvi),  accepta  videlicet  consolatione  divina. 


quse  legit  et  meditatur  intra  sanctam  conversatio- 
nem  suam  efTectui  boni  operis  mancipat.  Domus 
enim,in  quaquisconversatur,  conversationemrecte 
significat.  Unde  et  per  quemdamSapicntem  dicitur: 
Si  non  in  iimore  Domini  tcnueris  tc,  cito  subvertetur 
domus  iua  (Eccli.  xxvii),  id  est  bona  conversatio 
tua.  Vel  certe  collectam  et  excussam  messem  in 
domum  ferre  est  lectione  et  meditatione  cognita, 
probataque  bona,  per  afTectum  et  effectum  virtutis 
etboniopcrisintraconscientiam  collocare.  His  ita- 
que  peractis  cernens  Noemi  nurum  suam  magnam 
apud  Booz  gratiam  invenisse,  dat  consilium  quo 
possit  adhuc  majorem  invenire,  quia  unusquisque 
pastor  bonus,  dum  in  anima  sibi  credita  convaluis- 


Quisquis  autem  a  pio  onere  virtutis  et  bonioperisse  j)  se  Christi  gratiam  animadverlit,  ut  majorem  adhuc 


elongat,  refrigerio  superno)  consolationis  se  defrau- 
dat.  Unde  benc  de  Sapientia  dicitur,  quod  non  in* 
nitur  in  terra  suaviter  viveniium  (Job.  xxviii).  Ad 
sarcinulasitaque,  id  est  ad  exercitium  laboremque 
virtutis  etboni  operis,  pergatquisquisaquasapien- 
tise  salutaris  poteri  desiderat.  Quod  autem  non 
sarcinas,  sed  sarcinulas  Booz  dicit,  cpncordare 
videtur  verbo  Dominico,  ubi  ait  :  Jugum  meum 
suave  est,  etonus  mcum  Icve  (Matth.xi).FA  beatus 
Joannes:  Mandata  ejusgravia  nonsunt(f  Joan.v), 
Mandatanamquedivina,qu8eareprobisimportabiIia 
dicuntur,  incipientibus  quidem  et  inflrmis  aliquan- 
tulum  gi*aviasunt,  sed  perfectis  esse  lovia  compro- 
bantur,  Perfecte  nempe  Deum  diligentibus  esse  ea 

Patiiol.  CLXXVII. 


apud  eum  habero  gratiom  possit,  studium  impen- 
dit.  Dicit  ergo : 

Filiami,  quseram  tibirequicm,etprovidebotibi^Ut 
bene  sit  tibi.  Uooz  isle  ci^jus  puellis  in  agro  juncta 
es,  propinquus  noster  esi^  etiam  hac  nocte  aream  bor* 
dei  ventilat.  Lavare  igiiur,  et  ungcre,  et  indue  ie  cuU 
tiorihns  indumentis,eidesccnde  in  aream.Non  te  vi* 
deat  homOy  donec  escam,  potumque  finierit.  Quando 
aulemierit  ad  dormiendumy  notalocum,  inquodor* 
miatveniesquo,et  oiscoopericspallium  quooperitura 
partepedum,  etprojiciestey  et  ibijacebis.lpse  autem 
dicet  tibi  quiddebeas  faccre  (Ruth  iii).  Noemi  pastor 
ecclesiasticus,  Ruth  subjectus,  Booz  Christus,  pro<« 
pinquitasbonitas.Hano  etenim  propinquitatem  noi^ 


1069 


SERMONES  CENTUM. 


lOW 


cuncta  quse  proecepit  soleiier  opernndo.  Habilemus 
cum  ipsoinBethlehom,  cum  ipsoinsancta  Ecclesia 
honeste  conversando.  In  agro  Booz  spicas  colliga- 
mus  et  excutiamus,  et  in  domum  nostram  feramus, 
nostri  Salvatoris  verba  legendo,  meditando,  et  in 
memoriam,  vel  nostram  conscientiam,  ut  supradi- 
ctum  estrecondendo;  necinalienocolligamusagro, 
pravas  hcereticorum  assertiones  respuendo.  Lave- 
mur  deindo  nostra  crimina  deplorando;  ungamur  do- 
na  spiritualia  aemulando,  virtutesque  prsesertim  cha- 
ritatem  secundum  Aposlolum  seclando ;  vestiamur, 
sex  opera  misericordiaj  effectui  mancipando.  Des- 
cendamus  denique  in  aream,  nos  intra  cor  noslrum 
humiliande  ;  discooperiamus  a  parte  pedum  pallium 
quo  operilur,  sacramentum  nostroe  redemptionis 
humili  consideratione  investigando  ;  et  illic  nos 
projiciamus  et  jaceamus,  per  finem  passionis  ejus, 
illi  copulari  humililer  et  absque  intermissione  po- 
stulando.  Talibus  etenim  insistantes  promerebimur 
ab  eo,  velut  Ruth  aBooz,  accipereprimum  quidem 
tres  annonse  modios  per  lidem  sanctjo  et  individuoe 
Trinitatis,  deinde  sex  modios  per  perfectionem  to- 
tius  sanctitatis,  tandemquo  illi  copulari  nupliuli 
thalamo  in  mundo  per  gustum  internre  dulcedinis, 
et  in  ccelo  pcr  gloriam  beatiludinis.  Quod  nobis 
preestare  dignelur  Jesus  Christus  Dominus  noster, 
qui  est  Deus  benedictus  in  seecula.  Amen. 

SEBMO  LVII. 

De  quolihci  privlato,  vel  doCtore. 

Dixit  Booz  ad  Ihith  :  Non  me  ahmio  propinquum^ 
sed  cst  hIjus  mepropinquior.  Si  ille  volucrit  fejuro 
propinquitatis  rctincrOy  henc  rcsacta  est.  Sin  autem 
ille  nolucrit,  cr/o  tc  ahsquo  duhitationc  suscipiam 
(Ruth.iu).  Uuth,  qua3  interpretatur, /bij/y/2a/2s,  san- 
ctam  Ecclesiamrecle  figurat,  quae  prcecepta  ccclitus 
sibi  data  tota  devotione  coniplere  fcstinat.  Cujus 
maritusnon  inconvenienter  intelligitur  Christus,  de 
quo  scriplum  est :  Qui  hahct  sponsam,  sponsus  cst 
(Joan,  iii).  Et  beatus  yVpostuIos  ait  :  Christus  di- 
lexit  Ecclesiam^  et  scmctipsum  tradidit  pro  ca,  ut 
illam  sanctifwaroty  mundans  cam  lavacro  aquo)  in 
verhOyUt  exhiherct  ipsc  sihi  gloriosam  Kcclesiam, 
non  habentcm  macuhimautrugam,  sed  ut  sit  sancta 
et  immaculata  (Ephcs.  vj.Cui  sponsse  idem  sponsus 
exeoquodaminodoquasi  mortuus  exslitit  exquout 
homo  ii)terhomines  vivero  ot  conversnri  desiit.  Ex 
quo,ut  ait  Apostolus  :  Humiliavitsemctipsum  factus 
ohedicns  usque  ad  mortem,  mortem  autcm  crucis 
(Philipp.  ii).  Chrislus  ctcnim,  licet  rcsurgens  cx 
moiiuis,  jam  non  moriatur,  et  mors  illi  ullra  non 
dominetur  ;  quod  cnim  vivit,  vivit  Deo  (Ilom.yi).  \n 
eotamenquodinlonginquamrcgionem  acciperesihi 
regnuin  peregre  profectus  est,  ct  corporaliter  ab- 
sens  est,  illi  quodammodomortuus  osl.  Cujus  pro- 
pinquus,  imo  propinquior  Ecclesiasticorum  praela- 
torum  coetus  esl.  Quamvis  namque  cuncti  vere 
Ghristiani  Christi  propinqui  recte  dicantur,  sicut 
ipse  testQtuP;  diceus ;  Quicunque  fecerit  voluntatem 


B 


A  Patris  meiy  ipse  meus  frater,  sorory  et  mater  est 
(Matth.  xxii),  tamen  eclesiastici  pastores,  ad  quo- 
rum  ministerium  pertinet  docendo,  baptizando,  ca?- 
terisque   sacramentis   imbuendo,    et  connnnando 
credentes,  spirituale  semenChristo  generare,  maxi- 
me  propinquioresilliexistunt.  DehocsemineChristi 
Isaias  sic  ait :  Si  posuerit  pro  peccato  animam  suaw, 
videbitsemen  longoevum,  et  voluntas  Domini  in  ma- 
nu  ejus  dirigetur{Isa.  liii).  Quod  semen  ne  qaolibet 
tempore  deficeret,Christipropinquus,  id  est  sancto- 
rum  prselatorum  chorus,  modis  omnibus  debet  pra- 
dicando  prajcavere.  Dum  autem   sanctl  doctores 
pra3dicant,  non  sibi  sed  Domino  generant,   quia  in 
eo  quod  docendo  spiritalem   prolem  gignunt,  non 
suam,  sed  Christi    laudem  quserunt.  Et  quoniam 
cuncla  quae  agunt,  in  gloriam  Dei  faciunt,  veraciter 
dicere  possunl :  Nonnobis,  Domino,  -non  nobis^  sed 
nomini  tuo  da  gloriam  (PsaL  cxiii).  Qui  videlicet 
pronlati,  sivodoctores  sancti,  quasi  intus   duas  ha- 
bcnl  caligas  :  per  cognitionem  vcritatis  et  amorem 
virlutis  et  duo  calceamenla   foris  apparcntia  :  per 
verbum  preedicationis  et  exemplum  boni  operis. 
Quorum  calceamentorum,  cui  alterumvelutrumque 
deest,  ad  suscitandum  Christo  semcn  idoneus  non 
ost.  Ut  enim  non  nostris,   sed  sanctoram  Palrum 
utamur  verbis,  tam  vita  quam  doctrina  clarere  de- 
bet  doctor  ecclesiasticus.  Nam  doctrina  sine  vita 
arrogantem  reddil,  vita  sine  doctrina  inutilem  fa- 
cit.   Sacerdotis   pradicatio  operibus  confirmanda 

n  est,  ut  quod  docetverbodemonstret  exemplo.  Vera 
est  enim  illa  doctrina  quam  vivendi  sequitur  forma. 
Nam  nihil  turpius  est,  quam  si  bonum  quod  quis- 
que  -prsedicat,  explere  opere  negligat.  Tunc  enim 
prfledicalio  utililer  profertur,  quando  efficaciter 
adimplelur. 

Unusquisque  ergo  doctor  et  bon»  actionis  et 
bonae  prtedicationis  hahere  debet  studium ;  nam 
nlterum  sine  allero  non  facit  piH)fectum.  Nam  sicut 
nec  doctrina  sine  vita,  sic  nec  vila  sufficit  absque 
doctrina.  Sanctc  nimiium  debet  quisque  praelatus 
vivere  propterexemplum,etpiedocere  proptersuie 
administrationis  officium,  ccrtus  quod  ipsisuajusti- 
tia  non  suiTragetur,  de  cujus  manu  anima  subditi 
penitus  exigitur.  Quid  enim  proderit  non  puniri  de 

D  suoquipuuiendus  est  depeccatoalieno?Mentior,gi 
hoc  Dominus  per  prophetam  sub  cujusdam  terroris 
denuntiatioue  non  loquitur,  dicens :  F/7i  hominis^ 
si  v.ic  diccnte  ad  impium  :  Moite  morieris^  non  fuc- 
ris  lucutuSy  ut  se  custodiat  impius  a  via  sua^  ipse  in 
iniquitate  sua  morietur:  sanguinem  vero  cjus  de 
manu  tna  requiram.  Sed  et  siconversusjustus  fece- 
rit  iniquitaiemf  morietur,  quia  non  annuntinsti  ei, 
sanguincm  autem  ejus  de  manu  tua  requiram,  Si 
autem  tu  annuntiaveris  J usto,  ut  non  peccet  ct  ille 
non pcccaverit,  vivens  vivcty  quiaannvntiasti ei et 
animam  tuam  liberasti  (Ezecb.  iii).  Liquet  ergo 
quod  nec  doctrina  sine  vita,  nec  vita  sine  doctrina 
praelato  sufficit,  ut  spiritualem  Christo  prolem  gi- 
gnere  possit.  Quod  si  alterum  deesse  conti^rit| 


1057 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


10G8 


facit  cognatio  sanguinis,  sed  affmitas  sanctitatis. 
Hin  Salvator  ait ;  QuicunqnofccerU  volunlaiom  Pfl- 
trismeiyipsemeusfrater,  soror,  elmalerest{Mallb, 
xn).  Et  beatus  Joannes :  Quoiquotautemreceperunt 
eum^dedit  eis poiesiatem  fi]ios  Dei  fioriy  his  quicre- 
dunt  in  nomine  ejuSy  qui  non  ex  sanffuinibus,  nequo 
ex  voluntate  carnis,  neque  ex  voluniate  viri,  sed  ex 
Deo  nati  sunt  (Joan.  i).  Nox  est  vita  prcesens,  dum 
sub  velamine  sacramentorum  percepimus  coelestium 
gratiam  donorum.  Noxest,  dum  nostros  conscien- 
tiasalteralterius  nonvidemus,  sed  quid  alter  de  al- 
tero  cogitet  ignoramus.  Noxest,  quia  videmus  pcr 
speculum  et  in  enigmatey  nondum  facie  adfacicmy  ot 
ambulamus  per  fidem,nondum  perspeciem  {1  Cor. 
xin).  In  hac  nocte  Booz  suam  aream  ventilat,  quia 
Christus  non  tantum  Ecclesiam  sanctam  ab  ipsius 
persecutoribus  vel  male  viventibus  hominibus,  ve- 
rum  etiam  unamquamque  fldelem  animam  a  piavis 
cogitationibus,  et  a  falsa  carnalique  intelligentia 
in  sacra  Scriplura  diligenter  purgat.  Sano  anima 
fldelis  et  obediens  lavatur,  dum  crebris  fletibus  a 
culpsB  veteris  sordibus  emundatur.  Hinc  Jeremias 
admonet,  dicens :  Deduc  quasi  iorrentcm  lacr^fmas 
perdiemetnociem,  nondes  tibirequiemyetnon  tace- 
alpupilla  oculi  tui{  Thren.ii).\]nguenia  suntdona  spi- 
ritalia,  qui  sicut  ungueniis  vulneia  sive  dolores 
corporum,  sic  sacris  donis  sanantur  ac  miligantur 
vulnerasive  dolores  animorum.  Do  his  donis  Apo- 
stolus  sic  dicit :  Unicuiquc daturmanifestaiio  spiri- 
tusadutilitatem  {ICor.xn).  Aliiquidemperspiriium 
datursermosapientiae,aIiisprmo  scieniiiVy  allcri  fi- 
des,  aIiigratiasaniiatum,aIiioperatio  virtuiumy  alii 
propheiiayalii  discreiio  spirituuni  aliigenera  lingua» 
rumyaliiinlerprelaiiosermonum  (Isai.u).  Etlsaias: 
Jlequiescet  supcr  cum  spiriius sapien  iiuo  et  inteUeC' 
inSy  spiritus consiliietfortitudiniSySpiriius scicntio) 
et  pietatis^  etreplebitcum  spiriius  timoris  Domini. 
Hsec  dona,  frati^es,  vera  sunt  unguenta,  et  eorum  per- 
ceptioveraestunctio.Sedotvirtutes,qupedeipsisdo- 
nis  oriuntur,  unguenta  non  inconvenienter  appcllan- 
tur,  quiaeorum  exercilatioperfeota  est  unctio,  quae 
et  vermosin  nobis  vitiorum  consumit,  ct  afTeclioncs 
peccatis  vulneratas  sanitati  restituit.  Vestimenta  sunt 
opera.  Vestimenta  cultiora  opera  prsecipua,  ut  sunt 
sexopcra  misericordia),  dare  pancm  esurienti,  po- 
tum  sitiendi,  etc.  Et  si  quisistis  circumdatur,  quasi 
mundis  vestibus  et  pretiosis  ordinatur. 

Ruth  igitur  post  spicarum  collectionem  et  excus- 
sionem,  lavatur,  ungitur,  et  vestitur,  quia  fidelis 
anima,  post  acceptam  in  Scripturis  per  lectionem  et 
meditationem  veritatis  cognitionem,  et  lavatur  per 
compunctionem,  et  ungitur  per  spiritualium  chari- 
smatum  aemulationem,  et  virtutum  exercitationem, 
et  vostitur  per  bonamactionem.  Ilis  ita  compositis 
in  aream  descendere,  est  intra  cordis  planitiem 
qnemlibet,  postacceptabeneficia,  semelipsum  humi- 
liare.  Quasi  enim  supra  se  est  homo  per  elatio- 
nem,  sed  ad  so  redit,  et  in  se  descenditper  humilita- 
tionem.Estet  alia  humiliatio,  quee  prsecedit  isfam, 


A  sed  altcra  est  ad  beneficii  perceptionem.  Ista  autem 
est  ad  beneficii  augmentalionem.  A  parte  denique 
pedum  pallium  discooperire,  et  ibi  se  projicere  sive 
Jacere,  est  sacramentum  nostrao  redemplionis  humi- 
literinvestigandoconsiderare,  et  Christi  perpetuam 
conjunctionem  per  ipsius  incarnationis  fidem  humi- 
liter  et  indesinenter  postulare.  Sed  tantam  acces- 
sionem  et  familiaritatem  nullatenus  anima  preesu- 
mat,  nisi  eum  cibo  et  potu  oxhilaratum,  et  in  lectum 
pacis  ac  quielis  collocatum  videat.  Cibus  Christi 
sivepotusest,  utfiatvoluntas  Patrisejus.  Hincest 
quoddiscipulissuis  M.Ego  cibumbaboo  manduca- 
re,quem  vosncscitis.  Meuscibusest  utfaciam  volun- 
taiom  ejus  qui  misit mc,  ui  perficiam  opusejus  {Joan. 
iv).Non  igitur  animaquoelibetC.hristisacramentum 

"  discutere,  tractare,  percipere,  vel  ab  ipso  graudia 
postulare  uUatenus  audeat,  nisi.  prius  exhibitis  san- 
ctis  operibus,  illum  erga  se  leetificatum  et  pacatum 
tngnoscai.Quidcnimcommuuicabitcacabus  ad  ollam 
{Eccli.  xiii)  ?  Quando  onim  se  colligerint,  confringo- 
tur.  Et  Apostolus :  Qui  manducat  ct  bibit  indignefju- 
dicium  sibi manducai  et  bibit  {ICor.  x().  Hinc  cum 
Moyses  post  mortem  Nadab  et  Abiu  argueret  Eleazar 
et  Ithamar  de  hirco,  qucm  exustnm  reperit,  quod 
eum  non  comedissent,  respondit  ei  Aaron  :  Oblata 
ost  liodic  viriima pro peccaio,  ot  Iiolocausium  coram 
Domino.  Mihi  auiem  accidit  quod  vides.  Quomodo 
potui  comcdcrc  eaniy  aut  quomodoplacaro  Dominum, 
vclsicui  quidamIegunt,pIacereDomiuoin  ceeremo^ 

^  niis menic lugubri ? (Levii.xx).  Sed  et  de  oratione 
scriptumesl:  quod  qui  avertit  auremsuam  ne  au- 
diat  legem,  oratio  ejus  erit  exsecrabilis  (Prov.xxvni) 
Quisquis  ergo  quoquo  modo  vult  ad  Deum  accedere, 
velab  eo  quidquampostulare,studeat  priusnecesse 
est  suam  conscientiam  coram  eo  bene  operando,  et 
semetipsum  humiliando  serenare,  et  per  hoc  Chri- 
stumquasi  ciboreficere,  ac  potuexhilarare,  et  quie-* 
tum  erga  se  reddcre.  Cibus  tamen  et  potus,  quem 
Booz  sumpsit,  non  Ruth  danlis,  sed  facultatis  ipsius 
Booz  fuit,  quia  nostra  actio  Christi  est  donatio, 
nec  est  nostrae  facultalis,  sed  gratia^ccelestis ;  non 
enim  voleniis  neque  currentis,sed  miserentis  est  Dei 
{T\om.  ix).  Ipse,  inquit,  dicct  iibi  quiddebeas  facere, 
Si  enim  quod  nosterpraelatuspraeccpit  nobis,  obe- 

j)  dienterfacimus,unctio  Christide  caetero  docet  nos 
deomnibus(/  Joan.  ii).  Laudat  denique  Booz  Ruth 
qu6dnon  estsccutajuvenes,  et  Christus  laudet  ani- 
mam  sibi  fideliter  appropinquantem,  quod  non  se- 
quitur  daemones,  vel  reprobos  homines  ad  pravi- 
tatem  agiles  et  leves. 

Nunc  itaquc,  charissimi  nobis,  ad  nosmetipsos 
revertentes,  ex  his  omnibus  studeamus  ad  agnitio- 
nom  veritatis  erudiri,  ad  amorem  bonitis  inflammari, 
ad  exercitium  virtutis  incitari,  ad  efTectum  boni 
operis  informari,  ad  promerendum  salutis  prsemium 
nostris  anticjuis  pravitatibus  da^monumquesuggo- 
stionibus  abrenuntiando  ;  scquamur  pastorem  no- 
strum,  eum  in  iis  quoe  recte  gerit  imitando  :  adhse* 
reamus  ei,  eum  veraciter  amando.  Obediamus  ei. 


1071 


APPENDIX  AD  UGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1072 


melius  esl  e  duobus  imperfectis  rusticitatemhabere 
sanctam  quam  eloquentiam  peccatricem.  Quod  si 
utrumquedefiicrit,non  solumad  suscilandum  Chri- 
sto  semen  inutilis,  sed  velut  arbor  infrucluosa  tcr- 
ram  occupans,  sibi  quoque  commissis  noxius  erit. 
Undo  sancta  Ecclesia  talem  pastorem  qui  solo  no- 
mine  non  etiam  re,  potestate  non  utilitale  prseest, 
merito  propinquum  Christo  non  agnoscit.  Et  coram 
Booz,  id  est  quolibet  ecclesiastico  doctore  verbo 
sapientiae  et  scientise  divite,  et  virtutum  vigore  po- 
tente,  suscitationcm  spiritualis  seminis  ad  conser- 
vandam  perennitatem  Christiani  nominis  humiliter 
requirit.  Est  enim  doctor  ecclesiasticus  propinquus 
Christo  gratia  doctrinec,  sed  pastor,  cui  animarum 
cura  commissa  cst,  propinquior  est  debilo  et  obli- 
gatione  pastoralis  curae.  Quo  coram  senioribus  Be- 
thlehem,  id  estperfectioribussanctseEcclesia^viris, 
reverenteradmonito,  ut  cura  curam  sibi  injunctam 
satagat,  dum  ille  id  implcre  recusat,  divina  so^pe 
dispensante  gratia,  quasi  utrumque  calceamentum 
amittit,  dum  curam  regiminis,  per  quam  sanctam 
Ecclesiam  spirituali  prole  fecundare  debuerat,  di- 
miltit,  et  ecclesiasticus  doctor  utrumque  calcea- 
mentum  accipit,  dumejuslocosubrogatus,  verboet 
exemplo  sanctam  Ecclcsiam,  utad  honoremChristi 
spirituali  semine  fecundetur,  incessanter  instruit. 
Sic  loco  Judoe,  Mathiam  apostolorum  senatus  substi- 
tuit,  et  ioco  Judaioruin  pleniludo  gentiuin  subintra- 
vit,sicut  ipse  Dominus  Jud8eisait:/lM/ere/ura  vobis 
regnuin  Dciy  ct  dabiiar  genii  facicnti  fructus  ojus 
(Maith.  xxi),  Hinc  est  quod  episcopo  Philadelphioe 
dicitur :  Tenequod  habes,  ut  noino  accipiut  coronam 
iuani  (Apoc,  iii).  Hinc  est  etiam  quod  episcopo 
Ephesi  dicilur  :  Habeo  adversuin  to  pauca,  quod 
charitatom  tuamprimam  roIiquisti.Memor  eslo  unde 
excidoris,  ot  ago  pocnitentiam,  et  prima  opera  fac. 
Sin  aulcm,  veniam  tibi  cito  ot  movebo  candoiabrum 
iuum  de  loco  suo  (Apoc,  ii).  Candelabrum  namque 
cujuslibet  reprobipastorisdelocosuomovetur,dum 
ecclesiaslicadignitasiliicollata,  exigentibus  pecca- 
tis  ejus  velut  inutili  et  indigno  aufertur,  et  ad  alte- 
rum  transfci  tur,  et  illi  velut  digno  te  fructuoso  con- 
fertur.  Quod  ci  ebro  ficri  videmus,  ut  videlicet,  re- 
prcbis  de  sua  statione  propulsatis,  alii  loco  eorum 
substituantur,  perquosecclesiastica  jura  secundum 
debitum  exerceanlur. 

Talis  denique  pastor  mcrito  discalcealus  vocatur, 
dum  munimcnlo  verbi  ct  exempli,  quantum  ad 
ecclesiasticuin  spectat  ministenum,  spoliatur,  et 
utriusque  merito  pragmioquo  denudatur.  Qui  dum 
suaevitiositatisfamiliamgencrareetprotelare  diligit 
calceamenta  preedicationis  ct  operationis,  quibus 
suos  in  preparationem  Evangelii  pacis  munire  de- 
buit,  alteri  relinquit.  Scd,  utinam!  secundum  im- 
precationem  r^sulinistoe :  Fiant nati ejus in intoritum 
in  goneratione  una  deloatur  nomen  cjus  (PsaL 
cviii).  Cunctavero,  quaefucrunt  defuncti,inposses- 
Bionemprivilegioejusutentistranseuntquiaprseser- 
Umsanctieiperfoctiroctores  animarum  opera  qu89 


A  Christus  fecit,  ipsi  faciunt,  etmajorahorum  faciunt. 
Quaetamen  omnia,  secundum  quodde  parte  agriEIli- 
melech  vendenda  datur  intelligi,  emunt,  dum  suis 
rebus  ac  voluntatibus  abrenuntiant,  ut  divint»  vo- 
luntati  obediant.  Hinc  ost  quod  beatus  Petrus  Do- 
mino  dixit :  Ecco  nos  roliquimus  omuia,  ci  secuii 
sumus  te.  Sic  et  negociator  prudons  iavenla  una 
preiiosa  margarita,  dedit  omniasua,  ci  comparavit 
eam(Matth.  xui),  Dixeruntmajores  natu  Bethlehem 
ad  Booz  :  Faciat  Dens  hanc  muliercm,  quse  iogre- 
dilur  domumiuam^  sicut  nacholol  Liam^  qusdsadifi' 
caverunt  domum  Jsrael  (Buih.  xiv).  Seniores  Beth- 
lehem  pro  Ruth  Booz  orant,  quia  pcrfecti  qutque 
in  sancta  Ecclesia  prselatum  ecclesiasticum  et  to- 
tam  congregationem  illicommissam  continuis  ora- 

^  tionibus  adjuvant.  Et  quemadiuodum  Rachel  etLia 
eedificaverunt  domum  Israel,  ista  Ruth  domum 
Booz  asdificat,  dum  sancta  congregatio  fideli  com- 
missa  prselato,  et  ejus  ministerio  spiritali  semine 
ferundata,  spiritalem  illi  sobolem,  viros  sciiicet 
spiritalcs,  aiios  in  conlemplationc  quietos,  alios  in 
actiono  laboriosos,  muUipbcat.  Et  cst  in  exempium 
virtutis  in  Ephrata,  dum  ejus  obedientia  claret  in 
universali  Ecclesia.  Et  habet  celebre  nomen  in 
Bethlehem,  dum pcr  universara  Ecclesiam  celebrem 
aspergit  opinionem.  Domus  denique  Booz  de  se- 
mine,  quod  illi  Dominus  ex  ea  dat,  sicut  domus 
Phares,  quem  Thamar  peperit  Judae  ;  dum  plerique 
ex  ea  ejus  pro^dicatione  geniti,  a  peccaiis  pnsiinis 

Q  amaritudine  saluberrimne  confessionis  purgati,  ac 
deinde  dono  prcecipue  scientise  et  virtutis  a  multis 
aliis  divisi,  culminenonnunquamecclesiusticiregi- 
minis  merentur  exaltari.  Thamar  enim  interpreta- 
iuramariiudo,  Judas  conflteuSf  Phares  divisio.  Et 
in  hoc  progenies  Phares,  quem  Thamar  peperit, 
inde  longe  ab  aliis  tribubus  filiorum  Israel  divisa 
exstitit,  quod  exea  regalis  dignitas  processit,  sicut 
et  in  libro  Ruth  declaratur,  ubi  scriptum  est  : 
Pharcs  gonuitEsron,  Esron  gonuit  Aram  Aram  ge^ 
nuit  Aminadab,  AminadabgenuitNaasson,  Naassoa 
genuit  SalmoUy  Salmon  genuit  BooZy  Dooz  gcnuii 
Obed,  scilicet  ex  nuih,  Obed  gouuit  Isai  [Jesse], 
Isai  [Jesse]  gonuii  David  rogem, 
Nunc  crgo,  charissimi,  ad  nosmetipsos  reverten- 

D  tes  istum  spiritualem  Booz  semper  nobis  prseesso 
desideremus,  et  illum  inutilem  propinquum  super 
nos  regnare  formidemus.  Quando  bonus  pastor  Ec- 
clcsiae  datur,  ex  dono  Dei  esi.  Quando  autem  i^epro- 
bus  prseest,  peccatis  hominum  exigentibus  estyquia 
Deus  supcr  gentem  et  super  omnes  homines  re- 
gnare  facit  hominem  hypocritam  propter  peccata 
populi  (Job.  xxxvi).  Nonestergojudicandusaplebe 
rectorinordinatus,  dum  magis  noverint  popuii  sui 
fuissemeriti  perversi  regimen  suscepisse  pontificis 
Nam  pro  meritis  plebium  disponitur  a  Deo  vita 
rectorum,  exemplo  David  peccantis,  ad  comparatio- 
nem  principum  qui  ex  merito  plebis  preevaricantur. 
Quod  si  a  lide  exorbitaverii  rector,  tunc  a  subditia 
arguendus  esi.  Pro  moribua  vero  reprobi»  toloran* 


1073 


SERMONES  CENTUM. 


1074 


dus ,  magis  quam  distringendus  a  plebe  est.  Nunc 
ergo ,  charissimi  nobis,  hujusmodi  praelatos  in  his 
quoe  inordinate  gerunt,  tcmere  laccrare  non  prso- 
sumamus.  Elsccundum  beati  Gregorii  scntentiam, 
nemo  nostrum,  etiam  injuste  ligatus,  sui  pastoris 
scntenliamlcmcrc  rcprehcndat,  nc,  etsi  injustcliga- 
tus  sit,  tumidae  reprehensionissuperbia,  culpa,  quso 
non  erat,  fiat.  Siautemverum  Booz  viderimus  spiri- 
tale  semen  ad  propagandum  nomen  Christi  verbo 
praedicationis,  et  exe/nplo  boni  operis  sollicito 
suscilare,  gaudeamus.  Et  nos  ipsibone  vivendo,  et 
alter  allorum  admonondo,  consortos  illi  esso  in  mo- 
rito  studeamus,  ut  illi  consortes  in  praemio  fieri 
mercamur.  Quod  nobis  praestare  dignetur  Dominus 
nostor  Jesus  Christus,  qui  est  secundum  omnia 
Dcus  bcnedictus  in  saecula.  Amen. 

SERMO  LVIII. 
Quod  sigmCicent  necessaria  viUc  humanso, 
In  Ecclesiastica  legimus  quod  ejusdem  libri  au- 
ctor,  de  necessariis  humanoe  vitse  rebus  faciens 
mantionem,  dicit:  Inilxum  neoossariiv  roi  vitic  ho- 
miniSf  aqua^  ijniSj  et  fcrruw,  lac  et  panis  similagi- 
neuSyet  meJyOt  hotrus  uveo^ct  oleum,  et  vestimentum 
(Eocli,  xxxix),  et  sicut  alibi,  quibusdam  ex  his  po- 
sitis,  addit,  domusprotegens  turpitudinem;  superius 
quippe  quodam  loco  dixerat :  Initium  vitiv  hominis 
aqua^  et  panis^  et  vestimentuniy  et  domus  protcgens 
turpitudinem  {Eccli,  xxix).  Hic nunc additplura  alia, 
et  quaedam  prioribus  dulciora  et  suaviora,  et  gra- 
fiora,  ut  est  lac,  mel,  botrus,  oleum,  quia  multi- 
plicata  secundum  incrcmentum  temporis  inOrmitatis 
humanae  miseria,  oportuit  etiam  ut  multiplicarentur 
ejus  necessaria.  Et  dum  crevit  infirmitas,  crevit 
consequenter  et  nccessitas.  Est  autem  necessitas, 
sino  qua  quidesse  nonpotest;  sed  quia  heec  fecit, 
deinde  secundum  ea  qune  carni  sunt  necessaria,nos 
ea  tunc  ad  spiritum  vertamus,  et,  ad  nostrae  morta- 
litatis  informationem,  quomodo  spiritaliter  intclligi 
possint  rcquiramus.  Aqua  in  sacra  Scriptura  gra- 
tiam  compunctionis,  flotuumque  quandoque  signi- 
ficat.  Sunt  autem  duo  compunctionis  genera,  per 
aquamindeserto  de  petra  bis  productam  figurata  : 
unum,  quod  ex  dolore  culpte  et  timorepoense  nasci- 
tur;  alterum,  quod  ex  consideratione  perceptorum 
coelestium  donorum  ct  amore  divinogencratur.Quoe 
duo  compunctionis  gcncra  per  Isaiani  prophetam 
manifeste  distinguuntur,  ubi  ait :  Et  erit  omnis,  qui 
relictusfucritin  Sion,  ctrcsiduus  inJcrusalemySan' 
ctus  vocabitur,qui  scriplus  cst  in  vita  inJerusalcm: 
Si  ahlueritDominus  sordcm  fiIiarumSion,ct  sangui- 
nem  Jcrusalom  la  vorit  spiritujudiciiet  spiritu  ardo^ 
ris(/5/Mv).  Per  spiritum  cnim  judicii  designatur  com- 
punctio,  qua3  nasciturex  timorc;  per  spiritum  ar- 
doris,  compunctio,  quae  nascitur  ex  amore. Divinum 
quippe  judiciuminfcrttimorem,  divinus  autem  ar- 
dorconferlamorem.  Sicutautemcompunctionis,  sic 
el  peccati  duo  vidcntur  esse  gcnera  :  unum  in  carne, 
alterum  in  spiritu;  id  ost  unum  carnale,  alterum 
spirituale.  In  carne  luxuria,  in  spiritu  malitia.  Lu- 


A  xuria  est  macula,  malitia  ruga.  Per  sordem  expri- 
miturmaculaluxuria).  Per  Sanguinem  ruga  malitise. 
Quod  voro  per  sanguinem  militia  cordis  exprimitur, 
aperte  monstratur,  ubi  dicitur  de  remedioejus.Hinc 
Jercmias  ait :  Lava  a  malitia  cor  tuum  Jerusalem,  ut 
salva  flns.  Usquequo  morahuutur  in  to  cogttationos 
noxifC"?  (Jor,iy).  Sane  spiritus  judicii,  lavat  sordom, 
dum  homo  inhis  quxillisecundumluxuriamdulcia 
fuerant,  timoredivini  pcrcussus  judicii  sibimetama- 
rescit.  Et  spiritus  ardoris  abluit  sanguinem,  dum  in 
his,  in  quibus  erga  proximum  amarus  exstiterat, 
coclestisamorisardorctactus,  intrinsecuserga  eum"' 
dcmsuaviter  cdulcescit.  Gratiaergo  compunctionis 
omnia  peccata  sive  carnalia  sivo  spiritualia  lavat, 
quia  spiritus  judicii  sordem,  ct  spiritus  ardoris  san- 

"  guinem  emundat. 

Quamvis  autem  haec  ita  distinguamus,  ut  spiritu 
judicii  sordem,  spiritu  ardoris  sanguinem  lavari  di- 
camus,  utrumque  tamen  utrobique  operari,  id  est 
sordem  sanguincmquo  mundare  intelligere  debe- 
mus.  Timor  quippe  ot  amor,  qui  justificandis  pec- 
catoribus  per  Spiritum  sanctum  infunduntur,  ita 
sibi  cooperantur,  ut  sive  sint  carnalia  sive  spiritalia 
peccata,  timore  prteccdcnte,  amore  sequente  effica- 
citer  abluantur.  Et  quia  veram  compunctionem  ma- 
nifestum  est  comitari  vcram  confessionem,  congruo 
postquam  aquam  necessariam  dixit,  statim  et  ignem 
csse  necessarium  adjunxil.  Ignis  ncmpe  confessio- 
nem  significat,  quia  ignis  rubct,  ct  confcssio  vere- 

p  cundise  ruborem  habct.  Unde  Paulus  ait  :  Quem 
fructum  hahuistis  tunc  in  his  in  quihus  nunc  erube' 
scitis?(Rom.\\),  Possumus  quoque  per  ignem  sa- 
tisfactionis  laborem,  ut  sunt  jejunia  et  csetera  talia , 
figurare.  Cujuslaboris  ignis  quoscunqueinprsesenti 
soeculo  perfecte  cremando  purgat,  eos  in  sequenti 
sieculo  infernalis  vel  purgatorius  ignis  minimc  cru- 
ciat.  Hujus  ignisethujusaqufcPsalmistaluculentor 
fructum  cxprimit,  ubi  dicit.  Transivimuspor  ignom 
cl  cduxisti  nosin  refrigerium(PsaI.Lx\),Perfiqutim 
enim  et  ignem  transimus,  et  in  refrigerium  duci- 
mur,  cum,  per  compunclionem  et  confessionemsivo 
etiam  satisfactionem  purgati ,  ab  angustia  doloris  et 
timoris,  quam  pro  peccatis  noslris  patiebamur,  re- 
quicscimus.  Cujus  refrigerii  jucunditatem  ille  solus 

^  veraciter  novit,  qui  hanc  experiri  gratia  largiente 
divina  promeruit. 

Et  fcrrum.  Per  ferrum,  quando  in  bona  significa- 
tione  ponilur,  recte  virtus  severitatis  intelligitur. 
Post  aquam  ergo  et  ignem,  ferrum  nobis  dicil  ne- 
ccssarium,  quia  postquam  flendo,  confitendo,  vel 
ctiam  satisfacicndo  malis  perpetratiabrenuntiamus, 
nisi  magna3  scvcritatis  gladio  tentationum  blandi- 
mentis  pcr  hostem  antiquum  gravius  solito  contra 
nos  sievientibus  resistamus,  ad  mala,  quserelique- 
ramus,  vcl  ccrta  ad  graviora  pcccata,  visco  illece- 
brarum  rapti,  cito  reducimur,  ct  fnint  tunc  novis* 
sima  nostra  pejnra  priorihns  (Ar/c.xi),  scptem  spiri- 
tibus  illo,  qui  prius  nos  posscderat,  spiritu  nequio- 
ribus  in  nos  cum  illo  va^^^^^ve»  ^\\\sis»s^^^xS^^*«ia»' 


J075 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1076 


Unde  necesse  est  ut  magna3  severitatis  animadver- A 
sione  caput  hostis  antiqui  in  his  assultibus  contera- 
mus,  et  ad  petram  ejus  parvulos  allidamus.  Et  lac  ct 
panis,  Sicut  ex  diversis  Scripturarum  locis  intelli- 
gimus,  per  lac  doctrinam  inchoantibus,  per  panem 
doctrinam  perfectis  exhibenda  convenientcr  accipi- 
mus.  Unde  de  hoc  lacte  13.  Petrus  ad  eos  quinuper- 
crediderant  ail:  Sicuiwodogeniti  infantes  raliona' 
hiles,  sine  dolo  Jac  concupiscHej  ul  in  co  cvcscalis  in 
saJutem{IPetr.u).  EtB.  Paulusadi'orinthios:A'o/2 
potui  vobis  Joqui  tanquam  spirituaJibus  y  scd  qunsi 
carnaJibus;tanquaif/parvuJis  in  Christo  Inc  vobis  po- 
tum  dedij  non  escam  (/  Cor.  \u).  Ilinc  llebrteos  re- 
darguens,  ait :  Cum  deberetis  magislri  osso  propter 
tempuSf  rursus  indigetis  ut  doceamini  qufo  sint  eJe- 
menta  exordii  sermonum  Dei,  et  facti  cstis^  quibus 
Jacteopus  sit^  non  solido  cibo.  Omnisenim,qui  lactis 
particeps,  expers  est  sermonis  justitivo.  Parvulus 
enim  est  {Hebr.  v).  De  pane  autem  statim  subjunxit. 
Pcrfectorum  autcm  ost  solidus  cibuSy  quipro  consue- 
ludine  exercitatos  habent  sensus  ad  discretionom 
honi  ac  mali{ibid).  Etidem  ad  (^orinthios  dicit :  Sa- 
pientiam  autcm  loquimur  inter  perfectos  (/  Cor.  ii). 
Simplexergo  doctrina  incipientibus  velutlac  parvu- 
Hs,  et  profunda  et  multiplex  necessaria  est  perfectis 
quasipanis  adultis.  Et  notandumquod,cumdixisset 
paniSy  addidit  similagineuSy  quia,  ablalo  furfure  litte- 
rae,  dispensalur  perfectis  simila  spiritalisintelligen- 
tiae.  Postaquam  ergo,  ignemetferrum,lac  cumpane 
dicit  esse  necessarium,  ut  athletam  Christi,  quem  C 
aqua  et  ignis  a  culpa  praeterita  exhibent  mundum 
ac  purgalum,  quemque  ferrum  armat  contra  hostis 
antiqui  mortiferum  blandimentum ,  hunc  lac  cum 
pane  ad  exercitium  virtutum,  et  bonorum  effectum 
operum  reddat  robustum. 

Etmoletbotrusuvse.  Soletdivina  pietas  de  infide- 
litate  ad  fidem,  sive  de  culpa  ad  poenitantiam  con- 
versis,  antequam,  accepta  veritatis  cognitione,  la- 
boriosum  virtutum  et  bonorum  operum  exercitium 
ingrediantur,  aliquid  internae  dulcedinis  et  consola- 
tionis  dispensare,  ac  per  hoc  ad  spiritale  meritum 
meritique  praemium  eos  efficaciter  provocare.  Hinc 
est  quod  B.  Petrus,  dum  nuper  conversos  ad  fidem 
ad  salutem  obtinendam  crescere  commoneret,  ait : 
Si  tamen  gustatis  quoniam  suavis  est  Dominus  D 
(/  Petr.  ii).  Hinc  per  Job  ad  Dominum  de  homine 
per  divinam  gratiam  magnificando  dicitur  :  Visitas 
eum  diluculo,  ot  subitoproJjas  illum  {Joh.  vii).  DIlu- 
culo  quippe  Dominus  hominem  visilat,  et  subito 
illum  probat;  dum  in  principio  conversionis  vel  con- 
versationisejus^quidsitinternaedulcedinissaporac- 
superna3  consolationis  gustus  misericorditerilli  de- 
^monstrat;  ac  statim  ilium  fornace  perfectionis  vitae, 
velut  figulus  fictile  vas,  tentat,  ut  per  hoc  homini 
innotescat  quantum  proficiat.  De  hac  tentatione  sive 
probatione  scriptum  est :  Vasa  Gguii  prohat  fornax, 
othominesJustustentatiotribuIationis{EccIi.xx\u). 

Tribulatio  autem  justorum  in  exercendis  virlutibus 
et  exhibendis  bonis  operibus  consistit.  De  hac  ten- 


tatione  vel  probatione  justorum  scriptum  est :  Deus 
tcntavit  eos^  ot  invenit  illosdignos  se.  Tanquam  au- 
rum  in  fornaco  proba  viV,  ct  quasi  holocausta  bostise 
accepiteos  (Sap.  m).  Dominus  ergo  diliculo  suum 
electum,  sicut  diximus,  visitat  per  consolationcm  , 
sed  subito  probat  per  exercitationem.  Et  hinc  item 
scriptum  csi:  Exitus  matutini,  et  vespere  delocta' 
his{PsaI.  Lxiv).Exitus  etenim  matutini  et  vespere  Do- 
minusdelectat,quiaprincipiumbona>conversationi8 
consolatione,  et  finemretributione  laetificat.Medium 
autem  diei,  non  tam  delectationi  quam  fervido  ac- 
commodat  ajstui,  dum  medium  meriti  non  tam  con- 
solationi  quam  districtse  mancipat  probationi.  Quia 
ergo  Dominus,  ante  districtionem  probationis,  non- 
nunquam  infundit  animse  suavitalem  suse  consola- 
lionis,  recte  post  illa  qua3  superius  posuit,  mel  ol 
botrum  ad  necessilatem  pertinere  dixit :  Mel  nimi- 
rum  ,  quod  dulcem  saporem  habet,  et  botnis,  qui 
vinum,  quod  inebriat,  continet,  internam  dulcedi- 
nem,spiritualemque  consolationem  figurare  possunt 
Sed  diligenter  est  attendendum  quod  non  ait  favus , 
sed  mel,  et  quod  nondixit  vinum,  sedbotruset  ipsum 
uvae.  Duo  namque  videntur  esse  consolationum  ge- 
nera :  unum  scilicet  quod  absque  integumentis  nobis 
infunditur,  alterum  quod  quasi  quibusdam  involu- 
menlis  atque  folliculis  ,  ut  ita  dicam ,  sacratarum 
rcrum  aut  aliorum  hujusmodi  quodammodo  median- 
tibus  donatur.  Primum  ergo  per  mel,  secundum  per 
botrum  figurari  polest.  Aliter  :  per  mel  possurous 
intelligere  quamlibet  etiam  minimam  spiritualem 
dulcedinem  intrinsecus  suaviter  sapientiam;  per  bo- 
trum  majorem  consolationem  mentem  fortiter  ine- 
briantem.  Qui  botrus  apte  dicitur  uvse,  quae  ad  bo- 
nos,  non  labruscce,  quse  ad  malos  pertinet,  de  quo- 
rumuva,sive  botro,  vel  etiam  vino  scriptum  est: 
Uva  eorum  u  va  felliSf  et  botrus  amarissimus.Feld^a' 
conum  vinum  eorum,et  venenum  aspiduminsanabile 
(Deut.wxu).  Sicutergo  peraquam  compunctionis, 
et  igncm  confessionis,  vel  etiam  satisfactionis  unus- 
quisque  conversus  a  culpa  emundalur  et  purgatur, 
et  sicut  ferrum  severitatis  contra  dasmonum  per 
carnis  desideria  male  blandicntium  impetum  arma- 
tur,  et  quemadmodum  lacte  et  pane  doctrinee  ad 
exercitium  virtutum  et  bonorum  operum  enutritur 
et  roboratur,  sic  melle  et  botro  internae  dulcedinis 
et  consolationis  ad  cocleste  gaudium  etiam  per  tri- 
stitiam  et  amaritudinem  promerendum  mirabiliter 
provocatur.  Nec  dubitat  per  aniarum  praesentis  mali 
poculum  ad  superni  jucunditatcm  boni  pertransire, 
dum  illi  datum  est  ejusdem  botri  vel  tenues  guttas 
praegustare. 

Et  oleum ,  vcstimentum.  Quid  per  oleum ,  nisi 
virtutum  charitatis?  etquidper  vestimentum  melius 
quam  necessitatem  boni  operis  inlelligimus?  Olei 
nempe  natura  cunctis,  quibus  immiscetur,  soletsu- 
pernatare  liquoribus.  Et  Apostolus  de  charitate  lo- 
cuturus  :  AdhuCy  inquil,  cxcellcntiorem  vobis  viam 
demonstro.  Silinguis  hominum  loquar  et  angelorum, 
etc.  (/  Cor,  XII,  xiii).  Per  oleum  ergo  recte  Chari- 


1077 


SERMONES  CENTUM. 


1078 


B 


tas,  et  non  tantum  charitas  verum  et  aliarum  virtu-  A 

tumcQmprehendituretsigniricaturuniversitas.Lege 

verba  Apostoli  qua)  sequuntur  id  quod  supra  posui- 

mus,  et  invenies  quod  charitasalias  virtutes  conti- 

net,  el  quidquid  sine  charitate  est,  ad  obtinendam 

aeternam  vitam  minime  valct.   Bcno  igitur  auctor 

iste  hoc  iu  loco  de  virtutibus  locuturus  posuit  per 

oleum  quod  charitas  significatur,  quia  per  eam  ca)- 

terarum  virtutum  universitas  figuratur.  Ipsa  ergo 

vere  esl  oieum,  quia  in  aliis  virtutibus,  id  est  humi- 

litate,   paticntia,  abslinentia,   continentia,    aliquid 

nonnunquam  per  asperitatem   nos  terret,  charitas 

vero  persuam  suavitatem  nos  demulcet;  ipsa  enim 

totum  sua  dulcedine  mitigat,  condit,  et  lenit.  Fer 

vestimentum  designatur  opus  bonum,  quia  sicut  ne- 

cessarium  est  corpori  veslimentum,  sic  necessarium 

est  animjB  opus  bonum ;   et  quemadmodum  foris 

vestimentum  nos  circumdat,  sic  opus  bonum  coram 

proximo  nos  honeslat.  Et  domu^i,  inqmi j  protogQns 

turpituclinew.  Perdomum,  utalibi  diximus,conver- 

satio  designatur,  eo  quod  in  illa  quisque  conversa- 

tur.  Domus  autemtuipitudinem  protegil,  dumbona 

conversatio  culpam  ab  oculis  divinisabscondit.  Ad 

hujus  constructionem  domus  pertinet  omnis  exer- 

citatio  virtutum,  exhibitio  bonorum  operum,  disci- 

plina   raorum.    Ad  ultimum   ergo  domum  posuit, 

postquam  totum  laboris  nostri  fructum   perfecto 

comprehendit . 

Necessariumnobis  estitaque,  charissimi,  ut  ha- 

heamus  aquam  per  compunctionem,  ignem  per  con-  p 

fcssionem  ctsatisfactionem  ferrum  per  severilatem, 

lac  et  panem  per  sanam  doctrinam,  mel  et  botrum 

per  consolationem  divinam,  oleum  et  vestmientum 

per  virtulem  et  operationem,  domum  per  bonam 

conversationem.  Duo  autem  qusedam  sunt  omnibus 

cum  his  necessaria,  justitia  et  gloria.   Justitia  in 

mundo,  gloria  in  ccelo ;  justitia  in  merito,  gloria 

in  preemio.  Justitia  spiritalis  vitse  facit  inchoatio- 

nem,   gloria  consummalionem.  Qui  ergo   princi- 

pium  habere  negligit,  finem  quomodo  habebit?  Per 

juslitiam  itur,  per  gloriam  pervenitur.  Laboremus 

igitur,  fratres,  justitiam  habere,  ut  per  ipsam  me- 

reamus  gloriam  possidere.  Quod  nol)is  praestare 

dignetur  Jesus  Christus  Dominus  noster,  quiest  be- 

nediclus  Deus  in  sfficula.  Amen.  D 

SKiniO  LIX. 

Do  Absalon  signHlcnnlo  Judfcos,  ot  de  David  sifjni- 

ficante  Christum,  hoc  est  dc  his  qucc  passus 

cst  Christus. 
In  libro  Regum  secundolegimus  AbsalonDavid, 

palremsuum,  crudclilerpersecutumesse,  ipsumque 

David,  Irans  JordanciU  fugatum,  a  tribus  viris  re- 

gionis  illius  cibo  potuque  sustentum  ac  muneribus 

honoratum  (//  liog.  xv  et  soq.)  Signiticat  aulem 

Absalon  pulcher  et  nobilis  populum  Judaicum,  lega- 

libusprteceptis  etcicremoniisdecoratum,regno,sa- 

ccnlolio,  templo  nubilitum,  et  propter  hoc  pcr  ni- 

miamsuperbiam  supersemclipsumelevatum.  David 

vero,  quieratrufus,  pulcher,  fortis,Christum  signi- 

ficat,  qui  est  rufus  per  passionem  carnis,  pulchor 


per  gloriam  divinitatis,  fortis  per  potentiam  maje^ 
slatis.  Qucj^n  propheta  quoque  jussu  divino  in  regem 
quondam  unxerat,  quia  Deus  per  hunc  unguendum 
abanliquo  voce  prophetica  pra)nuntiaverat.  Davida 
grege  pecorumtranslatusestadregimen  hominum, 
el  Christus  ab  ovili  Juda^orum  translatus  ad  regnum 
gcntium.  DavidinlerfecitGoham  PhilislhaBum,  Ghri- 
stus  diabolum.  David  persecutorem  habuit  Saul,  re- 
gem  reprobum;  Chrislus  diabolum.  Absalon  itaque 
significat  populum  Judaicum ;  David,  (^hristum.  Ab- 
salon  persecutus  est  David  patrem  suum,  populus 
Judaicus,  Christum.  Hinc  estquod  Isaias  ait:  Filios 
onutrivi  ct  o.xalta vi,  ipsiautem  sprevcrunt me (Isai, 
i).SemeiDavidmaIedixit,sedDavideinonrespondit; 
et  Christus,  cummalediceretur,  noncomminabatur. 
Siba,  derelicloMiphiboseth  dominosuo  claudo,  Da- 
vid  cum  cibo  ct  potu  secutus  est,  ut  ejus  homines 
reficeret;et  Paulus,  universitate  Pharisjeorum,  qu89 
a  semitis  justitiificlaudicabat,  derelicta,  cui  in  per- 
secutione  sanctorum  servierat,  Christum  secutus 
esl,  ut  ejus  iideles  doctrina  et  consolatione  satiaret. 
Tua  suntj  inquit  David  Sibtc,  omnia  qme  fuerant 
Miphiboseth ;  et  Christus  plenitudinem  sapiontiee, 
quamperlidis  Pharisa^is  abstulit,  Paulo  concessit. 
Absalon  «-oncubinas  Davidab  ipso  relictas  violavit; 
et  Judaicorum  coetus  doctorum,  qui  regimen  populi 
specialiter  usurpavit,  animas  a  Christo  derelictas, 
legem  carnaliler  doccndo,  corrumpcre  non  desinit. 
Jonathas  ct  Achimaas,  qui  David,  ut  Jordanem 
transiret,  nuntiaverunt,  patriarchas  et  prophetas 
significant,  qui  figurisetoracuIisChristum  Judseam 
relicturum,  et  ad  genles  transiturum  prsedixerunt, 
David,  Absalone  se  persequente,  Judteam  doseruit 
et  ad  gcnles  trans  Jordauem  fugit;  et  Christus,  Ju- 
dieis  ejusapostoIospersequentibus,dereIictaJud8ea 
in  apostolis  ad  gentes  transivit.  Et  hoc  est  quod 
Paulus  ipsis  Judoeis  ait:  Vobis  oportobat  primum 
loqiii  vovbum  Dcij  sod  quoniam  repollifis  illud,  el  in» 
dignos  vos  judicatisictermc  vitiCj  cccc convertimur 
ad  (jcntos  (Act.  xiii).  Davidtrans  Jordanera  plures 
ex  filiis  Israel  secuti  sunt ;  et  postquara  Evangelium 
cccpitprffidicari  gcntibus,  multi  cx  Judaeis  in  Ghri- 
stum  crediderunt.  yVchitophel,  qui  interpretatur 
fratris  ruinaj  Judam  exprimit,  qui  de  ruina  Christi 
egit,  et  Juda?is  adversus  Ghristum  consilium  dedit, 
et  uterque  suspendio  interiit.  Absalon  David  trans 
Jordanempersequitur;  el  judaica  perfidia  non  tan- 
tum  in  se,  verum  etiam  in  gentibus  fidem  Christi 
destruerc  conatur.  David  trans  Jordanem  a  tribus 
viris  bonoratur  diversis  muneribus;  et  Christusin 
gentibus  ildem  sanctue  Trinitatis  suscipientibus 
glorilicatur  diversis  yirtutibus  et  bonis  ope- 
ribus.  David  namque  trans  Jordanem  muneribus 
honoratum  libri  Regum  hisloria  refert,  dicens: 
Cum  vcnissot  David  in  castray  Sobi  Blius  Naas  de 
Dabbath  filiorumAmmon^  cl  Macbir  Dlius  Ammihel 
do  Lodabarj  ctBerzcUaiGilaaditosdoRoyoIimyOb' 
tuloruntoi  stratoria,  ottapetia^  ot  vasa  fictiliaj  fru" 
meniumjet  hordeum,  et  farinam  polent^m^  et  fabam; 


1079 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1080 


et  lenlem,  et  frixum  oJeocicer,  et  mel^  et  bufyrmn,  A 
oves  et  pingucs  vitulos;  dedoruntque  David  et  po~ 
pulo  qui  cum  eo  erat  ad  vcscendum. 

In  his  omnibus  opcrosu  devotio  conversJB  genti- 
litatis  declaratur.  Verum  in  his,  quce  ad  cibum  pcr- 
tinenty  sacra;  doctrinae  pastus  et  consolatioproesor- 
tim  exprimitur.  In  vasis  autem  rictilibus  bona  opera, 
el  quasdam  virtutes  figurantur,  queo  in  fine  cum  ve- 
nerit  quod  perfectum  est,  ct  evacuabitur  quod  ex 
parte  est,  frangentur  ac  destruentur,  Aposlolo  tc- 
stante,  qui  ait:  Sive prophetiuo  evacuabuntury  sivo 
linguiB  cessabuni,  sivo  scicntia  destruclur  (I  Cor, 
xiii).  In  cujus  rei  consideratione  Psalmista  admi- 
rando  videtur  exclamare,  dicens:  Venite^  et  videte 
opera  Domini,  qu<v  posuit  prodigia  super  terram  r» 
{PsaL  xLv),  id  est  naluramhumanam,  quam  constat 
esse  lerrenam.i4u/bre/2s  bella  usque  ad  finem  terne, 
arcum  conteret,  et  confringet  arma^  et  scuta  com- 
buret  igni  (ibid.).  Dominus  etenim  bella  usque  ad 
flnemterrseauferct,quandoinfine  vitae  omncstenta- 
tiones  usquequaquo  cessare  faciet ;  arcum  quoque 
conteret  et  confringet  arma,  et  scuta  comburet  igni, 
quando  prsedicationem,  sacramenta,  opera,  virtutes 
quasdam,  scilicetfidem,  spem,  prophetiam,  linguas, 
scientiam  immediafa  claritate  suas  visionis  et  ple- 
nissima  perfectione  eharitatis  ovacuabit.  In  strato- 
riis  vero  et  tapetibus,  quse  ad  ornatum  pertinent, 
ecclesiastici  ornatus  decor  congrue  significatur.  Illi 
itaque  qui  David  trans  Jordanem  suis  muneribus 
honoraverunt,  designant  eos  qui  ex  gentibus,  fidcm  Q 
Ghristi  habentes,  fidele  servitium  illi  quotidie  im- 
pendunt.  Qui  autem  David  ex  Judaea  sequi  contem- 
pserunt,  Judseos  qui^  fidem  Christi  spernenfes,  ab 
ejus  semitis  per  infidelitatem  exorbitaverunt,paten- 
terexprimunt.  Quorum  typum  Miphiboseth  claudus 
solus  tunc  gessit,  quem  David  a  suo  comitatu  re- 
mansisse  solum  redarguit.  Hinc  est  quod  Christus 
ipse  perPsalmistam  cecinit,  dicens  :  Eripies  me  do 
contradictionibus  populij  constitues  me  in  cnput 
gentium.PopuIus,  quem  nocongnovi,  servivit  mihi; 
in  auditu  auris  obedivit  mibi.  Filii  alioni  men- 
titi  sunt  mihi,  filii  alieni  inveterati  sunt,  et  cbiu- 
dicaverunt  a  semitis  suis  (Psal.  xvii).  Sano  qui 
cum  David  exierunt,  et  cum  eo  Jordanem  transie- 
runt,  apostolos  et  primitivse  Ecclesise  ex  Judgeis  D 
conversee  fideles  exprimunt,  qui,  judaica  persecu- 
tione  do  Judaea  pulsi^  ad  gontcs  transire  sunt 
coacti. 

Igitur  considerato  David  populo  suo  constituit 
super  eum  tribunos,  et  centuriones,  et  dodit  tertiam 
parterm  populi  sub  manu  Joab,  ettertiam  partem  sub  * 
manu  Abisai,  et  tertiam  parte.n  sub  manu  Ethai,  qui 
erat  deGeth.  David  trans  Jordanem  populum  suum 
consideravit,  quia  Christus  suos  fideles  in  mentibus 
multiplicari  vidit.  Tribunos  autem  et  centuriones 
super  eum  constituit,  quia  primum  in  Ecclosin 
posuit  apostolos,  secundo  prophetas,  tcrtio  docto- 
res^deinde  virtutes,  exinde  gratias  curationum^opi' 
/a/s//o//es,^ubernationes,goner&  linguarum  (I  Cor. 


xii).  Estdiligenterattendendum  quod  necplus,  nec 
minus  quam  trcs  principes  supcr  populum  Dei  con- 
stituuntur.  Et  unaquoeque  pars  populi  tertia  nomi- 
natur,  ut  quod  prselati  et  subjecti  sanctse  Trini- 
tatis  cultores  cssc  debcant  manifeste  significetur. 
David  in  hoc  bcllo  suis  in  urbe  est  praesidio,  nec 
cum  eis  exiens  corporalitcr  pugnat,  quia  Ghristus 
nunc  cum  suis  fidelibus  ore  proprio  contra  perfidos 
minime  disputat,  scd  in  urbe  ccelesti  residens  Pa- 
trem  pro  suis  interpellat.  In  hoc  bello  et  Absalon 
et  multi,  qui  cum  eo  sunt,  moriuntur,  quia  et  per- 
fidus  Juda;orum  populus ,  et  quicunque  cum  illo 
regnum  Ghristi  expugnare  conantur,  nisi  resipi- 
scant,  oeterna  morte  puniuntur.  Et  id  apertissimc 
designatur,  ubi  Absalon  interfecf  us  in  foveam  gran- 
dcm  projcctus  mcmoratur:  fovea  quippe  grandis 
infernus  est.  Absalon  autem  inter  coelum  et  terram 
in  quercu  pendet,  quia  populus  Judaicus,  contra 
Ghristum  elevatus,  nec  teiTam  antiquitus  sibi  coa- 
cessam,  nec  coelum  habet.  Quercus  etenim,  quse 
cst  arbor  ardua  et  inflexibilis,  superbiam  recte  si- 
gnificat.  QuiB  qucrcus  grandis  ibidem  et  condensa 
fuisse  dicitur,  quia  Judaeorum  superbia  et  grandis 
per  sui  aestimationem,  ct  condensa  per  caecitatem 
comprobatur.  Mulus  vero,  cui  Absalon  insidebat, 
carnalem  et  infructuosam  legis  observantiam  fign- 
rat.  Qui  vero  pertransiit  Absalon  suspenso,  quia, 
Judaico  populo  in  sua  superbia  perseverante,  lexper 
gratiam  finem  accepit.  Gujus  superflua  caesaries  ca- 
pitis  superstitionem  recte  designat  Judaicaesestima- 
tionis.  Tribus  denique  lanceis  Absalon  perimitur, 
quia  ex  fide  sanctio  Trinitatis,  quam  odit  etrespuit 
populus  ille,  damnatur.  Per  Joab  quilibet  pcrfectus 
doctor  designatur.  Per  decem  Juvenes  armigeros 
ejus,  qui  post  illum  Absalon  percusserunt,  coetus 
discipulorum  ejus  in  scientiaDecalogi  robustus  ex- 
primitur.Omnes  ergo  Absalonad  mortem  vulnerant, 
qui  prsedictum  populum  pro  sua  infidelitate  morfe 
perpelua  feriendum  denuntiant.  Porro  quicunque 
ex  populo  Israel  evaserunt,  et  David  regi  suo  postea 
rcconciliati  sunt,  reliquias,  quae  postquam  plenitu- 
dino  gentium  intraverit,  salva)  fient,  patenter  ex- 
primunt.  David  mortem  Absalon  deploravit,  et  Ghri- 
stus  super  gentem  illam,  quam  pro  sua  perfidia  per- 
ituram  agnovit,  flevit,  dicens :  Quia  si  cognovissesei 
tu,  etc.  {Luc.  xix).  Davidsuum  filiura  sibi reservari 
voluit ;  et  Ghristus  prsesertim  Judoeos,  ad  quos  pri- 
mumspecialitermissus  est,  ad  agnitionem  veiitatis 

venire  concupivit. 
His  itaquesecundum  allegoriam  discus8i8,adtro- 

pologiam  redeamus,  ut  sicut  quoe  nos  ad  scientiam 
instruant  diximus,  ita  deinccps  quse  informcnt  ad 
justitiam  requiramus.  Scicnlia  quippe  minime  pro- 
dest,  cui  justitia  comesnonest.  Modis  igituromni- 
bus  caveamus,  ne  cum  perfidis  vel  non  bene  cre- 
dendo  vel  male  agendo  pereamus,  sed  cum  Sobi, 
Machir,  Bcrzellai,  id  csl,  cum  vere  fidelibus  Christo 
fideleservitiumexhibenmus.Ofleramusillistratoria, 
tapetia,  etc.  Per  stratoria,  quaeSpiritus  sanctushoc 


1081 


SERMONES  CENTUM. 


1062 


B 


in  loco  primum  posuit,  quietem  contemplationis  in-  A 
ternaBnobis  signiftcavit.  Pnmum  ergo  posuit,  quod 
prae  coBterisdiligit.  Unde  Psalmista:  DiligU  Dominus 
portas  Sion  super  oinnia  labernacula  Jacob  (PsaL 
Lxxxvi).  Dominus  etenim  portas  Sion  super  omnia 
tabernacula  Jacob  diligit,  quia  etiam  ipsum  initium 
supernoB  contemplationis  omnibus  operibus  bon® 
conversationis  justi  amando  anteponit;  per  Sion, 
namqueintelligitursupernacontemplatio,porportas 
Sion  ejusdem  contemplationis  incboatio.  Per  Jacob 
efTector  boni  operis ;  per  tabernacula,  qusBlibet  fa- 
brica  bonoe  conversationis.  Sic  et  tapetia,  quia  do- 
mum,  in  qua  extenduntur  ornatum  reddunt,  sanctae 
conversationis  honestatem  figurare  possunt.  Vasa 
fictilia  nostra  fi*agilia  significant  corpora,  quse  tunc 
Christo  olTerimus ,  cum  ejus  obsequiis  ea  manci- 
pamus. 

Frumentum  f  et  hordeum^  et  farinam  polentam^i^ 
est  puram  farinam.  Per  frumentum  Testamentum 
Novum,  per  hordeum  Vetus  Testamentum  intelligi- 
tur.  Per  farinam  polentam,  spiritalis  utriusque  in- 
telligentia  patenter  exprimitur.  Frumentum  itaquc, 
hordeum,  farinam  polentam  Christo  ofTerimus,  dum 
utrumque  Testamenf um ,  et  secundum  litteram  et 
secundum  spiritalem  intelligentiam  lcgendo,  medi- 
tando,  loquendo,  operando  fideliter  pro  amore  ejus, 
dispensamus. 

Et  fabam,  et  lentcm  ,  et  frixum  cicer,  Quod  in 
Evangelio  post  panes  pisces,  hoc  in  loco  post  fru- 
mentum,  hordeum  et  farinam  prsedicta legumina  pos-  q 
sunt  intelligi.  Per  frumentum  nempe,  hordeum,  et 
farinam,  sicutibi  perpanes,  sacrae  Scripturse  prae- 
cepta ;  et  per  fabam  ,  lentem ,  cicer  in  hoc  loco  , 
sicut  ibi  per  pisces,  sanctoinim  Pntrum  designari 
possunt  exempla.  Et  apte,  sive  in  Evangelio  post 
panes  pisces,  sive  in  hoc  loco  post  frumentum  hor- 
deum et  faiinam,  legumina ponuntur,  quia  sicut  illa 
utraque  corporalia  suminus  ad  sustentationem  cor- 
porum,  sic  cum  sacrae  Scripturae  verbis  etiam  ju- 
storum  exemplis  ulimur  ad  nostrarum  justificatio- 
nem  animarum.  Praeceptis  pascimur  obedienter  ea 
operando ;  cxemplis  pascimur  ea  humiliter  imitando. 
Et  fabam,  inquit,  et  lentem ,  et  frixum  cicer.  Fabam 
lente  majorem,  et  lentem  faba  minorem  non  igno- 
ramus.  Per  fabam  ergo  exempla  majora.  Per  lentem  D 
vero  exempla  sanctorum  minora  convenienter  intel- 
ligimus.Perfrixumautemcicer,soIasanctorummar- 
tyrum  passio  debere  figurari  videtur :  humana  quippe 
caro  tunc  frigitur  cum  passionis  augustia  cruciatur 
Frumentum  ergo,  hordeum,  farinam  Christo  damus, 
cum  prsBcepta  cjus,  quae  in  Scripturis  continentur 
operamur.  Fabam,  lentem,  cicer  frixum,  illi  damus, 
cum  exempla  sanctorum  ejus  imitamur. 

Et  melfCtbutyrum,  et  oves,etpingues  vitulosMel 
cst  dulce,  butyrum  pingue,  ovis  animal  innocens , 
vitulus  obcdiens.  Vitulus  enim  quandiu  vitulus  est, 
agitur  facile  quamvis  secundum  nutum  minantis. 
Per  mel  itaque  intelligimus  dulcedinem  cordis  inter- 
nam,  per  butyrum  charitatem  fraternam,  per  oves 


innocentiam,  per  vitulos  pingues  obedientiam  affe- 
ctuosam.  Mel  ergo,  butyrum,  oves,  vitutos  Chrisid 
damus,  cum  pervirtutes  hisdesignatas  illi  veraciter 
servimus.  Demus,  charissimi  nobis,  munera  mysti- 
ca,  quce  dicta  sunt :  demus,  inquam,  Christo,  illi  fide- 
liter  serviendo  in  mundo,  ut  ab  ipso  remunerari 
mereamur  in  cqbIo.  Quod  nobis  praestare  dignetur 
Jesus  Christus  Dominus  noster,  qui  est  Deus  bene- 
dictus  in  caDCula.  Amen. 

SERMO  LV. 
Do  omnibus  sanctis, 

C'.hristus  Jesus  Salvator  noster,  dilectissimi , 
sanctaa  universalis  Ecclesiae  sponsus,ejusdem  spon- 
sae  suae  varium  multiplicemque  fructum  in  C^anticis 
canticorum  cleganter  laudat,  ut  eam  ad  potiora  per 
laudem  provocetetaccendat.Dicit  ergo  quodam  loco 
sic  :  Hortus  conclusus  es,  soror  mea  sponsa,  hortus 
conclusus  fons  signatus.  Emissiones  tuae^  paradisus 
malorumpunicorum  cum pomorum  fructibus.Cyperi 
cum  nardOj  nardus  sum  croco,  Sstula  et  cinnamomum 
cum  universis  lignis  Libani.Myrrhaetaloecum  uni' 
versis  primis  unguentis  {Caut  iv).  In  his  enimom- 
nibus  per  sponsum  sponsae  bonum  eleganter  com- 
mendatur,  et  sponsae  sponsus  congaudet  et  congra- 
tulatur.  Ipsa  vero  sancta  Ecclesia  in  ipsis  Canticis 
canticorum  diversis  nominibus  appellatur.  Ali- 
quando  quippe  vocatur  sponsa ,  aliquando  amica, 
aliquando  soror,  aliquando  columba,  aliquando  pul- 
chra  sive  formosa.  Ipsa  nimirum  sponsa  est  fide, 
amica  diIectione,soror  coslestis  haereditatis  partici- 
patione,  columba  simplicitale,  formosa  decore  justi- 
iiBQ.Hortusconclusus  es,soror  mea  $ponsa  hortua  con- 
clusus.  Per  hortum  sanctae  Ecclesiae  sanctam  ejus 
conversationem  intelligimus ,  ex  qua  virtutum  et 
bonorum  operum  germina  indesinenter  oriri  vide- 
mus.  Qui  hortus  apte  conclusus  dicitur,  quia  forti 
muniminedisciplinae  undique  munitur,ne  fraudulen- 
tus  hoslis  uspiam  irrumpat,  et  justitiae  plantationem 
avellat,  et  auferat.  Qui  et  apcrte  bis  nominatur,  ut 
per  hoc  duplex  fructus  ejus,  fides  scilicet  et  operatio, 
sive  conjugium  cft  continentia,  aut  etiam  distinotio 
Dei  et  populi,  vel  certe  vita  activa  et  contemplativa 
patenter  exprimatur.  Dicitur  ergo  : 

Hortusconclusus  es,soror  mea  sponsa^hortuscon" 
clusus,fonssignatus.  Per  fontem  autem  hujus  horti 
sapientia  ccelestis  intelligitur.  Qui  fons  velut  ad  ir- 
rigandum  paradisum  in  quatuor  flumina  dividitur, 
dum  divina  sapientia  quatuor  Evangeliorum  praedi- 
catione  per  universam  Ecclesiam  derivatur.  Qui 
etiam  signalus  esse  congrue  perhibetur,  quia  sapien- 
tia  Dei  multis  ac  diversis  aenigmatibusin  sacra  Scri- 
ptura  velatur.  Hinc  est,  quod  Paulus  ait :  Loquimur 
Dei  sapientiam  in  mysterio,quoB  abscondita  est^quam 
Deus  pricdestinavit  in  gloriam  nostram  (/  Cor.  ii). 
Hic  est  liber  ille  signatus,  de  quo  Isaias  ait :  quem 
cum  dederit  scienti  litterasdicenUlege.Et  responde- 
bit.Non  possum  :signatus  est  e nim(Isa. \\xix).llic 
est  idem  liber  vitae,  quem  beatus  Joannes  in  dextora 
sedcntis  super  thronum  vidit  signatum  sigilUs  sepf 


1063 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPEaA  MYSTICA. 


1084 


B 


tem  quemnemoin  ccolo,  nequein ierva,  neque  subtus  A 
terram,quivitaperire,nisisolus]eo  de  IrihuJuda, 
qui  vicity  qui cst  tanquani agnusoccisus  liabens  cor^ 
niia  septem,  et  oculos  scpteni,  qui  sunt  spiritu  Dei 
missi  in  omnem  terrani  (Apoc,  v).  Unde  quia  solus 
potesl  fonlem  hunc  sive  librumaperire,  jure  potuit 
discipulis  suis  dicere:  Vobis  datumest  nosse  myste- 
rium  regni  Dci  (Matth.  xiii).  llinc  alibi  de  ipso  et 
de  ipsis  discipulis  scriptum  est  :  Tunc  aperuit  illis 
sensum^  utintelJigercntScripluras  (Luc.  xxiv).  Nul- 
lus  igilurpotest  hujus  fontis  salutarem  gustumhau- 
rire,  nisi  cui  Salvator,  qui  solus  aperit  cl  claudit, 
signaculum  ejus  dignatur  aperire.  Sed  et  germen 
hujus  horti  habere  minime  valet  cui  fons  isle  salu- 
taris  irrigationem  non  prasbet.  Quod  autem  Salvator 
fontis  hujus  rivulum  aliis  aperiat ,  aliis  claudat, 
demonstratipse,ubidiscipulissuisait :  Vohisdatum 
est  nosse  mysterium  regni  Dci,  cccterisautcm  inpa- 
raboIiSf  ut  videntes  non  videant^  et  audicntes  non  in- 
telligant  [Mallh.  xiii).  Et  alil)i  ad  Patrc.u  dicit  : 
Confiteor  tihi,  Patcr  Dowine  cvli  ct  tcrno,  qui  abs- 
condisti  hiVC  a  sapicntibusol  pnnlcntibusot  rcvelast 
eaparvulis  {Matfh.  xi ).  Hortus  ilaque  esl  conclusus, 
et  fons  signatus.  llortus  conclusus  est  per  discipli- 
nam,  fons  signatus  perfiguram.  Ilortus  conclusus, 
ne  fraudulentus  hostis  irrumpat ;  fons  signatus,  ne 
alienus  de  illo  bibat.  Ilortus  est  Justitia,  fons  sa- 
pientia.  Primum  autem  horlum  gcririinantem ,  et 
fonlem  irrigantem  sponsus  ponil.  Deinde  fructum 
germinationis  ct  irrigalionis  latius  exprimit,  di-  p 
cens. 

Emissiones  tucc  paradisusmalorum  punicorum^cum 
pomorum  fructibuSy  etc.  Emissiones  sanct(e  matris 
Ecclesiee  sunt  partus  ejus  spiritales,  prajsertim  hoc 
in  loco  martyres,  qui  malorum  punicorum  nomine 
designantur,  quossanctaEcolesiade  mundo  emittit, 
et  coelo  immittit,  nec  tamen  amitlit,  quos  Christo 
mittit  et  committit.  Mala  punica  sunt  intus  succo 
acria  ,  granis  rubentia ,  et  per  hoc  martyrcs  figu- 
rant,  qui  non  solem  exterius,  sed  etiam  interius 
rubere  dici  recte  possunt,  quia  cum  sint  duo 
martyrii  genera,  unum  interius,  alterum  exterius, 
unum  in  corde,  alterum  in  carne,  nil  valet  id  quod 
est  exterius,  sidesit,  quodesse  debetinterius,  quia 
nonprodest  carnis  passio  cui  deest  cordis  compas-  j) 
sio.  Omnis  denique  gloriafilise  regis,  sicul  scriptum 
est,  ab  intus  (Psal.  xuv).  Emissiones  autem  istao 
malorum  punicorum  paradiso  comparantur,quia,sic- 
ut  paradisus  diversis  arboribus,  sic  sancta  Ecclesia 
Btipatur,  densatur,  et  ornatur  innumeris  martyri- 
bus.  Quis  enim  calculatorum  peritissimus  sola  smI- 
tein  centenaria  vel  millenaria  martyrum  numero 
queatcomprehendere?Quorumalii,utqua3damScri- 
ptura  clainai  (Ilcbr.  xi.),  ferro  perempti,  alii  flam- 
mis  exusti,  ali  flagris  verberati,  alii  polngi  demer.si 
periculo,  alii  vivi  decoriati,  alii  naribus  perforati, 
alii  cruciati  patibulo  ,  alii  vinculis  mancipati,  alii 
linguis  privati,  alii  lapidibus  obruti,  alii  frigore  af- 
flicti,  alii  fame  macerati,  alii  vero  truncatis  manibus 


sive  caeteris  caesis  membris,  spcctaculum  contume- 
liae  inpopulis  nudipi^opternomenDominepoiiantes, 
Sed  potestviderimirum,  quomodo  martyrium  para- 
diso  comparetur,  cum  martyrium  amaritudinem , 
paiadisus  autemhabeat  jucunditatem.  Sedsisubti- 
lius  rem  perpenderimus,  non  videbitur  mirum,  quia 
sanctis  martj^ribus  omnia  tormentorum  genera  ju- 
cunda  fueiunt;  et  totum  eis  dulce,  imo  parum  fuit 
quidquid  cis  potestasadversa  pro  nomine  Christia- 
nilatis  inferrepotuit.  Unde  et  de  apostolis  scripf um 
est  :  Ibant  apostoli  gaudentes  a  conspectu  concilii, 
quoniam  digni  habiti  sunt  pro  nomineJcsu  confume' 
liam  pati  (Act.  iii).  Et  apostolus  Paulus,  pro  magno 
rcputans  dono  patiproChristo,  Philippensibus  scri- 
bens,  ait :  Vobis  donatum  pro  CbristOy  non  solum  ut 
in  oum  crcdatis^  scd  ut  ctiam  pro  ipso  patiamini 
(Philipn  i). 

Cum  pomorum  fructihus,  Habent  sancf  i  martyres 
fructus  in  inundo,  fructus  in  cado.  In  mundo  fru- 
ctus  justitioe,  inca^lo  fructus  gloriao  In  mundo  fru- 
ctus  meriti,  in  cqjIo  fructus  praemii.  Cyperi  cum 
nardOy  nardus  cumcroco.  Cyperus  dicitur  esse  heiba 
aromatica  in  /Egypto  semine  candido  et  odoro,quod 
coquitur  in  oleo ,  et  exprimitur.  Inde  unguentum 
paratur,  quod  regale  dicilur.  Cyperus  ergo  doflum 
regiminis,  id  est  discrelionem,  vel  certe  ipsos  re- 
ctores  animarum  convenienter  signitlcat.  Nardus 
herba  humilis  est.  Unde  el  humiles  subjectos  signi- 
ficat.  Crocus  est  az/rei  coloris,  etpropterea  doctores 
coDlesti  sapientia  claros  recte  designat.  Cyperi,  ut 
arbitror,  propterea  plurali  numero  pi*oferunlur, 
cum  cajtera  qua3  sequuntur  singulariter  scii- 
bantur,  ul  pcr  hoc  valeamus  agnoscere  quod 
quisque  pro^latus  prse  ca^teris  omnibus  virtutibus  et 
bonis  operibus  debeat  abundare.  Hinc  cst  quod  bea- 
tus  Augustinus  de  prwlato  prcecipit,  dicens :  c  Circa 
omnes  seipsum  bonorum  operum  praebeat  exem- 
plum,  corripiat  inquietos,  consoletur  pusillanimes, 
suscipiat  infinnos,  paticnssitadomnes;  disciplinam 
libens  habeat,  hancineluendusiinponat.  El  quamvis 
utrumque  sitnecessariuin,  tamen  plus  amari  appe- 
tat,  quam  timcri.  »  Talilms  verbis  beati  Augustini 
edoctus,  quisquc  prajlalus  omni  bonitate  sibi  com- 
missos  transccndere  neoesse  est  satagat  ut  his 
grtivis,  his  frac/u>? ,  suarum  plenitudine  virtutum 
omnibus  omnia  facliis  onmes  lucrifaciat.  Cyperi 
autem  cum  nardo  sunt,  dum  pnelati  cum  sibi  sub- 
jectis  divinis  se  praeceptis  humiliter  subdunf.  Hinc 
etenim  scriptum  ost :  llcctorcm  te  constituerunt^ 
noli  extolli :  esto  in  illis  qu:isi  unus  px  ipsis  (Eccli. 
xxvii).  Cum  enimsancti  rectores  recta,  sicutdcbent, 
dicunt,  et  qua3  dicunt  cum  sibi  subjectis  humiliter 
faciunt,  vere  cypori  cum  nardo  sunt.  Nardus  cum 
croco  est,  dum  subjcctorum  humilium  multitudines 
sanctoinim  doctorum,  claritate  ccclestis  sapientiaD 
fulgcntium  pcdibns  approplnquntes,  doctrinnmsa- 
lularemab  tpsis  libenter  audiunt,  et  eorum  vcrbis 
crede/jdoet  opcrando  fideliter  acquiescunt,  implen- 
tes  praeceptum  Jacobi,  quo  dicitur:  Sitomnislwmo 


SERMONES  CENTUM. 


1688 


V  ad  audionduD),  tardus  autem  adloquendum,  et 
us  ad  irnm  {Jac,  i).  In  talibus  eliam  implelur 
nonium  Moysi,  quo  dicit  :  Qui  appropinquant 
buseJuSfacnipicnt  dedoctrina  ejus{Deut,xxxui). 
s  enim  Domiui  sancti  doctores  sunt,  qui  eum 
idientium  corda  sua  praedicationo  vehunt.  Ad 

pedes  qui  humiliter  accedunt,  de  doctrinaejus 
psosaccipiunt,quiasicutscriptumest :  Quicum 
wtibus  graditur  sapiens  crit,  Et  amicus  stulto- 
cf/icietur  similis{Prov,\ui).  Fistula  et  cinna- 
f//n.Fistula  arbor  aromatica  est,  parva,  robusti 
cis  et  purpurei,  qu»  ad  curandas  viscerum 
stias  utilisest,  et  per  hoc  omnes  de  peccalis 
timore  Dei,  qui  est  principium  sapientiaD,com- 
tos,  et  viscera  cordium  spiritalia  de  turpium 
ationum  molesta  congcrie  vcra  confossione  pur- 
3s,  significare  potest.  Quasi  namque  molestia 
srnm  fistula  curatur,  dum  in  univcrsis  vere 
tentibus  perfecta  confessione  occulla  con- 
itiae  de  sua  pravitate  purgantur.  Fistula  ergo 
quicunque  vel  in  se  vel  in  aliis,  peccatorum 
isecus  latentium  molestias  per  gratiam  com- 
tionis,  confessionis,  vel  ctiam  efficacioris  ad- 
tionis  expellunt.  Cinnamomum  est  arbor  brc- 
>dorifera,  dulcis,  cinerei  coloris,adusum  me- 
ae  fistula  duplo  prsestantior.  Dictum  est  autem 
imomum,quodcortex  ejus  inmodum  canna^sit 
Qtus.  Etquiaper  cannam  a  pueris  ad  hoc  in- 
1  solet  eorum  bre  sonus  formari,  potest  pcr 
imomum  sanctorumsacerdotum,  videlicet  Hie- 
mi,  Gregorii,Augustini,et  Ambrosii,  et  univer- 
n  talium  confessio  designari.  Dum  enim  non 
n  corde  credunt  ad  justitiam,  verum  et  ore 
tentur  ad  salutem,  pro  soni  salutaris  prolatione, 
imomo,  cujus  cortex  in  modum  sonabilis  cannse 
mflexus  formatur,  possunt  sancti  confessores, 
licari.  Sicut  ergo  per  fistulam  pcenitentes  et 

confessione  molestias  peccatorum  de  suis 
bus  egredientes,  intelligimus  ;  ila  per  cinna- 
um  sanclos  confessorcs  intclligamus. 
1  univcrsisliqnis  Libani,  Libanus  interpretatur 
>atio,  Ligna  vero  Libani  in  altum  pr£B  caeteris 
'ibus  crescunt.  Unde  et  in  Ezechiele  ad  descri- 
um  sublimitatcm,  vel  potius  superbiam  Assur 
m  est :  Ecce  Assur  quasi  cedrus  iu  Libanopul- 
ramis,  et  frondibus  nemorosus  excelsusque  alti- 
\e,et  inter  condensasfrondeselevatumestcacu' 
j?ytfs(£'z6'c//.xxxi).Perligna  itaque  Libani  con- 
sanctarum  chorum  virginum  accipimus,  qua3 
ilsitudine  suae  munditiio  in  altum  sc  elevant,  et 
stibus  bonis  donis  succ  puritanis  altius  caetcris 
)pinquant.  Perfecto  namquovirginalis  nontam 
na  quam  co^lestis,  non  tam  humana  quam  an- 
a  vila  est,  quiasemper  cstangelis  cognatavir- 
18.  Ligna  igitur  Libani  sanctae  virgines  sunt  : 
ts,  Gaecilia,  Agatha,  Lucia,  etomnesaliae,  qua- 
nomina  hic  recenseri  non  possunt.  Sancla  ita- 
nater  Ecclcsia  cum  his,  quae  pr8ecedunt,etiam 
Libani  habet,  quia  cum  praedictis  sanctis  sa- 


A  cras  virgines  per  allam  munditiam  albentes,  et  ad 
coolestia  bona  se  sublimitererigentespossidet.  Myr- 
rha  etaloe.  Istio  dua^species  amailtudinem  habent, 
et  propterea  contra  putredinom  corporum  si  eis 
inungantur,  valent.  Habet  autem  myrrha,  majorem 
vim  quam  aloe,  propterea  per  myrrham  continen- 
tiam,  per  aloen  abstinenliam  intelligamus.  Grave 
cst  abstinere,  gravius  contincre.  Myrrha  et  aloe  re- 
pellunt  vermes  et  putredines  corporum ;  continentia 
vcro  et  abstinentia  a  corde  et  carno  corruptiones 
vitiorum.  Vel  certe  per  myrrham  etaloen  hoc  inloco 
intelligimus  melius  continentes  et  abstinentes  per 
has  virtutes  semetipsos  exeri*entes.  Cum  universis 
primis  unguontis,  Prima  unguenta  praecipua  dona 
sunt,  ut  cst  charitas,  prophetia.  Unde  Paulus,  enu- 
meratis  donis  spiritalibus,  ait :  Etadhuc  excellen^ 
tiorem  vobis  viamdemonstro,  Si  linguishominum  lo* 
quar  et  angelorum^  etc.  {ICor,  xii,  xiii).  Et  post 
pauca :  A-unc autem manent  fides,  spes,  charitas,  tria 
hvec :  major  autcm  horum  ost  charitas  {ibid.  xui), 
Sectamini  charitatem,  aemulamini  spiritalia,  id  est 
diligere  dona  divina.  Magis  autem  ut  prophctetis,  id 
est  praedicetis.  Primum  ilaque  commendavit  chari- 
tatem,  deinde  prophetiam,  id  est  praedicationem, 
quia  praedicatio  magis  circa  fructum  charitatis 
versatur. 

Habet  ergo  sancta  mater  Ecclesia  hortum  per 
conversationem  bonam,  clausum  per  disciplinam, 
fontem  persapientiam,  signatum  per  figuram.  Ha- 

p  bet  paradisum  malorum  punicorum  in  passis  mar- 
tyribus,  cyperos  in  praelutis  rectoribus,  nardum  in 
subjectishumilibus,  crocum  ineruditis  doctoribus, 
fistulam  in  compunctis  poenitentibus.  Habet  cinna- 
momum  in  confessoribus,  ligna  Libani  in  virgini- 
bus,  myrrham  in  continentibus,  aloen  in  abstinen- 
tibus,  univei^a  prima  unguenta  in  praecipuis  donis 
spiritalibus.  Et  istae  sunt  spiritales  sanctae  matris 
Ecclesiae  divitiae.  Iste  germinantis  horti,  et  fontis 
irrigantis  divitiae.  Matrem  Ecclesiam,  charissimi 
nobis,  inhis  oinnibus  imitcmur,  ut  cum  ipsa  spon- 
sum  in  decore  suo  videre  mercamur,  et  cum  sponsa 
in  ccelis  gloriemur.  Habeamus  et  nos  paradisum 
malorum  punicorum,  adversa  pro  Christo  saepius 
patiendo,et  oppressis  quotidie  compatiendo  cyperos, 

j)  discretenosregendo/nardum,  nostris  praelatis  hu- 
militer  nos  subdendo ;  crocum,  luce  sapientiae  ofTul- 
gendo ;  fistulam,  peccata  nostra  de  nostris  cordibus 
confessione  et  luctu  expellendo ;  cinnamomum,  pro 
acceptis  beneficiis  gratias  concinendo ;  ligna  Libani, 
opera  munditiae  exhibendo ;  myrrham,  ab  illecebris 
carnis  continendo  ;  aloen,  ab  escis  etiam  licitis  ab- 
stinendo  ;  omnia  prima  unguenta,  dona  praecipua 
possidendo.  Haec;  cst  via,  per  hanc  eamus,  ut  ad 
gaudium  quod  sanctorum  millia  possident  perve- 
niamus.  Quod  nobis  praestare  dignclur  Jesus  Ghri- 
stus  Dominus  noster,  qui  est  Deus  benedictus  sce- 
cula.  Amen. 


1067 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


SERMO  LXI. 

De  operibus  sex  dierum, 

Jnprincipio  creavitDeus  ccelum  el  lerram  (Gon.  i). 

Prima  die  fecitlucem  primariam,  socunda  die  fir- 

mamentum,  tertia  die  congregavit  aquas  inferiorcs 

in  locum  unum,  quarta  die  fecit  luminaria,  quinta 

die  volucres  et  pisces,  sexta  bestins.  Alundo  igitur 

ci*eato,  disposito  et  ornato,  et  omni  quod  esset  hu- 

mano  corporinecessarium,  commodum,  gratum  pri- 

mum  prseparato,  fecit  Deus  hominem  eadem  sexta 

die,  dominum  omnium,  possessorem  universorum ; 

qui  quamvis  posterior  tempore  conditur,  causa  ta- 

men  prior  dignitate  superiorcseterisinvenitur.  Cau- 

sa  quippe  hominis  fecit  Deus  huncsensibilem  mun- 

dum  ut  mundus  humano  corpori,corpus  spiritui,spi- 

ritussubjectusessetCreatori.Namquiahomoexdu-  B  ritus,  terra  corpus,  quia  sicut  coBlumterra  e 


A  teat  videamus,  et  qusB  nostrss  eedificaiioni  p* 
diligenterinquiramus.  Inprincipio  crea  vilDex 
lum  et  tcrram.  Ccelum  spiritus,  terra  corpu: 
coelum  enim  convenientcrintelligimus  spirita 
manum  ad  imaginem  ct similitudinem  Dei  fomi 
ad  bona  coDlestia  cognoscenda,  amanda,  qua 
ac  possidenda  creatum.  Per  ferram  accipimu 
pus  humanum,  quod  est  terreum,  etinterram 
roversurum.  Sicut  scriptum  est  :  Terra  ea 
terrr.m  revertcris  (Gen  iiij.  Coelum  spiritas 
celat  et  occuUat  nobis  ad  libitum  suum,  qu8B  i 
sunt  sicut  scriptum  est  :  Quis  cnim  scit  hoi 
quic  hominis  sunl,  nisi  spiritus  bominis  qai  i 
est?  (/  Cor.  \\).  Terra  corpus,  quia  quotidii 
tur,  donec  in  terram  revertatur.  Coelum  itaqa 


plicinatura  factus  est,  duo  illi  bona  ipsius  conditor 
preeparavit :  Unum  visibile,alteruminvisibile  ;unum 
corporale,  olterum  spiriluale  ;  ur.um  transitorium, 
alterum  eeternum  ;  utrumque  plenum,  et  ulrumque 
in  8U0  genere  perfectum ;  unuin  carni,  alterum 
spiritui,  ut  in  uno  sensus  carnis  ad  jucunditatem 
foveretur,  in  altero  sensus  mentis  ad  felicitalem  ro- 
pleretur.  Carni  visibilia,  spiritui  invisibilia ;  carni 
ad  solatiumy  spiritui  ad  gaudium.  Ex  his bonis  unum 
dedit,  alterum  promisit.  Unum  ut  gratis  possidere- 
iur,  alterum  per  meritum  qujrrcretur.  Quod  visibilo 
erat  bonum  gratis  dedit ;  quod  autem  invisibile  erat 
merito  quserendum  proposuit,  ut  ex  dono  gratuito 
probaretur  et  excellentia  promissionis  ct  fides  pro- 


blimius  atquesolidius,  sic  est  excellentior  cc 
spiritus.  Mundus  in  prima  confusione  est  h€ 
iniquitate  sua.  Sicut  cnim  mundo  primordiali 
confuso  non  erat  lux  aut  futurus  ordo,  sic  h 
iniquitati  subjecto  nec  lux  lucet  per  cognit 
veritatis,necordoinestperdispositionem  seqi 
Et  Deus  quasi  inmediaconfusionelucem  prin 
creat,  quando  peccatorem  diversis  sceleribo 
fusum  lucis  intimce  radiis  illustrat,  ut  qai 
quid  esse  debeat  agnoscat,  et  ad  normam  re 
vendi  semefipsum  disponat.  Significat  itiiq 
primaria  peccati  cognitionem.  Firmamentan 
aquas  superiores  et  aquas  inferiores,  discre 
inter  vitia  et  virtutes.  Aquas  namque    infe 


mittentis.  Postquam  autem  homo,  peccati  caligine  ^  dcsignant  vitia,  aquae  superiores  virtutes. 


tenebratus,  oculum  contemplationis  amisit,  non  so- 
lum  illi  imiversitas  ista  rerum  visibilium  prsebet 
corporeae  sufirogium  sustentationis.  veum  et  admi- 
niculum  percipiendae  divin^  cognitionis.  Seriptum 
namque  esi:  fnvisibilia ipsius  a creatura mundiper 
ea  quse  facta  sunt  intellecta  eonspiciuntur  (Rom,  i). 
Tria  sunt  invisibilia  Dei  :  potentia,  sapientia,  bc- 
nignitas.  Ah  his  tribus  procedent  omnia.  Potentia 
creat,  sapientia  gubernat,  benignitas  conservat. 
Qusetamen  tria  sicut  inDeoinefiabiliterunumsunt, 
ita  in  operatione  separari  non  possunt.  Potentia 
per  benignitatem  sapienter  creat,  sapientia  per  po- 
tentiam  benigne  gubemat,benignitas  per  sapientiam 


firmamentum  inter  utrasque  aquas  ponitur,  q 
per  virtutem  discretionis  virtutes  a  vitiis,  el' 
virtutibus  dirimuntur.  Deindecongregaiioaqi 
qute  erant  sub  firmamento.  (iOugregatio  aqi 
cohibitionem  exprimit  vitiorum.  Vitia  namqw 
penitus  in  hac  vita  de  naturse  humanse  penetr 
evacuari  vel  eliminari  non  possunt  propter  < 
fomites  naturalitcr  nobis  insitos,  dcbent,  quj 
per  divinam  gratiam  possibilc  csf,  cohiberi, 
ctari  »3t  in  unum  redigl,  ne  per  totum  efnaai 
tum  occupent,  el  corrumpant,  ct  sensus  nosl 
inquisitione  veritatis,  afTectus  nostros  ab  ex 
tione  virtutis,  membra  nostra  ab  exhibition< 


potenter  conservat.  Potentiam  manifestat  creatura-  q  operis  impcdiant.  Siciit  enim  terra  aquis  oei 


rum  immensitas,  sapientiam  decor,  bonitatem  uti- 
litas.  Magnum  estigiturdonum  Dei,  et  bonum  ho- 
minis  rerum  visibilium  conditio,  dum  per  eas  cor- 
pus  humanum  sustenfatur,  et  mens  earum  contem- 
platione  illuminata  ad  conditoris  sui  oognitionem, 
admirationem,  et  amorem  mirabiliter  sublimatur. 
Sane  quatuor  modis  Deus  occultus  ad  notitiam  ho- 
minum  venit,  duobus  modis  intus,  duobus  modis 
foris.  Intus  per  rationem  etaspirationem,  foris  per 
creaturam  et  doctrinam.  Ratio  et  creatura  perti- 
nent  ad  naturam,  aspiratio  et  doctrina  pertinent 
ad  gratiam. 

His  itaque  compositis,  et  de  operihus  sex  diorum 
preyiterprosecxxiis,  auid  in  his  doctrinse  moralis  la- 


non  potuit  germinarc,  sic  nos  vitiis  impUec 
sensibusveritatem  inquirere,  nccafrectibusv; 
exercere,nec  membris  opera  bona  valemus  ex 
Aquis  igitur  in  unum  congregalis,  aer  clare 
calefit,  et  terra  germinat,  quia,  vitiis  col 
anima  nostra  lucet  pcr  cogaitioncm,  et  cal 
dilectionem,  etcarofructificatper  bonam  acti 
Conditio  luminariumsignificatperfectam,  nel 
ignorantise  crocitate  scposita,  veritatis  inspecli 
Et  potest  sol  significare  cognitionem  eorur 
pertinentadsanctam  Ecclesiam;  stcUiB  cognil 
eorumqueepertinentad  unamquamque  creal 
sive  adunamquamque  fidelem  animam.  Pi8C< 
laborant  in  imo^   id  est  in  aquis,   sollicitu 


^ERMONES  C£NTUM. 


t090 


isbonsedesignant,  quse  vitsBlabentisfluctibus  A /i}{/i2(/is  vero  hina  el  bina.  Adducum  enim  aquas 

diluvii^et  delebo  hominemf  et  cuncta  quse  fecipropter 
hominemy  in  quibus  est  spiritusvitaSyeiQ,(Gen,  \i). 
Quia  scientibus  loquor,  fratres,  visum  est  mihi 
sententiam  de  arca  succincte  transcurrere,  vestrso 
manui  latiora  colligenda  relinquere.  Corruptio 
viae  perpetratio  est  culpsB ;  arca,  Ecclesia ;  Noe, 
praelati;  familise  ejus,  subjecti;  inundatio  diluvii, 
tentationes  sseculi.  Singula  ligna,  singulsB  animse  ; 
leevigatio  lignorum,  justificatio  animarum;  linitio 
interior,  charitas  in  aflectu  cordium  ;  exterior  li- 
nitiOy  charitas  in  exhibitione  operum;  mansiunculffi 
ettristega,  diversi  ordineset  diversa  merita;  bica- 
meratio,  bona  actio  et  contemplatio ;  tricameratio, 
conjugium;  continentia,  castitas.  Longitudo  arcffi 
est  cognitio  perfecta  per  tria  tempora  sanctse  Trini- 
tatis ;  latitudo,  eflectus  in  proximum  boni  operis  ; 
altitudO)  excellentia  trium  principalium  virtutum : 
fidei,  spei,  charitatis  ;  animalia,  sunt  activi ;  volu- 
cres,  contemplativi ;  esca,  Scriptura  ;  quadraginta 
dies,  vifa  prsesens ;  montes  Armeniee,  sublimitas 
vitseseternae;  recessus  aquarum,  ablatiotentationum 
et  persecutionum. 

Nuncigitur,  fratres,  quia  perfidem  etbaptismam 
inarca  sumus,  videamussi  sumus  quales  esse  debe- 
mus ;  si  videlicet  non  de  immundis,  sed  de  mundis 
animantibus  et  volucribus  simus.  Quamvis  etenim 
in  Ecclcsia  praosenti  secundum  quorumdam  efrec-* 
tum  operum  aut  perceptionem  sacramentorum  utra- 


Volucres,  quse  ad  alta  volant,  significant 
nplationem  coelestium,  per  quam  ab  inflmis 
mma  sublevamur.  Animalia  terrestria  flgu- 
ensus  corporis  nostin,  eo  quod  ipsa  partici- 
;um  sensibus  humnnis,  quasi  etenim  anima- 
nobis  creantur,  cum  sensus  corporis  nostri 
initatem  prius  corrupii,  per  divinam  gratiam 
egrantur. 

ita  compositis  novissime  fit  homo  ad  imagi* 
t  similitudinem  Dei,  quia  taliter  in  nobis  vir- 
8  et  bonis  operibus  dispositis,  fit  peccator 
rmis  et  consiinilis  Deo  per  jusfitiam,  qui  priu8 
iformis  et  dissimilis  per  culpam.  Homo  de- 
formatus  in  paradisum  voluptatistransfertur, 
»eccator  regeneratus  in  mundo  per  gratiam 
aatur  in  coelum  per  gloriam.  Coelum  itaque, 
18 ;  terra,  corpus ;  lucis  primarise  conditio,  co- 
;  firmamentum  inter  aquas  inferiores  etaquas 
iores,  discretio  inter  vitia  ct  virtutes ;  aquarum 
orium  congregatio  vitiorum  est  cohibitio;  pro- 
»  germinum,  exhibitio  bonorum  operum ;  lu- 
'ium  conditio,  perfecta  ventalis  agnitio ;  pisces, 
actio  ;  volucres  ,  contcmplatio ;  animalium 
0,  sensuum  corporalium  redintegratio ;  Adse 
itio,  justi  perfectio ;  Adam  in  paradiso,  jusius 
lo.  Ecce,  fratres,  alius  mundus.  Mundus  iste 
%  mundus  iste  sensibilis,  ante  omnem  djem 
'eatus,  in  primis  tribus  diebus  dispositus,  in 


B 


)  sequenlibus  ornatus.  Videamus,  charissimi,  q  que  videantur  esse  permista,  in  coelestem  tamenpa- 


i  sicut  habemus  per  creationem  existentiam, 
iam  habeamus  dispositionem  per  justitiam,  et 
um  per  conversationem  bonam.  Videamus,  si 
bis  Hit  lux  primaria  per  nostrorum  cognitionem 
itorum,firmamentum  per  discretionem  vitiorum 
,*tutum,  aquarum  congregatio  per  vitiorum 
itionem,  germina  arborum  vel  herbarum  per 
ium  exercitationem.  Videamus  an  sint  lumina- 
)r  cognitionem  veritatis,  pisces  per  exhibitio- 
boni  opcris,  volucres  per  volatum  contempla- 
I,  animalia  terrestria  per  incorruptionem  sen- 
iatis.  Videamus  an  sit  in  nobis  humana  digni- 
iformata  per  justitiam,  quse  fuit  deformata  per 


triam  nihil  intrabitimmundum  aut  inquinatum.  Nul- 
lus  ergoinnobis  in  his,qui  actioniboneedeserviunt, 
imitetur  lupum  per  rapacitatem,  leporem  per  inuti- 
lem  timiditatem,  vulpem  per  calliditatem,  ursum 
per  murmurationem,  canem  per  rixam,  leonem  per 
seevitiam,  asinum  per  stultitiam,  suem  per  immun- 
diliam.  Aquila  caet^ris  avibus  altius  volat,  et  ideo 
elationem  congrue  signiflcat.  Vultur  avis  a  tardo 
volatu  nominata  putatur,  quia  promagnitudine  cor- 
poris  prsepetes  volatus  non  habet,  pigritiam  ergo 
recte  figurat*  Milvus  quoque,  quia  rapaxest,  rapa- 
citatem  exprimit.  Per  corvum,  quia  rostro  laniat, 
intelligimus  detractionem.  Ulula  cum  clamat,  fle- 
m,  et  an  cuncta,  quee  fecimus,  esse  viderimus  «|  tumaut  gemitnm  imitatur,  signiflcatergo  tristitiam 


bona,cumDeoet  in  Deo  sabbatizabimus  nunc 
onam  conscientiam,  et  tunc  sabbatizabimus  in 
per  gloriam,  ut  impleatur  in  nobis,  quod  scri- 

est:  Erit  Sabbatnm  ex  Sabbato  {Isa,  lxvi). 
inobis  preestare  dignetur  JesusChristus  Domi- 
noster,  qui  est  Deus  benedictus  in  seecula. 
1. 

SERMO  LXII. 
De  arca  Noe. 
QDis  caro  corruperat  pcr  illicitum  conjugium 
suam,  et  invenit  Noe  gratiam  corum  Domino. 
U  Dominus  ad  Noe :  Fac  tibi  arcam  de  lignis 
jatis,  et  intrabis  in  eam  tu,  et  tres  filii  tni,  uxor 
H  axores  filiorum  tuorum^  et  de  cunctis  animait' 
\  $t  voluoribus  muadis  aepteaa  et  septeaa^  de  im* 


Noctua  dicitur  eo  quod  nocte  circumvolat,  et  per 
diem  non  possit  videre.  Unde  et  per  cam  accipitur 
ignorantia.  Pica  verba  in  discrimine  vocis  exprimit 
ut  homo,  queeetsilinguam  in  sermone  nequeat  ex- 
plicare,  sonum  tamen  humanse  vocis  imitatur.  De 
hac  quidam  congrue  dixit : 
Pica  loquaXf  certa  dominum  te  voce  saluto. 
Si  me  non  videas,  esse  negabisavem, 

(Martial.  Epigram.  lib.  xiv,  76.) 
Pica  itaque  designat  garrulitatem.  Upupa  avis 
spurcissimain  stercorehumano  commorans,  et  fimo 
vescens  immundo,  camis  humanae  foeditatem  vel 
malse  opinionis  fetorem  figurat.  Nemo  itaque  in  no- 
bisexhis,  qui  contemplatiomvacareproposueranti. 
sit  ac[uila  per  superbiami  vultur  por  pigritiiuii 


I0d3 


SERMONES  CENTUM 


1(H 


replicare;  historiae  narralione  pr8etermissa,iis  quae 
ad  spiritalem  intellectum  pertinent  inlendamus,  et 
qualiterCihristus  pugnator  noster,  Salvator  noster, 
jugumonerisnostri,virgamhumerinostri,  sceptrum 
exactoris  nostri,  sicut  in  die  Madian  superavit  vi- 
deamus.  Madian  interpretatur  iniqnitas,  Significat 
ergo  congrue  populus  Madian  universitatem  da;mo- 
num,  qui  nunquam  sequitatem,  sed  semper  iniquita- 
tem  operantur.  Quatuor  principes  Madian,  Oreb, 
Zeb,  Zebee,Salmana,  universos  dgemonum  principes 
apte  flgurant.  Qui  proplerea  qualernario  designari 
possunt,  quia  per  quatuor  partes  mundi  nobis  in- 
eurrunt,  et  bellum  nobis  inferunt;  vel  certe  quia  ad 
quatuor  vilia,  quoe  per  quatuor  partes  mundi  desi- 
gnantur,  nosdetrahunt.  Oriensenim,  ubi  luxoritur, 
astutiam  exprimit,  (\\imfilii hnjnssaicnli prudentiO' 
rossuntfj}iislncisingencrationesua{Luc.  xvi).  Oc- 
cidens,  quia  in  ipso  sol  occidit,  et  pars  terrai  supe- 
riorlucemamittitjfiguralignorantiam.  Sicmoridies, 
quiacalescit,luxuriam;etseptentrio,  quia  frigcscit, 
signiflcat  malitiam.  Principes  ergo  dajmonum  gene- 
raliter  quatuor  simt,  dumper  hroc  quatuor  vitia  nos 
dissipantes,  quasi  in  quatuor  principales  ventos 
distrahunt  ac  disperdunt. 

Istos  etiam  arbitror  esse  quatuor  angelos,  qui  in 
Apocalypsi  nocere  torroe,  et  mari,  et  arboribus  pro- 
hibiti  leguntur,  ubi  sic  dicitur  :  Et  vidi  altorum  an- 
gelum  ascendentemabortusoIiSf  habentcm  signum 
Dei\vivi,et  clamavit  voceniagna  quatuor  angeliSyqui- 
bus  datum  est  nocere  lcrrw  et  mari,  dicens :  Nolite 
nocere  terrWj  etmariy  neque  arhorihns,  quoadusque 
signemua  scrvos  Dci  nostri  in  frontibus  eorum 
(Apoc.  VII;.  Terra  sunt  qui  in  sanctse  vitse  conver- 
satione  stabiliter  etflrmiter  habitant.  Mare  sunt  qui 
in  actionibus  exterioribus  necessitate  vitae  prfesentis 
moti  fluctuant.  Arbores  sunt  qui  in  alto  divinae 
contemplationis  succrescentcs  fructificnnt.  Quibus 
omnibus  malignorum  spirituum  principcs  nocere 
prohibentur,  dum  a  luesione  ipsorum  occulta  divina 
dispositione  coercentur.  Quibus  ctiam  mirabilem  et 
miserabilem  Isesioneminferunt,  quotiesexigentibus 
peccatis,eadem dispositione  relaxati suis tentationi- 
bus,  cum  illis  pra^valcre  possunt.  Unde  et  apte  in 
libro  Judicumdiciturquia  oppressisunt  filii  Israel 
a  Madianitis  valde:  Ipsi  onim  ot  univcrsi  greges  eo- 
rum  veniebant  cum  tahernaculis  suis;  ct  instar  lo- 
castarum,  universa  complobant innumora  multitudo 
homiaum  et  camelorum,  quidquid  tetigcrantdevas-- 
tantes  {Jad,  vi).  Qui,  sicut  locustro,  terram  eorum 
operiunt,  quia  leves  et  circumvolantes  sunt,  et  car- 
nales  eorum  sensus  et  affectus  suis  pravitatibus 
opprimunt.  Qui,sicut  endem  historia  refert,  in'  valle 
jacent,  per  desperationis  scilicet  profunditatcm,  ad 
aquilonem  per  malitiae  fiigiditatem,  juxta  montom 
pei\eIationis  societatem.  Semper  est  enim  duemoni- 
bus  conjuncta  elatio.  Quorum  cameli,  quibus  inve- 
huntur,  sunt  homines  reprobi,  ad  teiTaL*na  curv/iti, 
gibbo  peccatorum  onormes  et  onusti.  Qui  videlicet 
^^oieU  sicut  ar^na  mayis  innumorabiles  sunty.quia 


B 


A.  stultornm  in  bono  opere  sterillium  iii/iaifus  es/n. 
merus  (Eccle,  i). 

Et  Madianitfc  cum  camelis  omnia  slata  liliora 
Israelfdumadhuc  inherba  sunt^  vastanty  damdt- 
mones  per  reprobos  homines  pei^secutionibus  concr 
tatis  in  his  qui  videbantur  recte  vivere,  tenerituii- 
nem  virtutum  et  bonorum  operum  dissipant.Quiiit- 
nique  nihil  ad  vitam  pertinens  eis  reliquunt,  dm 
in  eis  principales  virtutes  occidunt,  non  boves^  fia 
ovesy  non  asinos,  quia  continentiam,  innocentiai. 
patientiam  eis  auferunt.  Madianitts  itaque  spiritali- 
bus  spiritales  Israelitae  septem  annis  serviimt,  ii 
est  toto  tempore  quo  Deum  descrunt,  vitiis  se  $ul>- 
dunt.  peccatis  involvunt,  virtutibus  carcnt,  opm 
bona  non  habent.  Et  quamvis  secundum  quod  is 
historia  illa  scriptum  est,  faciant  sibi  antra,  et  spe- 
luncas  in  montibus,  et  munitissima  ad  pugnanilua 
loca,  nequaquam  tamen  possunt  hostibus  resislere. 
et  manus  hostiles  evadere,  quia  ex  quo  Deum  deiY- 
liquimus,  et  ab  ipso  dereliquimur,  fiunt  hostesno- 
stri,  sccundum  Jeremiam,  velociores  aquilis  coeli . 
supor  montes  persequuntur  nos,  in  deserto  insidiac- 
tur  nohis  {Thren.  iv).  Veniat  necesse  est  purgator 
tritici  strenuus,  virorum  fortissimus,  ille,  inquaiE 
Gedeon;  qui  in  mundo  destruat  aram  idololatrif. 
succidat  lucum  ignorantise,  qui  laurum,  id  esl  vita- 
lum  saginatum,  scilicetsemetipsum  Deo  Patri  offe- 
rat,  nec  in  vellere,  nec  in  rore  signum  quierat,  seu 
quod  per  utruir.que  significalum  est;  patenter  exhi- 

(*  beal,  hostes  superet,  et  populum  suum  liberet,  et 
salvet  eum.  Quomodo?  In  sono  tubarum,  in  frac- 
tione  lagenarum,  in  accensione  lampadum.Christns 
quippe  tubam  sonare  fecit,  dum  Evangelium  pnc- 
dicavit.  Lagenam  fregit,  dumpassionem  sustinuit, 
lampadem  accendit,  dum  miracula  fecit,  tuba  quo- 
que  sonuit,  dum  Patrem  laudavit,  dicens:  CoufUebor 
tihiy  Domine  cadi  et  terrw,quoniam  ahscondistibs^ 
a  sapicntibus  et  prudontibus,  et  re  velasti  capar  valis 
{Matth,  xi).  Nam  sicut  est  tuba  praedicationis,  sic 
est  et  tuba  laudationis,  quemadmodum  scriptum 
est:  Buccinato  in  neomenia  tuba  (PsaL  lxxx).D 
item:  Laudate  Dominum  in  sono  tubw  (PsaL  cl).  I-.a- 
gunculam  suam  confregit,  sicut  hoc  Propheta  pro- 
nuntiaveratdicens:  Ecce  Dominatfir Dominus  cxer- 

^  cituum  confringet  lagunculnm  in  tcrrorc,  ctexrelsi 
statura  succindentur.  (Isa,  x).  Laguncuta  est  can) 
humana,  Dominus  autem  lagunculam  confregit  in 
teiTore,quia  in  morteChristi  territi  sunt  homines, 
territisuntetdaemones.  Territi  sunt  homines,  quii 
quiad  spoctaculnm  illud  conveneraut^  videntes  terrx 
motum  et  aetora  qufc  fiebant^  percutientes  pecton 
sua  revortnbantur  {Luc,  xxiii).  Daemones  quoque 
sunt  territi,quiaviderunt  eum  statim  diabolum  rehga- 
re,  baralhri  repagula  confringero,  mortis  profunda 
penetrare,  suos  electos  velutcaptivam  captivitafem 
potenter  educere.  Et  excelsi  statura  sunt  succisi, 
quia  supeibihominesantiqua  dominationesuntpri- 
vati.  Sed  et  lampadem  Christus  aceendity  dam  in 
rouodo  bonum  opus  multipliciter  exhibuit,  Unde  et 


1091 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTlCA. 


1093 


milvus  per  rapacitatem,  corvus  per  detractionem, 
ulula  pep noxiam  tiistitiam, noctuaper  ignorantiam, 
pica  per  garrulite?tem,  upupa  per  foeditatem,  et  si- 
nistram  opinionem.  Et  de  hujusmodi  hominibus, 
non  quee  sonaD  rationis,  sedquse  corruptse  sensuali  - 
tatis  sunt,  sequentibus,  Boetius  in  libro  De  consola- 
tione  philosophise  sic  ait :  «  Evenit,  ut  quod  trans- 
formatum  vitiis  videas ,  hominem  existimare  non 
possis.  Avaritia  fervet,  alienarum  violentus  ereptor, 
lupi  similem  dices.  Ferox  atque  inquies  linguam 
litigiisexercetjCanicomparabis.Insidiatoroccultus, 
.  subripuisse  fraudibus  gaudet,vulpeculis  exaequetur. 
IroB  intemperans  fremit,  leonis  animum  gestare  cre- 
datur.  Pavidus  ac  fugax  non  metuenda  formidat, 
cervi  similis  habeatur.  Segnis  ac  stupidus  asinum 
vivit.  Levis  atque  inconstans  studia  permutat,  nihil 
ab  avibus  difTert.  Focdis  immundisque  libidinibus 
immergitur,  sordidesuis  voluptatibus  detinetur.  Ita 
fit  ut  qui  probitate  dcserta  homo  esse  desierit,  cum 
in  divinam  conditionem  transii*e  non  possit,  verta- 
tur  in  belluam.  »  Sed  quia  per  animaliagressibilia 
activos,  per  volalilia  contemplativos  superius  signi- 
fleari  diximus,  ad  sententiam  nostram  redeamus,  et 
videamus  ne  in  nobis  sint  aliqui,  qui  immundum 
aliquid  secum  defei-ant^perquodabingressupalriaB 
coDlestis  alieni  fiant.  Quamvis  etenim  in  arca  Noe, 
id  est  in  universali  Ecclesia  Christi  nunquam  dcsint 
peccatores  et  immundi,  semper  tamen  desiderare, 
et,  inquantum  valemus  caverc  debemus,  ne  in  nostro 
tristego  sive  coenaculo,  id  est  domo  nostra  sint  ali- 
qui,  qui  per  suam  culpam  cogitatione  vcl  opera- 
tione,  effectu  aut  affectu  superna  sanctorum  societate 
sint  indigni.  In  omni  quippe  conditione  et  gradu 
hujus  vitsD  optimis  mista  suntpessima,  et  dum  pra3- 
sens  currit  sseculum,  sunt  zizania  cum  spicis  triti- 
ceis,pale8e  cum  granis,  cohibri  cum  piscibus,  hsedi 
cum  agnis.  Sed  hcetpeccatorum  societas  justis  sit 
valde  gravis  et  molesta,  minime  tamen  est  infru- 
otuosa :  quia  quamvis  ab  eis  bene  vivendi  non  ha- 
beant  exemplum,jiabenttamen  per  eos  exercitium. 
Abel  namquc  non  est,  quem  Cain  malitia  non  exer- 
cet. 

Unde  Dominus  in  Evangelio,  ut  scilicet  malorum 
malitiam  bonis  utilem  monstraret,  dum  de  zizaniis 
etbono  semine  parabolam  proferret,  dominum  ogri 
dixisso  retulit:  Sinitc  uiniqiie  crescere  usqtie  ad 
mosscm  (Matth.  xiii).  Hinc  et  per  Psalmistam  dicit : 
Ne  occidas  eoSy  nequando  ohliviscantur populi  mei 
(PsaL  LViii).  Hinc  est  etiam,  quod  per  Salomonem 
dicitur:  Sicut  lilium  inter  spinaSySicamicamea  inter 
filias  (Cant,  ii).  Modis  tamen  omnibus,*chorissimi, 
laboremus  fratres  illos  qui  romissius  ogunt  corripe- 
re,admonere,emendare,ne,  cum  vcnerit  Judexraun- 
dos  et  immundos  seporare,  contingot  eos  non  cum 
mundis  gloriam,  sed  cum  immundispoenom  introrc. 
Magis  autempariter  satogamus,  utomnescumbene- 
dictis  ad  dexteram  ejiis  constituendis  potriom  coe- 
lestem  ingredi,  et  regem  in  decore  suo  contemplari 
mer^amur,  Quod  nobis  preestare  dignetur  Jesue 


A  ChristusDominusnoster,  quiestDeusbenedictusin 
seeculo.  Amen. 

SERMO  LXIII. 
De  Gedeone  in  nativitate  Domini. 
Jugum  oneris  Gjus  et  virgam  Inimeri  ejus,  etsc&' 
ptrum  exactoris  ejus  superasti  sicutin  die  Madian 
(Isai,  IX).  Ista  yerbo  prophetica  principaliter  ad 
Christum  referuntur.  Unde  paucissimis  inlerjectis 
idempropheta,  Isaias  scilicet,  cujus  hmc  sunt  verba 
manifeste  de  eoprophetat,  dicens:  Parvulus  natas 
est  nobiSy  Hlius  datus  ost  nobis^et  factus  est  principa* 
tus  ojussuperhumcrum  ejuSyet  vocabitur  nomen  ejus 
AdmirahiliSy  Consiliarins,  Deus,  Fortis,  Pater  futuri 
swculiy  Princeps  pacis,  Mulliplicabitur  ejus  impe- 

B  rium^etpacis non erit  fmis.Super solium Dayid,etstt' 
perregnumegussedebit^  ut  condrmet illud et  corro^ 
boret  in  judicio  et  Justitia  amodo  et  usque  in  sempi^ 
ternum.Zelus  Domini  oxercituum  faciet  hoc  (ibid.). 
Jugum  oncris  ejus^  et  virgam  humeri  ejuSj  et  scep* 
trum  exactoris  ejussuperasti  Jugum  culpa,virga  poe- 
na,  sceptrum  damnatio  setcrna.Jugo  praemebamur, 
virga  caedebomur.scoptro  damnobamur.Exactordia- 
bolus,victorChristus.Christus  etenim  utper  nostraa 
carnis  assumptionem  mundum  intravit:  Portem 
armatum  custodientem  atrium  suum  velut  fortior 
supervenions  exturbavit,et  vaso  ejus  diripuit(Lucn). 
Fortis  ormatusdiabolus,  atrium  mundus,  fortior  su- 
perveniens  Christus,  vasa  anima3,direptio  vasorum 
redemptioonimarum,propulsatio  fortis  ormati  reli- 

^  gatio  diaboli.  Exactore  igitur  nostro  superato,  et 
jugo  ejus,  virga  ejuset  sceptro  ejus  contritis,  su- 
mendanobisestparaboIaprophetica,sicutprffidictus 
propheta  nobis  mystice  preecepit,  dicens  :  Et  erit 
in  die  illay  cum  rcquiem  tibi  dederit  Dominus  a 
labore  tuo,  et  a  concussione  tui^  et  a  servitute  dura 
qua  ante  servisti^  sumes parabolam  istamconira re- 
geni  Babylonis,  et  dices:  Quomodo  cessavitexactor, 
quievit  tributum?  Contrivit  Dominus  baculum  impio- 
rum,  virgamdominantiumy  aedentempopalos,  inin* 
dignatione  plaga  insanahiliy  subjicientem  in  furore 
gonteSypersequentom  crudeliter.  Conquievit  et  silait 
omnis  terra^ga  visa  csl  ot  exsultavit.  Abietes  quoque 
lueiaticsunt  super  te^  el  cedri  Libani;  ex  quo  dor-^ 

Y^  misti,  non  ascendit  qui  succidat  nos  (Isai.  xrv). 
Quia  igitur  computruit  jugum  o  facieolei,  et  com- 
minuta  est  virga  percussoris  nostri,  et  sceptrum 
exoctoris  nostri  confroctum,  merito  victo  debe- 
mus  insultore,  victorem  loudare.  Sed  jom  ottenda- 
mus  quomodo  spiritale  bellum  gestum  sit,  quomodo 
victoriaperacto. 

Sicut  in  die  Madian.  Legimus  in  libro  Judicum 
quod  post  mortem  Debborae  peccaverunt  filii  Israel 
Domino  qui  tradidit  eos  in  manum  Madian  septem 
onnis,  et  oppressi  sunt  ab  eis  volde.  Pugnavitoutem 
Gedeon  contra  eos,  jubente  Domino,  et  superavit 
eos,  et  populum  Isroel  liberavit,  etc.  (Judic.  vi). 
Quia  nota  est  histona,  et  scientibus  legem  loquofi 
longumque  et  superfiuum  videtur  totam  bietorianl* 


1095 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1096 


Judfleis  ait :  MaJta bona opera  ostendi  vobis  exPatre  j^  El  quia  scriptum  est :  Vinnm  modice  sumplum  acait 


meo(Joan,  x).  Gedeon  ad  pugnam  suam  ad  traginta 
millia  hominum  vocavit,  sed  in  trecentis  superavit 
(Judic,  vii),  et  in  exercitu  Ghrisli  mutti  sunl  vocali, 
pauci  eJecti  (Matth,  xx).  Significantautemillitrecen- 
tiviriomneselectosquivere  armatisuntfide  sanctee 
etindividuae  Trinitatis,  sive  munimine  triumprin- 
cipaliumvirtutum,  fidei,  spei,  et  charitatis.  Quine- 
quaquam  flexo  poplite,  vel  ore  fluminis  aquis  im- 
merso  bibunt,  quia  in  rebus  transeuntibus  non  su- 
perflua,  sed  necessaria  tantum  qusBrunt.  Reprobi 
vero  flexo  poplite,  et  ore  ly mphis  immerso  torrentis 
aquas  bibunt,  quia  fluxis  rerum  transeuntium  de 
lectionibus  se  totos  immergunt.  Gedeon  non  solum 
citra,  sed  et  ultra  Jordanem  hostes  superavit,  Ghri- 


ingeniumy  accipimus  quemlibet  justum  eximium  vir- 
tute  sapientiae.  Per  ficum  denique  accipimus  alium 
prsepollentem  gratia  dulcedinis  internse.  Picusenim 
dulcem  habet  finictum.  Ligna  enim  silvestria  ad 
oleam,  vitem,  ficum,  ut  ex  eis  regem  accipiant,  ve- 
niunt,  cum  quselibet  infructuosee  cogitationes  ali- 
quem  virum  misericordem,aut  sapientem.vel  mitem, 
autdulceminprflelatum  requirunt.Sedolea,  vitis,  fi- 
culnea,  regnum  tale  respuunt,  quia  electi  per  pravo- 
rum  malitiam,  si  eorum  regimine  constituantur, 
proprio  fructu  privari  et  illis  nil  prodesse  pertimes- 
cunt.  Deinde  ligna  rhamnum  super  se  i*egem  levant, 
cum  iniqui  alium  iniquum  sptnis  peccatorum  obsi- 
tum  in  rectorem  expostulant.  Isti  quoque  igne  al- 


stusnontantumin  Juda3a,  verum  etiam  inGentibus  3  ternodevorantur,dumperversisubjectietperver8U8 


dsemones  expugnavit.  Sic  Godeon,  sic  Christus  pu- 
gnavit  et  superavit.  Nos,  igitur,  fratres,  considere- 
mus  quomodo  pugnemus,  ut  superemus.  Quod  me 
videriiis  facere^  dixit  Gedeon  hominibus  suis.  Jioc 
facite;  et  concJamate  Dominoet  Gedeoni(Judic,  vii), 
Sic  vultGhristus  ut  illi  compugnemus,  conclamemus 
et  superemus.  Exemplum  enim  dedit  nobis :  ut  sicut 
ipse  fecit,  ita  et  nos  faciamus.  Ad  hoc  spectare  vi- 
detur  quod  ait :  Qui  in  me  credunt^  opera  quse  ego 
facio,  ipsi  faciunt^  et  majora  horum  facient  (Joan, 
xiv).  Habemus  autem  non  tantum  Ghristum  popu- 
gnatorem  et  Salvatorom,  verum  etiam  preelatum 
nostrum,  qui  vice  ejus  fungitur,  qui  nos  debet  in 
bello  prsecedere,  et  nobis  exemplum  pugnandi  mon- 


eorum  prselatus  alterutro  furore  et  ita  conturbantur. 
Ettalibus  hominibusdetaliigneacdevorationis  pro- 
pheta  sic  ait :  Spiritus  vester  ut  ignis  vorabit  vos 
(Jsa,  xxxiu).  Gum  enim  invicem  invident,  invicem 
mordent,  invicem  consumuntur.  Sed  jam  ad  nos- 
tram  materiam  revertamur. 

Ghristus  itaque  jugum  oneris  nostri  et  sceptmm 
exactorisnostriySicut  in  dieMadian  superavit,  qnia 
tuba  suee  prsedicationis,  et  passione  mortis,  et  ex- 
hibitione  bonse  actionis  deemones  debellavit,  et  nos 
ab  eorum  dominatione  liberavit.  Habemus  autem 
et  alium  Gedeonem,  id  est  Ghristi  propugnatoris  et 
salvatoris  in  hoc  bello  vicem  gerentem,  prselatum 
scilicet  nostrum,  illius  auxilio  hostes  nostros  quo- 


strare.QuiutinamsitGedeon;  non  Abimelech.  Abi-  q  tidie  debellantem.  Hic  ofTerat  necesse  est  cumGe- 


melech  enimsignificatprselatum  reprobum  et  ini- 
quum,  qui  quae  sua  sunt  queerit,  non  quse  Jesu 
Ghristi.  Abimelech  fratres  snos  super  unum  lapidem 
trucidavit.  Iniquus  praelatus  suos  fratres  per  duri- 
tiam  suam  destruit.  Abimelech  urbis  suse  homines 
occidit,  et  sal  jn  ea  dispersit,  et  reprobus  prtelatus 
in  Ecclesia  sua  commissa  sibi  subjectos  verbo  et 
exemplo  interimit,  nec  sapientem  nec  sapientiam 
in  ipsa  inquantum  ejus  pravitati  permittur,  dere- 
linquit.  Habeant  ergs  viri  Sichem  Abimelech,  nos 
utinam  habeamus  Gedeonem. 

Jeruntj  inquit,  ligna  siJvarum  ut  constituerent  su~ 
perseregem,  venerunt  adoleam^  vitem,ficum,  quee 
omnesrenuerunt  super  ca  regnare^et  inter  eapromO" 


deone  pancs  azymos  per  simplicem  videlicet  doctri- 
nam,  hsedum  per pcenitentiam,  et  ipsum  coctum  per 
diiectiones,  et  desuper  thus  fundat  per  compun- 
ctionem.  OiTerat  et  taurum,  sciiicet  semetipsum,  nt 
licet  mori  pro  jpopulo  suo  non  contingat  opere, 
mori  tamen  pro  ipso  paratus  sit  semper  voluntate. 
Jngrediar,  inquitGedeon,  partem  castrorum,  et  quod 
fecero  sectamini  (Judic,  vii).  Sic  omnis  prselatus 
sibi  subjectis  bene  vivendi  formam  debet  exhibere, 
ne  de  illorumessenumerocomprobeturquidicuntet 
nonfaciunt,etquiaIIigantoneragravia  etimportabi- 
lia,  et  imponunt  in  humeros  hominum,  digito  au- 
temsuonolunteamovere  (Mattb,JL.Ti\u),  Ingrediatur 
ergo  castra  hostilia,  non  solum  ea  quoe  suntutilia, 


veri,  Dixeruntuue  Jignaad rJiamnum,  impera  tuno'  D  necessaria,  velinmalis  carendis  autinbonis  exer- 


bis,  Quserespondit:  Si  vere  me  regem  vobisconsti^ 
tuitis,  venite,et  sub  umbramea  requiescite,Si  autem 
Don  vuJtiSj  egrediatur  ignis  de  rhamno,  et  devoret 
cedros  Libani  (Jud,  ix).  Ligna  silvarum  secundum 
parabolam  Jonathee  sunt  viri  Sichem,  rhamnus  Abi- 
melech.  Secundum  mysticamautem  significationem 
quid  rectius  per  ligna  silvarum  accipimus,  quam 
nationes  vel  congregationes  quaslibet  infructuosas, 
et  homines  in  peccatis  annosos  et  velernosos,  et 
eeternis  incendiis  aptos  ?  Per  oleum  autem  possumus 
intelligere  fidelem  aliquem  virum  excellentem  vir- 
tute  misericordisB.  Per  vitem  vero,  eo  quod  Ghristus, 
quiestsapientiaDeiy  ait:  Egoaum  vitis  (Joan.  w). 


cendi8providendo,disponendo,  sedet  faciendo.  In- 
grediaturpartemcastrorum,  ministerium  suumun- 
plendo.  Ingrediatur  castrorumpartem;  non  enim  om- 
nia  potest  soIus,quia  manus  Moysi  graves  sunt,  et  in- 
digent  aliorum  auxilio  sustentari.  Glangat  tuba  sua 
prBedicando  et  cantando,  frangat  lagenam  jejunando 
et  vigilando,  accendat  faculam  virtutes  exercendo, 
bona  opera  exhibendo.Et  nos  Domino  et  Gedeoni  con- 
clamemus,  ipsuminhisomnibus  imilando.  Sed  sunt 
quidam  carnales,etiam  religionis  habitu  paIIiati,qao- 
rumbuccinatio  tota  carnalis  est.  Nunquam  enim  de 
reIigione,nunquamdeemundatione  ordinis  loqnun* 
tur,quia  secundum  apostolicam  sententiam  non  qov 


1091' 


SERMONES  CENTUM. 


1098 


sunt  spiritus,  sed  quse  carnis  sunt  sapiunt  (Rom. 
viii).  Parum,  inquiunt,  dormimus,  parum  comedi- 
mus,  pauperrime vivimus.  Isli si  non  fuenntsaturati, 
sjepius  non  tantum  murmurant,  sed  et  litigant.  Qui 
ulinam  saturati  pacem  habeant.  Nec  tamen  isla  di- 
centes  de  necessariis  corporis  loqui  reprehendimus. 
Sed  quod  isti  semper  de  carnalibus,  nunquam  de 
spiritualibus  loquuntur,  mirabile  est  in  oculis  nos- 
tris.  De  necessariis  quippe  corporis  humani,  prout 
oportet,loquilaudabileest,  quianemounquam  odio 
carnem  suamhabuit,  sed  nutrit  et  fovet  eam.  Verum 
loqui  de  his  quee  ad  spiritum  pertinent,  est  prorsus 
necessarium,  cum  spiritus  humanus  potior  pars  ho- 
minis,  vel  certo,  ut  quidam  philosophus  ait,  ipse 
homosit«  Mens,inquit;  cujuscunqueisestquisque.»» 
Alii  in  refectorio  buccam  suam  ad  comedendum  el 
bibendum  satis  aperiunt,  in  choro  ad  legcndum  et 
canendum  soopo  vel  semper  claudunt.  Alii  non  ini- 
nori  culpa,  sed  majori  dementia  confitentesDomino, 
parum  in  corde,  nimis  in  ore,  caput  exagitant,  vo- 
ces  falsificant,  cantum  effeminant,  et  laudem  divi- 
nam  spiritu  vanie  glorice  capti  magis  strident,  si- 
bilant  qunm  cantant. 

Nunc  ergo,  charissimi,  de  his  omnibus  nos  invi- 
cem  fraternoe  corripiamus  et  corrigamus,  ut  bucrina 
nostra  bene  sonante  hostium  castra  terreamus.  Sane 
sermo  divinus,  quempraedicatum  sive  canlatum  per 
tubam  iigurari  dicimus,  in  hac  eadem  historia  per 
panem  vel  gladium  intelligitur.  nefcronSy  inqnit, 
aJiquis  sownium  proximo  suo  dixil:  Vidi  somnium 
ot  videbatnr  quasi  subcinericius  panis  cx  bordeo 
volvi^et  in  castraMadian  doscondere;  cumquopcrve- 
nissetad  tabernacuhnn  porcussit  illud,  ot  subvor- 
titf  et  terrsc  fundituscoicquavit,  Respondit is cui  lo~ 
quobatur.Non  est  boc  aliud  nisi  gladiusGodeonis, 
TradiditenimDcus  inmanus  ejusMadian^et  omnia 
castra  ejus.  {Judic.  vii).  Sermo  itaque  Dei  tuba  est,pa- 
nis  gladius  est.  Tubaest,  quia  auribusinsonat.Panis 
est,quiaesurientium  justttiammente  sanat.  Gladius 
est,  quia  cordium  secreta penelrat.  Unde  Apbstolus  ; 
V7vws(?s^,inquit,  sermoDei  otefficax,  etpenclrabi- 
Jior omnigJadioancipiti,  etportingons usque ad di \/- 
sionem  animscacspiritu^,  compagnum  quoquc  ot  mc- 
duJIarumyetdiscretor  cogitationum  et  inlontionum 
cordis,  et  non  est  ullu  croatura  in  visibiJis  in  conspcc- 
tu ojus{JIobr. iv).^on  solum  autem  opoitet  nos  tu])a 
cIangero,sicutdictumest,  praedicando,cantandoveI 
canendo^veinimetlagenam  frangere,  carnom  nos- 
tram  cum  vitiisetconcupiscentiis  crucifigeudo.  Sed 
sunt  in  ordinemulti,  qui  religionem  professi,  salu- 
brem  ejus  asperitalem  abhorrent,  semper  inrequie 
opulenta  vivere  cupientes,et  quod  Deus  nullam  ab  es- 
cis  carnismolesliamrequiratasserentes.  Nos  vero, 
charissimi  ,frangamus  hanc  lagunculam  in  famc  et  si- 
ti,  in  frigoreetnuditate,  inIaboreet8Brumna,etcoete- 
rishujusmodi.Accendamus  nostraslampades,  ut  vir- 
tutes  exercearaus,  operabonaexhibeamus.  Talibus 
armis  hostes  superabimus,  vicloriam  obtinebimus, 
palmam  possidebimus,  palmam  inquam;  auream.  Sio 


A  et  Gedeon,  do  quo  sermo  est,  palmam  auream  ob- 
tinuit,  dum  inaures  aureas  de  praeda  hostium  ab 
exercitu  suo  postulavit  et  rccepit.  Sic  et  nos,  fra- 
tres,  legitime  certeinus,  palmam  auream,  id  est 
supernam  gloriam  possidebimus.  Quam  nobis 
pra3stare  dignetur  Jesus  Christus.  Amen. 

SEKMO  LXIV. 
De  apostolis  Pctro  ct  PauJo. 
FecitDous  duo  magua  luminaria:  Juminare  ma^ 
Jus  ut prpocssot  dieif  et  Juminaro  minus  utproBesset 
noctiy  et  steJIas(Gen.  i).  Forsitan  miramini,fratres, 
quod  in  solemnilate  sanctorum  apostolorum  Petri 
ct  Pauli,  sermonem  vobis  facturi,  de  iis,  qucB  in 
operibus  sex  dierum  coutinenlur  ejusdem  sermonis 
fundamentuai  ponimus.  Sed  hoc  sine  ratione  mi- 

y^  niine  facimus,  dum  per  creationem  mundi  regene- 
rationem  gcneris  humani ;  et  per  ornalum  coeli  et 
terrsB,  decorem  ct  pulchriludinem  universalis Eccle- 
sioe  convenienterintclligimus.  (^oelum  signiflcatea 
qua3  in  sancla  Ecclesia  sunt  summa,  terra  significat 
ima,  Ccelum  significat  preelatos,  perfectos,  contem- 
plativos  ;  lerra,  subjectos,  imperfectos,  activos. 
Prcelati  namque,  perfecti,  contemplativi,  siveaucto- 
ritatcnpininis,  sive  difTcrentia  dignitatis,  sive  me- 
ritovirtutis,  subjectis,  imperfectis,  activis  sunt  su- 
poriores.  Subjccti  vero  imperfecti,  activi,  praelatis 
perfeclis  contemplutivis  sunt  inferiores.  Omatus 
calorum  virtules  cxprimit  perfectorum,  ornatus 
terroD  virtutesimperfectorum,  IIIos  velut  coelos  ex- 

C  ccllenter  elevatos  ornat  divina  contemplatio,  istos 
quasiterramadhucin  imo  residentem  decoratbona 
aetio.  Illi  percontinuas  preces  protegunt,  isti  pro- 
teguntur.  Iliis  gratia  coelestis  confortur,  et  per  illos 
istis  defertur.  Unde  et  Dominns  per  prophetam  ait : 
ExaudiamcwIoSy  et  ipsi  exaudient  terram{Ose,  ii). 
Et  alibi  scriptum  est :  Aporiot  Dominus  thesauram 
suum  optimum,  cooluniy  utpluviam  tribuat  terrsotusd 
in  temporo  suo  {Deut.  xxvm).  Cum  igitur  per  crea- 
tioncm  munJi  restaurationem  generis  humani,  et 
per  dispositionem  et  ornatum  coeli  et  terrse  ordinem 
et  pulchritudinemuniversalis  Ecclesia)  convenien- 
terinteIIig;imus;quidperduo  magnaluminaria,  so- 
lem  videlicetetlunam,  rectiusquam  sanctos  aposlo- 
los  ;  quorumsoIemniacelebramuSjidest  Petrumet 
Paulumaccipere  debemus,  qui  verc  sunt  luminaria 
pcr  gratiam,magnaper  exccllentiam?  Petrus  enim 
ciotcriseminet  exccllentiapotcstatis,  Paulus  excel- 
lentiapraedicationis;Pelrussol,Paulusluna;Petinia 
sol  per  collatam  sibi  divinilus  potcntiam.  Paulus 
luna  per  collatam  sibi  coDlitus  sapientiam.  Luminare 
majus  fecit  Deus,  dum  Pctro  dixit :  Caro  etsangais^ 
fidei  sacramentum,  tibi  non  revolabity  sod  Pater 
meuSyquiestin  cooJis(Matth.xvij,e[i\\um  tunclucere 
in  coelo  praecepit,  dum illi  claves  regni  coelorum  con- 
tradidit.  Luminare  minus  fecit,  dum  Saulum  stra- 
vit,  et  Paulum  crexit,  et  in  illo  corporale  lumen  ad 
tempus  exstinxit,  sed  spirituale  in  perpetuum  qc<" 
cendit. 
6edjamvideamu8C[uomodoluminare  majus  jus^. 


Dtv 


1099 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1100 


sit  preeessc  dici,  et  luminarc  ininus  prseesse  noeti. 
Per  diem  Judsea  congruesignificatur,  quae  doclrina 
legis  et  prophetarum  quasi  claritate  quadam  luminis 
coelcslis  illustrabatur.  In  hoc  quippe  non  mediocri- 
ter  gentibus  pralucel^at,  quod  non  tanlum  natura- 
lem,  sed  et  scriptam  legem  habebat.  Unde  et  Apo- 
stotus  cum  de  Judasis  et  gentibus  dispularet  ait : 
Quid  ergo  amplius  csl  Jucfwo;  aut  qufo  utililns  cir- 
cumcisionis'}  Multum  por  omnom  modmn,  Primum 
quidem,  quia  credila  sunt  illis  cloquia  Dci  (Bom.  iii). 
Per  noctem  gentililas  recle  figuratur,  quae  sute  cae- 
citatis  tenebris  antiquitus  tegcbatur.  An  non  tenc- 
brosanoxfuitgentilitas,  cujus  etiam  sapientes,  cum 
cognovissent  Deum,  non  sicut  Deum  glorifica  verunt^ 
autgratias  egerunty  scd  evanuerunt  incogitationi- 
bussuiset  obscuralumcst  insipiens  coreorum,  Di- 
centesenim  se  essesapienteSy  stulti  factisunt^et  mu- 
ta  verunt  gloriam  incorruptibilis  Dei  similitudin em 
imaginis  corruptibilis  hominis,  et  volucrum^etqua' 
drupedum^  ct  serpcntum  f/?0OT.i).Cum  enim  cogno- 
vissont  Deum,  ipsum  naturaliter  intelligendo,  non 
sicut  Deumglorificaverunt,  ipsum  per  justiliam  co- 
lendo,autgratiasegerunt,  cum  pro  accepto  benefi- 
cio  laudando,  sed  evanuerunl  in  cogitationibus  suis, 
pcr  superbiam.  El  obscuratum  estinsipiens  cor  eo- 
rum,per  ignorantiam.  Superbia  namque,  dummen- 
tem  infumigat,  proprii  himinis  claritate  privalos 
obscurat.  Dicentes  enim  per  superbiam  et  jactan- 
tiam  so  esse  sapientes  per  acceptam  scientiam, 
stulti  facti  sunt  operante  superbia  per  ceecam  et 
excsecanlem  ignorantiam.  In  quantam  stultitiam  cor- 
ruerint  ostenditur,cum  de  idololatria  statim  infertur : 
Etmutavcrunt  gloriam  incorruptibilis  Dci  in  simili- 
t  udinem  imnginis  corruptibilis  hominis  et  volucrumy 
ct  quadrupcdum,et  serpcntum.  Etpostpauca :  Tradi- 
ditillosDeus  in  passioncs  ignominiaj;  namfcminiv 
cxarscrunt  in  dcsidcrifs  suis  invicem  et  sicut  non 
probaverunt  Deum  habcre  innotitia,  tradidit  illos 
DeusinrcprobumsensumyUt  facerunt  quo)  noncon- 
veniunt;  rcplcto  omniiniquitatCy  malitiay  fornicatio- 
nCy  avaritia^  nequitiaplenosinvidiay  homicidiis^con- 
tentionCfdoIo,  malignitate,  susurroncs,  dctractorcs, 
DeoodibiloSy  contumeliosos^  superbosclatos,  invcn- 
toresmalorum,  pfirentibusnon  obcdicntes,  insipicn- 
tes,  incumpositos,  sinc  aflectione,  sino  f<jodcrc,  sine 
misericordia  (//>/(/.j.  Quos  sub  uniuspersonahomi- 
nisPaulus,  cujushijccsunlverba,acrilerredarguens 
ait :  Secundnm  dnritiamautcm  tuam,  et  cor  iwpa^ni- 
tens  thesaurizas  tibi  iram  in  die  irce,  et  revelatio- 
nisjusti  judicii  Doi,  qui  vcddct  nnicuique  secun- 
dum  opcra  ejus  (Rom,  ii).  Sic  ahyssus  abyssum 
mvocat,  dum  culpa  culpam  generat.  Culpa  namque 
superbiaj  genuit  in  eis  caicitatem  ignorantiae,  et 
cflecitas  ignorantito  gcnuit  iinpictatcm  idololatriae,  et 
impietas  idololntria?  gcnuit  maculam  luxurioe,  et ma- 
cula  luxurice  coopcrantibus  supradictis  gcnuitenor- 
mitatem  omnis  injustitiae,  qua)  tandem  genuit  con* 
temptumet  duritiam  impcenitontiae.  Ecce  quomodo 
^ntilitas  fuit  nox  tenebrosa.  Luminare  veromojus 


B 


A  diei,  et  luminare  minus  nocti  prsefuit,  dum  Petinis 
Judseis,  Paulus  genlibus  praedicavit.  Quod  manifeste 
Paulus  in  Epistola  ad  Galatas  declarans  :  Cum  vi- 
dissent  inquit  quod  creditumest  mihi  evangelium 
procputii,  sicut  Petro  circumcisionis,  Qui  enim  ope- 
ratus  est  Pctro  in  apostolatum  circumcisionis,  opc- 
ratus  est  et  mihi  inter  gentes,  etc.  {Gal,  ii). 

Dies  itaque  Judeea,  n6n  gentilttas,  luminare  ma- 
jus  Petrus,  luminare  minus  Paulus.  Quamvis  autem 
Paulus  priedicator  fuerit  gentium,  quamvis  electto- 
nis  vas,  quamvis  omnibus  plus  laboraverit,  quam- 
vis  uihil  minus  a  magni  apostolis  feccrit,  quamvis 
ad  tertium  cocium  et  in  paradisum  Dei  itiptus,  ar- 
cana  ibi  verba,  qu»  non  licet  homini  loqui,  audie- 
rit,  non  me  tamen  arbitror  sublimitati  ejus  in  aUquo 
derogare,  in  eo  quod  ipsum  minari  luminari,  id  est 
lunse,  Petrum  vero  majori,  id  est  soli  comparo,  cum 
Petro  soli  dictum  esse  constet :  Tu  es  Pelrus,  ei  sa- 
pcr hancpotramsedificabo Ecclesiam  meam,  Ei  tibi 
dabo  clavcs regni  cselorum,  etquodcunque ligaveris 
supcr  terram,  crit  ligatum  et  in  coelis^  et  quodcunque 
solvcris  super  terram,  erit  solulum  et  in  coilis^ 
(Matth.  xvi),  et  cum  soliPetro;  jubenteDomino,  eum 
superaquasmarisambulareconccssumsityPetroque 
soliintcr  ca^teros,  etpraeca^teris  a  Dominocurapas- 
toralis  principaliter  et  specialitcrinjuncta  sit,ubidi- 
cit :  Pasccs  agnos  meos  {Joan.  xxi).  Ambo  lamen 
magni,  ambo  mirabiles,  ambo  laudabiles  sunt  et 
preedicabiles,ambo  passione  germani,  ambo  una  die, 

p  unoIoco,uniussententiamtoIeravere  tyranni.  Unde 
licet  eos  ad  commodum  sententiae  nostraesecundum 
praedicta  luminaria  superius  eos  discernamus,uter 
tamenutriprieponaturnon  est  certum,  quiapossunt 
existimari  meritisnondisparesqui  suntinpassione 
sequalcs.  Et  licet  in  Pelro  fides  emineat,  in  Paulo 
doctrina  praecellat,  magisterium  tamen  Pauli  fidei 
plenitudo  cst,  et  credulitas  Petri  doclrinae  est  fun- 
damentum.  Istisuntduaeprin<;ipales  inEcclesiatur- 
rcs,  duo  propugnacula,  duo  duccs,  duo  praecones, 
duae  columno;,  duoe  olivae,  duo  candelabra :  Turres 
eniinendo,propugnacula  muniendo,  duces  pugnan- 
do,praBCones  praedicando ;  coIumnaBSustinendo,oli- 
viemiserando,  candelabra  lucendo.  Sane  sciendum 
est  quod  potestas  solvendi,  et  ligandi  quamvis  soli 

D  PetrodatavideaturaDomino,  absqueuUatamen  du- 
bietatecscterisapostolisdataest,  ipso  testequi  post 
passionis  sua3,resurrectionisque  suse  triumphum  ap- 
parens  eis,  ct  insufflavit,  ctdixitomnibus:  AccipHc 
Spiritum  sanctum :  quorum  remiseritispeccata,re' 
miltnutur  eis\  et  quorum  retinueritis,  retenta  sunt 
(i/.)/?fl.xxJ.Necnonetiamnunc  inepiscopis  ac  pres- 
bvteris  omni  Ecclosiae  idem  officium  committitur,  ut 
videliccLagnilispeccantium  causis  quoscunque  hu- 
miles,  ac  vere  pcenitentes  aspexerit,  lios  jam  a  ti- 
more  perpeluse  mortis  miserans  absolvat.  Sic  quo- 
que  lieet  Paulus  specialis  doctrinae  donum  excel- 
lenter  acceperit,  noscendum  tamen  est  aUosaposto- 
los  ejus  doctrinae  gratia  pei*fecte  donatoSi  ipso  l)o- 
mno  docendi  ministerium  ilUs  injungente,  d^m  ait : 


1101 


SERMONES  CENTUM. 


1102 


Euntes^  doceie  omnes  gentes  baptizantes  eos  in  A.     £t  stellas.  Sicut  per  duo  majora  coeli  luminaria 


Domine  Patris,  et  Filiij  et  Spiritus  sancti^  docen- 
tes  eos  servare  omnia  quwcunque  mandavi  vobis 
(Mattb.  xxviii). 

FecitiiaqueDeusduomagna  luminaria,  utlumina' 
remajuspreeessetdiei,  et  luminare  minus  praoesset 
nocti.EtsintfinqMiifinsigna  et  lempora,etdies^etan' 
nos,  etluceaut  infirmamentocGBli,  et  illuminent  ter- 
ram  (Genes.  i).  Quanlum  ad  sensum  litterae  spectat, 
corporalia  luminaria  coeli  esse  scimus  in  signa  tem- 
pestatis  ac  serenitatis,  in  signa  navigandi,  et  ita  de 
cseteris  hujusmodi  pluribus.  Sunt  et  in  tempora, 
quia  eorum  cursu,  ascensuetdescensu  quatuoranni 
tempora  determinantur  et  complentur.  Sunt  in  dies 
et  annos,  quia  eorum  et  prsecipue  solis  ortu,  cursu 


Petinim  et  Paulum  secundum  preedictam  rationem 
accipimuSyita  per  stellas  caeteros  apostolos  accipere 
debemus.  Licet  enim  omnes  apostoli  sint  magni,  et 
omnes  pariter  et  communiter  gratia  coelesti  sint 
donati,  nescio  tamen  quo  pacto  Petrus  et  Paulus 
prsB  caeteris  peculiari  quadam  in  co)lo  fidei  virtute 
videntur  pracellere,  dum  Petro  quasi  bono  dispen- 
satori  claves  regni  coelestis  dedit,  et  Paulo  tanquam 
idoneo  doctori  magisterium  ecclesiasticse  institutio- 
nis  injunxit.  Unde  ista  duo  maximaluminaria,  velut 
sol  et  luna ,  uno  in  loco  non  videntur  fixa ,  dum 
Pctro  universalis  ecclesise  cura  injungitur,  et  Paulo 
omnium  gentium  doctrina  committitur.  Cfieteri  om- 
nes  velut  stellee  in  firmamento,  uno  singoli  fixi  vi- 


et  occasu  consummantur.  Sic  et  spiritualia  lumina-  ^  dentur  in  loco,  dum  eorum  unusquisque  una  pradi- 


ria  ista  in  signa  nobis  sunt,  dum  malum  vilandi,  bo- 
numque  faciendi  nobis  exempla  tribuunt.  In  tempora 
quoquenobis  sunt,  dum  in  incerto  divitiarum,  quce 
cum  temporibus  defluunt  neminem  sperare  debere 
patenter  nos  erudiunt.  Unde  et  beatus  Paulus  ait  : 
Rciiquumestj  utqui  habentuxoreSy  tanquamnon  ha- 
bentessint;  et  quiflent,  tanquam  non  flentes;  et  qui 
gaudenty  tanquam  non  gaudentes;  et  quiemunt^  tan- 
quam  non  possidentes;  et  qui  utuntur  hoc  mundOf 
tanquam  non  utantur :  prieterit  enim  Ggura  hujus 
mundi(I  Cor,\ii),Ei  adTimotheum:  Divitibus  hu- 
jus  swculiprsocipe,  non  superbesapere,  necsperaro 
in  incerto  divitiarum  (ITim,  vi).  In  tempora  nobis 


cavit  in  regno.  Prasdicavit  enim  Joannes  in  Asia, 
Andreas  in  Achaia,  Matthaeus  in  i^thiopia,  Jacobus 
major  et  Jacobus  minor  in  Judaea,  Philippus  in 
Scythia,  Thomas  in  India  majore,  Brrtholomseus  in 
India  minore,  Simon  et  Judas  in  Perside.  At  non  ita 
Petrus  et  Paulus,  dum  Petrus,  coeteris  in  navi  reli- 
ctis,  super  maris  aquas  ambulans  totius  ecolesiasti- 
cse  dignitatis  se  principem  fore  signum  accepit;  et 
Paulus,  qui  ab  Jerusalem,  per  circuitum,  usque  ad 
Illyricumimplcvit  Evangelium  Christi.  Quamvis  ita- 
que  simul  omnes  caelitus  nobis  luceant,  lumenque 
veritatis  in  tenebris  vitse  prsesentis  prcebeant,  et 
qualtter  de  Babylonein  Jerusalom  supemam  ascen- 


sunty  dum,  ut  in  temporibus  oeterna  queeramus,  nos  q  dere  valeamus,  nos  doceant,  beati  tamen  Petrus  et 


instruunt.  Hinc  et  idem  Paulus  ait :  Ecce  nunc  tem- 
pusacceptabile,  ecce  nunc  dies  salutis  (II  Cor.  vi). 
Per  dies  autem  bonorum  operum  inchoationem,  per 
annos  vero  eorum  intelligimus  consummationem. 
Sancta  ergo  hsec  coelestia  luminaria  dies  et  annos 
nobis  ministrant|  et  determinant,  dum  ad  bonorum 
operum  inchoationem  et  perfectionem  rationabili- 
ter  et  discrete  suis  preeceptis  nos  illustrant,  quem- 
admodum  et  prflefatus  apostolus  admonet  dicens  : 
ObsecrOyfratreSf  per  misericordiam  Dei^  ut  exhibea' 
tiscorporavestra  hostiam  viventem,  sanctani,  Deo 
placentemjrationabile  obsequium  vestrum(Rom,xii}. 
Hsec  denique  luminaria  in  firmamento  coeli  lucent , 
et  terram  illuminant,  quia  et  perfectis  in  coelesli 


Paulus  quoinim  solemnia  celebramus,  speciali  quo- 
dam  fulgore  coelestis  justitise  nos  irradiant.  Nuuo 
igitur  charissimi  nobis,  tantorum  luminarium  splen- 
dore  lustrati,  omnesfllii  lucis,  etfilii  diei  sumus,  non 
noctis,  noque  tenebrarum  (Thess.  v).  Abjiciamus 
opera  tenebrarum,  et  induamur  arma  lucis  (Rom, 
xiii).  Sed  non  hoc  tantum,  sed  et  transformemur  a 
claritate  in  claritatem,  tairquam  a  Domini  spiritu,  id 
est  non  solum  relictis  malis  acquiramus  bona,  sed 
etiam  inter  bona  sectemur  scmper  potiora,  ut  de  vir- 
tute  in  virtutem  conscendentes ,  meritis  et  precibus 
beatorum  apostolorum,  Deum  deorum  in  Sion  vide- 
re  mereamur.  Quod  nobis  proestare  dignetur  Jesus 
Christus,  Dominus  noster,  qui  est  Deus  benedictus 


conversatione  flrmatis  mirabiliter  coruscant,  et  in-  Q  in  ssecula.  Amen. 


ferioribus  ac  imperfectis  eos  verbis  erudiendo,  et 
exemplis  accendendo  lumen  justitice  prsestant.  San- 
cti  quippe  perfecti  in  coelesti  conversatione  flrman- 
tur  in  via  per  gratiam,  in  patria  per  gloriam.  Hinc 
per  justitiam ,  ibi  per  stolam  primam,  donec  acci- 
piant  et  secundam.  Unde  et  prsedictus  Apostolus 
ait :  Nostra  autem  conversatio  in  coelis  est  (Philipp. 
iii).  Imperfecti  vero  adhuc  velut  in  terra  habitant , 
dum  terrenis  laboribus  ssepiusinsudant.  Quapropter 
et  illi  nomine  flrmamenti,  et  istis  nomine  terrae  con- 
grue  designantur.  Hffic  de  sanctis  apostolis  Petro 
et  Paulo  diximus,  et  eorum  magnam  claritatem  se- 
cundum  duo  majora  ooeli  luminaria  non  sicut  volui- 
mus,  sed  sicut  yal^imus,  declan^vimus. 


SERMO  LXV. 
In  nativitate  beatw  Marirn. 
Sicut  spina  rosam  genuit  Judsea  Mariam.  Plebs 
antiqua,  fratres  plebs  Israelitica  quasi  arbor  quae*- 
dam  fuit ,  quse  in  Abraham  radicem  habuit ,  et  in 
Isaac  etJacob  stipitem  produxit,  et  seerexit,  acin 
duodecim  patriarchis  et  flliis  eorum  ramosao  ramu- 
sculos  multiplicavit.  Quse  quidem  propter  pinguedi'- 
nem  fldei,  ac  justitise  Abrahse,  Isaac  et  Jacob,  et 
quorumdam,  qui  ox  ipsis  sunt  genili,  olea  vel  vitis 
in  quibusdam  Scripturae  locis  meruit  appellari;sed 
ob  quorumdam,  imo  multorum,  ex  eis  proceden^ 
tium  pravitatem  spinse  potissimum  potest  comparari« 
Unde  ad  demonstraadam  pracedentem  ejus  bonit%\ 


1103 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA 


1104 


tem  et  sequentem  ejus  pravitatem,  Dominus  per 
Jeremiam  dicit  :  Epo  plantavi  ie  vineam  electam 
omne  aemen  verum ,  quomodocon  vcrsa  cs  inpravum 
vinoa  aliena  ?  (Jer.  ii).  Et  post  pauca  Jeremias  ipse : 
Olivam  uberem^  pulchram,  fructiferam^  speciosam 
vocavit  Dominus  nomen  tuum  {Jer.  xi).  Ad  vocem 
locjuelse  grandis  exarsit  ignisinea.  Abrahamquippe 
Isaac,  et  Jacob,  et  plerosque  cx  eorum  stirpe  pro- 
genitos  Domino  placuisse,  et  cum  ipsis  si  ve  per  ipsos 
Dominum  locutum  esse  Scriptura  teste  didicimus, 
ac  per  hoc  viti  sive  vineae  vel  olivie  aut  etiam  flcul- 
nesB  gentem  illam  merito  comparari  agnoscimus. 
Sed  et  nunc  videamus  quomodo  et  quare  spinao , 
qusB  stimulos  acutos  producit,  etcrudeliterpungit, 
eadem  gens  proptcr  mullorum  filiorum  suorum  im- 
pietatem jure  debeat  comparari,  et  inveniemus  quod 
multi  crudelitatis  ejus  aculeie  sacri  eloquii  testimo- 
niispossintdinumerari.  Primumitaque  legimus  de 
crudelitatis  gentis  illius  stimulis  Joseph  a  suis  fra- 
tribus  injuste  odio  habitum ,  tunica  talari  nudatum, 
in  cisterna  positum,  ac  tandem  Ismaelitis  negociato- 
ribus  crudeliter  vcnditum,  ad  exteras  et  ignotas 
gentes  ducendum.  In  ^gypto  quoque  a  Pharaone 
afflictiy  dum  patientiam  in  adversis  habere  debuis- 
senty  adversus  Moysen  et  Aaron  turbati  dixerunt  : 
Fetere  fecistis  odorem  nostrum  coram  Pharaone  et 
servis  ejus^  et  praebuistis  et  gladium  ut  inlerficeret 
nos  {Exod.  v).  Postquam  autem  egressi  sunt  de 
iEgypto  ante  transitum  maris  Rubri,  dum  M^^- 
ptios  se  vidissent  sequentes,  sesvientes  contra  Moy- 
sen  dixerunt :  Forsitannon  erantsepulchra  injEgy- 
pto,  ideotulisti  nos  utmorcromur  in  solitudine.Qnid 
hoc  facere  voluistiy  ut  educores  nos  de  yEgypto  ? 
Nonno  iste  est  sermo  qucm  loquebamur  ad  te  jn 
^gyptOy  dicentes  :  Becede  a  nobis  ut  serviamus 
yEgyptiis :  mullo  enim  melius  est  sorvire  eis  quam 
moriin  solitudine?  (Exod.  xiv).  Post  transitum  vero 
maris  Rubri  in  deserto  Sin  furenles  adversus  Moy- 
sen  et  Aaron  dixerunt :  Utinam  mortui  essemus  per 
manum  Dominiin  terra  yEgypti,  quando  sedebamus 
super  ollas  carniumy  et  comcdcbamus  panem  in  satu- 
rilate.  Cur  eduxisti  nos  in  dosortum  istud^  ut  inter- 
Bceretisomnem  multiludinom  fame?{Exor.  xvi). 

Sed  cum  Psalmographus  propter  multiplicem  pra- 
vitatis  eorum  nequitiam  non  interrogando,  sed  admi- 
rando  et  stupendo  proclamet  dicens :  Quoiies  exa- 
cerbaverunt  eum  in  desertOf  in  iram  converterunt 
Excelsum  in  inaquoso?{PsaI.  cv),  Quid  neccsso  cst 
sigillatim  eorum  contenliones  describendo  labornre 
et  varias  eorum  rixas  dinumerare,  quibus  Dominum 
et  Moysen  irritaverunt  ia  castris,  Aaronque  san- 
ctum  Domini?  Sic  el  iii  tena  promissionis  positi 
immolaverunt  dgemouiis  ct  non  Deo;  diis,  quos 
ignorabant;  etDouuiqui cos  genue-atdereliquerunt, 
et  obliti  sunt  Domini  creatoris  sui.  Altaria  ejus 
destruxerunt  et  prophetas  occidcrunt.  Ad  ultimum 
vero  y  ut  cumulum  damnationis  suae  consumma* 
rent ,  auctorem  vitse  cruci  conflgentes  intereme- 
grunt.  Hi9  et  bu^usmodi  perversitatibus  velut  crude** 


A  lissimis  spinarum  stimulis  gensillaperflda  semper- 
hispida  fuit,  el  flores  ex  se  procedentes,  id  est  pro- 
phetaSj  etalios  justos  ex  se  natos  lacerare,  et  cruen- 
tare  non  desiit.  Ex  quibus  alii  ab  eis  socti  sunl^  ut 
Isaias;  aliilapidati.  ut  Jeremias  in^gypto,  Ezechiel 
in  Babylone;  alii  in  occisiono  gladiimortiflcati,  ut 
Urias,  Josias ;  alii  minis  eorum  fugati  circuieruat  in 
melotiSfin pellibuscapriniSjXki  Elias,  egentes.  angus- 
tiatijafflictijquorum  dignus  non  eratmundus{Heb.\\.) 
Sed  et  principes  eorum  viduam  et  advenam  inter- 
fecerunt,  et  pupillos  occiderunt  et  dixerunt,  Non 
videbitDominus  (Psay.  xcxiii).  Nametdehujusmodi 
crudclissimis  punctionibus  ScribisetphariBaeisDo- 
minus  exprobrans  ait :  Vse  vobiSy  Scribas  et  Phari^ 
ssei  hypocritrBj  quiaDdiHcatis  sepulchrapropbetarum, 

°  etornatis  monumentajustoruniy  etdicitis  :  Si  fuis- 
semus  in  dicbuspatrum  noslrorum,  non  essemussocii 
eorum  in  sanguine  prophotnrum.Itaque  in  testimonio 
estis  vobismetipsiSj  quod  filii  estis  eorum,  qui  pro^ 
photas  occiderunt{Matth.  xx2ii).  Et  post  pauca  :  Je- 
rus.ilcm  Jerusalem,  quae  occidis  prophetas  et  lapi- 
dur.  eosqui  ad  te  missi sunt(ibid).HvLbuii  etiamarbor 
istia  folia  non  sempermansura,sedquandoq[uecasu- 
ra,carnalesscilicetlegisobservantias,quarumdeflu- 
entiamPaulusinsinuat,  dum  ad  eas  dicit  parabolam 
temporis  instanlis  :  Juxta  quam  munera  et  hostias 
oQerebant,  qmn  non  valebant^  juxta  conscientiam^ 
perfectum  facere  servientem^  soIummodoincibiSf  et 
potibuSy  et  variis  baptisniaiibus  y  etjustitiis  carnis 

^  usqueadicmpuscorrectionisimpositis{Hobr.\\).  Et 
alibi :  lieprobatiofitproecedentismandatipropterin' 
firmitatcm  cjus  et  inutilitatem.N  ihil  enim  ad  perfec- 
tum  adduxit  lex  {Hebr.  \\i).  Umbram  enim  habebat 
lexfuturorumbonorum  non  ipsamimaginem  rerum. 
Intelligimus  itaquein  Abrahamarboris  nostre  radi- 
cem:  inlsaacet  Jacob  stipitem;  in  duodecim patriar- 
chis  ramos ;  in  filiis  eorum  multiplices  ramusculos; 
in  carnalibus  observantiis,  folia ;  in  justisantiquis, 
preecipue  prophetis ,  flores ;  in  pravitatibus  ejus- 
dem  populi ,  spinales  stimulos.  Inter  quos  vidcli- 
cct  flores  bcala  virgo  Maria  cseteris  gloriosius  ru- 
tilat,  quoe  non  solum  antiquos,  verum  et  universos 
juslos  sua  pulchritudine  superat. 

Sed  quia  diximus  quomodo  gens  Judacia  spinse 

j)  comparetur,  dicamus  quomodo  beata  Maria  per 
rosam,  id  est  ipsam  florem  significetur.  In  rosa 
quntuor  discorni  posse  videntur,  scilicet  natura, 
forma,  color  et  odor.  Natui^a  est  rosafrigida,  forma 
laln,  colore  alba  autrubra,  odoro  grata.  Per  nntu- 
rnin  ergo  signilicat  vitiorum  extinctionem,  per  for- 
nam  charilatem,  per  colorem  puritatem  et  passio- 
nera,  vcl  certe  compassionom.  Per  odorem  bonam 
opinionem.  Quae  cuncta,  excepta  corporali  passione, 
bcatus  MarJGe,  cujus  hodie  nativitatem  cclebramus , 
rectissime  congruunt.  Nam,  ut  caetera.  quae  satis 
nota  sunt,  taccam,  virtutem  compassionisbeata  Ma- 
ria  habuit,  quia  ejus  animam,  sicut  scriptum  est, 
doloris  gladius  pertransivit  {Luc.  ii).  Igitur,  sicut 
supra  dictumesti  Judeea  est  spina,  Mariarosa.  Et 


1405 


SERMONES  CENTUM. 


tm 


sicut   spina  rosam,    sic   Judsea   Mariatn   genuit,  ^  Laudate  eum  insono  tubwjaudaie  eum  inpsalterh 

etcithara^  in  tympanoet  chorOy  in  chordiset  orgSL' 
no.  In  cymbalis  bene  sonnntihus,  in  cymbahsjabi- 
Jalionis  (PsaL  cl).  Et  ul  hoec  omnia  non  de  corpo- 
ralibus,  scJ  de  ^piritualibusinstrumentisintelligen- 
da  csse  pruDdocerot,  slalimadjunxit:  Omnisspiritus 
landet  Dominmn.  Omnis  spiritus,  angelicus  scilicet 
et  humanus.  Videamus  ergoquidheBComnia  spiri- 
tallter  significeut.  Tuba  terribilem  sonum  habet,  et 
per  hoc  proedicationem  illam  figurat,  quse  vel  de 
brevilate  vita3  prapsentis,  sivedediuturnitatefutursB 
damnationis  fortiter  nos  terret :  de  brevitate  pr»- 
sentis  vit»,  utibi :  Jam  securis  adradicem  estposita 
arboris{Matth.iu);CLe  diuturnitate  futurse  damna- 
tionis  ut  ibi  :  Vcrmis  eorum  non  morietnr,  et  igais 


dum  illa  crudelis  hanc  misericordiam  edidit.  Quid 
enim  crudelius  gente  Judaica  ?  de  qua  scriptum 
est  quod  lamioj  nudaverunt  mammam.  Filia  populi 
mci  crudolis  quasi  struthio  in  dcserto?  (Thren, 
IV.)  Et  item  :  Major  effecta  est  iniquitas  Piliso  populi 
mei  peccato  Sodomorum,  quo)  suhvcrsa  est  in  mO" 
mcntOy  et  non  cceperunt  in  ca  manus.  Quid  autem 
raisericordius  beata  Maria,  quaja  cunctis  fidelibus 
misericordia3  mater  appcllatur,  ct  a  cunclis  vera 
fide  eam  invocanlibus  misei  icordijB  esse  mater  com- 
probatur  ?  Sed  quia  Judteo^  ncquitiam,  etbeatie  Ma- 
riae  bonitatem  semper  laudandam  describere  non 
sufficimus^adnosmetipsos  stylum  vertamus  et  qua- 
liter  ab  iila  declinare,   et  istara  debeamus   imitari 


diligenter  videamus.  Noa  ergo   imileinur  impiam  *^  eorum  non  c.\slinguetur(Isa.i.xvi).  Ei  qmnde  diSe 


Judo^am,  ut  simus  spino) ;  spina)  inquam  illse,  de 
quibus  aitDavid  :  Pra?varicaloresquasi spime  evol- 
lentur  universi^quaenon  tolluntur  manibus :  ot  siquis 
eas  tangere  vohwrit,  armabilur  ferro  et  ligno  lan- 
ceato  ignique  succcnsm  comburentur  usque  ad  nihi- 
lum  {II  lleg.  xxiif'.  Crudcles  sunt  ista3  spino),  cru- 
deles  sunt,  ac  detestabiles.  Quae  non  tolluntur  ma- 
nibus,  quianonpossunt  evelli  do  sua  crudelitate  vir- 
tute  humana,  sed  sola  potentia  divina.  Et  si  quis  eas 
voluerit  tangere,  armabitur.ferro  etligno  lanceato, 
quia  quorumdam  ferina  crudelitas  nullo  modo  re- 
primitur,  nisidurissimo  etseverissimorigore  justi- 
tise  feriatur.  Igne  denique  succensae  usqu«  ad  nihi- 
lum  comburuntur,  quia  flammis  gehennalibus  con- 
demnati,  quantum  ad  hoc,  quod  in  mundo  fuerint, 
ad  nihilum  rediguntur.  Non  simus,  fratres,  tales 
spinse,  vel  talibus  similes  qui  spinarumacerbusest 
fructus,  punctio  cruenta,  el  spin»  raro  rei  cuilibet 
adaptantur,  nisi  tantum  igni  et  combustioni.  Et 
quid  amarius  peccato,  et  quid  gravius  jeternis  in- 
cendiis,quibus  peccatores  concremantur?  Imitemur 
beatam  virginem  Mariam,  maximo  secundum  hoc 
quod  de  rosa  superius  dixiinus,  ut  vitiositatis  nos- 
tno  flammas  secundum  ejus  naturam  frigidam  ex- 
tinguamus,  corda  nosta  scc^undum  formam  ejus  in 
dilectione  Dei  et  proximi  latius  expandamus.  Simus 
rubicundi,  et  si  non  pro  Christo  sanguinem  elTun- 
dendo,  saltcm  innrmisejus  membris  compatiendo, 


rentiatubarum,  id  est  modo  procdicationum  superius 
in  quodam  sermono  sufficienter  diximus,nunc  eadem 
repetere  non  curamus.  Laudate  eum  in  psalterio  et 
ci7//ara.PsaIteriumdivinacontemplatio,citharabona 
aclio,  quia  psalterium  a  summo,  cithara  sonat  ab 
imo.  Quod  psallerium  videlicet  bene  decachordum 
in  sacra  pagina  vocatur,  quia  in  contemplatione  di- 
vina  tota  legis  series  vere  et  porfecte  consummatur. 
Sane  cithara  spiritualis  ista  sex  habet  chordas,  id 
est  sexopera  misericordise,  qu»  sunt,  dare  cibum 
esuricnti,  potum  sitienti,  ctc.Ad  hanccitharam  so- 
nandam,  et  peream  laudem  Deo  decantandam  ipse 
Christusnos  hortatur,  ubidicit :  Date  eleemosynam, 
el omniamunda sunt  vobis(Luc.xi).  Et  antiquos  de 
contemptu  culpans  per  prophetam  dixit  ReGcite 
lassum  et lioc  cstrefrigerium  mcum,  etnoluistis  au" 
dire  {Isa.  xwiii). Laudate  eum  in  tympano  ot  choro. 
Tympanum  sit  ex  corio  sicoato  super  ligneum  cir- 
cum  extenso,  quo  juvancuIoB  tympanistriae  ludere 
solent,  qua3  meiiora  instrumcntanon  habent.  Signi- 
ficat  autem  congrue  tympanum  abstinentiam,  per 
quam  caro  siccatur,  attenuatur  et  extenditur.  Et 
hoc  tympanura  Paulus  exprimcre  videtur,  ubidicit: 
Qui  autemsunt  Christi,  carnem  suam  crucifixerunt 
cum  vitiis  concupiscentiis  {Gal.  v). 

Sed  quia  nil  valet  abstinentia,  quam  non  comita- 
tur  concordia,  recte  postquam  dixit :  Laudate  eum 
in  tympano^  addidit,  et  choro.  Est  enim  chorus  con- 


et  odoriferi,  bonarn  opinionem  ubiquo  dispergendo  D  temperata  collectiovocum,  et  propterea  per  chorura 


Judaicam  vitemus  nequifiam,  a  malo  dcclinando, 
beata)  Mariaj  virginis  imltemur  sanctimoniam  bene 
faciendo ,  ut  ejus  iiierilis  ct  precibus  evadere 
damnationem,  et  conpcfiui  mereamur  beatiludi- 
nem.  Quod  nobisprirslaie  dignetur  Jesus  Ghristus 
Dominus  nosler,  qui  est  Deus  benedictus  in  saecula. 
Amen. 

SERMO  l.XVI. 
De  Doo  laudnndOy  in  fasto  cujuslihct  sancti. 
Multis  ex  locis  sacr.Tj  Roriiilurro  didicimus  Deum  in 
saiictis  suis  esse  iniiabilein  atque  laudabiIem,ettanto 
IaudabiIiorem,quanto  mirabiliorem.  Diversosautem 
modosIaudationisdivinajsanctusPsalmographus  in 
ultimo  libri  sui  psalmo  nobis  proponit  ubi  dicit  : 


designatur  concordia  morura.  Qui  autera  laudare 
Dominum  in  tympano  abstinentioe,  non  otiam  in- 
choro  concordiae  conanlur,  jure  jejunia  eorura  re- 
probantur,  sicut  per  prophetara  dicitur  :  Ecce  ad 
lites  et  contentionesjejunatisetpercutitispugnoim" 
pie. Nolitejcjunare sicut  usque ad diem  hanc^ut  au^ 
diatur  in  excelsoclamor  vester.  Nunquid  taleestje^ 
jnnium  quod  elegi,  perxliem  affligere  hominem  ani" 
mam  suam  {Isa.  h\iu).  Et  post  pauca :  iVonue  hoc  est 
magis  jejunium,  quod  elcgi.  Dissolve  colligationes 
impictalis^  solve  fasciculos  depriuientes  {ibid).  Qui 
ergo  Domino  placero  vull  ipsum  laudando  in  tym- 
pano  abstinentia),  studeat  otiam  placere  illi  eum  lau- 
dando  in  choro  concordioe.  Laudate  oum  ia  chordi^ 


1107 


APPENDIX  AD  UGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1106 


et  organo,  ChordsD  designant  virtutes.  ChordoB,  ut  A  tur,  charissimi  nobis^  laudemus  Dominum  in  sono 

sonum  reddanty  extenduntur  ;  virtutes,  ut  fructum 

conferant,  exercentur.  Chordarum  igitur  extensio 

virtutum  est  exercitatio,  sonus  chordarum  utilitas 

virtutum.  In  chordis  Deum  laudant  quicunque  recte 

vivendo  sanctis  virtutibus  eum  honorant,  et  illorum 

chordae  concorditer  sonant,  quorum  virtutes  od  pro- 

ferendam  laudabilem  justitiam  uniformiter  concor- 

dant.  IllaB  quoque  virtutes  clare  sonum  reddunt, 

quae  ab  omni  humiditate  siccatse  sunt,  quia  virtutes 

illaa  suaviter  Deo  sonant,  quas  vitiorum  fluxa  non 

humectant.  Chordoe  deniquc  minime  sonant,  nisi 

tangantur,  quia  virtutos  nequaquam  clarescunt,  nisi 

prius  adversantibus  exerceanlur.  Sonus  chordarum 

roboratur,  et  fomatur  ex  propinqua  sibi  ligni  con- 


tubsdy  ut  dictumest,  perprsedicutionem,  inpsaUerio 
per  contemplationem,  ia  cithara  per  bonam  opera- 
tionem.  Laudemus  eum  in  tympano  per  abstinen- 
tiam,  iachoro  per  concordiam.  Laudemus  eum  in 
chordis,  virtutesinnobismetipsisexercendo^  inor- 
ganOy  alios  spiritali  doctrina  ad  divinam  laudem 
prsemonendo  etprovocando.Laudemuseum/a  cym- 
baJisbenesonanUbusinwicemnos  ad  melioracommo 
nendo.  In  cymbalisJubilationiSy  ejus  semper  laudem 
nostris  labiis  concinendo.  Laudemus,  inquam,  Do- 
minum,  quia  speciale  nobis  est  canticum  singularis 
Iselilia,  laus  divina.  Laudemus  Dominum,  quia  si 
eumlaudamus,  sicutdebemus,  erimuspopulus  ejus, 
de  quo  dicit :  Populum  istum  formavi  mibi^  laudem 


cavitate  ;  virtutum  vero  bonitas  commendatur  ex  ^  meam  narrabit  {Isa.  xliii).  Laudemus  Dominum, 

intemaetlatenteoperantis  intentione.  Organumest 

quasi  turris  fistulis  diversis  fabricata ;  quod  flatu 

folliumsonat.Quiditaqueperfolles,nisiperfectiores 

doctores  spiritali  doctrina  repletos,  quid  etiam  per 

organum  rectius,  quam  audientium  discipulorum 

coetum  intelligimus.  Per  folles  organum  impletur, 

ut  per  suas  fistulas  sonum  reddat,  et  per  doctores 

Spiritu  sancto  plenos  discipulorum  cuneus  doctrina 

spiritali  adimpletur,  utper  suos  sensus,  et  membra, 

vel  certe  virtutes,  et  opera  laudem  Deo  dicat.  In 

organoigitur  a  nobis  Deus  laudatur,  dum  in  nostris 

auditoribus,etex  nostra  spiritalidoctrinaper  eorum 

bonam  conversationem  glorificatur.  Etsic  implemus 


quia  sacriflcium  laudis  honorificat  eum  ;  et  illic  iter, 
quo  ostendet  nobis  salutare  suum  (PsaL  xlix).  Lau- 
demus  Dominum,  quem  teste  Scriptura  cuncta  sua 
laudant  opera,  non  tantum  sensata,  sed  et  insensata 
et  insensibilia.  Et  quoniam  non  omnia  possumus 
omnes,  et  unusquisque  suum  donum  habet  a  Deo, 
unusquisque  nostrum  in  quo  se  velut  specialem 
agnoscit  habere  gratiam,  in  eo  excellenter  operando 
laudemdecantetdivinam.  Laudemusergo  Dominum 
univorsi,  laudemus  eum  singuli.  Laudemus  eum 
moribus  laudemus  eum  super  terram  cum  hominibus 
justis  in  tempore,  laudemuseumvocibus,  ut  raeritis 
et  precibus  sanctorum,  quorum  hodie  solemnia  ce- 


quod  scriptum  est :  In  doctrinis  gloriHcate  Domi-  q  lebramus,  super   ca^lum  eum  laudare  mereamur 


num{Isa.  xxiv).  Quod  videlicet  organum  formam 
habet  turiMS,  quiadiscipulorum  turbasemper  debet 
esse  fortis,  et  sublimis  ad  resistendum  inimicis.  In 
chordis  ergo  Dominum  laudamus,  dum  in  nobismet- 
ipsis  virtutes  exercemus;  in  organo  dum  alios  hoc 
vel  illo  modo  ad  laudem  Dei  promovemus.  Laudate 
eum  in  cymbalis  bene  sonantibus,  laudate  eum  in 
cymbalis  jubilationis.  Cymbala  invicem  se  tangunt, 
etsic  sonum  reddunt ;  et  signiiicant  vicarium  hono- 
rem  quo  se  invicem  justi  praeveniunt  ad  altcrnam 
exhortationem  qua  se  invicem  admonent,  ut  semper 
melius  operantur,  et  semper  devotius  Deum  laudcnt. 
Et  de  his  cymbalis,  et  de  compercussione  sive  con- 
sonantia  eorumbeatus  Paulus  sic  dicit :  Charitatem 


cum  angelis  in  seternitate.  Quod  nobis  praestare 
dignetur  Josus  Christus  Dominus  noster,  qui  est 
Deus  benedictus  in  seecula.  Amen. 

SERMO  LXVII. 
De  quatuor  requm  adversus  quinque  reges  pugnan» 

tium  allegoria. 
Factum  est  ut  Amraphel  rex  Sennaar,  et  Ariocb 
rex  Pontif  et  Chordorlahomor  rex  Elamitarum,  et 
Thadal  rex  Gentium,  inirent  bellum  eontra  Basa 
regem  Sodomorum^  et  contra  Dersa  regem  Gomor- 
rhoB^et  contra  Semebcr  regcm  SeboimyOt  contraSeD- 
naabregcm  Adamsocontraque  rogem  Balw,  ipsa  est 
Segor  {Gen.  xiv).  Quatuor  superius  dicti  reges  sunt 
universi  doemones,  qui  idcirco   quatuor  esse  dici 


fraternitatis  invicem  diligentes  :  honore  invicem  D  possunt,  quia  aquatuor  vcntis  nobis  incurrent,  vel 


pra9venientes{Rom.xii).Eiiiem:Certus  so/»,  fratrcs 
mei,etergoipsede  vobis,  quoniamet  ipsiplenicstis 
diIectione,repIeti  omniscientia,  ita  ut  possitis  alter- 
utrum monere{Rom.xi).  Ethsecsunt  cymbala  bene 
sonantia,  sancta  videlicet  sanctorum  ad  meliorem 
provectionem  alterna  monita.  Cymbala  vero  jubila- 
tionis  reote  labia  nostra  sunt,  quse  dum  se  invicem 
in  laudando  Deum  percutiunt,  jubilationis  ejus  ju- 
cunda  suaviter  promunt.  Est  autemjubilus  inoffabile 
gaudium,  quod  nec  taceri  potest,  nec  exprimi  valet, 
quod  Ecclesia  inprflecipuisfestivitatibus  reproesen- 
tatcirca  eamdemsyllabam  varias  formando  melodias 
ut  in  Natali  Domini  cantatur  tanquam  sponsus  quasi 
non  valens  mentis  exprimere  hilaritatem.Nuncigi- 


quia  quatuor  principales  virtutes  in  nobis  debellare 
contendunt.  Ex  quibus  Chodorlahomor,  qui  inter 
alios  qui  caput  et  princeps  exlitit,  ct  cujus  bclli 
causa  principaliter  fuit,  diabolum  singulariter  cx- 
primit,quiinteraliosmalignosspiritus'impugnandis 
vel  expugnandis  credentibus  principatum  gerit.  Cho- 
dorlahomorquasi  generatio  manipuli,  velquaside- 
corum  manipulum  interpretatur,  quia  diabolus  ma- 
lorum  collationem  quasi  gcnerat,  dum  eos  in  malo 
suis  pravis  suggestionibus  procreaf;  etvelutdeco- 
rum  manipulum  manu  vehit,  dumillosfallaci  mundi 
hujus  pulchritudine  decoratos  ad  tormenta  portak 
Ipse  est  rex  Elamilarum.  Elam  interpretatur  sa^cu' 
lum  vel  orbis,  et  significat  universitatem  hominum 


1109 


SERMONES  CENTUM. 


UIP 


soeculuni  amantium,  et  per  circuitum  suae  pravitatis 
ambulantium,  sicut  scriplum  est :  In  circuitu  impii 
awhulanl  (PsaL  xi).  Elamit®  quoque  interpretantur 
oppositiwel  despocti, Ei  diabolus  est  rex  Elamitarum, 
id  est  omnium  fldelibus  adversantium,  et  ab  ipsis 
merito  despectorum.  Cuncti  denique  reprobali  spiri- 
tus  reges  sunt,quia  secundum  Apostolum,  tenebra- 
rumharumreclores  existunt  (Ephcs.  vi).  Pentapolis 
regio,  suis  quinque  civitatibus  disposita,  humano} 
carnis  sensualitas  est,  suis  quinque  proprietatibus 
discreta.Quinque  vero  sensus  corporis,  hujus  regio- 
nis  rcges  sunt,  dum  extrinseca  negotia,  secundum 
quinquifidamdiscretionemnaturaliteretpropriesibi 
delegata  et  designala,  regaliter  disponunt.  Qualuor 
autempredicti  reges  quinque  subjunctos  reges  vin- 
cunt,dum  maligni  spiritus  sensus  corporis  pravis  de- 
lectationibus  corrumpunt.  Et  Penlapolis  duodecim 
annisinsuisquinquoregibusChodorlahomorservit, 
dum  carnaliter viventium  hominum  universitas  ser- 
vitium,  quod  Deo  secundum  apostolicam  doctrinam 
exhibere  debuisset,  in  quinque  sensibus  corporis 
corruptisdiaboloimpendit,  a  quo  anuotertiodecimo 
recedit,  dum  secundum  rectam  sancto)  Trinitatis 
fldem,Iegis  Decalogum  decernit.  Sed  cum  carnalium 
coUectio  pertimorem  Dei  compuncta  suis  abrenun- 
tiare  pravitatibus  disponit,  tunc  diabolus  adversus 
eamacriussaDvit.Undeelinhachistoriascriptumost 
quodquinque  regibus  pentapoleos  a  Chodorlahomor 
recedentibus  ipse  congregalis  rcgibus  complicibus 
suLS  adversus  eos  bellum  movit.  Sed  nequaquam  in 
loco  congruo  ad  commodum  quinque  regum  bellum 
hoc  gestum  est.  Nam  scriptum  est,  quod  divexerunt 
aciem  contra  quatuor  reges  in  vallo  silvestri,  Val- 
lis  autem  silvestris  habebat  puteos  multos  bitumi- 
nis.  Itaque  rex  Sodomorum,  et  rex  Gomorrhictorga 
verteruntyCecideruntqueibi;etquiremanserantffU' 
gcrunt  ad  montem.  Tulerunt  autemomnem  substan- 
tiam  Sodomorum  et  Gomorrho),  et  univcrsa,  qucv  ad 
cibumpertinent,  etabierunt :  nec  non  et  Lol,  et  sub- 
stantiam  ejus^  filium  fratris  Abram^  qui  habitabnt 
in  Sodomis:  Et unuSyqui cvaserat  nuntiavit  Abram. 
Sic,  sic,  charissimi,  muUoties  fiericernimusquod 
sunt  quidam  dum  Deo  servire  deliberant,  nec  tamen 
suispravitatibusperfecle  renuntiant,  contingitnon 
ut  ipsi  holes  vincant,  scl  ut  ab  hostibus  ca;si  ca- 
dant,  et  suam  substantiam,  id  est  virtutes  et  bona 
opera  jam  inchoata  perdant.  Quid  enim  per  vallem 
silvestrem,  nisi  terrena  et  infrnctuosa  actio?  Quid 
perputeosbituminis,  nisi  profunditas  amaroe  tena- 
citatis,velcerte  vorago  viscosa3  etperversaeconsue- 
tudinis  figuratur*?  Si  ergo  contra  hostes  nostros  spiri- 
tales  dimicaro  disponimus,  non  in  vallem  vitiorum, 
descendamurf,  scd  inmontom  virtutumascendamus, 
ut  vincamus,  vel  sallem  efTugiamus.  Tulcrunt  Lot 
fjliuni  fratris  Ahrain. Abram,qui iiilerpretatur/;/?^£»r 
exoelsuSy  intellectum  significat,  qui  caeteris  animoe 
sensibusvidetur  eminerc  ct  priesiderc.  (iUJus  frater 
Aran,  qui  interpretatur6?;i:cc/sM5,afTectum  designat, 
qui  homini  datus  est,nonutinfimis  incumbat,  sed  ut 


A.  summis  semper  per  ipsum  inhsereat.  Si  ergo  Abram 
secundum  mysticam  significationem  est  intellectus 
rationaIis,Aranfraterejusafrectuscordis,possumus 
non  inconvenienterper  Lot  intelligereafTectumboni 
operis.  Ex  affectu  namqiie  cordis  nascitur  afTectus 
boni  operis.  Nec  mirum  quod,  Aran  mortuo  et  Abram 
absente,  Lotcapituretabducilur.  Dum  enim  cordis 
aCfectus  per  culpam  moritur,  et  intellectus  diligens 
custodia  per  negligcnliam  absentatur,  statim  affec- 
tus  bonioperis  a  rectiludine  bonse  inlentionis  alie- 
natur,  suisque  bonis  funditus  privatur.  Cujus  bona 
sex  opera  misericordiajdici  possunt.Nuntiusautem. 
qui  haoc  nuntiat  Abram,  vermis  est  conscientiae 
malae,  qui,  coeteris  omnibus  abductis,   solus  solet 

|j  remanero.  Quibus  cognitis  pater  excelsus  adjunctis 
trecentis  dcccmetocto  vernaculis,idestaliis  anima) 
potentiishostesinsequilur,etca;dit,praedamquevir- 
tutum  et  bonorum  operum  in  trecentis  decem  et  octo 
vernaculis  superando  reducit.  Treeenta  secundum 
doctorum  assertionem  thau  lillera,  quae  formam  cru- 
cishabet,significat.  Insacramentoigiturcrucis,  etin 
denario  legis,  etoctonario,idestspe  futurao  beatitu- 
dinisnoster  Abram  dimicat,hostessuperat,  civesli- 
berat,pra>dam  reporlat.Cui  de  caede  regum  revertenti 
Melchisedech  sacerdos  Dei  Altissimi  et  rex  Salem, 
id  estChristus,  qui  nostra)  victoriaosemper  congau- 
det  et  congratulatur,  occurrit,  et  profert  panem  et 
vinum,  sacramentum  corporis  et  sanguinis  sui  illi 
participando,  et  benedicit  ei  in  donis  spiritalibus 

C  illum  multiplicando :  et  Abram  dat  illi  decimas  om- 
nium  qua3  acquisivit,  perfectionem  virtutum  etbo- 
norum  operum  non  sua3  virluti  superbe  attribuen- 
do,  sed  illi  humiliter  ascribendo,  acdicendo:  Non 
nohis,  DominCy  non  nohis,  sed  nomini  tuo  da  glo- 
riam  (Psal.  cxiii).  Et  nuno,  dilectissimi,  turpo  sit 
nobis  cum  Lot  in  Sodomis,  id  est  in  carnali  delecta- 
tione,  et  circa  Jordanem,  id  estdescensum  ssecula- 
rium  negotiorum  commorari.  Timeamus  ejusexcm- 
plo  depra^dari  et  captivari.  Ad  tutiora  semper  loca, 
hoc  est  ad  secretiora  virtutum  cacumina  conscen- 
damus,  ut  de  his  periculis  magis  securi  coelestia 
bonafaciliuspromererivaleamus.Quodnobispraes- 
tare  dignetur  Jesus,  etc. 

D  SEUMO  LXVIII. 

Pe  octo  terris  diversarum  rerum  plcnis  moralitor, 

MisericordiaDomini  plena  est  terra(PsaL  xxxii). 
Plures  diversasque  terras  hicad  evidentiam  propo- 
siti  sermonis  describere  decrevimus,  ut  ex  earum 
descriptione  plures  nobis  sensuum  spiritaliumintel- 
lectus  aperiamus.  Est  itaque  lerra,  quae  plena  est 
furore  Domini,  et  est  terra,  quae  plena  est  correp- 
tione  Domini.  Terra,  quae  plena  est  furore  Domini, 
est  infernus;  tcrra,  quee  plcna  est  corrcptione  Do- 
mini,  est  ignis  purgatorius.  Infernus  enim  congrue 
dici  potest  plenus  furore  Domini,  quia  in  eo  adple- 
num  furorem  ejus  sentiunt,  qui  se  hic  vel  a  peccatis 
damnubilibus  penitus  tenere,  aut  postlapsumemen- 
dare  contempserunt,  Hujus  terrae,  quse  est  omnium 


uu 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1112 


terrarum  infima,  et  in  hac  parte  ultima,  Dominus  ad  A 
Ezechielem  mentionem  facit,  ubi  de  quorumdam 
principum  gentilium,  etgeutium  eorumdamnationo 
locutus  est  dicens  :  Fili  hominis^  cane  carnicn  lugu- 
bre  super  multitudinem  yEgypti,  et  dftrahe  cam  ip- 
sam,  et  filiasgentium  robustarum  ad  tcrram  ultimam 
cum  his  qui  desccnduntin  lacum  (Ezcch,  xxxii).  Et 
deinceps :  IbiAssur  ct  omnis  multitudo  cjus ;  in  cir- 
cuitu  illius  sepuIcraejus;omnesintcrfecti,et  qui  ce- 
ciderunt gladiOyquorumdatasunt  sepulcra  in  novis- 
simis  laci.  Et  facta  est  multitudoejus  per  gyrum  se- 
pulcri  ejus.Ibi  Elam,  et  omnis  multitudo  ejus  pcr  gy- 
rumsepulori  illius,  Omnes  hi  interfccti  gladio^  qui 
descenderunt  incircumcisi  ad  terram  ultimam;  qui 
posuerunt  fortitudinem  suam  in  terra  viventiumct 
portaverunt  ignominiam  suamcumhis  qui  descen-  B 
derunt  in  lacnm  {Ibid,)^  et  ceeteia  similiter  dicta 
de  quibusdamaliis  regibus  etgentibus.  Haec  itaque 
terra  vere  plena  est  furore  Domini,  in  qua  mors  est 
sine  moi*te,  finis  sine  fme,  defectio  sine  ditfectione. 
Ibi  vermis  semper  edens,  ibi  tortor  semper  caedens : 
Hic  locus  indigniSj  quo  non  exstinguitur  ignis, 
Nec  qui  torquetur,  nec  qui  torquct  morietur, 
Et  non  negligenter  attendendum  quod  principes 
damnati  in  medio  suorum  secumque  damnatorum 
esse  reforuntur,  quia  justum  est  ut  qui  hic  in  medio 
fuerunt  velut  columna  et  firmamentum  in  peccalo, 
ibi  in  medio  sint  in  tormento.  Quorum  omnium  sin- 
gula  sepulcra  singulariasingulorumsunt  tormenta. 
Terra  vero  plena  correptionc  vel  correctione  Do- 
mini,  apte  dici  valet  ignis  purgatorius.  Ha?c  autem  C 
difTerentia  inter  correptioncm  et  correctionem  esse 
videtur,  quod  correptio  est,  quando  quis  arguitur, 
elsi  non  emendetur ;  correctio  vero,  quando  etiam 
emendatur.  Ignis  itaque  purgatorius  recte  tcrra 
plena  correptiono  et  correctione  Domini  dicitur, 
quiain  eoplenariam  correptionemDominisentiuut, 
et  correptionem  accipiunt,  qui  in  hoc  mundo  a  pe- 
ractis  peccatis  recedentes,  plenaria  satisfactione  se 
purgare  neglexerunt,  vel  certe  morte  prajvcnti  non 
potuerunt.Cujus  videlicetignis  crucialio  omnes  praj- 
sentis  satisfactionis  dolores  transccnderc  credenda 
est.  Id  enim,  quod  inprsesenti  est  momentaneum  et 
leve  Iribulationis  noslrsc,  supra  modum  in  subli- 
mitate  wternum  glorise  pondus  operatur  in  nobis  -^ 
{II  Cor,  iv).  Illic  autem  pro  negligenlia,  vcl  longo 
contemptu  gravioris  flamma)  crucialus  sicut  ex 
plerisquc  sanctorum  revelalionibus,  et  locis  Scrip- 
turarum  comprobatur,  debetur  et  adhibetur.  Est 
etiam  terra,  qu8B  plena  est  voluptate  Domini,  et  est 
terra,  quaa  plena'  est  sustentatione  Domini.  Terra, 
quse  plena  est  voluptate  Domini,  cst  paradisus  ; 
terra  vero,  quae  plena  est  sustentalionc  Domini,  est 
hic  mundus.  Paradisus  est  terra,  quaj  est  plena  vo- 
luptate  Domini,  non  ea  volunlate,  qua}  ipse  est,  vel 
quoe  in  ipso  subsfantialiler  et  reternalitcr  est,  scd 
ea  quae  ab  ipso,  vel  per  ipsum  lemporalis  et  mutubi- 
lis  creata  est.  Plenus  cst  paradisus  vohiptate,  qiiia 
in  ipso  ab  initio  facta  creduntur,  quae  plenarie  hu- 


manis  usibus  essent  neccssaria,  utilia,  commoda, 
grata,  sive  jucunda.  Ibi  perpetuum  aeris  tempera- 
mentum  humana3  naturasgratissimum,  lignumque 
vitae  ad  conservandam  vitam  humanam  incorrupti- 
bilem  ot  immortalem  sua  virlute  potentissimum. 
Ibi,  si  homo  in  justitiaperstitisset,sempermuleeret, 
et  delectaret  visum  diversorum  varietas  colorum, 
auditum  cantus  avium,  olfactum  redolentia  florum, 
gustum  sapor  fructuum,  tactuni  suavitas  quarumli- 
bet  rerum.  TeiTa  quoque  plena  sustentatione  Domini 
nonincongrue  diciturhic  mundus.Inhocenimmun- 
do  accedentium  vel  recedentium  planetarum  ope- 
ratione,  et  pluvia?  temporanece  et  serotinas  coope- 
ranto  virtute,  rebus  generantibus  et  germinanti- 
bus,  plenarie  providet,  et  administrat  Deus,  nisi 
peccatis  aliquando  prsepediatur,  cuncta  quce  sunt 
necessaria  sustentationi  vitse  humanae.  Et  si  non- 
nunquam  ab  iis,  qui  secundum  carnem  ambulant  in 
deliciis  sive  divitiis  mundi  hujus,  voluptas  quaeratur 
vel  haberi  credatur,  nunquam  tamen  ab  iis,  qui 
sanum  habent  intellectum  vera  voluptas  esse  cre- 
dendaestin  iis,qua;  secumdum  dominicam  senten- 
tiam  spinis  comparanlur. 

Est  quoque  tcrra,  quse  plena  estira  Domini,  et  est 
terra,  quamscilicetinprincipio  sermonisposuimus, 
quae  plena  est  misericordia  Domini.  Terra  igitur, 
quie  plena  estira  Domini,  univei^itas  peccantium; 
terra  autem,  quse  plena  est  misericordia  Domini, 
convenienter  accipitur  universitas  pocnitentium. 
Teria,  quas  plena  est  ira  Domini  est  universitas 
peccantium,  quia  revera  plenarie  Dominus  iratus 
esse  creditur  in  eos,  quos  secundum  desideria  cor- 
dis  corum  ire  permittit  in  adinventionibus  sa«8. 
Nunquid  enimillisnon  eratiratus,  quos,  utait  Apos- 
tolus,et  suporius  in  quodam  sermone  posuimus,  tra- 
didit  inreprohum  sensum^  ut  facerent,  quae  non  con- 
veniunt,  replctos  omni  iniquitate^  malitia,  forni- 
catione  {Rom.  i),  et  cajteris  hoiTendis  detestandisque 
vitiis  ct  peccatis,  quoe  ibidem  consequenter  descri- 
bunlur?  In  oerumnas  hujus  tcrrae  miserabilis popu- 
lum  antiquum  collapsurum  significavit,  ubi  per 
Moysen  comminando  dixit:  Mea  cst  ultio,  ct  cgore- 
tribuam  eisin  tempore,  ut  labaturpes  eorum  {Deut, 
xxxii).  Super  hujus  terrie  inhabitatione  Isaias  lacry- 
mabilem  querimoniam  protulit  ad  Dominum  dicens : 
Ecco  tu  iratus  es,  et  peccavimus  {Isai  lxiv).  Ab 
hac  denique  teiTa  psalmographus  nos  coercet,  ubi 
dicit : .  \pprehendite  disciplinain^  ne  qunndo  irascatur 
Dominus,  ct  peroatis  de  viajusta  {l^sal,  ii).  Terra 
vero,  quce  plena  est  misericordia  Domini,  manifeste 
universitas  est  vere  poenitentium,  cum  ipse  Dominus 
per  Ezeohielem  prophetam  dicit :  Quod  si impius ego- 
rit  ptvnitentiam  ah  omnihus  pcceatis  suis,  quivope' 
ratus  cst,  et  custodierit  univvrsaproDcepta  meUyCt  fc- 
ccriljudicium  etjustitiam,  vita  vivetj  et  nonmorie- 
tur.  Omniuminiquitatumejus,  quasoperatusest,  non 
rccorduhor,  In  Jnstitin  suu ,  quam  operatus  cst, 
vivet  {Ezcch.\\'ui).UiidQ  est  tei'ra,inqua  solemniler 
et  singulariter  quotidie,  imo  conlinue  cantatur  laus 


1113 


SERMONES  CENTUM. 


1114 


illa  laetabunda  Psalmistae,  qua  dicit :  Miserator,  et 
misericors  Dowinus,  longaniinis  et  mallum  miseri- 
cors,  Non  in  perpetuum  irascetur^  neque  in  SBter- 
num  comminahitur.  Non  sccundum  peccata  nostra 
fecit  nobis,  neque  secundum  iniquitates  nostrasre- 
tribuit  nohis{PsaL  cii),  eteaetera,  quse  sequuntur. 

Est  denique  terra,  quse  plcnaestgratia  Domini,  et 
est  terra,  quse  plcna  est  gloria  Domini.  Terra,  quoe 
plcna  est  gratia  Domini,  sancta  esl  Ecclesia.  Unde 
Paulus,  Gorinthiorum  Ecclcsise  scribens,  ait: 
In  omnibus  divites  facti  cstis  in  Chisto,  m  omni 
verbOy  ctin  omni  scientia^  sicut  lestimonium  Cbristi 
conftrmatum  est  in  vobiSy  ila  ut  nibil  vobisdesit  in 
ulla  gratia  (/  Cor,  i).  Et  item  in  eadem  Epistola  de 
multiplicitale  multiformis  gratia3  Dei,  quoe  est  in  Ec- 
clesia,  dicit :  Alii  per  spiritum  datur  sermo  sapien- 
tia%  alii sermo scientice^  alteri/ides,  aliigratiasani' 
tatum,  alii  operatio  virtutum,  alii  prophetia^  alii 
discretio  spirituum,aliigeneralinguarumyalii  intcr- 
pretatio  sermonum,  Hvec  autem  omnia  operalur  unus 
atque  idem  spiritus,  dividens  singulisprout  vult(l 
Cor.  xii).  Sanctae  igitur  Ecclesioe  gratia  coelestis 
infunditur,  quaj  dum  singulis  membris  sufficienter 
dividitur,  in  toto  corpore  plenaria  et  perfecta  de- 
monstratur.  Sane  terra,  quse  plena  est  gloria  Do- 
mini,  coelestis  patria  est.  Licet  enim  pleni  sunt  cceli 
et  terra  gloria  cjus,  illa  tamen  patria  singulariter 
plena  gloria  ejus  non  incongrue  dicitur,  in  qua 
ojus  gloria  non  per  speculum,  et  in  senigmate,  vel 
ex  parte,  sed  manifcsto  atque  plenarie  videtur.  Gu- 
jus  terras  gloriam,  nec  manu  scribere,  nec  lingua 
promere,  nec  sensu  sufficimus  cogitare,  quia  ipse 
Deus,  qui  ipsa  gloria  est,  incomprehensibilis  cogi- 
tatu  est.  Non  enim  potest  cogitari  Deus  quid  est, 
etiam  si  credi  potest  quia  est,  non  qualis  est  com- 
prehendi.  Unde  Apostolus:  Quod  ocuIus,inqmif  non 
vidit,  nec  aurisaudivit,  ncc  in  cor  hominisascendit 
(/  Cor.  ii).  Et  Psalmista:  Quam  magna  multitudo 
dulcedinis  tuseDomine,  quam  abscqndisti  timenti- 
bus  tc !  (Psnl.  xxx). 

Ergo  quemadmodum  supra  monstratum  est,furore 
Domini  plcnus  est  infernus,  correptione  ignis  pui- 
gatorius,  voluptate  paradisus,  sustentatione  mun- 
dus,  ira  universitas  peecantium,  mis6ricordia  uni- 
versitas  pocnitentium,  gratiasancta  Ecclesia,  gloria 
patria  superna.  Et  quidem  superna  patria  flnis  est 
omnium  in  summo,  infernus  finis  omnium  in  infimo. 
Ad  fiuem,  qui  est  in  summo,  via  est  justitia.  Ad  fi- 
nem,  quiest  ininfimo,  via  est  culpa.  Ad  finem,  qui 
est  in  summo,  tendunt  et  perveniunt  electi.  Ad  H- 
ncm,  qui  est  in  inftmo,  tendunt  et  perveniunt  re- 
probi.  Et  sapienlia  divina,  quaB  est  creatrix  et  gu- 
))ernatrix  omnium,  uttingit  a  (ine  usque  ad  finem 
forlilcr  ot  disponit  omnia  sua  viter(Sap,\ni).  Attingit 
a  line,  qui  est  in  summo,  usque  ad  finem,  qui  est  in 
inlimo.  Afinebcalitudinisadfinemdamnationis,  hic 
bonis  precmia  vilse  reddens,  iilic  malis  slipendia 
morlis  lepcnilens.  Attingit  a  fiiie  usquo  ad  finem 
fortiterj  quia  infra  mctas  utriusque  retributionis 


A  non  deficit,  et  disponit  omnia  suaviter,  quia modum 
sequitatis  in  aliquo  non  excedit.  Hsec,  fratres,  sub 
brevitate  pei*strinximus,  vobisquemajorascrutanda 
reservamus.  Et  nunc,  chaiissimi,  ad  nosmctipsos 
quam  primum  redeamus,  singuli  propriam  con- 
scientiam  intente  discutiamus,  et  ubi  siraus,  quo 
tendamus  diligenter  attendamus.  Donet  autem  no- 
bis  Dominus,  utinterra,  quae  plena  estmisericordia 
Domini,  dum  vivimus,  commaneamus,  ut  per  ter- 
ram,  qua)  plena  est  gratia  Domini,  tendentes  ad 
terram  quse  plena  est  gloria  Domini,  perveniamus. 
Quodnobis  prsestare  dignetur  Jesus  Ghristus  Domi- 
nus  noster,  qui  estbenedictus  in  so^cula.  Amen. 

SERMO  LXIX. 

P  In  Ascensione  Domini,  de  laudandoDco  per  omnem 
creaturam, 

Laudate  Dominum  de  terra,  draconeSy  et  omnes 
abyssi,  ignis,  grando,  nix,  glacies,  spiritus  procel- 
Iarum,qua)  fnciunt  vorbum  ejus,  etc.  (Psal.  cxlviii). 
Superius,  fratres,  in  psalmo,  cujus  hsec  sunt  verba, 
coelestia  quaedam,  angelos  scilicct,  solcm,  lunam, 
stellas  adlaudem  Greatoris  sanctus  Psalmographus 
invitavit,  nunc  ad  hsec,  quae  proposuimus  et  csetera 
quse  sequuntur,  invilanda  ad  ipsius  laudem  descen- 
dit.  LaudatCf  inquit,  Dominumdeterra,  dracones,  et 
omnes  abyssi.  Non  solum  autem  quce  hoc  in  loco 
scripta  sunt,  verum  et  univcrsa  corporalia,  quae 
subsistunt,  dumad  decorem  universitatis  habent  et 
tenent  locum  suum,  laudant  Deum.  Sed  et  in  hoc 

Q  universa  visibilia  semper  et  sublimiter  Deum  lau- 
dant,  quod  mirabiliter  a  Deocondita  et  decenter  dis- 
posita  ex  contcmplatione  sui  ad  admirandum,laudan- 
dumque  Deum  jugiter  nos  incitant,  et  invilant.Sed 
quianon  tam  quid  litlera  foris  sonat,  quamquiddul- 
cedinis  intelligentia  spiritualis  intus  contineat,dis8e- 
rere  debemus,  ad  discutiendos  sensus  tropologicos 
ingrediamur,  et  quid  in  his,  qu*  secundumlitteram 
hicdescribuntur,  moralis  sedificationis  lateat  videa- 
mus.  Laudafe  Dominum  de  terra,  dracones,etomnes 
ahyssi.  Draconibus,  utbeatus  Augustinus  dicit,  non 
sunt  majora  animantia  super  terram.  Qui  quam- 
vis  perniciosa  valdc  animanl  ia  sint,  habent  tamen  ali- 
quid,  unde  inbonasignificatione  poni  possint.  Nam 
quia  nihil  eorum  quoe  sunt  est  universaliter  boni 

D  participatione  privatum,  quia  teste  Scriptura,  vidit 
Deuscunctaqusefecerat,et  erant  valdebona  (Gen.j), 
possunt  etiam  quselibet  infima  et  minima,  et  quae 
respoctu  aliorum  videntur  deformia,  boni  aliquid 
figurare.  Dracones  itaque  eo  quod  magnitudine  cor- 
porum  animantia  ca^tera  superant,  illos  q[ui  magno 
justitioB  merito,  vel  boni  nominis  opinione  et  aucto- 
ritate  cocteros  transcendunt,  significant.  Sic  admi- 
ramur  et  imitamur  Abraham  inter  patriarchas, 
Isaiamintcrprophetas,  Joannem  interevangelistas, 
Petrum  inler  apostolos,  Stephanum  iiilcr  marlyres, 
Nicolaum  inter  confessores,  beatam  Mariam  inter 
virgines  Abyssi  magna)  profunditatis  sunt  et  huinano 
visu  penetrari  non  possunt.  Illos  ergo  recte  desi- 
gnant,  qui  occulta  et  mystica  coelestis  sapientise  e\ 


1115 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1116 


scienti»  profunditate  pree  caeteris  abundant.  De 
qua  profunditale  Paulus  admirans,  et  exclamans, 
dicit:  0  altitudo  divitiavum  sapientio)  et  scientiw 
Pei:  quam  incomprehensibilia  suntjudicia  ejus,  et 
investigabiles  viicejus  !  Quiscnimcognovit  sensum 
Domini?  autquis  consiliarius  ojus  fuit?  (Rom.  xi). 
Et  Psalmista :  Judicia  tua  ahyssus  multa  (PsaL 
xxxv).  Et  Salomon :  Sunt  justi  atque  sapientos,  et 
opera  eorum  in  manu  Deisunt :  et  tamen  nescit  homo^ 
utrum  amore  an  odio  dignus  sit  (Ecclo.  ix).  lllos 
igitur  congrue  possunt  abyssi  exprimere,  quibus 
prsB  coeteris  datum  est  vel  in  sacramenlis  occulta 
cognoscerc,  vel  in  divinis  judiciis  secreta  profun- 
dius  investigare.  Ignis  etiam  illos  specialiter  insi- 
nuat,  quorum  mens  per  charitatem  accensa  ferven- 
tius  flagrat.  Charitas  enim  ignis  est  perpetuus,  qui 
nunquam  debet  deflcere  in  altari  Domini  (Levi.  \i), 
id  est  in  secreto  cordis  humani.  Hic  est  ignis  de 
quoipse  Dominusdicit:  Ignom  veni  mittero  in  ter- 
ram,  et  quid  volo,  nisi  ut  accendatur  (Luc.  xii). 
Grando  cadendo  vcrberat  et  per  hoc  illos  aperte 
figurat,  quorum  sermo  scverus  est  et  dissolutos  ac 
inquietos  aspere  castignL  Sunt  vero  nonnulli,  qui 
innocenter  se  vivere  credunl,  dum  delinquentcs 
non  reprehendunt.  Quos  beatus  Augustinus  redar- 
guens  dicit :  Magis  innocentes  non  estis,  si  fratres 
vestros,  quos  judicando  corrigere  polestis,  tacendo 
perire  permittilis.  Et  beatus  Gregorius  in  libro  Pa- 
storali :  Qui  inquit,  proximorum  mala  conspiciunt, 
et  tamen  in  silentio  linguam  premunt,  quasi  con- 
spectis  vulneribus  usum  medicaminis  subtrabunt, 
eteo  mortis  auctores  fiunt,  quo  virus  quod  poterant, 
curare  noluerunt. 

Audiant  hoc  illi,  qui  propter  timorem,  aut  aino- 
rem,  aut  muneris  acceptionem,aIiorum  letaliapec- 
cata  detegere  fugiunt,  quod  nisi  ea  correctionis 
et  salutis  causa  prodiderint,  similes  peccantibus 
fiant,  et  uno  peccante,  et  cseteris  tacentibus  et  non 
corripientibus ,  omnibus  periculum  immineat.  Qui 
enim  malumvidetet  tacet,  non  solumin  illudPsal- 
mistse  labitur  dicentis :  Si  videbas  furem,  currobas 
cum  eOy  et  cum  adulteris  portionem  tuam  poncbas 
{Psal.  XLix) ;  verumetiamcumlsaia  necesse  estcla- 
met,etdicat:  Vcemihi,  quia  tacuiyquia  vir  pollutus  la- 
biisegosum(Isa  vi).QuisquisergomaIa  videtet  tacet, 
vir  pollutus  labiis  existit,  et  peccantis  facinus  in 
semetipsum  retorquet.  Nix  albescit,  et  perhoc  illo- 
rum,  qui  per  munditiam  candent,  typum  recte  gerit. 
Aqua  vi  frigoris  constringitur,  et  in  glaciem  redi- 
gitur.  Glacies  ergo  vere  sunt,  qui  fluxa  montis  et 
carnis  suae  rigore,  disciplinoe  constringunt.  Spiri- 
tus  'procellarum,  id  est  ventus,  qui  procellas  nunc 
erigit,  nunc  deprimit,  Spiritum  sanctum  significat, 
qui  humanse  mentis  cogitationes  nunc  elevnt,  nunc 
humiliat,  Spirilus  itaque  non  incongrue  dici  pos- 
sunt,  qui  Deo  qui  spiritusestper  amorem  adheere- 
scunt.  Qui  enim  adhsoret  DoOy  unus  spiritus  ost 
(I  Cor,  vi).  Qui  autem  per  haec,  quae  dicta  sunt, 
malos  accipere  voluerit,  poterit  intelligere  per  dra- 


A  cones  malitiosos,  perabyssos  subdolos,  per  ignem 
cupidos,  per  grandinem  persecutores,  per  nivem 
hypocritas,  per  glaciem  obduratos,  per  spiritum 
turbantes  ac  turbidos.  Quos  omnes  ad  laudcm  Dei 
Psalmista  vocat,  dum  in  his  verbis,  ut  ad  bonum 
de  malo  convertantur,  eos  subtiliter  invitat.  Sed 
meliusvidetur  utbonos  significare  dracones  caetera 
dicantur(sic)propter  id  quod  additur:  Quse  faciuat 
vorbumejus.  Boni  elenim  absque  dubio  verbum  Dei 
faciunt,  quia  prseceptis  Dominicis  obediunt.  Se- 
quitur: 

Montes,  etomnes  coIIes,Iignafructifera^  et  omnes 
cedriy  bestiaOy  et  univcrsapecora,  sorpentes,  etvo- 
lucrespennatiB.  Montes  exprimunt  provectos  et  per- 
fectos,  colles  incipientes  et  imperfectos.Non  solum 

^  itaque  montes  Deumlaudant,  sed  et  colles  inter  eos 
computantur,  qui  laudem  Dei  canlant.  Non  ergo  dif- 
fidant  colles,  id  est  illi  qui  bonum  inceperunt,  etsi 
nondum  perfecerunt.  Scriptum  quippe  est :  Imper- 
fcctum  meum  viderunt  oculi  tui^  et  in  libro  iuo  om- 
nos  scribentur  (Psal.  cxxxviii).  Si  omnes,  ergo  et 
parvi  et  magni.  Quid  est  oculi  tui  viderunt?  Ap- 
probaverunt.  Quid  est  in  libro  scribentur^  Salva- 
buntur.  Ergo  imperfecti  quoque  salvabuntur.  Qoi 
enim  imperfecti  sunt,  aliquid  sunt,  et  aliqui  sunt, 
et  in  numero  ponuntur,  et  scribuntur.  Qui  autem 
nihil  sunt,  nulli  sunt,  ncc  scribi  nec  numerari  pos- 
sunt,  qui  nihil  hnbent.  Ergo  omni  hahonii  dabitur 
et  abundabit  (Matth.  xxv).  Omni  habenti  meritum 

Q  dabiturprsemium.  Non  dixit  habenti  magnum  meri- 
tum  proemium  dabilur,  et  parvum  prremium  habeati 
non  dabitur,  sed  omni  habonti  dabitur^  ct  abua- 
dabit.  Ergo  etiam  ille,  qui  parvum  meritum  habet, 
cum  pneniium  acceperit,  satis  habebit :  quamvis 
non  tantum  habebit  quantum  ille  qui  magnum  me- 
ritum  habehit.Solus  ille  excluditur  a  percipiendo 
prsemio  qui  nihil  habet  de  merito.  Omnes  ergo  qui 
in  Domino  moriuntur,  beati  sunt  (Apoc,  xiv),  quia 
post  meritum  virtutis  ad  prtcmium  beutiiudinis 
perveniunt.  In  Domino  moriuntur,  qui  in  come 
quidem  moricntes  in  Domino  viventes  inveniuntur. 
Quomodo  vivenles?  In  fide,  et  spe,  et  chaiitate 
existentes.  Ligna  fructifera  sunt,  qui  caeteris  fru^ 
tum  doctrinoe  vilalis  conferunt.  Cedri  yero  sunt 

D  qui  comtcmplis  tcrrenis,  ad  coelestia  speranda  sa 
subiimiter  erigunt.  Pcr  bestias  autcm  (>mnia  sil- 
vestria  et  indomita  animalia,  quae  persolitaria  loca 
vagantur,  et  humanum  aspectum  fugiunt,  acci- 
pimus.  Per  pecora  vero  domestica  et  mansueta  in- 
telligimus.  Bestise  igitur  illos  recte  significant  qui 
vitam  solitariam  agunt;  pecora  illos  qui  socialiter 
cum  aliis  vivunt,  serpentes  per  lerram  repunt,  et 
prudentes  sunt.  Volucros  ad  altavolantet  coelesti- 
bus  appropinquant.  Per  scrpcntes  itaque  conve- 
nienter  exprimi  possunt  cuncti  qui  ca  quse  ad  ac- 
tivam  vitam  pertinent  adininistrant;  per  volucres 
cuncti  qui  ad  coolestia  contcmplanda  pennis  yirlu- 

« 

tum  se  sublevant.  Sequitur: 
rteges  terrie^etomnespopuIiprincipeSyet  omnesju' 


1117 


SERMONES  CENTUM, 


ms 


k.1 


fct 


dieesterrse.JuvoDes,  et  virgineSj  senes  Gumjanio- 
ribus  laudent  nomen  Dominiy  quia  exaltatumest  no- 
men  ejus  solius.  Per  reges  intelligimus  omnes  qui 
aliis  recte  praesunt.  Per  populos  intelligimus  omnes 
qui  suispraelntishumiliterobediunt.  Principes  dici 
videntur,  quasi  primi  incipientes.  Principes  ergo 
illos  recte  signiBcant,  qui  exemploboni  operisalios 
prsecedentes  ad  justitiam  eos  informant.  Unde  et 
de  ipso  Domino  scriptum  est:  Quse  cocpit  Jesusfacere 
et  docere  {Act,  i).  Et  beatus  Petrus  prselatis  ait: 
Non  ut  dominantes  in  clericiSy  sed  iorma  iacti  gregi 
(/  Petr.  v).  Judices  vero  sunt,  qui  verum  a  falso, 
bonum  a  malo  veraciter  discernunt.  In  juvenibus 
autem  viget  fortitudo.  Juvenesergoillosaptedesi- 
gnant  qui  in  bello  fortes  sunt  et  malignum  vincunt. 
Et  tales  beatus  Joannes  per  Epistolam  suam  allo- 
quensdicit:  Scribo  vobis,  juvenes,  quiafortesestis 
et  verbum  Dei  in  vobis  manet,  et  vicistis  malignum 
(I  Joan.  ii).  Per  virgines  intelligimus  omnes  qui 
virginalem  corporis  integritatem  habent,  vei 
certe  illos,  qui  integritatem  fidei  ac  mentis  pos- 
sident,  qui  adhierent  sponso  Christo,  nec  consen- 
tiunt  corruptori  diabolo.  Per  senes  denique  acci- 
pere  possumus  omnes  gravitate  maturos.  Per  junio- 
res  omnes  velocitate  boni  operis  expeditos.  Omnes 
igitur  istiy  qui  supra  dicti  sunt,  laudem  Dei  conci- 
nunt,  dum  juste  vivunt.  Felix  autem,  qui  vel  unum 
aliquod  ex  his,  quae  dicta  sunt,  habere  se  veraci- 
ter  cognoscit,  et  miser  ac  miserabilis,  qui  se  bonis 
omnibus^quae  supra  designata  sunt  vaeuum  cernit.Et 
nunc,  fratresy  ad  nosmetipsosrespiciamus,  et  an  in 
numero  istorum  omnium  quos  supra  descripsimus, 
pec  aliquam  gratiam  simus,  attendamus.  Videamus, 
an  dracones  sumus  aliquos  saltem  magnitudine  cu- 
juslibet  virtutis  vel  opinionis  transcendendo ;  an 
abyssi,  occultamsapientieo  et  scientiae  divinse  pro- 
funditatem,  proutnostra  fragilitas  pati  potest,  conti- 
nendo.Sed  hsec  magna  valde  sunt,et  nostrani  pai*vita- 
tem  forsitan  penitus  excedunt,nec  omnibus  sunt  com- 
munia,qu8e  paucis  sunt singularia.  Si  igitur  ista,dra- 
cones  scilicet  et  abyssi,  excellentor  esse  non  pos- 
sumus,  saltem  simus  ignis  spiritu  fcrvendo,  grando 
inquietos  corripiendo,  nixpermunditiam  candendo 
glacies  quse  in  nobis  male  sunt  fluida  coorcendo, 
spiritus  spiritui  Deo  per  amorem  adhaerendo.  Simus 
montes  per  perfectionem,  vel  certe  colles  per  boni 
inchorationem,  ligna  fructifcrafructumceeterisdoc- 
trinnecenferendo,  cedriadcoelestia  speranda  subli- 
miter  nos  erigendo.  Et  si  bestiae  esse  non  possu- 
mus  vitam  solitariam  agendo,  simus  pecora  man- 
suete  cum  caetcris  vivcndo ;  serpentes  activae  vitae 
negotia  prudcnter  tractando,  volucres  ad  coetestia 
contemplanda  evolando.  Simus  etsi  non  de  numero 
regum  caeteris  prsesidendo,  saltem  de  numero  po- 
puli  nostri  praelatis  humiliter  obediendo  Principes 
simus,  aliis  exemplum  justitiao  pr^cbendo.  Judi- 
ces  simus,  quae  rccta  sunt  discernendo.  Juvenes 
simus,  malignum  vincendo,  virgines  integritatem, 
et  si  non  corporis,  saltem  iidei  et  mentis  possidendo 


A  Simus  denique  senes  gravitate  maturitatis,  juniores 
velocitatehonioperis.UnusquisquelaudetDominum 
secundum  donum  sibi  specialiter  collatum.  Nan 
enim  omnia  possumus  omnes.Et  quiahaec  singulis 
anni  noctibus  canimus,  dum  eaore  promimus,  atten- 
damus  si  ea  corde  teneamus.  Nostrum  est  enim 
specialiter  ministerium  laudare  Dominum.  Cujus 
Iau«  tunc  acceptabiliter  canitur,  dum  quod  ore  pro- 
fertur,  in  corde  versatur. 

Quia  exaltatum  est  nomen  ejus  solius.  Sicut  ipse 
solus  est;  quia  vere  est  et  immutabiliter  est,  ita  vere 
nomen  ejus  solius  exaltatum  est.  Et  iicet  creatura 
suum  habeat  esse  et  altum  esse,  nullam  tamen  habet 
ejus  existentia  comparationem  ad  (Veatoris  essen^ 

n  tiam,  ejusaltitudo  ad  illius  excellentiam.  Quia  om- 
nes  gentes  quasinon  sint,  sicsunt  coram  eo,  et  quasi 
nibilet  inane  reputalso  sunt  ei{Isai.7L.L,);  et  anni  mille 
ante  oculos  ejus  tanquam  diesbesterna  quseprsBteriit 
{Psal.  Lxxxix).  Hinc  est  quod  sancti  omnes,  quando 
in  visione  Dei  proflciunt,  quanto  magis  divinitatis 
interna  conspiciunt,  tanto  magis  se  nihil  esse  cogno- 
scunt.  Nusquam  quippe  legitur  quod  Abraham  se 
cinerem  esse  professus  est,  nisi  cum  Domini  habere 
meruit  collocutionem.  Esse  enim  se  forsitan  aliquid 
crederet,  si  veracem  essentiam,  quae  supra  ipsum 
est,  minime  sensisset.  At  ubi  ad  immutabilem  con- 
templandum  supin  se  raptus  est,  impletus  tantae  con- 
templationis  potentia,  dum  videret  illum,  nihil  se 
esse  nisi  pulverem  vidit.  Solus  quippo  veraciter  est, 

Q  quia  solus  incommutabiliter  permanet.  Nam  omne 
quod  modo  sic,  modo  aliter  est,  juxta  non  esse  est. 
Permanere  enim  in  suo  statu  non  potest,  atque  ali- 
quomodo  ad  non  esse  itur,  dum  ad  aliud  per  tem- 
porum  vicem  ducilur.  Et  beatus  Dionysius  nullam 
essentiam,  lumcn,  sive  vitam,  ad  incomprehensibi- 
lemdivinitatisinfinalitatem,  comparationem  habere 
posse  talibus  verbis  testatur  dicens :  <  Aliquando, 
inquit,  divinitatis  beatitudinem  manifestativorum 
eloquiorum  trnditiones,  utrationem,  et  intellectum, 
et  essentiam  laudent  divinam  rationalitatem,  et  sa- 
pienttam  ejus  declarantes,  et  vere  existentem  sub- 
sistentiam,  et  corum  qua)  sunt  subsistentiae  causain 
veram,  et  quasi  lumen  eam,  formam,  et  vitam  vo* 
cant.  >  Et  quamvis  haec,  scilicet  ratio,  intellectus 

D  lumen  et  caetera  visibilia,  per  quae  nonnunquam 
invisibilia  Dei  intelliguntur,  superent,  et  altiora 
videantur  ad  ea,  quae  divinitatis  sunt  significanda, 
deficiunt  tamen  ad  divinam  veritatem  similitudines. 
Est  enim  super  omnem  essentiam;  et  viam,  nullo 
eam  lumine  characterizante,  omnique  ratione  et 
intellcctu  a  similitudine  ipsius  incomparabiliter  de- 
reliclis. 

QuiaergoDeus  solus  vere  est,  quia  et  immutabi- 
liter  est,  recte  nomen  ejus  solius  exoltatum  est,  et 
exaltandum  est.  In  hac  sacra  praesertimsolemnitate, 
quaunigenitus  Dei  Filius  aeterno  Patri  coaelernus  in 
substantia  carnis  nostrae  coelos  ascendit,  et  in  dex- 
lera  majestatis  in  excelsis  resedit.  Hodie,  inquam, 
nomen  ejus  singulariier  et  solemniter  exaltatum 


1119 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1120 


esty^^etexaltandum  est,  quia  hodie  dixit  DominusDo-  A 
mino meo,Sedeadextrisineis(PsaLc\\).  Hodie ille, 
qui  venit  de  Edom  tinclis  vestibus  de  Bosray  formo- 
susin  stolasua,  gradicnsin  muUitudine  virtutissuae 
(Isai,  Lxiii),  principibus  coeli  portas  suas,quas  huma- 
nsenaturQediucIauserantapericntibus,etportis8etor- 
nalibus  se  levantibus,  coelorum  regna  gloriosus  in- 
tra vit.  (Psa/.  xxiii).  Hodie  filius  Jwminis  ad  Anti- 
quum  dierumpervenit,  et  in  conspectu  ojus  obtulc- 
runt  eum.  Et  dedit  ei  potestatem,  et  bonorem^  ot 
regnum :  et  omnes  popub\  et  tribus,  et  lingufv  ser- 
vient  ei,  Potestas  cjus potestas  ivtcrna^  quoenon  au- 
feretur:  et  regnum  ejus^quod  non  corrumpctur  (Dan. 
vii).  Hodie prsecursor  noster  usque  ad  interiora  ve- 
Jaminis  in  ipsum  ccelum^  in  tabernaculum  non  ma- 
nufactmuy  neque  per  sanguinem  bircorum^  et  vitu- 
lorum  sed  per  proprium  sanguinem  introivit  semel 
in  aanctaoeterna  redemptione  invcnti;  socundum  or- 
dinemMelcbiscdrcb  PontiCcx  fnctus  in  rctonium,  vt 
appareatnunc  vultui  Dci  jtronobis  et  intcrpcllet  pro 
nobis(Hebr.  vr,  vii,  ix).  Et  nunccharissinii  nobis,  a 
terrenis  verbum  incepimus,  sed  eliam  per  illud  ad 
interiora  coelorum  nscondatnus.  Utinamautem  sic- 
ut  ascendimur  verbo,  sic  ascendamus  animo;  sic- 
ut  ascendimus  loquendo.  sic  asr-endamus  digne 
laudando.  Laudemus  ergo  Dominum  corde,  laude- 
mus  eum  ore  in  tempore,  uteum  laudare  mercamur 
in  ceternitate.  Quod  nobis  pvjestare  dignetur  Jesus 
Christus  Dominus  noster,  quiest,  etc. 

SERMO  LXX.  C 

In  die  Pentecostes. 
Gratiam  etgJoriamdabit  Dominus(PsaJ.  lxxxiii). 
Homo,  charissimi  nobis,  ad  hoc  factus  estad  ima- 
ginem  et  similitudinem  Dei,  ut  ilbus  boni,  quod 
Deusestpernaturam,  particepsessepossetporgra- 
tiam.  Ad  imaginem  Dei  factus  est  secundum  ratio- 
nem,  ad  similitudinem  Dci  secundum  dilectionem. 
Ad  imaginem  secundum  cognitionem  veritatis,  ad 
similitudinem  secundum  amorem  viitutis.  Ad  ima- 
gmem  secundum  intellectum,  ad  similitudinem  se- 
cundum  afTectum.  Sic  opifex  Deus  fecil  creaturam 
humanam  ad  imaginem  et  similitudinem  suam,  ut 
per  hoc,  quod  facta  esset  ad  similitudinem  Dei, 
Deum  diligeret,  et  cognoscendo  et  diligendo  Deum 
possideret,  et  possidendo  beata  esset.  Sicut  enim  D 
in  uno  elemento,  scilicet  igne,  duo  sunt  inter  se 
drversa,  et  a  se  remota,  splcndor  videlicet  et  calor ; 
nec  splendorestcalor,  nec  calor  estsplendor,  quia 
splendor  lucet  et  videtur,  calor  ardet  et  sontitur; 
nec  splendor  ardetaut  sentitur,  neccnlor  lucet  aut 
videtur.  Sed  in  humana  creatura  imago  Dei  et  si- 
militudo  Dei  inter  se  diversa  videntur,  et  a  se  quo- 
dammodo  remota.  Nam  secundum  illud  bonum,  quo 
facla  est  nd  imaginem  Dei  ipsa  creatura  humana, 
elucel  ad  cognitionem ;  et  secundum  illud  bonum, 
quo  facta  est  ad  similitudinem  Dei,  calet  ad  dilectio- 
nem.  Quod  autem  imago  et  similitudo  Dei  secun- 
dumprflBcedentesdistinctionespo8sintaccipi,docto- 
res  in  verbis  Psalmistiae  declarant,  ubidicit:  Signa- 


tum  est  super  nos  lumen  vultus  tui,  Domine,  dedisti 
lictitiam  in  corde  mco  (PsaL  iv).  Per  lumen  enim 
quod  super  nos  sive  in  nobis  signatum  est,  distin- 
guunt  in  nobis  divinam  imaginem,  quam  assignant 
in  discretione  rationis ;  per  Isetitiam  vero  divinam 
similitudinem,  quam  determinant  in  jucunditate  di- 
lectionis. 

Homine  igitur  ad  imaginem  et  similitudinem  Dei 
condito,  el  ipso  velut  domino  mundi  in  loco  deli- 
ciarum  quasi  in  parte  poliori  Dei  providentia  con- 
stituto,  et  ad  conservanda  bonaquae  habebatendem 
Dei  providentia  rationi  humanae  adjuncta  monilo, 
atque  ad  illa  bona  qua3  habiturus  erat  quaerendaet 
obtinenda  preecepto  obedientia)  cum  gratia  operanfe 
instructo,  vidit  diabolus  et  invidit  quod  homo  illnc 
perobedienliamascenderet,undeipsepersuperbiam 
corruisset.  Quia  vero  illi  per  vidlentiam  nocere  non 
potuit,  ad  fraudem  se  convertit,  ut  dolo  hominem 
supplantaret,  quem  virtute  superare  non  posset. 
Decipiens  itaquo  diabolus  hominem,  duo  illi  princi- 
palia  mala  conira  duo  supradicta  principalia  bona 
inflixit,  duabus  lethalibus  plagis  vulneravit.  In  eo 
namque  quod  foctus  erat  ad  imaginem  Dei  secundum 
rationcm,  vulneravit  eum  per  ignorantiam  boni.  In 
eo  vero  quod  factus  erat  ad  similitudinem  Dei  se- 
cundum  dilectionem,  vulneravit  eum  perconcnpis- 
centiam  moli.  Et  hff»c  duo  principalia  malaf:unl,ex 
quibus  ccctera  hominis  mala  cuncta  procedunt.  Ex 
ignorantia  procedit  delictum,  ex  concupiscentia 
procedit  peccatum.  Delictum  est,  quando  non  fit 
quod  fieii  dcbel.  Peccatum  est,  quando  fit  quod 
fieri  non  debct.  Homo  igitur  spoliatus  et  vulnei-atus, 
spoliatus  bonis,  vulneratus  malis,  scmivivus  est 
relictus,  quia  etsi  in  humana  natura  possit  divina 
similitudo,  qucc  in  dilectione  est,  penitus  cornimpi, 
divinatamenimngo,  quro  est  in  ratione,  non  potest 
penitus  deleri.  Quamvis  enim  tanta  malitta  possit 
ariici,  ut  nihil  diligat  boni,  non  tamen  tanta  potest 
ignorantia  ceecari,  ut  nihil  noscat  veri.  QuoJ  in 
ipso  principe  mali  diabolo  liqucl,  qui,  quanivis  in 
tantum  corruptus  sit,  ut  nihil  boni  deligat,  non  ta- 
men  in  tanlum  excaecari  potest,  utnihil  veri  cognos- 
cat.  Recte  igitur  homo  semivivus  relictus  esse  di- 
citur,  quia  etsi  per  primordialla  mala  ex  parte  cor- 
ruptus  fuerit,  non  est  tamen  penitus  excaecatus.  In 
eo  nimirum  etiam  post  vulnera  vixit,  quosibiqua- 
liscunque  sensus  scintilla  remansit.  Hostilis  ergo 
gladius  penitus  hominem  non  extinxit,  dum  in  co 
naturalisboni  dignitatem  omnino  dolere  non  potuit. 
Et  huic  sensui  Psalmographus  concinit  ubi  dicit : 
Cor  mundum  crea  in  mCy  Dcus,  ct  spirtum  rectum 
innova  in  visceribus  meis  (PsaJ.  l).  per  cor  enim 
mundum  divinam  in  se  designaus  siinilitudinem,et 
per  spiritum  rectum  divinam  imagineni.  Dum  cor 
mundum  in  se  crer.ri,  spirilum  vero  rcctuni  peliil 
renovari,  convenienler  insinuavit  ct  divinam  siini- 
litudinem  in  toto  possc  corrumpi,  et  divinam  i.na- 
ginem  nequaquam  prorsus  posse  deleri.lbi  namque, 
ubi  nihil  boni  remansit,  bonum,  si  tamon  reslaure- 


1121 


SERMONES  CENTUM. 


1122 


tur,  creatur;  et  ibi,  ubi  aliquid  boni  adhuc  super-  A.  tiam;  illuminaret  ad  cognitionem  veritatis,  inflam- 


^esty  renovatur.  Est  autem  cordis  mundilia  in  per- 

ifecta  Dei  dilectione;  rectitudo  vero  spiritus  in  sana 

;ratione.  Huic  quoque  sensui  concordat  iUud  ite- 

j  rum  in  psalmo  :  EmiUe  Spiriium  tuum,  et  crea- 

.  huntur^  et  renovabis  faciem  ierrse  (PsaL  cin). 

I      Homo  igitur  per  supradicta  duo  principalia  bona 

in  honore  positus  fuit,  sed  quod  in  honore  posilus 

,  essct  non  intellexit,  et  diabolo  consentiendo,  per 

,   duo  quee  jam  diximus  mala  duo  in  se  bona  corrupit. 

,  Sed  quia  per  se  nec  mala  dcpellere,  nec  bona  valuit 

reformare,  contulit  illa  divina  providentia  duo  prin- 

cipalia  remedia,  per  quse  et  illata  sibi  mala  curaret, 

et  amissa  bona  recuperaret,  consilium  scilicet  et 


maret  ad  amorem  virtutis.  Propterea  spiritus  da* 
tus  est  in  igne,  ut  lumen  haberet  et  flammam.  Lu- 
men  ad  cognitionem,  flammam  ad  dilectionem. 

Hujus  autem  dationis  optimse  et  perfectse,  qum 
desursum  est  descendensa  Patre  luminum  {Jac.  i), 
sacra  solemnitas  non  est  nova,  ignota,  subita,  sed 
antiqua ,  celebris ,  et  authentiea ,  quondam  per 
Moyse,  et  fllios  Israel  in  monte  Sina  typice  cele- 
brata.  Lex  etenim  per  Moysen  data  estj  gratia  et 
veritasper  Jesum  Christum  facta  est  {Jaon,  i).  Lex 
data  est  in  monte  excelso,  gratia  data  est  sursum 
in  coenaculo.  Lcx  data  est  in  fulgoribus  igneis, 
gratia  data  est  in  igneis  linguis.  Lex  data  est  duo- 


auxilium.  Scd,  ut  agnosceret  homo  morbum  suum,  -^  decim  tribubus,  gratiadata  primum  duodecim  apos- 


dimissus  est  primum  totus  sibi  ne  forte  gratiam 
superfluam  judicaret ,  si  prius  infirmitatis  suse  de- 
fectum  non  agnosceret;  positum  est  ergo  tempus 
naturalis  legis,  ut  natura  per  se  operaretur;  non 
quod  per  se  quidquam  posset,  sed  utse  non  posse 
agnosceret.  Illa  igitur  relicta  sibi  errare  coepit  a 
veritate  per  ignorantiam,  et  convicta  est  de  csecitale 
postmodum  etiam  convincenda  de  inflrmitate.  Data 
cst  lex  scripta,  ut  ignorantiam  illuminaret,  sed  in- 
firmilatem  non  corroboraret,  ut  in  ea  parte,  qua 
defectum  suum  homo  agnovit,  juveretur,  ubi  au- 
tem  per  se  staro  pulavit,  relinqueretur,  Accepta  er- 
go  scientia  veritatis  per  legem  conari  ceepit,  ut  pro- 
iiceret,  scd  pressus  concupiscentia  ,  quia  gratiam 


tolis.  Lex  scripta  est  in  duabus  tabulis,  gratia  con- 
summatur  in  duobus  prflBceptis  charitatis.  Lex 
scripta  est  digito  Dei  in  tabulis  lapideis ,  gratia 
scribiturperSpiritumsanctumincordibushumanis. 
Lex  data  est  die  quinquagesima  postquam  celebra- 
tum  est  Pascha  interra  ^^gypti,  gratia  data  estdie 
quinquagesima  post  resurreetiqnem  Domini.  Cum 
enim  complerentur  diesPentecosies,  erani  discipuli 
pariterin  eodemlocOy  etfactusrepente  deaelosoDus 
spiriius  vcJiementis,  etc.  Act,  ii).  Cujus  spiritus  ple- 
nitudoestincapite,  participatioin  membris.  Caput 
Christus ,  membrum  Christianus.  Caput  unum , 
membra  muita ;  et  constat  unum  corpus  ex  capite 
et  membris,  et  in  uno  corpore  spiritus  unus.  Si  ergo 


adjuvantcm  non  habuit,  ab  opere  virtutis  defecit.  q  corpus  unum  est ,  et  spiritus  unus  qui  in  corpore 


Huic  sensui  bene  concordat  apostolica  sententia, 

quae  dicit :  Quia  ex  opcribus  legis  nonjustificabitur 

omnis  caro  coram  illo  {Rom,  iii).  Et  item  :  Nihil  ad 

pcrfcctum perduxii  Jex  (IJcbr,  vii).  Quare?Quid  per 

Iegem?Cognitio  peccatisubandis  tantum.Per  legem 

sola  peccati  cognitio,  non  etiam  consummatio.  Lex 

docendo  prsecipiebat,  sed  homo  per  iegem  habens 

ccnsilium  nonetiam  auxilium,  in  faciendo  deflciebat. 

Lex  cnim  scientiam  dabat  faciendi,  non  vires  per- 

flcicndi.  Paupor  inflrmus  in  languore  perseverat, 

nisi  medicus,  qui  datconsilium  evadendi,  morbum, 

etiam  medieinoe  prasstet  antidotum.  Sic  non  potest 

per  peccatum  languidus  a  pecceto  persolamlegem 

justiflcari;  nisi  gratia  delur,  quse  est  medicina  pec- 


ipso  non  est ,  a  spiritu  viviflcari  non  potost ,  sicut 
scriptum  est :  Qui  non  habct  spiritum  Christiy  hic 
non  est  ejus  (Ilom.  vni).  Qui  enim  non  habet  spi- 
ritum  Christi,  non  est  membrum  Christi.  In  corpore 
uuo  spiritus  unus.  Nihil  in  corpore  mortuum,  nihil 
extra  corpus  vivum.  Hsec  est  unctio  in  capite,  qaee 
descendit  in  barbamAaron,  et  usque  in  oram  vesti" 
menti  ejus  (Psal,  cxxxiij.  Caput,  sicut  dictum  eat 
signiflcat  Christum,  qui  est  caput  omnium  fldelinra. 
Barba,  quse  capiti  inhseret  et  est  signum  virilitatis, 
apostolos  designat,  qui  Christo,dumin  mundo  con- 
versatus  est ,  adhseserunt ,  et  adhaerendo  cum  eo 
comederunt  et  biberunt,  et  ejus  salutiferam  doctri- 
nam  audierunt,  et  miracula  viderunt,  et  post  ascen- 


cati.  Convictus  igitur  cst  homo  in  utroque,  quia  D  sionem  ejus  accepto  plenius  Spiritu  sancto  confor' 


videlicet  per  se,  nec  verum  potest  cognoscere,  nec 
bonum  porflccre.  In  tempore  quippe  naturalis  legis 
convictus  est  de  csecitate  ;  in  tempore  scriptae  legis 
de  innrmitate.  David  ergo  propheta  vidcns  nec 
nuturam,  noclegemad  liberandum  hominem  posse 
sufflcere,  et  intelligens  gratiam  esse  necessariam, 
et  animadveitens  in  lege  erga  genus  humanum  be- 
nevolentiam  divinam,  consolans  se,  et  omnes,  qui 
in  gratia  Doi  non  in  operibus  legis  haborent  fldu- 
ciam,  ait :  Graiiam  et  gloriam  dabit  Dominus  {Psal. 
Lxxxiii).  Postquam  itaque  homocognovit  coscitatem 
et  inflrmitatem  suam,  convenienter  data  est  lex, 
quee  et  illuminaret  ca3cum,  et  sanaret  infirmum; 
illuminaret  ignorantiam,  refrigeraret  concupisceQo 


tati  viriliter  egerunt,  quia  fidem  ipsius  per  regna 
mundi  prsedicavcrunt,  propter  nomen  ejus  in  con- 
ciliis  traditi,  in  synagogis  flagellati,  ante  reges  et 
prcesides  ducli :  et  in  his  omnibus  vicerunt.  Unctio 
itaque  Spiritus  sancti,  quse  est  in  capite  secundum 
plenitudinem,  in  barbamy  idestapostolos,  desoendit 
secundum  participationem,  quando  eis  aii:  Accipite 
Spiriium  sanctum;  et,  quando  post  ascensionem 
suam  illis  eumdem  Spiritum  misit,  et  gratiam  lin- 
guarum  distribuit,  Descendit  in  oram  vestimenti 
quia  idem  Spiritus  tribuitur  illis  sanctis  qui  futuri 
sunt  etiam  in  fine  mundi.  Et  nunc,  charissimi  ad 
nosmetipsos  respiciamus,  et  utrum  ab  omni  inqui^ 
namento  carnis  et  spirituoi  emundati  simus  videih 


1123 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1124 


B 


mus,  ut  Spiritum  sanctum  in  hac  ejus  sacra  solem-  A 
nitate  habere  vel  accipere  digne  valeamus.  In  malo- 
volam  animam  nonintroibit  sapientia,  nec  habitabit 
incorpore  subdito  peccatis.  Spiritus  enim  sanctus 
disciplinw  effugiet  fwtum^  et  auferat  se  a  cogitationi- 
bus,  qusB  sunt  sine  intellectUy  et  corripietur  a  super- 
veniente  iniquitate{Sap,  i).  Im/temur  denique  Patres 
nostros,  sanctos  videlicet  apostolos,  ex  quorum  ac- 
tibus  odor  noster  sumptus  est.  Valde  enim  com- 
mendabile  est  et  imitatione  dignum  quod  de  eis 
scriptum  est  :  quod  erant  pariter  in  codem  loco, 
Simus  et  nos,  fratres,  pariter  non  solum  unius  loci 
mansione ,  sed  et  una  fide  ,  spe  ,  charitate ,  devo- 
tione  y  oratione  ,  Spiritus  sancli  invocatione ,  et 
exspectatione,  ut  pariter  esse  mereamur  ejus  ac- 
ceptione  et  participatione  quatcnus  per  ipsum  jus- 
tificati  in  tempore,  pariter  gloriemur  in  asternitate. 
Qnod  nobis  prsestare  dignetur  Jesus  Christus  Do- 
minus  noster,  qui  est  Deus  benedictus  in  seecula. 
Amen. 

SERMO  LXXI. 
De  apostolis  et  aliis  prsedicatoribus, 
Arca  clangentibus  tubis  septem  dierum  circulo 
circum  Jericho  ducitur,  et  Jericho  subvertitur,  et 
Raab  funiculo  coccineo  in  fenestra  posito  salvatur 
et  Achan  pro  furto  regulse  et  pallii  lapidatur  {Jo- 
sue  VI,  vii).  Jerichus,  quse  interpretatur  lunaf  si- 
gniilcat  praesens  sseculum,  quod  quasi  luna  ad  per- 
fectionem  et  defectionem  ducitur,  dum  modo  pro- 
speris  crescit  et  elevatur,  modo  adversis  decrescit  C 
et  humiliatur.  Videmus  annorum  circuloS;  per  quos 
saeculum  volvitur,  sole  tempore  verno  terrse  poros 
aperiente,  ad  similitudinem  lunce  primee  lucem  pri- 
mariam  exponentis,  germina  parturire.  Deinde  sicut 
per  diurnas  successiones  cernimus  lunam  ad  ple  • 
nitudinem  venire ,  sic  conspicimus  de  terra  quseque 
prodeuntia  per  caloris  vivificationem  et  humoris 
vegetationem,  maturitatem  et  perfcctionem  suam  in 
fiBState  consummare.  Postea  vero,  quasi  luna  de- 
crescens  ,  minuuntur ,  dum  in  autumno  deficiente 
naturali  calore  et  humore  moriuntur.  Ad  ultimum 
auteminhieme,  quasiad  quoddam  interlunium,  re- 
deunt  dum  frigoris  asperitatibus  attrita  ad  occultum 
iterum  natursQ  sinum  recurrunt,  et  se  nostris  aspec- 
tibus  subducunt.  Sic  et  in  hominibus,  bestiis,  avi-  D 
bus  piscibusque  videmus,  quod  postquam  ad  esse 
prodeunt,  prius  ad  porfcctionem  venire  laborant, 
deinde  per  defectum  ad  non  esse  festinant.  Sic  sic, 
cemimus  gloriam  praesentis  ssBCulinuncoriri,  nunc 
crescere  ,  nunc  exaltari ,  nunc  minui ,  nunc  ad  ni- 
hilumreverti.  Arca  significat  Christum.  Arca  septem 
diebus  circa  Jericho  portatur,  dum  Christus  usque 
ad  finem  seeculi  quod  septem  dierum  circulo  vol- 
vitur  in  mundo  proedicatur.  Hujus  arcae  vectores 
sunt  sanctiapostolietpraedicatores,  de  quibus  scrip- 
tumest :  In  omnem  ierram  exivit  sonus  eorum,  et 
in  &ne  orbis  terrm  verba  eorum  (PsaL  xviii).  Tubse 
.  seneae  fortem  et  invincibilem  preedicationis  designant 
f  ucioritatem,  quas  cUngentes  manibus  tenent;  dum 


sancti  prsedicatores  quod  clangunt  voce,  complent 
opere.  Muri  Jericho  philosophica  figurant  argo- 
menta,  sive  culturam  idolorum  per  circuitum  mundi 
roboratam  etexaltatam.  Quse  per  circumductionem 
arcee,  et  clangorem  tubarum  corruerunt,  quia  per 
Christi  prsedicationem  per  orbemterrarum  sonantem 
perierunt.  Yiri  Jericho  interficiuntur,  dum  homines 
sseculo  et  saecularibus  negotiis  dediti  in  perpetuum 
condemnantur.  Raab  meretrix  electam  ex  gentibos 
Ecclesiam  significat,  quse  quondam  fuit  serviens  et 
subjecta  mulisamatoribus,  id  estmultis  dsemonibus. 
Raab  ut  salvaretur  funiculumcoccineum  in  fenestra 
foris  posuit,  quem  domi  habuit :  et  sancta  Ecclesia , 
ut  salvetur ,  passionem  Christi  ore  confitetur,  quaiB 
corde  credit.  Achan  regulam  auream  et  palliam 
furatur ,  et  in   valle   Achor  lapidatur  :  et  falsus 
quilibet  Christianus,  vel  hsereticus  philosophicam 
sapientiam,  quse  per  regulam  auream  figuratur,  et 
S8ecular6m  cultum,  qui  per  pallium  designatur  in 
Ecclesiam  inducens  in  inferno  condemnatur.  Sed 
et  cuncta  quse  illius  sunt  igne  consumuntur,  dum 
corpus  ejus,  et  anima,  et  quidquid  in  utroque  pos- 
sidet,gehennali  conflagratione  comburuntur.  Aurum 
etargentum,  etquselibet  metalla,  sive  Jericho,  sive 
civitatum  aliarum  per  ignem  purgata  in  opus  Do- 
mini  assumuntur,  quia  philosophica  sapientia,  vel 
eloquentia,  sive  quselibet  eorum  doctrina,  sacne 
Scripturse  examinatione  ab  omni  erroris  sorde  pa- 
riflcata  in  divinae  prsedicationis  ministerio  nostro 
non  reprobatur.   Maledicitur  qui  Jericho  sedificat, 
et  maledictus  est  qui  malitiam  ssecularem  in  bapti- 
zatis  destructam  verbo  pravo  vel  exemplo  reducit 
et  restaurat. 

yEdiOcavit  Hiel  de  Bcthel  Jerieho.  In  Abiram 
primitivosuo  fundavit  eam  etSegab  novissimosuo 
posuit  portas  ejus  (III  lieg,  xvi).  Hiel  vivens  Deo , 
Bethel  domus  Dei  interpretatur.  Hiel  igitur  de  6e- 
thel  destructa  a  Josue  atque  anathematizata.  Jeri- 
cho  moenia  restaurant,  cum  quis  corum ,  quiinEc- 
clesia  habitum  religionis  assumpserant,  ad  agenda 
scelera,  quse  ei  Dominus  Jesus  in  die  baptismalis 
remiserat,  redit;  quasque  ipse  anathematizaverat 
diaboli  pompas,  luxuriose  vivendo  repetit.  Gumque 
errorum  dogmata,  vel  gentilium  fabulas  veritatis 
ecclesiasticae,  qua  imbutus  erat,  prsefert,  quasi de 
Bethel  egrediens  ruinas  Jericho  resuscitat.  Is  et 
fundamenta  fidei,  a  quibus  bona  sedificia  inchoare 
et  claustra  bonse  actionis,  quibus  perfici  debuerat, 
perdit.  Aliter.  In  primogenito  suo  ponit  fundamen- 
tum,  et  in  novissimoliberorum  portas  ejus,qukaper 
hanc  culpam  amittit,  et  quod  primum  acceperat 
donum  natur^e,  et  quod  ad  ultimum  accepit  donum 
gratise,  ut  jam  ad  salvationem  nihil  valeat  utrum- 
que.  Detestemur,  charissimi  nobis,  Hiel  de  Bethel , 
nec  ejus  actus  improbos  imitemur,  ne  si  post  bap- 
tismum,  aut  conversationis  habitum  opera  diaboli, 
sive  pompis  ejus,  quibus  abrenuntiavimus  in  nobis, 
vel  in  aliis  resedificare  prsesumimus,  nos  cum  prole 
virtut^m,  ao  bonorum  op^rum  nostrorom  aetemte 


1125 


SERMONES  CENTUM 


1126 


maledictioni  subjiciamus.  Sed  etsi  Achan  spiritua- 

^  lem  praevaricationem  spiritualianathemate  contami- 

naluminternosanimadvertimus,  statimeum  adval- 

**  lem  humiliationis  perducamus,   lapidibus,  id  est 

^   duris  verbis  obruamus,  ut,  quantum  ad  nos pertinet^ 

*  mortiflcetur  diabolo,  vivat  Deo,  ne,  si  ejus  culpam 

^   sustinemus,  apud  justum  judicem  de  consensu  pec- 

'    cati  convicti,  participes  contaminationis  ejus  exi- 

^    stamus.  Consentire  esttacdre,  cumpossis  arguere. 

^    Semper  itaque  memores  simus  quod  per  Achan 

'    hominem  totus  Israel  turbatus  est.  Ad  hoc  quoque 

spectare  videtur  quod  Paulus  Corinthiis  scribens 

de  illo  uno  fornicatore  dixit :  Nescitis  quia  modicum 

fermentam  totam  massam  corrumpit?  Expurgate 

vetus  fevmentumy  ut  sitis  nova  conspersio,  sicut  estis 

azymi  {1  Cor.  v),  Nonautem  solum  maxima,  sed  et 

minima  quseque  peccata  debemus  inter  nos  corri- 

gere,  ne  si  succrescant  et  roborentur,  difficile  vel 

iiullatenusva1eantemendari.i?ea/</5e/27in,  qui  tenet 

et  alliit  parvulos  suos  ad  petram{PsaL  cxxxvi).  Et 

illud :  Quiminima contemnit, paulatim defluet(EccL 

xix).  Nec  in  cclandis,  dissimulandis,  tolorandisque 

Titirs  alienis  misericordes  cupiamus  existimari :  quia 

sicut  meliorestiniquitas  viri,  quambenefacicnsmu- 

lier  (EccL  xlii),  sic  magis  laudabilis  videtur  filia 

Juda,  qua)  non  sustinet  iniquitatem,  quam  reges 

Israel,  qui  inepte  clemenles  sunt.  Ad  hanc  quoque 

rationem  respicere  videtur  illud  sancti  Augustini : 

u  Si  fratertuus  vulnus  habet  in  corporc,  quod  velit 

occuUari  dum  timet  secari,  nonne  crudcliter  abs  te 

sileretur,    et  misericorditer  indicaretur?  Quanto 

ergo  potius  debes  manifestare  spirituale  vulnus,  ne 

deterius  putrescat  in  corde  ?  Satagamus  denique 

arcam  sapientise  ad  diversos  auditores  prasdicando 

circumducere,  et  in  ipsis  vociferatione  praedicationis 

nostrse  munimenta  diaboli  circumquaque  subver- 

tere.  Incilamentum  nobis  sunt  ad  hoc  negotium 

sancti  prophetaB,  qui  verbum  Dei  preedicando,  ty- 

rannos  increpando,  circuieruntin  melotiSj  inpelJi" 

huscaprinis,  cgentes^  angustiati^  afflicti,  quibus  di^ 

gnus non  erat mundius(Hebr.  xi).  Exemplum  nobis 

suntad  hoc  idemsancti  ap08toIi,quorumhodie  solem- 

nia  celebramus;  qui per regna,  regiones,  urbes;  cas- 

tra,  domos,  vicos  circuierunt,  et  impietatem  idolola- 

trise  cum  pravitate  mundanee  concupiscentise  sono 

prsedicationis  eorum  undique  personante  potenter 

destruxerunt.  Et  nos  igilur,  charissimi,  eorum  vesti- 

gia  pro  modulo  nostro  subsequentes  militemus  in  his 

omnibus  Deo  sub  Jesu  nostro,  principe  nostronovo, 

primoduceMoysejam  defuncto.  Moyses,  quidedit 

legem,  significat  legem.  Moyse  mortuo,  id  est  lege 

secundumcarnalesetveteres  observantias  mortua, 

consummata  sive  finita  statim,  Jesus  Salvator  no- 

ster,  qui  populum  suum  salvat  a  peccatis  eorum 

{Matth.  i).  Jesus,  inquam,  Filius  Dei  manifestatus 

estesseprincepssuper  populum  Dei,ut  expugnatis 

hostibus  Dei  dividat  populo  dona  (/  Cor,  xii).  Jesus 

namque  filius  Nave,  sicut  ait  Hieronymus,  in  typum 

Domini  non  solum  in  gestis  verum  et  in  nominei 


A  trans  Jordanem  hostium  regna  subvertit,  dividit 
terram  victori  populo,  et  persingulasurbes,  viculos, 
montes,  flumina,  torrentes,  atque  confiniaEcclesisB, 
coelestisque  Hierusalem  spiritualia  regna  describit. » 
Sic  Jesus  noster,  ejecto  principe  mundi  et  militibus 
ejus  foras,  in  electis  operatur,  dum  modo  unicuique 
datur  manifestatio  Spiritus  ad  utilitatem,  et  aJii 
quidem  datur  per  spiritum  sermo  sapientise^  aJii 
sermo  scientiaSf  aJterifides^aJiigratia  sanitatum,aJii 
operatio  virtutum,  aJii  proplietiay  aliidiscretioBpiri- 
tuumy  aliigenera  Jinguarum,  alii  interpretatio  aer^ 
monum  (I I  Cor.  xii),  et  postmodum  unicuique  se- 
cundum  difTerentiam  donorum  tribuetur  differentia 
coelestium  bonorum,  et  secundum  merita  retribuen- 
tur  proBmia.  Non    igitur,   fratres,  marceamus  in 

^  pugna,  sicut  filii  Israel,  quibus  ait  Josue :  Usqueqvo 
marcetis  ignavia,  et  non  intratis  ad  possidendam 
terram,  quam  Dominus  Deuspatrum  vestrorum  dedit 
vobis  ?  (Josue  xviii).  Pugnemus  itaque  viriliter  in 
tempore,  ut  sublimiter  coronemur  in  seternitate. 
Quod  nobis  preestare  dignetur  Jesus  Christus,  etc. 

SERMO  LXXII. 
In  anno  novo,  vel  in  festo  sancti  Joannis  BaptistiB. 
Benedices  coronse  annibenignitatistusOy  etcampi 
tui replebuntur  ubertate.  Pinguescenc  speciosa  de- 
serti  et  exsultatione  colles  accingetur^  etc.  [PsaL 
Lxiv).QuemadmodumDeusadmLrabiIis  et  laudabilis 
est  in  creaturis,  sic  admirabilis  et  laudabilis  est  in 
Scripturis,  quia  sicut  nos  ad  cognoscendum  et aman- 
dum  se  instruit  et  incitat  per  creaturas,  ita  nos  ad 

C  utrumque  docet  el  admonet  per  Scripturas.  Unde  et 
in  paucis  verbis  quee  proposuimus,  diversas  di* 
versorum  diverso  modo  typice  nobis  describit  vir- 
tutes,  quibus  erudiamur  et  provocemur  alio  et  alio 
modo,  declinare  a  malo,  et  facere  bonum  :  ingredi 
sine  macula,  etoperarijustitiam  :  evadere  poenam, 
etacquirere  ^XoTidJti.Benedices  coronw  anni  beni^ 
gnitatis  tuse.  Annus  benignitatis  divinse  estuniver- 
saIetempusgrati88,quodestab  incarnatione  Domini 
usque  ad  finem  mundi.  Duo  namque  prsecedentia 
tempora,  tempus  videlicet  naturalis  legis,  *quod 
fuitab  AdamusqueMoysen,  et  tempus  scriptaB  legis, 
quod  fuit  a  Moyse  usque  ad  Christum,  velut  duo 
anniiracundisedivineefuerunt,  quia  homines,  quam- 

£v  libet  justi,  sive  propheta  sive  plusquam  propheta, 
necdum  pretio  redemptionis  oblato,  pacem  perfec- 
tam  cum  Deo  nequaquam  habuerunt,  quia  quotquot 
moriebantur  ab  ingressu  patrise  coelestis  interim 
excludebantur.  Postquam  autem  Christus  in  carne 
venit,  Patremque  nobis  sua  passionne  placavit,  an- 
nus  benignitatis  divinae  exstitit,  quia,  sicut  Aposto- 
lusait :  ApparuitbenignitasethumanitasSalvatoria 
nostri  Dei  (Tit.  iii).  Cujus  anni  coronse  Dominus 
benedicit,  dum  toto  cursu  ejus  tempore  dona  sufie 
gratise  nobis  incessanter  infundit,  ut  irrigati  rore 
gratisB  fructum  faciamus,  unde  manipulos  justitiae 
inhorrea  coelestia  perferamus.  Ex  hujus  annis  be- 
nedictione  plenaria,  carapi  nostri  replentur  ubertate, 
speciosadesertipinguedine,  coUes  accin|fantui>ex- 


1127 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


ilSS 


B 


sultatione,   arietes   induuntur  vestimento,  valles  A 

abundant  frumento.  Campi  proplcr  suam  latitudi- 

nem  atque  planitiem  conjugatos  signiflcanty  qui, 

secundum  legemconjugalemse  suisquerebus  uten- 

tes,  quasi  per  latiora  qusedam  ac  planiora  licenter 

ambulant,  non  valentes  illos  imitari  qui  per  arctam 

et  arduam  continentiae  viam  gradiuntur,  et  volunta- 

tibus  et  rebus  propriis  abrenuntiantes  nudi  nudam 

crucem  sequuntur.  Per  speciosa  deserti  convenien- 

ter  intelligimus  sanctos  viros  solitarios,  qui  amundi 

strepitu  remoti  in  saltibus  nemorum  et  locis  deser- 

tis  habitant,  et  eadem  loca  sua  sancta  conversatione 

decorant  et  adornant.  Ex  his  speciosis  deserti  Elias 

exstitit,  dum  ad  torrentem  Carith  solus  pluribus 

diebus  sedit,  et  dum  in  deserto  Bersabee  subjuni- 

pero  quievit,  dumque  in  monte  Sina  in  spelunca 

mansit.  Ex  speciosis  imo  speciosissimum  deserti 

beatus  Joannes  Baptista  fuit,  qui  pilis  camelorum 

indutus,  locuslas  et  mel  silvestre  in  deserto  comcdit, 

et  aquam  bibit.  Speciosa  quoque  deserti  fuerunt 

innumerabiles  -^'"gyptorum  monachorum  multitu- 

dines,  ex  quibus  aliisinaliislocisdesertihabitabant 

centeni  ac  milleni.Speciosa  desertisunt  multa  mil- 

lia  monachorum  seu  canonicorum  in  saltibus  nemo- 

rum,  aut  locis  solitariis  hodic  degentium,  ut  sunt 

Carthusienses,  Cistercienses,  Prsemonstratenses,  et 

illi  qui  dicuntur  de  Magno  Monte,  et  alii  plures 

eremitae,  vel  anaehoretse,  plures  pariter,  aut  pau- 

ciores,  solive,  locis  desertis  commorantes,  etipsum 

desertum  suse  sanctitatis  perfeclione  decorantes.  p 

Tales  etenim  universi  desertum  speciositate  suse  ju- 

slitise  adornant  in  eo  conversantes  religiose,  exem- 

plo,  verbo,  silentio,  abstinentia,  labore  continentia, 

labopc  manuum,  asperitate  vestium,  duritia  lecto- 

rum,  continuationc vigiliarum,  spiritualium  molodia 

cantuum,  instantia  orationum,  cleemosynee  largitate, 

hospitalitatis  humanitate,  cunctarum  denique  exer- 

citatione  virtutum  ac  bonorum  exhibitione  oporum. 

Ista  ergo  revera  speciosa  deserti  sunt,  et  in  his, 

quse  dicta  sunt,  non  in  carne,   sed  in  spiritu  mira- 

biliter  quotidie    pinguescunt.   Dum   enim  carnem 

macerant,  spiritum  impinguant,  dumcarnemdebi- 

litant,  spiritum  roborant ;  dum  carnis  foris  parum 

auferunt,  intus  spiritui  multum  conferunt.  Id  enim 

qaodinprsescnti  cst momentanoum  etle  ve  tribulatio-  j) 

nis  eorumy  supra  modum  in  sublimitatorcternam  glo- 

ritepondusoperatur  in  eis,non  contemplantibus  eis 

quwvidentur,sed  quw  non  videntur,  Qumenim  vi- 

dentur  temporalia  sunt:  quse  autemnon  videntur, 

f6terna sunt{II  Cor, i\),Co\\es  autem  illosaptefigu- 

rant,quisede  terrenis  inhac  vita  ad  contemplanda 

coelestia  sublevant.  Qui  aiitemin  mundo  nunc  coeles- 

tia  contomplando  colles  sunt,  in  coclo  postmodum  in 

eeterna  contemplatione  montes  fiunt.  Imperfectum 

enim  est  quod  nunc  de  conlemplatione  percipiunt, 

perfectum  autem  erit  quod  tunc  possidebunt.  Ad 

hoc  spectare  videtur  quod  ait  Apostolus :  Videmus 

UuncperspecuIumindBnigmateftunc  autemfacie  ad 

fsieiem.Nuno  cognoaoo  exparte^  tancoognoscamsiO' 


ut  et  cognitus  8um{I  Cor,  xiii) ;  et  superius :  Expar- 
te  enim  cognoscimuSj  ct  ex parte propbetamus.  Cum 
autem  venerit  quod perfectum  es/,  evacuabitur  quod 
cxparte  est{ibid.).  Modicum  vero  nosse  quod  nuac 
sanctis  de  cognitione  divina  datur  adid  quod  illisin 
^uturo  dandum  reservatur,  innuit  illud,  quod  Salo- 
mon  de  molentibus  in  minuto  numero  dicit  eos  vi- 
dcre  per  foramina,  et  quod  Dominus,  dum  prophe- 
tam  prophetare  prsecipere  ait :  Filiiy  homiuis,  stilla 
(Eccle.  xii) ;  quodque  in  Daniele  digiti  visi  suntscri- 
bere  {Ezech,  xx) ;  quod  etiam  in  mensura  spiritualis 
aidificii  post  sex  cubitos  qui  significant  bonam  ope- 
rationem  palmus  {Dnn.  v),  qui  praisentem  exprirait 
contemplationem,  adjicitur.  Quod  enim  est  imago, 
quee  videtur  in  speculo  ad  corporis  veritalem,  quod 
intuitus  per  foramen  ad  plenariam  visionem,  quod 
stilla  ad  oceanum,  quod  digitus  ad  corpus  totum, 
quod  palmus  ad  cubitum,  quod  parvitas  collis  ad 
magnitudinem  montis,  hoc  videtur  esse  contempla- 
tio,  quae  datur  sanclis  in  tempore  ad  illam,  qatK 
danda  reservatur  in  seternitate  {Ezecb,  xl), 

(]loIles  itaque  sunt  contemplativi,  a  terrenis  ele- 
vati,soIejustiti(Bpra3  ceteris  illustrati.  De  quibus 
apte  dicitur,  quod  accingcntnr  exsultationc  {Psal. 
lxiv),  quia  illorum  est  vere  exsultatio,  quorum  est 
contemplatio,  illi  debent  merito  gaudere,  quibus  jam 
datum  est  boni  coelestis  gaudia  vel  tenuiter  videre. 
Mihi  autom  quale  gaudiumpotest  csse,  quia  in  tene- 
bris  sedeOy  et  himen  cccli  non  video^  {Job.  v).  Et  no- 
tandum  quod  ail  accingentur.  Prsecingimur  ad  mi- 
nistrandum,  succingimurad  ambulandum,accingi- 
muradpugnandum.Quia  enimprsecingimurad  mini- 
strandum,  recte  de  Domino  dum  discipulis  suis 
lavando  pedes  eorum  ministrare  voluit,  scriplum 
est  quod,  cum  accepisset  Iinteum,privcinxit  se  {Joan. 
xiii).  Succingimuraulem  ad  ambulandum,  ne  pedes 
nostri  impcdiantur per  fluxum  vestium.  Accingimur 
ad  pugnandum,  qucmadmodum  in  Psalmo  dictnm 
est :  Accingere  gladio  tuo  supcr  femur  tuum,  potca- 
tissime  (Psal.  xliv).  CoIIes  itaque  exsultatione  ac- 
cinguntur,  quia  sancti  contemplativi  quanto  perspi- 
cacius  coelestia  gaudia  contemplantur,  tanto  contra 
hostem  antiquum  robustius  armantur.  Et  sic  aeci- 
pientibus  illis  gratiam  pro  gratia,  impletur  in  cis 
quod  scriptum  est :   Justus  justificetur  adhuCy  ct 
sanctus  sanctificetur  adhuc{Apor,  xxn).  Indutisunt 
arietesoviumy  et  valles  abundabunt  frumonto.  Per 
arietes,  qui  duces  gregis  sunt,  intelligimus  sanctos 
praelatos,  qui  gregem  Dominicumad  pascua  spirita- 
lia  quotidie  ducuut  et  illum  contra  spirituajium  lu- 
porum  incursum  vigilanter  custodiunf.  Qui  habent 
duo  cornua,  unum  per  exemplum  boni  operis,  alle- 
rum  per  verbum  praedicationis,  quibus  debent  ar- 
cere  rapaces  hostes  de  finibus  suis.  Qui  habeat 
etiam  suse  lanae  vellus,  idest  vestimentum,  hocest 
bonorum  honestatemmorum.  Pervallos  deniquein- 
telligimus  humiles  subjectos.  Quemadmodum  autem 
in  sacraScripturaperhordeum  significaturdoctrina 
Yetens  Testamenti,  ita  per  frumentum  acoipitur 


1129 


SERMONES  CENTUM. 


tt30 


B 


doctrina  Novi  Valles  ilaquc  abundant  frumento,  A. 
dum  subjecli  quivis  et  humiles  roplentur  scientia 
quae  contineturinsacro  Evangelio  Fer  campos  igi- 
tur  convcnienter  intelligimus  conjugatos  propter  re- 
rum  temporalium  usum  licentiorem,  per  speciosa 
deserti  solitarios  propter  vitam  remotiorem,  per 
colles  contemplativos  propter  gratiam  eminentio- 
rem,  per  arietes  prselatos  propter  auctoritatem  pra3- 
stantiorem,pervaIlessubditosproptersubjectionem 
humiliorem.  Intelligimus  etiam  per  ubertatem  cam- 
porum  effectum  bonorum  operum  in  conjugatis ;  per 
pinguedinem  speciosorum  deserti,plenitudinem  cha- 
ritatis,  cffiterarumqne  virtutumconsummationem  in 
solitariis;  perexsultationem  collium,  gustumccele- 
stium  gaudiorum  in  contemplativis;  perindumentum 
arietum  honestatem  morum  in  praelatis ;  per  fru- 
mentum  vallium,  sacram  scientiam  in  subjeclis. 

Nunc  charissimi,  ad  nosmetipsos  respicientes  vi- 
deamus  si  aliqui  ex  his  quos  superius  descripsimus 
sumus,  sialiquid  do  eorum  plenitudine  possidemus. 
Certe  campi  non  sumus,  nec  esse  debemus.  Trans- 
cendit  namque  nostra  professio,habitusquenostr], 
ac  tonsurse  testatio  camporum  istorum  planitiem,  id 
est  conjugatorum  conversationem  licentiorem  ;  et 
propterea  conscendendum  estnobis  ad  vitsBgradum 
altiorem.  Absit  enim  ul  de  collegio  conjugatorum 
simus,  ut  solliciti  simus  quse  mundi  sunt,ut  divisi 
simus,  ut  cogitemus  quomodo  placeamus  uxori.  Go- 
gitare  namque  debemus  qua5  sunl  Dei,  ut  placeamus 
Deo,  utsimus  sancti  corporeet  mente.  Sedquamvis  C 
esse  campi  nondebemus,  perhujusmodivitaminfe- 
riorem,  et  licentiam  laliorem,  debemus  tamen  ha- 
bere  ubertatem  eorumpersex  operum  misericordiae 
perfectam  exhibitionem.  Quibus  enim  melius  con- 
venit  exercere  misericordiae  opera  quam  iis  qui  reli- 
gionem  habitu  tonsuraque  profitentur  ?  Sed  limen- 
dum  est  nobis,  fratres,  ne  htec  opera  non  secundum 
intuilum  misericordice,  sed  secundum  acceptionem 
persona}  faciamus.Venitaliquando  abbas  aliquis  di- 
ves  vicinus  noster,  qui  nobis  in  domo  sua  diversis 
ferculis  appositis  honorifice  ministrari  fecil,  slatim 
discurrimus,  familiam  sollicitamus,  diversa  fercula 
parari  jubemus,  illum  honorificoservirideberepro- 
testamur.  Quod  certe  verum  est.  Meruit  hoc  enim, 
et  adhuc  occasione  se  praebente  merebitur.  Venit  D 
autem  quandoquemonachuspauper,  peregrinus,  je- 
junus,  lassus  ajstu  vel  gelu,  imbribus  aut  ventis  per 
totum  diemafflictus,  el  scitante  ministro  quid  come- 
det,  tepiderespondetur:  Et  satishabebit,  inquiunl; 
de  ovis  habebit.  Haec  concordaro  non  videntur  ver- 
bisChristi^quibus  de  largiendo  convivio  loquitur, 
dicens  :  Cam  facis  prandium  aut  coenamy  noli  vo- 
caro  amicos  tuos^  nequo  fratvcSy  neque  cognatos^ 
noque  vicinosdivitcSy  ne  fortc  ct  ipsi  te  reinvitent, 
et  fiat  tibi  rotributio.  Sed  cum  facis  convivium^ 

voca  paupercSy  debiles,  claudos,  ceecos  et  beatus 
eriSf  quia  non  habent  retribuore  tibi,  retribuetar 
enim  tibi  ia  resurrectione  justorum  {Lac,  xiv), 

*  £)x  his  verbis  perpendere  potest,  qui  vuU,  ({aia| 

Patrol,  CLXXVII, 


dum  illis  qui  nobis  honorifice  in  hujusihodi  mini- 
straverunt  tam  operosa  cura  reservimus,  retributio 
videtur  esse  humani  meriti  ;  dum  autem  iis,  qui 
nobis  nunquam  servierunt,  solo  charitatis  iiituitu 
omnem  humanitatem  exhibemus,pr8eceptumimple- 
mus  Christi.  Non  ergo  pauperioribus  hospitibus  ne- 
gligenter  ministremus,  quia  saepiusquipauperioi^eis 
sunt  in  re,  ditiores  sunt  in  fide.  Jacet  etiam  forte 
frater  aliquis  dives,  id  est  ex  divitibus  natus,  vel 
potens  in  domo  aliqua  molestia  detentus.  Statim  ab 
omnibus  visitatur,  et  confortatur,  et  tota  soIHcitu- 
dine  ejus  servitium  agitur.  Jacet  quandoque  frater 
alius  pauper,  id  est  ex  pauperibus  natus,  nihilque 
potens  in  domo,  morbo  fortiori  prrogravatus,  forte 
negligitur,  contemnitur,  molestiam  ab  iis,  qui  illi 
mane  ministrant  patitur,  in  tantum  ut  Psalmist» 
verbis  conqueri  juste  possit,  dicens :  Super  doloreih 
vulnerum  weorum  addidcrunt  {PsaL  lxviii).  Et  de 
hujusmodi  cura  sive  negligentia  quidam  versifica- 
tor  pulchre  dixit : 

Si  dives  jaceal  vel  febricula  maceratuSf 
Irrumpens  tbalamos  monachalis  adeat  equitaius; 
Si pauper  jaceat  morbo  vel  morte  gravatus 
Quo  spes  nuIJa  vocat^  transit  nihil  appreliatus, 
Clauaus  [cla  vus]  ut  in  Domini  pistrinumprmci" 

[pitatuB, 

HfiBC  omnia,  fratres,dicimu8,utoperamiserioordi88 
non  secundumpersonarumacceptionem,sed  secun* 
dum  charitatis  intuitum,  necessitatemque  singulo- 
rum  faciamus.Nec  ista  dicentes  ut  hominibus  honore 
dignis  honorem  non  exhibeatis  suaderaus,  quia  scri- 
ptum  esl :  Cui  honorem,  honorem ;  sed  ne  ceeterisde 
dcbito  charitatis  quidquam  minuatis  exhortamur 
{Rom,  xiii).  Campi  igitur  nonsumus,  nec  esse  debe- 
mus,  sed  utinam  eorum  ubertate  non  careamus, 
Quemadmodum  autem  campinon  sumus,  quia  campi 
esse  non  debemus,  sic  speciosa  deserti  non  sumus, 
quoniam  hsec  esse  non  possumus.  Quomodo  etenim 
esse  de  speciosis  deserti  possumus,  qui  pinguia 
comedimus,mulsumbibimus,  quiad  comparationem 
illorum  mollibus  vestimur  ?  Quomodo  esse  de  spe- 
ciobis  deserti  possumus,  quilonge  a  deserto  sumuB 
remoti,  etpeneseculo  juncti?  Habitamus  enim,  ut 
timeo,  cum  Ruben  inter  terminos,  ut  audiamus  sibi- 
los  gregum.  Habitamus  enim,  ut  ita  dixerim,  inter 
terminum  vitee  spiritalis,  et  terminum  vitse  ssecula*' 
ris.  Audimus  sibilos  grcgum,  id  estludos,  clamoreSi 
cantus,  tumultusque  hominum  per  diversa  crimina 
gregatim  ad  damnationem  currentium.  Speciosa 
igitur  deserti  esse  nonpossumus  ;  sed  utinampin* 
guedinis  eorum,  id  est  charitatis  aliarumque  virtu- 
tumparticipes  simus !  Colles  autem  esse  debemusi 
quod  utinam  simus  I 

Idcirco  namque  in  quiete,  silentio,  lectione,  me« 
ditatione,  oratione,  divinae  laudis  decantatione  su-* 
mus,utsupern{BcontempIationifaciIius,etperfectiu9 
inhaereamus.  Sane  inter  omnia  bona  spiritalia,  quas 
in  prsesenti  vita  possunt  acquiri  vel  possideri,  con- 
templatio  optima  est.  Maria  namque  optimam  pac^ 


1131 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1132 


tem  eleffitf  quse  non  aaferetur  ab  ea  (Luc.  x).  Sunt  A  tipJicabitur{Psal,  xci).Vitabeali  JoannisBaptisfae, 


autem  tria  quaedam,  in  quibus  se  humana  mens  nunc 
exercet,  scilicet  cogitatio,  medilalio,  contemplatio. 
Major  autem  horum  est  contcmplatio.  Cogitatio  est 
cum  mens  notione  rerum  transitorie  tangitur,  cum 
res  ipsa  sua  imagine  animo  subito  prsesentatur, 
vel  per  sensum  ingrediens,  vel  a  memoria  exsur- 
gens.  Meditatioestassidua  ac  sagax  retractatio  co- 
gitationis,  aliquid  vel  involutum  explicare  nitens, 
vel  scrutans  penetrare  occultum.  Contemplatio  est 
perspicax  et  liber  animi  contuitus  in  res  perspicien- 
das  usquequaque  difTusus.Inter  contemplationem  et 
meditationem  hoc  interest  quod  medi  tatio  circa  unum 
rimandum  occupatur,  contemplatio  ad  mulla  vcl  ad 
diversa  comprehendenda  diflunditur.  Contemplatio 


charissimi,  cujus  liodie  nativitatemcelebramus,  tota 
nobis  loquilur,  tota  nobis  sermo  est,  tota  nos  a 
malo  revocat  et  ad  bonum  exhortatur.  Nec  solum 
illa  quae  in  illius  sanctissima  vita  continentur,  ve- 
rum  et  illa  quse  vitam  ejus  praecedunt  vel  subse- 
quuntur  subtiliter  considerata  nos  a  culparevocant, 
ad  justitiam  informant.  Ante  conceptionem  etenim 
ejus  nobis  loquitur  ejus  annuntiatio,  post  mortem 
ejus  virtutum  ipsius  opinio,  in  vita  ipsius  tota  ejus 
sancta  conversatio.  Quemadmodum  namque  varia 
diversitas  lapidumpretiosorum  in  vestimento,  sic  in 
beato  Joanne  nobis  emicat  diversarum  virtutum 
multitudo,  et  ejusdem  multitudinis  pulchritudo,  sci- 
licet  contemptus  sseculi,  amor  Dei,  abstinentia  cibi, 


igitur  cst  perspicaxet  liber  animi  contuitus,  in  res  "  asperitasvestimenti,quiessoIiludinis,verbumpr9e- 


perspiciendas  usquequaque  diffusus.  Perspicax,  ut 
penetretprofunda;  liber,  nedeprimaturetimpedia- 
tur  per  terrena  desideria :  diffusus,  ut  comprehen- 
dat  mulla  vel  universa.  Videamus  itaque  si  hunc 
animi  contuitum  habeamus;  ut  merito  colles  per 
contemplationem  esse  dicique  valeamus,  de  qua 
contemplatione  plura  loqui  prsdsumo,.  quia  quid  sit 
quanlum  ad  expeiimentum  prorsus  ignoro.  Arietes 
quoque  non  sumus,  quia  Domini  gregem  non  duci- 
mus.  Sed  licct  aiietes  ducatu  gregis  non  sumus, 
utinam  tamen  istorum  arietum  cornua  per  exem- 
plumboni  operis,  etverbumprcEdicationis,  eteorum 
indumentum  pcr  bonorum  honestatem  morum  ha- 


dicationis,  virginitas  corporis,  humilitas  cordis,  ri- 
gor  severitatis,  confessio  verilatis,  virtuspatienti», 
odor  bonae  famae.  Ipse  est  aurora  veri  solis,  praecur- 
sor  Redemptoris,miles  superniregis,  praeco  judicis, 
vox  clamantis.  Ipse  est  propheta  venturi,  minister 
Domini,  indexagni,  DaptistaChristi,  amicus  sponsi. 
Ipse  praedicator  pcenitentiae,  amator  casiimonise, 
persecutor  luxuriae,  testificator  justitiae,  defensor 
innocentiae.  Ipse  sanctorum  parentum  filius,  coele- 
stiumsecretorumconscius,propinquoi*umgaudium, 
vicinorum  gratulatio,  universorum  admiratio.  [pse 
cum  apostolis,  imo  prae  apostolis  nuntius  Christi, 
lux  mundi,  sal  terra3,  lucerna  super  candelabinim, 


beamus !  Quamvis  denique  speciosa  descrti,  colles  ^  civitas  super  montem  posita.  Ipse  est  annuntiatus 

±  *       *  !•  A  1 1  ^      1 J  ^ ^^  l  ^  i*/*4  •  i  1*0«.  • 


et  arictes  esse  perfecte  ncqueamus,  valles  saltem 
esse  pcr  humilom  subjectionem  studeamus,  ut  cum 
illis  pro  nostro  modulo  clamare,  et  bymnum  dicere 
valeamus  :  clamare  in  tempore,  hymnum  dicere  in 
aeternitate.  Quare  clamare  in  tempore,  hymnum 
dicere  in  aeternitale  ?  Quia  qui  longe  est  clamat,  qui 
propcest  dicit.  Longe  sumus  in  tempore,  quia  quan- 
diu  sumus  in  corpore,  peregrinamur  a  Domino  (// 
Cor,  v).  Prope  erimus  in  aeternitate,  quia  videbi- 
mus  eum  sicuti  est  (/  Joan.  iii).  Sicut  ergo  oculo 
ad  oculum  tunc  vidcbimus,  ita  ore  ad  os  loquemur. 
Clamare  igitur  est  Deum  laudare  in  tempore.  Hy- 
mnum  dicere  est  Deum  laudarcin  acternilate.  Quae 
autem,  et  quanta,  qualisve  sit  istius  hymni  suavitas, 


ab  angelo,  sanctificatus  in  utero,  clarificatus  in 
mundo,  coronatus  martyrio,  glorificatus  in  coclo. 
Ipse  igitur  mcrito  per  orbem  terrarum  lidelium 
vocibus  attollitur,  verbis  praedicatur,  laudibus 
honoratur,  solemnitatibus  rccensetur. 

Palmae  cedroque  comparatur.  Ipse  nimirum  vere 
estpalma,  vcre  cedrus.  Palmaper  justitiam,  cedrus 
per  gloriam.  Palmae  siquidem,  ut  beatus  Gregorius 
dicit  in  Moralibus,  justorum  vita  merito  compara- 
tur,  quiascilicct  palma  inferius  tactuaspera  est,  et 
quasi  aridis  corticibus  obvoluta,  superius  vero  et 
visu,et  fructibuspulchra,  Inferius  corticum  suorum 
involutionibus  augustatur,  sedsuperiusamplitudiae 
pulchrce  virlditatis  expanditur.  Habet  aliud  palma. 


jucunditasatque  felicitas,scirenon  possumusdonec  t\  quo  cunctis  arborum  generibus  diffeii.  Omnis  nam- 


ad  fontem  vit£e  veniamus,  etinebriemur  ab  ubertate 
domus  Dei,  et  torrente  voluptatis  sua5  potet  nos 
(Psal.  xxxv),  et  videamus  lumen  inlumine,  Patrem 
in  Filio,  Filium  in  Patro,  Spiritum  sanctum  in 
utroque.  Cuin  cnim  Filius  tradidcrit  regnum  Deo 
et  Palrij  cum  evacuavcrit  omncm  principatum,  et 
potcslatom,  et  virtutcm,  ct  erit  Dous  omniain  omni- 
bus  (I  Cor.  xv),  tunc  hymnum  hunc  cum  angelis 
et  sanctis  universis  dicenles  quao  sit  ejus  inaesli- 
mabilis  inelodia  perfecte  cognoscemus.  Quodnobis 
praestare  dignetur,  etc. 

SERMO  LXXIIL 
In  leslo  sancti  Joannis  Daptistw. 
^ustus  ut  pQlma  Oorebit,  sicut  cedrus  Libsni  mal" 


quc  arbor  in  suo  robore  juxta  terram  vasta subsislit, 
sed  crescendo  superius  angustatur;  et  quanto  pau- 
lisper  superior,  tanto  in  altum  subtilior  redditur. 
Palma  vero  minoris  amplitudinis  ab  imis  inchoat,  et 
juxta  ramos  ac  fructus  ampliore  robore  exsurgit; 
et  quae  tenuis  ab  imis  proflcit,  vastior  robore  ad 
summa  succrescit.  Quibus  itaque  alia  arbusta  nisi 
terrenismentibusinveniunlursimilia;inferiusvasta, 
superius  angusta.  Quia  nimirumomnes  sasculi  dile- 
ctores  in  terrenis  rebus  forles  sunt,  in  coelestibua 
debiles.  Nam  pro  temporali  gloria  usque  ad  mortem 
desudare  appetunt,  et  pro  spe  perpetua  necparum 
quidem  in  labore  subsistunt.  Pro  terrenis  lucria 
(][ua$libet  injurias  tolerant,  et  pro  oodlesti  mercede 


1133 


SERMONES  CENTUM 


1134 


vel  tenuissimas  verbi  ferre  contumelias  recusant.  A 
Terreno  judici  toto  etiam  die  assistere  fortes  sunt, 
in  orationeveroeoramDominouniushorcomomcnto 
lassantur.  Sunt  quoque  nonnulli  qui,  cum  coDleslia 
appetunt,  atque  hujus  mundi  noxia  facla  dcrelin- 
quunt,  ab  inchoatione  sua  quotidie  inconstantise 
pusillanimitate  deficiunt.  Quibus  etiam  hos  nisi  ar- 
bustis  reliquis  similes  dixero,  qusc  nequaquam  tales 
surgent,  quales  inferius  oriuntur?  Hi  quippe,  in 
conversationem  venientes,  non  tales  quales  esse 
cceperunt  perseverant.  Et  quasi  more  arborum  in 
inchoatione  vasti  sunt,  sed  tenus  crescunt,  quia 
paulisper  per  augmenta  temporum  patiuntur  detri- 
menta  virtutum.  Sensim  namque  in  eis  desideria 
superna  languescunt,  et  qui  robusta  ac  fortia  pro- 
posuerant,  debiliaatqueinilrmaconsummant,  dum-  ^ 
que  eetatis  augmento  proficiunt,  quasi  flexiles  cre- 
scunt.  Palma  vero,  sicutdictumest,  vastiorinsum- 
mitate  est  qnam  esse  cocpit  ex  radice,  quia  sadpe 
electorum  conversatio  plus  finiendo  peragit»  quam 
proponit  inchoando,  quia  ssepe  tepidius  prima  in- 
choat,  ferventius  extrema  consummat,  videlicet 
quia  semperinchoare  se  existimat,  idcircoinfatiga* 
bilis  in  novitate  perdurat.  Quasi  de  cseteris  arbori- 
bus  loquitur  Isaias,  ubi  dicit :  Deficient  pueri,  et  la- 
borabunt  et  juvenes  in  infirwitate  cadent  {ka,  xl). 
De  palma  autem  subjungit,  ubi  addit:  Qui  autem 
sperant  in  Domino^mutabunt  forlitudinem,assument 
pcnnas  ut  aquilie^  currcnt  et  non  hborabunt^  ambu- 
labunt  et  non  deficient  (ibid.),  Sunt  autcm  quidam,  C 
qui  cum  fortia  inceperunt,  non  solum  in  iis  quee 
inceperunt  tepescunt,  verum  etinm  ad  vitia  turpiter 
labuntur ;  et  cum  spiritu  coeperint,  carne  consum- 
mantur  {Gal.  iii).  Quibus  apte  convenit  poetica  illa 
sententia,  ubi  dicitur  : 

Humano  capiti  cervicem  pictor  equinam 
Jungere  si  velit,  ac  varias  induccre  plumas 
Undique  collatis  membris;  ut  turpiter  atrum, 
Desiguat  in  piscem  mulier  formosa  superne : 
Spectatum  admissif  risum  teneatis,  amici, 

(HoRAT.  De  art,  poct,  v.  1-5.) 

Humanum  etenim,  rationabile  et  pulchrum  valde 
opus  est  spirituale,  qiiod  incipiunt ;  sed  bestiale 
penitus  est,  turpe  et  atrum  vitium  in  quo  desinunt. 
llli  igitur  soli  palmse  videntur  comparandi  qui  licet  D 
parva,  pauca  et  acta  sunt,  qua)  incipiunt,  magna 
tamen,  multa  et  ampla  perficiunt.  Cedrus  ca^teris 
arboribus  aItitudinepra;slantior  esseperhibetur,  et 
ideo  per  cedrum  coclestis  gloria,  qua  nihil  est  subli- 
miuSyConvenienterexprimitur,  Habetet  palmasuam 
altitudinem,  per  quam  significaturaltitudo  justitiie; 
sed  cedro  nullatenus  adsequatur,  perquam  figura- 
tur  altitudo  glorise.  Et  diligenterattendendum  quod 
ait:  UtpalmaQorebit^sicutcedrusmuItipIicabitur,  In 
prsesenti  quippe  per  justitiam  florem,  id  est  spem 
percipiendi  futuri  fructus  habemus,  in  futuro  autem 
ejusdemfloris  fructumpergloriam  accipiemus.Qui 
fruotus  recte  multiplex  esse  dicitur,  quia  in  custo- 
iUendis  ju^iciis  Domini  retributio  multa,  Beata9 


itaque  Joannes  prse  cseteris  sanctis  palma  et  cedrus 
est:  palma  per  justitiam,  cedrus  pcr  gloriam;  palma 
in  mundo,  ccdrus  in  coelo  ;  palma  in  merito,  cedrus 
in  preemio;  palma  quia  justus,  cedrus  quia  beatus. 
Qui  quanto  justior,  tanto  beatior.  Justior  in  via, 
beatior  in  patria.  Totis  igitur  viribus,  charissimi, 
ut  cum  beato  Joanne  palma  simus,  elaboremus,  ut 
cum  illo  postmodum  esse  ccdri  valeamus.  Nemo 
nostrum  prave  vivendo  cseteras  arbores  in  imo  vas- 
tas  in  summo  graciles  imitetur,  nemo  reliquis  ar- 
bustis  assimiletur,  nemo  circa  spiritalia  sit  debilis, 
circa  carnalia  fortis.  Omnes  pariter  fluxa  carnis 
gaudia  pcrstringamus,  animorum  penetralia  dila- 
temus,  ut  velutpalma  florere  per  justitiampossimus 
in  tempore,  et  quasi  cedrus  multiplicari  per  glo- 
riam  in  aeternitate.  Quod  nobis  praestare  dignetur 
Dominus,  etc. 

SERMO  LXXIV. 
In  festo  ejusdem  sancti  Joannis  Baptistse. 
Joannes  ost  nomen  cjus,  etin  nativitate  ejusmulti 
gaudebunt  (Luc.i).[Joannes]  interpretatur  i90i  (/ra/ia 
Hoc  nomcn  sanctissimum,charis3imi,viro  sanctissi- 
modatum,  a  Gabriele  venerabiliter  annuntiatum,  ab 
Elisabeth  Spiritu  sancto  repleta  prolatum,  a  Zacha- 
rialitteris  insiuuatum,  absque  dubio  credendumest 
divinitus  fuisse  preeordinatum.  Non  enim  sine  re 
talo  nomen  habuit,  qui  prse  natis  mulierum  in  gratia 
claruit,  qucm  in  utero  gratia  sanctiflcavit,  qui  ad 
vocem  beatsB  Mariae  de  prsesentia Ghristi per gratiam 
exsultavit,  qui  adhuc  puer  per  gratiam  confortatus 
saeculo  abrcnuntiavit,  et  desertum  ingressus  usque 
in  diem  ostensionis  suae  ad  Israel  soli  Deo  vacavit, 
vestimento  de  pilis  camelorum  se  induens,  zona 
pelliccasc  stringens,  locuslasetmelsilvcstrecome- 
dcns  et  aquam  bibens.  Merito  Joannes  dici debuit  qui 
superme  gratiae  prsenuntiator  et  prsedicator  exstitil 
cujusGhristusIatoretdatorstatim  fuit.  Undeet  ipse 
Joannes  ait :  Ego  quidem  baptizo  vosin  aqua,  id  estin 
pocnitentia,  quiautem  post  me  vcnturus  est^  fortior 
me  estf  ci^jus  non  sum  dignum  calceamenta  portaro^ 
ipse  vos  baplizabit  in  Spirilu  sanctOfCt  igni{Luc,  iii). 
Gratia  enim  et  veritasperJesum  Cbristumfaclaest 
(Joan,  i).  Quia  igitur,  fratres,  tanti  virinativitatem  in 
nniverso  mundo  venerabilemcelebramus,  totisprse-* 
cordiis  gaudeamus,  ut  etnos  sermonis,  qui  scriptus 
est,  quia  in  nativitate  ejus  mulli  gaudebunt^consor" 
tes  existamus.  In  nativitate  ejus  quemadmodum  plus 
oculis  cernitur  quam  in  codicibus  legitur,  gaudent 
multi,  quia  gaudent  Ghristiani ;  et,  ut  fama  testatur, 
gaudent  pagani.  In  nativitale  ejus  multi  gaudent, 
quiagaudent  pauperes,  gaudent  servientes^gaudent 
boni,  gaudent  mali.  Gaudent  pauperes,  quia  vident 
imminere  maturitat^jm  messium.  Gaudent  servien- 
tes,  quia  cernunt  adesse  laboris  sui,  et  percipiendee 
mercedis  terminum.  Gaudent  boui  gaudio,  quod  est 
in  Spiritu  sancto.  Gaudent  mali  gaudio^quodestin 
mundo.  Est  autem  gaudium  mundi  concupiscentia 
carnis,  et  concupiscentia  oculorum  et  superbia  vito. 
In  concupisoentia  caniis  eat  gaudium  foeditatis,  in 


1135 


APPENDIX  AD  HOGONIS  OPERA  MYSTICA. 


iiae 


concupiscentia  oculorum  gaudium  curiositHtis,  in 
superbia  vitae  gaudium  vanitatis.  Omnis  enim  qui 
superbit,  inancscit.  Ista  autem  species  gaudii,  quae 
est  in  mundo  tantum  solummodo  reproborum  est, 
qui  Isdtantur cummalefecerint^  etexsultantinrobus 
pessimis  (Prov.  ii),  qui  gaudent  in  vanitatibus  et  in- 
saniis  falsis,  in  superstitione  ludorum,  in  exercita- 
tione  vitiorum,  perpetratione  peccatorum,  qui  vino 
pretiosOf  et  unguentis  se  implent^  nec  prseterit  eos 
dos  temporis  (SapAi)^(\\i\  coronant  se  rosis  antequam 
marcescant,  et  ubique  signa  Isetitise  relinquere 
volunt.  Inhis  gaudent,  de  quibusdamnati  in  inferho 
dolent,  dicentes :  Erravimusa  via  veritatis,  etjusti- 
tiw  lumen  non  luxit  nobis,  et  solintelligentisD  non  est 
ortus  nobis.  Lassati  sumus  in  via  iniquitatis,  etper- 
ditionis  nostrso,  viam  autem  Domini  ignoravimus, 
Quid  profuit  nobis  suporbia,  aut  quid  divitiarum 
jactantia  contnlit  nobis?(Sap.  v.) Igitur,  charissimi, 
quia  mundana  iaetitia  via  est  ad  aeternam  tristitiam  ; 
risus  enimdolore  miscobitur,  et  extrema  gaudii  luc- 
tusoccupat  (Prov,  xiv),reputemusrisumerrorem,et 
gaudio  dicamus :  Quid  frustradeciperis?{Eccle.  ii). 
Melius  est  ire  indomum  luctus  quamin  domum  con- 
vivii:  in  illaenimfinis  cunctorum  bominum  admo- 
uetur,  et  vivenscogitat  quid  futurum  sit.  Melior  esi 
irarisu,  quiaper  tristitiam  vultus  corrigitur  animus 
dehnquentis.  Cor  sapientium  ubi  tristitia  est  {Eccle. 
vii),  quia  norunt  quod  tristitia,  quse  secundum 
Deum  est,  pcenitentiam  in  salutem  stabilem  opera- 
tur.  Habet  autem  et  miseram  tristitiam  suam,  que- 
madmodum  et  ineptam  Iffilitiam,  utramque  ma- 
lam.  Nam  saenuU  tristitia  mortem  operatur  {II  Cor. 
vii).  Sunt  itaque  duo,  ex  quibus  unus  misere  tri- 
statur,  alter  inepte  leetatur. 

Alter  amat  fletus,  alter  crlspare  cachinnum. 
Diversisque  modis  par  est  vesania  cunctis. 
Tu  vero,  fili,  modio  tutissimus  ibis. 
Inter  utrumque  vola,  placeat  discretio  sola. 
Virtus  cstmodium  vitiorum  utrinque  reductum. 

Quemadmodum  eniminter  vitium  viscosse  tenaci- 
tatis,  et  vitium  lubrica3  prodigalitatis  medium  est 
virtus  largitas,  quae  fit  cum  discretione,  ita  inter 
amaram  sseculi  tristitiam,  et  inanem  ejus  Isetitiam 
mediumest  spiritalisexsultatio,  quae  ilt  cum  fimore. 
Exsultatio  nempe  sine  timore  mater  nonnunquam 
est  delictorum,  et  timor  sive  tristitia  sine  exsulta- 
tione  qusedain  ainaritudo  vivondi.  Nec  dicat  quis 
tristitiam,  quoe  secundum  Deum  est,  ab  hujus  vel 
cujuslibet  solemnitatis  discrepare  gaudio,  cum 
ipsam  plerumque  constet  vcram  esse  viam  ad 
gaudium,  quod  est  in  Spiritu  sancto.  Cum  autem 
gaudemus  in  Doinino,  jam  aliquid  nos  confidamus 
percepisse  de  praimio  :  cum  ipsum  gaudium,  quod 
a  Domino  et  in  Domino  pcrcipitur,  sit  creaturse 
rationalis  beatitudo.  Gaudcamus  ergo,  charissimi, 
in  hac  sacra  nativitate  beati  Joannis  Baptistsemagno 
gaudio.  Sed  exsultationes  Dei  non  mundi  sint  in 
f\][tturen08tr0y  utmereamur  per  hanc  sanctam  lee« 


A  titiam  ad  supernam  pervenire  gloriam.  Quod  nobis 

praestare  dignetur,  etc. 

SERMO  LXXV. 

De  Balaam,  et  filiis  Isracl  in  festo  quorumlibet 
sanctorum  homilia,  seu  sermo. 

Legimus  in  Numeris  quod  egressis  de  ^gypto 

filiis  Israel,  etperdesertumadterrampromissionis 

tendentibus  Balac  obsistere  disposuerit,  et  conda- 

xerit  Balaam,   ut  malediceret  illis.  Vertit  autem 

Deus  maledictionem  ejus  in  benedictionem.  Cujas 

historisB  verba  secundum  spiritalem  intelligentiam 

vobis  transcurremus,  ut  ex  eis,  pro  posse  nostrOy 

vestrorumsanctitatem  morum  sedificemiis.  Populiis 

ille,  qui  nunc  Jacob,  nunc  Israel  nomine  cenaetm*, 

populum  signidcat  vere  fldelium,  qui  vdre  Jacob 

D  sunt,dum  adversum  vitia  fortiter  luctantur ;  larael, 

dum   in  virtutum  bonitate    suaviter  delectantor. 

Jacob  sunt,  dum  cii^a  terrena  negotia  causa  corpo- 

reae  necessitatis  fatigantur,  Israel,  dum  coelestia 

bona  sublimiter  speculantur.  Unde  recteperBalaam 

prophetico  spiritudictum  est:  Quisdinumerarepoa^ 

sitpulverem  Jacob,  et  nosse  numerum  slirpis  Israelf 

{Num.  xxiii.)  ut  per  pulverem  Jacob  actiTos  ter- 

renatractantes,perstirpeinlsrael  speculativos  intel- 

ligamuscoelestia  contempIante8.BaIac,qui  interpre- 

iRiuv  lingens,  vel  elidens,  sive  involvens,  diabolum 

significat,  qui  quos  potest  pravae  tentationis  Uandi- 

mento  lingit,  et  consensu  vel  efTectu  peccati  elidit, 

ac  retinaculo  maiae  consuetudinis  involvit.  Balaam, 

qui  interpretatur  populus  vanus,  universitatem  fal- 

sorum  Christianorum  exprimit,  qui  spemunt  veri- 

tatem,  sequuntur  vanitatem,  peesertim  illos  qui  in- 

ter  eos  sive  prudentia  carnis,  sive  scientia  secnli, 

vel  philosophise  vana  gloria,  ceeteris  auctoritate 

quadam  prsestare  videntur.  Isti  nempe  apud  diabo- 

lum,  et  omnes  daemones,  universosque  mundi  dile- 

ctores  velut  arioli  sunt,  dum  inanem  mundi  sapien- 

tiam,  imo  per  ipsam  dsemoniacam  impietatem  male 

vivendo  colunt.  Qui  dum  quotidie  vitia  vitiis  aggre- 

gant,  vel  vitia  pro  vitiis  mutant,  quasi  novorum 

dsemoniorum  culturaminnovant.  Quippe  apte  conve- 

nitquod  scriptumest:  A^ovi,  recentesque  venemot, 

quos  non  coIucruntpatreseorum{Deut.  xxxn).  Qni 

.    cum  Dalaam  ohturatum  habent  oculum,  quia,  lieet 

T\  quod  Deussitper  scientiam  videant,  quidaittamea 

quantum  ad  dilectionem  ignorant.  Etdum  Deos  de 

coelo  super  eos  prospicit,  ut  videat  si  est  intelli- 

gens,  aut  requirens  Deum  (Psal.  xiii),  si  est  inter 

eos  qui  intelligat  per  cognitionem,  non  est  i^ea 

qui  requirat  per  amorem. 

Quamvis  igitur  in  eis  unus  oculus  sit  aperiiMi 

cum  rocte  credunt,  alter  tamen  est  obturatu8,  dum 

male  vivunt.  Omnes  declinaverunt^  simul  imttile» 

facli  sunt{PsaI.  lii).  Declinaverunt  a  bono,  inutiles 

facti  sunt  in  malo.  Qui  cum  Balaam  auditores  ser- 

monum  Dei  sunt,    sed  factores  esse  nolunt.  Qui 

omnipotentis  visiones  vident  per  cognitionem,  aed 

eas  videre  detrectant  per  operationem.  Qui  caduot, 

et  8ic  aperiuntur  oculi  eorum,  cadunt  per  damaft* 


1137 


SERMONES  CENTUM. 


1138 


tienem,  et  sic  aperiuntur  oculi  eorum  per  perfectam  A. 
praeterilaB  pravitatis  agnitionem.  Non  enim  suam 
impietatem  perfecte  cognoscunt,  douecpoenam  sen- 
tianty  quam  per  ipsam  meruerunt.  Aliter.  Cadunt, 
dum  quidam  ex  illis  aliquando  compuncli  a  sua 
elatione  humiliantur,  et  sic  aperiuntur  oculi  eorum, 
dum  perfecte  divinitus  illuminantur.  Sic  enim  Deus 
superbis  resistit,  sic  et  Jiumilibus  datgratiam  {Jac, 
iv).  Vel  certe  quemadmodum  ipse  Balaam  inferius  de 
se  di(yt,  quia  cadens  apertos  habet  oculos,  superbi 
sapientes  saBcuIi  cadunt  apertos  habentes  oculos, 
quoniam  et  quso  vera  sunt  cognoscunt,  et  prava  ta- 
men  agere  non  desinunt.  Misit  Balac  ad  Balaam 
principes  primum  nobiles,  deinde  nobiliores,  quia 
diabolus  mittit  dsemones  ad  tentandum  strennos,  p. 
et  si  illi  non  prsevalent,  mittit  deinde  fortiores,  ut 
astutos,et  linguatos  sseculi  viros  suis  suggestionibus 
flectant,  quatenus  justorum  conversationi  maledi- 
cant,  id  est  suis  oblocutionibus  detrahant,  ac  pcr 
hoc  bonam  eorum  famam  minuant,  et  sic  vel  sin- 
plices  quoslibet,  ac  minus  cautos  ad  bene  ope- 
randum  desides,  negligentes  et  pusillanimes  red- 
dant.  Ipsa  detractio,  ipsa  maledictio,  et  commen- 
datio  ipsa  est  benedictio.  Non  enim  in  tota  hac  be- 
nedictione  Balaam  legimus  uspiam  flliis  Israel  boua 
orasse  sed  de  illis  tantum  benedixisse,  vel  praadi- 
xisse.  £t  quoniam  sapientes  mundi  apud  diabolum 
mundiquQ  dilectores,  vel  etiam  quosdam  simplices 
justos,  ad  laudandum,  vel  blasphemandum  magnam 
videntur habere  auctoritatem,  existimaturque  eorum  q 
derogationibus  istos  deprimi,  illos  eorum  laudibus 
sustolli,  apte  a  Balac  per  nuntios  ipsi  Balaam  man- 
datur. 

Novi quod benedictus sit,  cuibenedixeriSf  et  ma^ 
JedictuSfinquam  maledicta  congesseris{Num.xxii). 
Populus  autem  Domini  superficiem  terrse  operuisse 
dicitur,  qma  multi  sunt  yocali^  licet  pauci sunt  electi 
(Matth,  xxj,  et  diabolus  etiamquoslibetfalsos  Chri- 
stianos  aliquando  converti,  et  sibi  obsistere  cum 
ceeteris  timet,  dum  necdumeosper  fidei  negationem 
secum  esse  videt.  Justi  vcro  populum  Balac  quasi 
bos  herbam  usque  ad  radicem  delent,  quia  justi 
non  solum  malorum  opera,  sed  et  consilia  radicitus 
investigare,  et  refellere  solent.  Spiritalis  enim  ju- 
dicat  omnidy  et  ipso  a  nemine  judicatur  (I  Cor.  ii).  D 
Preetium  divinationis  ac  maledictionis,  quod  nuntii 
Balac  habebant  in  mnnu,  aurum  sive  argentum, 
vel  etiam  utrumque  fuisse  credi  potest.  Unde  et 
Balaam  eis  respondisse  videtur :  Si  dederit  mihi 
Balacpienam  domum  suam  argentiot  auri^nonpotero 
immutare  verbumDoimei{Num.  xxii).  Quos  scilicet 
nuntios  apudse  nocte  remanere  fecit,  utsciscitaretur 
utrum  cum  eis  ire  posset,  an  non?  quia  malorum 
est  in  tenebris,  non  in  luce  consilia  queerere,  quo- 
modo  valeant  opera  tenebrarum  perpetrare.  Quos 
redarguens  Isaias  ait:  Cumdixorint  ad  vos:  Qua}- 
rite  a  pythonibus^  et  a  divinis  qui  student  in  incan- 
tationibus  suis.  Nunquid  non  populus  a  Deo  suo 
^equirel  visionem? pro  vivis  ac mortuis?  adlegem 


magis  et  ad  testimonium  ?  (Jsa.  viii).  Aurum  et  ar- 
gentum,quod  malediclionis  credimusfuissepretium, 
sapientiam  et  eloquentiam  significat  mundanam, 
cujus  pecunise  perniciosam  copiam  cunctis,  qui  in- 
ter  vanos  sunt  vanissimi,  totis  prsecordiis  amant. 
Unde  et  diabolicis  suggestionibus  inclinantur,  ut 
sapientes  et  eloquentes  apud  amatores  vanitatis 
prse  caeteris  habeantur.  Qui  etiam  de  montibus 
orientis  ad  maledicendum  adducuntur,  quia  ex  su- 
perbia  et  calliditate  procedit  quod  ad  dctrahendum 
bonis  fleclantur.  Per  montes  enim  superbia,  per 
orientem  in  quo  mundana  lux  oritur,  calliditas  fi- 
guratur.  Asina,  in  qua  Bakam  sedit,  stultorum 
subjectorum  coetum  congrue  significat:  in  quo  ipsi 
magistri  erroris  sedent;  dum  in  eis  auctoritate  do- 
ctriniB  suae  principatum  tenent.  Sed  utrisque  in  iti- 
nere  pravse  intentionis  resistit  angelus  cum  cvagi- 
natione  gladii,  id  est  ordo  angelicus  cum  terrore 
divini  judicii.  Quem  angelum,  sive  gladium  asina 
priusanimadvertity  etabitinere  pravitatis  desistit, 
deinde  Balaam,  cum  cernit,  expavescit,  quia  faci- 
lius,  et  citius  simpliciores,  et  minus  callidi  terrore 
divini  judicii  procelluntur,  et  ab  inceptae  perversi- 
tatis  intentione  refrenantur,  quam  qui  majoris  su- 
perbiae,  et  impiae  calliditatis  tenebris  offuscantur. 
Interim  autem  Balaam  suam  asinam  calcaribus 
csedit,  quia  vanitatem  diligentium  magistratus,  dum 
adhuc  minus  territus  divinum  judicium  nondum  in- 
telligit,  sibi  subjectum  populum  verbis  asp^rrimis 
affligit,  et  ut  secum  iniquitatis  iter  teneat,  in  quan* 
tum  valet,  cogit. 

Vineee  sunt  diversse  congregationis    Ecclesiee. 

Muri,  quibus  vineae  cinguntur,  suntdoctores,  quibus 

justorum  congregationes  muniuntur.  Angustce  viee 

preeceptum  justitise,  vel  diligens  censura,  et  sabti- 

lis  intelligentia  Ecclesiasticse  doctrinee.  In  hanc  an- 

gustiam  Balaam  ducitur,  et  ejusspes  eliditur,  quia 

perversus  intentionis  ejus  conatus  Deo  contrarius 

esse  comprobatur.  Ibiasinaloquitur^quiasubjectos 

coetus  auctoritate  sanctorum  doctorum  adjutus  de 

asperitate  justiliae  dominationis  ejus  adversus  eum 

rationabiliter  conqueritur.  Ipse  denique   cognito 

quod  contra  Deum  graditur,  dum  ejus  maledicere 

populo  conatur,  timore  corripitur,  et  si  non  a  mali- 

gnitate  pravse  voluntatis,  a  malignitate  tamen  detra- 

ctionis  refrenatur.  Etejus  maledictio  in  benedictio- 

nem  vertitur.  dum  timore  divini  judicii  correptus  et 

malum  compellitur  tacere,  et  bona  de  justis  satagit, 

licetinvitus,  prsedicare.Balaamquoque  gladio  fllio- 

rum  Israel  perimitur»  dum  vana  sequentium  princi- 

patus  in  flne  judicio  justorum  condemnatur.  Populua 

igitur  Israel  est  electorum  coetus,  Balac  diaboius, 

Balaam  vana  diligentiummagistratus,asinadiscipu- 

latusejus,  perfectioviaepromotio  intentionisprav», 

angelus,  qui  ei  obsistit,  ordo  angelicus,  qui  eorum 

iniquis  conatibus  contradicit,  evaginatio  gladii  in- 

terminatio  judicii,  murivinearum  doctores  Eeclesia-* 

rum,  angustia,  viae  censura  sacrae  doctrinse,  laesio 

pedis  redargutio  pravi  operis,  maledictio  derogatio. 


1139 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1140 


benedictio  laus  juslorum  et  commendatio.  Haec 
fratres,  superflcie  tenus  transcurrimus,  vobisque 
profundiora  scrufanda  relinquimus.  Sane  quia  pro- 
lixa  sunt,  quae  de  hac  historia  dcclaranda  sequuntur, 
visum  est  nobis-  ex  his  quto  dicta  sunt  sermonem 
hunc  terminare,  et  quse  restant  in  posterum  descri- 
benda  reservaro.  Nunc  ergo,  charissimi,  quia  de 
-/Egypto  spiritali  per  fidem  egressi  sumus,  et  per 
desertum  ire,  et  ad  terram  promissionis  tcndere 
debemus,  videamus  utrum  veri  Israelitae  simus. 
uEgyptus  est  viasaecularis,  desertum  vita  spiritalis, 
terra  promissionis  vita  cffilestis.  -^gyptus  caro,  de- 
sertum  animus^teiTapnomissionisDeus.  Veriautem 
Israelitae  simus,  si  Deum  non  tantum  oculo  cogni- 
tionis,  sed  etiam  oculo  dilectionis  videmus.  Quos 
videlicet  oculos  si  sanos  habemus,  viam  rectam  te- 
nebimus,  per  quam  terram  supernse  promissionis 
ingrediemur.  Quod  nobis  prscstare  dignetur  Jesus 
Christus  Dominus  noster,  qui  est  benedictus  in 
fioacula.  Amen. 

SERMO  LXXVI. 
Ex  verbis  ejasdem  BaJaam  in  festo  quorumlibet 

sanctorum. 
In  superiori  sermone  de  ftliis  Israel,  de  Balac, 
deBalaam,debenedictionequabenedixitniiisl8raeI; 
qusedam  diximus ;  nunc  ad  ejusdem  bonedictio- 
nis  verba  veniamus,  et  quid  moralis  instructionis 
intus  habeant,  videamus.  Si  quid  autem  quaerat 
quid  significationis  habeat  holocaustum  Balac,  qui 
diabolum  significat,  respondemus  quod  non  omnia, 
quse  in  littera  continentur  ad  spiritalem  intelligen- 
tiam  flectenda  sunt.  Sed  nec  parabola  currit  per 
omnia.  Balaam  autem  filiis  Israel  terbenedixit,  ut 
ipsa  benedictio  licet  per  hominem,  non  tamen  ab 
homine,  sed  a  sancta  et  individua  Trinitate  data 
noscatur.  Primae  quidem  benedictionis  verba  sunt 
haec :  De  Aram  adduxitme  Balac  rex Moabitarum  de 
montibus  orientis,  Veni^  inquit,  et  maledic  Jacob ; 
propera et detestare IsraeL  Quomodo malodicam^cui 
Don maledixit  Deus^  qua ratione  detester  quem  non 
detestatur?  de  summis  silicibus  videbo  eum,  et  dc 
coUibus  considerabo  cum.  Populus  solus  IwbilabilyCt 
intergentes  non  repulabitur.  Quis  dinumerarepossit 
pulverem  Jacob,  et  nossc  numerum  slirpis  Israel? 
Moriatur  anima  mea  mortejustorum  et  fiant  novissi- 
ma  meahorumsimiIia{Num.  xxiii).  Aram  interpreta- 
Xwt  excelsuSf  etsignificat  superbiam.  Bcne  ergo  de 
Aram  sive  de  montibus  Balaam  ad  maledicendum 
populum  Dei  rex  impius  adduxit,  quia  quod  mali 
bonis  cooperante  diabolo  detrahunt,  totum  de  su- 
perbia  procedit.  Moab  interpretatur  depatre^  et  si- 
gnificat  omnes  reprobos,  ex  quibus  illi  fuerunt  qui- 
busspecialiter  dictuinest :  Vosexpatre  diabolo  estis 
{Joan,  viii).  Balac  itaque  Moabitarum  rex  Balaam 
ad  maledicendum  Israel  vocat,  quia  diabolus  rector 
tenebrarum  harum,  id  est  dcemonum  per  supeibiam 
contenebratorum  et  hominum  impiorum,  ox  ipso 
per  culpamprogenitorum,  cx  ipsis  impiis  hominibus 
impiissimos  per  impietatem  cultui  ejus  deditos,  ad 


A  blasphemandum  jusfos  cupiditate  vanse  laudls  et 
gloriae  inanis  acriter  sollicilat.  Qui  nisi  divinae  po- 
tontiae  timore  refrenentur,  tantum  apud  homines 
de  suae  sapientise  atque  potentiae  gloria  sustollantur, 
ut  ad  perpotrandum  detractionis  ac  blaphemiie 
facinus  leviter  inclinentur.  Quam  maledictionem 
justis  saepius,  diversisque  modis  obfuisse  multo- 
ties  expertum  est. 

Sed  cum  justos  divina  protectione  muniri  consi- 
deranf,  divino  timoreperculsi,  eis  suae  derogationis 
malediotionem  inferri  gravifer  formidant.  Quod  la- 
men  libenter  facerent,  nisi  ultionem  sibi  desuper 
imminere  pertimescerent.Unde  et  Balaam  Dei  timore 
cohibilus  maledictionem,  quam  populo  Dei  inferre 
decreverat,  si  licuisset,  conficuit  dicens:  Quomodo 

^  maledicam,  cuinon  maledixilDeus  ?qua  ratione  rfe- 
tester  quem  Dominus  non  dctestatur  ?  Do  summis  s/- 
Jicibus  videboeum,  etde  collibus  considerabo  ilJam, 
De  summis  silicibus  sive  collibus  perfecti  vanitatis 
hujus  amatores,  etraagistri  populum  Dei  conside- 
rant,  cum  formidine  divina  territi  mentem  in  con- 
templationem  ejus  sublimiter  levant,  quam  ab  aliis 
gentibus  merito  distet,  subtiliter  pensant.  Vident 
quod  in  Ecclesia  alii  datur  pcrSpiritum  sermosa- 
pientia9,aliisermoscienti£o,  alteri  Mes,  aliigratia 
sanitatum,  aliioperatio  virtulum^aliiprophetia,  alii 
discrctio  spirituum,  alii  gcnora  linguarum,  alii  in  ter^ 
y7re^a<yoser7/70oo/n(7Cor.xii).Videntalio8boui8ope- 
ribus  insudare,alios  virtuf  ibus  vernare,aIios  miracu- 

p  lis  coruscare,alioshumiIitersubesse,aIio8excellen- 
ter  praeesse,omnes  omnibus  velle  prodesse.  Cumque 
populumjusforum  coelestis  gratiae  benedictione  re- 
pletum  conspiciunt,  suae  blasphemiae  derogationis- 
que  maledictionem  inferre  superno  territi  judicio 
nullarationepraesumunt,  sed  e  diverso  illi  benedi- 
cunt  dum  de  illo  id  quod  bo  num  in  eo  vident,  licet  invi- 
ti,dicunt.Non  enim  eorum  arbitrio,  sed  ex  divino  pro* 
coditjudicioquodbonorumjustitiamadmirandoprfle- 
dicant,quamnecsequuntur,necamant.  Undeetrecfe 
Balaam  in  sequentibus  dicit:  Benedictionom prohi^ 
bere  non  valeo.  Cujus  benedictionis,  id  est  prsedtcii- 
tionis  verba  subduntur  cum  dicilur:  Populas  solus 
habitabit,  et  inter  gentes  non  reputabitur. 

Magna  laus,  fratres,  quod  dicitur  populus  solos 

D  habifabit.  Utinam  haec  vox  laudis  sit  in  cordibus 
praesertim  monachorum  et  illorum  qui  vitam  solita- 
riam  hoc  vel  illo  raodo  lingua  praedicant,  habita 
deraonstrant.  Erubcscant  et  pertimescant  ex  his 
verbis,  quirelictis  claustris  curias  solius  causa  cu- 
riositatis  non  necessitatis  frequenter  adeunt  :  qui 
ad  spectacula,  fabulasque  vanifalis  libenter  procc- 
dunt,  qui  salutationes  in  foro,  primas  catbedrasin 
synagogis,  primos  recubitus  incaenisdiligunt,  etvo- 
cariab  hominibus  rabbi  (Matlh.  xxiii).  Necistadi- 
eentesauthenticas,  et  honestus,  religlosasquo  viro- 
rum  personas  vifuperaredici  dcbemus,  qui  sanctse 
matrisEcclesiae  necessilatibus  exterioribus  prolo- 
co,  pio  tempore,  procausa  suiTragautur.  Aliud  esl 
enim  curiositate  suadente,^liud  rationedictante  quid 


1141 


SERMONES  CENTUM. 


1142 


agere.  Hujus  itaque  laudisexpers  esiEphraim  vitu- 
ladocta  diUgere  trituram.  Populus  automjustorum 
soJushabitatyneeintergontosreputatur(Ose,x).q\i\sL 
caeterae  gentes  universoe  cardisdesideria,  otmundi 
gloriam  sequuntur;  soli  vero  electi  justitiam,  ac 
spiritualiabonasectantur.  Nec  solumcontemplativi, 
verumet  activi  soli  habitant,  dumreproborum  ope- 
ribus  non  communicant.  Cum  igitur  universis  fide- 
libus  conveniat  ut  non  tam  mansione  corporum 
quam  unanimitate  cordium  habitent  soli,  illos  maxi- 
me  decet,  ut  habitent  soli,  non  tantum  bonorum 
singularitate  operum  ,  verum  etiam  ,  quantum  est 
possibile,  mansione  corporum,quireligionishabitu 
sunt  circumdati  religionemquo  professi.  Hoc  eorum 
professio,  hoc  habitus,  hocexigitordo,  ut  a  cajteris 
non  solum  malis,  sed  etbene  agentibus  longe  se- 
parentur,  qui  sanctitatem  habitu  pra)  coeteris  profi- 
tentur.Nec  debentinter  gcnteralias  reputari  corpo- 
rali  conversatione  qui  ab  aliis  dividuntur  singulari 
religioniBpTotessione.Quisdinumerarepossitpulve' 
rt*m  Jacob^et  nosse  numorum  filiorum  Isrnel^  In  prae- 
ccdenti  scrmone  diximus  per  pulverem  Jacob  intel- 
ligi  debere  activos,  per  numerum  stirpis  Israel  con- 
templativos.  Quantum  ad  litteram  etiam  pertinet 
populum  Israel  nonnumerari  pree  multitudine  posse 
verumesse  creditur,  sicut  pluribus  ex  locis  veteris 
paginse  colligitur,  sicut  ubi  dicitur  quod  Israel  innu- 
merabilis  erat  sicut  stellae  cceli ,  et  arena ,  quse  in 
littore  maris  {Hebr.  xi).  Quantum  vero  ad  spiritalem 
intelligentiam  spectat  multo  innumerabilior  justo- 
rum  populus  credendus  est.  Unde  et  David  ait  : 
Mihiautem  nimis  honori/icati  sunt  amici  tui,  Deus  ni- 
mis  confortatus  estprincipatus  eorum.  Dinumerabo 
eoSy  idestsi  dinumerare  voluero  eos,  super  arenam 
multiplicabuntur  (Psa/.cxxxviu).De  multiplicatione 
carnalis  Israel,  dictum  est,  sicut  arena  multipli- 
cabuntnr;  de  multiplicatione  spiritalis  Israel,  id 
estamicorum  Dei  dicitur  super  arenam.  Sed  et  hac 
innumerabilitate  justorum  bcatus  Joannes  in  Apo- 
calypsi  postquam  duodecim  millia  signatos  ex  omni 
tribu  niiorum  Israel  vidisset,  adjunxit  :  Post  liwc 
viili  turbam  magnaniy  quamdinumerare  nomo  pote* 
rat  exomnibus  gentibuSf  ct  tribubus,  et  popuIiSy  et 
linguis  stantesanto  thronum,  et  in  conspectuAgni, 
amictistolis  albis^elpahnai  in  manibus  eorum  {Apoc. 
vii).  Quemadmodum  namque  scriptura  tpste  dies 
IsraeIinumerabiIessunt{KccIi.  xxxvii),  itaetlsrael 
innumerabilis  est.  Non  solum  autem  activi,  qui 
multo  plures  sunt  contemplativis,  verum  et  contem- 
plativi,  qui  pauciores  sunt  activis,  innumerabiles 
sunt.  Quod  demonstratur,  ubicumprsemisissetf/u/s 
dinumerarc  possit  pulvcrem  r/acoZ?,addidit,  autnosse 
numerum  stirpis  Israel  ?  Quasi  diceret,  nemo.  Se- 
quitur. 

Moriatur  anima  meamortejustorum;  et  fiant  no- 
vissima  mea  liorum  similia.Pvo^ani  prsesentis  saeculi 
sapientes,  qui  adversus  justos,  inquantum  possunt, 
malignantur,  dumquandoque  timorc  stimulali  elc- 
vata  mente  justorum  vitam  contemplantur,  eorum 


A.  morte  mori  desiderant,  quorumtamen  vitam  imitari 
recusant.  Garnis  concupiscentiam,  raundi  gloriam 
toto  corde  diligunt,  et  hiec  virtutibus  el  bonis  opo- 
ribus  anteponunt;  sednescio  qua  fronte  cum  justis 
mori,  et  percipere  prsemia  volunt.  Sed  quia  eorum 
typum  gerit,  quia  vita  justorumviverenoluit,  corum 
morte  mori  non  meruit.  Qui  procul  dubio  in  oratio- 
ne,  qua  bene  mori  pctiit,  auditus  fuisset,  si  post 
orationem  bene  vivere  sluduisset. 

Ex  his  quae  dicta  sunt,  fratres,  colligamur  undein 
via  Dei  proficiamus.  Studeamus  habitare  soli,  nec 
inter  gentes  aliqua  dissolutionis  inquictudine  re- 
putari.  Studeamus  cum  Jeremia  soli  sedere,  et  se- 
cundum  ejus  vcrba  nos  super  nos  levare  {Thren, 

P  lu).  Sludeamus  cum  justis  juste  vivere,  ut  cum  ip- 
sis  bene  mori,  ct  ad  supernam  gloriam  mereamur 
eorum  meritis  et  precibus  pervenire.  Quod  nobis 
praestare  dignetur  Jesus  Christus.  Amen. 

SERMO  LXXVII. 
In  festo  quorumlibct  sanctorum  do  ejusdem 

Dalaam  verbis. 
Quoniam  in  sermone  pra3cedenti  quse  in  prima 
benedictione,  qua  Balaam  filiis  Israel  benedixit, 
continentur,proposse  nostro,  digessimus:  nuncad 
ea,  quae  in  secunda  continenter  digerenda  succe- 
dentertranseamus.  Dolens  graviter,  et  conquerens 
Balac  quod  Balaam  flliis  Israel  benediceret,  quem 
speraverat  eis  maledicturum,  ait  ad  Balaam  :  Veni 
mecum  in  altcrum  locum,  unde  partem  Israelis  vi- 

Q  deaSy  et  totum  videre  non  possis^  inde  maledicito  ei 
{Num.  xxiii).  Et  duxit  eum  in  locum  sublinem  su- 
per  verticem  montisPhasga.  Qui  cum  divertissetet 
accepto  consilio  Dei  reversus  fuisset,  ait :  StUyBalac, 
et  auscuIta.Audij  Glii  Sepor.  Non  est  Deus  quasi  hO' 
moutmentiatur:  necutfilius  hominiSf  utmutetur.Di^ 
xit  ergo,  et  non  faciet :  locutus  est  et  non  impIebit^Ad 
benedicendum  adductussum,  benedictionem  prohi- 
bere  non  valeo.  Non  est  idolum  in  Jacob,  nec  vi&etur 
simulacrum  in  Israel;  Dominus  Deus  ejus  in  eo  estf 
ct  clamor  victorise  regis  in  illo.  Deus  eduxit  eum  de 
j^gyptOj  ci{jus  fortitudo  similis  est  rhinocerotis. 
Non  estaugurium  in  Jacob^  nec  divinatio  in  Israel. 
Temporibus  suis  dicetur  Jacob  et  Israeli  quod  opera^ 
tussit  Deus.  Ecce  populus  ut  leo  consurget,  etquasi 

D  lesena  erigetur.  Non  accubabit  donec  devoretprse- 
dam,  et  occisorumsanguinem  bibat.  Dixit  Balac  ad 
BaIaam:NonmaIedicasei,  nec  benedicas.  Etilleait: 
Nonne  dixi  tibi  quod  quidquid  Dominus  imperaret 
mihiy  hoc  facerem?  Uu\iip\ex  est  calliditas  diaboli, 
qua  justos  aggreditur,  et  eos  quotidie  subvertere 
conatur.  Unde  Balac  Balaam  delocoad  locum  vocaty 
ut  populo  Dei  maledicat  :  quia  diabolus,  dum  uno 
modo  adversus  justos  non  prsevalet,  alio  modo  niti- 
tur,  ut  vincat.  Vanissimos  vani  populi  sollicitat,  ut 
bonorumlaudemdetractionis  et  blasphemiae  maledi- 
ctione  vel  ex  parte  corrumpat,  at  dum  iu  toto  san- 
clorum  opinionemdestruere  non  potest,  eam  saltem 
in  aliqua  parte  liBdat.  Hoc  etenim  et  in  parte  videre, 
et  in  parte  maledicere.  Balaam  divertit,  et  utrum 


m 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1144 


jniUedicerepopulo  Dei  queat,  voluntatem  Dei  requi- 
rit^  quia  vanuspopulus  inhujusmoditentationibus 
plerumque  se  intra  se,  ut  Dei  voluntatem  super  hoc 
sciscitaretur,  colligit,  et  dum  ejus  benevolentiam 
erga  electosillius  dgnoscit,  in  eos  jacula  suse  male- 
dictionis  jacere  non  praesumit.  Cumque  mentem  in 
eorum  coutemplationem  sublimius  elevant,  statim 
ad  proferenda  benedictionis  verba  separant  :  unde 
et  Balaam  post  acceptum  Dei  consilium  ad  Balac 
ait:  Stay  Balac,  el  ausculta,  audi  fili  Sophor.  Non 
estDeus  quasihomo  ut  mentiatur,  nec  ut  Iilius  ho- 
minis,  utmutetur,  Dixitergo,  et  nonfaciot?  loculus 
est^et  non  impIebit?Ad  benedicendum  adductussum^ 
benedictionemprohibero  non  valeo.StafBalac.QxiQsi 
dicatur  :  Desine,  diabole,  me  ad  blasphemandum 
justos  incitare,  quia  si  hoc  facere  praesumo,  mihi 
damnationem  acquiro,  et  illorum  salutem  non  impe- 
dio.  DeuSy  qui  non  mutatur  corde,  non  mentitur  ore, 
non  mutatur  proposito,  non  mentitur  verbo,  ipse 
propos.uit  et  promisit  in  semine  AbrahsB  se  benedi- 
cturum  omnes  gentes.  Quae  ergo  proposuit,  non  fa- 
ciet.?et  quod  dixit,  non  implebit?  Absit!  Est  enim 
Deus  veraXf  omnis  autem  homo  mendax  {Rom.  ui). 
Unde  quia  Deus  verax  est  in  promissis,  ejus  sermo 
quotidie  cernitur  adimpleri.  Nam  electorum  justifi- 
catio  et  salvatio  ejus  est  benedictio. 

Dicat  itaque  vanus  populus  :  Quod  ergo  Deus  sla- 
tuit.adimplerei  nunquid  ego  possum  meis  maledi- 
ctionibus  evacuare?  Quin  imo  ad  benedicendum 
ndductus  sum  benedictionem  prohibere  non  valeo. 
Reprobi  quippe,  dum  ad  contemplandam  justorum 
vitam  eriguntur,  et  ipsa  admiratione  eorum,  justi- 
tiaip  ejorum  quam  non  diligunt  preadicare  compel- 
luntur.  Qu8B  benedicendi  laus  non  tam  ex  eorum 
voluntate  quam  ex  divina  procedit  dispositionc. 
Unde  et  Balaam  ait  :  Benedictionem  prohibore  non 
valeo.  Cujusbenedictionis  verba  sunt  heec :  Non  cst 
idojum  in  Jacob,  nec  videtur  simulacrum  in  IsraeL 
Dominus  Deus  eju^  cum  eo  est,  et  clangor  victoriw 
regis  in  illo,  Removet  autem  spirituali  populo  mala, 
prsQdicat  bona.  Mala  scilicet  idolum  et  simulacrum 
removet  a  populo  spirituali,  quse  in  carnali  populo 
antiquitus  fere  continue  constat  extitisse.  Prsedicat 
b.ona,  quee  in  populo  spirituali  vere  et  perfecte  repe- 
riuntur.  Undesponsussponsamlaudans  ait:  Unaest 
colamba  mea^perfecta  mea  {Cant.  yi).  Removet  a  po- 
pulo  apirituali  omnem  idololatriam  et  infidelitatem, 
ubidicit :  NonestidoIuminJacobj  nec  videtursimu- 
laorum  in  IsrAoL  Prsedicat  perfectam  liberationem 
ejus  ac  libertatem,  ubi  addit  :  Dominus  Deus  ejus 
ci?jn  eo  estf  et  clangor  victoriso  regis  in  illo.  In  eo 
quod  Dominus  Deusejus  cum  eo  est,  Jam  non  servit 
spirituali  Pharaoni  in  ^gypto,  in  eo  quod  clangor 
victorise  regis  est  in  illo,  jam  cantat  canticum  gra- 
tiaruin  actionis  cum  Moyse  in  deserto.  Etdilligenter 
attendendum  quod  non  ait  clangor  pugna^,  sed  clan- 
gor  victoriee,  In  praecedentis  quippe  populi  libera- 
tione  clangor  pugnae  non  fuit,  quia  Dominus  pro  eo 
pugn^yit,  et  ipse  ta^cuit.  In  sequentis  quoque  populi 


B 


A  liberatione  clangor pugnoe  non  exstitit.quia  c  >hristus> 
qui  coram  tondente  se  os  non  apeiniit,  peccata  ejus 
porlandoeum  liberavit.  TorcuIarcaIcavitsoIu.set  de 
gentibus  non  orat  vir  cum  co  (Isa.  lxiii).  Primus 
igitur,  sive  primse  clangor  victoriae  fuit  canlicum, 
quod  cecinit  Moyses,  et  filii  Israel  libcrali  de  servi- 
tute  Pharaonis  regis  yEgypti,  dicentes  :  Cantemus 
Domino;  gloriose  cnim  magnificatus  est,  equum  ei 
ascensorem  projccit  in  mare  (Exod.  xv).  Secundus 
autem,  sive  secundae  clangor  victoriae  est  gratisrura 
actio,  quam  canit  spiritalis  Israel  liberatus  de  ser- 
vitute  diaboli.  DehoccIangorevictoriaeDominusper 
Isaiam  sub  nomine  Sion  ait :  Gaudium  ot  hetilia  in- 
venieturin  ea,  gratiarum  actio,  et  voxIaudis{Isa.u). 
Non  ergo  est  idolum  in  spirituali  Jacob,  nec  videtur 
simulacrum  in  Isracl :  quia  de  servitute  daemonum 
liberatus  est,  et  de  tenebris  infidelitatis  eductus  est, 
dumDominus  Dcusejusest  cum  eo,  et  clangor  victo- 
ricO  regis  in  illo.  Ad  quam  etiam  sententiam  robo- 
randam  subdit :  Deus  eduxit  eum  de  ^gypto,  ci{jas 
fortitudosimilis  rhinocerotis.  Rhinocerosindoma- 
bilis  naturee  est :  et  Deus  omnino  incomprehensibi- 
lis,  et  invincibilis  est,  Rhinoceros  Latine  sonat  in 
nare  cornu.  Etquia  nare  odores  fetoresque  discerni- 
mus,  recte  per  narem  discretionis  tempcrentiam  in- 
telligimus  per  cornu  autem  potentiam  accipimus. 
Fortitudo  ergo  Dei  quasirhinocerolis  est,  quia  Deus 
fortitudinis  suse  potentiam  mirse  discretionis  mode- 
raminesemperexercet.  Unde  scriptum  est  :  TuDo- 

Q  mino  Sabbaothj  omuia  cum  tranquillitate  judicas 
{Jer  xi).  Et  de  Sapientia  legitur  :  Quod  attingit  a  /?- 
ne  usque  ad  Bnem  fortitery  et  disponit  omnia  saa- 
viter  (Sap.  viii).  Ad  hunc  etiam  sensum  pertinet 
illud  Psalmistae.  Misit  tenebras,  et  obscuravit,  et 
non  exacerbavit  sermoncs  suos  {Psal.  civ). 

Quia  ergo  Deus  eduxit  spiritualem  Israel  de  ^gy- 
pto  antiquee  infldelitatis,  merito  in  eo  non  videtur 
simulacrum  antiqui  erroris.  Sed  quia  sunt  multi, 
qui  Christianitatis  nomine  ccnsentur,  necsimulacris 
colla  submittunt,  qui  tamen  variis  sortilcgiis  sacri- 
lego  more  et  divinationibus  inlendunt,  recte  de  vero 
Israel  prajdicat  dicens  :  Non  cst  augurium  in  Jacoby 
necdivinatioin  Israel.  Exfalsis  enim  Israelitissunt, 
qui  in  hujusmodi  vanitatibus  fidem  suam  et  spem 

I},ponunt.  Undeet  ApostoIusGalatasredarguensdicit: 
DiosobservatiSf  et  menseSy  et  tempora  et  annos^  ii- 
moo  voSjUe  frustra laboraverim  in  vobis(GaIat.  iv). 
In  vcro  autem  Israel,  sicut  non  est  idolum  sive  simu- 
lacrum,  sicnonest  augurium,  divinatio,  incantatio, 
sive  aliqua  supertitiosa  observatio,  vel  quidquid  sa- 
cree  fidei  probatur  contrarium.  Gujus  vidclicet  po- 
pulibonaspiritalia  adhucelcganterprsedicaf,  uteum 
nonmaIedictione,sedbencdictionedignumostendat. 
TemporibuSy  inquit,  suis  dicetur  Jacob  ci  Israehj 
quid  oporalus  sitDcus.  Quomodo?Ipse  cisrevelabit 
qui  annuntiat  vorbum  suum  Jacob^  jnstitias  et  judi- 
cia  sua  Israel.  Non  facit  taliler  omni  nationi,  et 
Judicia  sua  non  manifcsta  vit  eis  {Psal.  cxlvii).  Mani- 
festantur  autem  judicia,  sive  opera  Dei  Adelibus  di- 


1145 


SERMONES  CENTUM. 


B 


versis  temporibus,(liversismoflis.Manifestafurper  A 
naturam,  per  creaturam,pcrlt»<jpem,  pcr  propheliam, 
por  gratiam.  Manifiistanluvpost  mortcm  plcnius  in 
perceptioneslokvprima^manifestabunturpost  fincm 
saecuH  plenissime,in  pcrceptione  slokcsecunclieet 
possessione  gloria?.  Interimautcmtlum  sunuisin  via 
nondum  in  patria,  mulla  lalcnt,  pauca  palcnl.  Licet 
enim  homini  mullaincerlact  occulladiviniB  sapicn- 
tiae  manifestenlurfP.svJ.  l):  noscit  tumcnntrum  odio 
an  amore  dignus  sit^  eo  quod  talia  omnia  in  futurum 
Ycsevy oniur  incerta  {KccJos.  ix).  ctocculla  Deijudi- 
cia  super  nos  sint  ahyssus  multa  iPsal,  \xxv},i\unc 
enim  cojnoscimus  ox  partOj  tunc  autcm  cognosccmus 
sicaietcogniti  sumus  (ICor.  xiii).  Et  sic  lomporihus 
suisdicetur  Jacobot  Israoli  quid  operaius  sit  Dous^ 
Kccepopulus  ut  loo  consurgot.rt  quasi  locona  origotur 
Nobilissimis  bestiis  justorum  vilam  comparat,  ul  hac 
comparatione  quoe  sit  nobilitas  morum  in  cis  lucu- 
lenter  ostendat.  Leo  sunt  viri  robusti  ct  pcrfccti, 
leaena  imperfectietinfirmi;  leo  contemplativi,Ieiena 
activi ;  leo  Israel,  losena  Jaco)).  Fertur  quod  dum  leo 
esurit,  rugilum  emittil,  cujus  terrorc  bcslias  au- 
dientes  sislit  et  figit,  et  sic  captans  snnguincm  ea- 
rum  ebibit,  carnes  comedit.  Qui  in  hoc  cliam  ctetc- 
ras  beslias  superat,  quod  nulliusbestia)  ferocitatem 
formidal.  Leonamque  fortissimus  hostiarum  ad  nul- 
lius  pavohit  occursum,  Sic,  sic  justorum  populus 
prtTOserlim  proedicatorum  ccetus,  dum  malo  vivcn- 
tium  conversionem  esurit,  lerrorcm  praedicationis 
emitlit,  et  homines  et  bestialiter  viventes  ne  de  coe-  ^, 
tero  per  diversa  currant  vitia,  stringit ;  et  velut  oro 
captos  sanguinem  eorum  ebibit,  dum  crudclitatcin 
penitus  consumit.  Quos  etiam,  ul  morianlur  mundo, 
vivautDeo,perimit,  el  eos  sibi  incorporandocomc- 
dil,  dum  per  fidem  sibi  conjungit  et  unil.  Qui  in  hoc 
quoque  sicut  leo  bestias  ferocilate,  sic  homines  vir- 
tute  superat  :  quod  ut  se  emendatione  delinquen- 
tium  reficiat  nullius  crudclilalis  occursum  formidat. 
Qui  nequaquam  accubat,  donec  pnodam  devoret,et 
occisorum  sanguinem  bibal,  duin  al)  animabus  sal- 
vandorum  capiendis,  sibique  uniendis,  crudelitati- 
bus  eorum  consuinendisnullalciuisccssat,  donecin 
finetemporumeligendorumnumerumimpletumesse 
cognoscat.  Hoc  justorum  pneconium  Halaam,  id  est 
vanus  populussyepe  clamat ;  ct  per  hoc  Halac,  idest  j) 
diabolum,  qui  verba  l)lasphemia)  et  malcdictionis 
suggesserat,  ad  iram  irritat.  Undc  eilialacad  Da- 
laam  ait :  Non  malodicas  oiy  nec  henodicas.  Mallet 
nainque  diabolus  vanilatis  amalores  prorsus  obmu- 
tescere,quam  debonis  quidpiam  boni  proferre.  Sed 
Deus  ad  laudem  sui  nominis  ordinat,  ut  etiam  pcr 
malorum  ora  laus  boiioruiu  nonnunquam  crescat. 
Donet  Dominus,  charissifiii  nobis,  ut  gratite  lau<lis- 
que  justorum  parlicipes  scinper  exislamus,  quate- 
nus  cuin  justis  eoruin  adjuti  precibus  ac  meritis 
supermepromissionis  patriam  ingiedi  mcreamur. 
Quod  nobis  prcestare  dignetur  Jcsus  ('hristus  Do- 
miuus  noster,  qui  est  Deus  benediclus  in  stecula. 
yVmen. 


SERMO  LXXVIII- 

///  frsto  quorumlihot  sanctorum,  de  tertia 

honodictione  Balaam, 

Quoniam  qua3   in    duabus    primis    benedictiom- 

bus,  quibus   Bahiam  filiis   Israel  benedixit,  scri-r 

pta  sunt  diximus,  jam  ad  ea  quas  in  tertia  vice 

contincntur  declaranda    transeamus.  Ail  Dalac  ad 

Balaam:    Voni^  ot  ducam    te  ad  alium  locum   8i 

forto  placoat  Doo^  ut  inde  maledicas  cis.  EC  duxii 

oum  supor  vorticem  montis  Phegor.  Cumque  vj- 

dissot  Balaam,  quod  placeret  DominOy  ui  beaedi'» 

corot  Israolij  ncquaquam  ahiit^  ul  ante  perrexerat 

ut  augurium  quiororot^sed  dirigens  conira  deserium 

vultum.suum,  otolovaus  oculos  suos  vidit  Israelia 

tontoriiscommorantem per  trihus  suaSj  et  irrueate 

in  cum  Spirifu  Poi  ait:  Quampulchra  tabernacula  tua 

Jacohj  ot  tontoria  tua  Israel,  ut  valles  nemorosse,  ut 

hortijuxta  Uuviosirrigui,  ut  tahernaculay  quae  Hxit 

Dominus,   quasi  ccdri  prope  aquas!  (Num.  xxiii, 

XXIV.)  Dalac  Balaam  de  locoad  locum  vocat,  utpo- 

pulo  Dei  inaledicat,  quia  diabolus  diversis  modis 

hominesvanosadblasphemandumjustosinflammat| 

ut  dum  uno  modo  non  potest,  alio   laudem  eorum 
imminuat.  Quos  etiam  ad  excelsa  duxit,  dum  eos 

adversus  justos,  in  quantum  potest,  in  superbiam 

erigit.  Sed  vanus  populus  quanlocrebrius,  etacriucf 

dejustorum  maledictionetentatur,  tanto  plerumque 

debenevolcntia  quam  Deus  erga  eos  habetpleniu^ 

edocetur,  ct  non  ad  maledicendum,  sed  ad  benedi- 

cendumpromptior  efficitur.  Undo  Dalaam^  cumbao 

tortia  vicc  vidissotquod placcreiDominOj  utbenedi^ 

corot  Israolij  uoquaquam  ahiity  ut  ante  perrexerat^ut 

augurium  quivroret^  sod  dirigens  conira  desertum 

vultum  sunniy  ot  olcvans  oculos  suosvidit  Israelin 

tcntoriis  suis  commorantem  per  Iribus  suas,  etir" 

ruontcin  so  SpirituDoij  ait :  Quampulchra  taberaa^, 

cula  tua,  JacohyOt  tontoria  tua,  /s/'a(?7/ Vanuspopulua 

vultum  suum  ad  desertum  dirigit,  dum  occulta  CQ^ 

gitatione  quid  in  conversatione  spiritualiter  viven- 

lium  agalui'  diligenter   attendit.   Oculos   levat,  ui 

Israel  vidcat,  dumin  illorum  contemplationem  men- 

tem  exall.il.  Qui  \\\nc  timorc  cohibilusne  mala  pro- 

ferat,  mde  justorumadmiiatione  compulsus  nebona 

taceat,  in  vocem  benedictionis  prorumpit,  dicens  : 

Quampulchra  tahcrnacula  tua^Jacob^et  ientoria  tua^ 

Israol!  labernacula  melius  dici  possunt,  qu»  ex* 

frondibus  et   lamis  conslituuntur ;  tentoria  vero, 

quaicx  materia  pelHum  et  telarumconsulatendun- 

tur.  Tabernacula  ergo,  quoe  ex  minuscara  materil^ 

sunt,  bonorum  effectum   operum;   tentoria  verOv 

qua)  ex  meliori  ac  magis   pretiosa   fiunt   materia. 

exercilationem  reclius  designant  virtutum.  Excedit 

enim  opcra  bonitas  virtutum,  quia  sine  operibus.. 

salvari  polest,  qui  non  habet  quod  tribuat;  sinevir-. 

tutibus,  pra^sertim  charitale,  etquibusdam  aliis  non. 

polesl.  Sunt  ctiain  multi,  qui  exhibent  operabona, 

sed  quia  sine  charitale  sunt,  gloriam  supernam  ex 

his  conscqui  non  possunt. 

Materia  itaque  tabernaculorum  videtur  esse  DMxi- 


114? 


APPENDIX  AD  UGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1148 


me  senarius  operum  misericordisey  materia  tenta- 
tionum  ternarius,  sive  septenarius  virtutum.  Sena- 
rius  operum  est  dare  cibum  esurienti,  potum  si- 
tienti,  etc.  {Matth,  xxv).  Ternarius  virtiitum,  lides, 
8pes,  charitas.  Seplonarius  virtutum  est  septem 
virtutum  descriptio,  quae  in  Evangelio  conlinentur 
(Afatth.  y).  Quarum  prima  est  humililas,  secunda 
mansuetudo,  tertia  mentis  compunctio,  quarta  de- 
Siderium  justitisB,  quinta  misericordia,  sexta  cordis 
munditia,  septima  pax  mentis  interna.  Sunt  et  alia} 
virtutes  plurimae,  quas  sacra  Scriptura  commemo- 
rat,  quae  dum  bene  exercentur,  in  spiritualium  ten- 
toriumopus  tenduntur.  Ipsa  quippe  exercitatio  ipsa 
est  tensio.  Bonorum  igitur  operum  exhibitio,  ipsa 
est  spiritualium  tabernaculorum  erectio  ;  virtutum 
exercitatio,  tentorium  sivepapillionum  tensio.  Quae 
sit  autem  istorum  tabernaculorum  sive  papilionum 
pulchritudo,  vel  certe  quam  pulchrum  sit  in  ipsis 
commanere,  per  quatuor  pulchre  describitur,  cum 
subjungitur:  Ut  valles  nemoi^osoB,  nt  hortijnxta  /7u- 
viosirrigai,  uttabernacuh  quvefixitDonutins^quasi 
cedri prope  aqnas.  Justorum  tabernacula  atque  ten- 
toria  qu88  actio  et  virtus  constituunt,  quasi  valles 
nemorossB  sunt,  quasi  valles  per  humilitatcm,  ne- 
morosse  per  protectionem.  Ex  humilitate  quippe, 
quse  est  virtutum  et  bonorum  operum  stabilefunda- 
mentum,  surgent  virtutes  et  bona  opera,  ct  quem- 
admodum  ex  pinguibus  vallibus  condensa  ct  su- 
blimia  oriuntur  nemora,  et  sicut  emittuntur  fontes 
in  convallibus,  et  eorum  coniluontia  gignuntur  su- 
blimes  arbores,  sichumilibus  dantur  dona  gratias, 
de  quibus  conferentur  opera  atque  virtutes.  Sicut 
quoque  quilibet  sumit  refrigerium  in  vallibus  sub 
umbra  densarum  et  sublimium  arborum,  ne  grave- 
turardoresolis,  sic  justus  quisque  iu  humilitate  sua 
refrigeratur  sub  protectione  virtutum  et  bonorum 
operum,  ne  aduratur  aestu  concupiscentioe  carnalis, 
vel  certe  animadversione  ira)  coelestis.  Ut  hortijuxta 
duviosirrigui,  Hortidiversisareolis  distinguuntur, 
dum  diversis  areolis  diversa  semina  jaciuntur,  et 
diversa  germina  difTerenter  in  eis  oriuntur.  Alibi 
cepe,  alibi  porri,  alibi  caules  locum  accipiunt,  et 
nutrimento  terrse  germina  sua  proferunt,  et  ad  per- 
fectionem  crescunt.  Sic  etin  hortis  aromaturn  alibi 
istee,  alibi  illae  species  locum  tenent,  et  nutrimen- 
tum  ut  crescant  habent.  Sicut  autem  superius  per 
tabemacula  opera,  ita  hic  per  aromata  virtutes 
convenienter  intelligimus,  ut  pulchritudo  ct  utilitas 
olerum  pulchritudini  et  utilitati  operum,  etpulchri- 
tudo  etutilitas  aromatumpulchritudini  consignetur 
virtutum.  Fluvii  vero,  qui  istos  duos  hortos  irrigant 
duo  convenienter  intelliguntur  compunctionis  gene- 
ra,qu8ecordahumana  perfluunt,  ut  utrobique  fruc- 
tum  ferant.  Dum  enim  hincinde  timor  et  amor  corda 
stimulant,  statim  fluvii  compunctionis  emanant,  qui 
dum  eorumdem  cordium  aerolas  irrigant,  statim 
eas  ad  proferenda  virtutum  et  bonorum  operum 
germina  ubertim  fecundant.  Tabernacula  igitur 
Jacob,  id  est  operaactivorum,  ettentoria  Israel,id 


B 


A  est  virtutes  contemplativorum,  ut  vallesnemorosae 
sunt,  quia  protegunt,  ut  horti  juxta  fluvios  irrigui 
sunt,  quia  pascunt.  Quamvis  autem  hsec  ita  distin- 
guamus,  ut  activis  opera,  virtutes  contemplativis 
attribuamus  :  sciendum  est  tamen  quod  activi  vir- 
tutes  exercent,  et  contemplativi  bona  opera  exhi- 
bent,  licet  ad  activos  magis  pertinere  videatur  ope« 
rum  exhibitio,  et  ad  contemplativos  spccialiter 
quarumdam  virtutum  exercitatio. 

Ut  tabornacula  quae  fixit  Dominus.  Tabemacula 
justorum  et  semper  figuntur  etsemper  moventur: 
scmper  sunt  fixa  perfirmum,  continumque  justiti» 
stabilimentufn ;  semper  moventur  per  continuam 
ejusdem  justitiae  incrementum.  Fixa  sunt,  ut  a 
justitia  non  deficiant,  moventur  ut  in  ipsa  semper 
crescanl.  Sempor  flxa  sunt  quiajucundushomOf  qoi 
misereturj  et  commodat,  disponit  sermones  suos  ia 
JudiciOf  in  (jcternum  non  commovebitur  {PsaL  cxi). 
Semper  moventur  ut  ait  Saul  ad  David :  Facieas 
facies  et  potens  poteris  (I lieg.  xvi).  Et  in  sequen- 
tibus  de  David  scriptum  est :  David  proGciens,  et 
scmpcr  seipso  robustior  (11  Beg.  iii).  Tabernacula 
justorum,  quae  flxit  Dominus,  semper  manent,  quisi 
descendit pluviaj  et  veneruntflumitta,  et  flaverunt 
venti  et  irruerunt  in  domum  illam,  ct  non  cecidit: 
fundata  enim  erat  supra  firmampetram  (Matth.  vii). 
Semper  moventur,  dum  eorum  actiones,  ac  virtutes 
fructu  justitisB  semper  augentur.  Unde  et  Paulus 
Corinthiis  scribensait :  Qui  admiuistrat  semen  5e- 

Q  minanti,  et  panem  ad  manducandum  praestabit,  et 
multiplicnbit  semen  vestrumet  angebit  incrementu 
frugum  Justiliso  veslrco  (II  Cor.  ix). 

Quasi  cedripropeaquas.  Cedri  arbores  sublimis- 
simsesunt,  qusequando  juxtaaquas  crescunt,  utex 
his  verbis  perpendi  potest,  sublimius  solito  se  su- 
stollunt.  Per  aquas  septeni  dona  sancti  Spiritas 
convenienter  intelligimus,  scilicet  spiritum  sapien- 
tiee  et  intellectus,  spiritum  consilii  et  fortitudinis, 
spiritum  scientiae  et  pictatis  et  spiritum  timoris 
Domini  (Isa.  \i).  Per  aquam  quippe  Spiritum  san- 
ctum  signiflcari  possc,  Dominus  in  Evangclio  de- 
monstrat,  ubi  dicit:  Quisitit,  veniat  adme,  et  hibat. 
Qui  credit  in  me  sicut  dicit  Scriptura  flumina  de 

-^  ventre ejus duent  ntquie  vivcV.  lloc autem  dixi  despi' 
ritu,  queni  nccepturi  erant  credcntesin  eum  (Joanvii) 
Tabernacula  ergo  sive  tentoria  justorum,  id  est 
actiones  et  virtutes  corum  quasi  cedri  juxta  aquas 
sunt,  quia  dum  cx  donis  Sancti  spiritus  nutrimen- 
tum  accipiunt,  non  solum  opus  et  fortitudinem  hu- 
manam  transcendunt,  verum  etiam  in  coelum  usqoe 
pertingunt.UndePaulus  aii:  Conversatio  nostra  ia 
coelis  est  (Philip.  iii).  Tabernacula  igitur  sive  tenlo- 
riajustorum,  quoe  sunt  ut  dictum  est  actiones  ac 
virtutes  eorum,  quasi  valles  nemorosse  sunt,  quia 
protegunt,  quasi  horti  irrigui,  quia  pascunt,  quasi 
tabernacula  quio  fixit  Dominus,  quia  stabiles,  quasi 
ccdri  Juxta  aquas,  quia  sublimes.  ^EmuIemur,  fra- 
tres,  habitare  intabcrnaculis  ac  tentoriisjustorum. 
i^mulemur  imitari  opera,  etvirtuteseorum.yEmu- 


SERMONES  CENTUM 


1150 


jum  juslis  requiescere  in  vallibus  neraorosis 
Is  irriguis,  in  tabernaculis  qua)  fixil  Domi- 
ib  cedris  juxta  aquas.  Et  multa  quidem  de 
libus  dici  possunt,  scd  nos  summatenus  per- 
us,  vobis  profundiora  rimanda  relinquentes. 
quia  plurima  sunt  verba,  quoe  adhuc  de  hac 
lenedictione  sequuntur,  statuimus  ex  his  quse 
licta  sunt  hunc  sermonem  finirc,  et  quse  di- 
restant,  in  posterumexponendareservarene, 
utius  sermonem  tendimus,  fastidium  vobis 
mus.  Stagamus  itaquc,  charissimi,  ex  his 
ximus  sancte  et  honesto  conversari,  ut  ob- 
ere  faciamus  imprudenlium  hominum  igno- 
1,  utsiqui  sint,  qui  Balaam  imitantes  detra- 
)bis  vclint  tanquam  malefactoribus,  confun- 
;  magisque  quao  recta  sunt,  de  nobis  prsedi- 
)gantur,  considerantes  nostram  bonam  in 

conversationem.  Satagamus  denique  cum 
e  virtute  in  virtutem  progredi,  ut  cum  eis 
meritis  et  precibus  adjuti  supernse  promis- 
patriam  aliquando  mercamur  ingredi.  Quod 
^rsestare,  etc. 

SERMO  LXXIX. 
)  tpiorumlibet  sanctorum.  l)c  eadem  tcrtia 

bencdictionc. 
\  aqua  dc  situla  cjus  ct  scmcn  illius  erit  in 
aaJtas.  Tollclurproptcr  Agag  rex  ejus,  ctau- 
'regnum  ilJius.  Dcuscduxit  eum  de^^gyptOy 
)rtitudosimiJis  cstrhinoccrotis.  Dcvorabunt 
liostes  illius  ossaque  corum  confringcnty  ct 
bunt  sagittis.  Accubnns  dormivit  ut  Ico,  ct 
sena,quamsuscitarcnvIIusaudcbit.QuibonO' 
tibi  erit  et  ipsc  bencdictus;ct  qui  malcdixcrit 
maledictione  rcputabitur.  Pulchre  superius 
rima  justorum  conversatione  descripta, 
audom  eorum  idemariolus  Balaam,  qui  vani 
ypum  gerit,  magnifice  prfedicat,diccns:  Fluet 
>  situla  ejus,  et  semen  illius  erit  in  aquas 

Aqua5  in  sacra  Scriptura  aliquando  Spiri- 
ictum,aliquando  scientiam  sacram,aIiquando 
m  pravam,  aliquando  tribulationem ,  ali- 
defluentes  populos,  aliquando  mentesbono- 
91  proodicamenta  sequentium  designare  so- 
raquam  sancti  Spiritus  infusio  designatur, 
Evangelio  dicitur :  Qui  crodit  in  mc  ilumina 
reejusfluentaqu€e  vivcv(Joan.\n)  Peraquam 
scientia  significatur,  sicut  scriptum  est : 
ipientiic  salutaris  potnhit  illum  (Eccli.  xv). 
lam  scientia  prava  figuratur,  sicut  mulier 
erSalomonem  describitur.  Aquarum  nomine 
tribulationes  intclligi,  sicut  per  psalmum 
:SaIvum  mc  fac,  DouSj  quoniam intravcrunt 
\que  ad  animam  mcum  (Psal.  lxviii).  Per 
lefluentes  populi  exprimunlur,  de  quibus 
nest:  Mittc  panem  tmimsuper  aquas  trans- 
[Eccles.  xi),  id  est  populos  dcfluenlcR,  quia 
iga  tempora  invenies  illum.  Pcr  quas  quoque 
;  designari,  Joannes  lestatur,  ubi  ait :  Aquio 
nt  populi  (Apoc.  vii).  Aquee  istco  transcunt, 


B 


A  quia  per  morlalitatem  ad  mortem  defluunt.  Super 
quas  eliam  panem  nostrum  mittimus,  dum  quando 
nostroministerio  indigen»,  nostrum  eis  benencium 
per  charitatem  impendimus.  Quod  est  post  longa 
tempora  invenimus,  quia  post  hanc  vilam  illud  in 
praemio  recipimus.  Pcr  aquam  denique  bonorum 
mentes  fidt*i  proedicamenta  sequentium  designantur. 
Unde et  Ezechiel  ait :  Audiebam  sonum  alarum quasi 
sonum  aquarum  multarum  {Ezcch.i).  Sonus  quippe 
sacrae  fidei,  qui  primum  in  paucis  sanctis  est  factus 
postmodum  ex  aquis  multis,  id  est  ex  innumera- 
bilibus  populis  est  multiplicatus.  Spiritualis  autem 
IsraeljSituIa  Christus  est.  Ipso  antiquo  populo  petra, 
ipse  nobis  est  silula:  petra,  quia  in  se  flrmiter 
subsistit ;  situla,  quia  omnia  in  mensura  fecit.  Ipse 
antiquis  aquam  fudit,  ipse  situla  nobis  gratiam 
infundit. 

Ex  hac  itaque  situla  fluit  nobis  aqua  gratiae  spiri- 
talis,  aqua  sapientio)  salutaris:  aqua  gratiee  ad  jus- 
titiam,  aquasapientioc  adscientiam.  Hsec  aqua,quam 
continet  ipsa  situla,  per  plenitudinem  fluit,  et  in- 
fluit  nobis  per  plenitudinis  participationem.  Nam 
dc  plenitudine  ejus  nos  omnes  accepimus  (IJoan. 
i).  Et  semen  illius  erit  in  aquas  multas,  Quo-» 
madmodum  autcm  populi  situla  est  Christus,  sio 
semen  ejus  debet  intelligi  Christus.  Nam  Christu^ 
ex  illo  populo  secundum  carnom  natus  est.  Situla 
est,  quia  spiritalem  nostram  sitim  per  suam  gra^ 
tiam  refrigeral.  Semenest,  quiaper  eamdem  gratiam 

p  nos  regenerat.  Ipse  est  semen,  de  quo  ad  Abraham 
diclum  est :  In  scminc  tuo  bcnedicentur  omnes 
gcntcs  (Gcn.  xxii).  Et  ad  David  :  De  fructu  ven- 
tris  tui  ponam  super  scdem  tuntn.  Et  per  Isaiam. 
NisiDominusreliquissct  nobissemen^quasi  Sodoma 
fuisscmus;  ct  quasi  Gomorrha  similes  essemus 
(Isa.  i).  Et  de  quo  David  ait :  Non  est  qui  faciat  bo-- 
nuniy  non  est  usquc  ad  unum  (Psal.  xiii),  id  est 
Christum.  Licetenim  evangelicus  ille  paterfamilias 
diversis  temponl)us  ab  exordio  illucescentisssecuH 
divcrsos  justos  cullores  vinea)  sua3  habuerit,  et 
cultor  bonus ;  et  ciltus  bonus,  id  est  prselatus  et 
subjcctus  justus  exstitcrit,  nemo  tamen  a  se  habuit 
quod  fuit,  vel  quod  fecit ;  sed  ab  isto  uno,  qui  ab 
omnibus  fideliler  semper  exspectatus,  omnibus  tam 

D  misericorditer  exhibitus,  patiendo  fecit  ut  bonum, 
quod  in  fideipsius  fecerant,  ipsis  esset  ad  justitiam, 
per  quam  redirent  in  patriam  ainissam.  Unde,  quia 
ipsesolusoinniumbonuin  extilit,  nemo  justus  ante 
ejus  passionem  ipsam  patriam  introivit,  donec  ipse 
veniret,  et  cunctos  redimeret,  ac  redemptis  ejus- 
dem  patriiB  aditum  rescraret.  Quia  etiam  justitia 
omnium  ad  ipsum  solum  erat  referenda,  ipsi  soli 
ascribenda,  unus  eorum  pro  omnibus  ait :  Non 
nobiSy  Dominc,  non  nobiSy  snd  nomini  tuo  da  glo- 
riam  (Psal.  cxm).  Tibi  gloria  quia  tua  gratia,  ex 
qua  iiobis  est  justitia,  non  ex  virtute  nostra.  Nam 
sccnndum  prophcticum  sermonem  :  Omnia  opera 
nostra  uobis  opcratus  es,  Domino  (Isa.  xxvi).  Apud 
qucwj  sicut  ait  Moyses,  per  se  nullua  innocena  eat 


im 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


im 


(Exofi*  xxxiv).  Istud  semen  est  illud  granum  evan-  A 
gelicum  frumenti,  quod  cadens  in  terram  per  in- 
carnationem,  et  mortificatum  per  passionem  attulit 
fructum  multum  (Joan,  xii)  per  multorum  impio- 
rum  justiiicationem,  quihic  signifieantur  per  aqua- 
rum  multitudinem.  Aqueo  enim  sunt  populi  {Apoc, 
xvn),  et  aqusB  multa^  populi  inuUi.  Quorum  mul- 
titudinem  innumerabilem  Johannes  in  Apocalypsi 
designat,  ubi  post  quadraginta  quatuor  millia  signa- 
tos  ex  omni  tribu  filiorum  Israel  {Apoc.  vii),  testatur 
se  vidisse  turbam  magnam,  quam  dinumerare  nemo 
poterat  {Ibid.).  Hanc  eamdem  multitudinem  Isaias 
semen  longasvum  vocat,  ubi  de  passione  Christi,  et 
redemptione  generis  humani  multa  locutus  in  perso- 
na  Dei  Patris,  adjecit :  Siposuerit  pro  peccato  ani- 
mam  auam^  videbit  semen  long&evum  {Isa.  liii).  Per-  " 
manet  in  mundo  per  gratiam,  in  coelo  per  gloriam. 

ToUeturpropter  Agag^  rexejus,  etaufereturreg- 
num  iJlius.  Juxta  littcram  etiam  hoc  verum  esse 
omni  scienti  historiam,  quoB  in  libro  Regumprimo 
scripta  est,  perspicuum  est.  Nam  prsecipicnte  Do- 
mino  perrexit  Saul,  ut  deleret  Amalech,  et  regem 
ejus,  et  quidquid  ibi  vivum  reperisset,  sed  in  hoc 
inobediens  Domino  fuit,  quiaAgagregem  Amalech 
vivum  reservavit.  Unde  illi  reverso  de  csede  per 
Samuelem  dictum  est :  Projecit  te  Dominns  nesis 
rexsuper  Israel  (Rcg.  xv).  Et  posl  pauca  :  Scidit 
Dominus  a  te  regnmn  Israel  bodic,  et  dcdit  illud 
proximo  tuomeliori  te.  Ec  unctoDavid  directusest 
spiritus  dominiin  Dnvid  a  die  illa  el  in  reliquum,  et  p 
recessita  SauJ,  ct  exagitabat  eum  spiritus  nequama 
Domino(ibid.).  Quantum  autem  ad  spiritalem  per- 
tinet  intelligentiam,  rexlsrael  propter  Agag  tollitur, 
dum  aliquis  prrelatus  ecclesiasticus  contra  diabo- 
lum  nonsecundumprsBceptumdivinum  dimicansin 
suoregiminereprobotur.  ^iregnum  ilJius  auferetur 
quia  ubi  non  est  gubernatory popuJus  corruet  (Prov. 
ii).  Deusoduxit  eum  de  /Egypto,  ci^jus  fortitudo  si' 
miUs  est  rhinocerotis.  Hsec  sententia  bis  in  hac  hi- 
storia  ponitur,  ut  Deus  et  mundum  in  sapientia 
creasse  etgenus  humanum  in  sapientia  redemisse 
ostendatur.  In  creationenamque  mundi  fortitudoDei 
similis  esse  rhinocerotis  rectedicitur,quia  scriptum 
est :  Omnia  in  sapientia  fecisti  (Psal.  ciii).  In  re- 
demptione  etiam  generis  humani  fortitudo  Dei  si-  J) 
milis  rhinocerotis  convenienter  dicitur,  quia  scri- 
ptumest :  Sapientia  vincit  maJitiam  (Sap.  vii).  Qua- 
re  autem  fortitudo  Dei  similis  csse  rhinocerotis  per- 
hibeatur,  superius  dictum  est :  Devorabunt  gentes 
hostes  iJJiuSy  ossaque  eorum  confringent,  ot  perfo- 
rabunt  sagittis  (Num.  xxiv).  Hostes  spiritualis  Is- 
rael  preeseiiim  carnales  Israelitae  sunt.  Unde  apte 
scriptum  est :  Inimici  hominis ,  domestici  ejus 
{Matth.  x).  Et  item :  Unusquisque  a  proximo  suq 
castodiatf  et  in  omni  fratre  suo  non  habeat  /zc/u- 
ciam  {Jer.  ix). 

Per  gentes  autem  gentiles  intelliguntur.  Hoc 
itaque  quod  hic  dicitur,  devorabunt  gentes  Jio- 
8tes  iUius^  pjerspicu^  et  realiter  contigisse  mani- 


festura  est,  dum  Romani  Tito  duce  obsidione  Hie- 
rosolymorum  multa  millia  JudsBorum  peremerQBt, 
murossubverterunt,  templum  suocenderunt,  etreli- 
quam  partem  populi,  quae  mortem  evaserat  iacap- 
tivitatem  duxerunt,  et  per  regiones  dispersenuit. 
Spiritaliter  autem  gentes  hostes  illius  devorant, 
dum  conversi  ex  gentibus  ad  fidem  C^hristi  per 
suam  preedicationemsive  Jud8eorumperfldiam,8ive 
quorumlibet  aliorum  perfidiam  Judseonim  imitaii- 
tium,  incredulitatem  superant ;  et  dum  eorum  iofi- 
delitate  devicta  eos  ad  fidem  vocent,  quia  eos  sibi 
incorporant.  Quorum  ossa  confringunt,  dum  da- 
riores  quoslibet  et  fortiores  ex  ipsis,  terrore  divi- 
nse  comminationis  emolliunt.  Et  ossa  eorum  sagit- 
tis  perforant,  dum  corum  dura  corda  subtilissima 
Scripturae  sermonibus  penetrant,  ut  illuc  (^&ristum 
inducant,  et  eoa  secundum  carnem  occidant,  et 
secundum  spiritum  viventes  reddant.  Quamvisaa- 
tem  hsec  secundum  spiritalem  intelligentiam  «c 
discutiamus,  non  tamen  ea  ad  litteram  anliquo  illi 
et  carnali  populo  evenisse  negamus,  dam  aii» 
gentes  alias  eidem  populo  odiosas  subverteront, 
ut  Cyrus  et  Darius  Babylonios,  et  plures  alii  plu- 
res  alios. 

Accubans  dormivit  ut  Jeo^  et  quasi  Jesena,  quam 
suscitare  nuJJus  audebit.  Sed  et  hoc  antiquo  Israeli 
secundum  litteram  evenisse  notum  est,  maxime 
dum  per  David  subjectis  in  gyro  nationibus,  tem- 
pore  Salomonis  tranquilla  pax  cxstiterit,  nee  rex 
vel  regnum  fuerit,  quod  eum  proesumpserit  pertur- 
bare,  vel  ejus  quietem  inquietare.  Myslice  vero 
specialiter  hcec  contemplativis,  et  quibusque  per- 
fectis  conveniunt,  qui  quanto  a  terrenis  negotiis, 
et  strepitu  mundi  longius  sunt,  tanto  quietius  et 
securius  vivunt.  Qui  et  in  hoc  veraciter  et  quiete 
dormiunt,  quod  cordis  oculos  ad  exteriora  claufioe 
habentes,  solis  internis  et  eeternis  intendunt.  Hinc 
in  Ganticis  canticorum  sponsadicit:  Ego  dormio,  et 
cor  meum  vigiJat  {Cant.  v).  Quos  etiam  suscitare 
nullus  audet,  quoniam  illorum  exercitus  terribiles 
sunt  ut  castrorum  acies  ordinata  (Cant.  vi).  Unde 
et  de  Salomonis  lecto,  qui  contemplativas  designat 
animas,  scriptum  est:  En  JectuJum  Salomonissexa- 
ginta  fortes  ambiunt  ex  fortissimis  IsracJ :  omaea 
tenentcsgIadioi>,et  ad beJIa  doctissimi.  Uniusciyua-' 
que  ensis  super  femur  suum  propter  timores  noC' 
turnos  (Cant.  iii).  Sexaginta  fortes  lectum  Salomo- 
nis  ambiunt,  quia  contemplativas  animas,  in  quibus 
noster  pacificus  praecipue  requiescit,  perfecti  viri 
maxime  prselati  custodiunt.  Qui  sunt  ad  beJJa  doe- 
tissimi,  quia  callidi  hostis  assultibus  doctissima 
resistere  norunt.^^  uuiuscnjusque  ensissaperfemar 
suum,  quia  ne  carnis  concupiscentia  perimanturj 
virtute  abstinenliae  et  continentiae  se  fortissime 
stringunt.  Inde  est,  quod  adjuvante  gratia  Ghristi 
hostes  ab  eorum  incursibus  longe  arcentur,  et  ab 
ipsis  inquictandis  removentur.  Bene  ergo  de  genle 
justa  et  vere  Israelitico,  quud  accubans  dormivit 
ut  leo,  et  quasi  lesena,  quam  suscitare  nullus  au- 


:11S3 


SERMONES  CENTtlM. 


tlS4 


det,  perhibetur,  quia  dum  forti  perfectorum  viro-  A  pravee  intentionis  efTectu  in  occulium  sasB  malitise 


,^ram  custodia  munitur  a  portis  eiiam  inferorum  non 
inquietatur.  Qui  benedixt^rit  tibi^eril  et  ipse  benedi- 
ctus;  et  qui  inaledixerit  tibi,  in  nialcdictione  reputa- 
hitur.  Ut,  jam  ulterius  Balaca  sua  stultitia  quiescat, 
Balaam  flrmiter  in  hujus  uUimte  benedictionis  flne 
jf»ronuntiat  ;  quod  illius  rei  quisque  particeps  erit, 
qaam  in  justos  Dei  benedicendo  vel  maledicendo 
protulerit.  Qui  benedixerit^  inquit,  tibi^  erit  et  ipse 
henedictns.  De  illabenedictionecertissimeSpiritus 
•anctus  hic  agit,  quse  non  solum  ore  fit,  sed  ex 
oorde  benedicto  atque  benevolo  procedit.  Balaam 
qaippe  filiis  Israel  benedixit,  sed  quoniam  hoc  so- 
lum  ore  et  invitus,  et  non  ex  bona  voluntate  fecit, 
nequaquam  ejusdem  benedictionis  particeps  fuit. 


ad  alia  deceptionis  machinamenta  cogitanda  se  re- 
trahit.  Vanus  denique  populus  dum  verbis  nequissi- 
mis  adversumjustos  manifeste  servirenon  prsesu- 
mit,  occultis  consiliis  erga  eum  invidia  adhuc  stima- 
lante  nonnunquam  ssevit.  Hinc  estquod  Balaamad 
populum  suum  pergens  ait  :  Verumtamen  pergenB 
ad  populum  meum  dabo  consilium,  quid  popolas 
tuus  huic  populo  faciat  extremo  tempore,  id  est  ad 
altimum  antequam  separetur  ab  eo.  Hoc  est  aotem 
consilium  quod  dedit  ei,  scilicet  at  virgines,  quaram 
«pecie  castitas  illudi  posset,  circa  tentoria  eoram 
mitterentur ;  quee  juvenes  ad  se  declinantes  interim 
allicere  sibi  laborarent,  ut  eos  transgredi  leges 
patrias  facerent,  et  deos  colerent  alienos ;  ut  Deo 


-L — ^—  -•—     -  -  -  ,r  M.  Qr , 1 

Qaem  potius  crediderim  maledictionis  impioe,  quam  ^  suo  eis  irato,  vel  ad  modicumtempus  humiliarentar. 


impio  corde  gessit,  participem  exstitisse :  et  idcirco 

in  culpam  pravi  consilii  adversus  filios  Israel  dandi 

eorniisse,  ac  tandem  eorum  gladio  interiisse.  Quod 

aatem  qui  populo  Dei  maledixerit,  ejusdem  maledi- 

otionis  particeps  sit,  manifeste  probatur  sacra  auc- 

toritate,  qua  dicitur :  Afaledici  regnum  Dei  nonpos- 

sidebunt  (/  Cor.  vi).  Maledici  namque  setema  ma- 

4edictione  cum  eseteris  malefactoribus  plectentur, 

cam  eis  in  fine  dicetur  :  Ite,  malodictiy  in  ignem 

mternum^  qui  paratus  est  diabolo  et  angelis  ejus 

(Matth,  xxv).  Et  nunc,  charissimi  nobis,  elabore- 

mus  ex  his  quee  dicta  sunt,  benedictionis  justorum 

participes  esse,  ut  oorum  meritis,  et  precibas  ad- 


Quod  et  factum  est.  Sane  Balaam  adhuc  quarto 
sublevatus  prophetiae  spiritu  assumpta  parabola  sua 
qusedam  de  Christo,  quoedam  iterum  de  spiritali 
populo,  quae  in  posterum  et  in  longinquum  erant 
futura,  locutus  ait:  Vidcbo  eum^sed  nonmodo;  iB" 
tuebor  illum^  sed  non  prope,  Orielur  stellaexJacobf 
etconsurget  virgaexlsrael,  etpercutiet  duces  Mo^ 
ab,  vastabitque  omnes  filios  Seth;  et  erit  Idnmseapoa* 
sessio  ejus,  HsereditasSeircedetinimicis  sui8;Isra» 
el  verofortiteraget;  deJacobcritqui  dominetur^  et" 
perdat  reliquias  civitatis.  Post  hsec  preedictis  qua- 
rumdam  gentiumruinis^reversus  est  inlocumsuam. 
Nisiautem  pluribus  sacrseScriptursetestimoniisno* 


jati  et  in  mundo,  et  in  coelo,  benedictionem  heredi-  p  tum  esset,  et  malos  donum  prophetise,  quemadmo- 


tario  jure  mereamur  possidere.  Quod  nobis  prsesta- 
re  dignetur  Jesus  Christus. 

SERMO  LXXX. 
De  eadem  liistoriaj  et  benedictione  Balaam,  Infesto 
quorumlibet  sanctorum  homilia. 
Iratus  Dalac  contra  Dalaam  complosis  manibus 
ait:Ad  maledicendum  inimicis  meis  voca  vi  te,  quibus 
econtrario  tertio  benedixisti,  Revertere  ad  locum 
tuum.  Decreveram  quidem  magnifice  honorare  te, 
sed  Dominus  pri  va  vit  tchonore  disposito(Num,xxiv) 
Diabolus,  ut  ex  his  verbis  manifeste  cognoscitur, 
tanto  ar.rius  irascitur,  quanto  crebrius  suee  malitiee 
oonatus  non  solum  inefficaces  esse,  verum  et  in 
bonum  justis  cooperari,  et  eis  cum  tentatione  pro- 


dum  et  alia  quoedam  dona  spiritalia  posse  habere,^ 
vehementer  esset  mirandum,  ariolumistum  spirita 
prophetico  sublevatum  tam  sublimia  de  ChristOi 
populoque  justorum  prophetare  potuisse. 

Videbo,  in(i\i\X,eum,sed non  modo\  intuebor  illam^ 
sed  non  prope,  Quasi  diceret  :  Consilium  neqaami 
quod  vobis  dedi,  cum  filii  Israel  per  terram  ve* 
8tramtransibunt,poterit  impleri :  sedquse  sabjangOy 
in  tempus  longum  implebuntur.  Orietur  atella  ex 
Jacob^et  consurget  virga  ex  Israel,  Christus  stellai 
Christus  virga.  Stella,  quia  illuminat ;  virga  qaia 
castigat.  Illuminat  in  bono,  castigat  de  malo.  Illa- 
minat  ignorantes,castigatdelinquentes.J?/perciit/0< 
duces  Moabf  ctc,  Per  istos  omnes,  quos  haec  virga 


ventum  divinitus    dari   patenter   experitur.   Dum  jy  percussura  dicitur,  conversio  gentium  manifeste 


enim  justorum  gloriosam  vitam  et  profectum,  vani 
et  profani  populi  blasphemiis  destruere  nititur,  et 
sententia  per  divinam  providentiam  in  contrarium 
vertitur,  graviter  dolet  et  conqueritur.  Tertio  au- 
tem  justorum  vita  a  vano  populo  benedicitur,  dum 
ab  ipso  illorum  cogitatio,  sermo,  actio  benedicta 
prsedicatur.  Vanus  quoque  populus  honore  a  diabo- 
lo  disposito  privatur,  dum  favore  vanee  laudis, 
quam  ex  oppressione  et  diminutione  gloriae  justo- 
ram  detrahendo  meruisset,  penitus  defraudatur. 
Qui  ad  locum  suum  infecto  negotio  revertitur  dum 
a  consideratione  et  laude  justorum  decidens  in  con- 
sueta  vitia  relabitur.  Sed  et  Balac  per  viam  qua 
r$nit  ad  suam  looum  redit^  dam  diabolus  frustrato 


significatur.  Christus  quippe  gentes  percussit,  dum 
eas  perfidem  suam  mortificavit  mundo,  ut  viverent 
Deo.  Hoc  autem,  quod  Balaam  de  Christo  dixit, 
percutiet  ducos  Moab^etc,  videturet  Davidpostmo- 
dum  in  persona  Christi  cecimisseidicens :  Moab  olla 
spei  mesB,  inldumeamextendam  calceamentum  menm 
id  est  fidemincarnationis  mese.  Mihi  alienigensd  suih 
diti  sunt  {Psal,  lix).  Moab  etenim  olla  Christi  esti 
dum  gentilitas  per  dilectionem  a  sua  cradelltato 
bene  cocta,  ejus  desiderium  quo  nostram  salatem 
esurit,  sancte  vivendo  refioit.  In  Idumseam  quoqad 
suum  calceamentum  tendit,  dum  eidem  gentilltatl 
humanitatis  su»  fidem  dedit.  Et  alienigenss  itti  svHth 
diti  sunty  dum  et  iUi|  qui  non  sunt  n  Israoli  ia  dutfl 


1155 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1158 


credunt.  Primitiva  nempe  Ecclesia  est,  quaj  signi- 
iicatur,  ubi  dicitur  :  Mcas  cst  Galaady  et  mcus  csl 
Manasses,  et  Ephvaim  forlitudo  capilis  inci  Juda,  cl 
rexmeas  (ibid.).  Deinde  conversio  {jenlium  quao  fi- 
guratur,  ubi  diciiur :  Moab  olla spci meiefeic.  (ibid.). 
Istos  omnes  Christus  percutil,  dum  mundo  mortifi- 
cans  sibi  viventes  reddit.  Ha^reditas  eliam  Seirini- 
mici8suiscedit,et  Israel  forlileragit,dum  gcnlilitas 
prsedicantium  verbis  colla  submittit,  et  coclus  proe- 
dicantium  eam  in  bona  operatione  strenue  disponit. 
IlsBC  fortitudo  spiritualis  Israel  in  apostolisprimum 
effulsit,  deinde  in  aliis  justis  subsequenter  enituit. 
Apostolisnimirumdiclumest  :/s5^o/cfortesinbeIlo, 
6t  pugnate  cum  antiquo  scrpente.  Quod  non  solis 
apostolisdictum  esseconslat,  secundum  illud  :  Qaod 
YobisdicOj  omnibas  dico  {Mnrc.  xiii).  DcJacob  erit 
quidominetar,  scilicct  Christus,  ctpcrdat  rcliqaias 
civitatis  Babylonioe  spiritualis.  Illos  enim  perdit, 
quos  ad  damnationem  relinquit.  Quorum  damnatio 
per  ruinas  gentium  subjectarum  designatur  dum 
subditur:  Camqae  vidissct  AmaJcCy  ait  .principium 
gentium  Amalec,  cujus  cxtrcma  pcrdcntur.  Vidit 
quoque  CinsBum^  et  ail :  Bobuslum  cst  quidvm  habi- 
taculum  tuum,  sed  si  in  petra  posucris  nidum  tuum^ 
et  fueris  clcclus  stirpc  Cainyq\n\ndi\ipoterisperma' 
nere^  Assur  enimcapiet  te.  Venicntin  trircmibusde 
Ilalia,  superabunt  Assynos,  vaslabunt  Ilcbneos]  ct 
ad  extremum  etiam  ipsipcribunt.  Per  istarum  igitur 
gentium  subversionem  universorum  malorum  intel- 
ligimus  damnationem. 

Morabatur  autem  Israel  eo  temporc  in  Sctim,  et 
lornicatusest  populus  cum  filiabns  Moab^  qufc  voca- 
verunt  eos  ad  sacrificia  sua.  At  illi  comederunt,et 
adoraverunteos  earum;  initiatusque est Israel Deel- 
phegor.Et  iratus  Dominus ait  adMoysen:  ToIIe cunc- 
tos  principes  populi,  et  suspendo  cos  contra  solem 
in  patibulis  (A'um.xxw).  Propterea  videnturprinci- 
pes  puniri ,  quod  debuissent  prievaricalores  punire. 
Dixitque  Moyses  ad  cunclosjudiccs  Israel:  Occidat 
un  usquisque  proximos  s  uos^  q  ui  in  itialisuntDecIphe' 
gor  et  perierunt  illa  die  viginti quatuor  millia  homi- 
j2uin.Setiminterpretatcurs/)i\'}«?.  Ueneergodiciturde 
iiliis  Israel  quod  inSetim,  id  est  spinis  morabantur, 
dum  peccaverunt,  quia  credibile  prorsusest  quod 
prcecedentium  spinon  peccatorum  exigebant,  ut  in 
tam  gravia  scelera  laherentur.  Abyssus  cnim  Abys- 
8um  invocat  (Psal.x\.\),(\mti  culpa  culpam  generat.Et 
alibi  de  peecatoribus  dicitur :  Mca  est  ultio^et  cgore- 
Iribuam  eis  in  tempore,  ut  labaturpcs  corum  (Deut. 
xxxii).  Per  hoc  autem  quod  idolo  sacrificaverunt, 
intelligimus  omnem  iDfidelitatem,  per  hoc  vero  quod 
fornicati  sunt,  omnem  pravam  actionem.  Utroque 
igitur  pede,  fidei  scilicet,  ct  actionis,  a  semita  recta 
claudicaverunt,  quando  in  pra^dicta  scelera  corrue- 
runt.  Sedinultione  fornicalionismirabilis  etlauda^ 
bilis  Phinees  exstitit,  qui  Zambri  ducem  tribus  juda, 
etCozbi  Madianitidem  feminamconcumbentcs  justi- 
iiflezelo  accensu&  in  locis  genitalibus  per  fodit,  et  iram 
peiin  populo  8»vientem  placavit.  Unde  et  Dominuu 


A  illi  statuit  testamentum  pacis  et  principem  fecit  il- 
lumj  ut  sit  illi saccrdotii dignitas  in  oeternum(EecIi^ 
Lxv).  Et  nunc,  chnrissimi ,  nobismet  ipsis  ex  his 
qua3  dicta  sunt,  attendentcs ;  et  si  non  nostrsB  defri- 
mentum  gloiia)  maledictionibus  vani  populi  pati- 
mur,  caveamus  tamen,  ne  pravis  eorum  consiliis  in 
peccatum  coUabamur.  Et  si  aliquos  ex  nobis  dece- 
ptioni  diaboli  ac  vani  populi  in  culpam  corruisse 
cernimus,  statim  malum  ex  nobis  auferamus,  ut 
exemploPhinees  justitiaezeloaccensi,  illud  nostre 
discretionis  gladio  puniamus,  ut  cum  justis,  josto- 
rum  meritis  etprecibusadjuti,  terram  lacte  etmelle 
manantem  ingredi  mercfamur.  Quod  nobis  prsestaie 
dignetur  Jesus  («hristus  Dominus  noster. 

SERMO  LXX\1. 

P  In  fcstoS.  Gregorii  de  candeIabro,de  quoExod.xn. 
Nemo  lucernam  accendit,  et  in  abscondito  ponil^ 
nequc  sub  modio,  sed  supercandelabrum  ut  quiingre- 
diunlur,  lumen  videant  (Luc.  x\).  Ondelabrum,  fra- 
tres,  est  Ecclesia  ;  beatus  Gregorius,  cujus  hodie 
solemnia  colimus,  est  lucerna.  Candelabrum  est  Ec- 
clesia:  quia  candelabrum  malleis  extenditur,  etins- 
trumentum  luminis  efficitur,  et  sancta  EccIesia,teD- 
tationibus  probata,  tunsionibus  persecutionum  at- 
tenuata,  ardet  igne sapientise  coelestis,  et  lucet  opere 
charitatis.  Candelabrum  supertres  pedes  stabilitnr, 
et  sancta  Ecclesia  superfidem  sanctse  Trinitatis  fun- 
datur.  Legimus  in  Exodo  quod  Dominus  Moysi  de 
candelabrofaciendopraecipiensait:  7*30265  e/e/ifl(/e- 

C  labrum  ductile  de  auro  mundissimo,  hastile  ejas, 
et  calauios,  ct  scyphos,et sphaerulas,  ac  lilia  ex  ipso 
proccdenlia.  Sex  calami  egredientur  de  lateribus, 
tresexunoIatcrc,et  tresexaltero,  Tresscyphieraat 
quasiin  modum  nucispcrsingulos  calamos,  sphwra- 
Ifoqueac  lilia.IIocerilopussexcalamorum,  quipro- 
duccndi  sunt  de  hastili.  In  ipso  autem  candeJabro 
erunt  quator  scyphi  in  nucis  modum,sphasrukeqae 
per  singuIos,et lilia.Sphacra} igitur  etcalami  ex  ipso 
erunt,  universa  ductilia  deauropurissimo.  Facieset 
lucernas  septcm,ctpones  eassuper  candelabrum,at 
luceant  ex  adverso.Emuncloria  quoque,et  ubi  eaqux 
emuncta  sunt  exstinguantur,  iient  de  auro  puriS' 
simo.  Omnepondus  candelabri  universis  suish&be- 
bit  talcntum  auri  mundissimi  (Exod.  xxv).  Sancta 
igitur  Ecclesia  candelabrum  ductile  et  aureum  est 
Candelabrum,  quia  super  fidem  sancto)  et  individu» 
Trinitatis  fundata,  et  ad  continendnm  verum  divi- 
numque  lumen  instituta.  Ductile,  quia  variis  perso- 
cutionum  tunsionibus  secundum  successionem  et 
prolixitatem  temporum  ad  incrementa  virtutum,  aa- 
gmentumque  fidelium  suorum  producta.  Aureum, 
quia  charitatis  intimsB  fulgore  proeclara.  Candela- 
brum,  ct  quse  de  ipso  procedebant  erant  duciilia, 
quia  quicunquo  voluntpie  in  Christo  vivere,  perse- 
cutioncm  patiuntur  (II  Tim.  iii).  Erant  aurea,  quii 
cuncta  sanctorum  justitia,  sive  flamma  charitatis 
perfectae,  sive  luce  sapientiae  probatur  esse  proful* 
gida. 
Per  hastile  candelabri,  quod  in  ipao  constat  etaf 


D 


Il5t 


SERMONES  CENTUM. 


1158 


fortissimum,  maximum  et  intimum,  nec  solum  re- 
ctum,  sed  et  erectum  convenienterintelligimus  viros 
in  sancta  Ecclesia  in  operiLus  fortissimos,  in  vir- 
tutibus  prsecipuos  in  interioribus  dedi  tos,ad  superna 
contemplanda  sublimitcr  ercctos  et  elevatos,  nec 
ad  exteriora  negotia  tractanda  dextra  levaque  defle- 
xos.  Isti  elenim  suntcoram  divinis  aspectibus  prae- 
cipui  et  optimi,  qui  optimam  parlem  elegerunt,  quse 
non  auferetur  ab  eis  {Luc,  x).  IJnde  et  in  hastili 
eandelabri  quatuor  scyphi,  spheerulae,  et  lilia  fieri 
praecipiuntur,  cum  in  calamis  ex  ipsoprocedentibus 
non  nisi  tres  scyphi,  sphserulae,  et  lilia  fuisse  des- 
cribanlur,  ut  per  hoc  contemplativorum  merita  acti- 
vorum  vitam  transcendere  demonstrentur.  Aliter. 
Possumus  per  hastile,  quod  est  in  candelabro  fortis- 
simum,  principaleetmedium,  et  ex  quo  csDtera  pro- 
cedunt,  et  in  quo  habent  fundameAtum,  Christum 
intelligere,  qui  sanctorum  omnium  est  fortitudo. 
principium ,  et  fundamentum ,  et  in  quorum  medio 
est,  sicutipse  testatur,  dicens  :  Ubi  fuorintduo  cod- 
gregati  in  nomine  meOy  ihi  sum  in  medio  eorum 
(Matth.  xviii).  Ex  quo  veraciter  procedunt,  quia 
quidquid  boni  faciunt,  cx  ipso  percipiunt,  Hinc  est 
enim  quod  ipse  dicit :  Egosuni  vitis,  et  vospalmites 
{Joan,  vv).  Quasi  dicat  :  Ego  sum  hastile,  et  vos 
calami.  Sicut  non  potest  palmes.fructificare,  nisi 
manserit  in  vite,  et  sicutcalamus  non  potest  se  eri- 
gere  ad  supportandum  lucernam,  nisi  manserit  in 
candelabri  stipite,  sic  et  vos  nisi  in  me  manseritis, 
non  potestis  lucem  veritatis  et  iidei  ferre.  Hastile 
igitur  Ghristus,  caetera  quse  ab  hastili  procedunt 
cuncti  fideles  sunt.  In  hostili  quaternarius  scypho- 
rum  et  aliorum  qusB  sequntur  describitur,  cum  in 
calamis  non  nisi  ternarius  reperiatur,  ut  per  hoc 
manifeste  pateat  quod  bonum,  quod  in  Christo  est 
per  plenitudinem  in  ejus  fidelibus  non  esse  nisi  per 
solam  plenitudinis  participationem.  Calami  proce- 
dentes  de  hastili,  et  qui  in  candelabro  post  hastile 
fuere  praecipui,  sancti  apostoli  et  universi  prsedi- 
catores  sunt.  Qui  recte  dicunlur  calami,  quia  spiritu 
divino  repleti.  Qui  dum  nobis  sacram  fldem  praBdi- 
cant,  quasicanticum  novum  suaviter  sonant.  Dequo 
ipsorum  sonoPsalmista  cecinit,dicens:  In  omnem  ter 
ram  exivitsonuseorum,  etinfincsorbisterrm  verba 
eorum  (PsaL  xviii),  Qui  etiam  sexesse  describuntur, 
utper  senarium  eorum  perfectio  designetur.  Sena- 
rius  enim  perfectus  numcrus  est,  sive  quod  Deus 
sex  diebus  hunc  mundum  perfecit,  sive  quod  idem 
senarius  ex  partibus  suis  constat.  Quemadmodum 
autem  calami  significant  preedicatores,  ita  et  scyphi 
designant  auditores.  Qui  namque  scyphis  vina  in- 
funduntur,  recte,  per  scyphos  auditores  verbi  fi- 
gurantur.  Et  sicut  scyphis  aliis  plus,  aliis  minus 
liquoris  infunditur,  sic  auditoribus  aliis  plus,  aliis 
minus  gratiee  coclestis  in  proedicatione  confertur. 
Unicuique  secundum  mensuram  fidei,  et  mensu- 
ram  donationis  Christi. 

Scyphi  denique,  id  est  auditores,  dum  vino  spiri* 
tali  replei^tur;  et  inebriantury  ad  effectum  boni  ope« 


A  ris  fortitcr  animantur.  Unde.etdesphserulis  statim 
additur.  SphaeruIaB  namque,  quse  volubiles  sunt,  ju- 
stos  in  bono  opere  vcloces  exprimunt.  Sphsemla 
omni  parte  volvilur,  et  perfecta  justorum  actio,  neo 
adversitalotardatur,  nec  prosperitate  elevatur;  quse 
inter  adversa  fortis,  inter  prospera  humilis,  neo 
timoris  habet  angulum,  nec  elationis.  Lilia  autem 
designant  supernam  retributionem.  Per  virorem 
quippe  flgurant  immarcessibilitatem  seternitatis.  Per 
candorem  decorem  immortalitatis.  Calami  ergo, 
scyphi,  et  sphaerulae  pertinent  ad  laborem,  lilia  ad 
retributionem.  Calami  de  hastili  procedebant,  trea 
hinc  et  tres  inde,  quia  etante  incarnationem  Christi 
temporenaturaIisIcgis,temporescript8eIegis,ettem-> 
pore  prophetarum  fueruntsancti,  qui  fldem  sanctse 

^  Trinitatis  mystice  designarent;etpostincamationem 
ejus  existunt,  tompore  primitivee  Ecclesioe,  tempore 
electionisnostrse  de  gentibus,  tempore  ultimoquan- 
do  reliquise  Israel  convertentur,  quse  eamdem  fidem 
prsedicens.  Persinguloscalamos  describuntarscy- 
phi,  sphserulse,  lilia ,  quia  et  sub  antiquis,  et  sub mo- 
dernis,  praedicatoribus  singulis  prsedictis  tempori<* 
businveniunturfldeIespotumgrati8esitire,inviaDei 
bene  operando  currere,  immarcessibilem  virorum 
eeternitatis,  et  incorruptibilem  candorem  immortali«* 
tatis  exspectare.  Per  singulos  autem  calamos  erant 
tres  scyphi,  spheinilse,  lilia,  ut  designetur  omnibus 
temporibus  exstitisse  rectores,  continentes  coigu- 
gatos,  qui  in  Ezechiele  per  Noe,  Daniel  et  Job  figu- 

Q  rantur.  Scyphi  in  moduin  nucis,  quse  testam  duram^ 
nucleum  dulcem  habet,  jussi  sunt  fleri,  ut  per  hoo 
demonstretur,  quod  dulcedo  difflcile  nonnunquam 
acquiritur,  sed  cum  habetur  multum  sapit,  multum 
amatur.  Si  quis  autem  quae  quomodo  mystice 
hastile,  quodChristumsigniflcat,  scyphos,  etsphae* 
rulas,  et  lilia  continebat,  prudenter  animadvertat| 
quod  Christus  non  solum  electissuis  virtutumscien* 
tiam,  operationem,  ct  remunerationem  tribuit;  sed 
etiam  in  ipso  scyphi  figuram  ostendit,  cum  se 
plenum  Spiritu  sancto  declaravit ,  et  spheerulae  , 
cum  exsultavit  utgigas  ad  currendam  viam  (Pasth 
xviii).  Lilii  quoque,  cum  apud  Patrem  glorifica* 
tus  cst.  Ultimus  autem,  id  est  supremus  scy- 
phus ,  sphaerula ,  lilium  in  hastili  altiora  calamis 

D  eminent ,  quia  dona ,  quse  Christo  Deus  oontulity 
omnem  transcendunt  modum  humanee  capaoitatis. 
Unicuique  enim  nostrum  data  est  gratia  secaadam 
mensuram  donationis  Christi{Ephesiy),  la  ipaoavt» 
tem  habitat  omnis  plenitadodiviaitatia  corporaliter 
{CoL  ii).  Septem  lucernse,  quse  super  candeiabrom 
ponebantur,  ut  lucerent  ex  adverso,  universi  pr8B« 
lati  sunt,  qui  sanctae  Ecclesiae  praepositi  ex  adverso 
lucent,  dum  verbo  et  exemplo  peccatoribus  justitin 
lumen  prsebent,  dum  medentur  cdntritis  cordOi 
dum  preedicant  captivis  indulgentiam.Septenarioatt« 
temuniversitatem  significari  saepe  diximus.  Eman^ 
ctoria  quoqae  et  abi  qum  emancta  saat  extinguantaf 
Heat  de  aaro  parisaimo,  Sunt  qussdam  in  Soripturis 

pr»cepta  et  in  hao  vita,  et  in  futuro  o^servaadi| 


ilS9 


APPENDIX  AD  HtJGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1160 


pei'petuo,utestillud:J9i%(?sZ)o/n/nMw?.  Donm  iiiam  A  dilTundit,  quanlo  sublimius  positafuit.  Lucet  itaque 


extoto  cordo  luo,  etc.  {Matth.  xxiij.  ftunt  alia,  quto 
tempore  vitae  hujus  jubentur  ohservari,  ut  in  futuro 
mercesretribuatur,  ut  est  illud :  Facilo  vobis  umicos 
de  mammona  iniqiiilatis.  iit  rocipianl  vosin  ivtornn 
tabernacula  (Luc.  xvi).  Sunt  et  alia,  quee  in  Veteri 
TestamentoDominojubenteservata,jameoruscaiite 
Evangelio  non  secundum  litteram,  soil  juxtasensum 
mysticum  observantur,  ut  ritus  hosliarum,  et  aha 
hujusmodi.  Quae  dum  ab  apostolis  prsedicabantur 
esse  flnita,  et  spiritualiter  tantum  esse  scrvanda  , 
emungebantur  ellychnia  candelabri ,  ut  reparala 
melius  lucerent,  quia  sublimius  intellecta  lucem 
doctrinx  plenius  proeberent.  Ad  hanc  reparalionem 
pertinet  quod  scriptum  est :  Vcicru  novis  sn])orvC' 


nol)is  lucerna  radiis  diversis,  radiis  eximiis,  radiis 

preenlaris.  Lucet  cnim  nobis  viilutibus,  lucet  operi- 

bus,  lucet  verbis,  lucel  miraculis,  lucet  aspeiTima 

rcligione,  lucet  fragrantissima  opinionc,  lucelme- 

rito,  iucelpraimio.  Et  nunc,  charissimi  nobis,  ad 

hujus  lucernu;  radios  incedamus,  ui  devia  quaeque 

devitantes,  ct  per  scmitam  justitije  gradientes,  aJ 

superna  gaudia  venimus.  Quod  nobis  praeslare,  elc. 

SERMO.  LXXXII. 

In  fosto  Oninium  Sanctoruni.  ^Expositio  tropolo- 

gica  psalmi  cxlix. 

Exsultabantsanctiin  gloria^  hctabuntur  in  cabiH- 

bus  suis.  In  hiset  in  sequcnlibus  verbis,  charissimi, 

quoe  sit  sanctorum  dignitas  declaratur,  et  subpau- 


nieatibus  projicietis  (Lovif.  xxvi).  Et  alibi  :  Ecce  B  corum  brevitate  verborum  qu»  sit  eorum  gloria 


nova  facio  omnia(Apoc.  xxi). 

Constatenim  Apostolosanto  passionem  Sabbatum 
solvisse,  et  post  ascensionem  Domini,  et  advcntum 
Spiritus  sancti  Iinem  penitus  legalibus  hostiis  im- 
posuisse.  Ilem  fmita  mortali  vita,  cl  succedente 
immortali  cessabunl  maxima  ex  parte  opera  vel  do- 
na  lucis,  quibus  nunc  utimur,  ut  sequantur  preemia 
eterna  in  praisentia  divina}  visionis.  Sivo  enim  pro- 
phetim  evacuabuntur ,  sive  lingu.r*  cossnbunfy  sivc 
scientia  destruetur  (I  Cor.  xui).  Veiba  vcro  sacrto 
Scripturoe,  quee  hoec  ila  lieri  testantur,  emunctoria 
sunt  aurea,  quia  spe  futunc  claritatis  eximia.  Vasa, 
in  quibus  quj>)  emuncta  sunt  cxslingunlur,  corda 
sanctorum  sunt,  in  quibus  istie  mutalioncs  fiunt, 


des  i  gnat  ur.  Exsultabunt  sa  ncti  in  glorin,  hvtabuntur 
in  cnhilibnssuis.  Gloria  sanctorum  est  bona  con- 
scientia  corum,  Paulo  altestante,  qui  ait  :  Gloria 
nostrn  b,vc  ost  tostimoninm  conscientio)  nostrac  {II 
Cor.  u).  Sancti  ergo  non  inconvenienler  exsultare 
dicunturin  gloria,  dum  exsultant  in  sua  bonacon- 
scientia.  Ad  hoc  quoque  spectat  quod  praBdiclus 
Apostolus  ait :  Opns  suum  unnsquisque  prohety  et 
sic in  somctipsos  tantnm  gloriani  babebit,  etnonin 
aItoro(GnL\i).  Gloriam  aulem  conscientiie  caetens 
justorum  virtulibus  sanctus  Psalmographus',  imo 
Spiritus  sanctus  antcponit  narratione,  non  quia 
pra^cedit  ordine,  sed  quia  supereminet  dignitate. 
Pricccdit  ciiim  virtus,   et  bona  actio,   et  per  has 


quae  et  ipsa  sunt  aurea,   quia  luce   sapientia?,   et  ^  itur,  ot  ad  bonam  conscientiam,   pervenitur.  Quis 


flamma  charitatis  clara.  Omno  (\em({\\Q  pondns  cnn- 
delabracum  univorsis  vasis  snis  habobat  talontnm 
auri  mundissimi,  Omne  ncmpe  quod  Deus  facit,  in 
numero,  etpondere  et  monsnra  facit  {Snp.  xi).  Qu«3 
tria  secundum  spiritalem  intelligentiam  eamdem 
possunt  habere  significationem.  Ad  hoc  pondus 
sive  mensuram  pertinet  quod  supra  dictum  est  : 
Unicuique  nostrum  data  cst  gratia  socnndnm  monsu- 
tam  donationis  Cbristi(Ephos.  iv).  Ab  hac  mcnsura 
solus  Ghristus  excipitur,  ad  quem  solum  pcrtinet 
quod  scriptum  est  :  A'on  onim  ad  mensnram  dat 
Deus  Spiritum  (Joon.  iii).  Ghristus  enim;  utet  supra 
monstralum  est ,  habet  gratiam  plenariam  ,  qua) 
cseteris  dividitur  ad  mensuram. 

Intelligimus  igitur  pcr  candelabruin  Ecilesiam ; 
perhastile,  (^hristum;  per  calamos,  piaidicatores; 
per  scyphos,  audilores ;  per  sphairulas,  operatorcs ; 
perlilia,  retributiones;  per  lucernas  pra^lafos;  per 
emunctoria  sacrje  Scripturre  verba,  qu;i?dam  opera 
et  vii*tute8  quandoque  evacuari  contestanlia  ;  per 
vasa  in  quibus  emuncta  exstinguebantur ,  corda 
aanctorum  in  quibus  haec  evacuantur;  per  pondus 
pandelabri,  mensuram  doni,  meriti,  sive  prtcmii 
Talentum,  quod  est  maximum  in  ponderibus,  per- 
fectionem  significat.  Haec  igiturlucerna  beatus,  vi- 
delicet  Gregorius,  cujus  hodie  solemnia  celebra- 
mus,  super  candelabrum  non  in  quolibet  loco,  sed 
iHfummopositay  tanto  longius  et  latius  suos  radios 


siquidem  bonam  habel  conscientiam,  nisi  qui  cx 
virtute,  et  actiono  se  cognoscit  habore  justitiara? 
IUorum  ergo  tantum  estexsultare  in  gloria,  in  qui- 
bus  est  bona  conscientia,  quam  sola  constituit  jus- 
iiiia.  Liotnbnnfur  in  cnbilibns  suis.   Sancli  suis  in 
cubilibus  lcetantur,  dum  a  carnis  desideriis  remoti, 
a  curis  scecularibus  elongati,  et  in  pace  intema  po- 
siti,  cadestia  bona  quiele  contemplantur.  Per  cubi- 
lia  nempe,  in  quibus  dormitur,  internaquiesaccipi- 
tur;  quam  tunc  vcre  mens  adipiscitur,  cum  ab  ex- 
tcrioril)US  perfectc  quiescit,  et  solis  internis  inten- 
dit.  Horum  cubilium,  et  quietis  in  Canticis  canti- 
corum  sponsa  mominit,  ubi  dicit:  Ego  dormio,  et 
j^  cor  monm  vi'jilnt  (Cnnl.\).  Illo  nimirum  bene  dor- 
mil,  et  cor  ejus  vigilal,  qui  sopilis  ad  exteriora  sen- 
sibus,  iutrinsecus  a<l  interna  contemplanda  devote 
vacat.  Ilanc  cubiliumquietemcuncli  carnales  odio 
habent,  quibus  exleriora  sola   placent.    Quos  sub 
Ephraim  nomine  propheta   subtiliter  redarguens 
dicil  :  Ephrnim  vitnla  docta  diligere  trituram  (Ose, 
X).  Vitula  namque  trituram  amat,  quia  comedit  de 
spicis,  quas  triturat.  Sic  carnales  omncs  cxteriora 
negotia  totis   pra3Cordiis  amant,  non  ut  Ecclesise 
necessilatibus  vel  utilitatibus  inserviant,  sed  utlar- 
giori  et  lautiori  cibo,  potuque  inanibus  etiam  verbis 
et  vanitalibus  mundanis  ad  libitum  suuoi  se  refi- 
ciaut.  Denique  grave  sibi  damnumfieri  conquerun* 
tur,  quoties  eis  exteriora  custodienda  ,  vel  dispo* 


1461 


SERMONES  CENTUM. 


1162 


nenda  non  injifnguntur.  At  non  ita  sancti,  prseser-  A  eorum  pravilatem  auctoritate  suse  sanctitatis  re- 


timperfecti,  qui  intema  magis  diligunt,  ex  quibus 
potiora  gaudia  sumunt.  Undeet  subditur:  Exsulta- 
tiones  Dei  in  gutture  eorum.  Exsultationes  Dei  in 
gutture  sanctorum  sunt,  dumproacceptisbeneilciis 
exsultanter  Deo  gratias  agunt.  Hinc  est  quod  pro- 
pheta  de  Jerusalem,  imo  de  universitate  justorum 
dicit:  Gaudium  et Imtitia  invenietur  in  ea^  gratia^ 
rum  actio,  et  vox  laudis  {Jsa.  li).  Sed  quia  non 
sufflcit  ut  cuiquam  tantummodo  bonum  faciat,  nisi 
et  in  aliis  malum  pro  viribus  destruat,  apte  sub- 
ditur : 

Etgladii  ancipitessivehis  acuti,  id  est  exutraque 

parte  acuti,  in  manibus  eorum^  ad  faciendam  vindi- 

ctam  innationibus,  increpationes  inpopuUs,  adalli- 

gandosreges  eorum  in  compedibus^  et  nobiles  eorum  ° 

in  manicis  ferreis,  ut  faciant  in  ejus  judicium  con' 

scriptum :  gloriahiecest  omnibussanctis  ejus,  Unde 

Apostolus,  cum  do  spiritali  armatura  loqueretur, 

de  gladio  dicit :  Et  gladium  spirituSj  id  est  gladium 

spiritalem,   quod  est  verbum  Dei  (Ephes.  vi).  Et 

alibi:  Vivus estsermo Dei^et  ef/iaax^etpenetrabiJior 

omnigJadio  ancipitiy  et  pertingens  usqueaddivisio^ 

nem  animae  ac  spiritus,compagnum  quoque  et  meduJ" 

Jarumy  et  discretofcogitationumet  intentionumcor» 

dis  (Hebr.  iv).  Pluraliter  autemhic  dicunturgladii, 

quia  duo  sunt  Testamenta  verbi  Dei.  Ad  quod  for- 

sitan   spectat   illud  Evangelicum:  Domine^  ecce 

duo  gJadiiJiic  {Luc.  xxii).  Qui  recte  bis  acuti  sunt, 

quia  foris  in  nobis  amputant  luxuriam  carnis,  et  ^ 

intus  resecant  malitiam  cordis.  Bis  acuti  sunt,  quia 

bonos  a  malis,  et  malosa  bonis  discernunt.  Gladios 

autem  sancti  tenent  in  manibus,  quia  verba  sacra 

qu8d  prsedicant  exercent  operibus.  Ad  quid  etiam 

teneant  eos  declaratur,  cum  subditur:  Ad  facien" 

dam  vindictam  in  nationibus,  increpationesin  popu- 

Jis.  Possumus  autem  per  nationes  hoc  in  loco  con* 

venienter  intelligere  malos  per  populos  bonos,  in« 

flrmos  tamen  et  imperfectos.  Sancti  itaque  in  na- 

tionibus  gladiis  Deum  vindicant,  dum  secundum 

preecepta  sacrse  Scripturse  malos  excommunicant, 

vel  ceiie  in  eos  vindictam  quandoque  venturam 

prsedicant.  Increpationes  in  populis  faciunt,  dum 

bonorumperfectorumetindrmorumquaslibettrans- 


frenant.  Nec  solum  sancti  proelati  istos  praelatos, 
et  nobiles  ignobiliter  viventes  a  suis  pravitatibus 
cohibent ;  verum  et  subjecti  eorumdem  malorum 
ipsos  cohibere  debent,  ne  possint  manus  eorum, 
quod  coeperant,  implere,  vel  si  incoeperint,  non 
possint  consuescere,  vel  diutiustenere.  Nisi  enim 
subditi  cum  auctoritate  mala  eorum  reprobent  et  eis 
contradicant,  seductionis  eorum  se  reos  sciant.  Si 
enim  asina  Balaam  sessorem  suum  usque  ad  gla- 
dium  angeli  subvexisset^nonne  uterqueeorum  sen- 
tentiam  subiisset  ?  Nunc  autem  ei  restitit,  calces  al- 
lisit,  verbis  contra  naturam  increpavit,  sicque  se 
et  illum  salvavit.  Sic  et  Paulus  restitit  in  faciem 
Petro,  quia rcpreJiensibiJis erat  (GaJ.  ii). 

Quod  autem  praelatus  subditorum  correptionem 
libenteramplectidebeat,  beatus  Gregorius  in  Pasto- 
ralibus  demonstrat,  dicens  :  «  Praelatus,  qui  prava 
studet  agere,  ettamen  ad  hsec  videt  cseteros  tacere, 
ipse  sibimet  testis  est  quod  plus  veritate  se  appetit 
diligi,  quam  contra  se  non  vult  defendi.  Hinc  Pe- 
trus  increpationem  Pauli^libenter  accepit.  «  Hino 
David  correptionem  subditi  humiliter  audivit,  quia 
et  rectores  boni,  dum  privato  amore  se  diligi  nes- 
ciunt,  librose  puritatis  verbum  a  subditis,  obsequium 
humilitatis  credunt.  Sed  inter  haec  necesse  est  qua- 
tenus  subditorum  mens,  cum  quasdam  recte  sentire 
potuerit,  sic  in  vocem  libertatis  prodeat,  et  tamen 
libertas  in  superbiam  non  erumpat,  ne  dum  forte 
immoderatius  eis  linguae  libertas  conceditur,  vitse 
ab  his  humilitas  amittatur.  Ut  faciant  ir^  eis  judi* 
cium  conscriptum.  Judicium  conscriptum  dici 
potest  divinum  decretum  auctore  Deo  in  mundo 
sancitum  a  Patribus  litteris  commendatum.  Quod 
videlicet  judicium  sancti  in  nationibus,  populis,  re- 
gibus,  et  nobilibus  eorum  faciunt,  dum  alios  pro 
contumacia  puniunt,  alios  de  suis  transgressionibus 
corripiunt^et  integritati  virtutum  restituunt  in  quau'- 
tumpossunt.  Et  Jisec  est  gJoria  omnibus  sanctisetjus^ 
ut  videlicet  ipsi  boni  per  justitiam  existant,  et  in 
aliis  puniendisvel  corripiendissecundumrationem 
prsedictam  gratiam  sibi  dotam  excrceant.  Omnibus 
sanctis  ejus,  id  est  non  solum  majoribus,  sedet  mi- 
noribus.  Inferiores  enim  licet  in.aliispuniendis  vel 


gressiones  veniales  et  leves  sacris  verbis  redar«  ^  compiendispotestalivenonagantypotestativetamen 


guunt.  Mali  ex  industria  maloe  voluntatis,  et  elatione 
culpam  incurrunt ;  boni  ex  ignorantia,  vel  inOrmi- 
tate  delinquunt.  Et  quantum  distat  nequitia  malo- 
rum  ab  imperfectorum  infirmitate,  tantum  vindicia 
videtur  difTerre  ab  increpatione.  Nequitia  quippe, 
et  vindicta  sunt  graviores  ;  infirmitas  autem  et 
increpatio  leviores.  Ad  aJJigandos  regcs  eorum  in 
compedibus  et  nobiJes  eorum  in  manicis  ferreis;  Re- 
ges  hoc  in  loco  dici  possunt,  quorum  est  ex  offlcio 
virtute  discretionis  alios  regere.  Nobiles,  qui  cu- 
juslibetfulgore  dignitatis  cseteris  videntur  prsepol- 
lere.  Qui  quanto  sublimiores  sunt,  tanto  facilius  ao 
citius  in  culpam  nonnunquam  cadunt.  Quos  sancti 
in  compedibus  et  manicis  ferreis  Ugant,  quoties 

Patrl.  CLXXVUt 


agentibus  cooperantur,  etsi  non  facto  vel  verbo,  ta- 
men  voto.  Unde  est  illud  :  Lwtahitur  justus,  cum 
viderit  vindictam(PsaJ.  lvii).  Et  si  gaudet  justus, 
cum  videt  iniquis  vindictam  illatam,  multo  plus 
gaudere,  credendus  est,  dum  videt  peccatoribus  per 
correptionem  et  emendationem  veniam  concessam, 
sanctitatem  restitutam,  quemadmodum^ae/(/ii7inds< 
in  coeJis  super  uno  peccaiore  poenitentiam  agente^ 
magis  quam  supor  nonaginta  novemJustiSj  quinon 
egent  pwnitentia  (Luc.  xv).  Sancli  itaque,  ut  supra 
dictum  est,exsultabuntin  gloria  perbonse  conscien- 
tise  gloriationem :  laetantur  in  cubilibus  suis  per  in<« 
ternam  quietem ;  exsultationes  Dei  5unt  in  gutture 
eorum  per  gratiarum  aotionem ;  gladii  anoipites  ia 


1163 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1164 


manibuspersacri  verbi  operationem  ;  faciunt  vin- 
dictam  in  nationibusmalos  puniendo  ;  increpationcs 
in  populis,  delinquentes  corripiendo ;  alligant  reges 
et  nobiles  etiam  superiores,  sed  cum  reverentia  a 
pravitato  cohibcndo;  faciunt  in  his  omnibus  judi- 
( "ium  conscriptum,  hoc  quod  Deus  per  Scripturam  fa- 
ciendum  judicat  exsequendo.  Laboremus,  charis- 
siminobis,  bonorum  quse  de  sanctis  dicta  sunt  esse 
participes,  ut  eorum  gloriae  mereamur  esse  con- 
sortes.  Quod  nobis  prrcstare  dignetur,  etc. 

SERMO  LXXXIII. 
Infesto  Omnium  Sanctorum,  — Expositio  anagogica 

psalmi  GXLix. 
Exsultabunt  sancti  in  gloria^  Idetabuntur  in  cubili- 
bus  suis.  Haec  superius  secundum  sensum  tropolo- 
gicum  exposita  sunt,  sed  adhuc  secundumanagogi- 
cumsensum,  adquemetiam  magis  pertinere  viden- 
tur,  exponi  possunt.  Exsultabunt  itaque  sancti  in 
gloriay  quia  non  solum  nunc  cxsultant  in  gloria,  ut 
Bupra  dictum  est,  per  bonam-conscientiam  in  tem- 
pore,verum  etiam  post  tempus  exsultabunt  in  gloria 
per  retributionem  in  seternitate.  QuaB  gloria,  quanto 
magisnunc  est  incognita  nostro  sensui,  inexperta 
affectui  tantodifficilior  estlocutioni.  Glorianamque 
hsecipse  Deus  est,  qucmnemoviditunquam(/i/oa/2. 
iv),  qui  est  incomprehensibilis  cogitatu,  qiii  dum 
Buos  sanctos  in  coelo  lucc  susd  claritatis  illustrat, 
suae  gloriae  bentitudinem  illis  perfecte  participat. 
Dequa  gloria,  ut  quoquo  modo  nobis  significetur, 
Bcriptumest:  Fulgebunt  justi  sicut  sol  in  rcgno 
Patris  eorum  {Matth.  xui).  Quis  ergo  putas  fulgor 
erit,duminnumerabiIiamilliajustorumsociabuntur 
innumerabilibus  millibus  angelorum  ?  Et  si  tam  in- 
oestimabilis  claritas  orit  iu  his  creaturis,quis,qu8DS0, 
oestimetfulgorem  summae  majestalis,  non  solum  il- 
lumqui  estdivinitatis,vcrumetiam  illumquiestglo- 
rificatae  in  Christo  humanitalis,quem  omnis  creaturae 
claritatem  incomparabiliter  transcendero  certissi- 
mum  est?  Nam  de  ipso  etiam  ante  passionem,  et 
ante  resurrectionisascensionisque  ejusgloriam,  in 
ejus  transfiguratione  scriplum  est  quod  rosplenduit 
faciesejussicutsol(Matth.xvu).  Legimus  in  Apo- 
calypsi  de  angelo,  qui  insimilitudinem  Filii  homi- 
nisbeato  Joanni  apparuit,  scriptum  quod  fjciesojus 
erat  sicut  sol  quando  hicet  in  virlulo  sna  (Apoc.  i). 
Clarissimam  in  rebus  visibilibus  creaturam  ad  ex- 
primendam  claritalis  ejus  gloriam  posuit,  dum  fa- 
ciem  ejus sicut  solem  in  viitute  sua  lucere,  id  est  in 
meridie,  dixit.  Perpendat  igilur  qui  potest  qualis  sit 
CBterna  et  immeusa  claritas  incomprehensibilis  et 
ineflabilis  divinitatis,  si  tammirabilisfuitapparens 
similitudo  gloriflcataein  Christo  humanitatis.  Beata 
autem  gloria  justorum,sive  gloriosa  bealitudo  eorum 
erit  summce  Divinitalis,  et  glcrificatae  in  Christo  hu- 
manitatis  clarilatc  perlustrari,  et  eam  sine  flne  con- 
templari.  Undeetin  Apocalypsi  iterum  scriptum  est 
quod  civitas8Uperna,sciJicet  Jerusalem,  non  egetso- 
Je  nequeluna,  ut  Jucoat  in  oa;  nam  cJaritas  Dei  ilJu^ 

fninubit  eawi  et  luoeraa  $ju8Agm9  e$t  (Apoc,  xxt), 


A.  Perpendat  enim  qui  potest  (sed  non  est,  ut  redo, 
qui  possit)  quanta  erit  sanctorum  gloria,  quando 
bonus  servusct  fidelis  intrabit  in  gaudium  Domini 
s\x\(Matth. xxv),  quandobonus  operarius  post  labo- 
rem  operissui  percipietlucrumdenarii  (Matth.xx); 
quandosapientes  virgines  cum  sponsa  et  sponso  in- 
trantes  laetabuntur  in  aelernum  in  ccelesti  thalamo 
(Malth.  xxv) ;  quando  recipientes  eos  in  aeteraa  ta- 
bernacula  mensuram  bonam,  et  confertam,  et  coagi- 
tatam,  et  superfluentem  dabunt  in  sinum  eorum 
(Luc.  vi);  quandoabsterget  Deus  omnem  lacrymam 
ab  oculis  sanctorum  suorum,  et  jam  non  erit  am- 
plius  neque  luctus,  neque  clamor,  sed  nec  ullus 
dolor;  quoniam  priora  transierunt  (Apoc.  xxi); 
quando  gaudium  et laetitiam  tenebunt,  quando  fugiet 

B  dolor  et  gemitus,  quando  replebimur  ab  ubertate 
domus  Dei,  et  torrente  voluptatis  ejus  potabit  nos 
et  quando  in  lumino  ejus  videbimus  lumen  (PsaJ. 
xxxv) ;  quando  nostrum  esse  non  habebit  mortem, 
nostrumnosse  non  habebiterrorem,nostrum  amarc 
non  habebit  ofTensionem  ;  quando  vacabimus  et  vi- 
debimus,  videbimus  etamabimus,amabimus  etlau- 
dabimus  nostri  magniflcentiam  Creatoris,  qui  Deus 
super  omnia  benedictus  in  seccula.  Magna  estigitur 
gloria,  ut  in  praecedenti  sermone  diximus,  habere 
bonam  conscientiam,  sed  longe  amplior  est  gloria 
habero  vilam  aeternam.  Magnum  quippe  est  si  sis 
Justus  et  incomparabiliter  est  amplius,  si  sis  et 
beatus. 
Ltvtabuntur  in  cubilibus  suis.  Possumus  hicper 

^  cubilia  sanctorum  intelligere  supernas  mansiones 
eorum,  de  quibus  Salvator  ait :  In  domo  Patris  mei 
mansiones  multic  sunt  (Joan.  xiv).  Quam  etiam  do- 
mum  propheta  commendans  ait:  0  IsraeJ,  quam 
magna  est  domus  Dei  et  ingens  Jocus  possesionisejus 
magnus  esty  ot  non  Iiabet  finem,  exceJsus  et  immen^ 
sus  (Baruch.ui).  De  hocquoque  loco,  Salvator  ait: 
Vado  parare  vobis  Jocmn  (Joan.  xiv).  In  cujus  do- 
mus  sive  loci  mansionibus,  dum  sancti  secure  pa- 
cifice,  etquiele  vivunt,  velut  in  cubilibus  suaviter 
requiescunt.  //;  cubiJibus,  ait,  non  in  cubiliy  quia 
secundum  diiTerentiam  meritorum  erit  etdiflerentia 
prajmiorum.  StcJIa  enim  astella  diflert  in  claritale^ 
sic  ct  rosurrectio  mortuorum  (I  Cor.  xv).  Et  alibi : 

pv  Unusquisquc propriain morcedem  accipiet  socundum 
sunm  laborcw  (ICor.ui).  ExsuItalionesDei  in  guttu- 
re  corum.  Exsultationes  Dei  tunc  in  gutture  eorum 
erunt,  quia  sine  flne  Deumlaudabunt,  eoquodmala 
evaserunt  bona  perceperunt,  et  hsec  in  perpetuum 
absque  detrimento  possidebuut.  De  hac  aetema 
huide  sanctorumest  illud  Psalmistae  :  Misericordias 
Dominl  in  ooternum  cantabo  (Psal.  lxxxviii).  Qualis 
autem  sit  exsultatio  sanctoinim  in  ccelesti  gloria,  et 
la3titiaincubiIibusistis,exsuItationesquoqueingut- 
ture  eorum,  illorum  solummodo  est  cognoscere  qui- 
bus  datum  est  et  habere.  Unde  quidam  rythmico 
carmine  supernam  afiatus  Jerusalem  pulchre  dixit : 

Quantum  tui  gratuJentur, 
Quam  festive  cooyiventuri 


1165 


SERMONES  CENTUM. 


1166 


Quis  alTecttts  eosslringat, 

Aut  qusD  gemma  muros  pingat, 

Cbalcodon  an  hyacinthus, 

Noruatilli  qui  sunt  intus, 
Quia  ergo  non  est  qui  possit   cognoscere  quae 
sanctorum  erit  gloriay  quam  possidebunt  eum  vi- 
dendo,  quse  eorum  requies,  quam  habebunt  supernis 
in  cubilibus  quiescendo  :  quales  exsultationcs,  qum 
in  eorum  personabunt  gutture  Deo  canendo,  scru- 
temur  interim,  et  sanemus  infirmitatemnostramyUt 
ad  illa  bona  mereamur  quandoque  pertingere,  quie 
nondum  valemus  videre.  Laboremus  totis  viribus  ad 
illam  lucem  pervenire,  quas  in  tenebris  lucet,  et 
quamtenebrse  non  valentcomprehendere.  Etgladii 
ancipites  in  manibuseorumadfaciendam  vindictam 
in  nationibuSjincrepationes  inpopuIiSfeic,  Insinuatis 
bonis  coelestibus,  quse  sancti  in  futuro  possidebunt, 
redit  ad  insinuandam  eorum  potentiam,  quam  in 
die  judicii  cum  Judice  in  damnandos  exercebunt. 
Apostoli  quippe,  etpcrfectissimi  quique  cum  Christo 
judicaturi  mundum  credendi  sunt.  In  quorum  mani- 
bus  gladii  ancipites  ad  faciendam  vindictam  in  na- 
tionibus,  increpationes  inpopulis  erunt,  quia  secun- 
dum  verba  Scripturoe,  quse  ipsi  tenuerunt,  et  illi 
contempserunt;  eos  inanima  et  corpore  seternaliter 
punirideberejudicabunt.  Tuncenim  stabuntjustiin 
magna  constantia  adversus  eos  qui  se  angustia  ve- 
runt,  et  qui  abstulerunt  labores  illorum  (Sap.  v), 
l'unc  stabitbeatus  Benedictus  pro  suis  monachis;  be- 
atus  Augustinus  prosuisclericis;beatus  Petrus,  et 
omnesapostoliyet  ecclesiastici  prselati  pro  sibi  com. 
missis  adversusimpioSyinjustos  et  raptores,qui  eos 
cruciaverunt,  et  possessiones  Ecclesioe,  et  substan- 
tias  fidelium  injuste  diripuerunt;et  januas  coeli  in- 
gredi  non  sinentes  projicient  eos  in  tenebras  exterio- 
res.  Possumus  autem  per  vindictam  in  nationibus 
graviorem  poenam  his  qui  graviora  scelera  perpetia- 
verunlinferendam  accipere.  Perincrepationesinpo- 
pulis,   minorem  in  inferno  cruciationem  his  qui 
minoracommiseruntcriminaimponendaintelligere. 
Gravius  enim  adulteri  quam  fornicatores  cruciabun- 
tur.  Post  hoc  autcm  quod  post  generalem  malorum 
poenam,  specialiterregibus,  et  nobilibus  eorum  sin- 
gularisquaedam  cruciatioattribuitur,  patenterosten- 


B 


A  niendos  deccrnant.  i4i!stimemus,charissimiyinquan- 
tumpossumus,  quae  vel  qualis  sit  sanctorumgloriai 
et  laborcmus,  ut  consortes  eorum  esse  mereamur 
in  patria.  Quod  nobis  pra^stare  dignctur  Jesus  Chris- 
tusDominus  nostcr,  quiestDeusbenedictusin  sae- 
cula.  Amen. 

SERMO  LXXXIV. 

In  festo  sancti  Augustini,  De  perfectione  ei  gaix^ 
diis  Ecclesim  militantis  et  triumphantis, 

Animamea,  benedic  Dominum,  quoniam  liberavit 
Jerusalem  civilatem  suam,Beatusero^sifueriBtreIi- 
quioBseminismeiad  videndam  claritatem  Jerusalem 
Porto)  Jerusalem  ex  sapphiro,  et  smaragdo  sedi&ca^ 
buntur,et  exlapide  pretioso  omnis  circuitus muro^ 
rumeJus,ExIapidecandido  et  mundo  omnes  platem 
ojussternentur,  ctper  vicos  ejusalleluiacantabiturm 
Denedictus  Dominus,qui  exalta  vit  eam^ut  sitregnum 
ejus  in  smcula  seeculorum  super  eam,  Amen  ( Tob» 
xiiij.Ista  quae  proposuimus^ex  verbisTobiae,  quibus 
Dominum  post  receptum  lumen  oculorum  suorum 
laudavit^accepimus.  Tobias  interpretatur  bonus  Z>o- 
mini,  Tobias  ergosanctorumdoctorumprflelatorum 
que  coetum  rectissime  significat,  quiverebonusDo- 
mini  execllentcr  est,  et  vocatur,  non  solum  eo  quod 
sancte  vivendo,  prsecepta  Dominica  efiectui  man- 
cipat,  verum  et  idcirco  quod  sibi  creditas  animasad 
fidem  erudit,  et  ad  recte  vivendum  informat.  Ex 
quorum  videlicet  praelalorum,  ac  doctorum  numero 
beatusAugustimus,  cujus  hodie  solemnia  celebra* 
mus,emincnter  exstitit,  qui  suumdiscipulatumygre* 
gemque  perfectissime  docuit,etadserviendum  Deo 
nihilominus  instituit.  Qui  etiam  merito  suam  ani- 
mam  ad  benedicendum  Dominum  provocavit,  quia 
lumen  supernce  cognitionis  sibi  collatum  non  ignora« 
vit.  Per  Jerusalem  autem  sanctam  Ecclesiam  intelli- 
gimus,  quse  partim  in  terra  peregrinatur,  pariim  in 
coolo  gloriatur  Hicexsultat,  ibiregnat;  hicfilia,  ibi 
mater.  Una  est  tamen  civitas,  una  Ecclesia,  una  co« 
lumba,  una  amica,  una  sponsa.  Civitas  civium  co- 
habitationo,  Ecclesia  fidelium  collectione,  columba 
8implicitate,amica  dilectione,  sponsa  fide.  Etcele- 
brantur  nuptioe  utrobique,  in  mundo  scilicet  et  in 
coelo  sed  hic  in  fide,ibi  in  specie;  hic  in  spe,  ibi  in 


ditur  quod  ut  scriptum  csXjudicium  durissimum  in  t\  re.  Videmus  nunc  per  speculum  in  senignale,  tuno 


hisquiprsesuntj  fiet^Sap.  vij,  eiqxxoOLpotentcspolen" 
tcr  tormen^fi  palientur  (ibid,),Eiiiem  :  Fortioribus 
autem  fortior  instat  cruciatio  (ibid.),  Justum  est 
enim  ut  qui  caeteris  prselati  ex  concessa  sibi  po- 
testate  csetoris  pejus  operantur,  coeteris  gravioribus 
poenis  in  damnatione  et  strictus  arceantur.  Et  hoc 
est  quod  additur,  ad  alligandos  regesoorumin  com" 
pedibuSfetnobiIeseoruminnianitiisferreis,^udicium 
autem,  quod  in  die  judicii  per  sanctos  in  rcprobos 
cxercebitur,  judicium  esse  conscriptum  dicitur,quia 
per  sanctos  Patres  indivina  pagina  scriptum  est  et 
sancitum.  Gioria  heec  est  onmibus  sanctis  ejus,  Gloria 
heec,  ut  scilicet  in  semetipsis  eeternalitater  gloriose 
ful(feant|et  impios  suo  judicio  eeternosuppliciopu^ 


autem  facie  ad  faciem  (I  Cor,  xiii).  Hic  in  nuptiis 
propinatur  vinum  gratiee,  ibi  propinatur  vinum 
gloriee.  De  qua  etiam  civitate  in  principio  verbo 
quod  proposuimus  intimatur,  quod  eam  Deus  libe* 
ravit ;  et  in  fine  quod  eam  exaltavit.  Ait  enim : 

Benedic  anima  mea  Dominum^  quoniam  liberavit 
Jcrusalem  civitatem  suam.  Et  in  fine :  Benedictus 
Dominus,  qui exaltavit  eam,  Primum  enimeam  libe« 
rat,deindeexaItat.LiberalamaIo,  exaltat  in  bono; 
liberat'  in  vin,exaltatinpatria.  Liberatpergmtiamy 
cxaltat  perglorium.  Beatus  ero,  si fucrint  reliquia 
seminis  moi  ad  videndam  claritatom  Jerusalem,  Per- 
pendaty  qui  potest,  quanta  sit  charitas  spiritalium 
patrum  er^fa  filios,  qui  fillorum  salutemi  ut  ex  bisv 


1167 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1168 


verbis  intelligi  potest,suamautumant,quainutsuam 
veraciter  amant,  et  propriam  reputant.  Unde  Paulus 
Thessalonicensibus  ait :  Qua?  est  spos  nosira^  aut 
gaudium,aulcoronaglorix?  Nonnc  vosestisanie  Do- 
ininum  Jcsmn  Cljrislum  in  advenlu  ejus  ?(I  Tlies.n). 
Hanc  eamdem  charitatem  Paulus  exprimit,  ubi  ad 
Galatas  dicit :  Filioli  mci  ^quos  iterum  parlurio,donec 
formctur  Cliristus  in  vobis  (Gal.  iv).  Ef  notandum 
quod non  ait  semen  meun,  sed  rcliquise  seminis  mei, 
Licet  enimmulti  sint  vocati,  pauci  tamen  suntelecti 
(Mattli,  xxii);  sicut  inter  ipsos  electos  plures  sunt 
imperfecti,  pauciores  sunt  perfecti  ad  videndam 
claritalem  Jerusalem.  Duse  sunt  Ecclesioe  sanctoe 
claritates,  una  est  in  tempore,  allera  in  jeternitate  ; 
una  in  justificatione,  altera  in  beatitudine ;  una  in 
merito,altera  in  prsemio.  Quanlumcunqueautemper 
primam  intrinsecus  fulgeat,  extrinsecus  tamen  ni- 
grescit;  quia  omncs^  qnipie  volnnt  in  Cbristo  vivcrc, 
persccutioncm pationtur[ll  Tim.ui),  De  hoc  fulgore, 
et  hac  nigredine  ipsa  sancta  Ecclesia  im  Canticis 
canticorum  dicit :  Nigra  sum,  sod  formosa,  fiHicJc' 
rusalem  (Cant.i).  Nigraforisper  angustiam  perse- 
culionis,sed  formesa  intusper  fulgoiem  charitatis. 
Licct  enim  exterior bomj  nostcr  corrumpatur^  inte- 
riortamonrcnovaturdcdiein  diem  (II  Cor.  iv).  Hoc 
uuiemciuoddiQiluv:  Beal  us  cro  si,fucrint  reliquiie  SC' 
winismeiad  vidondam  claritatcmjerusalem,ad  futu- 
ram  gloriam  ejus  magis  pcrlinerc  videtur,  quam  Isais 
illi  promiltit,  diccns  ;  Non  crit  tibi  nmplius  sol  ad  lu- 
cendum  pcr  dicm,  ncc  splcndor  lumic  ilhiminabit  le 
sed  crit  tibi  Dominus  inluccm  sempiternam,ct  Deus 
tuusingloriam  tuamyidesinon  occidot  ultrasoltuus, 
et  luna  lua  non  minuctur  :  quia  Dominus  erit  tibi 
in  lucem  scmptcrnam^  ct  complcbuutur  dies  luctus 
tui  (Isa.  LxJ.  Sanctus  itaque  quilibet  priBlalus  bea- 
tumseasscrit,si  fuerintreliquia)  seminis  sui  ad  vi- 
dendam  claritatem  Jerusalem,  quia  reversa  beatus 
erit,  cum  vel  aliciuos  ex  his,  qui  nunc  eumimitori vi- 
dentur  in  mondo,  supernam  sanctae  Ecclesiae  glo- 
riam  sccum  conlempl.iri  viderit  in  ccelo.  Beatuserit 
pro  suobono  opere,  beatus  pro  sibi  commissorum 
bona conversalione.  Quamvis  enim  in  omnibus  sanc- 
tis  duplex  eril  gloria,  pro  corporis  videlicel  et  ani- 
mgQ  stola,  in  sanctis  famen  praelatis  specialiter 
complebitur  quod  scrptum  est  :  In  ierra  sua  du- 
plicia  possidebunl  (Isa.  lxi)  :  pro  sua  sibique  com- 
missorum  justitia. 

Port/v  Jcrusalcm  ex  sappbiro,  et  smaragdo  ocdifi- 
cabuntur  :  ct  ex  lapido pretiosoomnis  circuiiusmu- 
rorum  cjus.  Smaragdus  per  suum  virorem  signi- 
ficat  fidem.Sapphirus,  quifirmamenti  pra)  se  fertco- 
lorem,  bonam  opcrationcm.  Virorsmaragdifidemsi- 
gnificat,  quia  sicul  viror  in  germinantibus  primum 
npparet,ita  fides  in  virtutibus  ordine  primaest,  sine 
qua  impossibile  cst  placere  Deo.  Prima  portasanctae 
Ecclesiso  fides  est,quti^»per  secundum  lapidem,idost 
smaragdum  ordine  prjepostero  figuratur;  secunda 
operatio,ilIa,  inquam,operatio,qu£epordi)ectionem| 
Pei  et  pro;^imi  flt;  qu»  per  primam  exprimitur* 


A  Prima  porta  fides  quasi  duas  habet  valvas  per  duas 
partes  suas.  Duo  enim  qusedam  sunt,  et  haec  duo 
unum  sunt,  Creator  et  Salvator :  duo  sunt  numina,et 
res  una.  Tamen  aliud  notat  Oeator,  aliud  Salvator; 
Creator,  quia  fecit  nos;Salvator,  quia  salvavit  nos. 
(ireator,  et  quse  pertinent  ad  Creatorem,  haec  una 
pars  ost  fidei ;  et  Salvator,  et  quse  pertinent  ad  Sal- 
vatorem,  hsec  est  altera.  In  prima  parte  ad  fidem 
pertinet,  confiteri  Greatorem,  ab  eo  facta  esse  om- 
nia  quse  habent  esse;  in  secunda  parte  ad  fidem  per- 
tinet,  venerari  Salvatorem,  et  confiteri  ab  eo  repa- 
rata  esse  perdita,  quibus  datum  vel  dandum  est 
beatum  esse.  Prima  pars  fidei  spectat  ad  debitum 
naturse,  secunda  spectat  ad  debitum  gratise.  IHacre- 
dere  debemus,  qui  per  naturam  conditi  sumas.  Ista 

"  credere  debemus,  quia  per  gratiam  reparati  su- 
mus.  Si  igitur  illa  credis,  habes  prima3  portse  val- 
vam  unam ;  si  ista  credis,  habes  alteram.  Sed  non 
sufficit  portam  primam  solam  ingredi,  nisi  ingre« 
dia;-is  et  secundam,  quia  fides  sine  operibus  mor' 
tua  est  (JaCf  n).  Operatio  autem  porta  secunda  est, 
qure  per  primum  lapidem,  id  est  sapphirum,  figu- 
ralur.  Omnis  enim  operatio,  quse  per  dilectionem 
Dei  et  proximi  fit,  magis  coelestis  quam  ferrena  est: 
quia  non  fit,  propter  terrena,  sed  propter  coelestia ; 
et  ob  hoc  per  sapphirum  figuratur.  Quse  et  ipsa  duas 
valvas  videtur  habere.  Si  enimquod  bonum  est  ope- 
reris  diligendo  Deum,  habes  valvam  unam  ;  si  au- 
tem  opereris  bonum  diligendo  proximum,  habes 
allcram.  Si  ergo  vis,  sive  in  praesenti  sive  in  fu- 
turo  civis  esse  Jerusalem,  oportetut  utramquepor- 
tam  ingrediaris,  fidei  scilicet  et  operationis,  illius 
autem  operationis  qu8e  por  dilectionem  fit.  Nam 
sicut  fides  sine  operatione  mortua  est  sic  et  ope- 
ratio  absque  dilectione  inanis  est. 

Omnisquoque  circuitus  murorom  ejus  ex  lapide 
pretioso  construiiur;  quia  sancta  Ecclesia  et  in 
meritos  suarum  solididate  virtutum  undique  circum- 
datur,  et  in  pra^mio  co)lestium  fulgore  prsemiorum 
circumquaque  dccoratur ;  ut  in  merito  sit  firma,  in 
pracmio  fulgida  :  in  merito  nihil  ei  desit  virtutis,in 
praemio  nihilbeatifudinis.  Utrobique  tamen  estful- 
gida,  utrobique  solida,dumea  nuncvirtute  estclara, 
et  tunc  claritale  perpetua.   Sed  ei  plaUe  ejns  ex 

Tx  lapide  candido  et  muudo :  candido  in  bono,  mundo 
a  malo  sternuntur;  dum  imperfecli  quique  qui  rebus 
terrenis  liccntiuset  latius  utuntur,intemporemun- 
ditia  bonorum,  et  operum,  et  in  seternitate  decore 
pricmiorum  ordinatissimedisponuntur.  Qui  licet  ca- 
reant  robore  passionis,  candent  tamen  byssinosuse 
Justificationis,  quod  habent  ex  munditia  bonae  ac- 
tionis,  etdecore  honestse  conversationis.  Etper  v/* 
cosojus  alleluia  cantabitur.  In  mundo,  et  in  coelo 
sanctse  Ecclesise  multiplices  ordine  exiatunt,  qui 
dum  vel  merito  vel  prsemio  inter  se  diiTerunt,  quasi 
multos  exse  vicos  efficiumt.  Perquos  omnesalleluia 
cantatur,  dumetabhis  qui  sunt  in  ccelo,  etab  his 
qui  sunt  in  terra,  laus  divina  depromitur,  Unde  et 
8criptum  est :  Confwio  ejaa  super  owlam  ettorrm 


1169 


SERMONES  CENTUM. 


1170 


{PsaL  CLXviii).  Et  licel  isla,  quae  dicta  sunt,  secun- 
dumutrumque  sanctoQ  Ecclcsiaestatumexponamus, 
ad  futuram  tamen  melius  referuntur.  Unde  et  sub- 
ditur:  Benedictus DominaSf  qai exahavU eaw,  ul  sil 
ref/nam  ejus super  eam  in  sxcala  svdcaloram.  Amen, 
Quamvis  enim  regnum  Dei  super  Ecclesiam  etiam 
in  praBsenti  sit,  in  futuro  tamcn  multo  amplius  fore 
videtur,  cum  videlicctomnis  calumnia  peccati  defe- 
cerit,  cumnocmorsnecmorlalitas  ullradominabilur 
nobis,  sed  corrnplibile  boc  inclueril  incorruplionem^ 
ot  wortale  bocinduerit  immortalitatem  :  cumFilius 
tradidorit  rof/num  Dco  cl  Palri,  ot  erit  Deus  omnia 
inomnibus  (ICor,  \w),EiiiunCy  charissimi,  videa- 
mus,  an  de  semine  bcati  Patris  Augustini,  id  est 
imitatores  ejus  simus  sicut  esso  debemus.  Atten- 
damus,  an  verbum  Dei,  ejus  exemplo  legendo, 
mcditando,  traclando,  prscdicando,  secundum  gra- 
tiam  nobis  datamdiligimus;  an  ejus  honestissimam 
religionem  sancte  vivendo  totis  viribus  imitamur. 
Si  enim  hajcfacimus,  vcre  semenejussumus,  vere 
claritatem  caelostis  Jerusalem  cum  ipso  contempla- 
bimur.  Quod  nobis  praestare  dignetur  Jesus  Chris- 
tus  Dominus  noster.  Amen. 

SERMO  LXXXV. 
Id  festo  sancti  Michaelis  primus.  —  Ex  historia 

libri  Judith, 
Nota  est  historia  de  Judith,  quomodo  Holofernem 
principem  exercitus  regis  Assyriorum,  quiineadem 
historia  Nabuchodsnosor  appellatur,  et  in  Ninive 
regnasse  perhibetur,  interfecit.  Qua  peracta  victoria 
et  spoliis  hostium  collectis,  dederunt  filii  Israel 
Judith  in  auro,  et  argento,  etvestibus,  etgemmis, 
et  omni  supellectili  universa,  qu»  Holofernis  pecu- 
liaria  fuisse  probata  sunt;  et  omnes  populi  gaude- 
bant  cum  yulieribus,  et  virginibus,  et  juvenibusin 
organis,  et  citharis.  Tunc  cecinit  Judith  canticum 
hoc  Domino,  dicens:  IncipiteDomino  in  tympanis  : 
CantateDomino  in  cymbaliSf  modulamini  illi  psal- 
mum  novum^exsultate;et  invocate  nomen  cjus.Domi' 
nus conterens beJIa,  Dominus nomen  ost illi,  Qut  po^ 
suitcastrasuainmediopopuli  sui,  uteriperet  nos  de 
manu  inimicorum  nostrorum  (Judith,  xvij.  Judith 
significat  Ecclesiam,  Nabuchodosor  diabolum,  Ni- 
nive  mundum,  Holofernes  aliquem  robustissimum 
principem  dsemonum,  sive  principatum  gentium  ad- 
versus  Ek^clesiam  malignantium.  Judith  gladio  Ho- 
lofernis  caput  ejus  abscidit :  quia  sancta  Ecclesia 
cujuslibet  hostis  adversus  malignantis  superbiam 
perpropriammalitiam  confundit.  Dum  enimadver- 
sus  Ecclesiam,  vel  quamlibet  sanctam  animam  calli- 
dus  hostis  malignatur,  et  ipsa  adjuvante  gratia  ejus 
malitiamevadit,  inipsumeademmalitia  retorquetur, 
per  quam  et  occiditur.  Unde  et  impio  presbytero 
adversusjustam  Susannam  malignitati  dictum  est: 
EectemeatitusestiDcaputtuum.(DaD.  xiiij.Et  item 
scriptum est:  Meutita  est  iDiquitas  sibi  {PsaL  xx vi). 
Justum  est  enim  ut  quod  impius  quisque  adversus 
justum  conatur,  ipse  sustinere  cogatur.Omnes  enim, 
qui  acoeperlDt  gladium,gladioperibuDt  {Matth.xxv). 


B 


A  Spolia  Assyriorum  significant  sapientiam,  eloquen- 
tiam,  opera  quoedam  et  virtutes,  ct  bonorumdisci- 
plinam  morum  gentilium.  In  quibus  omnibus 
nonnulla  probantur  imilatione  utilia.  Aurumsigni- 
ficat  sapienliam;  argentum  eloquentiam ;  vestes 
bona  opera  ,  gemmae,  virtutcs  ;  varia  supellex,  bo- 
norum  ornamenta  morum.  Quu3  fihi  Israei  hostibus 
auferunt,  Judith  tribuunt,  dum  ndcles  omnes  hseo 
exercentes  ea  ad  laudem,  et  sluJium  Ecclesioe  refe- 
runt.  Sic  populus  Dei  ab  ^Egypto  recedens  ipsam 
spoliavit,  unde  tabernaculum  construxit.  Sic  justi 
sub  Teslamento  Veteri,  qua)  hostibus  abstulerunt,  in 
ministerium  templi  consecraverunt.  Omnes  populi 
gaudebant  cum  mulieribus,  et  virginibus,  et  juve- 
nibus  in  organis,  et  citharis.  Mulieres  suut,  qui 
materno  alTectu  erga  alios  agunt,  qui  eos  verbo 

• 

doctrinae  pariunt,  et  nutriunt.  Mulier  sive  mater 
fuit  Paulus,  quandoait:  FiJioli,  qaos  itoram  parta- 
rio,  donec  formetnr  Chrislasin  vobis  (GaJ.  iv).  Et 
item :  Lac  vobis  potam  dcdi,  non  oscam  (ICor,  xin). 
Nam  virgines  sunt,qui  a  negotio  doctrinae  quiescunt; 
qui  eam  tantum,  quae  Dei,  non  etiam  quae  peroffi- 
cium  doctrinae  proximi  sunt,  cogitant,  et  quomodo 
menteet  corpore  sancti  Deo  placeant  solum  elabo- 
rant.  Juvenes  sunt,  qui  per  nullum  boni  operis  ef- 
fectum  senescunt,  sed  renovatur  ut  aquilae  juvon- 
tus  eorum  {Psal.  cu),  et  si  exterior  eorum  homo 
corrumpitur,  interior  tamen  renovatur  de  die  in 
diem  {II  Cor,  iv).  Cum  his  omnil)us  fideles  populi 

Q  exsultant,  et  quid  intrinsecus  gaudii  de  spiritali 
victoria  habeant,  extrinsecus  demonstrant  in  orga- 
ms,  id  est  canticis  spiritualibus  et  citharis,  id  est 
bonis  operibus.  Organa  namque,  ut  sonum  reddant, 
nnplcntur  vento,  et  per  hocsignificant  canticaplena 
Spiritusancto.Citharsevero,  ut  sonent,  manu  tan- 
guntur,  et  propterea  per  citharas  opera  bona  figu- 
rantur. 

Incipite  Domino  in  tympanis,  cantaio  Domiao  in 
cymbaliSf  modulamini  illi  psalmum  novam,  Sancta 
Ecclesia  in  hoc  cantico  et  pro  adepta  victoria  gra- 
tias  agit,  etfidelessuos  quando  ei  concinantinstruit. 
Jncipito  Domino  in  tympanis.  Intendito,  fratres.Ut 
enimexhisverbisperpendi  potest;  nonest  speciosa 

j^  Jausinorepeccatoris{EccIi,xy)^  quicarnis  susavo- 
luntati  servit.  Qui  enim  commessationibus,  etebrie- 
tatibus,  cubilibus  et  impudicitiis  deseruit,  carnem- 
que  suam  per  abstinentiam,  et  continentiam  casti- 
gare  negligit,  congrue  Deo  gratias  agere  nequit. 
Tympanum,  quod  pelle  siccata  et  extensa  fit,  afHi- 
ctionem  carnis  exprimit.  Incipite  ergo  in  tympanis 
et  postea  cantate  in  cymbalis.  Cymbala,  quae  invi- 
cem  percussa  sonant,  labia  nostra  figurant,  qu» 
dum  invicem  cantando  percutimus,  sonum  laudis 
divinte  reddimus.  Prsecedant  ergo  tympana,  utbene 
sonent  cymbala,  id  est  nosmetipsos  primum  per 
afnictionem  perfecte  mundemus,  ut  postea  landem 
Dei  congrue  et  accepte  decantemus.  Psalmus  sive  a 
psaIIendosive[psaiIein]psfl7yoinGrseco,quod  est  tan- 
gere,  dicatur,  e£fectumsigniflci^tboni  operis.  Incipite 


1171 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1172 


ergo  carnem  castigando,  cantare  in  cymbalis  Deum 
labiis  laudando,  modulamini  psalmum  novum  bene 
o^eveindo.Exsultate,etinvocatenomenejus,E\s\i\\Qr 
tedebeneficiisaccepti8,invocateprorccipiendis./)o- 
minusconterenshellay  Dominus  nomonilli, —  Domi- 
nusconterens  bellayqMmdecodlo  fortitudo  est,quiaip- 
se  vicit  mundum ;  Z^o/n/flus  nomen  illi  subaudi  soli, 
quia  etsi  sint  Domini  multi,  ipse  tamen  Dominus 
solus  est,  quia  excellenter,  quia  immutabiliter.  Qui 
posuil  caslra  sua  in  mediopopulisuif  utnoscriperet 
de  manu  inimicorum  nostrorum.  Haec  est  causa 
victorisB,  hsec  est  causa  laudis  divinae,  quod  Deus 
posuit  castra  suain  medio  populi  sui.  Sed  quo)  sunt 
hseo  castra,  nisi  exercitus  angelorum,  dc  qui))us 
Jacob,  cum  eos  obviam  haberet,  ait:  Castra  Dei 
Bunt  hsec (Gen,  xxxii).  Quae  castra  Deus  in  mcdio  po- 
puli posuit, quia  quemadmodum  Paulusait :  Omnes 
administratorii  spiritus  in  ministerium  suntmissi 
proptereosquihsereditatemcapiuntsalulis{HebrA). 
Unde  et  beatus  Michacl,  eujus  hodie  solemnitatem 
eelebramus  contra  draconem  cum  suis  angelis  pu- 
gnasse  et  vicisse  in  Apocalypsi  perhibetur,  ubi 
dicitur:  Factum  est  preelium  magnum  in  coelo,  Mi- 
chael  et  angeli  qjus  prseliabantur  cum  dracone^  et 
draoo pugnabat,  etangeli  ejuSy  et  non  valuerunt^  /?e- 
que  in  ventus  est  locus  eorum  amplius  in  coelo  (Apoc. 
xii).  Cum  enim  omnes  administratorii  spiritus,  id 
est  angeli,  in  ministerium  missi  credantur  propter 
608,  qui  haereditatem  capiuntsalutis,  Michaeltamen 
ex  nomine  in  prselio  designatur,  et  aliorum  princeps 
esse  describitur,  qu^madmodum  et  in  Veteri  Tes« 
iamento  populi  Israelitici,  id  est  videntis  Deum 
princeps  memoratur. 

Etfactumestprseliummagnum  in  ccelo,  Qu&si  di- 
ceretur :  Ne  timeatis,  fldeles,  tametsi  saeviunt  ad- 
versum  vos  dasmones  inferendo  tentationes,  conci- 
tando  persecutiones  ;  quia  sancta  Ecclesia  contra 
omnia  eorum  molimina  magna  habet  auxilia,  non 
solum  sanctorum  documenta  doctorum  et  praedica- 
torum,  sed  et  suflragia  angelorum.  Et  factum  est 
prselium  magnum^  quia  robustum,  et  longum  in 
caelo,  id  est  in  sancta  Ecclesia,  dum  detinetur  in 
mundo.  Michael^  et  angeli  ejus  prseliabantur  cum 
dracone,  et  draco  pugnabat,  et  angeli  ejus:  sed  illi 
Ecclesiam  adjuvando,  isti  eam  impugnando ;  illi  sa- 
lobria  suggerendo,  isti  noxia  consulendo  :  draco,  et 
Angeli  ejus  bonorum  exercitum  impeten^lo  :  Mi- 
chael,  et  angeli  eorum  impetum  coercendo.  Et  non 
valuerunt,  draco  videlicet,  et  angeli  ejus  sanctorum 
spirituum  removere  suiTragiay  neque  inventus  est 
Joeuseorum  ampJiusincoBlo,  id  est  in  sancta  Eccle- 
sia,  ut  ei  vel  auferre  justitiam,  vel  eam  possent 
pertrahere  ad  culpam.  Nam  et  si  aliquis  de  (Idelibus 
Ecclesiee  (de  his  dicimus,  qui  secundum  propositum 
vocati  sunt  sancti),  permittente  divina  providentia, 
et  diabolicasuggerente  malitia,  aliquando  inculpam 
labitur,  nequaquam  tamen  in  hoc  diabolus  vincit, 
sed  vincitur,  quia  preedestinatis  ad  vitam  etiam  ma- 
lum  in  bonum  cooperatuTi  nec  hoc  tam  ssevientes 


A  adversarii  viribus  agitur,  quam  permittentis  Dei 
provida  dispositione  ad  resurgentis  lapsi  cautelam 
ordinatur.  NuIIatonus  orgo  diabolus,  vel  angeliejus 
locum  amplius  habentin  coelo,  id  est  talium  Eccle- 
sia,  quia  neqiiaquam  illos  expugnare  valet,  qui  coe- 
lestia  bona  vero  corde  sciunt,etad  illa  consequenda 
praedestinati  sunt,  uteos  pro  libito  suo  in  peccatum 
trahant,  vel  quandiu  velint  in  ipso  detineant.  Magis 
antem,  cum  et  hoc  divina  permissione  fiat,  locus 
eorum  in  terra  repellitur,  id  est  in  iis  qui  terrena 
diligunt,  et  cmlestia  bona  mereri  contemnunt.  Unde 
benesequitur :£^/pro7ec^//s  est  draco  ilJe  m^gnus 
serpensantiquuSyqui  vocatur  diabolusei  satanas, 
qui  seducit  universum  orbem;  et  projectus  est  in  ler^ 
ram,  et  angeli  ejus  cnm  illo  missi  sunt,  Di^co  per 

"  ardorem  invidise,  magnus  per  excellentiam  super- 
biee,  serpens  per  astutiae  caliditatem,  antiquusper 
peccandiveternamconsuetudinem.  Nunc  ergocha' 
rissimi  nobis,  quia  sanctus  Michael  et  angeli  ej  us  pro 
nobisnobiscumpugnant,quiy)///ra5  sunt  nobiscum, 
quamcum  illis;  nonenim  estnumerus  miiitum  Dei: 
nam  millia  millium  ministrabantei,  et  decies  centena 
milJia  assistebant  ei  (Dan.  v);  contra  draconem 
hunc  qui  per  regem  A.ssyriorum  figuratur,  viriliter 
agamuSy  et  superbiam  ejus  elidendo  caput  ejus 
abscindamus,  ut  peracta  victoria  cum  nostra  Judith 
supernam  Jerusalem  ingredi  cum  gaudio  mereamur. 
Quod  nobis  prasstarc  dignetur  Jesus  Christus. 
Amen. 

SERMO  LXXXVI. 

^     Jn  festo  sancti  Michaelis  secundus,  —  Jtem  ex 

Jibro  Judith. 
Venit  Assur  ex  montibus,  et  montibusab  aquilone 
in  multiludine  fortitudinis  suai.  Ctfjus  muJtitudo  ob- 
tura  vit  torrentcs^et equieorum  coopereurunt  valles, 
Dixitseincensurum Rnesmeos^  et  juveaes  meos  oc- 
oisurum  gladio,  infantes  meos  dare  in  prcedam,  et 
virginesin  captivitatem,Dominus  autem  omnipotens 
nocuit  eum^  et  tradidit  eum  in  manus  feminse,  et  con- 
fudit  [confodit]  enm  (Jndith.  x\i).  In  his  verbis  su- 
perba  fortitudo,  et  contumax  comminatio  diaboli 
describitur,  ut  dum  sancta  Ecclesia  illum  superat, 
ejus  virtus  gloriosior  ostendatur.  Verum  ex  principio 
sermonis  declaratur,  quod  ex  mira  [mera]  superbia 

jy  procedit,  quod  diabolus  adversus  Ecclesiam  saevit. 
Namdicitur,  venit  Assurex  montibus^  id  est  super- 
biaesuse  tumoribus,  quibus  in  principio  Deo  voluit 
parificari ,  et  nunc  homini  vult  donari.  Nam  cum  mon- 
tes  aliquando  in  bona  signiflcatione  soleant  poni, 
utibi:  Levavi  ocuJos  meos  in  montes,  unde  veniet 
auxilium  mihi  (PsaL  cxx) ;  et  ubi  de  habitatore  Je- 
rusalem  dicitur,  quod  sint  montes  in  eircuita  ejus 
(Psal.  Gxxiv),  quod  hic  non  nisi  in  malo  debeant 
accipi,  manifestatur  per  repetitionem  qua  subjun- 
gitur:  E t  montibus  abAquilone  qnip^e  dicente  Do- 
mino,  paudelur  omne  malum  (Jer.  i).  Quod  autem 
malum  per  aquilonsm,  qui  frigidus  est,  rectiusacci- 
pimus  quam  malitiam?  Hinc  de  Jerusalem  dictum 
est  quod  frigidamfecitsuammaJitiamgSicutcisterna 


1173 


SERMONES  CENTUM. 


1174 


frigidam  fncit  aquam  suam  {Jer.  vi).  Assur  ergo  ex 
montibasabaquilone  r<?w/7,duiTidiabolusexsuperba 
malitia,  vel  maliliosa  superbia  ad  persequendum 
'^\isios\iVOv\im\i\i.Q\i\  in  mulliludine  fortitudinis  su!X) 
venit,  quia  ad  perficiendnm  sua.n  nequiliam  univer- 
sitalem  doemonum,  ac  malignorum  hominum  coHigit. 
CujuSf\nqu\iymuItitudoobturavit  torrentes,  et  equi 
eorum  cooperuerunt  valles.  Multitudo  diaboli  sunt 
da3mones,  equi,  quibus  invehuntur,  sunt  persecuto- 
res.  Torrentes  docentes  sunt  prsedicatores,  valles 
humiles  audilores.  Istos  torrentes  dscmonos,  ne 
aquam  fidclibus  fundani,  o])luiant,  dumeosquibus- 
libet  impedimcntis ab  of^cio proedicationis  relardant 
Equi  quoque  eorum  valles  operiunt,  dum  persecu- 
toros  humilesopprimunt.  Magnun  itaque  flagellum 


manus  femince  Feminam  se  sancta  Ecclesiae  nominat, 
quia  Deo  spirituales  filios  parit,  vel  certe  qnia  in 
hoc  bello,  et  in  omnibus  quse  agit,  sine  Deo  se  in- 
validam  in  inutilcm  cognoscit.  Et  confudit  eum. 
Magna  nimirum  confusio  diabolo  est,  quod  quotidie 
nunc  ab  infirmisanimabussuperatur,  qui  parentes 
primos  et  innocentia  positos  se  vicisse  gloriabatur. 
Sic  victus  est  a  boato  Job  rebus  omnibus  spoliato, 
filiis  et  filiabus  orbato,  ulcere  pessimo  percusso,  ab 
uxore  nequiter  suaso,  ab  amicis  graviter  afflicto, 
in  stercore  humiliter  posito.  Haec  igitur  victoria, 
diabolo  magna  est  confusio,  Ecclesioe  magna  glo- 
riatio.  Unde  et  subditur. 

Non  enim  cociditpotens  eorum  aju  venibus^  nec  Blii 
Titnn  percusserunt  eum^  necexcelsi  gigantes  impo^ 


est,  dum  diabolicis  tentationii)us  fluenta  praedica-  '-'  suerunt se ilJi,  sed  Judith  filia Mcrari in specie  faciei 


tionis  auferuntur,  et  pcrsecutionibus  impiorum  hu- 
miles  auditores  opprimuntui*.  Sed  quod  diabolus  in- 
tentat  ad  detrimentum,  hoc  clectis,  utexitus  probat, 
redit  ad  profectum,  sicut  scriptum  est:  Deus  non 
pntietur  vos  tontariullra  id  quod potestis ;  sed  dabit 
cum  tentatione  proventum,  ut  possitis  sustinero 
(/  Cor.  X). 

Dixit  se  incensurum  fines  meos^  etju  venesmeos  oc- 
cisurum  gladio,  iafantes  meos  dare  in  prsedamj  et 
virgines  in  captivitatem.  Per  fines  Ecclesiae  inlelli-* 
gimus  eos  qui  sunt  infirmiores,  por  juvenes  fortio- 
res,  per  infantes  incipientes,  per  virgines  perfectos 
in  continentia  vel  virginitate  viventes,  et  quse  Dei 


suse  dissolvit  eunu  Per  juvenes  intelligimusfortes  et 
temerarios ;  per  filios  Titan,  id  est  solis,  nobiles  et 
prseclaros  ;  per  gigantes,  potentes  et  elatos.  Tales 
hostem  antiquum  non  puniunt,  sed  potius  peripsum 
occumbunt.  Sednec  Dominusad  bellumtales  elegit. 
Nunquid  enim  Alexandrum  magnum,  aut  Csesarem 
Augustum  elegit,  ut  per  eos  superbiam  diaboli 
destrueret,  ac  gloriam  mundi  sterneret  ?  Absit  1 
Quales  ergo?  Infirmos,  ignobiles,  idiotas,  qui  recte 
per  feminam  figurantur.  Unde  Paulus  Corinthiis 
ait:  Videte  vocntionem  vestram^  fratres^  id  est 
apostoIos,per  quos  vos,  ctalii  adfidem  vocati  estis, 
quia  non  multisapientcssecundum  carnemynonmulti 


sunt,quomodo  placeantDeo  altius  cogitantes.  Fines      potentes^  non  multi nobiles; sed qune stulta  suntmun- 

»1  4.  A  1     •       /J      _«.  1       4     il*  *  1  *  ^>^        f  •  t  *  J     W^  S  i^  ^      S  *  S  M      *       £i      


ergo,  id  est  extremos  et  infirmos  velut  facili  con- 
gressione  minatur  diabolus  se  incensurum  igne  per 
libidinemcarnis.  Juvenes,  id  estfortiores,  quos  sine 
fortiori  assultu  novit  superari  nonposse,  occisurum 
gladio  per  malitiam  cordis.  Porro  infantes,  id  est 
inchoantes  minatur  dare  in  praedam,  ne  amplius  in 
bono  crescant.  Virgines,  id  esl  perfectos,  in  capli- 
vitntem,  ut  illaque  et  vinculis  peccati,  ct  amplius 
ad  culmen  perfectionis  non  ascendant.  Diabolus 
grandia  minatur,  sed  largiente  gratia  Dei,  sufi^ra- 
gantibus  spiritibus  angelicis  turpiter  a  suo  desiderio 
fraudatur.  Nam  sequitur:  Dominus  omnipotens  no- 
cuit  eum,  et  tradidit  eum  in  manus  feminoe^  et  conju- 
dit  cum.  Dominus  omnipotons  diabolumnocet,  quia 


di,  elegit  DeuSy  ut  confundat  sapientes ;  el  infirma 
mundi  elegit  DeuSy  ut  confundat  fortia  ;  et  ignobilia 
mundi  et  contemptibilia  elegit  Deus,  et  ea  qnse  non 
sunty  ut  ea  quaesunt  destrueret  {I  Cor.  i).  Ecce  Judith 
femina.  Sed  quomodo  filia  Merari,  id  est  amaritu- 
dinis  ?  Audi :  Usque  in  banc  horam  et  esurimus,  et 
sitimus,  etnudi  sumus,  et  colaphis  coedimur^  et  in^ 
stabiles  sumus  etlaboramus  operantes  manibus  no- 
stris.  Maledicimury  et  benedicimus.  Persecutionam 
patinvn\  et  sustinemus.  Blasphemamury  etobsecra' 
mus.  Tanquam purgamenta  hujus  mundi  facti  sumus 
omnium  peripsema  usque  adhuc(I  Cor.  iv).  Etlicet 
haec  de  cieteris  etiam  fidelibus  possint intelligi ;  de 
apostolis  tamen  specialiter  ct  excellenter  intelli- 


praesentise  suse  potentia,  vel  alioquolibet  modo  ejus  ])  genda  videntur.  Quorum  videlicet  apostolorum,  et 


pravam  voluntatem  coercct,  vel  certe  malum,  quod 
ille  mala  voluntate  Deo  permiltente  peragere  parat,  - 
Deus  ad  suam  justam  voluntatem  intorquet.  Quod  an- 
gelorum  ministerio  ssepius  peragi  multis  sacrse  Scri- 
pturse  locisdeclarantihns  cnrtissimum  est.  In  cujus 
reinegotiobeatusMichael,  cujushodiesolemnia  ce- 
Iebramus,cum  suis  angelis  pro  populo  Dei,  velut  prin- 
cepspopuliDei,Deodisponentefortiterpugnat,etho- 
stem  antiquum  de  finibus  Ecclesiae  potenter  fugat. 
Sed  quoniam  quidquid  Deus  per  se,  sive  per  ange- 
los,  sivealioquolibet  modo  in  hoc  spiritualibello  de- 
bellando  diabolum  agit,  totum  Ecclesise  laudibus  per 
suamgratiam  altribuit,  recte  postquam  dictum  est, 
Deus  nocuit  eu/n>statimadditum  esi,ettradidit  eum  in 


apostolicorum  virorum  maximespecies,  id  est  vir- 
tutum,  et  bonorum  operum  ac  miraculorum  gloria 
diabolum  in  electis  dissolvit  et  occidit.  Itaque,  cha* 
rissimi,  imitemur  Judith,  castitatem  amando,  car- 
nem  jejuniis  domando,  Deum  devote  orando,  mise- 
ricordiam  ejus  prsestolando,  nostrasanimas  illihu- 
miliando,  ut  cjus  imitatores  esse  mereamur,  hostem 
perimendo,  victoriam  obtinendo.  Et  habentes  san- 
ctum  Michaelem  cum  suis  angelis  in  adjutorium, 
multa  fiducia  utamur.  Nam,  ut  in  hac  ejus  solemni- 
tate  canimus,  mare  concutitur,  terra  contremiscit, 
ubi  archangelus  Michael  de  coelo  descendit.  Mare 
sunt  daemoncs,  terra  reprobi  homines.  Mare  sunt 
deemonesy  q[uia  amari^  quia  tumidi|  ^ia  in(|aieti 


il75 


APPENDlX  A3)  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1176 


Terra  sunl  homines  reprobi,  non  tam  quia  de  terra  A 
sumpti  et  in  terram  reversuri,  quam  quod  contem- 
ptis  coelestibus  solis  terrenis  sunt  intenti.  Verum 
Michaele  de  coelo  descendento,  mare  concutitur,  et 
terra  contremiscit,  quia  et  daemones  a  tentatione, 
et  pravi  homines  a  persecutione  territi  refrenanlur, 
et  fideles  liberantur.  Agamus  ergo  fiducialiter  in 
pugna,  ut  adepta  victoria  ditemur  corona.  Quod 
nobis  praestare  dignetur  Jesus  (^hristus.  Amen. 

SERMO  LXXXVIl. 
In  festo  sanctiMicbaelis  lertius,  —  Ex  eodem  lihro 

Juclith, 
Exuit  vestimenta  yiduitatissuae^et  induitso  vcsli' 
mentolaetitisB  inexsultationefiliorumlsracl,  Unxit  o 
faciem  suam  unguento.Colligavit  cincinnosmitra  ad 
decipiendum  illum,  Sandalia  ejus  rapnerunt  oculos 
ejus ;  pulchritudo  ejus  captivam  fecit  animam  ejus^ 
amputa  vitpugione  cer  vicem  ejus  Horruerunt  Persm 
constantiam  ejuSf  et  Mediaudaciam  ejus.  Tunc  ulula' 
verunt  castra  Assyriorumf  quando  apparuerunt  hu- 
milesmei,  arescentes  in  siti.  Filii puellarum  com~ 
punxerunt  eoSy  et  sicut  pueros  fugientes  occiderunt 
eos.Perierunt  inpraelio  a  facie  domini  mei.Hymnum 
cantemas  Domino,hymnum  novum  cantemusDeo  no- 
stro{Judith.x\i).  In  fine  sermonis  prsecedentis  di- 
ctum  est  quod  Judith  hostem  suum  dissolvit,  et  oc- 
cidit  in  specie  faciei  su8b,  nunc  in  his  verbis  per 
partes  ornamenta  speciositatis  suse  describit,  per 
qu8BCorilIiussubvertit.£^j!:ui7  vestimenta  viduitatis 
saWy  et  induit  se  vestimento  hetitide.  Vidua  fuitsan-  C 
cta  Ecclesia,  ex  quo  parens  primus  peccavit  usque 
dum  Christus  in  mundum  venit.  Quo  tempore  toto 
fuit  induta  vestibus  viduitatis,  id  est  luctu  et  spiritu 
moeroris.  Veniente  autem  Christo  in  carne  induta 
est  vestimentis  Isetitise,  id  est  oleo  gaudii  et  pallio 
laudis.  Unde  ipse  Christus  per  Isaiam  preenuntians 
ait :  Spiritus  Domini  super  me,  eo  quod  Dominns 
unxerit  me^ad  annuntiandum  mansuetis  misit  me,ut 
mederercontritis  corde,  etprsedicarem  captivisin- 
dalgentiam^et  clausisapertionem;utpraedicarem  an- 
num  placabilem  DominOfCt  diemaUionis  Deo  nostro; 
ut  consolarer  omnes  lugentesetponerem  lugentihus 
Sion  fortitudinem^  et  darem  eis  coronampro  cinere, 
oleum  gaudii  pro  luctUj  pallium  laudis  pro  spiritu 
moeroris  (Isa.  lxi).  Induit  ergo  se  sancta  Ecclesia  ^ 
vestimentis  suis,  ut  hic  dicitur  vestimento  Isetitiae, 
ut  de  veste  nuptiali,  id  est  charitate  intelligatur, 
quando  temporc  gratiae  novis  actibus  renovatur.  Et 
hoc  in  exaltationo  filiorum  Israel,  id  est  omnium 
Deum  videntium  non  solum  oculo  crudelitatis,  sed 
et  oculo  dilectionis.  Ungit  faciem  suam  unguento 
susceptione  sacri  chrismatis,colIigatcincinno8  suos 
mitra,  id  est  cogitationes  suas  districtione  divini  ti- 
moris  ad  decipiendum  illum.  In  hoc  enim  diabolus 
mire  fallitur,  quod,  dumfldeles  cernit  divina  judicia 
formidare,  tunc  se  magis  existimat  illos  per  pu- 
sillanimitatem  a  bono  opere  retardare,  vel  certe 
in  desperationem  prsecipitare.  Sandalia  ejus  rapu- 
oraot  oculoa  egaa.  Sandaliaindumenta  sunt  pedum, 


quibus  sanctam  Ecclesiam  calceatur  in  prseparatio- 
nom  Evangclii  pacis.  Sandalia  vero  ejus  oculos 
hostis  antiqui  rapiunt,  quia  sacrsB  prsedicationit 
verba  proDsertim  ejus  animum  ad  corripiendam 
sanctam  Ecclesiam  accendunt.  Quanto  niminim 
amplius  videt  numerum  credentium  crescere,  tanto 
plus  inardescit,  et  laborat  eum  corrumpendo,  si 
potost,  minuere  et  minuendo  corrumpere.  Pulcbri' 
tudoejus  captivam  fecit  animam  ejus.  Per  pulchritu- 
dinem  id  estper  universalem  sanctse  Ecclesiae  com- 
posilionem,  anima  diaboli  captivatur,  quia  conspe- 
ctis  ejus  virtutibus,  et  bonis  operibus  ita  prava 
voluntas  ejus  in  suo  proposito  stringituret  ligatur, 
ut  a  pravitatibus  suggerendis  cessare  nequeat,donec 
ab  ipsa  victus  occumbat.  Undeetsequitur: 

A  mputa  vit  pugione  ejus  cervicem  ejus.  Diabolu8,at 
etiam  supra  dictum  est,  proprio  gladio  perimitur, 
dum  suse  malitise,  qua  adversus  E^sclesiam  corram- 
pendam  saevit,  conscientia  condemnatur.  Sicut  in 
Esther  legitur,  Aman  Mardochseo  lignum,  in  qoo 
eum  suspenderet,  paravit ;  sed  Mardochaeus  libera- 
tus  est,  et  ipse  Amanin  eodemligno  suspensus  in- 
teriit.  Horraerunt  Persae  coastantiam  ejus,  etMedi 
audaciam  ejas.  Persseinterpretatur^a/ifao^es;  Medi, 
mentientes.  Tentantes  sunt  spiritus  maligni,  men- 
tientes  falsi  Christiani.  Persee  itaque  et  Medi  sanct» 
Ecclesise  constantiam  horrent,  quia  deemones,  et 
reprobi  homines  mirumin  stuporemvertuntur,dum 
sanctse  Ecclesiae  virtutem,  et  vict  oriam  vident.  Tane 
ulula  verunt  castraAssyrioram,quooiamapparuerant 
humiles  mei^  arescentes  in  siti.  Assyrii  dirigeotes 
interpretantur,  et  signiflcanthaeretioos^qui  se,et8ai 
sequaces  se  rectissime  in  suo  pravb  dogmate  dirige- 
re  arbitrantur.  Qui  et  castra  habent,  inquibus  habi- 
tant,quia  pravis  disputationibus  adversus  Ecclesiam 
dimicant.  Quse  castra  in  victoria  sanctae  Elcclesi» 
ululant,  dum  hseretici  suam  sententiam  dolentes 
falsatam  clamant.  Humiles  sanctae  Eksclesiae  gravem 
sitim  patiuntur,  dum  eam  daemones,  et  pravi  homi- 
nes,  et  prsesertim  hseretici  persequuntur.  Qui  etiam 
interim  quasi  abscondidi  sunt,  quia  haeretioorom 
pravitate  corrumpi  timentes  extra  sinum  Ecclesiao 
se  monstrare  non  praesumunt.  Et  fluenta  doctriniB 
securi  non  hauriunt,  dum  illorum  absynthium  in 
ipsis  gustare  pertimescunt.  Qui  peracta  victoria  sa 
patenter  ostendunt,  dum  sacram  Scripturam  absqne 
suspicione  pravitatis  inquirunt  et  inveniunt.  Qui 
dum  apparent,  hsBretici  graviter  dolent,  quia  aa 
victos,  illos  victores  videant.  Filii  puellarum,  id  est 
Ecclesiarum  eum  compungunt,  quia  sagittis  pr»di- 
cationis  pravas  eorum  assertiones  perfodiunt.  El 
quasipueros  fugientes  occidunty  quia  velut  debiles, 
timidos,  et  inertes  perimunt  fugientes.  Ante  con- 
spectum  eoim  bonitatis  standi  locum  non  habet  ma- 
litia.  Resistite  namque  diabolo,  et  fugiet  «  robis 
(Jac.  iv).  Perieruot  ixi  prselio  a  facie  Domini  mei. 
Hymoum  caotemus  Deo  aostro.  Hoc  jam  tertio  vi- 
ctoriam  Domino  attribuit,  et  per  hoc  cultrioem  se 
sanct»  Trinitiitis  Qs(en4it,  Primo  quippe  loco  yiclo- 


1177 


SERMONES  CENTUM. 


1178 


riam  hanc  ascribit  Domino,  ubi  dicit,  quod  posuit 
castra  sua  in  medio  populi  sui,  Secundo,  ubi  ait  : 
Dowinus  omDipotens  docuit  eum,  Tertio  hic,  ubi  di- 
cit :  Perierunt  in  prselio  a  facie  Domini  mei.  Quia 
igitur,  charissimi  nobis,  in  hoc  spirituali  bello  ca- 
stra  Dei,  id  est  angelica  sufTragia  in  medio  populi 
ejus  sunt,  et  beatus  Michael  cum  angelis  suis  pro 
nobispugnat,  flducialiter  agamus,  etnon  timeamus. 
Non  enim  accepimus  spiritum  servitutia  iterum  in  ti- 
more^  sed  accepimusspiritum  adoptionis  filiorum,  in 
quo  clamamus,  Abba,  Pater{I\om.\i\\).  Nonacces» 
simusad  tractabilem  et  accessibilem  ignem,  et  tur- 
binem,  et  caligincm,  et  procellam,  et  tubse  sonum^  et 
vocem  verbornm,  quam  qui  audierunt  excusaverunt 
sCf  ne  eis  Geret  sermo:  sedaccessimus  ad  Sionmon' 
tem,  etcivitatemDei  viventiSyJerusalem  coelestem, 
et  multorum  millinm  angelorum  frequentiam,  etEC" 
cJesiam  primitivorum,qui  conscripti  sunt  in  cselis;  et 
judicem  omnium  Deum,  et  spiritunm  jnstorum  per- 
fectorum,  et  Testamenti Novi MediatoremJesum,et 
sanguinis  aspersionemmelius  loquentem  quam  Abel 
(Hebr.  xii).  Fortiter  ergo  stemus  in  pugna  prsesu- 
mentes  de  victoria.  Qua  adepta  hymnum  cum  Ju- 
dith  nostra  cantemuSi  Domino  hymnum  novum 
cantemus  Deo  nostro.  Hymnum  novum,  quia  per- 
acta  victoria  trasierunt  vetera,  et  ecce  nova  facta 
sunt  omnia  (Apoc,  xxi).  Cantemus,  quia  a  malo  li- 
berati,  (JSantemuSy  quia  beneficio  ditati.  Gantemus, 
quia  percepimus  gratiam.  Cantemus,  quia  speramus 
gloriam.  Quam  nobis  prsestare  dignetur  Jesus  Chri- 
tus  Dominus  noster,  qui  est  benedictus  in  ssecula. 
Amen. 

SERMO  LX  XXVIII. 
De  mandato  dilectionia, 
Diliges  Dominum  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuo^ 
etc.  (Deut,  vi).  Postquam  homo  Creatorem  per  cul- 
pam  primordialem  deseruit,  et  in  hujus  mundi  mi- 
seriam  devenit,  multis  subjicitur  curis,  occupatur 
actionibus,  et  fatig^tur  laboribus,  et  ex  his  omni- 
bus  in  quibus  homo  sub  sole  distenditur,  unum  est 
optimum,  et  quod  permanet,  scilicet  Deo  servire 
(Eccle.  i)  ;-quia  csetera  sunt  transitoria,  csetera  sunt 
vana !  Quisquis  ergo  Deo  non  servit,  vanus  est,  et 
pronihilo  debet  aestimari  vita  ejus,  et  melius  esset 
illi  non  esse  quam  malum  esse,  et  non  vivere  quam 
male  vivere.  Etsi  talis  homo  inpreesenti  vita  posset 
habere  fortitudinem  Samsonis,  pulchritudinem  Ab- 
Balonis,8apientiamSalomonis,velocitatemAzaheIiSy 
divitias  Croesi ,  probitatem  Alexandri ,  potestatem 
Octaviani  qui  totum  mundum  in  potestate  habuit, 
et  longsevitatem  Enoch  qui  in  principio  sseculi  na- 
tus  usque  in  finem  nam  morietur  :  si,  inquam,  tanta 
ettalia  possidere  posset  in  preesenti,  nihil  ipsi  cun- 
cta  prodessent ;  si  quidem  Deo  minime  serviret.  His 
etenim  omnibus  demum  exactis,  cum  moreretur, 
caro  misera  vermibus  et  spiritus  daretur  dsemoni- 
bus,  ct  tormentis  gehennplibus,  donec  in  die  resur- 
rectionis  omnis  caro  in  suam  redigatur  originem, 
et  tunc,  resumpta  came,  per  quam,  et  in  qua  pec- 


A  cavit,  seternam  iterum  subiret  damnationem.  Opti- 
mum  est  itaque  servire  Deo,  quiamvis  homo  in 
omni  vita  sua  temporalibus  et  corporalibus  desti- 
tuatur  auxiliis,  si  serviat  Deo,  de  miseria  preesentis 
vitse  ad  beatitudinem  transit  seternse.  Cum  igitar 
inter  omnia  bona  saeculi  prsesentis,  quae  genus  hu- 
manum  sequitur,  aut  consequitur,  optimum  siti  so- 
lum,  etpermanens  bonum  Deo  servire,  quaerendum 
est  omnibus  modis  quid  sit  Deo  servire,  et  cum 
qusesitum  et  inventum  fuerit,  indeficienter  in  eo 
perseverandum.Solusenim  qui  ineoperseveraverit, 
beatuserit.  Fratres,  brevi  sermone,  dulciatqueju- 
cundo  comprehenditur,  et  declaratur  quid  sit  ser- 
vire  Deo.  Deo  namque  servire,  Deum  diligere  est. 
Qui  non  diligit,  non  servit;  et  qui  diligit,  servit; 

^  et  qui  parum  diligit,  parum  servit;  et  qui  multum 
diligity  multum  servit;  et  qui  perfecte  diligit,  per- 
fecte  servit.  Qui  res  possidet  temporales,  terras, 
vineas,  greges,  armenta,  vestes  pretiosas,  domos, 
argentum,  aurum  aut  uxorem,  quam  multum  dili- 
git,  sise  videritunum  ex  his  omnibus  aut  haec  om- 
nia  simul  contra  Dei  dilectionem  habere,  debet  om- 
nia  derelinquere,  et  omnia  divinse  dilectioni  post- 
ponere,  et  eam  cunctis  prseponere ;  sed  et  vitam 
suam  debet  homo  pro  Dei  dilectione  dare,  si  conti- 
gerit,  quod  eam  non  possit  cum  ipsa  pariter  conser- 
vare.  Sic  fecit  Petrus,  sic  Paulus,  sic  fecerunt  cceteri 
Apostoli,  et  martyres  Christi,  quia  non  solum  sua, 
sed  et  semetipsos  pro  amore  Dei  tradiderunt ;  qui  et 
ipsi  homines  fuerunt,  et  nobis  exemplum  taliter  fa« 

^  ciendi  reliqueruut. 

Debemus  itaque  Deum  diligere,  quia  ipse  prior 
dilexit  nos,  dona  sua  multimoda  alia  nobis  dando , 
alia  promittendo,  et  in  his  omnibus,  ut  ita  dixerim, 
meruit  a  nobis,  ut  diligatur.  Minimum  donum,  quod 
Deus  dedit  homini,  ut  diligatur  ab  homine,  totus 
estmundus  iste.  Causa  namque  hominis  fecit  Deus 
mundum,  coelum,  terram,  mare,  solem,  lunam, 
stellas,  volucreSypisceSybestias  terrse,  herba8,arbo- 
res,  etqusecunque  visibiliter  subsistunt.  Cum  igitur 
inter  dona  Dei  minimum  donum  sit  mundus  iste, 
quantum  putas  est  maximum  ?  Secundum  donum 
Dei  est  quod  dedit  homini,  quod  eum  fecit  ad  ima- 
ginem  et  similitudinem  suam.Magnumetadmirabile 

Q  porsus  donum  factura  Factori  fieri  similem  et  con- 
formem.  Tertium  donum  est  gratia,  quam  nobis 
contulit  in  redemptione,  quia  proprio  Filio  non  pe^ 
percit,  sed  pro  nobis  omnibus  tradidit  illum  {Rom. 
VI ii).  Quartum  donum  nobis  servat,  et  promittit,  d6- 
num,  scilicet  futurse  glorise,  quod  oculus  non  vidit^ 
necauris  andivit,  nec  in  cor  hominis  ascendit,  qum 
preparavit  Deus  diligentibus se(l Cor,  n).  Primum 
ergo  donum  possumus  dicere  bonum  creaturse,  se- 
cundum  donum  bonum  naturse,  tertium  donum  bo- 
num  gratise,  quartumdonum  bonum  glorise.  Pro  his 
omnibus  debemus  diligere  Deum.  Sed  quantum 
debemus  eum  diligere?  Ex  totocorde,  ex  tota  ani" 
ma,  ex  totis  viribuSy  ex  tota  mente.  Ex  toto  corde, 
id  est  sapienter ;  ex  iota  anima,  id  est  dulciter ;  es^ 


1179 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1180 


totis  viribuS)  id  est  fortiter;  ex  tota  mente^  id  est  A  asperitatis  aculeos,  qui  videlicet  sunt  cuUas  clan- 


memoriter,  et  quibuscunque  modis  aliis  dici  potest; 
quia  non  potest  nimis  dici,  quod  non  potest  nimis 
amari.  Etproximum  inum  sicut  leipsum{Matth.x\\i), 
Debemus  diligcre  proxiinum  sicut  nosmctipsos 
beneficio,  verbo,  voto.  In  beneflcio  est  opus  bo- 
num,  in  verbo  sanum  consilium,  in  voto  deside- 
rium.  In  his  omnibus  diligamus  proximum  in  via, 
quem  consortem  habituri  sumus  in  patria.  Quod 
nobis  prsestare  dignctur  Jesus  Christus  Dominus 
noster,  etc. 

SERMO  LXXXIX. 
In  prima  Dominica  Quadragesima), 
Timens  Elias  minas  Jezahcly  reliclo  puero  suoper- 
rexit  in  desertum  viam  nnius  dici,  et  rcsedit  subju' 
nipero  {lUReg.  xix).  Sancti  viri  sublevante  spiritu 
adsummarapiuntur.  Quandiu  vero  inhac  vita  sunt, 
ne  suporbiant,  tentationibus  reprimuntur.  Ilinc  est 
quod  Elias,  cum  tot  virtufibus  profecisset,  Jezabel 
postmodum  quamvis  reginam  tamen  mnlierculam 
fugit;  et  qui  mortuos  suscitabat  ventura  prcevide- 
bat,  aliaquoquepraeclara  facicbat,timorepcrcussus 
demanu  mulieris  mortem  fugit,  de  manu  Dei  mor- 
tem  petiit,  nec  accepit.  In  virtutibus  EUfc  polentia 
Dei  pollebat ;  in  inilrmitatibus  suis  quid  de  se  po- 
terat  agnoscebat.  Ibi  ostcndebat  quid  acceperat, 
hic  quod  acceperat  cuslodiobat.  In  miraculis  mon- 
strabatur,  ininfirmitatibusservabatur.Elias  prophe- 
ta  Domini,  vita,  el  miiaculis  clarus,  quemlibet  desi- 


B 


gnat  fldcm.  Achab  rex  impius,  Domini,  et  prsece-  q%  manifesta  est,  quando  aliquis  graviter  ten 
ptorum  ejus  adversarius,  diabolum  signiilcat,  qui      manifeste  de  malo  tentatur.  Verbi  gratia  : 


rex  est  super  omnes  Cilios  superbia?  (Job  xlv),  et  eis 
principatur  in  operibus  culpee.  Jezabel,  mulier  im- 
pudica  et  Elia)  scmper  inimica,  immunditiam  expri- 
mit  carnis,  quaosemper  justum  persequituret  ejus 
actibus  inimicatur.  Cujus  minis,  id  esttentationibus 
Elias,  id  est  fldelis  nonnunquam  perterritus,  quam- 
vis  virtutibus  et  multis  bonis  operibus  prius  clarue- 
rit,  prophetas  Baal  deleverit,  id  est  omnem  infldeli- 
tatem,  et  haereticam  pravitatem  de  corde  suo  pro- 
pulerit,  et  pluviam,  id  cst  gi  atiam  ctelitus  sibi  dari 
meruerit,  timens  tamen,  ne  occasio  veniat,  et  eum 
Jezabrl,  id  est  luxuria  occidat,  obediens  apostolico 
consilio,  quod  dicit :  Fugite  fornicationem  (/  Cor. 


stri,  taedium  silehtii,  timor  pnelati,  disciplina  capi- 
tuli,  abstinentia  cibi,  et  si  qua  sunt  similia,  qus 
sua3  adversilatisasperitalc  pungere  possint.  Suntel 
alii  juniperihujus  aculei ,  acerrima3  scilicet  el  im- 
portunoe  tentationes,  qu^c  more  spinarum  pungnnt 
tcneritudinem  aniinorum. 

Quatuor  sunt  autcm  tentationum  modi.  Alia  est 
tentatio  levis  ct  occulta,  alia  Icvis  et  manifesta,  alia 
gravis  et  occulta,  alia  gravis  et  manifesta.  Tentatio 
levis  et  occulta  cst,  quando  aliquis  leviter  tentatur; 
etlamen  nonduminlelligit  anmalum  sibisitilludde 
quotentatur.  Verbi  gratia  :  quando  aliquis  dealiqoo 
officio  sive  prajlatione  leviter  tentatur;  levis  estteo- 
tatio,  quia  Icviter  tentatur  et  occulta,  quia  nescit 
utrum  sibi  expcdiat  id  quod  desiderat.Tentatiolevb 
et  manifesta  est,  quando  aliquando  levitertentatiir, 
et  manifeste  dc  malo  tentatur.  Verbi  gratia :  quando 
aliquis  defornicatione  levitertentatur,  tentatio  leTii 
est,  quia  leviter  tentatur;  et  manifesta  est,  quia  ma- 
nifeste  de  malo  est.  Tentatio  gravis  et  occultaest, 
quando  aliquis  graviter  fentatur,  et  tamcn  non  novit 
utrum  noxium  sit  sibi  illud  de  quo  tentatur.  Verbi 
gratia  :  quando  aliquis  de  prielatione  vel  aliquo  mi- 
nistcrio  graviter  tentatur,  gravis  tentatio  est,  quia 
graviter  tentatur;et  occulta,  dum  nescit  quod  ibi  la- 
teat  diaboli  fraudulentia.  Ad  hoc  namque  diabolus 
hominem  deexsultationetentat,  ut  per  cxaltationom 
magis  corruat  ad  damnntionem.  Tentatio  gravis  et 

tentatur,  et 
quando 

aliquis  de  fornicationc  graviter  tentatur,  tentatio 
gravis  est,  quia  gravitcr  tentatur;  etmanifcsta  est, 
quia  manifesto  de  malo  est.  Quos  quatuor  tenta- 
tionum  modos  Psalmista  bene  designat,  ubi  dicit: 
Non  timebis  a  timore  nocturno,  a  sagitta  volante  in 
diOy  a  nogotio perambulante  in  tenebris^  ab  incursn 
dsemonio  meridiano  {Psal.  xc).  Tentatio  namque 
levis  et  occulta  timor  nocturnus  est;  timor  cnim, 
quia  levis;  nocturnus  quia  occulta.  Tentatto  vero 
levis  et  manifesta,  sagitta  volans  in  dio  est:  sagitta 
volans,  quia  levis;  in  die,  quia  manifesta.  Tentatio 
gravis  et  manifcsta,  negotium  perambulans  in  tene- 
brisest;  negotium,  quia  tentatio  gravis,  perambu- 


vi).  Fornicationem  fugit,  qui  ssecularem  habitum,  j)  lans  in  tenebris,  quia  occulta.  Tentatio  autem  gra- 


et  conversationem  derelinquit,  et  in  desertum  vadit, 
qui  habitum  et  vitam  religionis  assumit.  Desertum 
est  vita  spiritualis,  atque  religio,  quia  a  multis  de- 
seritur,  et  a  paucis  incolitur.  Dimisit  autem  Elias 
puerum  suum,  et  solus  desertum  introivit,  quia 
justum  est  ut  fidclis  quilibet  spiritualem  conversa- 
tionem  ingrediens,  puerilia  cuncta,et  vana,  et  fri- 
vola  deserat;  nec  incomedendo,  bibendo,Ioquendo, 
vel  aliis  actibus  suis  quidquam  pueriliter  faciat. 
Possemus  vero  per  juniperum,  sub  qua  Elias  rosc- 
dity  alicujus  ordinis  asperitatem,  sicut  est  mona- 
chorum ,  et  canonicorum  regularium,  vel  alterius 
cujuslibet  professionis  significare.  Videtur  namque 
quaelibet  profossio  ordinis  sicut  juniperusquosdam 


vis  ot  manifesta,  incursus  etdsemon  meridianusest: 
incursus  et  daimon,  quia  gravis;meridianas,qiiia 
manifesta.  Isti  itaque  tentationum  modi  sunt  istius 
juniperi,  scilicet  ordinis  aculei,  quia  raore  aculeo- 
rum  teneritudinem  pungunt,  et  nonnunquam  lace- 
rant,  animorum.  Non  quod  ordo  mnlus  sit,  sedquod 
diabolus  tanto  acrius  justum  pertentationespungit, 
quanto  eum  ad  sublimiora  et  secretiora  per  habitam 
et  vitam  ordinis  transire  ccrnit. 

Recte  igitur  secundum  supra  dicta  ortlo  jn- 
nipero  comparatur,  dum  variis  asperitalibus  et 
tentationibus  pungere  comprobatur.  Ad  hanc  de- 
nique  juniperum  Elias  venit,  quando  justus  ali- 
(|uis  seecularia  fugiens^  ordinis  alicojus  asperitati 


SERMONES  CENTUM 


1182 


ibmittit;anim8B  vero  suse  ut  moriaturpetit, 
mori  penitus  mundo,  ot  vivere  Deoconcupi- 
itamen  non  mortem  quam  pelit,  sod  dormi- 
quam  non  petit,  invonit,  quia  plerumque 
us  diversis  in  spirituali  conversatione  fatiga- 
itionibus  et  adversilatibus,  in  provectu  vir- 
;  bonorum  operum  torpescit.  Angelus  autem 
texcitatorElioeprselatusest  custos  et  exhor- 
elis  animoe  sibi  subjectse.  Qui  dum  Eliam, 
limam  sibi  creditam  conspicit  sub  junipero 
I,  id  est  suh  ordine  torpescere,  statim  eum 
pascitetpotat;  dum  eum  ad  melioraadmo- 
JsacraScripturadifficilioraquaedesignantur 
um,  et  faciliora,  quco  figurantur  per  potum, 
iiasquoqueexcitatus  comedit  et  bibit,  dum 
:us  subjectus  verbis  loquentis  patienter  ac- 
,  nec  his  quoe  dicuntur  contradicit.  Rursum 
dormit,  quia  nonnunquam  subjectus  mul- 
iis  atTectus,  post  primam  admonitionem 
lionem  iterum  tepescit.  Sed  Elias  per  ange- 
undo  excitatur  et  pascitur,  dum  subjectus 
ientem  et  fidelem  praelatum  iterum  admo- 
instruitur.  Siirge,  dicente,  comedey  grandis 
'M  via,  Quasi  dicat :  Si  confidis  in  solo  ordi« 
s  tibi  nihil  prodesse  so^culum  corporaliter 
86,  coram  aspectibus  humanis  solummodo 
eligionis  palhatum  existere.  Stude  per  vir- 
ra  proficere,  per  opera  misericordise  proxi- 
venire,  lege,  meditare,  psalle,  ora,  operare. 
Uibiresiat  via,  qiriaparumadhucprofecisti, 
mhabes  proficere.  Comedit  denique  Elias  et 
vadit  in  fortitudine  cibi  illius  quadragmta 
;t  quadraginta  noctibus  usque  ad  montem 
eb,  dum  subjectus,  per  eruditionem  iterum 
ene  confortatus,  in  prosperitatibus  quasi  in 
stinadversitatibusquasiinnoctibuspervir- 
:ercitationem,et  bonorum  operum  exhibitio- 
ficiens,  et  quaternarium  Evangelii  etdena- 
^is  perficiens,  ad  culmen  spiritualis  sublimi- 
tit.  Ubi  recte  in  otio  spcluncse  dicitur  stare, 
*atus  est,  quandocunque  eum  Dominus  vo- 
de  carne  exire.  Quod  nobis  prsestare  di- 
fesus  (^hristus,  elc. 

SERMO  XC. 

In  purificalione  beaiw  Marico, 
iunamitis  ad  virum  suum  de  EIiseo:A  nimad- 
od  vir  Dei  sanclus  est  iste,  qui  transit  per 
iientcr,Faciamus  ergo  eicoanaculumpar  vum 
aasei  in  eo  lectulum,  otmensam,  et  sellam^ 
jlabrumy  utj  cum  venerit  ad  nos,  maneat  ibi 
.  iv).  Eliseus,  qui  interpretatur  salus  Deiy 
lis  interpretatione,  et  miraculorum  opera- 

virtutum  exercitatione,  et  bonorum  ope- 
libitione,  et  honestse  conversationis  sancti- 
post  mortem  mortui  resuscitatione,  Chri- 
^ificat.  Sunamitis,  quse  interpretatur  capti' 
cocoinea,  animam  exprimit,  quam  Christus 
ritatis  diabolisanguine  suo  redemit.  Eliseus 
nitad  Sunamitidem  feminam,  quia  Christus 


^  ssepe^etmultismodisvenitadanimam.Venitpercre- 
aturarumcomtcmplationem,  venitper  Scripturarum 
lectionem,  venit  per  miraculorum  operationem, 
venit  per  prseceplorum  suorum  pradicationem, 
venit  per  internam  aspirationem,  venit  per  adversi- 
tatem,  venit  per  prosperitatem,  venit  mala  commi- 
nando,  venit  bona  promittendo,  venit  mala  aufe- 
rendo,  venit  bona  confcrendo, venit  per  cognitionem 
veritalis,  venit  per  amorem  virtutis.  Venit  Christus 
ad  animam  spiritualiter  eam  visitando,  hospitatur 
apud  eam  illam  justificando,  transit  aliquando  illi 
gratiam  subtrahendo.  Aliquando  enim  ex  partegra- 
tiam  subtrahit,  ut  humilietur  mens,  quae  do  se  nimis 
sublimia  sentit.  Sed  iterum  redit,  dum  iterum  in- 

n  fundit.  Vir  mulieris  hujus,  id  est  animoe  rationalis 
intellectus  est,  qui  viribus  et  sensu,  insistis  per  na- 
turam,  vel  collatis  per  gratiam,  animse  debet  prae- 
esse,consulere,  providere,eamregere,ducere,  etex 
ea  progeniem  virtutum  etbonorumoperumprocre- 
are.  Cum  hoc  viro  accepit  anima  consilium,  dicens  : 
Animadverlo  quod  virisle  Dei sanctus  sit,  quifre" 
quenter  transitpernos.  Vere  sanctus  estquiaSanc- 
tus  sanctorum  est  et  nemo  nisi  per  ipsum  sanctus  est. 
Faciamus  eifinqMf  csenaculum  parvum,  et  pona- 
mus  in  eo  lectulum,  et  mensam,  et  sellam,  et  cande^ 
labrum^  ut,  cum  venorit  ad  nos,  maneat  ibi,  Ccena- 
culum,eo  quodsursum  elovatur,  spiritalem  signift- 
cat  conversationem.  Quam  bene  feceratcosnaculum 
istud  huic  Eliseo  Paulus,  qui  do  se  suisque  simili- 

C  bus  ait :  Nostra  aulcm  con versatio  in  coelis  est  {Phi- 
lipp,  iii).  Quod  dicit  parvum,  humilitatem  insinuat. 
Deus  enim  superbis  resistit^  humilibus  autem  dat 
graliam  {Jac,  iv).  Et  ideo  fidelis  anima,  si  ali- 
quando  facit  magna  in  conspectu  Conditoris,  ses- 
timatparva.  Inlectulo  vero  solemus  a  laboribus  qui- 
escere,  et  dormiendo  visibilia  ignorare.  Recte  orgo 
per  lectulum  contomplatio  figuratur.  In  ea  qui  con- 
sistit,  ab  incursu  tentationum,  etaffiictionelaborem 
quiescit,et  internis  et  seternis  intentus  quid  foris  aga- 
tur,nonattendit.  Per  mensam  significatur  Scriptura. 
Sicutenim  mensa  repletur  cibis,  sic  sacra  Scriptura 
repleta  est  sententiis,  et  aliam  nobis  refectionem 
tribuit  per  historiam,  aliam  per  allegoriam,  aliam 
per  tropologiam,  aliam  per  Vetus  Testamentum, 

D  aliam  per  Novum.  Sella  designateruditionem.'Se- 
dere  namque  solent  doctores  qui  alios  erudiunt.  Et 
bene  mensam  sella  sequitur,  quia  justum  est  ut  qui 
Scripturam  audiendo  vel  legendo  didicit,  aliis  per 
doctrinam  tribuat  bonum  quod  agnovit.  Candela* 
brum  instrumentum  estluminis.  Habet  autem  can- 
delabrum  inferius  pedem,  et  super  pedem  hastam 
erectam,  etsuper  hastam  sphserulam  percircuitum, 
et  super  sphoerulam  acumen,  cui  imponitur  lumi- 
nare.  Pes  vero  candelabri  habettria  brachia,  asqua- 
lis  longitudinis,  sequalismagnitudiniSyUnius  formse, 
unius  inter  se  distentiae.  Significat  ergo  fldem  Tri-^ 
nitatis.  Qualis  enim  Pater,  talis  Filius,  talis  Spiri- 
tus  sanctus,  eto.  Hasta  candelabri,  ineoquodrecta 
est,  rectitudinem  exprimit  sequitatis.  In  oo  vero 


1183 


APPENDIX  AD  UGONIS  OPERA  MYSTICA. 


:i:l 


1181 


qiiod  erecta  est,erectionemboa8e  intentionis.  SplvsB- 

rula  designat  circumspectionom  mentis.  Quasi  nam- 

que  sphaerula  candelabro  imponitur,  dum  mens  de 

se  bene  sollicita  percircumspectionemsibi  circum- 

fertur.Superius  acumen  sanae  rationis  signiflcat  sub  • 

tilitatem.  Luminare   superpositum  exprimit  Chri- 

stum.  Cera  est  humanitas,  lumen  divinitas.  Facit 

igitur  mulierSunamitisconsuIens  virum,  id  est  ani- 

ma  fldelis  docta  per  intellectum,  Eliseo,  id  est  Chri- 

sto,  coenaculum  per  spiritualem  conversationcm, 

parvum  per  humilitatem,  et  ponit  lectulum  per  con- 

templationem,  et  mensam  per  Scripturarum  lec- 

tionem,  et  sellam  per  minorum  eruditionem.  Ponit 

quoque  in  eo  candelabrum  veri  luminis  instrumen- 

tum,  cujus  facit  pedem  per  fidem  sanctse  Trinita- 

tis,  hastam  per  rectitudinem  sequitatis,  et  erectio- 

nem  bonae  intentionis,  sphserulampercircumspec- 

tionem  mentis,  acumen  per  subtilitatem  rationis. 

Quse  debet  luminari  inesse,  quia  semper   debet 

Christo  inhserere.  Anima,  quae  sic  Christo  novit 

hospitium  praeparare,  Christum  hospitem  meretur 

haberOy  et  per  ipsum,  ipsum  Doi  Filium  possidere. 

Quod  nobis  praestare  dignctur  Jcsus  Christus.  elc. 

SERMO  XCI. 
De  spirituali  Christi  convivio  primus,  — Exlibro 

Esther, 
Aano  tertioimperiisui  fecil  rex  Assuerus  grande 

convivium  cunctisprincipibus,  et puerissuis,forfiS' 

simis  Persarum,  ct  Medorum  inclylis,  etprxfcctis 

provimiarum  coram  so,  ut  ostenderet  di  vitiasglorisd 

regni  sui,  ac  magnitudinem:  atquejactantiam  poteu" 

tisB  siioeymulto  tempore,centum  videlicet  et  octoginta 

diebus  (Esther,  i),  Cujus  regni  exordium  Susa  fue- 

runt.  Susa  sunt  metropolis  in  Perside,  quam  urbem 

dicunt  a  Susi  fluvio  nomen  accepisse.  Ibi  est  regia 

Cyri  lapide  candido,  et  vario,  columnis  aurcis,  et 

lacunaribus,  gemmisque  distincta,  cocli  continens 

simulacrum,  stellis  micantibus  insignitum.  Ibi  As- 

suerus  convivium  maximis  divitiis,  et  deliciis  co- 

piosumcelebravit.Cujus  convivii  pompamet  regium 

luxum  historia  narrat ;  sed  ChrisSti  spirituales  divi- 

tias,  quas  unicuique  dispensat  allegorice  significat. 

Quarum  deliciarum  convivium  fecit  anno  tertio  im- 

perii  sui,  id  est  tempore  prsesentis  saeculi.  Unde 

et  ipse  Christus  in  ipso  tertio  tempore  pr»;dicavit, 

dicens :  Simile  est  regnnm  coelorum  homini  regi,  qui 

fecit  auptias  filio  suo  (Matth,  xxii).  Tertio  namque 

tempore  saeculi  incarnationis    su»  sacramentum 

Christus  patefecit,  et  spiritualcs  epulas  sacrse  pra- 

dicationis,  corporis  quoque  et  sanguinis  sui  abun- 

dantissime  ministravit.  Primum  tempus  fuit  ante 

legem,  secundum  sub  lege,  tertium  sub  gratia.  As- 

suerus  autem  interpretatur  ostium,  et  per  hoc  si- 

gnificat  Christum,  qui  ait :  Ego  sum  ostium  ovium 

(Joan,  x),  Cunctis  principibus,  et  pueris  suis.  Per 

principes  intelligimus  prselatos ;  per  pueros,  subje- 

tos.  Principes  enim  sunt,  qui  cueteris  exemplo,  et 

verbopraesunt.  Pueri  suntqui  suis  prselatis  fideliter 

obediunt.  Qui  dum  sibi  prsesidentibus  in  omnibus 

parent,  per  obe^ieotian)  ab  oxpni  inquioamento 


f  I 


A  carnis  et  spiritus  purificati  de  impuritate  peccatii 
velut  pueri  nihii  habent. 

Fortissimis  Persarum,  et  Medoruin  iaclytis,  Pcr 
Persas,  qui  dignitote  ct  potentia  Medis  noscnntori 
fuisse  superiorcs,  JudtBos;  por  Medos,  qui  Persii' 
fueruntinferiores,  gcntiles  intelligimus.  PcrsaeMe- 
dis  in  descriptionem  praeponuntur,  quia  Judaei  geati«i 
buspropterpatrumprrerogativam,  ct  aliamultapr» 
ferunlur.  Unde  Dominus  in  Evangelio:   Noa  sn: 
missus  nisiadovesqnseperieruntdomas  lsraeI{Mtt'* 
th,  xv).  Et  ad  Apostolos  :  In  viam  geatium  aeabie" 
ritiSyetin  civitates  Samaritanorum  ne  iatroieritii' 
(Matth,  x).  Et  Apostolusad  Romanos :  Quidergoplm' 
est  JudtVOf  aut  quse  utilitas  circumcisionis  ?  Maltam : 
peromnem  modum:  Primum  quidem,  quia  crediti' 

"  sunt illis eloquia Dei (nom.m),Elin fine ejusdemEpt-; 
stolae  :  Dico  Christum  Jesum  fuisse  ministrum  cit' 
cumcisionispropter  veritatemDeiad  confirmandu- 
promissionespatrum;gentes  autem  super  miserieW'  ^ 
diahonorareDeum{I\om,  xv).  Foiiissimi  sunt,  qaii; 
a  charitate  Dei  nec  vcrbis,  nec  verberibus,  nec  vi- 
ta,  nec  mortc  separari  possunt.  Unde  Apostolas: 
Quis  nos  separabit  a  charitate  Dei ?  Tribalatio, u\ 
angustia^an  persecutio^an  fame8,an  naditas^anperh". 
culum^  an  gladius? sicut  scriptum  est:  Qaoniampnh 
ptertemortiffcamur  tota  die,  wstimati sumus  sietd: 
oves occisionis,Sed in his  omnibus  saporamas prth' 
pter  eum  qui  dilexit  nos,  Certus  sum  enim  quia  aeqae 
morSjneque  vita^nequo  angeh  neqae  principatas,  iw- 

C  qae  virtutesnequeinstantia^nequefutara^nequefor' 
titudOfUeque  aItitudo,neque  profundum^neque  crea» ; 
turaaliapotorit  nos  sopnrarea  Charitate  Dei,  qux 
est  in  ChristoJesuDominonostro{Ilom,ym),  Inclyti^ 
vero  sunt^qui  non  solum  in  opere,verum  in  cogitatio- ;. 
ne  peccati  delectatione  ignobilitari  contemnunt.  Ab- 
(//cante^secundumApostoIum  occalta  decorisetcos^ 
mendantes  semotipsosadomnemconsceatiambomir 
num  coram  Dco  (II Cor  i v)  Et  prfefectispro viaciaram  ■ 
Ecclesiarum.  His  igitur  omnibus  Assuerus  conTi- 
viumceIebravit;etChristusomnibus,quiperistosfi- 
gurantur,deliciasgrat;8e  suoeparticipavit.  Coramse, 
quia  et  quantum  pertinet  ad  divinitatem,  qua  ubiqoe 
praesensest,  etquantum  adhumanitatem,qua  munde 
manifestatus  est.  Coram  se,  quia  oculo  ad  oculom 

D  viderunt,  etmanuseorum  contrectaverunt.  Vel  certe 
coram  s(?,idestbenepIacitosuo.Quaeenimeiplaeeat, 
quasi  coram  se  habet ;  quse  vero  displicent,  velot 
de  longe  videt.  Unde  scriptum  est:  Qaia  bamiiii 
respicit,  et  alla  a  loaje  prospicit  (PsaLcxxxYn)jiA 
est  superbia.  Ut  ostenderet  divitiasgloriiB  regniam^ 
ac  magnitudinemy  atque  jactantiam  potentim  sam, 
Heec  omnia  in  mundo  Christus  osteadit,  quando 
discipulis  suis,  ut  Scripturas  intelligerent,  sensaa 
aperuit,  et  primum  insuffiando,  postea  de  coelo  mit- 
tendo  Spiritum  eis  sanctum  donavit.  De  hac  osten- 
sione  Paulus  Ephesiis  scribens  ait :  Ja  mysteri» 
Christi,  quod  aliis  geaeratioaibas  non  est  agnitam 
filiis  homiaum^sicut  nuac  revelatum  est  saDCtiaapo- 
stolis  ejas  etpropbetis  (Epbes.in).E\  ad  Timoibeom: 


SERMONES  CENTUM. 


iiaB, 


estemagnum  est  pietatis  sacramentum,  quod  A  admittatur,  sperare  potest.  Etnunc,  charissimi  no- 

estatum  estin  carne,  juslificatum  in  spiritu, 

uit angelis.proodicatum estgenlibus^  creditum 

mnndo,  assnmplum  est  in  gloria  (/  Tim.  iii). 

i  vero  divitiis  per  manifestationemsacramenti 

is,  statimsseculipraesentis  divitiseviluerunt; 

quibus  gloria  coelestis  est  reveleta  et  oblata, 

Dlum  sua, verum  et  semetipsos  pro  hac  conse- 

[a  reh'querunt.  Postquam  autem  ejus  cogni- 

mnt  illuminati,  et  gustaverunt  donum  coeleste, 

licipes  facti  suntSpiritus  sancti  gustaverunt  ni- 

inus  bonum  Dei  verbum,  virtutesque  sseculi 

ri{Hebr.\i),  ejusamorcsuccensi.  Petrus  est 

nsus,  Paulus  decollatus,  Stephamus  lapidatus. 


bis,  quemadmodum  huic  convivio  nunc  intersumUB 
professione,  sic  interesse  studeamus  et  virtute, 
quatenus  interesse  mereamur  in  beatitudine.  Quod 
nobis  prsesiare  dignetur  Jesus  Christus,  ete. 

SERMO  XCII. 

De  spirituali  Christi  convivio  secundus.  -^  Ex 

eodem  libro  EstJier. 

Et  septem  diebusjassit  conviviamprwparariin  ve» 
stibulohortiyetDemoris,quodregiocuItu  et  manu  con 
situm  erat.Etpendebant  ex  omniparte  tentoria  wrii 
coloriset  carbasini^  ethyacinthini  sustentata  funi- 
bus  byasinis  atque  purpureis,  qui  eburncis  circulis 
inserti  erant  etcoJumnis  marmoreis  fulciebantur 


intiusassatus.etahialiissuppliciisinterempti,  ,„  ,.      ,   ,,           .    ,•           i-        l    •    •    .  t^^ 

..  .                4         ....  „.^„4  .    ^„J; j^  B  (Estheri).  Magnus in  his  omnibus,  chanssimi,  latet 

IU8  papticipesessentconvivii:sicut  inmundo  ;  ^  „.      ^.         ..*,..      ,                   ,            , 

ratiam,  sic  in  coelo  per  gloriam.  Spirituale 


ue  convivium  inchoatur  invia,consummaturin 
.  Et  modicum  quidem  est  quod  ex  eo  nunc  prae- 
tur;  magnum  autem  et  insestimabile  quod  in 
rum  gustandum  reservatur.  Unde  Psalmista : 
magna  multitudodulcedinis  tuseyDomine^quam 
ndisti  timentibus  te !  (Psal.  xxx.)  Mullo  tem» 
centum  videlicet  et  octoginta  diebus.  Nota 
)tiam  determinatio  temporis  deservit  mysterio 
gentise  spiritalis.  Centenarius  estperfectus  nu- 
s,  et  significat  humanee  justitiae  perfectionem. 
:enarius,qu8e  ab  octonario  denominatur,expri- 
turam  resurreciionem  et  beatitudinem.  In  his 


intelligentiae  spiritalis  fructus,  non  solum  verbo- 
rum  foliis  contectus,  verum  etiam  variis  rerum  vi- 
sibilium  figuris  velatus,  velut  nucleus  suo  corliceet 
testula  firmiter  clausus.  Per  septem  dies,  ut  ssepedi- 
ximus,  universum  tempus  hocexprimitur,  quia  sep- 
tem  dierum  numero  volvitur.  Quo  tempore  toto  ( Ihri- 
stus  suis  fidelibus  convivium  spiritualium  delicia- 
rumparari  preecepit,  ne  unquam  eis  spiritalis  cibus 
et  potus  desit.  Quantum  autem  quisque  spiritalis, 
cibi  interius  capiat,  bona)  convcrsationis  ostensio 
foris  probat.  Quantum  nimirum  unusquisque  intrin- 
secus  gratia  saginatur  tantum  forinsecus  in  virtute 
et  actione  roboratur.  Diebus^  inquit.  Mali  nimirum 


,  i.      .  .  *  4  •    •     ji-         ■     ^  noctibus  sua  convivia  faciunt,  quippe  quorumsunt 

bonumhominisconstatiin  iustiiia,cuiusper- i^  .    ^      ,    .  i   ,     .       ^         ,\        .  .      ! 

j     .       4     *.  I-        '-'  m  tenebris  opera : /a?<a/2/tfr  cum  malefecerint,  et 

nem centenarius  designat:  et  in resurrectione  ,.     ,  •        t  •    /r>  .    w         ..l   , 

atitudine,  cujus  gloriam  octogenarius  figu- 


entenarius  prsemititur,  octogenarius  subjun- 
quia  per  culmen  sanctificationis  pertingitur 
lonarium  resurrectionis  et  beatitudinis. 
jue  impterentur  dies  con  vi  vii  in  vita  vit  omnem 
im  qui  inventus  est  Susis  a  maximo  usque  ad 
\um.  Videnlur  impleri  dies  convivii,  quando 
'.usin  crucedixit :  Consuminatum  est{Joan.xix) 
)rte  quando  discipulis  in  unum  congregatis 
U8  sanctus  plenarie  inissus  est.  Tunc  impleti 
iies  spiritalis   convivii,  non  quod  tunc  esse 
)rent,  sed  quod  tunc  et  ex  tunc  plenarie  ce- 
1  deberent.  Susa  civitas  est  gentium ,  per 
vocatiogentiumdesignatur. /nvi/av//,  inquit,  {) 
r  populum  a  maximo  usque  ad  minimum.  Hoc 
od  Dominus  in  Evangelio  dicit :  Venite  ad  me 
?  qui  laboralis  et  onerati  estiSyCt  egoreficiam 
fatth.xi). — A  minimousquoadmuximum  popu- 
witavity  quia  Dominus  pusillis  cum  majoribus 
lixit.  Infelix  anima,  fratres,  quoe  huic  convivio 
,  et  infelix  velforte  infelicior,  qusealiter  quam 
id  est  absque  veste  nuptiali  adest.  Idcirco 
aevidetur  inferior,  quia,  ut  Petrus  ait:  Melius 
at  non  cognoscere  viam  justitise^  quam  post 
lonem  retrorsum  converti  a  sancto  mandato 
tr.n).  Felix  autem  illa  anima,  quse  non  solum 
tianilatis  nomine,sed  et  veritate  convivio  Chris- 

lO.iottrest,  ^a  u(  ccDlesti  et  «temo  convivio 


exsultaat  in  rebus  pessimis  {Prov.ii).  In  vestibulo 
horti  et  nemoris^  quod  regio  cultu  et  manu  con^ 
situm  erat.  Supercoelestisilleparadisusomnibusbo- 
nis  preeferendus  hortus  est  et  nemus  :  hortus  est, 
quia  sua  dulcedine  satagit;  nemus  est,  quia  sua  pul- 
chritudine  delectat.  Hortus  est  sanctorum  affecfu- 
um  su8ejucunditatissaporemulcendo;nemu8est,  in- 
tellectum  suse  pulchritudinis  admiratione  tenendo. 
Hortus  est,  quia  pascit;  nemus  est,quia  protegit.  Pas- 
cit  bonis,  protegit  a  malis.  Hujus  horti  et  nemoris 
vestibulum  quasi  nestibulum,  v  pro  n  posita,  quod 
videlicet  ibi  minime  stetur,  sed  transeatur  et  ad 
interiora  intretur.  Et  unicuique  fideli  inprsesenti  Ec- 
clesia  non  est  standum,  sed  magis  de  virtute  in  vir- 
tutem  transeundum,  donec  intret  in  gaudium  Domi- 
ni  sui,  et  videat  Deum  deorum  in  Sion.  In  hoc  au- 
tem  vestibulo  spirituale  convivium  datur,  et  prflBpa* 
ratur.  Datur  per  gratiam,  prseparatur  ad  gloriam.  Da- 
tur  in  via,  prseparatur  accipiendum  in  patria.  Quod 
autem  dicitur  quod  regio  cultu  et  manu  consitum 
erat,  sive  ad  preesentem  celebritatis  hujus  statumi 
sive   ad  futurum  referatur,  nihil  interest.  Quid- 
quid  enim  in  sancta  Ecclesia  agitur,  quidquid  in 
coelesti  patria  postea  recipitur,totum  cultu  regio,  et 
manu  perficitur  :  manu  quantum  ad  actum,  cultu 
quantumad  omatum.  Magis  tamen  quse  vario  omatU| 
hic  de  spiritali  convivio  scribuntur  ad  vestibulun^ 
quam  ad  hortumi  et  nemu8|  id  eat  ad  prosentofn 


il87 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1188 


Ecclesiae  statum  quam  ad  futurum  pertinere  viden-  A 
tur. 

Et  pendebant  ex  omni  parte  tehtovia.  Ea,  quae 
pendent,  a  terra  quidem  elevata  sunt,  sed  CQ3lum  nec- 
dum  tangunt.  Tentoria  itaque  ista  viiiutes  justo- 
rumsunt,  et  bona  opera,  quoe  a  terra  elevanlurper 
devotionem,  sedcoolum  necdumattinguntper  retri- 
bulionem.  Quae  etiam  ex  omni  parte  pendent,  dum 
imperfectionis ,  nihil  habent.  Sed  quoniam  apud 
Deum  parvipenditur  quidquid  in  mundo  boni  agi- 
tur,  nisi  gratise  divinae  bonitate  coloretur,  apte  sub- 
ditur  :  Aerii  coloriSy  et  hyacinthini^  et  carbasini, 
Perho8trescolores,aerium,  hyacinthinum,  carbasi- 
num  tria  maxima,  quse  nunc  manent,  id  est  fidem, 
8pem,charitateminlelligi  posse  credimus.  Peraeri- 
umnempe  colorem,proeoquodscriptum  est  :  Deas  B 
spiritus  est  {Joan.\\)y  accipiturrecte  fides  supernae 
divinitatis.  Per  hyacinthinum,  quiacolori  coeli  simi- 
lis  est,  exprimitur  spes  coelestis  retributionis.  Per 
carbasinum,quiafulgoremimitaturauri,splendorde- 
signatur  charitatis.  Quoe  tres  viiiutes  tota  tentoria 
virlutumaliarum,  etbonorum  operum  colorant,  dum 
cuncta,  qu88  geruntur  in  his  vel  in  illis  decorant, 
commendant,consummant.  Quasi  namque  color  sunt 
omnium,dumspecieset  pulchriludosunteorumiSus- 
tentata  funibus  byssinis  et  purpureis.  Funis  habet 
longitudinem,  byssus  candorem,  purpura  ruborem. 
Per  istas  ilaque  duas  species  funium  intelligimus 
duasspeciesvirtutum  iquarum  una  maxima  estfo- 
ris,  quoe  est  castilas  corporaIis;altera  maxima  intus, 
quse  est  compassio  cordis.  Funis  byssinus  casti-  ^ 
tas  carnis;  funis  purpureus  compassio  cordis.  Quse 
duse  virtutes,  dumadsimilitudinemtensorum  funi- 
um  in  nobis  continuo  et  longanimiter  perseverant, 
utrumque  parietem  tentoriorum  nostrorum  immo- 
bilem  sustentant.  Castilas  cnim  foris  sustentatvir- 
tutes  manifestas;  compassio  sustentat  intus  virtu- 
tes  occultas.  Nec  lapsum  virtutis,  vel  boni  operis  ti- 
met  quisquis  eas  in  se  bene  tensas  habet,  dum  to- 
tius  ejus juRtitise  fabrica  in  eis  pendet.Quis  enim alia' 
rum  detrimentum  virtulum  timeat,  si  castitatem  cor- 
poris  perpetuam,et  compassionemcordis  veramper- 
fecte  possideat?Quarumvirtutum,scilicet  castitatis 
et  compassionis  perfectiodesignatur,  dum  defuni- 
bus,  quia  easdem  virluics  exprimunt  subinfertur  j) 
quod  cburncis  circulis  inserti  crant.  Funes  bys- 
sini,  et  purpurei  circulis  erant  inserti,  quia  castitas, 
quseper  byssum,  etcorapassio,  quae  per  purpuram 
cxprimitur,  mundissima^semperdebent  inesse  per- 
fectioni.  Cui  perfectioni,  quandiu  machina  nostrse 
justitise  firmiter  inhaeret,  tandiu  firma  etinconcussa 
manet.Dequibusfunibus  sive  virtutibusadhucsub- 
ditur,  et  columnis  marmorcis  fulciebantur.  Per 
columnas  marmoreas  intelligimussanctorumdocto- 
rum  firmam  rectitudinem  et  rectam  firmilatem.  Co- 
lumnae  namque  marmoreee  suntdoctores.  Columnao 
quiajustitiarecti;  marmorete,  quiafide  firmi.  Colum- 
n  is  igiturmarmoreis,  funes  byssini,  et  purpurei  ful- 
eiuntur,  quia  ad  hoo  soleriia  doctorum  xnirabiliter 


laborat,  ut  in  electls  castitasincarne,  et  compassio 
in  corde  perpetuo  consistat.  Per  columnas  igitur  fa- 
nes  byssini  etpurpurei,etper  funescaetera  susten- 
tantur,quiaperistasvirtutesc88tera  roborantur.  Ita- 
que  primo  loco  erigunt  tentoria  per  virtutum  et  bo- 
norumoperumexercitationem  etexhibitionem.  Se- 
cundo  colorantur  ct  decorantur  per  fidem,  spem  et 
charitatem.  Tertio  sustentantur  per  funes  byssinos 
et  purpureos,  id  est  per  castitatem,  et  compassic- 
nem.  Quarto  fulciuntur  ipsi  funes,id  est  virtutes  co- 
lumnis  marmoreis,  id  estper  doctorum  rectametfir- 
mam  eruditionem.  Et  nunc,  charissimi,  diligenter 
attendamus,  ut  ita  nuncinhoc  vestibulotantisten- 
toriis  redimito  simus  per  graliam,  quatenus  hortam 
et  nemusingredi  postmodummereamurpergloriam. 
Quod  nobis  praestare,  etc. 

SERMO  XCIII. 

De  spirituali  Christi  convivio  tcrtius. — Exeodem 

libro  E^ther, 

Lectuli  quoque  aureiet  argentei  super  pavimeDtum 
smaragdino^et pariostratum  lapidedisposiii  erani : 
quodmira  varietate  picturadecorabat.  Dibebanl  avt- 
tem  quiinvitatierant  aurcispocuhs^et  aUisatquealh 
is  vasi  cibi inferebantur.  Vinom  quoquOy  ut  magniS' 
centiaregia  dignum  erat^abundans^eiprwcipuumpO' 
nebatur.Nec  erat  qui  nolentcscogeret  ad  bibcndam; 
sedsicutrexstatueratprwponensmensissingulosde 
principibus  suis,  utsumerct  unusquisque  quod  vellei 
{Esther.i).  Superiusdictasuntdespirituali  vestibuli 
spiritualis  ornatus,nuncadjiciuntur  prioribus  potio- 
ra.  Quis  enim  ignoret  contemplationem  operibus  et 
virtutibus  omnibuspotiorem?  Etde  hac  inferturcam 
dicitur  :  LectuliquoqueaureietargenteisuperpaTi- 
mentum  erant  dispositi.Per  lectulosenim  quiesin- 
ternse  contemplationis  accipitur.  In  qua  quiote  tanto 
mens  humana  solertius  ad  interna  vigilat,  quanto 
mugis  ad  exteriora  dormitat.  Unde  sponsa :  Ego 
dormiOf  et  cor  meum  vigilat  {Cant.  v).  Leciali  in- 
quit  non  Iccti.  Modicum  namque  est,  quod  nune 
de  contemplatioue  porcipimus,ad  id  quod  percipien- 
dum  exspectamus.  Sed  et  aptc  dictum  est  nonsia- 
gulariter  lectulus  dispositus,  sed  pluraliter  Jectali 
dispositiy  quia  varius  est  contemplationis  modus,  et 
aliis  plus,aliis  minus  in  dono  contemplationis  confer- 
tur.  Quemadmodum  enim  secundum  mcnsuram  do- 
nationis  Christi  gratia  differenter  datur  in  actione, 
sic  etiam  secundum  capacitatempercipientiumdis- 
tribuitur  in  contemplatione.  Plures  ergo  sunt  lectuli, 
et  difTerentcr  positi  et  propter  differentiam  dono- 
rum,ct  propter  distantiam  contemplativorum.  Super 
pavimentum  smaragdinOyCt  pario  lapide  siratam, 
Pavimentum  inferius,  et  eequaliter  straf um  omniom 
utensilium,  verbigratia,  lectorum,  sodiliumi  vaso- 
rum  estsustentamentum.  Significatergopraelatorum 
sequanimitatem,  humilitatem,  et  laborem ;  quia  licet 
ceeteris  potestate  sint  prselati,  ministerio  tamen  saDt 
subjecti,  sicut  ipse  Dominus,  qui  omnibus  prvktii 
estpr»latu8y  aoa  yeniiminiatrari^aedminiBirw^^ 


SERMONES  CENTUM 


li96 


imam  suampromultis  {Matlli.  xx),  Hinc  et 
lis  ait:  Quimajor  estin  vobis^  fiat  sicut  ju- 
qui  prvodecessor  cst^sicut  minislrator  (ibid). 
lulus  servum  illorum,  quibus  scribebat,  se 
ebat  per  Jesum.  HincB.  Auguslinusdeprse- 
t:  c  Honore  coramvobisprselatus  sit  vobis, 
toram  Deo  substratus  sit  pcdibus  vestris.  » 
iti  itaque  pavimentum  sunt  coram  Deo  se 
ndo,  sibi  commissossequanimilertolerando, 
laboriose  ministrando  ;  dum  enim  eis  cum 
ninistrant  quasi  super  se  positos  portant. 
^na  laus  prselatorum  promitur,  dum  pavi- 
i  smaragdinOy  et  pario  lapidum  stratum  di- 
per  picturam  mira  varietate  decoratum  per- 
.  Smaragdus  viret,  parius  candet.  Smarag- 
)m,  parius  castitatem  et  mundam  signiflcat 
n.  Pavimentum  itaque  smaragdino  et  pario 
r,  dum  pi^latus  flde,  castitate,  et  actione 
jima  perornatur.  Qui  et  pictur»  mira  varie- 
oratur,  dum  diversorum  justorum  varias 

non  solum  ad  utilitatem  propriam,  verum 
Lemplum  aliorum  imitatur.  Pingitur  in  hoc 
ito  Abel  per  innocentiam,  Noeper  justitiam, 
n  per  fidem,  Isaac  per  longanimilatem,  Ja- 
r  tolerantiam,  Joseph  per  continentiam, 
permansuetudinem,  Josueperfortitudinem, 

per  chnritatem,  David  per  humililatem, 
irzelumjustitisByDanielper  virtutem  absti- 
et  quorumlibet  sanctorum  forma  in  ipso 
lur,  dum  eorum  virtutes,  in  quantum  potest, 
r.  Et  licet  de  universali  sancta  Ecclesia  di- 
:  Astitit  regina  a  dextris  tuisin  vestitu  de- 
circumdata  varietato{PsaI.  xliv);  in  sancto 
rselato  excellenler,  et  velut  specialiter  dobet 
Ichritudo  varietatis  apparere,  ut  omnium 
virtutum  onmibus  omnia  factus  omnes  lucri- 
Cor.  ix).  Huic  quoque  sensui  concinit  illud 
ini  de  praelato  :  « Circa  omnes  »  inquit «  se- 
onorum  operum  praebeat  exemplum,  corri- 
uietus,  consolelur  pusillaninies,  suscipiat 
3|  patiens  sit  ad  omnes  disciplinam  libens 
metuendus  imponat.  »  Et  quamvis  utrumque 
ssarium,  tamen  plus  a  vobis  amari  appetat 
neri.Superpavimentumitaque  lectnli  erant, 
elati  sua  providentia,  et  labore  contempla- 
stentant.  Vel  certesuperpavimentumlectuli 
um  contemplativi  in  quiete  positi  suisprae- 
ui  sollicitudine  fatigantur,  et  turbantur 
c[uam  amplius  proflciunt. 
imuSy  fratresy  quomodo  superlioc  venera- 
rimentum  consistimus,  utrum  inquiete  po- 
estia  sublimiter  contemplamur.  Sunt  enim 
quisuos  prselatos  multos  molestiis  premunt, 
itemplatione,  ad  quam  in  loco  quietis  positi 
inime  proflciunt.  Quos  Paulus  in  Epistolaad 
m  castigans  ait :  Obedite prsepositis  vcstris, 
oete  eis.  Ipsienimpervigilant  quasirationem 
nabus  vestris  reddituri^  ut  cum  gaudio  hoo 
9tnottgemetties;  bo^eaim  ttoaexpedit  vobit 


B 


A  (Hebr.  xiii).  Et  Paulo  superius  praelatos  aliis  in 
exemplum  ponens  ait:  Mementote pracpositorum  ve- 
strorum^quivobislocuti  sunt  verbnm  Dei;  quorum 
intuentes  exitum  conversationis^  imitamini  Gdem 
(/A/c/.Et  adThessalonicenses,  de  charitate  etpace 
habenda  cum  prcelatis  :  Hogamus,  inquit,  fratres  ut 
Doveritiseos  qui  laborant  inter  vos,  etprsesunt  vobis 
in  Domino^  et  monent  vos,  ut  haboatis  illosabun" 
dantius  ia  charitate  propter  opus  illorum )  pacem 
habete  cum  illis  (I  Thess.  v).  Unde  Augustinus  ad 
subjectos  de  praelatis  :  « Obediendo  non  solum  ves- 
tri,  sed  etiam  ipsius  miseremini,  qui  quanto  in 
loco  superiore  tanto  in  periculo  majore  versatur. 
Bibebant  autem  qui  invitati  erant  aureia  po* 
ouIiSj  et  aliis  atque  aliis  vasis  cibi  infcrebantur, 
Aurea  pocnla  sunt  verba  Evangelica,  caeteris  om- 
nibus  pretiosiora,  sapientia  Dei,  quse  Ghristus  est, 
velut  auro  fulgentia.  Quae  videlicet  verba  recte  di- 
cuntur  pocula,  qui  facile  intelliguntur.  Cibi  etenim 
sunt  ea  Scripturee  verba  quae  difficile  et  cum  labo- 
re  capiuntur,  ut  sunt  plerisque  in  locis  verba  pro- 
phetarum.  Qui  scilicet  cibi  aliis  et  aliis  vasis  infe- 
runtur,  dum  gratia,  quse  in  ipsis  continetur,  nunc 
apertione  figurarum,  nunc  administratione  sacra- 
mentorum  nobis  confertur.  Quasienimqueedamsunt 
vasa  sacrae  Scripturae  aenigmata,  etsacra  sacramen- 
torum  velamina.  Quse  dum  aperiuntur  mentes  fide- 
lium  reficiuntur.  Vinumquoque  utmagniflcentia  re- 
gia  dignum  erat,  abundans,  et  prsecipuum  poneba- 

Q  tur.  Quidper  spiritale  vinum  rectiusaccipitur,  quam 
sancti  Spiritus  consolatio,  qua  mens  fidelis  saepius 
inebriatur?  De  hac  inebriatione  scriptumest :  Calix 
meus  inebrians  quam  prseclarus  est!  Psal.  xxii). 
Et  item :  Secundum  multitudinem  dolorum  meorum 
corde  meOf  consolationes  tuse  Ivetifica  verunt  animam 
moam  (Psal.  xciiij.  Ut,  inquit,  magnificentia  regia  di* 
gnum  erat.  In  largiendo  namque  gratiam  suam  at- 
tendit  Deus  bonitatem  suam,  non  meritum  huma- 
TLMm.Abuudans^etprsecipuumponebatur.Abundans^ 
qMinDeus  abuudauter  dat,  et  non  improperat  (Jac» 
\).Prgecipuum,  quianihil  dulcedine  Spiritus  sancti 
in  vita  suavius.  Unde  quidam  Sapiens  admirando 
dixit,  Quamsuavis  est^  Domine^  spirilus  tuusin  om" 
nibus  {Sap.  xii).  Prwcipuum,  quoniam  hoc  est  vi- 

D  num,dequo  architriclinus  dixitsponso  :  Tu  autem 
servastivinumbonumusqueadhuc(Joan.  ii).  Hujus 
convii  sententise  concordare  videtur  illud  in  Can- 
ticis  :  Comediteetbibite,amici,etinebriamini,cha» 
rissimi  (Cant.  v).  Comedite  cibum,  bibite  poculum 
inebriamini  per  vinum.  Nec  erat  quinblentes  cogeret 
ad  bibendum,  sed  sicut  rex  statuerat,  preponens 
mensissuissinguIosdeprinCipibuSj  utsumeret  quis^ 
que  quod  vellet.  Ut  ex  his  verbis  perpendi  potest 
Deus  non  vult  habere  coacta  servitia.  Nec  erat,  ait, 
qui  nolentes  cogeret  ad  bibendum. Nemo  namque  co- 
gitur  spirituale  donum  accipere  :  filios  vult  Deus, 
non  servos  secundum  voluntatem,  non  secundum 
uecessiiAiem.  Sicutrexstatueratfprwponeasmettsia 
suissiaguios  deprittcipibua  suis»  Me^is»  Hwi  Scri^ 


1191 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1192 


pturflB,  principes  doctores  et  pr«lati.  Singulos  prse-  A  geminam.  Nunquid  enim  pinguedo  charitatis  non 
ponit,  quia  alii  daiur  sermo  sapientiw,  aJii  sermo      est,  ubi  dicitur :  Diliges  Dominam  Deum  tuum  ex 


scientiee  (/  Cor.  xii)  ut  unusquisque  dispensetcflete- 
ris  quod  excellenter  accepit,  ut  sumeret  quisque  quid 
vellet.  Secundum  voluntatem,  capacitatem,  et  uti- 
litatem  singulorum  temperanda  est  prsedicatio,  ut 
omnibus  utilis  iiat,  nulli  noceat,  et  inter  omnia  vi- 
tia  quasi  gladius  anceps  transeat ;  sic  superbiam  re- 
cidens  auferat,  ut  non  augeat  timiditatem ;  sic  otio- 
sisettorpentibussollicitudinem  operis  imponat,  ut 
inquietis  et  curiosis  non  augeat  importunam  actio- 
nem :  et  sic  de  caeteris.  Epulemur,  fratres,  nunc  ia 
vestibulo  horliet  neiworis  pergratiam  sic,quatenus 
in  horto  et  nemore  postmodum  epulari  mereamur 
per  gloriam.  Quod  pi^sBstare  dignelur,  etc. 

SERMO  XCIV. 
In  die  sancto  Paschse. 

Hodie,  charissimi,  paschalis  solemnitas  est,  quae 

propter  sui  excellentiam*  dici  potest  solemnitas  so- 

lemnitatum,  quemadmodum  dicitur  Canticum  can- 

ticorum,  Deus  deorum,  Rex  regum.  Dominus  domi^ 

nantium.  Ipsa  quippe  non  solum  aliarum  more  so- 

lemnitatemannuatim,  utesthodiecelebratur,  verum 

etsingulis  diebus  Dominiciscontinueetsingulariter 

commemoratur,e/  in  diejudiciifquando  corruptibile 

hoc  induetittcorruptionem;  etmortalehocinduetim, 

mortalitatem  (/  Cor.  xv),  generaliter etperfecto  con- 

summabitur.  Quse  solemnitas  quanto  est  celebrior^ 

tanto  ciborum  hodie  debet  apparatus  esse  copiosior» 


toto  corde  tuo,  etc,  etproximumtuumsicutteipsam? 
(Matth.  xxu).  Nunquid  continentiam  non  exprimit, 
ubidicitur:  A^o/i  concupisces  uxorem  proximi  tui, 
nott  cuDcta  quse  illius  suut  ?  (Deut.  v). 

Et  viginti  boves  pascuales :  boves  pascuales  ca- 
tera  cuncta  preecepta  legalia  sunt,  quae  in  hoc  ut 
boves  pascuales  pinguibus  macilentiora  sunt  quod 
pra)dictas  maximas  virtutes,  charitatem  scilicet  et 
continentiam   a  malo,  tam  expresse,    tamque  aa- 
thentice  ut  Decalogus  non  describunt.  Prsecepfa 
quippe  Decalogi  digito  Dei,  prsecepta  vero  cetera 
digitohominisscriptasunt.Boves  autem  significant 
continentiam,  eo  quod  genitalibus  careant,  quemad- 
B  modumtauriluxuriam,  eoquod  ipsahabeant.  Infe- 
rioraquoque  mandata  Decalogum  sequentia,  recte 
ut  jam  monstratum  est,  boves  propter  charitatem  et 
continentiam,  quam  et  ipsa  docent,  narrantur;  et 
viginti  dum  secundum  Decalogum  dupliciter,  hinc 
scilicet  amicis,  illinc  scilicet  inimicis,  per  obse- 
quium  pietatis  dispensantur.  Arietes  denique,  quia 
cseteris  ovibus  in  hoc  difTerunt,  quod  cornuti  sunt,et 
durissimo  capite  adversarium  durissime  quatiunt, 
eminentissimosScriptur^esensus  convenienter  ex- 
primunt,  qui  prolati  hostem  suum  diabolum  homi- 
nem  pravum  vicinum  gravissime  feriunt  et  conte- 
runt.  Qui  bene  per  centenarium  describuntur,  ut 
eorum  perfectio  designetur.  In  mensa  igitur  rjiristi 
triginta  cori  similse,  sexaginta  cori  farinee,  decem 


lautioretdelicatior.  Etquoniamin  hac  hodiernaso-  C  bovespingues,vigintibovespascuaIes,  centumarie* 


lemnitate  more  Christiano  omnes  Christiani  pusilli 
cum  majoribus,  laici  cum  clericis,  admensamma- 
gnam,ad  mensam  divitis,potentis,sapientisque  Salo- 
monis,consedemus,  qusenobisapponuntur  diligen- 
terattendamus  (Prov.  xxiii).  NosteretenimSalomon 
dives  est  in  Oio /7es,scilicet  quiinvocant  illum  (Ephes, 
ii).  Potens  est  quiacfa^a  estiWx  omnispotestasin  coelOj 
etiaterra(Matth,xxviu).  Sapiens,  quiai/2  ipso  suut 
omaes  thesauri  sapientiaef  et  scientise  absconditi{Co' 
loss.  ii).  Cujus  mensse  regales  divitise,  atque  delicise 
in  libro  Regum  tertio  typice,  et  aperte  declarantur, 
ubi  dicitur:  Erat  aulem  cibus  SaJomonis  perdies 
singuJostriginta  corisimiJee  et  sexaginia  cori  fari' 
nasydecem  bovespingues,  et  viginti  bovespascuaJes^ 


tes  apponuntur,  dum  doctrina  Gdei,  et  boni  operis 
Decalogi,  et  quorumlibet  aliorum  prseceptorum  le- 
galium,  et  excellentissimorum  sacree  Scriptunesen- 
suummentesfideliumper  solertiam  doctorum  ple- 
nis8imereficiuntur,ejrcep/a  venaiionecervorum,  cm- 
prearum^  bubalorumy  etaviumaltiJium.  Venationem 
mensaenostriSalomonisinferimus,  dumsensus  ali- 
quos  velut  novos  et  rarius  auditos  lectione,  medita- 
tione,  discurrendo  ex  diversis  libris  quasi  diversis 
silvis  venamur,  etnostris  auditoribus  novo  quodam 
et  inusitato  dicendi  modo  dispensamus.  Qua  sen- 
suum  verborumque  nova,  salubrique  dulcedine  illi, 
qui  delicatius  in  Scripturissunt  enutriti,  avidissime 
se  reficiunt,  quemadmodum  illi,  qui  in  regum  ca- 


etetttumarieieSyexcepta  venaiione cervorumjeapre*  D  riis,  etregalibus  quotidie  ferculis  vescuntur,  recen- 


arum,atque  bubaJorum,  et  avium  aItiJium(JH Reg. 
iv).  HflBC  autem  omnia  in  nostri  mensa  Salomonis 
spiritaliter  inveniuntur.  In  mensa  nempe  Christi 
inveniuntur  triginta  cori  similse  per  sanctse  Trinita- 
tis  ^fidem,  sexaginta  cori  farinae  per  bonam  actio- 
nem.  Similanamque,  quse  sine  furfure  est,  recte  si- 
gnificat  fidem,propter  fidei  sinceritatem  .Farina,qu8e 
sine  aliquo  furfure  non  est,  bonam  actionem  pro- 
pter  actionis  turbationem.  De  hoc  furfure  scriptum 
est:  Martha,  MartJia  solliciia  es,  ei  turbaris  erga 
plurima  (Luc.  x),  Deccm  boves  pingues  decemprfle' 
cepta  legis  sunt ;  boves,  quia  bonam  preecipiunt 
CO&tinentiam;  pinguesi  quia  continent  oharitatem 


tem  et  opimam  venationemdelectabiliter  comedunt. 
In  cervis  autem  est  timiditas,  in  capreis  velocitas, 
inbubalis  fortitudo,  in  avibus  volatus  eleTatio. 

Ad  mensam  itaque  Christi  cervos  deferimus,  dom 
loquimur  de  timore ,  capreas,  dum  loquimur  de 
boni  operis  velocitate;  bubalos,  dum  loquimur  de 
ejusdem  operis  foriitudine;  aves,  dum  loquimur  de 
contemplatione.  Et  notandum  quod  cum  dixisset 
avium  addidit  altilium.  Illa  namque  contemplatio 
coram  Deo  laudabilis  est,  quam  non  solum  cognitio 
veritatis  sursum  levat,  sed  etiam  amor  virtutis  im- 
pinguat.  Possumus  totam  hanc  sententiam  in  aliun 

6eii9umvertere|  ut  intelligramus  per  similam  et  flii 


1193 


SERMONES  CENTUM. 


»84 


rinamdoctrinamyqusBestinprsBceptisduorumTesta- 
mentorum;  per  animalia  domestica  exempla  sanc- 
torum  exgentibus  pro  Christo  peremptorum,  uts^c 
habeamus  duplicem  escam,  unam  in  prseceptis,  al- 
teram  in  exemplis.  Perbovesautem  intelligerepos- 
sumusillos  qui  in  YeteriTestamento  bonis  operibus 
exercendis  fortiter  insislebant ;  per  arietes  illos, 
qui  suae  fortitudinis  cornibus  hostes  fortiter  qua- 
tientes  de  suis  llnibus  propellabant;  per  silvestria 
animalia  accipere  possumus  illos,  qui  ex  gentibus 
fideles  sunt  activi;  per  aves,  illos  qui  sunt  contem- 
plativi.  Nec  solum  sancti  martyres  exemplis  suis 
nobis  in  esca  salutis  sunt,  verum  et  sancti  confcs- 
sores,  et  quilibet  sancti  suis  exemplis  vitse  cibum 
nobis  conferunt,  qui  licet  ferro  non  occubuerint, 
jejuniis  tamen,  vigiliis  et  variis  laboribus  carnem 
suam  cum  vitiis  et  concupiscentiis  cruciflxerunt. 
Non  tantum  autem  escam  habemus  in  proBceptis 
et  in  exemplis,  sed  etiam  in  sacramentis,  ex  qui- 
bus  quammaximum  est  sacramentum  corporis  et 
sanguinis  Domini  :  ad  quod  venerabiliter,  et  salu- 
briter  sumendum  hodie  convenirodebemus  univer- 
si.  In  cujus  laudembeatus  Gregorius  in  libros  viDia- 
logorum  (cflp.Lviii)  ita  loquitur,  dicens:  c  Quisfide- 
lium  haberedubium  possit  in  ipsa  immolationis  ho- 
ra  ad  sacerdotis  vocem  coelos  aperiri :  in  illo  Jesu 
Christi  mysterio  angeloinim  choro  adesse,  summis 
ima  sociari,  terrenacselcstibus  jungi,  unumque  ex 
visibilibuset  invisibilibus  fieri?  Sed  necesse  cstut, 
cum  hoc  agimus,  nosmetipsos  in  cordis  contritione 
mactemus. »  Quia  qui  passionis  Dominicse  myste- 
ria  celebramus,  debemus  imitari  quod  agiinus. 
Quamautem  sit  salubre,  quam  necessarium,  quam 
beatum  corpus  et  sanguinem  Christi  sancte  su- 
mere,  ipe  per  semetipsum  dignatus  est  aperire,  di- 
cens  :  Nisi  maDducaverilis  carnem  FiJIi  hominis, 
et  biberilis  ejus  sanguinem,  non  babebitis  vitam  in 
vobis^  Qui  manducat  earnem  meam,  et  bibit  meum 
sanguinem,  habet  vitam  asternam  (Joan.  vi).  Quam 
sit  vero  noxium  indigne  sumentibus  Paulus  demonst- 
rat,  ubi  dicit :  Quicunque  manducaverit panem,  vel 
biberit  calicem  Domini  indigne^  reus  erit  vorporis 
et  sanguinis  Domini,  Probet  autemsoipsum  homo^et 
sjcdepune  illo  edat;  et  de  calico  bibat,  Qui  enim 
manducat^etbibitindignejudicium  sibi  manducat^ 
et  bibit  non  dijudicnns  corpus  Domini  (/  Cor,  n). 
Non  dijudicans,  id  estnon  discernens  per  veneratio- 
nem  a  cseteris  cibis.  Debuisset  enim  se  probasse,  ot 
per  pcenitentiam  purgasse,  vel  certe  abstinuisse 
Hinc  Paschasius  in  libro  De  corpore  Domini  dicit : 
c  Quisquis  vel  membrum  meritricis  fit,  vel  per  ali- 
quod  grave  delictum  membrum  diaboli,  hic  utique 
clapsus  de  corpore  Christiest,  et  idcirco  non  licet 
ei  corpus  Christi  contingere.  Quid  ergo  manducat 
et  bibit  peccator  ?  Non  utique  sibi  utiliter  carnem 
et  sanguinem,  sed  judicium.  Quare  ?  Quia  non  se 
probat  prics.  » 

Si  quis  ergOy  lapsus  de  corpore  Christi|  factus 
membrummeretricis  vel  diaboliypreBSumpsentboQ 

Patrol,  CLXXVIIt 


A  sacrosanctum  corpus  coniingere,  non  dubiumquin 
ob  id  Judiciumexcipiat,  etcum  Juda  culpsesocietur 
obnoxius,tam  quia  corruitquamquia,in  conscientia 
damnatus,  ausus  est,  sine  poenitentia  etcorreptio- 
nis  venia,  sancta  mysteria  temerare.  Aliusadcom- 
munionem  accessurus,  dum  altitudinem  sacramenti 
non  cogitat,  joco,  ira,  indignatione  communionem 
non  honorat,  sed  dedecorat.  Alius  cum  reverentia 
quidem  se  communicat,  scilicet  recedens  diutumo 
cachinno,  multiloquio,  vaniloquio,  turpiloquio,  de« 
tractione,  at  caeteris  vitiis  sacram  communionem 
inhonestat.  De  talibus  dictum  videtur  :  Gratiw  fa^ 
tuorum  elTundentur  (Eccles.  xx).  Tales  enim  quid-» 
quid,  legendo,  psallendo,  orando,  vel  alio  quolibet 
modo  boni  hauriunt  a  mane  usquc  ad  vesperam, 

^  non  solumotio,sed  etillicitis  delectationibus  vacan-* 
do  negligenter  effundunt.  Unde  hoc  sacrosanctum 
mysterium  angelis  etiamvenerandum,  nostris  tem« 
poribus  tam  magnum  in  contemptum  venisse  cer- 
nitur,  tanquam  non  sit  Pater  qui  honorem  Jesu 
Christi  quserat  et  judicet»  Et  ita  veritas  prostrata 
est  ut,  sicut  in  Daniele  legitur  :  Abominationem  ia 
templo  Dei  ficri  videamus  (Dan.  ix).  Valde  itaque 
contemptoribustanti  sacramenti  divina  vindicta  ti-> 
menda  est.  Unde  prasdictus  Paschasius  in  prsBdicto 
libro  dicit  quod  ab  angelis,  qui  ad  hoc  positi  sunt, 
etiam  nunc  perimerentur  quicunque  vel  semel  in- 
digne  communicant,  nisibonitas  Christi,  cujusju'* 
dicio  pendent  omnia,  gladium  suspenderety  et  tem- 

C  poralem  mortem  quibusdam,  ut  poeniteant,  remove- 
ret.  Verum  nos  non  solum  auditu  auris  audivimus, 
sed  et  oculis  diversis  in  codicibus  legimus  gravis- 
simas  et  horrendas  ultiones  talibus  prsesumptori- 
bus  sine  dilatione  divinitus  illatas.  Dicit  sanctus 
Gregorius  Turonensis  de  quodam  presbyterOy  «cui 
in  Dominica  solemnitate  propter  suam  personam  con- 
cessum  fuerat  ut  missam  celebraret :  quod  statim 
ut  ad  horam  communicandi  venit,  mox 
[epilepsia]  comprehensus ,  corruit,  spumans,  sa- 
cramque  particulam  ab  ore  projiciens;  qui  ipsa 
nocte,  sicut  plerique  testati  sunt,  ebrius  fuerat.  ■ 
Item  de  quodam  infami  diacono  dicit  :  quod  «  dum 
cnpsam  cum  corpore  Domini  deferret,  de  manibus 

D  ejus  elapsn  est,  et  peraeremsuper  altare  reversa. » 
Sanctus  vero  Hieronymus,  in  Vitis  Patrum,  dicit 
de  beato  Eulogio  :  quod  c  cum  videret  exmonachis 
quosdam  immuudos  accedere  ad  communionem, 
retinuit  eos,  dicens  :  Tu  hac  nocte  habuisti  fomica- 
tionis  desiderium.  Tu  vero  dixisti  in  corde  tuo  : 
Nihil  interest  sivejustus  sive  peccator  adsacramen» 
tum  accedit.  Et  alius  dubitationem  habuit  in  corde 
suo,  dicens  :  Quid  me  sanctificare  potest  commu- 
nio  ?  Hos  omnes  removebat  a  communione  sacra* 
menti,  donec  per  poenitentiam  et  lacrymas  purifica* 
rentur.  w  Talia  qnoque  scribit  do  sancto  Machari0| 
de  sancto  Piamone,  et  monachis  eorum.  tmikn^U 
Heec,  fratres,  exempla  diximus,  quia  in  sancta  Ek> 
cl^esia  suat  multi  infirmi  et  imbeoillea,  et  dormiani  : 
malti  (/  Cor.  xi).  Propterea  ista  seripsimasi  q^ 

99 


1195 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1196 


forsitanaliquis  eorumhseclecturus  est^quisey  audi- 
tis,  de  suanegligentiacorriget.  Absintautcm  avo- 
bis  hsec  pericula,  absit  et  periculorum  causa.  Vos 
ehim  non  estis  in  tenebris,  fratres,  u(  vos  pericula 
isfa  comprehendant(i/oa/}.  xii).  Omnesenim  filiila" 
cis  estiSf  et  filii  diei,  Non  estis  filii  noctis,  neque 
iencbrarum  (/  Thess.\),  Sed  et  nos  speramus  de 
vobis  meliora^  et  viciniora  saluti,  tametsi  ita 
Idquimur^  (Hebr.vi).  Unde,  charissimi  nobis,  istud 
xiiysterium  cum  humlhtate  et  reverentia  frequen- 
tate,  ad  ejus  gloriam  frequenter  accedite,  ejusparti- 
cipessemperfieridiligite.  Hoc  est  enim  mysterium 
^uod  specialiter  in  viventibus  dolores  intemos  roiti- 
gat;  vulneratsanat,hostem  expugnat,a  malis  liberat, 
inbonis  adjuvat,  confert  gratiam,  auget  justitiam,  et 
in  defunctis  culpam  diluit,  poanam  remittit,  coelum 
aperit,  vitam  tribuit.  Quod  nobis  preestare  dignetur 
Jesus  Ghristus  in  ssecula  seeculorum.  Amen. 

SERMO  XCV. 
De  mensa  propositionis  ex  libro  Exodi  ad  laudem 
'  sacrw  Sbripturae. 

r 

^  tioquens  Dominus  Moysi  de  facienda  mensa  pro- 
positionis  ait :  Facies  mensam  delignis  setim,haben' 
tem  duos  cubitos  longitudiniSf  et  in  Jatitudine  cubi' 
tum,  etin  aJtitudine  cubitumac  semissem,  et  inau- 
rabiseamauropurissimo.  Faciesque  iJJi  Jabiumper 
circuitam ;  et  ipsi  Jabio  coroaam  interrasiJem  aJtam 
quatuor  digitis,  et  super  iJIam  alteram  coronam  au" 
reolam.  Quatuor  quoque  circulos  aureosprieparabis, 
et  pones  eos  in  qualuor  angulis  ejusdem  menswper 
slngujos  podes.  Subter  coronam  erunt  circuli  auroi, 
ut  mittantur  vectes  eos,  etpossitmensa  portari  Ip- 
80S  quoque  vectes  faciesdeUgnis  setimy  et  circum-- 
dabis  auro  ad  subvehendam  mensam.  Parabis  et 
acetabula  acphialas,  thnribula^  et  cyatJios  in  quibus 
oJTerenda  suntlibamina^  exauro  purissimoEtpones 
Buper  monsam  panes  propositionis  in  conspectu 
meq^  semper  (Exod.  xxx).  Quse  est  hoec  mensa, 
nisi  sacra  Scriptura.  Quae  quoties  adbene  vivendum 
nos  admonet,  toties  nobis  vitse  panem  prsebet  ?  Men- 
sa  de  lignis  setim  facta  legitur,  et  veritas  Scripturse 
sacrse  nulla  vetustate  corrumpitur .  Ad  similitudinem 
quoquemensse  Scriptura  sacra  duos  cubitos  longitu- 
dinis  habet,  dum  nos  utramque  partem  fldei,  et  illam 
scilicet  qua  in  Creatorem ,  et  illam  qua  in  Rcdempto- 
rem  credimus  docet.  Habet  cubitum  ac  semissem 
allitudinis,  dum  nos  erudit  quoe  sit  altiludo  spei  et 
initium  contemplationis.  Ilabet  denique  cubitum 
lalitudinis,  dum  nos  instruit  quse  sit  latitiido  chari- 
tatis.  Sic  sacra  Scriplura  admodum  mensse  habet 
longitudinem ,  altiludinem,  latitudinem,  dum  nos 
perfecte  docet  fldem,  ct  spemcuminitio  contempla- 
tionis,  et  charitatem.  Spiritualis  autem  haec  mensa 
per  totum  deauratu  est,  quia  non  solummiraculo- 
nim,  verum  et  sapienlioe  coelestis  charilate  tota  re- 
fulget.  Quse  habet  labium,  sanctorum  videlicet  ora 
doctorum.  Quod  labium  per  circuitum  ducitur,  dum, 
a'aancti8  doctoribus  nihil  uspiam  inemendatum  reo 
liiiquittir.  Quasi  pamque  labium  per   circuituot 


A  mensse  sanoti  doctores  sunt,  dum  auctoritato  Scri- 
pturse  undique  malos  a  malo  redarguunt,  et  ad  me- 
liora  bonos  erudiunt. 

Duse  coronse,  quae  sequuntur,  quarum  una  dicitur 
interrasilis,  altera  aureoIa,duojustorumsignificant 
bona,  unum  in  mundo,  alterum  in  coelo.  Prima  signi- 
ficat  justitiam,  secunda  remunerationem  supemam; 
prima  meritum,  secunda  pi^mium  ;  prima  bonam 
conscientiam,  seeundasequentemgloriam.  Etutra- 
que  bona  recte  coronae  comparantur,  tum  quia  per- 
fecta  sunt,  tum  quia  coronam  conferunt.  Prima  fore 
prsecipitur  interrasilis,  quia  multipex  et  varins 
nunc  est  efTectus  bonae  operationis.  Quae  est  etiam 
quatuor  digitorum,quia  sanctorum  justitia,  operante 
Spiritus  sancti  gratia,  sustollitur  exercitatione  qua- 

^  tuor  principalium  virtutum.  In  digitis  enim  dona 
sanctiSpirilus,  inquaternario  virtutes  quatuor,  pni- 
dentia,  fortitudo,  justitia,  temperantia  figurantur. 
Qusedenique  corona  labio  mens»  fuit  juncta,  quia 
secundum  doctorum  hortamenta  sanctorum  consum- 
matur  justitia.  Super  illam  f uit  corona  aureola,  quia 
justitiam  sequitur  et  excellit  gloria  supema.  Quas 
et  aureola  dicitur,  ut  per  aurum  fulgor  eontempla- 
tionis  signiflcetur.  Et  diligenter  attendendum  quod 
non  aurea,  sed  aureola  fuisse  perhibetur,  ut  per  di- 
minutivum  modicum  essead  plenitudinem  sequentis 
boni  quidquid  nunc  de  eodem  bono  per  contempla- 
tionem  percipitur,  insinuetur.  Magnum  tamen  est 
et  inaestimabile,  quia  Scriptura  teste,  qme  sub  ipso 
erant  replcbant  templum  (Isai.  vi).  £t  si  quse  sub 

^  ipso  sunt  repleat  templum,quis  setimare  queat  qualia, 
quantave  sunt,  quse  in  ipso  sunt,  et  quse  ipssesunt? 
Unde  de  illa  mercede  superna,  quse  hiccorona  su- 
perior  et  aureolo  dicitur,  scriptum  est  :  Mensuram 
bonanif  et  confertam,  et  coagitatamy  et  sapere/naen" 
tem  dabuntinsinum  vestrum{Luc.vi).  Hujusmen- 
sse,  vel  coronse  aureolse  principium  a  quibusdam  in 
prsesenti  jam  per  contemplationem  ceraitur  et  per- 
cipitur,  et  in  futuro  perficietur,  cum  non  per  spe- 
culum  et  in  senigmate  ipse  DeuS;  qui  est  justorum 
merces  et  corona,  sed  facie  ad  faciem  videbitur. 
Primo  itaque  loco  ponitur  mensa,  secundo  labium, 
tertio  corona  interrasilis,  qurto  coronaaureola.  Men- 
sa,  Scriptura;  labium,  doctorum  hortamenta;  corona 
interrasilis,  saictorum  justitia;  corona  aureola,  re- 
tributio  superna. 

Quatuorcirculisuntquatuor  libri  evangelici,qutbe- 
ne  vocantur  circuli,  quia  perfecti  :  perfectam  nam- 
que  tradunt  doctrinam  de  fide  et  operatione,  de  me- 
rito  ct  prsemio.  Quietinquatuorangulismensaeper 
singulos  pedes  ponuntur,  dum  eorum  auctoritate  et 
perfecticne  quatuor  sensus  Scripturse  roborantur,et 
ipsa  Scriptura  aptatur,  ut  per  quatuor  partes  mundi 
in  suis  quatuor  sensibus  per  pradicationem  evan- 
gelicamdeferatur.  Mensa  quatuor  pedes  habet,  quia 
verba  coelestis  oraculi  vel  historice,  vel  allegorice, 
vel  tropologice,  vel  anagogice  accipiuntur.  His- 
tdria  est  cum  quomodo  res  secundum  litteram  vel 
facta  vel  diota  sit  plano  9ermone  referior,  sioat 


D 


ll^ 


SEkMONES  CEPrt-tiM. 


'lldd 


populus  ex  ^gypto  exiens  salvatus  dicitur per  san-  A  verbum  solatii,  quod  Dominus  pcr  prsedicatores  ve- 


guinem  agni,  vel  tabernaculum  in  deserto  factum , 
Allegoria  est,  cum  verbis  vel  rebus  mysticis  pruj- 
sentia  Christi  et  Ecclesiae  sacramenta  signantur  : 
verbis,  ila  :  Egredietwr  virga  de  radice  Josse,  et 
ilos  de  radice  ejusascendet  {Isa.  xi).Quodest  dicere 
Nasceturvirgo  Maria  de  slirpe  David,  etChristus 
de  stirpe  ejus.  Rebus,  ut  populus  de  i^gypto  per 
sanguinemAgnisalvatuSyEcclesiamsignificatChris- 
ti  passione  a  damnatione  diaboli  liberatam.  Tropo- 
logia  y  id  est  moralis  locutio ,  ad  correptionem  et 
institulionem  morum,  apertis  vel  figuratis  ver- 
bis,  i*espicit.  ApertiSy  ita  :  Filiolif  non  diligamus 
verbo  nequelingua,  sedopere  et  veritate  {IJoan.  iii). 


ritatis  in  mundo  proponens  in  conspectu  suo  appa- 
rere,  ct  usque  in  flnem  his  qui  esuriunt  et  sitiunt 
justitiam,  incessanterabundarevoluit.  Mensaigitur 
Scriptui*tfest;1abium,doctorum  ora;  coronainterrosi- 
lis,  sanctorumjustitia;corona  aurcola  superior,  re- 
muneratiosupema;podesmensae,  sensus  Scripturse; 
quatuor  circuli>libri  evangelici;  vectes.prsedicatores; 
di  veraitates  vasorum,distinctiones  verborum,  panes 
propositionis,verba  sapicntise  coclestis.  Hadcmensa, 
fratres,omnibus  est  divitiis  cumulata,  cunctis  referta 
deliciis.Si  vultis  panesetpisces,accipite  ineapanes 
quinque  et  pisces  duos(A/a^(A.xiv),  vel  certe  panes  se- 
ptem  etpisculospaucos  (Matth.  x\).  Exillis  saturati 


Figuratis,  ita :  Omni  tempore  sint  vestimenta  tua  n  suntquinquemilliahominum,etdefragmentiseorum 


candida,  et  oleum  de  capite  tuo  non  deRciat  (Eccl. 
ix).  Anagoge,  id  est  ad  superiora  ducens,  locutio 
est  qu8B  de  praemiis  futuris  et  do  vita  quse  est  in 
ceelis,  mysticis  vel  apertis  verbis,  disputat.  Apertis, 
sic  :  Beati  mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  vide- 
bunt  (Matlh.  v) ;  mysticis,  sic  :  Boati  quilavant sto- 
lassuaSy  ut  sit  potestas  illis  in  ligno  vitse,  ot  per 
portasintrentin civi^a^ein, sciliceteoelestem  (Apoc, 
xxii).  Quatuor  ergo  pedibus  mensse  quatuor  circuli 
opponuntur,  ut  inductis  vectibus  per  eosmensa  por- 
totur,  quia  quatuor  sensibus  Scriptune  libri  evan- 
gelici  junguntur,  ut  eorum  auctoi  itateipso  Scriptura 
circumquaque  pcr  doctoros  praedicetur.  Ipsi  vero 
circuli  sunt aurei;  quia  libri  evongelici  sapientia  Dei, 
quse  Christus  est,  sunt  praeclari.  Qui  etiam  circuli 


impleti  duodecim  cophini;  ex  istis  saturati  sunt 
quatuor  hominum  millia ,  et  de  reliquiis  eorum 
impletae  septem  sportoe.  Accipite  itaque  panes  hos 
et  illos,  et  pisceslicetpaucos,  et  scitote  quodabun* 
dabit  cibus  e(  supererit.  Si  vultis  carnes,  accipite 
vitulum  saginatum  (Luc.  xv),  tauros  ct  altilia  quse 
vobis  sunt  occisa  (Matth.  xxii).  Si  vultis  saporem 
accipite  granum  sinapis,  quod  quidcm  minimum 
est,  sed  jactum  in  terram  crescit,  et  majus  omnibus 
oleribus  fit  (Matih.  xiii).  Si  vultis  butyrum  et  mel, 
cum  Emmanuele  utrumque  comedite,  ut  sciatis  cum 
ipso  malum  reprobare,  bonumeligere(/5ai.  vii).  Si- 
vultis  fructus  diverai  generis,  accipite  omnia  pdma 
nova  et  vetora,  quse  sponso  spona  seravit,  et  de 
horto  nucum  comedite  nuces  (Cant.  vii).  Si  vultis 


subter  coronam  sive  primam  sive  secundam  sunt,  C  potum,  accipite  vinum  electum,  de  quo  scriptum 


quia  ordineprseceditdoctrinaevangelica  doctrinam 
sequitur  justitia,  justitiam  gloria.  Vectes,  quibus 
mensa  portabatur,  sunt  prsedicatores,  per  quos  sa- 
cra  Scriptura  precdicatur.  Qui  de  lignis  setim  sunt 
quia  justum  est,  ut  qui  sanctitatem  aliis  proedicant, 
ipsi  sine  corruptione  vitiorum  vivant.  Qui  etiam 
deaurati,  quia  divina  sapiontia  fulgidi. 

Parabis  et  acetabula  ac  phialas,  thuribula  ei 
cyathos.  Varia  vasa,  qusefiuntadofferenda  libamina, 
variae  verbi  distinctiones  sunt  pro  capacitate  audi- 
torum,  quia  non  omnibus  omnia  conveniunt :  alitor 
sapientes,  aliterinsipientes;  aliter  divites,aliterpau- 
peres;  aliter  sani,  aliterinfirmi;  aliter  senes,  aliter 


est  :  Tu  autem  servasti  vinum  bonum  usque  adhue 
(Joan  ii).  Si  vultis  potum  ampliorem,  emittite  absque 
ulla  commutatione  vinum  et  lac  (Isai  lv),  et  cum 
sponsa  bibite  vinum  vestrum  cum  lacte  vestro 
(Cant.  v).  Si  vultis  pigmenta  nectarea ,  accipite 
consolationes  Dei,  quse  secundum  multitudinem 
dolorum  vestrorum  in  corde  vestro  lastificabuntani- 
mas  vestrus  (Psal.  xciii).  Si  vultis  aromata,  accipite 
cyprum  cum  nardo,  cum  croco,  fistulam  et  cinna- 
momum  cum  universis  lignis  Libani,  myrrham  et 
aloen  cum  universis  primis  unguentis  (Cant,  iv). 
Et  quia  periculosum  est  et  turpe,  si  juxta  talem 
tantamque  mensam  fame  moribundi  marceamus,  et 


juvenes ;  aliter  viri,  alitor  feminae ;  aliter  coelibes,  ^  mai*cidi  moriamur,  comedamus,  et  bibamus,  et  ine- 


aliter  conjugati;  aliter  prselati,  aliter  subditi  do- 
cendi  sunt.  Acetabula  significant  doctrinam  morda- 
cem,  phialsedoctrinamuberem,  thuribulaorationem 
devotam,  cyathi  scientiam  augustam.  Quse  vasa  om- 
nia  ad  mensam  tabernaculi,  et  ad  ofTerenda  liba- 
mina  pertinent.  Qusecunque  enim  diverea  pro  di ver- 
sitate  audientium  dicuntur ,  in  regula  sacrse  Scri- 
ptursB  inveniuntur,  et  ad  oficrenda  Domino  vola 
bonorum  operum  excitant  corda  audientium  Et 
ponessupermensampanespropositionisinconspectu 
meosemper.  Panes  propositionissunt  verba  sapien- 
tiaa  coelestis.  Quse  bene  panes  proponitionis  vocan- 
tur,  quia  semper  debet  patere  cunctis  fidelibus  ser- 
mo  salutis,  nec  unquam  deesse  oportet  in  Ecclesia 


briemur  ex  his  quse  nunc  apponuntur  in  hac  mensa 
nobis  per  gratiam,  ut  hsec  postmodum  perfectius 
possideamus  per  gloriam.  Quod  nobis  prsestare  di- 
gnetur  Jesus  Christus.  Amen. 

SERMO  XCVI. 
Do  quolibet  sancto. 
Myrrha^etguttaetcasia  a  vestimentis  tuis  a  domi' 
buseburneist  exquibusdelecta  verunt  te  Iiliieregum 
in  honore  tuo.Astititregina  a  dextrlsin  vestitu  deau- 
ratOj  circumdata  varietate(PsaI.  xmv).  Inhis  verbis 
et  singulorum  fidelium  sanctitatis  exprimitur,  et 
universalis  Ecclesise  justitia  figuratur.  In  primo 
namque  versu  virtutes  quorumlibet  fidelium  descri- 
buntur ;  in  secundo  totius  Ecclesise  justitia  dedarai^ 


1199 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1200 


B 


ur.  Myrrha^  etgatta,  et  casia.  Myrrha  valde  amara  A  rum  sunt  animse,  doctrina  eorum  enutrit»  et  eorum 

esty  et  perhoc  significatmortificationem  carnis,  nou 

quantum  ad  naturam,  sed  quantum   ad  culpam. 

Natura  namque  semper  est  nutrienda,  culpa  peri- 

menda.  Heec  myrrha  omnium  electorum  est  :  Qai 

cnim  Christi  sant^  carnem  saam  cracifixerant  cam 

vitiis  et  concapiscentiis  (GaL  v).  Verum  quia  supe- 

rius  in  hoc  libello  quodam  in  sermone  de  myrrha 

hac,  et  ejus  speciebus  plurima  diximus,  idcirco 

paucioribus  nunc  contenti  ad  sequentia  pertransi- 

mus.  Gutta  herba  est,  quse  inflaturas  comprimit,  et 

perhoc  virtutemhumilitatis  exprimit.  Heec  quam  sit 

necessaria  Dominus  in  Evangelio  demonstrat,  ubi 

disit :  OmniSf  qaise  hamiliaty  exaltabitary  et  qai  se 

exaltaty  hamiliabitar  (Lac,  xiv).Etitem.  Qai  non sas- 

ceperit  regnam  Dei  sicat parvalas,  non  intrabitin 

illad  (Matth.  xvni).  Hanc  Abraham  vere   habuit 

cumait :  Loqaar  adDominamjCam  sim  palvis  et  cinis 

{Gen,  xvinj.  Hanc  et  Jacob  veraciter  habuit,dum  ad 

Dominum  loquens,dicit :  Minor  sam  canctis  misera- 

iionibas  tuis  (Gen,  xxxiij.  Hanc  angelus  apostata, 

dum  habere  noluit,  sicut  fulgur  de  ecelo  irrecupera- 

biliter  cecidit.  Hac  progenies  Adoe  quandoinsedifi- 

canda  turre  Babylonis  caruit,  confusionem  labii 

meruit.  Et  sic  in  cseteris  semper  evenit,  ut  ante 

ruinam  exaItetarspiritas,ot  antegloriam  hamilietar 

{Prov.  xvi),  Casia,  quse  etfistula  dicitur,  ventrem 

purgat  et  naturam  de  suis  superfluis  allevat  et  per 

hoc  virtutem  confessionis  significat,  quae  dum  cul- 

pam  mentis  per  oris  ostium  eliminat,  ipsam  men- 

tem  peccati  pondere  exonerat.   Per  mj^rrham  igi- 

turintelligimuscarnis  mortificationein,  per  gultam 

mentis  humiliationem ,  per  casiam   peccati  con- 

fessionem.  A  vestimentis  tuis,  Vestimenta  corpo- 

ris  Christi  quod  est  Ecclesia,  perfectiores  sancti 

sunt,  quibus  sancta  Ecclesia,  ulhomo  veslibus,  sic 

circumdatur  et  ornatur.  Ex  quibus  vcstibus  sive 

sanctis,  alii  sunt  coloris  rubri,  scilicet  martyres 

8U0  sanguine  rubricati ;  alii  coloris  hyacinthini  et 

ccclestis,  videlicet  confessores  ad  coelestia  contem- 

planda  sublimiter  elevali;  alii  nivei,  ut  sunt  virgi- 

nes ;  alii  nigri,  ut  sunt  humilcs  ex  memoria  pecca- 

torum  suorum  sibi  semper  nigrescentes,  alii  varii 

mistique  coloris,  ut  illi  qui  sunt  diversarum  virtu- 


exemplis  adornatse.  Quae  propterea  non  filiorum. 

sed  filiarum  nomine  designantur,  ut  earum  magni- 

flca  devotio  significetur.  Femineus  namque  sexus 

valde  devotus  est,  et  quo  se  ad  amandum  intorquet, 

mirabiliter  fervet.  Vel  certe  filiarum,  non  fiHorum 

nomine  describuntur,  ut,  dum  fquod  etiam  inQrmaB 

et  imperfectse  animse,  quo;  per  filias  signiGcantur, 

Christum  sua  sanctitate  delectant)ostenditur  quan- 

tum  illi  perfectorum  mirabilis  justitia  placeat,  me- 

lius  exprimatur.  Regum  itaque  filiae  Christum  in 

honore  delectant,  dum  subjectorum  devotae  multitu- 

dines  eum  sua  bonitate  delectabiliter  honorant.  Et 

hic  delectabilis  honor,  sivehaec  honorabilis  delecta- 

tio  ex  prsedictis  virtutibus  procedit,  et  eum  suavi- 

ter  reficit,  dum  ipsos  subjectos  perhas  virtutes  jus- 

te  vivere,  et  aliis  exempla  justitiae  prsebere  cernit. 

Astitit  regina  a  dextris  tais  in  vestita  deaurato  cir- 

cumdata  varietate,  Sicut  in  prsecedenti  versu  quo- 

rumlibetBdeliumvirtuteset  virlutum  opiniones  insi- 

nuantur,  sic  in  isto  universalis  Ecclesise  justitia,  et 

ejusdemjustitiaevariamultiplicitaset  multiplex  va- 

rielas  designantur.  Quse  videlicet  sancta  Ecclesia 

reginse  rectissime  comparatur,  quia  et  caelcsti  regi 

copulatur,  etab  ipso  sublimitercoronatur.  Quse  stat 

per  fidem,  et  astat  per  bonam  intentionem.  Falsi 

fideles,  et  si  stent  ea  quae  vera  sunt  recta  credendo, 

non  tamen  astant  bona  quae  operantur  recta  inten- 

tioue  faciendo.  De  numero  stantium  et  astantium 

Elias  exstitit,  qui  ait :  Vivit  Dominus^  in  cujus  con- 

spectu  sto  (HIRog,  xvii).  Dum  enim  dixit  s<o,stare 

se  perhibuit;  dum  vero  dixit  in  cujus  conspectUy 

divinae  praesentiae  per  intentionem  se  non  deessede- 

claravit.  Astat  autem  sancta  Ecclesia  Deo  nunc  a 

dexlris  per  justitiam,  ut  in  futuro  a  dextris assistera 

mereatur  ad  gloriam.  Sic  et  reprobi  nunc  a  sinistris 

sunt  per  culpam,  sinistris  in    fine  statuendi  ad 

poenam. 

In  vestitudeaurato,  Per  vestitum  intelligenda  est 
justitia,  per  deaurationem  sapientia  Quidquid  enim 
sancta  Ecclesia  vel  in  exercendis  virlutibus,  vel  ex- 
hibendis  operibus  bonis  operatur,  totum  sapientiae 
coelcstis  fulgore  decoratur.  Imitatur  elenim  suum 
Crcatorem  secundum  posse  suum,  qui  omniain  sa- 


tumetbonorumoperumparticipes./l  domibus ebnr-  £)  pientia  fecil,  et  in  univorsitatis  dispositione  prima 


fleis.Perdomoseburneasaccipimuscongregationcs 
continentesetcaslas.  Elephanteseuim,  quorum  ossa 
ebur  vocanlur,  aiiimalia  caslissima  sunt,  aversi 
coeunt,  non  nisi  semelpariunt,  terra?  non  accum- 
bunt,  trecentis  annis  vivuiit.  Quae  cuncla  juslis  et 
castis  animabus,  si  ea  perspicere  velis,  conveniunt. 
A  domibus  igitur  eburneis  suntl.hristi  vestimenta, 
et  a  vestimcntis  sunt  n.yrrhn,  etgutfa  et  casia,  quia 
ex  castis  et  conlincnlibus  congregationibus  sunt 
quilibet  fideles,  et  ex  ipsis  fidelibus  sunt  sanctae  vir- 
tules  et  virtulum  opinioncs. 

Exquibus  delectavcrunt  tefiliie  rogum  in  honoro 
tuo,  Reges  praelati  sunt  sancti,  qui  alios  virtute  di- 
jicretionis  regunt,  Quorum  fUiae  sanctorum  subjeoto- 


lucem  condidit,  ac  deinde  csetera  disposuit,  et  om- 
nibus  dispositis,  vidit  cuncta  quw  fecerat,  et  eranl 
valJebona  (Gen.  i),  Circumdata  varietate,  Non  est 
contenta  sancta  Ecclesia  una  virtule,  vel  opere  uno, 
sed  multiplicitate  virlutum  vult  circumdari,  varie- 
tato  bonorum  operum  vult  ornari,  secundum  di- 
spensationem  multiformis  gratiae  Dei  (IPetr,  iv).  Ad 
hanc  varietatem  pertinetillud  beati  Petri :  Ministra-' 
teinfido  vestra  virtutem,in  vinuteautemscientiam, 
in  scientia  autem  abstinentianiy  in abstinentia  autem 
patientiamyinpatientiaautcmpietatemyinpietateavh 
tem  amorem  fraternitatis,in  amore  autem  fraterBitth 
tischaritatem  (llPotr,  i).  Etillud  beati  Pauli :  In onh 
mbus  exhibeamaa  noa  sicut  Dei  miDistros  ia  mali$ 


1201 


SERMONES  CENTUM 


1202 


patientia^  etc.  (//  Cor,  vi).  Inlelligimus  igitur  per 
myrrham,  guttam  et  casiam,  fidelium  virtutes,  per 
vestimenta  ipsosiideles,  perdomoseburneas  eorum 
castas  congregationes,  per  reginam  sanctam  Eccle- 
siam,  per  vestitum  deauratum  ejus  justitiam,  per 
varietatem  ejusdem  justitioa  multiplicem  differen- 
tiam.  Virtutes  itaque,  et  opera  bona  totis  viribus 
exerceamus,  ut  cum  fidelibus  omnibus,  et  sancta 
matre  Ecclesia>in  coelesti  patria  coronari  merea- 
mur.  Quod  nobis  preestare  dignetur  Jesus  t^ristus, 
etc. 

SERMO  XGVII. 
In  festo  sancti  Joannis  Baptistse. 

Si  dormiatis  inter  modios  cleros,  pennoe  columbae 
deargentatm,  et  posteriora  dorsi  ejus  inpallore  auri 
(Psal.  Lxvii).  Sanctus  Psalmographus  in  his  sacris 
paucisqueverbis,  qufenobis  per  Spiritum  sanctum 
canit,  sanctorum  meritum  et  universalis  EcclesiaB 
scientiam  prsemiumque  spirituali  significatione  de- 
scribit.  Meritum  namque  designat  ubi  dicit :  Si  dor- 
miatis  inter  medioscleros ;  scientiam  sanctse  Eccle- 
siae,  ubi  addit :  pennso  cohimboe  deargentatse.  Prse- 
roium,  ubi  concludit :  Posteriora  dorsi  ejus  in  pal- 
Jore  auri.  Si  dormiatis  inter  medioscleros.  Duo  cleri 
prophetae  et  apostoli.  In  quorum  modio  dormiunt 
qui,  sacris  eoruni  dictis  hinc  inde  docti,  in  paco 
bonae  convei^sationis  ab  inquietudino  dsemonum  li- 
beri  feliciler  quiescunt.  Inter  medios  enim  cleros 
sunt  quicunque  interprophetarum  praeconia,  etapo- 
stolorum  praedicamenfa  sancte  vivunt.  Qui  et  dor- 
miunt,  dum,  bonis  operibus  occupati,  abinfestatione 
tentationum  quieti  sunt.  Dc  hoc  felici  sanctorum 
somno  per  Jaccb  sub  Isachar  nomine  dicitur:  7sa- 
char  asinus  fortis^accubans  inter  terminos,  vidit  ro- 
quiem  quodesset  bona  et  tcrram  quod  optimayOt  snp- 
posuit  humerum  suum  ad portandum,  factusque  cst 
tributis seTviens(Gen.xiA\).  Populus  nempejusto- 
rumasinus  fortisest,quiapondus  cujuslibettribula- 
tionis  pacifice  et  fortiter  suslinet  Inter  terminos  accu- 
bat,  dum,  per  prophetas  et  apostolos  eruditus,  ex 
utrorumque  doctrina  bene  operandopausal.Qui  vi- 
det  requiem,  internae  scilicetconteraplationis  quod 
bona  est,  et  terram  supernae  beatitudinis  quod  op- 
tima,  et  utriusque  captus  amore,  supponit  humerum 
ad  portandum  quodlibet  onus  impositum.  Qui  et  tri- 
butis  servit,  quia  non  solum  sua,  verum  et  semetip- 
sumprobonis  spiritalibus  libentertribuit. 

Electorumitaquecffitus  inter  medios  cleros  sicut 
dictum  est  dormit,  et  hac  donnitatione  cooleste  prae- 
mium  acquirit.  Dormitet,  ut  ait  Salomon,s(iaviSGS* 
somnusejus(Prov.ui).  -^Pennso  columbcedeargen- 
tatw.  Golumba,  ut  saepe  dictum  est,  sancta  Ecclesia 
est.  Sancta  nimirum"Ecclesia,  quemadmodum  felie 
caret  per  charitatem,  non  vivit  de  cadavere  per mor- 
tuorum  operum  vitiationem,  meliora  grana'eligit 
per  majorum  praeceptorum  Dei  exsecutionem,  ge- 
mitum  pro  cantu  habet  per  pcenitenliam,  alienos 
saepo  nutrit  pullos  per  misericordiam,  super  aquas 
sedet  utumbram  vcnientis  accipitris,  id  est  diaboli, 


A  praevideat  sacram  Scripturam  legendo,  in  petris 
nidificat  in  secreta  Ghristi  sublimiter  contempla- 
tione  quiescendo.  Quso  duas  alas  habet  per  di-  ^ 
lectionem  Dei  et  proximi,  a  dextris  dilectionem 
Dei,  a  sinistris  dilectionem  proximi.  Alaeverodex- 
trae  pennae  sunt  dislinctiones  illae,  quibus  dici- 
tur:  Diliges  Deum  tuum  ex  toto  corde  tao,  et  ex 
tota  anima  tuay  et  ex  totis  viribus  tuis,  et  ex  tota 
mente  tua  (Matth.  xxii).  Sinistrae  vero  alae  pennsB 
sunt  votum,  consilium,  beneficium,  quibus  proxi- 
mum  diligere  debemus  sicut  nosmetipsos.  Pennae 
autem  istae  deargentatae  sunt,  quia  in  dilectione 
Dei  et  proximi  tota  lexpendet  etprophet€d(ibid.). 
Sane  per  argentum  sacrum  eloquiumdesignatur,  ut 
Psalmista  testatur,  dicens  :  Eloquia  Domini  eloquia 
casta,  argentum  igne  examinatum,  probatum  terra 
purgatumseptuplum  (Psal.  xi).  Quando  ergo  sancti 
intermedios  cleros  dormiunt^pennaecolumbae  dear- 
gentatae  sunt,  qnia  tunc  sacra  scientia  in  sanctae 
Ecclesiae  virtutibus  adimpletur,  dum  sanctorum 
universitas  propheticaet  apostolica  praecepta  infida 
et  opere  quiescendo  pro  viribus  exsequitur.  Et  po^ 
sterioradorsi  ejus  inpallore  auri.  Posteriora  dorsi 
scquentia  praemiiQuae  auro  rectissime  comparantur, 
quia  sicut  aurum  caetera  metalla  transcendit,  sio 
coeleste  praemium  omnia  bona  post  se  sui  compara- 
lione  longe  derelinquit.  Beatus  autemJoannes  Ba-> 
ptista,  cujus  hodie  solemnia  celebramus,  inter  me- 
dios  cleros,  non  solum  vii-tute,  verum  et  tempore 

Q  dormivit,quianontantum  sanctitate  conversationis, 
sed  etiam  distinctione  temporis,  inter  prophetas  et 
apostolos  exstitit.  Lex  enim  et  prophetw  usque  ad 
Joannem  (Matth.  xi).  Cujus  sanctitatem,  prout  su-^ 
perna  gratia  donare  dignabitur,  imitemur,  ut  ejus 
meritis  et  precibus  ad  superna  gaudia  pervenire 
mereamur.  Quod  nobis  praestare  dignetur  Jesus 
Ghristus  Dominus  noster,  qui  est  benedictus  in » 
saecula.  Amen. 

SERMO  XGVIII. 

In  Ascensione  Domini. 

Confessio  ejus  super  coelum  et  terram :  et  exaltavit 

cornnpopuli  sui  (Psal.  cxlviii).  Gonfessionum  alia 

criminis,  alia  laudis.  In hoc  autem  loco  de  sola  laude 

intelligitur.  Gonfessio  namque  Dei,  id  est  laus  Dei/^ 

D  super  coelum  est  per  spiritus  beatos,  super  terram 
per  homines  justos,  et  ita  super  coelum  et  terram. 
Omne  nimirum,  quod  creatum  est,  infra  ipsum  est,  > 
Sane  quia  superius  tam  de  confessione  criminiSy  > 
quam  de  confessione  laudis  multa  diximus,  his  re- 
licti8,ad  ci»tcratransimus.jE7^  exallavit  cornupopuli 
sui.  Gornu  populi  Dominici  Ghristus  esl.  Gornu  de 
carne  procedit,  sed  carnem  excedit.  Sic  Ohristus  ■ 
decarne  virgineaprocessit,  sed,  culpamnonhaben- 
do,carnem  excessit.  Huic  sententiae  concinit  illud 
Apostoli :  Quod  impossibile,  inquit,  erat  legi,  in  quo 
infirmahaturpcr  carnem,  Deus Filium  suum mittens 
in  similitndinem  carnispeccati  de peccatodamnavit 
poccatum  incarne,  utjustiflcatiolegis  implereturin 
nobis,  quinon  secuadumcaraem^sedsecimdvun  spi^ 


1203 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


1204 


ritam  ambulainus  (Rom,  viii).  In  hoc  enim  cornu, 
quemadmodum  carnem  quodammodo  transcendit, 
quod  non  in  carnc  peccati,  sed  in  simiiitudinem  tan- 
tum  carnis  peccati  venit,  cornu  omni  supereminet 
corpori,  et  Christus  membrorum  suorum  universi- 
tati. UndeetZacharias,  paterbeatiJoannis Baptistse, 
deipso  patre  ait:  Deaedictus  Dominus  Deus  Israelj 
quid  visita  vit  ot  fecit  redemptionemplcbi{plebis\suso 
et  erexit  cornu  salutis  nobis  in  domo  Da  vidpueri  sui 
(Luc.  i).  Cornu  Christus,  quia  salutem  mundo  prae- 
dicavit.  Unde  Apostolus:  Venieiis,  mqmi,  cvanffeJi' 
savit  pacem  vobis  qui  ionge  fuistis,  etpacem  iis  qni 
prope:  quia  per  ipsum  habemus  accessum  ambo  in 
nno  spirituad  Patrem(Ephes.  ii).  Cornu  populi  Dei 
Ghristus,  quoniam  ipso  absterret  et  fugat  hostcs  de 
finibus  suis.  Non  dixit  cornua,  sed  cornu,  quia  unus 
est  magister  noster  Christus.  De  quo  cl  Psalmista 
ait :  A^oji  est  qui  faciat  bonum,  non  est  usque  ad  unum 
(PsaL  xiif),  id  est  Christum.  Sic  Deus  Abrahae  per 
promissionem  loquens,  non  ait  in  seminibus  tuis, 
quasi  in  multis  benedicentur  omnes  gentes,  sed  in 
semine  tuo,  velul  inuno,  quod  est  Christus^Ga/.  iii) 
Hoc  cornu  nostrum  unicum  et  singulare  hodierna 
die  praesertim  exaltatum  est,  cum  secundum  homi- 
nem  assumptum  unigenitus  Dei  Filius  coelos  omnes 
penetravit,  et  summos  coelestiumspirituumordines 
transcendens,  ad  dexteram  Patris  consedit.  Unde 
Aposiolus : Humiliavit semetipsum  factus  obediens 
usque  admortem,  mortem  autem  crucis  Propter  quod 
el  Deus exaltavit  eum,  et  dedit  illi  nomen^  quod  est 
Bupra  omne  nomen^  ut  in  nomine  Jesu  omne  genu 
Hectatur  caelestrium,  terrestrium  et  infernorum^  et 
omnis  lingua  con/iteaturquia  Dominus  Jesus  ChriS" 
tus in  gloria  est Dci  Patris  (Philipp.  ii).  Hodie  deni- 
que  adimpleta  est  visio  Daniolis,  quadicitur:  Aspi-- 
ciebam  in  visione  noctis^  et  ecce  cum  nubibus  caeli 
qnasi  Filiushominis  veniebat,  et  usque  ad  antiquum 
dierum  pervenit^etin  conspectu  ejus  obtulerunloum 
Et  dedit  ei  potestatem,  et  honorem  et  regnum,  et 
omnespopuliftribus  et  linguo}  servient  ei.  Potestas 
ejas  potestas  icterna  quse  non  auferetur,  et  regnum 
ejas  quodnon  corrumpetur{Dan,  vii). 
Habentes  igitur  PontiRcem  magnum,qui  penetra  vit 
eolum,  Jesum  Filium  Dei,  teneamus  confessionem 
{Hebr,  iv).  Illam,  inquam,  confessionem,  quse  est 
super  coelum  et  terram,  quse  flt  ad  salutem,  sicut 
scriptum  est :  Sacrificium  laudis  honorificabit  mo,  et 
iUic  iter  quo  ostendam  illi  salutare  Doi  (Psal,  xlix). 
Conflteamur  super  terram,  cui  super  coelum  contl- 
tenturangeli,  quia  Deus,qui  divesest  in  misericor^ 
diaproptercharjtatem,  quadilexitnos,  cum  essemus 
mortui  peccatis,  convivificavit  nos  Christo,  et  con- 
resuscita  vit^et  consedere  fecit  in  cwlestibus  in  Chri- 
stoJesu  (Ephes.  ii).  Spe  enim  salvi  facti  sumus(Rom, 
viii).  Verumdonectranseat  spesetsequatur  res,  as- 
censiones  in  cordibus  nostris  disponamus  in  valle  la- 
crymarum,  in  loco  quom  posuimus  (Psal.  lxxxiii). 
Ascensiones  sunt  viHutes,  vallis  lacrymarum  mun- 
duB.  Locus  quem  posuimus  modus  vivendi,  quem 


A  eligimus.Aliieliguntessein  agro,alii  in  molendino, 
alii  in  lecto.  Nos  ergo  in  loco  quem  posuimus, 
asconsiones  in  cordibus  nostris  disponamus,  vel, 
secundumbeatum  PeivixmministremusinGde  nostra 
virtntem^  invirtute  autemscientiam,  inscientiaau- 
tem  abstinentiam^inabstinontia  autem  patientiam^ 
inpntientia  autempietatemjin  pietate  aatem  amorem 
fraternitatis,  ia  amore  autem  fraternitaiis  oharita' 
tem  (IlPetr.  i).  Istaesuntenim  ascensiones,  quibus 
ascendunttribus,  tribusDaminiad  confitendum  no- 
mini  Domini(PsaI.  Gxxi).Quidautemgradumascen- 
sionishujusuItinum.idestcharitatemtenet.Deumpo- 
Mei.Dcas  onim  charitas  est : et qai manet  in  chari- 
tate,inDeomanet,etDeusin  eo(IJoan.  iv).  Primum 
vero  ascensionis  hujus  gradum  fldem  ipsam  beatus 

"  Petrusposuit,quiaipsaomnium  prima  estviiHutum, 
dum  sine  ipsa  impossibile  eslplacore  Deo(Hebr.xi). 
Ultimumautem  gradum  posuit  charitatem,  quse  ma- 
jor  omnibus  est.  Unde  Paulus,  descriptis  donis 
si  ve  virtutibus  spiritualibus,  de  charilate  subjunxit : 
Et  adhuc  excellentiorem  viam  vobis  demonstro.Si 
linguishominum  loquar  et  angelorum  (I  Cor.  xiij, 
etc.  Et  post  pauca  :  Nuno  autem  manent  tria  hsec : 
fideSf  speSj  charitas.  Major  autem  horam  est  chari- 
tas  (ibid.). 

Merito  igiturbeatus  Petrusinscalavirtutumfldem 
primnm,  charitatemultimam  posuit,  quia  bonum  in 
nobis  fldes  inchorat,  cbaritas  consummat.  In  cseteris 
autem  scalae  virtutibus  quascunque  videris  superio- 

Q  res,  sibene  perpendis,  videbis  potiores.  Quis  enim 
dubitet  amorem  fniternitatis  fortitudine  meliorem? 
Quis  ignoret  pietatem  scientia  uliliorem  ?  Quis  nes- 
ciat  patientiam  abstinentia  laudabiliorem  ?  Aliter. 
Quemadmodum  charilas  amorem  fratemitatis  etaltas 
omnes  virtutes  bonitate  transcendit,  sic  amorfra- 
ternitatis  pietatem  et  reliquas  sub  se  positas  virtu- 
tes  excedit.  Et  sic  de  caeteris  intelligendum  est. 
Quemadmodum  enim  prior  virtus  sequentem  prse- 
cedit  ordine,  sic  quselibet  sequens  priorem  in  hac 
scala  superat  dignitate.  Unde  quanto  quisque  su- 
perius  conscenderit,  tantofirmius  pedemponit,  quia 
tanto  securius  stat,  quanto  sublimiores  virtutes 
attingendo  coelestibus  appropinquat.  Ministrate  in 
Me  virtutem,  etc.  Fides  enim  sine  virtute  est  impo- 

J)  tens  et  otiosa ;  virtus  sine  scientia,  indiscrata ; 
scientia  sine  abstinentia,  inflata  ;  abstinentia  sine 
patientia,  iracunda ;  patientia  sine  pietate,  inhuma- 
na ;  pielas  sine  amorefraternitalis,  impcrfecta,  amor 
fraternitatis  sine  charitate,  carnalis.  Haec  de  nique 
ascensionis  scala  octo  virtutibus  distinguitur  quia 
per  ipsam  ad  octonarium  bealitudinum  pertingitur. 
Quarum  unaquaeque  alii  inseritur,  ut  per  hoc  earam 
concordia  demonstretur,  et  ex  ipsis  unam  et  per- 
fectam  constare  justitiam,  et  ad  unam  perveniri 
posse  gloriam  ostendatur.  Quam  gloriam  in  hac 
mortali  vita  sicut  est,  nemo  vidit  unquam.  Sicut 
enim  beatus  Gregorius  dicit :  «  Quantalibet  inten- 
tione  mens  humana  tetenderit,  etiam  si  jam  phan- 
tasias  imaginum  corporalium  a  cogitatione  compe- 


1205 


SEaMONES  CENTUM. 


im 


scat,  etsi  jam  omnes  circumscriptos  spiritus  ab 
oculis  cordis  amovoat,  adhuc  tamen  in  carne  mor- 
tali  posita,  videre  gloriam  Dei  non  valet^  sicut  est. 
Et  quidquid  de  ilia  est,  quod  in  mente  resplendet, 
similitudo,  et  non  ipsa  est.  •>  Unde  propheta  Eze- 
chiel  hoc,  quod  in  spiritu  viderat  describens,  non 
ait:  liaecvisiogloriaBDomini,  sedhwc  visio  simUitur 
dinisgioriw  Domini  (Eiech.wu),  Mirabiliter  tamen 
ipsa  similitudinis  visio  mentem  Istificat,  quia  quas 
sub  ipso  sunty  replent  templum.  Quae  sub  ipso  nam- 
quae  sunt,  templum  replent,  quia  etiam  ea  quss  in 
similitudine  gloriae  ejus  vidcntur,  humanse  menti 
mira  gaudia  prsebent.  Quam  gloriam  nobis  prass- 
tare  dignetur  Jesus  Christus.  Amen. 

SERMO  XGIX. 
In  festosancli  Augustini, 
Eructa  vit  cor  meum  verbum  bonum^dico  ego  opera 
mea  regi.  Lingua  mea  calamusscribse  velsciter  scri- 
bentis(PsaL  xliv).  Ha3c  verba, dilectissimi,qu8epro- 
posita  sunt,  prophetis  apostolis  et  omnibus  eccle- 
siasticis  doctoribus  conveniunt,  et  universis  qui, 
Spiritu  sancto  regente,  verbumDeiproferunt.  Quod 
dum  veraciterconstetbeato  Augustino,  cujus  hodie 
solemnia  colimus,  haec  convenire  non  dubitamus. 
Ejus  cnim  revera  cor  verbum  bonum  eructavit,  qui 
verbum  Dei  usque  ad  ultimam  cegritudinem  suam  in 
sancta  Ecclesia  praedicavit.  Ipse  opei^a  sua  regi 
dixit,  quianonsibiySed  Christoascribit  quodsanc- 
te  vixit.  Lingua  ejus  calamus  scribae  velociter  scri- 
bentis  exstitit,  quia,  Spiritu  sancto  docente  et  du- 
cente,  verbumDeielegantissime  dispensavit.  Unde 
et  de  ipso  in  hac  ejus  solemnitate  canimus,  quod 
prophetarum  et  apostolorum  plenus  spiritu,  quae 
praedixerunt  mystica,  fecit  nobispervia,  postquos 
secunda  dispensandi  verbi  Dei  primus  refulsit  gra- 
tia.  Encastum  seu  alramenlum  gratia  est,  cornu 
vero  seu  atramentarium  ChristuSy  pergamenum  au- 
dientium  corda.  Quemadmodum  autem  scriptor  ca- 
lamo  de  atramento,  quod  est  in  cornu  impleto,  in 
pergameno  quod  vuU  scribit :  sic  spiritus  sancti 
gratia  est,  quse  in  Christo,  liugua  doctoris  adim- 
pleta^corda  nostrainstruit.  Ethoc  esse  videturquod 
Christus  in  Evangelio  discipulis  ait :  Cum  venerit 
Spiritus  veritatiSj  doccbit  vosomnem  vcrtatem :  non 
cnimloquctura  scmetipso,  sed  quwcunquc  audict  lo- 
quclur,  et  qwo  ventura  sunt  annuntiabit  vobis,  Ille 
me  clariCicabity  quia  do  meo  accipiet,  et  aununtiabit 
vobis  (Joan,  xvi).  Spiritus  enim  sanctus  sicut  a  se- 
ipso  non  est,  sicf  a  seipso  non  loquitur,  sed  a  Patre 
et  FiliOy  a  quibus  proccdit.  Et  loquendodividitnobis 
gratiam  quae  in  Ghrislo  est,  prout  vult.  Nam  de 
plenitudine  Christif  in  quo  sunt  omnes  thesaurisa- 
pientise  et  scicntiso  absconditi  nos  omnesaccepimus 
(Joan,i\Col,  ii).  Corda  quoque nostra,  quse  perga- 
meno  iigurari  diximus.  et  in  quibus  spiritualis  haec 
scriptura  spirilualiter  scribitur,  admodum  materia- 
lispergameniconficiunturper  amaram  poenitentiam 
extenduntur  per  districtam  abstinentiam,  raduntur 
per  totius  carnalitatis  absti-actionem,  et  in  quater 


B 


A  nionem  formantur  per  flrmam  stabilitatem.  Sicut 
enimomnerotundumvolubileest,  sic  omne  quadra- 
tum  stabile  et  iirmum  est.  Puncta  significant  nume- 
rum,  plumbum  pondus,  regula  mensuram.  Omnia 
namque  fecit  Deus  in  numero,  pondere  et  mensura, 
Quae  scilicet  numerus,  pondus.  et  mensura  lioet  a 
nobis  nequeant  comprehe^di,  Deo  tamen  incompre- 
hensibilia  non  sunt.  Huic  autem  spirituali  nume- 
ro  ponderi  et  mensurae,  quae  spirituali  pergameno 
consignamus,  concordare  videtur  illud  Evangelii : . 
Homo  quidam  peregro proficiscens  vocavit  servos 
suoSf  ot  tradidit  iUisbona  sua.  Et  uni  dedit  quinqua. 
talenta^alii  autem  duo,  alii  verounum^  unicuiqueau-^ 
temsecnudum  propriam  virtutem  (Matth,  xxvj.  Et^ 
item:  Cui plusdonatumest^plusexigetuK  abeo(Luc,, 
xii).EtApostoIus:  Unicuique  nostrum  dataestgrar 
tiasecuudum  mensuram  donationis  Christi  (Ephes,. 
iv).  Scriptura  vero,  quae  nostris  cordibus  inscribi- 
tur,  veritas  est.  De  hac  inscriptione  Dominus  per, 
propheiaimeiii:  Ilocautem  testamenlum,  quod  testa^ 
bor  ad  illospostdiesillos  dicit  Dominus  (Jer,  xxxi)." 
Dabolegesmeas  incordibuseorum,  et  inmente  eo^, 
rumsupercribam  eas(Hebr,x),Beniq\ie  scriptorium,. 
quod  huic  spirituali  pergameno    supponitur  ut  in 
ipso  pergameno  veritas  scribatur,  videntur  terrena  ^ 
subsidia.  Unde  sponsa  in  Canticis  canticorum  dicit : , 
Leva  ejus sub capite meOf  et  dextera  illius  amplexa^, 
bitur  me  (Cant,  viii).  Per  laevam  bona  corporalia 
per  dexteram  bona  spirilualia  volens  intelligi.  Ad. 

Q  hoc  enim  corpori  apponuntur  terrena,  ut  spiritus 
facilius  sustineat  suscipere  et  peragere  divina.  Spi-; 
ritus  sanctus  ergo  est  scriba,  calamus  doctoris  lin-; 
gua»  atramentum  gratia,  cornu   Christus,  perga-; 
mentum  corda,  veritas  Scriptura,  scriptorium  sub- 
sidia   terrena.  Videamus,    dileetissimi,   an  corda, 
nostra  sint  apta  veritati,  utin  ipsis  veritas  scribatur,  ^ 
an   sint  confecta   amara  compunctione,   an  tensa , 
abstinentiae  rigore,  an  rasa   totius  carnalitatis  ab- 
stractione,  anin  quaternionem  formata  firma  stabi- 
litate.  Nam  Dei  tantum  esse  videntur  puncta,  plum- 
bum,  regula,  id  estnumerus,  pondus,  et  mensura.. 
Videamus  itaque  an  sacra  verba,  Spiritu  sancto, 
scriba,  atramento  gratia,  calamo  sancti  Augustini- 

•Pl  lingua  nobis  administrata,  in  nostris  cordibus  ca-, 
piunt.  Dicit  autem  sanctus  Augustinus  in  Regula 
nostra,  imo  Spiritus  sanctus  ejus  lingua  gratia  re- 
pleta :  «  Ante  omnia  diligatur  Deus,  deinde  proxi-. 
mus.  »  Ei  in  sequentibus  de  conlinentia,  de  obe* 
dientia,  de  communione,  quae  in  nostra  professione 
specialitercontinentur,pIurimapr8ecepit.Videamus 
si  haec  verba  beati  viri  in  nobis  convaluerunt.  Quod 
si  constiterit,  Spiritum  sanctum  per  linguam  ejus 
in  nobis  non  dubitemus  operatum.  Non  solum  au- 
tem  quse  in  regula  ejus  continentur,  verum  et 
caetera  quoe  sacram  Scripturam  exponendo,  trac- 
tando,  exhortando  scripsit;  credendo,  amando/ 
operando  teneamus,  ut  superna  praemia  consequa* 
mur.  Quod  nobis  praestare  dignetur  Jesus  Christus» 
qui  est,  etc.  , 


1207 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA5 


1208 


SERMO  G. 
In  festo  sanctw  Crucis, 
Cam  accepissetJesus  acetum  dixit,  Consummatum 
est:  et  inclinato  capite  emisit  spiritum(Joan.\ix). 
Haec  verba,  charissimi,  quse  proposuimus,  brevia 
quidem,  sed excellentissima sunt :  quippe  quee  nobis 
redemptionis  nostras  consummationem  describunt. 
In  morte  itaque  Christi  consummata  sunt  omnia  ve- 
terum  figurarum  aenigmata  ipsam  designantia, 
omnia  prophetarum  vaticinia  ipsam  prophetantia. 
Unde  ipse  Dominus  ad  Apostolos :  Ecceascendimns 
Jerosolymam^et  consummabuntur  omnia  quae  scripta 
8unt  per  prophetas  de  Filio  hominis  {Matth,  \x). 
Consummatam  est.  Inmorte  namque  Ghristi  sccun- 
dum  typicam  significationem  consummatum  est 
quod  Deusde  latere  Adaedormientis  formavit  Evam, 
quoniam  hoc  signiflcavit  sanguine  de  latere  Ghristi 
mortui  fluente  sanctam  Ecclesiam  redimendam 
Gonsummatum  est  quod  Gain  Abel  fratrem  suum 
per  invidiam  interfecit,  quoniam  hoc  signum  fuit 
quod populus  Judaicus  Ghristum per  invidiam  Pilato 
ad  crucifigendum  tradidit.  Gonsummatum  est  secun- 
dum  mysticam  significationem  quod  Abraham  Isaac 
fllium  suum  super  aram,  strue  lignorum  supposita, 
ad  ofTerendum  Deo  posuit,  quoniam  hoc  flguravit : 
quod  genus  humanum  Ghristum  secundum  carnem 
de  86  natum  in  cruce  obtulit.  Gonsummatum  est 
secundum  eamdem  significationem  quod  Deus  in 
agni  paschalis  occisione  filios  Israel  do  servitute 
iCgyptiorum  liberavit,quoniam  hoc  quod  spiritales 
IsraelitsemorteChristido  jugo  dsemonum  eriperen- 
tur  insinuavit.  Gonsummatum  est,  quod  Moyses 
aquas  amaras  ligno  dulcoravit,  et  aquas  de  petra 
produxit,  quoniam  hoc  proetendit,  quod  Ghristus 
amaritudine  susa  mortis  legis  austeritatem  iu  dul- 
cedinem  nobis  convertit,  et  de  se,  qui  vera  petra 
est,  fiueiUa  spiritalia  nobis  emanare  fecit.  Gonsum- 
matum  est  quod  hircus  emissarius  peccata  populi 
in  desertum  portavit,  quoniam  hoc,  quod  Ghristus 
peccatanostratolleret,  typus  exstitit.  Gonsummatum 
est,  quod  mulier  Sareptana  duo  ligna  collegit, 
quoniam  expressit  quod  gentilitas  fidem  passionis 
Ghristi  postmodum  recepit.  Gonsummatum  est 
quod  Raphael  angelus  in  nuptiis  Tobiae  dfemonem 
felle  piscis  extrincatum  ligavit,  quoniam  hoc  innuit 
quod  Ghristus,  fellepotatus  etmorte  amaricatus, 
diabolum  superavit.  Gonsummata  sunl  et  vaticinia 
prophetarum.  Gonsummatum  est  quod  Moyses  ait : 
Malodictus  qai  pendet  inligno{Deut.  xxi).  Hinc  et 
Apostolus  dicit:  Quod  Christus  pronobis  factus  est 
maledictam)GaI.  iii).  Gon8ummatum*estquodDavid 
ait:  Dederunt  inescam  meam  fel,  et  in  siti  mea  po- 
taveruntme  aceto  (Psa/.  Lxvni).Gonsummatum  est 
et  vaticinium  Isaise,  quod  dicit :  Propter  scelus  po- 
puli  mei  percussi  eam  {Isai.  liii).  Et  item  :  Oblatus 
est  qaiaipse  Yoluit(ibid.).M\i\ifi  sunt  consummata 
fratres,  figurarum  aenigmata,  et  prophetarum  pree- 
conia  mortem  Ghristi  figurantia  et  pro^cinentia. 
Verum  euncta  quis  dinumeret  etexpediat?Gon8um- 


A.  matum  igitur  est.  Quidpuid  enim  ante  mortem 
Ghristi  oportebat  fieri,  in  morte  Ghristi  consum- 
matum  est. 

Mors  itaque  Ghristi  perfecta  nobis  est  vitse  res- 
tauratio,  mors  Ghristi  divina  nobis  reconciliatio. 
mors  Ghristi  ablatio  culpse,  mors  Ghristi  cdllatio 
justitise,  morsGhristi  nobis  obseratio  inferni,  mors 
Ghristi  reseratio  coeli,  mors  Ghristi  destructio  poe- 
noe,  mors  Ghristi  recuperatio  gloriae.  Ergo  con- 
summatum  est.  Gonsummatumestquidquid  pertinet 
ad  consumptionem  mali.  Gonsummatum  est  quid- 
quid  pertinet  ad  consummationem  boni.  Gonsumma- 
tum  quod  Simeon  justus  proedixit.  Gonsummatum 
est,  quod  Caiphas,licetreprobus,prophetavit.  Gon- 

n  summatum  est  quod  detestandus  Judas  PharisaBis 
spopondit.  Gonsummatum  estquodPilatus,  injustus 
judex,  injuste  fieri  judicavit.  Gonsummatum  est 
quod  Judoeus  infelix  optavit  ad  suam  perniciem. 
Gonsummatum  est  quod  Deus  providit  ad  nostram 
utilitatem.  Gonsummata  est  lex.  Gonsummata  est 
prophetia.  Consummata  est  annuntiatio  angeiic^. 
(iOnsummatum  estquod  justi  speraveruntinmundo. 
Gonsummatum  est  quod  postea  praestolati  sunt  in 
inferno.  Gensummatum  est  quod  sancte  videndo 
meruerant  possidere  coelum.  Ergo  consummatum 
est.  Gonsummata  autem  per  gratiam  in  nobis  justi- 
tia,per  justitiomconsummanda  est  gloria.  Justitia 
consummata  est  effectu,  gloria  in  nobis  consum- 
manda  est  causa.  Omnes  enim  in  (^hristum  vere 

Q  credentes  efTectu  jam  sunt  justi,causa  beati,  efTecta 
tandembeatificandi.Dequacausa  beatitudinis  Pao- 
lus  sic  de  Ghristo  loquens :  Consummatus^  inquit, 
factus  est  omnibus  obtemperantibussibi^  causa  sala- 
tisaBtern£e{Hebr.v).SienimfSio\ii  alibidicit,  spiri' 
tus  ejus,  quisuscita  vit  Jesum  a  mortuiSjhabitat  in  vo- 
bis^  qui  suscitavit  Jesum  Christuma  mortuis,  viviS- 
cal)it  et  mortalia  corpora  nostra,  propter  inhabi- 
tantem  spiritum  ejus  in  nobis  (Rom.  viii). 

Bene  ergo  dicitur  quod  Jesus,  cum  accepissetace- 
tum,  dixit;  Consummatum  est,  et  inclinato  capite^ 
emisitspiritum.  Gustus  aceti  significat  acerbitatem 
-mortis,  inclinatio  capitis  dignationem  humilitatis» 
emissio  vero  spiritus  consummatio  est  humanae  re- 
demptionis.  In  morte  igiturGhristi  consummatasunt 

D  omnia,  dum  in  praesenti  consummatur  justitia,  et  in 
futuro  consummabitur  gloria,  Quando  ?  Cum  cor- 
ruptibile  hoc  induerit  incorruptionem,  et  mortale  hoc 
induerit  immortalitatem  (/  Cor.  xv).  Gum  enim 
Christusapparueritvita  vestra,  tunc  et  vos  apparc- 
bitis  cum  ipso  ingloria  {Coloss.  iii).  Verum,  charis- 
simi,  quoniam  passionem  Ghristi  redemptionem 
generis  humani  sufficienter  describere  acdignelau- 
dare  nonpossumus,  ad  nosmetipsos  stylum  verta- 
mus,  et  utrum  (^hristi  vestigia  pro  nostro  modulo 
mala  tolerando,  sequamur  videamus.  Et  quoniam 
hodiernadie  solemnia  sanctse  crucis  celebramus,  et 
Dominicae  psssionis  reminiscimur,  justum  videtur, 
ut  de  patientia  nos  invicem  moneamus.  Si  enim 
compatimur,  etconregnabimus;  etsisociipassionam 


1209 


SERMO  DE  ASSUMPTIONE  B.  VIRGINIS. 


1210 


fuenmus,  erimuS8imuletconsohtionum{Rom.  viii). 
Quod  sponsa  diligentor  attendenSy  dicit :  FascicuJus, 
myrrhse  diJectus  meusmilui  inter  uberamea  com- 
morabitur{CaBt,  i).  Contendamus  igitur  porangus- 
tam  portam  intrare,  per  arctam  et  arduam  viam 
conscendore,  quia  non  est  alibi  aditus  ad  justitiam, 
necconscensusadgloriam.Hocjamcontesimo^cha- 
rissimiy  nobis  sermone  in  hoc  Lbello  consummato, 


libellum  ipsumhoc  sermone  consummandumconse- 
mus.  Studeamus  itaque,  quffi  in  hoc  sermone  vel 
libello  scripta  sunt,  credendo,  sperando,  amando 
consummare,  ut  ad  supernam  gloriam  mereamur 
pervenire.  Quod  nobis  prsestare  dignetur  Jesus 
Christus  Dominus  noster,  qui  est  Deus  benedictus 
in  saeculorum  saecula.  Amen. 


DE  ASSUMPTIONE  BEATiS  MARIiE 

SERMO 

In  quo  fere  exponuntur  quae  ex  Canticis  canticorum  deprompta,  in  ejusdem 

Assumptionis  decantari  solent  officio. 

PROLOGUS 


Accipe,  charissime  frater,  munusculum  sponsionis  mese,  et  in  eo  quidquid  pra^terquam  decetinveneriSy 
tuum  puta,  qui  me  coegisti.  lllud  eulogium :  «  Tota  pulchra  es,  amica  mea  {Cant,  iv),  »  quodin  laudem 
matris  etvirginisde  Canticis  canticorum  sumptumcanit  Ecclcsia,  compendiosatibiexpositionereserari 
flagitasti :  illa  vel  maxime,  ut  tuipse  mihi  confessus  es,  causa  ndductus,  quod  monasterium  tuum  in  hono- 
remejusdem  virginisconsecratumest;et  idcirco  omnino  decens  esteos  qui  speciali  litulo  illius  insignes 
sunt;  singulaii  quoque  devotione  charissiraos  inveniri.  His  quidem  verbis  ego  acquiescens  expositionemy 
idcirco  non  indignam  puto,  quod  exposita  (licct  eo  modo,  quo  scripta  continentur  inserie  libri,  sumpta 
non  sint)  a  pristina  tamen  auctoritate  non  recedant ;  et  charitas  ejusin  cujus  laudem  dicuntur,  nos  urgeat, 
maximum  esse  debere  quidquid  et  fuerit  acceptum.  Et  hoc  ipsum  prius  a  me  factum  est  in  alio  quodam 
cantico,  quod  similiter  compulsus  sum  a  quodam  fratre  secundum  cumdem  modum  compilatum  expla- 
nare.  In  quo  tametsi  nostra  expositio  verba  primae  auctoritatis  et  ordinem  verborum  aliquoties  mutave- 
rit,  a  sensu  tamen  auctoritatis  primoe  non  recessit.  Inejusmodi  autem  expositionibus,  fratemse  chiLri- 
tati  libenter  obtemperans,  licet  forte  minus  gravitatis  habere  videantur,  nequaquam  tamen  arguendum 
me  puto,  cum  non  multum  interesse  existimem  quacunque  occasione,  salva  duntaxat  veritate,  fraternsd 
cedificationi  consulam. 


SERMO  DE  ASSUMPTIONE  B.  VIRGINIS 


Tota  puJchra  es,  amica  mea,  ei  macuJa  non  est  in 
te{Cant.  iv).  Verbaista,  charissimi,  nobis  omnibus 
nota  sunt,  et  magna  cum  dulcedino  omnibus  notifl- 
cata  sunt :  quee  et  propriam  habent  qua  delectant 
dulcedinem,  et  ex  ejus  cui  cantantur  dulcedine  am- 
pliorem  capiunt  suavitatem.  Ipsa  enim  tota  dulcis 
est  et  tota  suavis,  unice  pulchra  et  singulariler 
speciosa.  Propter  hoc  tam  speciosae  virginispraeco- 
nium  pulchrum  esse  necesse  est,  in  quo  laudatur 
dilectae  pulchritudo,  et  commendatur  pulchrae  di- 
lectio.  Ipse  sponsus  virginis,  ipsc  prseconium  di- 
cit  virginitatis,   a  quo  laudari  tanto   majus  est, 


quanto  eum  in  laude  cujusquam  falli  minus  quam 
possibile  est.  Auctor  pulchritudinis,  et  judexveri- 
tatis,  ipse  speciem  commendat  et  approbat  chari- 
tatem.  Ipse  se  amare  fatetur,  quam  fecit  amabilem, 
et  amari  se  gloriatur  ab  ea  cui  dedit  dilectionem. 
0  res  mira!  Ipse  (ilius  matriset  spons^is  virginis, 
integritatis  auctor  et  fructus  fecunditatis.  Ipse  di- 
lectam  laudat,  speciosam  commendat,*amicam  in- 
vitat.  Tota  puJchra  es,  amica  mea.  0  admirabilis 
amator  !  o  singularis  doctor  !  Quid  ^icis  i  Ipsa  est 
genitrix  tua,  ipsa  amica  tua.  Et  quomc-jo  amioa 
tua  ?  Num  genitricem  ipsam  eredimus  tuam  amicam  ? 


1211 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 


121^ 


B 


aat  quomodo?Certeamica  est  taa,  et  genitrix  tua.  A  doinunum  convenistis  ?  quomodo  in  unasocietate 

Amica  tua  quod  intacta,  genitrix  tua  quod  fecunda. 

Tusiquidem  integritetis  filius,  et  fecunditatis  ami- 

cus,matrenihabes  virginem,  et  amicam  prole  ioetan- 

tem.  Prius  tegenuitamica  tua,  mater  et  virgo  Maria. 

Postea  de  te  gcnita  est  amica  tua,  mater  et  virgo 

Ecclesia.  In  carnem  veniens  factus  es  (lUus  spon- 

886  tua)  matris  et  virginis  corpore.  In  carne  moriens 

factus  es  genitor  sponsoB  tu»,  virginis  llde.  Na- 

scendo  de  sponsa  tua  accepisti  substantiam  inllr- 

mitatis,  moricndo  sponsae  tuse  dedisii  sacramenta 

incorruptionis  :  utrobique  dilector  mirabilis,  utro- 

biquo  amator  siogularis.  Sponsam  tuam  dilexisti, 

ut  in  ea  nascereris,  et  sponsam  tuam  dilexisti,  ut 

pro  ea  morereris.  Et  una  est  sponsa  tiia,  una  est 

amica  tua,  una  est  columba  tua,  perfecta  tua ;  una 

est  matri  susBy  una  electa  genitrici  suse  {Caot.  vi). 

Voca  ergo  sponsamtuam,  invita  amicamtuam.  Voca 

formosus  pulchram,  speciosus  decoram,  dilectus 

unicam.  Lauda  pulchritudinem  ejus,  ne  portimes- 

cat  ad  pulchram  accederc ;  dic  formositatem  ejus, 

ne  se  trepidet  formosissimo  socinre  ;  dic  qualiter 

prior  ad  eam  vonisti,  diligens  et  dilectionem  quae- 

rens,  ut  ipsa  ad  te  venire  properet  diligens  ct  di« 

lectionem  reddens.  Dic  ergo,  diiector,  dic  dilectse 

tuse  speciem  suam,  dic  dileotionem  tuam,  ut  dilecta 

diligentem  diligat,  ut  concupiscat  amplius  diligi, 

et   properet   citius  sociari.   Dic  orgo,  dic :    Toia 

pulchra  es,  amioa  mea.  Quid  ergo  speciosa  dubi- 

tas  ?  Quid  cunctaris  ? 

Ostende  faciem  tuam  (Cant.  u).  Egredere,  ut  spe- 
ciosum  videas,  et  videaris  speciosa.  Quid  moras 
nectis  ?  desideras  pulchrum  videre  ;  s*<d  foiie  pa- 
vescis  vel  in  modico  non  pulchra  videri,  et  ideo  forte 
exire  metuis,  manifestari  trepidas,  pra^sentan  eru- 
bescis.  Tolle  timorera,  aufer  formidinem.Ego,  inquit 
dilectus,  te  video,  qui  voco  te :  praesentem  habeo,  qui 
te  invito  ut  venias.  Non  enim  te  voco,  ut  incipiam 
videre  te,  sed  ut  me  tibi  manifeste  videndum  proe* 
beam.  Ergo  ne  timeas,  vel  mihi  vocanti  crede  de 
te,  quia  nequaquam  vocarem,  si  praeparatam  non 
cernerem,  si  minusdignam  viderem.  Mundamvoco, 
sinceram  invito,  totam  pulchram  desidero:  Tota 
pulQbra  es,  amica  mea !  0  qualis  societas.  Totus 


estis,  ut  tale  ac  tantum  miraculum  efficeretis  ?  Qaid 
fecistis  ?  Sic  sublimastis  humilem,  sic  feciindastis 
virginem,  ut  virgo  pariat  Dei  Filium,  et  humilit 
habeat  sponsum  Deum.Neoalia  talem  ddcebat,  nec 
alius  talis  tali  invcniri  poterat.  0  digna  digni,  for- 
mosapulchri,  mundaincorrupti,  excelsa  AUissimi, 
mater  Dei,  sponsa  Hegis  seterni  1  Quam  pulchra  es^ 
et  quam  suavis  es,  quam  scrutator  renum  probat, 
quam  inspectorcordium  laudat,  quam  diligit  auctor 
pulchritudinis,  cui  testimonium  perhibet  magister 
veritatis.  Ausculta  ergo  vocem  ejus,  inclina  aurem 
tuamadverbaillius.  Ipse  est  qui  loquitur,  ipse  est 
qui  auditur,  ipse  te  invitat,  ipse  te  audire  deside- 
rat,  ipse  diclt :  Tola  p*iIohra  es,  amica  mea^  et  mn- 
cula  nonest  in  te.  Exallaeljucundare,  gaude  incom- 
parabiliter,  la^tare  singulariier.  Responde  gratula- 
bunda  vocanli,  propcra  venire,  fostina  occurrere. 
accipere  rognum  sponsi,  possidere  hasreditatcm  filii 
Ne  ultra  desiderium  amantis  dinforas,  ne  dilatiooe 
exspectantom  et  cupientem  afdigas.  Attendo  qua 
suavitate  invitat  tc,  et  intelliges  qua  charitatc  ex- 
spectat  te. 

Tunc  postquam  dixerat  nullam  in  ea  maculam 
inveniri,  mundam  et  sinceram  et  ab  omni,  quod 
displicere  poterat,  alienam,  ne  forteadhnc  istalaus 
minus  animaret  timidam,  minus  accendoret  vere- 
cundam,  adjecil  insuper  et  prosecutus  est,  osten- 
dens  non  solum  immunom  et  liberam  esse  a  malo, 
Q  sed  inelTabilibus  bonis  plenam  et  omnium  perfec- 
tione  virtutum  refertam,  dicens :  0  formosa  mea  I 
0  dilecta  mea  1  o  columba  mea  I  Amica  mea  gra- 
tanter  amplector,  jucunde  intueor,  quod  nullam  in 
te  maculam  video,  quod  totam  te  pulchram  aspi- 
cio,  sed  multo  amplius  inefTabiliter  me  delectat, 
quod  totam  te  dulcedine  plenam  invenio.  Favas 
distiUans  labia  tua,  mel  et  lac  sub  lingua  tua^  et  ] 
odor  unguentorum  tuorum  super  omnia  aromata  i 
{Cant.  iv).  Labia  tua,  lingua  tua,  unguenta  tua,  ^ 
omnia  dulcia,  omnia  suavia,  omnia  laude  digna. 
Labia  tua,  lingua  tua,  unguonta  tua.  Tria  commen-  i 
dantur,  labio,  lingua,  unguenta.  In  labiis  osculum,  t 
inlinguaalioquium,  inunguentis  odoratque  fragan-  i 
tia.  Tota  ergo  Trinitas  venit  ad  Virginem.  Susceperat 


pulcher  totam  pulchram  sibi  sociat.  7o/a  pulchra  D  6°^^  i'^  labiis  ab  ore  Patris  osculum.  Susceperat  in 


eSf  amica  mea.  Ego  totus  pulcher,  et  tu  tota  pul- 
chra.  Egoper  naturam,  et  tu  pergrati&m.  Ego  totus  ' 
pulcher,  quia  omne  quod  pulchrum  est  in  me  est. 
Tu  tota  pulchra,  quia  nihil,  quod  turpe  est,  in  te 
est.  Tota  pulchra  es^  amica  mea,  et  macula  non  est 
in  le.  Tota  pulchra  es.  Pulchra  incorpore,  pulchra 
in  mente.  In  corpore  pulchram  te  facit  integritas 
virginitatis,  in  mente  pulchram  exhibet  virtus  hu- 
militatis.  Tota  ergo  pulchra  es,  corpore  nivea, 
mente  sinoora.  Tota  pulchra  es  :  nihil  enim  in  te 
pulchritudo  reUquit  quod  non  possideat ;  totum  de- 
cor  obtinet,  formoaitas  tenet,  regit  honestas.  Tota 
pulchra  es,  amica  mea,  et  macula  non  est  in  te, 
Q  virftnitas  huiniliset  humilitas  virginalis  I  quomo- 


linguaPatrisverbum.Susceperatinunguentis,Patri8 
etverbi  Spiritum.Inde  Iabiatua,Iingua  tua,  unguenta 
tua.  Favus  distillans  labia  tua^  mol  et lao  sab  lingna 
tua^et  odor  unguentorum  tuorum  super  omnia  aroma- 
ta. Fa  vus  distillans  labiatua. Eipleniiudinem^eisu^ 
vitatem  habent  labia  tua.  Ideo  favus  distillans  labia 
tua  :  nam  pressa  emittunt  dulcedinem.  Propterea 
ergo  favus  distillans  labia  tua.  Omnia  ad  similitudi- 
nem  dicta  sunt :  favus  distillans  labia  tua,  Pavus  % 
mel  et  ceram  habet.  Mel  divinitas  est,  cai*a  huma-  i 
nitas.  Favus  Vcrbum  caro  factum  esl  in  Virgine :  s 
ergo  favus  distillans  labia  tua.  In  te  divina  et  ha-  : 
mana  natura  soluta  veteri  discordia  ad  perfectam  > 
plenitudinem,  et  aeternam  unionem  pacis  osoulo  | 


SERMO  BE  ASSUMPTIONE  B.  VIRGINIS. 


mi 


tiU^tse.  In  te  divinitas  humanitati  se  infudit.  A 
vera  humanitate,  et  perfecta  divinitate  a  te 
et  homo  Christus  exivit.  Ergo,  favus  distiJIans 
taa.  Eg^o,  inquity  novi  quod  prfledioo  :  expertus 
quodlaudo.  Favus disiillaiis  Jabia  tua,  Egode- 
is  tibi  charitate  osculo  oris  mei  labia  tua 
i,  simulque  dulcedinem  infudi,  et  a  dulci  dul- 
^m  expressi.  Valde  enim  expressi,  et  valde 
msiy  quia  plene  infudi,  et  perfecte  sociavi. 
)  ergo  impressi  dulcedinem,  et  vere  expressi 
tatem,  quando  meum  tuo  in  te  sociavi,  et  per 
a  te  cum  meo  pariter  et  tuo  exivi.  Mea  divi- 
mel  eraty  et  tua  humanitas  cera  erat,  et  inde 
;um  favum  feci,  et  factus  sum.  Et  ecce  favus 
lans  labia  lua.  Quod  enim  impressum  est  in  te, 
nptum  est  de  te,  et  ipsum  factura  est  dulce-  ^ 
plenum  in  me.  Modo  ergo  sum  quod  sum, 
im  quod  factus  sum.  Quod  factus  sum , 
sum  :  quod  autcm  sum,  semper  sum,  tamen 
ique  vere  sum,  et  quod  factus  sum,  et  quod 
a]terum  ex  te,  alterum  ante  te.  Favus  distiJ- 
Jabia  tna.  0  quam  dulcis  et  suavis  es  ?  quoe 
ligna  eras,  ut  supernae  dulcedinis  osculum, 
»  conceptu  susciperes,  et  totius  mundi  suavi- 
in  partu  stillares. 

vas  distiJJans  Jabia  taa,  moJ  ot  Jac  suh  Hngua 
3uid  est  mel  et  lac  sub  iimjua  tua  ?  Hoc  est 
im  Patris  sub  carne  tua.  Quare  ergo  sab  Jin^ 
911?  Quia  Verbum,  ideo  sub  lingua.  MeJ  et  Jac 
agaa  tua.  Non  supra  ]inguam,  sed  sub  lingua,  p, 
Verbum  absconditum  est,  et  ideo  mel  et  lac 
ngua  tua.  Melet  lac  sub  lingua  tua,  Sub  lingua 
mb  came  tua.  Sub  lingua  tua^  quia  verbum  : 
ngua  tua,  quia  absconditum.  Mel  et  lac,  Deus 
no.  Mel  divinitas,  lac  humanitas.  Mel  de  rore 
venit,  quia  divina  natura  supra  omnia  est. 
le  carne  exprimitur,  quia  humanitas  deorsum 
npta  est.  De  carne  caro.  Ideo  lac,  non  caro 
ngua  tua,  quia  lac  de  carne,  non  caro ;  sed  de 
caro ,  ct  tantum  caro  :  non  prima  oaro ,  sed 
ima  carne  secunda  caro  :  de  carne  veteri  no- 
ro,  do  carne  purganda  hostia  caro.  Ideo  mel 
sub  lingua  tua,  quia  in  tua  carne  Deus  homo, 
)  tua  carne  Deus  et  homo  unus  Jesus  Christus. 
s  distillans  labia  tua^  mel  et  lac  sub  lingua  Q 
dor  unguentorum  tuorum  supor  omnia  aroma- 
imipsedicit:  Spiritus  meus  super  mel  dulcis 
/.  xxiv),  Ipse  in  te  singulariter  requievit,  qu(e 
iseteris  omnibus  gratia  plena  mater  facta  est 
et  templum  Spiritus  sancti.  Propterea  un-  \ 
torumtuorumodorsupcromnia  aromata,  quia 
m  gratiam  vincit  tua  sublimitas,  omnem  per- 
•nem  superat  tua  dignitas.  Tu  singulariter 
1,  tu  ineffabiliter  sublimata,  nulla  tibi  in  gratia 
is  esse  potuit,  per  qnam  gratia  venit  super 
8  filios  hominum.  AvOy  inquit,  gratia  plena. 
tussanctussuperveniet  in  te  et  virtusAItissimi 
brabit  tibi{Luc,  i).  Ergo  super  omnem  gratiam, 
i  tua;  super  omne  meritum,  excellentia  tua, 


eminentior  cunctis,  sanctior  universis.  Nemo  ut  tu 
gratia  plenus  fuit,  quae  sola  sine  exemplo  mater 
virgo  genuisti ,  castitatis  lilium  servasti  cum  fructu 
fecunditfttis.  Ergo  spiritus  sanctus  in  tua  humilitate 
singulariter  requicvit,  qui  in  tua  virginitate  mira- 
culum  nuUi  comparabilo  fecit.  Idcirco  odor  un- 
guentorum  tuorum  super  omnia  aromata.  Favus 
distilJaas  labia  tua^  meJ  et  lac  sub  Jingua  tua^  odor 
uagueatorum  tuorum  super  omnia  aromata.  Tu  ad 
jucunditatem  unguenta  tccepisti,  unguenta  ad  spe- 
ciem,  unguenta  ad  odorem.  Antiqua  illa  Maria  no- 
minis  tantum,  non  leprae  te  reliquit  haeredem,  qu» 
nec  maculam,  nec  rugam  habuisti,  quam  unguenta 
tergerent  :  sed  unguenta  accepisti ,  ut  speciem  et 
formam  tuam  gratius  commendarent.  Ergo  odor 
unguentorum  tuorum  super  omnia  aromata.  Alii 
unguuntur  ad  curationemi  alii  unguuntur  ad  stabi- 
litatem,  omnes  unguenta  ad  necessitatemaccipimus. 
Tu,  filia  delicata,  et  omni  gratia  plena,  chaiissima 
in  deliciis  tuis  uncta  es  ad  gloriam  decoris  tui,  et 
in  signum  dilectionis.  Unctum  paritura,  et  tu  quo- 
que  uacta  es,  ut  ipsum  in  te  unguentum  prius  ex- 
cellenter  effunderet,  quod  postmodum  in  utero  tuo , 
singulariter  acciperet.  Ipse  etiam  supra  te,  prse 
cunctis  partioipibus  suis  accepit  plenitudinem , 
tu  post  ipsum  prcB  cunctis  suavitatem.  Propterea 
igitur  odor  unguontorum  tuprumsuper  omnia  aro- 
mata. 

Jam  enim  hiens  transiit^  imber  abiit  et  recessit. 
FJores  apparuerunt  iaterra  nostra^  viaese  floreatea 
odorem  dederunty  et  vox  turturisaudita  est  in  terra 
nostra  (Cant.  u).  0  mira  decentia  I  tali  talia  prsepa- 
rantur.  Tota  pulohra  es,  amica  mea,et  macula  aoa  est 
in  te.  Favasdistillanslabia  tua,  melet  lac  aub  lingaa 
tua^  odorunguentorumtuorumsuperomnia  aroiAata. 
Si  talis  est,  et  in  tantum  laudata  est ,  cui  hoc  non  po- 
terat  satis  esse  ad  commendationem ;  sed  restabat 
edicere  et  hoc,  ut  sciret  ad  quam  patnam  vocaretur, 
et  a  quo  exsilio  educeretur.  Propterea  utrumque 
commemoi^atum  est,  et  totum  ordine  factum  est  di- 
lectae  pulchritudo,  triste  exsilium,  et  dulcis  patria. 
Solida  laus  est  quoe  a  semetipsa  initium  capit.  Sua 
etenim  quemque  verius  commendant.  Ideo  primum 
laudatur  ipsa,  deinde  laudantur,  et  quae  ejus  sunt,  et 
totum  hoc  ad  incitamentum  amoris  fit.  Adversa  quo 
que  commemorantur,  utardentisdesiderium  ad  efife- 
ctum  festinet,  et  properet  inde  exire,  ubi  tristitia 
sedet,  ubi  luctus  commoratur,  et  miseria  regnat. 
Hoc  totum  exsilium  est.  Deinde  patriam  suam  lau- 
dat,  et  dicit  quae  gaudia ,  quae  delicise,  quantaa  ju- 
cunditas  et  amoenitates  ibi  sunt.  Et  in  his  omnibus, 
flores  apparuerunt^vineae  florentes  odorem  dederunt» 
voxturturis  audita  est  in  terra  nostra.  Amorisplena 
sunt  omnia,  et  omniaamoremresonant^flores,  odory 
canticum.  Nihil  hic  est  quod  animum  non  subeat , 
quodcornonpenetret,  et  quod  affectum  nontransi- 
gat.  Inipso  auditu  inardescit  mens,  flagrat  deside- . 
rium,  etconcupiscentias  suasanimos  ipsenon  capit. 
Neque  enim  sine  delectatione  audiii  potest  <juod 


1215 


APPENDIX  AD  HDGONIS  OPERA  MYSTICA. 


la 


tanta  dulcedine  plenum  est.  Et  qui  id  sibi  non  audit  A  carnis  comiptibilis  indumentum  morte  depooo^ 

sibi  non  dilig^it.  Multos  enim  ad  se  convertit,  quos 

non  trahit  post  se,  et  qui  omnes  ad  habendum  dili- 

gunt;  non  omnes  diliguntadsequendum.  Dilecta  au- 

tem  vocatur  ut  veniat,  quoniam  qui  non  venit,  non 

pervenit.  Et  ideo  narratur  ut  audiat,  invitatur  ut 

veniat,  et  veniens  perveniat  et  apprehendat.  Hiems, 

inqniif  transut;imber  abiit  et  recessit. YloQ^e  exsilio 

est.  De  patria  autem:  F/ores  apparucrunt  in  terra  nos' 

tra,  vinesd  ilorentes  odorem  dederunt,  vox  turturis 

audita  est  in  terra  nostra,  0  anima  misera,  qusB  hoc 

diligis,  et  hoc  non  diligis  1  Quaecunque  es,  misera  es, 

quse  hoc  diiigis  quod  tam  fugiendum  est,  quod  et  si 

non  fugiatur ,  ipsum  tamen  permansurum  non  est. 


i 


quse  etvivens  sciris  carniscorruptionemnonanii- 
se.  Nihil  trepides  vel  expavescas,  evadis  exsilio^ 
deaerumna  liberaris.  Non  erunt  ultra  doloretg»- 
tus,quoninm  hasc  priora  transierunt.  Jam  CDimhm 
transiitf  iwber  abiit  et  recossit,  Deinceps  ergoft?- 
pus,  quod  corrumpiter,  non  aggravahit  animam:» 
terrena  inhabitatio  sensum  deprimetmulta  cogil» 
tem  (Sap.  ix).  Hsec  est  enim  hiems,  quae  transit,»- 
jus  torpor  gravis  et  gelu,  triste  austra  spiranteja 
solvitur,  etcaligo  tenebrosa,  orlo  sole  ju8titi8e,dii-  , 
sipatur.  Jam  ergo  hiems  transiit,  imber  abiit  etn-  ; 
cessit.  Propterea  enim,  quia  transiit  hiems,  ideoiB>  \ 
ber  abiit  et  reccssit.  Nam  post  carnis  ergastalai,  1 


Si  vero  hoc  non  diligis  quod  tam  diligendum  est,  *.  mundi  evadis  exsilium,  nec  mala  adversitatis  ultn 


vivens  m  temetipsa,  mortua  es,  quia  non  vivit  m  te, 
sine  quo  tu  vivere  non  potes.  Ergo  hiems  transiit, 
imber  abiit  el  recessit,  Flores  apparuerunt  in  terra 
nostra,  vinew  (lorentes  odoremdederunt,  VoxturtU" 
risanditaestin  terra.  Notasunt,quaereferuntur,sed 
propter  quae  referuntur,  nota  non  sunl.  Rerum  vi- 
8ibiliumspecies,quas  sensus  hominis  novit,  etips» 
jucundse  sunt,  et  suaves  hominibus ;  ipsse  ad  simi- 
litudinem  proponuntur,  ut  ex  eis  cogitet  homo  quse 
non  novit,  et  omnia  :  quse  in  similitudine  currunt, 
hiems  transiit,  imber  abiit,  et  recessit. 

En,anima,age  quod  vis;sive  diligis,si  ve  non  diligis, 
mundus  transit,  et  concupiscentia  ejus.  Transeunt 
omnia  qua)  temporaliter  diligis :  antc  te  transit  quod 


jam  metuis,  quae  legc  mortalitatis  soluta  camis  co^ 
ruptione  non  teneris.  Ergo  hiems  transiit,  iinber 
abiit  et  recessit.  Nisi  in  te  fuisset  mortalitas,  aihil 
contra  te  valuissct  adversitas,  et  idcirco  cum  morle 
carnismortalitatis  corruptionem  exuis,  totumdein- 
ceps  mundum,  et  mundi  mala  adversantia  secan 
contemnis.  Et  ideo  quia  hiems  transiit^  imberabiit 
et  recessit,  (Jamjamenimhiemstransiit,  imberabii 
et  recessit). 

Flores apparuerunt,  vineseautem (lorentes odoreM 
dederunt^et  vox  turturis  audita  est  in  lerra  nostn 
Quid  vultdicere,  F/oresappartf(?rw/i(  in  terra  nostnl^ 
Qui  sunt  flores  isti,  et  quse  sunt  vineae?  et  vox  tor 
turis,  qu8B  est?  et  terra  ejus,  ubi  est?  Ne  forte  con- 


diligis,  novissime  transis  quoque  tu  ac  pertransis  n  tingat  nobis  sicut  Judaeis,  qui  dixerunt :  Haac  De- 


ipsa  quse  diligis.  Cur  ergo  diligatur  quod  transit, 
quod  diligendumnon  erat,  etiamsitransitorium  non 
erat?  Nam  cum  staret  nocuit,  cum  pertransiret  de- 
cepit.  In  altero  crudele  ,  in  altero  fallax.  Audi  ergo 
potius  unde  gaudeas,  quia  hiems  transiit,  imber 
abiit  et  recessit.  Quid  est  hiems?  Nonne  vita  mor- 
talis  hiems  est,  quamcorruptionissueetorpor  astrin- 
git,  et  ignorantioe  caligo^  obnubilat?  Ad  agendum 
enim  bonum  pigra  est,  et  ad  perpiciendum  nubila. 
Et  ubi  est  imber?Namgelu  interius  astringit,  imber 
extrinsecus  irruens  dissolvit.  Ergo  imber  est  in  iis, 
quse  proeter  ingenitam  occupationem  quotidie  mo- 
lesta  ingruunt,  quibus  foris  vita  mortalis  atteritur, 
eum  dira  intus  mortalitatis  necessitate  astricta  te- 


scimusunde  sit(ifoan,  ix).  Nam  siscimus  unde  sit 
novimus  terram  ejus,  et  scimus  qui  sunt  flores  isti 
et  quae  sunt  vinero,  et  qualis  sit  ordor  vinearum  flo- 
rentium.  Postremo  et  turturem  novimus ,  et  vocea 
ejus  qualis  sit.  Omnia  scimus,  si  scimus  unde  siL 
Et  utinam  non  auditusolosciamus  unde  sit,  ne  forti 
famam  tantum  audierimus,  et  non  sciamas  verita- 
tem.  Hoc  enim  parum  est  famam  audisse  de  illo 
Hoc  perditio  potuit  et  mors,  et  de  hoc  solo  gloriao- 
tur.  Non  enim  ultra  eis  conceditur.  Ergo  oportet  ut 
non  solum  fama,  sedexperientia  de  illo  nos  doceat, 
ut  gustemus,  et  videamus  quoniam  suavis  est  Domi- 
nus,  et  unctio  ejus  doceat  nos  de  omnibus.  Si  ergo 
unctio  ejus  in  nobis  est,  scimus  eum  unde  est,  et 


neatur.  Hiems  ergo  transiit, imber  abiit,etrecessit.  j)  scimus  terram  ejus,  et  nunc  poterimus  prudenter 


Ofelix  illa  anima,  quse  audire  habet:  hicms  transiit! 
Nam  hiems  semper  quidem  transit,  sed  non  omnes 
digni  sunt  hoc  audire,  nisi  quibus  ti*ansit  prius- 
quam  transeat,  id  est  a  quibus  contemnitur,  prius- 
quam  superetur.  Istis  enim  hiems  gravis  cst,  et 
SBstas  in  desiderio.  Isti  ergo  merentur  soli  audire, 
hiemstransiitf  uiin  ejustransitu,  consolatione  ao- 
cepta,  gaudeant,  quia  in.  ejus  statu  prius  afflicti 
suspirabant.  0  felix  hora,  et  tempus  prce  cunctis 
desiderabile !  quandoillo  sponsus  coelestis  dilectam 
8uam  post  longa  desideria  de  mundi  carcere  egre- 
dientem  obvius  excipit,  et  blanda  charam  consola- 
tione  ad  se  invitat,  dicens :  Egredere  cum  jucundi- 
^te^  electa  inter  filias,  nec  tibi  durum  videatur 


solutionem  reddere  de  floribus,  et  de  odore  vinei- 
rum,  et  de  voce  turturis.  Jam  enim  hiems  transiii,  H 
imberabiit  et  recessit.  Flores  apparuerunt^  vinet' 
(lorentes  odorem  dederunt,  et  voxturturis^  auditaii 
terra  nostra.  Post  tristialseta  succedunt.  Ubi  transfl 
quod  doluit,  succedit  quod  delectat,  flores  appame 
runt  in  terra  nostra.  Magna  causa  nobis  immioel 
loqui  de  floribus  et  de  vinois,  et  de  voce  tuHnris. 
Nam  de  hieme,  et  imbribus,  et  tempestatibus,  et 
ventis  multa  novimus  et  satis  evidenter  dicla,  oee 
opus  est,  ut  modo  dicantur  plura,  quoniam  in  prc- 
senti  satis  dicta  sunt.  Tamen  interim  quantum  ti 
contextum  attinet  iectionis,  videntur  haec  dicta  ad 
superiora  referri^ut  hoc  quod  dicitilores  apparaeruiA 


SERMONES  CENTUM 


1218 


mdeat  ad  hoc  quod  dixerat  hiems  traDSiii]  hoc  A 
quod  dicit  vinesB  florentes  odorem  dederunt^ 
[  quod  dixerat  imber  abiit  et  recessit.  Quia 
r  hiems  transiit,  flores  apparuerunt ;  et  quia 
r  abiit  et  recessit,  vinese  florentes  odorem  de- 
it.  Hiems  transiit,  flores  apparuerunt.  Nam 
jelu  brumaB  verno  calore  liquatum  solvitur, 
nuo  terra,  radiis  tepentibus  tacla,  se  ad  par- 
iperitur  Tunc  et  germina  et  flores  prodeunt,  et 
tur  rursum  tellus  decore  suo.  Ergo  hiems 
iity  et  flores  apparuerunt  in  terra.  Nam  quia 
r  abiit  et  recessit,  continuo  vineae  florentes 
3m  dederunt.  Nam  imbres  inimici  sunt  flori- 
et  vehementissimi  imbres  flores  vinearum 
tiunt,  et  ideo  quia  imber  abiit  et  recessit,  vi- 
florentes  odorem  dederunt. 
xergo  floribus  vernantibus  et  vineis  odorem 
I  spargentibus,  turtur dedit  vocem  suam,  et  im- 
mest  gaudium,  etait :  Vox  luriuris  andita  est 
"ra  nostra^  (lorcs  apparuerunt  in  terra  nostra 
Bdorentes  odorem  dederunt.  Vox  turturisaudita 
i  ierra  nostra,  Terra,  inquit,  nostra,  nonmea, 
\ostray  ut  eam  communicar6t  nobiscum.  Si  ergo 
nostra  est^ubi  flores  apparuerunt^et  ubi  vinesB 
ntes  odorem  dederunt^et  ubi  audita  est  vox  tur- 
^  exsilium  hic  est,  ubi  in  terra  deserta,  invia  et 
losa,  in  terra  alienacantare  nonpossumus  can- 
i  Domini  sed  :  Super  flumina  Babylonis  sedi- 
et  IlevimuSy  dum  recordarcmur  tui,  Sian,  In 
ibus  in  medio  ejus  suspendimus  organa  no^ 
j^Psa/.cxxxvi).  Nusquam  hic  flores  sunt,  vel  vi-  C 
lorentes,  sed  salices  steriles  habentes  folia,  et 
um  non  habentes.  Nequc  hic  vox  turturis  audi- 
ed  suspendimus  organa  nostra,  et  non  valemus 
ire  canticum  Domini  in  tcrra  aliena.  Ergo  ibi 
nostra  est^hic  exsiliumnostrum.  Adillam  fui- 
creati,  adhancexpulsi.  Hieperegrinamur,  illuc 
iiri.  IllincexeunteSyhuc  venimus.  Illinc  exeun- 
illuc  redimus.  Propter  hoc  postquam  hiems 
iit,  imberabiit  etrecessit;  statimflores  appa- 
mt  in  teiTa  nostra,  vineae  florentes  odorem  de- 
it ,  et  vox  turturis  audita  est  in  terra  nostra. 
sta  subtracta  sunt,  continuo  sine  mora  illa  op- 
re  cocperunt.  Postquam  horum  concussio  a  no- 
^nsiit,  statim  odor  illorum  ad  nos  pervenit.  CiUn 
m  gemitus  conticuit,  continuo  illorum  con-  D 
is  auribus  nostris  insonuit,  et  vox  turturis  au- 
(  nostris  insonuit,  et  vox  turturis  audita  est. 
detur  magna  quaedam  gaudia  hic  commendare 
iribuSy  et  odore  et  cantico.  Nam  ha)c  tria  so- 
commemorata  sunt :  flores,  et  odor  et  canti- 
Et  scimus  quod  flores  ad  speciem  pertinent, 
ad  fragrantiam,  canticum  ad  jucunditatem. 
ies  autem  ad  visum  refertur,  fragrantia  ad  olfac- 
melos  ad  auditum.  Quare  ergo  hi  soli  pr» 
tis  sensibus  electi  sunt,  et  nominati  ?  Namha- 
singuli  voluptates  suas,  et  poterant  interna 
ia  ctiam  gustu  designari,  sieut  scriptum  est : 
ate,  ei  videte  quoniam  suavis  Dominus  (Psal. 
III).  Et  iterum :  Satiabor  om  apparuerit  gloria 


tua (Psal. xwi,)Ei:  Torrente  voluptatis  tuse  potabis 
eos,  Domine  Psal.  xxxv).  Sed  qui  jam  gustat,  frui- 
tur,  et  pervenit  ad  finem  desideriorum  suorum;  hic 
autem  oportuit  quaedam  primordia  vitoe  perennis  si- 
gnificari,  quando  adhuc  non  sunt  consummata  om-> 
nia.  Siquidem  adhuc  sponsa  in  exitu  est,  et  invita- 
tur  ut  veniat.  Et  ipsa  jam  egrediebatur  tabernacu* 
lum  carnis  suob,  et  se  converterat  ut  veniret.  Ibi  re- 
velatisunt  oculi  ejus.  Et  ecce  de  longe  quasi  ter- 
ram,  quasi  patriam,  quasi  regionom  amoenam  usque 
adhuc  invisibilem,  sed  usque  adhuc  visis  omnibus 
pulchriorem,  plenam  decore,  et  jucunditate  refer- 
tam,  cujus  aspectus  dcsideria  oeterna.  Illic  omnia, 
qu8B  in  hoc  sseculopulchravisasunt,  sive  qusejam 
preeterierunt,  sive  quae  nunc  sunt,  sive  quae  futura 
sunt,  incorrupta  fulgent,  et  multo  ampliori  decore 
quam  credita  fuerint  insestimabiliter  ostenduntur. 
In  hunc  ergo  sponsa  intuitum  toto  desiderio  deflxa, 
et  se  colligens  ad  se,  concupivit  plenius  scire  unde 
tam  mira  subito  fulsisset  pulchritudo. 

Cumque  in  hanc  tota  intentione  ferveret,  et  jam  se 
non  caperet  proe  gaudio,ecceodorsuavissimus  illa- 
psus  est,  et  cantica  quaedam  dulcia  sunt  audita,  et 
cuncta  mira  praeter  solitum.  Ideo  flores  commemo- 
rantur,et  odor,  et  canticum,  etin  omnibus  dulcedo 
illabonorum  invisibiliumet  jucunditas  designatur, 
et  dicitur :  Flores  app^ruerunt,  et  vinern  odorem  de^ 
deruni,  et  vox  turturis  audita  est.  Et  omnia  hsec  in 
uno  sunt,et  omnia  unum  sunt,  flores,  odor,  et  canti- 
cum.  Flores  etenim  sunl,  quia  monstrant  speciem; 
odor  est,  quia  fundit  suavitatem;  canticum  est,  quia 
sonat  dulcedinem.  Totum  est,  et  hoc  totum  est  sed 
adhuc  de  longe.  Quidquid  ibi  videtur,  pulchrum  est, 
suave  est,  jucundum  est;  sed  quasi  adhuc  de  longe 
est.  Ideo  adhuc  gustu  nonpercipitur,  neque  tactu  at- 
trectatur,  sed  tanquam  eminus  constitutum  auditur, 
odoratur,  et  cernitur.  Et  tamenmire  etiam  sicreft- 
cit,  et  trahit  post  se  animam  in  concupiscentias 
sempiternas.  Ideoait :  Traheme;  post  te  curremua 
in  odorem  ungucniorum  tuorum(Cani.  i).  Et  vox 
dilecti  mei.  Anima  mea  liquefacia  esi,  ut  dilecius 
locutus  est  (Cani.y).  Pulcher  es,  dilecle  mi,  et  deco- 
rus,  et  totus  desiderabilis :  caputtuum,  capilli  tui, 
oculi  tui,  labia  tua.  FugCy  dilecie  mi,  fuge^  similis 
esto,  dilecte  mi^  capreve^  hinnuloque  cervorum  su- 
per  inontes  aromatum  (Cnni.  viii).  Flores  ergo 
apparuerunt  in  terra  nostra.  Vinese  florentes  odorem 
dederunt,  et  vox  turturis  audita  est  in  terra  nostra. 
yEterna  itaque  gaudia  floribus,  et  odore,  et  cantico 
designantur.  Et  diximus,  quod  idcirco  de  gustu 
tacitum  est,  quoniam  voluit  demonstrare,  quod  de 
longe  adhuc  erant,  et  nccdum  ad  ea  sponsa  perve- 
nerat,  sed  invitabatur  ut  veniret,  et  demonstrata 
sunt  ei  ut  videret  et  concupisceret  et  properaret. 
Ideo  convenienter  designata  sunt  gaudia  illa  flori- 
bus,  odore  et  cantico.  Omnia  enim  haec  de  longd 
reficiunt,  et  delectant  eminus  constituta. 

Multa  autem  sunt,  quse  super  his  adhuc  dici  ha 
buisaet,  Sed  nos  inopes  sumu8|  et  coarotamur  soieii* 


1219 


APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYStlCA. 


tia  et  sermone,  nec  sufAcere  possumus  rebus  tam 
immensis,  et  a  nostra  virtute  tam  sublimibus.Tamon 
non  est  tacendum  illud  quod  se  adhuc  suggerit  et 
oiTert  manifestationi.  Cum  enim  sint  quinque  sensus 
corporei,  duo,  id  est  tnctus  et  gustus,  magis  sordi- 
bus  appropinquanty  etsubjacentatramini,  undenec 
sinceramrefectionem  habere  valent,  sed(}U8Bpurga- 
tione  egeat  et  defsecatione.  Tres  vero  reliqui  meram 
trahunt  dulcedinem^etsuasdelicias  magis  ad  jucun- 
ditatem  animi  convertunt,  non  enim  ad  necessitatem 
reflciunt,  sedaddelectationem.  Magna  itaque  rerum 
similitudo  est,  nec  poterant  invisibilia  signis  evi- 
dentioribus  declarari.  Sicut  cnim  oculus  rerum  spe- 
cie  sine  coinquinatione  pascitur,  et  sicut  auris  vo- 
cum  suavitate  sine  corruptione  delectatur,siC;gaudia 
illa  eeterna  suavitatem  infundunt,  et  corruptionem 
non  adducunt.Semper  redciuntyet  nunquam  deflciunt 
Pascunty  et  perseverant  integra,  ad  fovendum  se 
exhibenty  et  permanent  incorrupta.  Propterea  flores 
apparuerunt,  in  terra  nostra,  vinese  florentes  odo- 
rem  dederunt,  et  vox  turturis  audita  est  in  terra 
nostra.  Hores  a^paruerunt.  Quales  flores?  Sicut 
lilia,  sicut  rosae,  sicul  violae  :  et  non  est  flos,  qui 
non  habeat  propriam  speciem  et  pulchritudinem 
singularem.  Omnis  pulchritudo  ibi  est  ubi  summa 
pulchritudo  est.  Unum  bonum  est,  et  omne  bonum 
in  illo  bono  est.  Si  flores  nominas,  si  fructus  nomi« 
nas,  totum  ibi  est.  Nam  et  arbor  est,  ct  lignum  vitse 
esty  quoniam  de  ipsa  Sapientia  dictum  esi: Lignum 
vitDB  est  iis  qui  apprehenderint  eam  \  et  qui  pos- 
sederint  eam,  beati  (Prov.  iii).  Lignum  autem  vitae 
plantatum  est  secus  decursus  aquarum  et  fructum 
suum  dabit  in  tempore  suo;  folium  ejus  non  de- 
duet  unquam  (Psal.  i).  Vide  quod  nihil  ibi  deest 
Omnia  ibi  sunt.  Florem  habet,  folia  habet,  fruc- 
tum  habet,  nec  folia  deesse  poterunt,  quia  et  um- 
bra  ibi  est,  non  tamen  ad  obscuritatem,  sed  ad  refri- 
gerium.  Ipsa  sponsa  umbram  ibiesse  testatur :  Sub 
umbrailliuSf  quem  desideraveram  sediiet  fructus 
ejus  dultiis  gulturi  meo  (Cafl.ii^.Quid  ergo  illio  quse- 
rerepossiSyquodnon  invenias?  solum  quod  nonest, 
ihinon esi.Omnia  enim  per  ipsum  facta  sunty  etsine 
ipso  f&ctum  est  nihil.  Etquodfactumest  in  ipso  vita 
erat  (Joan.  i).  Quoniam  ex  ipso^  et  per  ipsum  et 
in  ipso  sunt  omnia  (Rom.  ii).  Et  cum  quid  in  eo 
videriincipit^nonin  eo  esse  incipit^quando  videriin- 
cipit,  quia  quod  ibi  est,  scmper  est,  et  semper  tutum 
ibi.  Audi  adhuc  Sapientiam  enumerantom  jucundi- 
ditates  et  delicias  suas :  EgOy  inquit,  Tizasi  vitisfruc- 
tiGcavi  suavitatem  odoris^  et  (loresmei  fructus  ho- 
Boriset  pulchritudinis  \honestatis\.  Quasi  cedrus 
exaltata  sum  in  Libano,  quasi  cypressus  in  monte 
Sion,  quasi  palmain  Cades^quasiolivaincampis  et 
quasi  platanus  juxta  aquamin  plateis  (EccL  xxivj. 
.  Sed  ne  forte  affluentia  ista  oblivionem  nobis  indu- 
cat,  ety  relictis  floribus,  arbores  numeremus.  Arbo- 
ribus  enim  aliquid  rigoris  et  duritiei  inesse  vide- 
tur..  Nos  vero  incipientes  et  teneri,  mollibus  blan- 
lUsque  opus  babemus  ;  idcirco  rursum  ad  flores 


A  convertimur.  Flores  inquit,  apparuerani  f 
nostra  (Cant.  ii).  Contemplatione  ergo  seter 
pientiae  agitur,  cujus  apectus  dcsiderabili 
jucunditate,  ct  decore  plenus  trahit  concupi» 
sempitemas.  Ideo  flores  apparuerunt  in  ter 
tra.  Qui  per  me  introierit,  dixit  Sapientia, 
dietur  et  egredietur,  et  pascua  inveniet  {^ 
Ergo  intus  pascua  estetipsa  estterra,  inqa 
apparuerunt,  cujus  viror  perpetuus  nunqua 
cescit,  de  quo  dictum  est :  Super  omne  pulch 
ride  (Isa.n).  Quanta  enim  putas  pulchritudo 
templatione  seternae  Sapientise  est,  ubi  vert 
nium  species  sine  defectuvigent,sine  trans: 
manent,  sine  corruptione  consistunt,  sine  i 
litate  seternse  sunt  ?  Si  tam  pulchrum  est  qm 

B  pulchrum  non  est,  quid  est  quod  vere  pn 
est?  Ergo  flores  apparuerunt  in  tcrra  nostn 
dum  fructus  apparuerunt,  qui  reservantur 
terum ;  sed  nunc  interim  flores  apparaerv 
aspectum  dcmulceant  etdesideriumaccenda: 
hoc  opus  modoest,  dum  nondum  pervenitqc 
tatur  ut  veniat.  Propterea  flores  apparuei 
terra  nostra.  In  qua  terra  est  ?  Ubi  est  tem 
Nec  in  coelo,  nec  in  terra  est  terra  ista  ? 
coelum  et  terra  est  teria  ista.  Terra  est  quia  i 
portat;  coelum  est,  quia  protegit  et  illuminat 
ista  in  nobis  est,  et  continet  totum  mundum. 
intus  est,  et  non  videtur  nisi  ab  iis  qui  inta 
Invisibilis  est  enim  terra  ista,  sed  iis  tant 

Ctantum  visibilia  vident.  Ista  est  terra,  abi 
lucet  quod  impiorum  oculi  videre  non  possQi 
est  terra,  in  qua  flores  apparuerunt,  quia 
apparuerunt  in  terra  nostra,  vinese  florentesi 
dederunt.  Ecce  appropinquavit  regnum  et 
(Matth.  ni).  Vinen)  Horentes  odorem  dei 
Prius  apparuit  modo,  jam  ecce  sentitur,  Ecc 
ad  nos  usque  pervenit.  Vinese  florentes  odor 
derunt.  Primum  flores  vidimus,  et  non  ibi 
flores  vinearum;  sed  tamen  flores  apparoe 
terra  nostra.  Nunc  autem  vineee  flores  odorc 
derunt.  IIUc  jucunditas,  hic  uiilitas.  Illic  delc 
hic  refectio.  Illic  species  ad  jucunditatem 
ruit;  nunc  autem  et  ipse  odor  et  ipsa  dulcedo 
vitatom  et  sanitatem  sese  infundit.  Paulatim 
Q  pinquat,  et  magis  semper  ac  magis  cresci 
perceptione  dulcedo,  et  in  clariflcatione  co| 
et  tamen  nomdum  ad  gustum  perventum  esl 
dum  poculum  illud  inebrians  ab  ubertate 
ejus  de  torrente  voluptatis  propinatur.  N 
sponsa  adhuc  foris  stat,  et  habet  adhuc  in 
in  cellam  vinariam,  et  idcirco  de  hic  in  haji 
adhuc  omnino  tacetur  tantummodo  vinese  fl( 
odorem  doderunt.  Adhuc  ergo  flos,  nondum 
Nusquam  adhuc  torcularia  nominantur,  ne< 
fervent  in  ollis,  ut  vinum  novum  mittatur  i 
novos,  quia  magnasunt  ista,  et  sequentis  ep 
liciis  reservata.  Modo  tantumvineee  florentc 
rem  doderunt.  Tantum  vinese  audivimas,  et 
mus  odorem. 


C  1221 


SERMO  DE  ASSUMPnONE  B.  VIRGINIS. 


1222 


r       Et  vinesB  inqmHlorenteaodorem  dederant{Cattt.  A  ciindam.  Ergo  vox  turturis  amori  cantat,  et  amoris 

canticum  est  vox  turturis.  Etardent  corda  ad  vocem 
tuiiuriSy  et  vox  turturi  audita  est.  Quae  est  ergo  vox 
turturis,dequa  dicitur  :  j&/  voxturturisaudita  est? 
Et  quid  sonot  vox  turturis?  Significationem  habet 
vox  turturis ;  quid  dicit?  Unum  est,  quod  sonat  vox 
turturis ;  et  semper  illud  sonat,  et  resonat  et  non 
fastidit  unquam.  Nunquam  turtur  vocem  suam  va-* 
riaty  nunquam  canticum  suum  mutat ;  semper  idem 
canit,  quia  semper  idem  diligit.  Ergo  vox  turturis 
audita  est  in  terra  nostra.  0  vox  turturis,  quam 
dulcis  es  I  Et  quis  dignus  erit  audire  vocem  tar- 
turis?  In  solitudine  canit  turtur,  et  semper  turtur 
solitudinem  diligit,  quia  singularem  dilectionem 
queerit.  Non  auditur  in  plateis  vox  ejus,  neque  forls 


Non  ergo  omnimodo  relicti  sumus,  et  nos  spem 
habemus,  et  currimus  donec  perveniamus.  Vineaa 
enim  florentes  odorem  dederunt.  Spes  nobis  data 
est  futur»  ebrietatis,  et  ipsa  spes  suam  interim 
habet  refectionem,  ut  possimus  sustinere,  ne  defi- 
ciamus  in  via.  Nam  vinese  florentes  odorem  dede- 
runt.  In  flore  spes,  in  odore  refectio,  et  idco  vineoe 
florentes  odorem  dederunt.  Et  cummus,  et  sequi- 
mur,  et  festinamus  inebriari,  et  cum  pervenerimus, 
jam  vine»  maturse  erunt  et  vina  torculata,  et  in- 
troibimus  in  cellam  vinariam,  et  tunc  deinceps  de 
odore  vinearum  florentium  nullaflet  retardatio.  Nam 
hffic  onmia  interium  nuno  ad  inchoationem  sunt  et 
ad  promissionem,  et  cum  venerit  quod  perfectum  est^ 


evacaabitur  quod  ex  parte  est  (I  Cor,  xni).  Modo  ^  clamoremsuumproferet.  Indus  resonat,  intrinsecus 


ergo  vinesB  florentes  odorem  dederunt.  Res  mira , 
ibi  maturae  sunt ,  et  incipiunt  hic  pro  modo  nostro 
velut  flores  habere  nondum  maturos  botros.  Nec 
nobls  ideo  tardandum  est  si  modo  florent  vineee  , 
quasi  tempus  vindemiarum  preveniamus,  si  curra- 
mus  et  ideo  sensim  ambulare  velimus,  quoniam 
multum  adhuc  supersit  a  flore  usque  ad  botros  ma- 
turas.  Non  sunt  vine»  illse  sicut  quas  novimus, 
cseterse  vinese  istse.  In  te  enimestquando  matures- 
oant.  Nam  tibi  florere  incipiunt,  et  tibi  maturas  esse 
incipiunt,  cum  tu  eis  ceeperis  esse  maturus.  Si  tar- 
dant,  propter  te  tardant.  Nam  sibi  festinant  quan- 
tum  vis.Idcirco  ne  timeas,  sed  festina  tu.  Et  si  jam 
odorem  percepisti  florentium,  propera  fructum  car- 
pere  maturum.  Audisti  enim  quid  sponsae  dictum 
est.  Quod  enim  illl  dictum  est,  tibi  dictumest ;  si  ta- 
men  tu  fueris  ut  unus  de  sponsi  amicis,  vel  una  de 
sponsae  adolescentulis.  Omnes  enim  isti  ad  unum 
invitantur  convivium  :  nec  poterit  vel  ut  sponsus 
sine  amicis  convivari,  yel  ut  sponsa  sine  adolescen- 
tulis  suis.  Audi  ergo  tibi  quod  dictum  est  illi,  quia 
quod  dictum  est  illi,  cum  ilia  dictura  est  itidem  tibi  : 
Surge,  inquit,  propera,  amicamea,  quia  hiems  tran^ 
siitj  imberabiit  etrecessit:  etjamHores  apparue- 
runtinterra  nostra.  Vinew  Qorentes  odorem  dede- 
runt. 

Et  novissime  adjunxit,  quasi  unicum  aliquid  et 
singulare  commendans  :  Vox  turturis  audita  est  in 


canit;  et  non  possunt  audire  turturem,  nisi  qui 
intus  sunt.  Qui  elongant  in  solitudinoi  qui  secre- 
tum  inhabitant,  qui  in  silentio  requiescunty  isti 
sunt,  qui  vocem  turturis  audiunt.  In  horrore  vi* 
sionis  nocturnoe,  quando  sopor  solet  occupare  ho- 
mines ,  tunc  aperit  corda  viorum ,  et  vocem  ejus 
audiunt.  Ibi  verbum  absconditum  et  secretum  re- 
velat  amicis,  et  ipsi  venas  susurri  ejus  percipiunt, 
et  secretum  suum  custodiunt,  et  ipse  ablactat  et 
educit  in  solitudine  sponsam,  et  dulcibus  alloquiis 
vocat,  et  monet,  ut  egrediatur,  ut  ibi  loquatur  ad 
cor  ejus,  et  det  illi  intelligere  charitatem. 

0  speciosa  inter  fllias  I  audisti  vocem  turturis , 
audisti  et  intellexisti  1  Intus  loquebatur,  ^t  tu  in* 
tus  eras,  et  ideo  audisti,  et  intellexisti^  et  dixisti  : 
vox  diJecti  mei  {Cant.  ii).  Intellexisti  enim,  quia 
vox  dilecti  erat,  et  de  dilectione  erat,  quia  et  au- 
disti  et  intellexisti,  ideo  et  tu  dilexisti  el  dixisti  : 
Vox  dilecti  mei.  Intellexisti,  et  dixisti.  Non  enim 
intellexisses,  nisi  dilexisses,  quia  dilectionis  ver- 
bum  erat,  et  non  poterat  nisi  a  diligente  intelligl* 
Dilectis  loquebatur,  et  dilectae  loquebatury  et  di- 
lectio  commandabatur.  Quia  ergo  vocem  dilecti 
audisti  et  dilectionem  intellexisti,  ne  difleras  ultrai 
ne  amplius  moram  facias.  Surge  velocitery  aperi 
pessulum  ostii  tui,  et  egredere  ad  illum,  ut  videas 
faciem  ejus ;  et  si  fugerit,  tu  sequere  super  montes 
aromatum  {Cant.  v).  Secura  enim  curris,  quia  ve- 


terra  nostra  (Cant.  ii).  Quid  nunc  dicere  poterimus  ^  nis  de  Libano,  quia  candida  venis  et  munda.  Ve- 

nos  de  voce  turturis?  Et  tamen  ne  forte  in  mentem 

veniat,  vel  super  cor  ascendat,  quia  turtur  gemitum 

habetpro  cantu,  planctum  hic  significari,  non  can- 

ticum  ;  non  ista  modo  recipimus  in  nostris  gaudiis. 

Nam  vox  turturis  amori  canit  et  dilectioni ,  et  habet 

singularem  dileotionem  turtur  cui  canit,  vel  prae- 

senti  gaudium,  vel  absenti  aflectum.  Igitur  vox  tur- 

turis  tota  de  amore,  et  non  novit  aliud  prseter  amo- 

rem  turtur.  Et  illi  singularis  amor  est  qui  soli  non 

adjungit  alterum;  et  seternuSi  qui  nec  primo  se- 


nis  casta  et  immaculata ,  ideo  securra  curis  de 
Libano  super  montes  aromatum  {Cant,  vui).  De 
merito  castitatis  ad  preemium  beatudinis,  ideo  de 
Libano  super  montes  aromatum.  Ibi  exspectat  te, 
qui  natus  est  ex  te,  illuc  prcecessit  te.  Illic  est  fi- 
filius  tuus ;  ille,  qui  vocat  te,  qui  invitat  te,  qui 
venientem  de  Libano  praecedit  te,  et  exspectat  te 
\inai  Qorentes  odorem  dederunt.  Ibi  vox  tartaris 
audita  est  in  terra  nostra  :  surge,  propera  amica. 
mea^  etvenideLibano^  vehi^coronaberis^Cant.  iv). 


INDEX  RERUM  ANALYTICUS 


Absalon  si^nificans  Jndeeos,  et  David  significans 
Christum  patientem,  iO^l  et  scqq.  Absalonis  csesa- 
ries,  114. 

Abscondens  frumenia  maledicitur,  G86. 

Absimarus  seu  Tiberius  imperator,  212. 

Abstinentias  gradus  tres,  548. 

Accessus  episcopi  triplex  ad  ostium  in  dedica- 
tione  basilicse,  384. 

Accingi,  prrocingi,  succingi  quid  sit,  781  etseqq. 

Accipitris  natura  et  species,  21.  Domeslici  cura- 
tio,  in  laeva  geslatio,  22.  Perlica  super  quam  stat, 
22.  Lorum  Fedum  ejus,  23. 

Adamas  et  ejus  virtus,  et  quid  morallter  referat, 
78,  79  et  seq. 

AdhaBrere  Deo  et  ponere  spem  in  eo  semper  bo- 
num  esse,  622. 

Adorare  in  atrio  Domini  quid  sii,  722. 

Adulatio  perniciosa,  686. 

Adventus  ("hristi  triplex,  655  et  soq.  Adventus 
Dei  triplex,  849,  852.  Adventus  Domini  sermo,  911. 

Adversiiali  tria  opponenda,  862. 

iCdificanles  tres  snper  fundamentum  fidei,  et 
tria  aedificata,  758. 

i^gypti  regnum  et  roges,  232,  233.  Item  post 
Alexandrum  Magnum,  234. 

yElius  Adrianus  imperator,  el  ea  qune  gessit,  247, 
248.  yElius  Pertinax,  249. 

^nygma  Samsonis,  713. 

i^tates  hominis  sex;  earum  vocabula  ct  des- 
criptio,  132,  133  et  seqq. 

Africa  et  paites  ejus,  212. 

Agones  fidelium  quatuor,  681 . 

Agricutura  et  partes  ejus,  201. 

Agricultura  spirirualis  et  eiusinstrumenta,  930, 
931. 

Alce  columbse  et  corvi,  788.  Alse  Dei  sub  quibus 
protegamur  qua3  sint,  600. 

Alba  sacerdotis  quid  sit ;  et  quse  per  eam  signan- 
tur,  403. 

Alexander  Mammea  imperator,  §50. 

Alleluia  cur  non  cantetur  ad  missam  in  diebus 
jejunii,  454  455.  Allelaia  cur  in  Septuagesima  omit- 
tatur,  877,  878.  Ay/eywia etPneumatum  in  missa  si- 
gnificatio,  422. 

Alphabelum^n  pavimento  duplex  scriptum  in 
consecatione  EcclesiiB  quid  significet,  385. 

Altaro  seneum  et  super  ipsumohlala,6i3.  AUaro 
ex  lapidibus,  ct  in  eis  Deuteronomium  scriptum , 
636.  Altaris  consecralio,  et  quse  in  ea  fiunt,  386, 
887,  et  scq.  Altaris  exterioris  significatio,  427,  428. 
Interioris,  428,  429. 

Ambulantes,  stantes  et  declinantes  in  via  Domi- 
ni  qui  sint,  628. 

Amictus  sacerdotalis,  id  est  superhumerale,  403. 

Amor  Dei  vlta  cordis,  563  et  seqq.  Amor  duplex 
et  supereedificatio,  495.  Amorem  in  Deum  profite- 
ri,  ut  augeaiur.  et  ejus  causoe,  176,  177. 

Anastasius  Arthemius  imperator,  273.  Anasta- 
sius  imperator,  265. 

Anima  cur  sit  simililudino  Dci  prrodita,  et  quan- 
tam  ex  ea  fiduciam  capere  valeat,  ct  do  amoris 
ejus  in  Deum  meritis  et  pra^miis,  179,  180  et  seq. 
Anima  exercitatur  ad  amandum  Chrislum  et  ad  se 
confirmandam  il]i  per  amorem;  182,  183.  Anima 
fldelis,  et  de  ea  sermo,  936.  Anima  obediens  et  ser- 
xno  de  ea,  1063  et  seqq.  Anima  rationalis  aualiter 
Deum  esse  trinum  deprehendit,  et  quomodo  prsa 
•e  Tiinitatem  ferat,  377,  378  etseqq.  Anima  sponsa 


Christi,  849.  Animse  contemplativfle  silentiam,  811 
Animse  essentia  et  forma,  561 .  Animee  fldelis  despon- 
salio  moraliier,  919.  Anim»  in  coelum  recept»  fe- 
licitas,  174  et  seq.  Animae  ratio  et  sensualitas,  57! 
ct  scq.  Animae  rcfectio  trina,  587.  Animae  sensus 
duplex,  intelligentia  et  sapientia,  559.  Aniinse  sta- 
lus  triplex,  798.  Animarum  status  triplex,  841, 84i 
Animale  quod  fuit  in  (^hristo,  an  rationalej  311. 
Animalium  nomina,  species  et  proprietates  m  ge- 
nere,  88. 

Animus  bonus  horius  voluptatis,  506. 

Anno  novo  sermo,  926.  Item,  1126.  Annus  beni- 
gnitatis  Dei  quid  sit,  1126  ct  seqcf. 

Annuntiatio  et  Incarnatio  Verbi,  699,  700  et  seqq. 

Anseris  natura  moraliter,  46. 

Antiphonarum  usus  unde  initium  duxent,  412. 

Antonius  Pius  imperator  et  ab  eo  gesta,  248  ei 
scq. 

Antula  et  ejus  nntura,  57,  58. 

Apes  et  eorum  nalura,  et  ab  eis  moralitas,  97, 
98  ct  scq. 

Apostolis  de  quibusdam  sermo,  1039  et  segq» 
Apostolorum  candor,  915,  916.  Apostolorum  in  fes- 
tivitaie  sermo,  914  et  scqq. 

Apparitio  Christi  duobus  discipulis  in  via  Em- 
maUvS,  532.  Apparitiones  Chrisli  varise,  899,  900. 

Aqua,  sal  et  cinis  commista  in  delicatione  eccle- 
sia)  quid  significent,  386. 

Aqua  triplex  de  Christo  profiuens,  893. 

Aquarum  divisio  mystica,  743. 

Aquiloe  natura  et  ejus  significatio,  53  et  seqq. 

Aquilo  et  auster  quid,  20. 

Arbor  paradisi,  785  et  seqq.  Arboris  Indicse  na- 
tura,  99,  100.  Arborum  diversa  genera  et  natarse, 
111,  112  et  seqa. 

Arca  Noe  et  ae  ea  sermo,  moraliter,  1089  et  seqq. 

Arcadius  et  Honorius  principes,  et  sub  eomm 
imperio  gesta,  261,  262. 

Ardeoe  natura,  et  quid  reprsesentety  47. 

Argivorum  regnum  et  reges,  235. 

Anthmetica  quid  sit,  198. 

Arma  fidelium  tria,  805,  863.  Aima  Bapientise  et 
scutum  paiientiie,  608. 

Armatura  quid  sit,  200. 

Artcs  quomodo  legcndae,  et  artium  inventores, 
202  ct  seq. 

Asccnsiones  cordis  ad  Deum,  669  et  seq.  Ascen- 
sionis  in  fcsto  sermo,  1200  et  seqq. 

Asia  et  partes  ejus,  209  et  seqq.  Asioe  regnum 
et  reges,  232. 

Aspidochelone,  bellua  aquatica,  ejus  natura  et 
significatio  moralis,  82,  83. 

Aspirationum  oiigo  duplex,  491. 

Aspis  et  ejus  natura,  76. 

Assyriorum  regnum  et  reges,  227. 

Astronomin  et  astrologia,  199. 

Atheniensium  rcgnum  et  reges,  235. 

Auditor  verbi  divini  triplex,  842. 

Augustini  S.  in  festo  sermo,  949  et  seqq.^  1203 
et  scqq. 

Aurelius  Antoninus  Bassianus,  250. 

Aurelius  Commodus  et  ejus  gesta,  249. 

Aurelius,  vel  Aurelianus,  Tacitus  et  Florianos 
imperntores,  et  ab  eis  gesta,  252. 

Aurum,  Ihus  et  myrrha  oblata,  659,  660. 

Avium  in  genere  natui*a,  94. 

B 

Babyloni  id  est  anouIarU  conversatio  et  eepleitt 


1225 


INDEX  RERUM  ANALYTICUS. 


1226 


peccala  fugienda,994^/seflr7.  BabyloniiBreges,587. 

IJaplisma  Iriplex,  804.  iJaptismatis  sacrainenlum 
consequenlia,  G33.  Baptismi  sacramentum  et  iliud 
concernentia,  quare  sit  primum,  quare  quando  in- 
stilutum,  388.  (juando  ad  illud  cceperunt  ohligari 
homines,  quid  distet  inter  Joannis  et  Christi  bap- 
tisma,  qua3  forma  utriusque;  ulrum  post  dntnm 
praeccptum  de  baptismo  aliquis  possit  salvari  sine 
60,  38y.  An  valeat  verbis  rustice  prolalis;  cur  in 
aqua  lantum  (lat,  390.  Haptismus  cur  cclebretur  iu 
vigilia  Pentecostes,  455. 

Basis  triplex  in  Scriptura,  113. 

Bcatitudines  octo  describuntur,  9G0  ct  scqq. 

Bellum  et  pax  triplex,  661. 

Benedictio  ante  loctionem  polenda,  875.  Bcne- 
dictio  triplex,  678,  679.  Bedictionis  quam  fecit  Ba- 
laam  in  populum  Israel  scrmonesscx,  quorum  pri- 
mus  incipit,  1136;  secundus,  1139;  tertius,  1142; 
quartus,  1146;  quintus,  1149:  sextus,  1153. 

Benenctum  Dei  in  nos  quadruplex,  732. 

Bestins  quse  culpam  non  habent,  quare  crucien- 
lur,  550,  551. 

Bona  liominis  hic  tria,  662.  Dona  qualuor  qui- 
bus  consolatur  homo,  623.  Bona  tria  primordialia 
et  duo  externa  homini  data,  191.  Bonum  et  jucun- 
dum  simul  quod  si(,  632. 

Bonum  hominis  in  sensu  non  est,  481.  Bonum 
quadrupliciter  dici,  804.  Bonum  summum  homi- 
nis,  582. 

Bonasi  nalura,  81. 

Bonis  coelestibus  perfrui  quid  sit,  et  quae  oa  sint 
bona,  517,  176. 

Bos  et  asinus,  scilicct  stolidus  et  rusticus,  cum 
ceciderint  sublevandi,  673.  Bos,  juvencus  et  tau- 
rus,  89,  90. 

Bubonis  natura  moraliler,  45. 

Bulyrum  et  mel  comedet,  675. 

C 

Caecitas  iniquorum,  705. 

Calius  Caligula  imperator,  et  ejus  ge.«?ta,2i2,  213. 

Caladrius  avis  ct  ejus  significatio,  18. 

Cameli  natura,  90. 

Campanarum  significatio,  875. 

Candelabrum  quod  sit  ecclcsia,  et  ejus  lucerna 
Gregorius,  1156  et  scqq. 

Canes  et  eorum  natura  moralilcr,  65,  66,  86,  87. 

Canonis  tolius  sentenlia3  summa,  425  et  seqq, 
Canonis  missae  expositio,  in  tresaclionesdividilur, 
430.  Frima  actio  et  ejus  oratio,  430,  431.  Aclio  se- 
cunda  et  ejus  oratio,  431,  432.  Actio  terlia  et  ora- 
lio  pro  defunctis,  432,  433.  Canonis  ordo  primus, 
459,  460,  461.  Secundus,  461  et  seq.  Tertius,  462. 
Quartus,  463,  461.  Quintus,  465.  Sextus,  465,  466. 
Septimus,  467,  468.  Kt  tres  Sanctorum  ordincs  po- 
sitorum  in  canone,  469,  470. 

Canlica  fidelium  quatuor,  710.  Cantica  laetiliae  cur 
in  adventu  Domini  taceantur,  411.  Cur  in  festoln- 
nocentium,  442.  Canticum  novum  etcanticum  velus 
cantare  quid  sit,  926,  927. 

Capri  natura  moraliter,  63. 

Caio  et  sanguis  Christi  utrum  tantum  sumatur, 
an  tolus  Christus,  363.  Quid  post  sumptionem  de 
iis  fiat,  364,365. 

Carolus  Magnus  Francorum  rex,  fit  Romanorum 
imperator,  ejus  imperium,  opera  insignia,  religio, 
hberi,  obitus,  280,  281,  282. 

Caroli  Simplicis  Francorum  regis  successores, 
284. 

('arus  Naiboncusis  ct  Numerianus,  252, 

Castelli  etymologia,  767. 

Castor,  ejus  natura  et  significatio  moralis,  61. 

Castra  tria,  847. 

Casala  vel  planeta,  et  ejus  significatio,  404. 
Cathedree  pestiientisB  fabrica,  et  ea  quoe  eam  con« 
cernunt,  589. 

Patrol.  CLXXVn. 


Cedri  Libani  confractae  in  bono  religioso  mora- 
liter,  722. 

Cella  triplex  in  quam  inlroducimur,  674.  Cella 
vinaria  per  alicgoriam  accepta  pro  Ecclesia,  1019 
ct  seqq. 

Cereus  et  quoe  in  eo  sunt  mystice,  873.  Cerous 
in  nocte  paschali,  et  novus  ignis  in  eo  quid  signi- 
ficet,  451,  452. 
Cervse  natura  mystice,  574  et  scq. 
Cervi  et  eorum  natura  et  significatio,  64.  Gervi 
proprietates  imitandfle,  724,  72o. 
Chananeorum  status  triplex,  636,  637. 
Charadrii  natura,  77. 

Charitas,  lidcs  et  spes,  488.  Charitatis  libertas 
etservitus,  560.  Charilatis  laus  et  latitudo,  184. 
(;haritatis  perfectio  duplex,  556. 

(^.hirothcchse  episcopales  et  earum  sii^nificatio. 
406. 

Christi  attributa,  803.  Chrislum  quae  ad  nos  tra- 
xerint,  651.  Chrislus  a  variis  varie  quseritur,  484. 
Christus  aliquid  cst  in  eo  quod  homo,  295  ct  seq. 
Chrislus  an  dici  possit  creatura,  802,  803  et  seq. 
Christus  cur  candelabro  comparatur,  704.  Christus 
et  Ilenoch  an  sint  homines,  309.  Christus  el  ros 
et  pluvia,  716.  Christus  ovis  et  pastor  bonus  532 
et  seq.  Chrislus  per  David  in  Golise  caede  et  stra^e 
figuratus,  694,  695.  Christus  quomodo  jejunavit, 
comedit,  fievit,  si  non  est  aliquid  constans  ex  cor- 
pore  etanima.  Et  quomodo  sensibills  fuit,  808,  809. 
Christus  quomodo  dixit  PatermeuSj  519.  Christus 
se  hominibus  in  humanitateexhibuit  quia  in  divini- 
tate  comprehendi  non  poterat,  519. 
Christiano  tria  agenda,  803. 
(3ibus  triplex  Israelitis  datus,  ()34. 
Ciconite  natura  moraliter,  43. 
Cinctoria  hominum  tria,  761,  762.  Cinctoria  tria 
qua  nos  stringunt  et  cohibent,  847. 

Cinerum  dies  in  capite  jejunii,  880;  et  cur  in  ea 
poDnitendum,  881. 
Cingulum  et  subcingulum  quid,  403,  404. 
Circumcisio  duplex  necessaria  canticum  novum 
Domino  canlare  volentibus,  643,  644.  Circumcisio 
totius  mali,  634.  Circumcisionis  Dominicse  sermO| 
1031  el  seqq. 
Citham  spiritualis,  626  ct  seq, 
(Uvitas  perfectaet  ei  nccessaria,  645, 646.  Civita- 
tes  duoB,  duo  populi  et  reges  duo,  496,  497.  Civi- 
tates  et  urbes  m  orbe  terrarum  insignes,  214,  215 
et  seq.  Civitates  quinque  -r4*igypti  loquentes  lingua 
Chananrea,  675. 
(Uassis  Salomonis  et  Josaphat,  51. 
(>laudius  Tibcrius  imperator,  ejus  et  eo  impe* 
rante  facta,  241,  242. 
I  ilaudius  Caligulce  patruus  imperator  eligitur,  248# 
Claudius  et  Quintilius  imperaloros,  251. 
Claustri  a^er  et  ejus  fructus,  685. 
Claves  ccclorum  duae,  755. 
Clericorum  ordines  vel  gradus  septem  expUcan- 
tur,  349  et  seaq.,  399,  400  et  seq. 

Clodoveus  Francorumrexet  ejus  gesta,  277.  Qo- 
dovei  filii  reges  et  ab  eis  facta,  278. 

Clotarius  ei  ejus  filii,  et  ab  illis  gesta,  278,279 
et  seq. 

Cogitalionum  malarum  el  peccatorum  ortus  et 
defensio,  608. 

Cognitio  et  visio  Dei  triplex,  753.  Cognitio  veri 
quam  sit  uaturalis,  507  vt  seq.  Cognitionis  pro- 
gressiones,  485.  Impedimentum,  489.  Instrumenta, 
490. 

Collccta  in  missa  cur  sic  dicta,  421.  Columbse  ad 
Ecclesiam,  ad  animam  fidelem,  etad  praelatos  com- 
paratio,  16,  17, 18.  Columbse  nalura,  columbse  tres, 
Noe,  David,  Chrisli,  15.  Columbse  pennoe  et  colo- 
res,  18.  E^us  oculi  crocei  etcautio  ab  accipitre  cum 
Ecclesia  comparaoturi  19,  E4^adam.H^'&v»^Ng^5s^$^^ 
tatea^  19, 


1227 


INDEX  RERUM  ANALYTICUS, 


1228 


Comedi  a  canibus  et  avibus  quid  sit,  690. 

Compassio  triplex,  517  et  seqq, 

Completorium,  412,  413. 

Compositionis  plura  esse  genera,  305. 

Compunctioduplex,  847,  848. 

Coucha  margaritifera  et  ejus  moralis  significaT 
lio.  64. 

Concupiscentise  mundanae  partes,  547. 

Confessio  duplex,  et  quod  Deus  sit  mitis  et  sua- 
vis,  626.  Confessio  triplex,  653.  Confessionisde  ne- 
cessitale  sermo,  et  de  votis  reddeudis,  1049  et  seqq. 
Confessionis  gradus  s»3ptem,  856  ct  seaq, 

Confessore  de  quolibet  sermo,  ubi  ae  negligen- 
tia  in  Dei  servitio,  966,  967. 

Confirmationis  sacramentum  quid  sit,  et  quid  con- 
ferat,  393. 

Conformitas  Christi  induenda,  507. 

Conjugium  seu  matrimonium  quid  sit,  896.  E^us 
exordium,  397,  quse  sint  eius  bona,  quid  ipsum  fa- 
ciat,  398  ;  quae  illud  impediunt,  399. 

Conscientia  et  fama,  524,  759.  Conscientiae  cul- 
citra,  747.  Conscientioe  hominum  quare  velatae, 
506. 

Consideranda  nobis  quatuor,  816,  817. 

Consilium  impiorum  et  piorum  in  quatuor  con- 
sistit,  837. 

Consolationis  mundanae  falsitas,  500  et  501. 

Constantinus  Magnus  Casar,  ejus  lepra,  visio, 
bapti^atio,  curatio,  donationes,  sunctiones,  studia, 
obitus  et  ejus  filii,  253,  254  ct  seqq, 

Constanlius,  Constantinus  et  Constans  impera- 
tores,  256.  Constans  Heraclii  Constantini  filius 
imperator,  270,  271.  Constantinus  Constantis  d- 
tius,  271.  Constantinus  impius  imperator,  274. 
Constantinus  imperator  et  ejus  mater  Irenes,  275, 
276. 

Contemplatio  Dei  multiplex,  545,  546. 

Contemplativorum  ordines  tres,  649. 

Contemptus  mundi  inductio,  587,  588. 

Conversio  bonorum  fit  tripliciter,  754. 

Gonvivium  spirituale  Christi  alludens  ad  convi- 
vium  Assueri  tres  sermones,  quorum  primus,  1183, 
secundus,  1186,  lerlius,  1188. 

Cordis  apertio  Iriplex,  661,Cordishumani  direc- 
tio,  628.  Cordis  nostri  domus  quid,  et  munditia  ejus, 
911  et  seq, 

Corinthiorum  regnum  et  reges,  236. 

Corporis  Christi  sacramentium,  492.  Corporis 
humani  gloria  et  poena,  492.  Corpus  Chrisli  in  Eu- 
charistia  sumentes  corpus  Christi  efficiniur.  Qua 
fide  et  reverentia  sumendum  ;  non  consumitur,  sed 
peracto  officio  pro  quo  sumitur,  in  coelum  Irans- 
fertur ;  iicet  a  multis  sumatnr,  inlegrum  manet ; 
cur  sub  speciebus  panis  et  vini  potiusquam  aliis 
consecretur ;  aoimye  confert  vitam,  incorporat  sibi 
86  sumentem  ;  si  quaj  speciebus  inferantur  indi- 
gna,  nihil  in  ipsum  corpus  aut  sanguinem  agunt, 
nec  debent  ideo  fidem  imminuere  nostram,  a  166 
ad  470. 

Cortinse  varia3,  virtules  divei-soe,  912, 

Corvinatura  etcjuspulli,  quid  referanl,31, 32,96. 

Cofurnix  et  ejus  natura  moraliter,  49,  50. 

Creatio  et  conditio  mundi  et  sex  dierum  opera, 
207,  208. 

Creaturarumstatusquadruplex,810,811.CreaturaB 
nequit  bene  esse  sinc  Deo,  193.  Creaturee  rationa- 
lis  conditio,  193. 

Crocodili  nalurn,  CO,  61. 

Crucis  Dominicse  virtus,  455,  456  et  scqq,  Crucis 
sanctae  in  feslo  sermo,  1205  et  scqq.  Cruces  tres, 
499,  652,  653.  Crux  quadruplex,  et  crucifixionis 
causa  et  finis,  741. 

Curiosi  et  suspiciosi  hominis  mala,  613,  614. 

Currus  in  Scripturis  tres,  740.  CuiTus  quadru- 
plex,  864. 

pusfodes  civitatis  sancfae  Jerusalem  q[ui  ^iat,  et 


eorum  officia,  1003  et  seqq.  Custodia  mentis  per 
custodiam  Isboseth  figurata,  706.  Custodia  vise  ho- 
minis  in  locutione,  et  de  non  divulgandis  myste- 
riis,  674. 

D 

Dsemones  a  sacrificio  pellendi,  716. 

Dalmatica  quid  sit,  404,  405. 

Damnentur  quare  qui  non  peccaverunt,  553,  554 
et  seq, 

Damnum  infertur  homini  tribus  modis,  851,  851 

David  significans  Christum  patientem,  1078  et 
seqq, 

Debitores  qua^uor,  488  etseq,  Debitores  quomodo 
non  sumus  carni,  514,  545. 

Debitum  multiplex,  805. 

Decius  imperator  Bomanus,  et  ejus  gesta,  250 
et  seq, 

Dedicatio  ecclesise  episcopo  reservata,  etquare; 
et  variae  ceremoniae,  383.  Dedicatio  Ecclesise  his- 
torice,  901,  902.  Tropologice,  903,  904.  Anagogice, 
905,  906.  I3edicatio  templi  triplex,  893.  Et  quinque 
in  quibus  consistit,  894, 

Dei  erffa  peccatorem  benignitaset  severitas,  662. 
Dei  ira,  facieset  prsesentia,  682  et  seq,  Dei  omnia 
sunt  incomparabilia,  552.  Dei  pia  invocatio,  et  non 
invocantis  miseria,  172, 173.  Dei  respectus  duplex, 
848.  Dei  servitus  et  timor,  506.  Dei  tria  invisibilia 

Ser  tria  mundi  visibilia  demonstrantur,  203,  204. 
leus  cor  emollit  tribus  modis,  559,  560.  Deus  et 
homo  cur  unus  et  idem,  519.  Deus  et  sua  et  aliena 
x)rdinat,  552.  Deus  homo  factus  quid  invenerit  in 
mundo  quod  non  suum  esset ;  et  quid  diaboli, ;  et 

auomodo  uterque  pro  juresuocerlaverit,  596,  597. 
•eus  immotus  datcuncta  moveri,  et  cuncta  agit  aut 
coagit,  171,  172.  Deus  in  Scripturis  homini  Toqui- 
tur  quatuormodis,  484.  Cumhominequatuormodis 
est,  et  dissimili  modo  operatur,  485  et  seq,  Dcus 
non  transmutatur,  nec  aliquid  est  illi  inordinatum, 
491.  Deus  quod  sit  laudandus  per  omnem  creatu- 
ram,  sermo,  1114  et  seqa,  Deus  quomodo  cibus  et 
polus,  552.  Deus  quomodo  exaltetur  in  nobis,  681. 
Deus  quomodo  loquatur  ad  cor,  675.  Deus  quo- 
modo  sit  liberalor  noster,  refu^ium,  firmamen- 
tum,  etc,  601.  Deus  septem  modis  suscipit  homi- 
nes,  553. 

Delectationesspirituales  et  vanse,  605. 

Denarii  duo  stabulario  dati,  584. 

Descendere  in  infernum  cum  armis  quid  sit, 
689. 

Descriptio  triplex,  scilicetad  conjugium,  adcon- 
tinentiam,  ad  virginitatemy  825. 

Desertum  quod  est  cor  hominis,  539.  Desertum 
triplex,  800. 

Desponsata  quae  tria  recipiat,  844. 

Dexter  et  sinister  oculi  Dei,  592,  593.  Dextri  et 
sinistri,  sive  a  dextris  et  a  sinistris,  quibus  sint 
Deus  et  diabolus.  597. 

Dextera  et  sinistra  Dei,  598,  602,  Dextera  Dei 
qux  sit,  qui  ei  resistant  et  qui  ab  ea  custodiri  vo- 
lunt,599,  600. 

Diaconi  missio  ad  cantandum  evangelium  in  mis- 
sic  celebratione,  423. 

Dies  tres  vivificationis,  654. 

Dilectio  Petri  et  Joannis,  852.  Dilectio  quadni- 
plex,  856.  Dilectionis  Dei  mandatum,  et  ejus  causa, 
1177,  1178. 

Dilector  et  dilectus  duplex,  549. 

Diligere  ex  toto  corde,  ex  totaanima,  quid  sit,  et 
quae  tria  hoc  gradu  diligi  possint,  766.  Difigentes  et 
timentes  Deum,  673. 

Diocletianus  et  Maximianus  imperatores  et  ab 
eis  gesta,  253,  254. 

Disciplina  triplex,  681. 

Discipuli  duo  currentes  ad  monumentum  Domi* 


ni,  625  el  aeqq. 
bispensatio  quomodo  fiat^  555« 


1229 


INDEX  RERUM  ANALYTICUS. 


1290 


Disputare  a  cedro  ad  hyssopum,  689. 

Dissolutiones  hominis  tres,  761. 

Divisio  flt  per  iniquitatem,  et  unio  per  charitatem, 
493. 

Divitiarum  contemptus,  687. 

Doctor  vel  prselatus  quis  esse  debeat,  et  illi  ne- 
cessaria,  1069  et  seqq, 

Doctores  Ecclesiae  per  vectes  signati,  706,  707. 

Dolores  et  laquei  mortis  et  inferni,  601. 

DominicaB  dies  adventus,  et  earum  officia  in 
generalii,  875.  PrimsB  et  secundsB  officiumy  876, 
o  77. 

Domitianus  imperator  et  eJus  gesta,  248. 

Domus  quatuor,  et  rerum  dispositio  moralis,  737, 
788. 

Dona  Dei  tria  in  homine,  779.  Dona  tria  corpori 
et  spiritui  humano  coliata,  856. 

Dotes  animarum  et  florum,  855. 

Draco  et  ejus  natura,  71,  72. 

Dulcedo  hominis  vermes,  685. 

E 

Ecclesia  quid  sit.  236.  Ejus  significatio  mystica, 
237.  Quare  terribilis,  238  et  se^.  Ecclesiee  ad  vitem 
comparatio,  694. 

EcclesisB  dedicatio,  varise  dedicationis  ceremo- 
nisB,  et  quid  mystice  significent,  238,  239.  Ecclesise 
militantis  et  triumphantis  perfectio  et  gaudia,  1166 
et  seqq.  EcclesisB  sive  templi  spiritualis  eedificatio, 
867,  868. 

Electionis  Apostolorum  insignia,  775  et  seqq, 
Electiones  Domini  duae.  Quomodo  in  electis  suis 
ponat  l)eu8  thronum  suum,  764. 

Elementa  mundi  quatuor  propriis  qualitalibus 
distincta,  286.  Rlementum  dupliciter  accipitur,  483. 

Elephas  etejus  natura  moraliter,  72  et  seq, 

Elevatio  Eucharistiae  in  missa  qiiid  significet, 
435. 

Eliee  absconsio  in  Carith.  Spiritus  ejus  duplex 
Eliseo  datus,  690.  Elias  altare  Domino  eedificat. 
Quae  hic  moraliter  signentur,  691. 

Eliseus  fllium  viduse  suscitat.  Quid  moraliter 
indicetur,  691. 

Eio^uia  Dei  quomodosintabscondenda,  629,  630. 
Eloquia  Dei  quomodo  sint  dulcia  faucibus,  utrum 
ea  manducando,  si  sic,  cibus  sunt  ;  qualis  ergo 
cibus,  631  632.  Eloquium  per  citharam  signatum, 
707. 

Emmanuelis  cibus,  et  ejus  interpretatio,  477  e/ 
seqq. 

Epiphaniae  Domioi  sermo,  931  et  aeqq,  988  et 
aeqq, 

Episcopi,  archiepiscopi,  patriarchse,  et  eorum 
consecratio,  cur  dieDominica  fiat,  401,  402. 

Epistola  in  missa  quid  etcur  sic  dicta,  421. 

Epithetee  et  proprietates  rerum,  136,  etper  totum 
libruin  IV, 

Equus  et  ejus  natura,  91,  92.  Ek^ui  boni  condi- 
tiones,  815. 

Eruditio  spiritus  triplex,  et  operatio  duplex, 
493,  494. 

Esse  ex  Deo,  a  Deo  et  de  Deo,  809. 

Eucharistia3  acceptio  mulliplex,  824. 

Europa  et  partes  ejus,  212,  213. 

Exaltatio  Dei  in  nobis,  808. 

Excommunicatus  injuste  utrum  leffatus  sit,  et 
qu80  in  excommunicatione  pensanda,  394,  395. 

Exempla  tria  Dei  ad  vitam,  tria  diaboli  ad  mor- 
tem,  759. 

Excrcitationum  tria  genera,  483. 

Exeundi  modi  quatuor  per  operationem  et  per 
cogitationem,  735. 

Exi  de  terraetde  cognatione  tua,  explicatur,  521 
et  seqq, 

Exitus  Ghristi  a  Patre  et  reditus  ad  Patrenii  et 
3aploAti»  a  oorda  ad  oor,  7Vi% 


Exordiendi  sermonis  forma,  819. 

Exquircre  Deum  ex  toto  corde,  et  qui  sint  eum 
sic  exquirentes,  629. 

Extremum  terrse  unde  nubes,  fulgura  et  pluviae. 
726. 

Ezechiae  regis  segrotatio  et  curalio  moraliter, 
640,641. 

F 

Favus  distillans  labia,  quid  sit,  543. 

Ferculum  Salomonis,  6%. 

Fermentum  vetus,  785  et  seqq, 

Festa  Sanctorum  recolenda,  540,  541.  Festa  vir- 
ginum,  confessorum  et  martyrum,  540. 

Fides  quid  sit,  295.  Fides  quid  et  quae  ad  eam 
spectent,  486  etseq,  Fides  quos  et  per  quae  salvet, 
766.  Fides  et  ejus  intelligentia,  803.  Fidei  gradus 
tres,  505,  506.  Fidei  praeconia,  908,  909.  Gommen* 
datio,  983,  984. 

Fiiiarum  Dei  et  diaboli  nomina,  et  egressus  ea« 
rum  ad  regem  suum,  671  et  seq,  Filiae  Job  tres 
quid  flgurent,  734  et  seq, 

Filius  Dei  quomodo  rogat  Patrem,  508.  Filius  et 
Spiritus  sanctus  ad  quid  missi,  765,  766.  Filius  pro- 
digus,  768, 769.  Filii  Dei  generatio  aetema,  568. 

Finis  bonus  et  malus,  et  disciplina  Domini  in 
fmem  corrigens,  602,  603.  Finis  consumens  et  con- 
summans,  677.  Finis  Legis  Ghristus,  et  bonum 
flnis,  541,  542. 

Flagella  Dei  tria,  eteorumcausae  auatuor,  662. 

Fiumina  in  toto  orbe  clara,  214.  Flumina  septem 
iCgypti  moraliter,  719,  720. 

Rluvii  duo  quibus  lavantur  peccatores,  807. 

Fons  patens  et  occultus  Deus,  683,  684.  Fontes 

Earadisi  quatuor,  739.  Fontium  nomine  summuin 
onum  signari,  614  et  seqq, 

Forma  mundi  triplex,  779. 

Formica  et  ejus  natura  moraliter,  75,  76. 

Fornicotio  triplex  et  ejus  remedium,  764,  765. 

Framea  et  Ghristi  anima,  601.  Francorum  ori- 
go,  duces,  et  unde  sint  dicti.  275.  Francorum  gens 
et  reges,  276. 

Fructus  Jejunii,  laboris  et  orationisduplex,553. 

Fuga  a  vitiis  et  eorum  occasionibus,  513  et  seqq. 
Fuga  Eliae  a  facie  Jezabel,  538.  Fuga  auam  siiadet 
Scriptura,  et  panis  quem  ministrat,  712,  718.  Fuga 
in  iEgyptum  et  Innocentium  persecutio  moraliteri 
827  et  seqq, 

Fulica  et  ejus  significatiomoraIis56. 

Fumi  in  peccatore  conditiones,  803. 

Funiculus  triplex,  728.  Funiouli  quibos  trahi* 
mur^  746. 

Funiculi  signiflcationes,  803. 

G 

Galba  imperator,  244^ 

Galli  avis  natura  et  ejus  moralis  signiflcatio,  8S| 
94,  oo. 
Galli  et  praedicatoris  officium  consimile,  816. 

Gallus  Hostiliamus  et  Volusianus  filius  ejus; 
necnon  et  /Emilianus  tyrannus,  et  sub  eorum  im« 
perio  pestilentia  insigms,  251. 

Gaudia  beatorum  in  ccbIo.  186, 187,  et  seqq.  Gau* 
dii  animae  materia  triplex,  854.  Gaudium  triplex,808. 

Gedeon  pcenitentis  typum  gessit ,  705.  Gedeon 
typus  Christi,  1092  et  seqq. 

Genera  hominum  tria  cirea  conflictum  oum  vi- 
tiis,  585 

Genera  hominum  quatuor  quantum  ad  vulnera  et 
cicatrices,  610  et  seqq, 

Generatio  Christi  aeterna  590.  Generatio  spirittta* 
lis,  vel  generare  Christum  quid  sit,  933,984. 

Geometriaet  partes  ejus,  199. 

Gestatores  Christi  tres,  844. 

Gloria  veri  Salomonis  (Ghristi^  duplex,  soilioet 
a  Patre  et  matre,  543.  Gloriae  coBlestis  excellentia. 
oontemplatio  et  obtinendfle  modus,  178.  179« 

GordiaAua  imparator  at  a^  ^^ytif^^ 


mi 


INDEX  RERUM  ANALYTICUS. 


1232 


Graculi  natura  moraliter,  45. 

Gradientium  ad  Deum  insequalitas,  801. 

Graduale  sive  responsorium  in  missa,  et  utrius- 
que  nominis  causa,  422. 

Gradus  superbiae  et  humilitatis  tres,  846,  847. 
Gradus  virtutum  duodecim,  753,  754. 

Gratianus  et  Valentinianus  imperatores,  259  260. 

Gratiarum  actio  ad  Ueum,  727,  728.  Gratioe  bene- 
faciendi  tres,  752. 

Gratitudo  erga  Dci  beneficia,  229  ot  seqq. 

Grues  ordine  litleralo  volantes,  quid  moraliter 
referant,  40,  41. 

Gryphs,  ammal  pennatum  et  quadrupes,  8i. 

Gul8B  vitium  quinque  partitum,  850. 

H 

Habitatio  Dei  triplex,    68S. 

Habitus  quis  praDdicetur  de  Verbo  secundum 
hsereticos  cum  dicitur:  Deusesthomo,  309  etscqq. 

Heraclius  imperator,  et  ab  eo  gesla,  2G9,  270. 

Heraclonas  imperator  et  ejus  mater  Martina,  270. 

Herinacei  natura,  58. 

Herodes  et  ejus  genus,  225, 226. 

Hinnuli  caprese  qui  sint,  658. 

Hirundinis  natura,  moraliter  animse  pocnitcnti 
addicla,  42. 

Historia  ab  yVdam  usque  ad  Moysen  per  com- 
pendium  tradita,  216,  217,  A.  Moyse  usquead  Josue, 
§17,  218.  Ab  Josue  ad  Saulem,  218,  219.  A  Baule 
usque  ad  Ezechiam,  219,220.  Ab  Kzechia  usque  ad 
reditum  de  Babylonia,  221,  222.  A  (l^vo  usque  ad 
Judam  Machabseum,  222,  223.  A  Juda  Machabseo 
usque  ad  Christum,  224,  225. 

Hodie  dicitur  tripliciter,  858. 

Homo  quid,  etunde  dictus,  et  ejus  nalura,  119, 
120.  Hominis  membra  et  parles  varioe  describun- 
tur,  121,  122  et  seqq,  Hominis  inlerioris  custodia 
habenda  per  virtutes  cardinales,  185  et  soqq.  Homo 
quis  sit  cuid  dicit  Hilarius :  noquisiluw iit  Dcusessety 
298,  299.  Homo  cruciatur  et  cxercelur  in  hac  vila, 
546.  Homo  quid  vere  sit,  548  ct  soq.  Homo  malus 
quomodo  vivat,  550.  llomo  quomodo  a  Dco  et  a  so 
recessit,  et  quomodo  rediit;  se  et  sua  male  diligit. 
551.  llominum  ex.ercitaliones  ct  profectus,  553, 
Hominum  quantum  ad  judiciutn  l)ei,  quatuor  sunt 
genera,  590.  Ilomo  ad  imaginem  Dci  creatus  ex 
natura,  ex  sola  gratia  Itelalur  in  Domino,  590.  Homi- 
nem  Deus  perdit  dupliciter.  590.  Hominum  status 
quadruplex,  666,667.  Triplex,  858.  Hominum  qui- 
bus  mare  hujus  mundi  pervium  cst  tria  genera, 
■839  et  scqq.  Hominum  ad  judicium  species  qualuor, 
974.  Homo  cur  ad  imagiuem  Dei  factus,  1 1 19, 1 120. 

Honorius  et  Tlieodosius  Juniorimpciatores,26iJ. 

Horarum  canonicarum  ofticia,  corum  ordo  et 
explicolio  340,  341  ct  seqq.  Ilorfe  cauouic«e  Prima, 
407,  408,  Terlia,  Sexta,  Nonn,  410.  Honc  canonica) 
Prima,  Tertia,  Nona,  873.  Vespertina  et  matutina, 
et  horaC^ompIetorii,  874. 

Horlus  aniuiJiruin  triplex,  866.  Ilortus  Ecclcsioe 
moraliter,  1082  ct  seqq. 

Humana  substantia  an  sit  in  Chiisto  adoranda. 
297,  298. 

Hmililas  muliipliciler  impugnalui',  503,  et  scqq, 
Humilitas  Cluisli  s('j)tup!ox,  (;'JU,  .>iO.  Ijumililalis 
status  septem,  8591-  Tria  et  ncr.cssaria,  859.  Humi- 
litas  duplex,  548. 

Hya3na  et  e.jus  natuia,  61,  62. 

Hydriae  in  Cana  Galilycfc  quid  figurcnt,  517,518. 
Hydriae  vacua3  et  plena?,  823,  Hy<lria3  in  puntlca- 
lione,  895. 

Hydrus  et  hydra,  61. 

Hvmnus  angelicus,  scu  GJoria  in  exccJsis  in 
celebratione  missee,  420. 

Hypocrisis  et  ejus  mala,  753. 

fij^88opu9  herbti  ^uid  signiiioei,  9&0|  951. 


I 

Ibex  et  ejus  natura,  64. 

Ibis  avis  et  ejus  moralis  significatio,  55. 

Ignis  natur»  ct  species,  567  et  seqq.  Ignis  sem- 
per  ardens  in  altari,  688.  Ignis  duplex  et  puritas 
ejus,  724.  Ignis  exslincti  rccupcralio  myslica  per 
noctes  tres  anle  pascha,  889. 

Imaginatio  quid  sit  et  quomodo  operatur,  287, 
288. 

Immersio  et  unctio  chrismatis  in  baptismo,  892. 

Impelus  duplex,  spiritus  et  caruis,  734, 

Incarnatio  Verbi  per  vas  novum  in  quod  Kliseus 
misit  salem  figurata,  692.  Incarnationis  Verbi  mvs- 
terium  respectu  angeli  et  Quare  sit  facta,  320, 321 
et  seqq. 

Infirmus,  causa  morbi,  medicus  et  reraedium, 
813. 

Ingressus  Dei  iu  multa,  793. 

Inimici  spirituales  qui  sint,  et  quomodo  eos  per- 
sequamur,  604.  Inimicos  justorum  occuIt03  in  ju- 
dicium  reservari ;  manifestos  hic  puniin,  008.  Ini- 
miei  animoe  fidelis  tres,  756. 

Insidiae  diaboli  dupliccs.  608. 

Insulae  in  mundo  insignes,  214. 

Introitus  et  processio  ministrorum  in  celebra- 
tione  missae,  419,  420.  Introitus  cur  non  cantetur 
ad  missam  Sabbato  sancto,  nec  alJebtia^  ncc  agnus 
Dei,  et  curad  evangelium  non  ferantur  cerei,  453, 
451. 

Invocare  Deum  quid  sit,  et  quam  sit  nobis  neces- 
sarium,  171. 

Iter  Irium  dieium  etnoctium.Accessusad  Deum 
et  recessus  ab  eo,  551,  552, 


Jacob  luctari  eum  angclo  quid  sit  moraliter,  697, 
698. 

Januae  disciplina3  adversario claudendae,  745, 746. 

Jephthe  votum  quate  fuerit,  323,  324.  Qaod  noa 
speravirit  pccudem  occursuram,  325.  Inter  sanctos 
numeratur,  326,327  ct  seqq.  Quid  ejus  votum  et 
factum  prajsignet,  329  ct  scqq. 

Jcrosolymorum  eversio,  245,  246  et  soqq. 

Jerusalcm  oI)sidio  et  expugnntio  quadruplexmo- 
raliter,  645.  Jerusalem  tria  nomina,  653,  651.  Jeini- 
salem  nominis  intcrpretntio  secundum  quadrupli- 
cem  sensum,670,  571, 673.  Jeru.salem  civitas  sancta 
et  sancti  secundum  sensum  tiopologicum,  999  ct 
i^eqq.  Jerusalem  pro  sancta  Eccb3sia  per  aliegoriam 
suinpta,  1015  ct  scqq. 

Joannis  Baptistsn  praeconia  viro  perseveranti  ap- 
plicanda,  762,  763.  Joannis  Baptistse  in  festo  ser^ 
mo;  ejus  virtutes  ct  proeconia,  1131.  Ipse  estpalma 
et  cedrus,  1132  e/  56^.1134  ot  scqq.^  1199  el  seqq, 

Job  quomodo  po3nitentem  fig'jret,705. 

Jovianus  imperator,  257. 

Judices  in  Israel  qui  fuerint,  214. 

Judicium  de  se  et  proximo,  531,  332.  Judicium 
socundum  causam  ct  rctributionem,  618,  619.  Judi- 
oium  suum  cur  in  finom  sorvaverit  Dous,  633.  Ju- 
dicium  Dei  incvitabile  quamsit  tremendum  nisi  ad 
miscricordiam  confugerimus.  773,774. 

Judith  cx  historia  sermones  tres  in  festo  S.  Mi- 
chnelis,  quorum  primus  incipit,  1169,  socundus, 
1172,  tertius,  1175. 

Juga  quinque,  491.  Jugum  suave  et  onus  leve 
826. 

Julianus  imperalor,  249. 

Julianus  apostata  el  ejus  gesla,  257,  257. 

JuIiusCiesar  consul,  moxdictator,  Pompeii  cop- 
ias  fugat,  et  Romanorum  primus  imperator  efllci- 
tur,  238  et  scqq. 

Justificationes  fieri  propter  opera,  6S0. 

Justinianus  Majnus  et  ab  eo  ^ta  t6d|  t87t 


1238 


INDEX  RERUM  ANALYTICUS. 


1234 


Justinianus  impcrator.  ejiis  dcpositio,  iliius  res- 
tituti  ssevitiaet  caedes,  271  el  seqq, 

Justinus  Senior  imperator,  et  eo  iinperante  pres- 
ta,  205.  2G6. 

Jiistinus  Junior  et  sub  ejus  imperio  facta,  267, 

Justitia  activa  etpnssiva,  502,  503.  Justitiee  fruc- 
tuset  desiderium,  41)2. 
Justus  ul  palma  florebit,  688. 


Labor  et  laborans  triplex,  652.  Labor  Dei  et  sse- 
euli  tj*iplex,  677.  Labor  hominis  triplex,  et  ejus 
triplex  remedium,  760. 

Labrum  ajneum  quod  fecit  Moyscs  ex  speculis 
mulierum,  78'J,  790. 

Lacedoeinonioium  regrnum el  regcs, 237. 

Lacerlus,  Stellio,  Lacerla  ct  eorum  natura,  7i, 
75. 

Lffitilia  impleri  ubi  dclur,  5U8. 

Languor  quadruplex  unde  nos  liberavit  (^hris- 
tus,  665,  666. 

Lanilicium  quid,  200. 

Lapides  igniferi,  66,  67.  IVuliosi,  numero  duo- 
decim,  115c*/  scqq.  Lapidis  tres  proprietales,  780. 

Jjaquei  mundi  et  diaboli,  790,  791. 

Latinorum  regnum  et  reges,  237. 

Latrones  rerum  nostrarum  quatuor,  807. 

Laudes  Malutinde,415,  il6. 

Laus  Dei  etquod  Deus  laudandus.  sermo,  1105  ct 
scqq 

Lazari  e  sepulero  evocalio,  825,  826. 

Lectiones  cur  duce  ad  missam  l^eria  quarta  ;  una 
tantum  feria  sexla ;  qunluor  vcro  in  sabbato,  qua- 
tuor  temporum  leganlur.,  139,  140. 

Lectionis  fruclus  duplex,  553. 

Lectulus  et  ferculum  Salomonis,  503,  504. 

Leclus  animae  triplex,  K06,  865. 

Legem  in  corde  non  cur  in  lege  habentes  qui 
sint,  590.  Lex  et  gratia  quomodo  datae,  1122. 

i^eoot  ejus  natura,  et  quid  moraliter  reproesen- 
tet,  56, 57. 

Leo  Magnus  imperator  etab  eo  gesta,  863,261. 

Leo  secundus,  Basiltcus  et  Zeno  imperateres, 
261. 

Leo  imperio  politur  et  cjus  gesla,  274. 

Leontius  imperator  et  ejus  facta,  272. 

Lepra  septuptex  superbia3  humanae,  630. 

Leucrocuta,  85. 

Levitarum  purificatio  et  officia  in  typum  cleri 
Chrisliani,  672,  673. 

Libanus  et  cedrus  mystice,  Passeres  in  eorum 
ramis  nidificantes,  26. 

Licita  ctprohibita  tria,  838. 

Ligna  regem  frustra  postulantia,  716,  Lignum 
plantatum  secus  decursus  aquarum  est  quilibet  jus- 
tus,  913.  911. 

Lilii  proprietates  et  folia,  moraliter,  916  et  scqq, 

Linguee  hominum  tres,  655. 

Linx  et  ejus  na/ura,  81. 

Lis  intcrDeumethominem,  necnonet  diaboium, 
et  ejuslitis  causa,  591,  592. 

Litania  septiformis  ({uid,  et  quare  sic  dicta,  268. 

Loca  tria  filiorum  Israel,  ^gyptus,  desortum 
et  terra  promissionis,  521,  525.  Locus  Dei  tri- 
plex,  683. 

Locutio  in  voce  et  opere,  593.  Locutio  Dei  qna- 
druplex;  ad  eam  quadrupliciler  rospondendum,  654, 
655.  Loculio  Dei  triplcx,  669, 

Logica  ct  ejus  partes,  201.  Logici  et  Thcologici 
diflerenlia,  803. 

Longanimitas  triplex,  751. 

Loqui^ndi  impedimenta,  630. 

Lotionis  pedum  raysterium,  888,  894. 

Lucerna  quomodo  sit  nobis  Christus,  632. 


Lucta  quadruplex  et  supplantatio  Jacob  moraU- 
ter,641,642. 

Luctalio  fidelium  in  hoc  inundo  multiplex,  792. 

Ludovicus  Pius  Francorum  rex,  ejus  gesta,  filii 
et  obilus,  283. 

I^umina  divina,  490,  491.  Ijuminum  Pater  cur 
Deus  diclus,  584,  585. 

Luminariamagna  duo,  Petrus  scilicet  et  Paulus, 
1098  ct  scqq, 

Ljuporum  natura,  et  eorum  significatio  moralis, 
67,  68. 

Ijusciniaenatura,  96. 

Lydorum  regnum  et  reges,  237. 

M 

Macedonum  regnum  et  reges,  229,  230. 

Macer  Macrinus  imperator,  250. 

Madianilarum  expugnatio,  637,  638. 

Magiea  et  paites  ejus  varia?,  203,  204. 

Mala  tria  principalia,  et  eorum  remedia,  194,  Mala 
tria  quibus  homo  affigitur,  623.  Malum  hominis 
mulli^jlex,  583,  Malum  vel  bonum  malefaciens  et 
postea  poonitentiam  agens,  584. 

Mala  punica  quomodo  martyres  designent,  1083, 
1084. 

Mandatum  duplex  perficiendum,  888,  889. 

Alaiw  triplex,  917,  948. 

Manes  htereticus,  252. 

Manipulum  quid  sit,  404. 

Mansiones  hominum  tres,  813.  Mansiones  tres 
yEgypti,  667,  668. 

Manticoia,  85. 

Marcus  Aurelius  imperator  Romanus,  219. 

Marcus  Aurelius  Antoninus  imperator,  150, 

Margaritarum  inventio  et  natura,  115. 

Maria  cur  virga  et  Christus  cur  tlos  ejus  dicatur, 
826,  827.  Maria  inatris  Domini  prasconia,  770,  et 
scfiq.  Marifc  assumplio  et  decem  pr^ctKiia,  807, 
808.  Mariic  in  natali  sermo,  907  et  seqq.,  1102  et 
scqq.  In  Conccptione,  918.  In  Annuntiatione,  933 
et  seqq.,  905  et  seqq.  In  Assumptione,  979  etseqq., 
1024,  1025.  In  Puriticatione,  1006  et  seqq.,  1089  et 
soqq.  Mariae  bcala)  Yirginis  in  festo  quocunque 
sermo,  de  laudibus  ejus,  1060  et  seqq,  MarisB  ia 
Assumptione  sermo  ullimus  in  quo  plurima  ex 
Canticorum  exponuntur,  1207  et  seqq. 

Martianus  et  Valentinianus  imperatores,  263. 

Materia  divince  Scripturae,  376  et  seqq, 

Mathematica  et  partesejus,  197,  198. 

Matrimonio  tria  insunt,  764. 

Maurilius  primus  ex  GraBcis  Romanus  impera'« 
tor,  268,  269. 

Maximus  Julius  imperator,  250. 

Mechanica  ct  partes'ejus,  200. 

Medicina  et  eius  partes,  201 . 

Medium  quod  sit  inter  extremacum  dicitur  guod 
Chrislus  est  mcdiator  inter  Deumet  hominem,305, 
306. 

Mcdorum  re^^num  et  reges,  227,  228. 

Melior  cst  iniquitas  viri  quam  benefacieas  mu- 
lier,  quomodo  intelligatur,556,  711. 

Membra  humana  et  eorum  sisrnificatio  moraliter, 
937, 938. 

Mensa  propositionis  ex  libro  Exodi  ad  laudem 
Sonptura;  sacrte  adducta,  1193,  et  seqq. 

Mentcm  bonam  quomodo  etquandoadjuvatDeus 
perpacem,  620. 

Nieruiae  natura  moraliter,  44. 

Milvi  natura  ad  vitiosos  applicata,  41. 

Mirabilis  est  Deus  in  sanotis  suis,  plus  intus  quam 
foris,  622.  Mirabilium  Dei  multitudo  et  profundi- 
tas,6I3. 

Miseiicordia  ct  veritas  obviam  sibi  venien^es 
quomodo  discrepaverint,  623  et  seqq.  Misericordia 
ct  fidcs  purgantes  peccata,  773.  Misericordia  et 
veritas  Dei  pooni^entibus  uecessaria,  606. 

Missa  unde  initium.  s^wk^%>^.  kS&^VCV.^igtfj^N^ 


1235 


INDEX  RERUM  ANALYTICUS. 


1296 


bu8  linguis  flt  cantando,  418.  Missse  celebratio  et 
omnium  ejuspartiumexplicatio,  356^^  seoqr,  Missaa 
trescur  celebrentur  in  Natali  Domini,  441,  877.  Et 
cur  du8B  in  festo  beati  Joannis  Baptistse,  442.  Missa 
pro  mortuis,  456. 

Missio  ad  Sehon,  id  est  diabolum,  moraliter,  641. 

Mitra  pontificalis,  405. 

Modus  et  finis  faciendi  triplex,  746. 

Monoceros,  ejusnatura  et  significatio,  60,  61. 

Mons  Oliveti  cur  dictus  mons  trium  luminum, 
145,  Montes  in  toto  orbe  illustres,  213.  Montes  qua- 
tuor,  136.  Montes  tres  in  (|uos  ascendit  Dominus, 
755.  Montes  et  arbores  spirituales  quee  sint,  924, 
025. 

Mortificationis  tria  genera,  et  ejus  prasmia,  679  et 
seqq. 

Mors  meditanda  adhuc  fortibus,  660.  Mors  pre- 
tiosa  tripliciter,  746.  Mors  triplex,  784'. 

Motus  tres  in  homine,  scilicet  meutis,  corporis 
et  sensualitatis.  489. 

Moyses  fuittypus  lihristi,  493.  Moysi.  Anron  et 
Samueiis  officia  in  monachis  servanda,  718,  719. 

Mundi  tres  partes,  Asia,  Africa  et  Eiiropa,  209 
et  aeqq.  Mundus  iste  contemnendus,  790. 

Murmur  vitandum  et  concordiaservanda  in  claus- 
tris,  694, 

Musica  et  partes  ejus,  198. 

Mustela  et  aspis,  66. 

Mutatio  turpis  in  homine,  684,  685.  Mutatio  qua- 
druplex,  805. 

Myrrha  multiplex  932,  1197. 

N 

Nataliindie  Domini  sermo,  916  et  seqq,,  1029  et 
aeqq. 

Nativitas  duplex,  777, 778. 

Naturae  triplex  acceptatio,  561. 

Navigatio  quid  sit,  200,  201. 

Navis  et  quse  ad  eam  pertinent  moraliter,  908, 
9t  seqq. 

Necessaria  vitse  humanae  quse  sint,  et  quidsigni- 
ficent  moraliter,  1073  et  seqq. 

Negociator  claustralium,796,  796. 

Nero  tyrannus,  ejus  facinora  et  csedes,  243, 
S44. 

Nerva  imperator  et  ejus  gesta,  248. 

Noe  et  Gnristus  a  suis  irrisi,  694.  Noe  arca  et 
Ecclesia,  704. 

Norhmannorum  ^ens  et  eorum  duces,  284. 

NotitisB  Dei  modi  quatuor,  504,  505. 

Novissima  et  antiqua  in  \  erbi  incarnatione  oom- 
perla,  675,  676. 

Nubes  multiplex,  789.  Nubium  proprietates  ad 
apostolos  comparatae,  915. 

Numeri  procedentium  ad  pugnam  cum  Gedeone 
mysterium,  579. 

Numidiae  regnum  et  re^es,  236. 
•  Nuntii  duo  ad  nos  missi  a  Deo,  servus  et  Filius, 
589. 

Nuptioe  in  (!)ana  Galileese,  517.  Nuptise  triplices, 
805.  863. 

Nycticoracis  natura,  30. 

0 

Obedientia  quibusproestanda,  581,  582.  Obedien- 
iia  quintuplex,  841. 

Occulta  in  utroque  sacramento,  374  et  seqq,  Oc- 
culta  et  manifesta  hominis  et  homini,  499,  500. 
Occultam  nunc  esse  bonorum  justitiam,  609. 

Octavius  Romanorum  imperator.  Eo  regnanto 
nascitur  Christus,  239,  240. 

Oculi  bonorum  quomodo  ad  Dominum  sint,  632. 

Oculi  sapienUs  in  capite  ejus,  686.  Oculus  lueer- 

M  oorpona  monJiier^  sciiicet  prselatus,  77  i,  775. 


Offerenda  quse  Deo  sint  a  servis,  mercenariis  et 
a  filiis,  721.  OlTorendaB  vel  offertorii  et  versuum 
ejus  in  missa  significatio,  424. 

Oflleia  vcl  scrvitia  totius  anni  ordinantur  et 
explicantur,  3i7, 348,  etc.  Officium  nocturnale,  413. 
Cur  tres  habeat  distinctiones,  414,  415.  Officium 
Sabbati  cui  titulus  :  «  Sabbato  vacat,  »  447.  Offt- 
cium  missoe  in  quarta  feria  post  Dominicam  Pal- 
marum,  448.  Item  inferia  quintaante  Parascevem, 
449.  Item  in  Parasceve,  et  cur  dicatur  Parasceve, 
et  quare  altaria  nudentur  et  laventur  hac  die,  450. 
OfPicium  sancti  Paschatis,  451.  Officium  in  Domi- 
nica  secunda  Quadragesimse,  881.  In  tertia,  881. 
In  quarta,  vel  IjBtare^  882.  In  Dominica  Passionis, 
883.  In  ramis  Falmarum,  884.  Jn  feria  tertia  et 
quarta  post  ramos  Palmarum,  885.  In  Ccena  Domi- 
ni,  886,  887.  Ofilcium  trium  noctium,  scilicet  in 
Csena  Domini,  in  Parasceve  et  sabbato  sequenti , 
889.  Officium  pastoris  boni,  810, 

Oleum  Dei  et  oleum  hominis,  499,  500.  Oleum 
de  capite  non  deficere  quid  sit,  686.  Oleum  triplex, 
fides  et  charitas,  749,  750.  Oleum  duplex,  sciUcet 
Dei  et  mundi,  757. 

Oloris  vel  cygni  natura  et  significatio,  51. 

Omnium  sanctorum  in  festo  sermo,  960  et  seqq, 

Onager  et  ejus  natura  moraliter,  62. 

Onocentaurus,  58,  78. 

Opera  Dei  quatuor,  208.  Opera  Dei  nobis  viden- 
da  quse  sint,  620.  Opera  misericordin  sex.  986. 
Opera  sex  dierum,  et  de  eis  sermo,  1087  et  seqq, 

Operandi  modi  sex,  512,  513. 

Opprobrium  et  contemptus,  726. 

Orandum  quomodo  pro  remissione  peocatorum , 
621,  622. 

OrBntium  tria  genera,  598. 

Oratio  secreta  in  missa  et  patena  ferenda,  425. 
Oratio  Dominica  in  missa,  435,  436.  Oratio  funebris 
de  morte  amici,  728,  729.  Oratio  fit  quatuor  modis, 
760.  Et  duobus  impeditur  ne  exaudiatur,  761.  Ora- 
tio  ante  lectiones,  874.  Orationis  tnodus  multiplex, 
751.  Orationis  puritati  necessaria,  799. 

Ordines  hominum  quatuor  et  triplex  mundi  lo- 
cus,  618,  649. 

Ornatus  ecclesiarum  spiritualis,  867. 

Osculum  triplex,  699,  742. 

Otho  imperator,  241. 

Ovis,  vervex,  agnus  et  hircus,  88,  89.  Ovium 
genera  quatuor,  caulse,  et  canis  custodia,  740. 


Pallium  archiepiscopale,  406. 

Palmoe  natura  et  ejus  cum  justo,  anima  et  Ec- 
clesia  comparatio,  23,  24. 

Panes  Salomonis  tres,  730.  Panes  tres  quibus 
reficiendus  est  amicus  superveniens,  760.  Panis 
subcinericius,  688. 

PantheraB  natura,  69  et  seqq, 

Paradisus  spiritualis  et  quse  in  eo,  700,  701. 

Parasceves  mysteria  et  preces,  890,  891,  892. 

Pardus  et  leopardus,  83. 

Pars  optima  eligenda,  781. 

Parthorum  regnum  et  reges,  236. 

Paschali  in  solemnitate  sermo,  1191  et  seqq, 
Paschali  sermo  de  corpore  Domini  et  agno  pas- 
cha,  956  et  seqq. 

Passer  quem  mystice  significet,  27.  Ejus  domus 
quam  invenit,  et  mansuefacti  mores.  Eius  vlgitise, 
id  est  monachi  nuper  conversi,  27,  28.  Passerquo- 
modo  similetur  animce  vitando  laqueos,  28.  Passe- 
rum  duorum  et  quinque  in  Evangelio  pastorum 
prelia,  28.  Passeres  duo  ex  lege  immolandi  pro 
mundatione  leprae,  29. 

Passionis  Dominicse  voluntaria  susceptio  et  cru- 
cis  fructus,  897.  Variae  Passionis  circamstanliiB, 
897,  898. 


1837 


INDEX  RERUM  ANALYTICUS. 


1238 


Pastorali  de  oflficio  sermo,  819  et  seqq. 

Pastores  et  eorum  officia,  657.  Pastores  per  bo- 
ves  figurati,  106.  Pastor,  ovis  etlupus,  758.  Pastor 
bonus  et  pastor  malus,  780,  781. 

Pater  quomodo  non  judicat  quemquam,  561  et 
seaq.  Palres  hominis  Ires,  756. 

Patientia  in  lolerando  malo,  536,  537.  Patientiad 
virtus  sinapi  comparata,  693. 

PatriarchsB  enumerantur,  215. 

Patrinorum  responsio  pro  puero,  390. 

Paulus  hsBreticus,  251,  252. 

Paupertas  triplex,  781. 

Pavonis  natura,  52,  53. 

Pax  quare  datur  ante  communionem,  437 ,  438. 
Pax  triplex,  482.  Pax  duplex,  693.  Pax  et  bellum 
triplex.  757.  Pax  clauslrolis  quadruplex.  Ejus  qua- 
druplices  dilTerentiic,  760,  767. 

Peccandi  modi  qualuor,  848,  849. 

Peccatoris  respiralio  magna,  509,  510.  Peccato- 
ris  captio  et  excaecatio,  693. 

Peccatum  expellendum  confessione,  590,  591. 

Pelicani  natura,  29,  7i. 

Pentecostes  in  die  sermo,  1098,  et  seqq. 

Perdicis  natura  moraliter,  49. 

Perfectionis  Christianse  status,  796. 

Persarum  regnum  et  reges,  228,  229. 

Persecutio  fit  tribus  de  causis,  et  quatuor  gla- 
diis,  765. 

Petri  et  Pauli  in  festo  sermo,  1098  et  seqq.  Petro 
secundum  etymon  trium  nominum  ejus  similis,  li- 
berabitur  ab  hostibus,  769,  770. 

Pharisaeorum  jactantia,  821,  822. 

Phase  seu  Paschata  quinque,  960. 

Philippicus  Bardavius  imperator,  273. 

Philippus  qui  et  Marcus  JuUus  dicitur,  et  fllius 
ejus,  primus  Homanorum  imperatorum  (Jlhristia- 
nus  exstitil,  250. 

Philosophia  et  partes  ejus,  196.  Philosophiee  ope- 
ratio  duplex,  493. 

Phocas  imperator  et  caades  ejus,  269. 

Phoenixavis,  ejus  naturaetejus  significatio  mo- 
raliter,  48,  49. 

Piger,  luctans  et  vincens,  823. 

Piscin»  tres,  diaboli,  mundi,  Dei,  et  eailim  por- 
ticus,  853,  854. 

Piscium  diversorum  naturee  et  varia  genera; 
eorum  in  fetus  suos  amor;  castitas  eorum  et  vic- 
tus;  cur  sint  dentati,  105,  iOQ  et  seqq.  Piscium 
captura  duplex,  795. 

Plateae  Jerusalem  moraliter,  999  et  seqq.  Plateae 
Babylonis  moraliter,  995  et  seqq. 

Plcnus  gratiae  et  veritatis  quis  sit,  752. 

I^senitentia  velut  sacramentum  quid  sit,  393.  Qua- 
liter  sacerdos  in  ea  dimillit  peccata,  394.  Poeniten- 
tia  solemnis  quare  non  iteratur,  394.  Pcenitentia 
Dei  et  ejus  in  creaturas  amor  varius,  520.  Poeni- 
tentise  sacramentum,  virlus,  535.  Tria  quse  suntin 
ea,  536.  Poonitentiam  agere  in  cinere  quid  sit,  593. 
Poenitentiae  insunt  tria,  757,  838.  Poenitentise  for- 
ma,  798.  Poenitentiae  spccies  et  partes  808,  863. 

rontiflces  summi  in  Israel  qui  fuerint,  216.  Pon- 
tifex  summus,  et  ejus  officium,  402. 

Populus  Domini  et  terra  quid.  938  et  seqq.  Po- 
pulus  vctus  et  novus  justus  describitur  et  compa- 
ratur  per  totum  sermonem,  951  et  seqq. 

Porlso  mortis  duce,  519,  550.  Portse diversae,  802, 
830.  Portae  mundi,  caili  et  inferni,  861.  Portse  tri- 
plices,  862. 

Potestas  quadruplex  Christo  data,  811,  812. 

Potus  et  cibus  Scripturarum  duplex,  558,  559. 

Wactica  et  partes  ejus,  199,  200. 

Prtedicatio  generalis  Deum,  particularis  homi- 
nes  decet,  515,  514.  Prsedicatori  tria  necessaria, 
845.  Prasdicatorum  et  apostolorum  commendatio , 
971  et  seqq. 

Profatio  in  missa  quid  sit,  425. 


Prselatorum  offlcium  et  potestas,  497,  498.  Prae- 
lati  et  sacerdotes,  et  eorum  triplex  officium,  650. 
Prselatorum  ofticium  in  perimendis  vitiis,  692,  698. 
Praelatorum  constantia  et  duritia,  748,  749.  Prsela- 
to  tria  necessaria,  806. 

Prailium  nobis  angelorum  auxilio  adversus  dia- 
bolicas  potestates  gerendum,  772,  773.  Prselia  quin- 
que  adversus  peccatum,  801. 

Prsepare  se  m  cibum  Deo,  437. 

Pr&esidum  et  quibus  prsesunt  doctrinse.  747, 748. 

Prsevenire  et  supplantare  quid  sit,  600. 

Preces  qualiter  el  ad  quid  fiant ,  489^  Quando 
dicanturadhoras,  quando  taceantur  etquare,  410, 
411. 

Prima,  media,  novissima,  709,  710. 

Primogenita  i^gypti  moraliter,  726.  Primogenita 
sunt  Dei  et  sacerdotum  diversis  modis,  672. 

Probus  imperator  et  eius  facta,  252. 

Promotio  hominis  triplex,  809. 

Propitiatorium  mystice  quid  sit,  429. 

Prosperitas  malorum  temporalis,  et  electis  tes- 
timonium  seternse  felicitatis,  609. 

Providere  Dominum  in  conspectu  suo  semper 
quid  sit,  507. 

PsalmiCXLIX  expositio  tropologica,115Oe/50^7« 
Anagogica,  1163  et  seqq. 

Psalmodise  laus  et  utilitas,  700. 

Psittacus  et  ejus  natura,  94, 

Publicani  justiflcatiOj  836. 

Puer  de  quo  salomon  judicat ,  moraliter,  714 ,  715. 

Pulvis  cogitationum  et  desideriorum  inutilium* 
619. 

Purificatio  mentis,  1006  ef  seq.  Ecclesise,  1009  et 
seqq.  Puriflcationis  Marite  digne  celebrandse  qase 
sint  praeparamenta,  824. 

Pusillanimes  fovendi  per  consolationem,  confir« 
mandi  per  increpationem,  494. 

Q 

Quadragesimali  tempore  cur  oratio  in  missa  8a« 
per  populum  flat,  440.  Quadragesima  et  Quadrage- 
simalis  Jejunii  caput,  445,  446.  Quadragesimae  of« 
flcium,  879.  Quadragesimse  tempore  habendas  ser- 
mo,  1057  et  seqq.^  1179. 

Quasrentium  Deum  et  sapientiam  triplex  genus, 
753. 

Qusestionum  per  Banulphum  a  Mauriaco  propo- 
sitarum  solutio,  588. 

Quatuor  Temporum  officia,  438,  439.  Quatuor  ab 
anima  superanda,  756.  Quatuor  re^num  adversus 
reges  quinc^ue  pugnantium  allegoria,  1108  et  seq. 

Quies  et  luquietudo  duplex,  542. 

Quievisse  terram  quadraginta  annis  post  pecca* 
tum  Gedeonis  quid  sit,  580. 

Quinquagesimse  officium,  879,  880. 

R 

Uecordatio  malorum  prseteritorum  quadruplex, 
501. 

Rectoris  erga  subditos  cura,  816.  Rectoris  cu- 
juslibet  vel  prselati  offlcium  et  doctrina  illi  neces- 
saria,  981  et  seqq. 

Redeuntes  ad  Deum  diversi,  717. 

Refectio  animse  trina,  552.  Refectio  ammae  spi- 
ritualis,  785  et  seqq. 

Reges  qui  fuerint  in  Israel,  216. 

Reginae,  concubinse  et  adolescentulse  veri  Salo« 
monis,  697. 

Regna  mundi  usque  ad  regnum  Romanorum, 
225  et  per  totum  librum  V.  Regni  tripliciis  acqui- 
sitio,  797. 

Religiosorum  concors  cohabilatio  quam  sit  dia- 
bolo  formidolosa,  665. 

Reparatio  hominis  per  duplicem  Trinitatemfl 
751,  752. 

Reprobatio  luxarise,  avaritise  et  saperbifls^  60n« 


1239 


INDEX  RERUM  ANALYTICUS. 


1240 


Requles  tuta  in  visceribus  Christi,  quse  ab  om- 
nibus  protegunt  malis,  181,  182. 

Rerum  lemporalium  vanitas,  607. 

Responsorium  cur  a  Pascha  ad  Pcnlecoslen  non 
cantetur  in  missn,  454. 

Hesponsum  a  triplici  sipirilu,  813. 

Betia  lavanda  et  pUcanda,  795. 

Rivi  septem  peccatorum  ah  Adam,  663,  664.  Ui- 
vi  tres  et  corpore  Domini,  738. 

Rogationes  aut  suppHcationes,  vel  processiones 
tres  principales,  817  ot  seqq, 

Rosa  quatuorhabet  animadveiienda,  quaa  in  Mu- 
ria,  1104,  1105. 

Rubus  ardens  quem  vidit  Moyses,  095. 

Ruth  historia  moraliter,  1063  et  seqq. 


Sabbata  quae  derideantur,  670. 

Sacculus  pertusus  et  integer,  G8G. 

Sacerdotium  Christi  laudatur,  29  i. 

Sacerdotum  Domini  Dominus  pars  esl  ;  Sacor- 
dotum  Pharaonis  possessio  terrena,  613.  Sacei-do- 
tum  officium  quadruplex,  839.  Sacerdolcs  in  syno- 
do  adhortantur  ut  Verbum  Dei  annuntienl,  941  et 
seqq. 

Sacramenta  ecclesiastica  quse  sint,  388  Sacra- 
mentorum  diversitas,  830. 

Sacrificia,  holocausta,  oblationes,  et  eorum  difTe- 
rentiee  991  et  seqq, 

SagittsB  tres  expetendae,  733.  Sagiltae  quibus  uti- 
tur  Deus,  801. 

Salomonis  templum  allegorice,  868  et  seqq. 

Salus  divina  et  humanaquomodo  homini  imper- 
tiatur,  602.  Salus  consistit  in  tribus,  851. 

Salutationes  in  Evangeiio  tres,  837. 

Sancta  tria  :  Deus,  homo,  locus.  Sanctiflcatio 
triplex,  651. 

Sandalia  pontincalia,  405. 

Sanitas  spiritualis,  9!22.  Et  duodceim  eam  con- 
cernentia,  923,  921. 

Sanorum  et  aegrotorum  dilTercntia  quadruplex, 
575,  576. 

Sapientiee  cohceptuset  partus,  491,  585.  Sapien- 
tia  quomodo  vincit  malitiam,  511,  555.  Sapientia 
in  faciendo  bono,  536.  537.  Sapienfia  Dei  ot  homi- 
nis,  et  sapientia  superior  et  inferior  580,  581.  Sa- 
pientiae  egressus  et  regressus,  584.  Sapientia  Dei 
et  mundi,  586. 

Scandalum  duplex  et  ejus  instrumentum,  7o5. 

Scelera  septem,  tria  in  anima,  quatuor  in  cor- 
pore.  647. 

Schisma  in  Ecclesia,  vilandum,  703. 

Scholee  duse,  virtutis  et  veritatis,  et  duplex  ge- 
nus  discentium,  627. 

Scientiee  tres,  195,  196. 

Scintillee  in  arundineto,  973. 

Scriptura  sacra  est  cathedra,  510,  511.  Scriptu- 
rse  statura,  altitudo  et  aspectus  horribilis,  703. 
Scripturse  mundanae  et  divinse  materia,  203.  Scri- 
pur«e  saorse  triplex  modus  tractandi,  203.  Et  servit 
mundana,  205.  Scripturae  sacrse  qualis  expositio, 
672. 

Scrutinium  cur  quarta  hebdomada  Quadragesi- 
mae  et  feria  quarta  cclebretur,  4i6,  iil. 

Scytarum  regnum  .226. 

Semen  triplex,  861.  Seminis  in  terram  jacli  in- 
crementa,  fides  et  virtules  alise,  822,  823. 

Seminans  in  spiritu  et  carne,  795. 

Semitse  quas  declinavit  Dominus,  619. 

Sensus  duoinhomine,  carnalis  et  spiritaliSy  490. 
Sensus  corporis  quinque,  98i,  985. 

Septuagesima,  Sexagesima^Quinquagesimaquid, 

443,  444,  Septuagesimae  ralio,  et  paschalis  Itelitite, 

878.  Septuagesima3  aut  allerius  tcmporis  do  pucni- 

tentia  sermo,  1044  et  soqq.  Alius,  1046  ct  seqq. 

.  Sermo  Dei  unus,  vivus,  efiicax,  penetrabilis,  an- 


ocps,  289.Quomodo  dividitinterspintuaietanimam 
290,  ^91.  Sermo  Dci  tria  continet,  558.  Serraonum 
centnm  prolojjfus,  900. 

Scrneuliin  ''enera,  109.  Eorum  diversa  natura, 
102. 

Serra,  belhia  marina,  quid  significet,  69. 

Sevorus  iinperalor  et  ab  eo  fc^sla,  249. 

Sexaj^esiaue  ofiicium,  878,  879. 
•Sexus  quomodo  sit  a  Christo  assumptus,  ^OD, 
300. 

Sicyoniorum  regnum  et  reges,  234. 

Signaculum  Dei  nobis  impressum,  662. 

Signilicatio  vocuin  et  rerum,  205,  206. 
•  Silentium  li-iplcx,  et  quo  in  silenlio  venit  Ver- 
bum,  315.  De  quo  dictum :  Dnm  mocliam  silentiim 
teneront  omniH,  316,  317.  Silentia  tria  ante  gra- 
tiam  et  alia  tria,  845,  846. 

Simiarum  nalura,  62,  63. 

Simililudo  triplex,  804. 

Sirenarum  natura,  et  quid  moraliter,  78. 

Sitis  quadruplex  restringenda  per  totidem  pai*a- 
disi  flumina,  750. 

Sobrie,  pie  vivei*e  quid,  763. 

Speculum  Ecclesia},  333  et  seqq. 

Spei  et  fiduciae  suae,  quo  constanliores  fiant,  me- 
morat,  causas,  177,  178. 

Spiritalis  dijudicat  omnia,  469  et  seqq. 

Spiritus  Deiet  spiritus  mundiper  quam  consum- 
mata  suntomnia,  o33.  Spiritus  tres,  549. 

Stantes  a  dextris  et  a  sinistris  Dei,  725. 

Status  hominum  quinque,  510,  511.  Stalus  tri- 
plex  in  corpore  animne  diligentis  Deum,  677,  678. 
Slatus  animse  fidelis  triplex,  756. 

Stellio  vel  Salamandra,  65. 

Stola  vel  orarium  et  ejus  siguificalio,  404. 

Strulhio  ct  cjus  pennae  quibus  notantur  hypo- 
critoe,  35,  36  ot  seqq. 

Stultus  ut  luna  movotur,  481. 

Subjectio  erga  Deum  utilis,  609,  610. 

Subtus  et  supra  nos  quid  sit,  603. 

Sumptio  corporis  (ihristi  duplex,  scilicct  sacra- 
mcntalis  et  spiritalis,  366. 

Superbia  et  humilitas,  505.  Superbia  duplex548. 

Surdilas  triplex,  78 i. 

Symbolum  nposlolorum  quando  et  quare  in  missa 
cantandum,  424. 

Syriae  regnum  el  refres.  —  Romanis  subditur, 
231,  232. 

T 

Tabernacula  filiorum  Israel,  et  eorum  festa,quid 
figurent,  et  quid  inde  nobis  servandum,  ^3(j8otseqq. 

Tabernacula  Iria  de  quibus  Petrus  in  Transligu- 
ratione,  896. 

Tabulaa  pccnitentiaB,  789. 

Tentationes  quatuor  conversi,  733,  734.  Tenta- 
tionum  modi  quatuor,  1180. 

Terrce  octo  plenae  diversarum  rerum  moraliter, 
lllO,  et  seqq. 

Testamcnta  duo,  209.  Testamentum  unde  etqua- 
re  dictum,  210. 

Teslimona  tria  sanctorum  in  confirmatione  fidci, 
643.  Testimonia  in  coelo  et  in  terra  tria,  778,  858. 

Theatrica  et  parles  ejus  varioe,  197. 

Thebaea  legio  patitur,  252,  253. 

Theodosius  Magnus  imperator  et  ab  eo  gesta, 
280,  261.  Theodosius  junior  et  Valenlinianus  prin- 
cipes,  262,  263.  Theodosius  imperator  deponitur, 
el  clerus  factus  in  pace  vivit,  273. 

Theophania  multiplex,  518. 

Theorica  et  partes  ejus,  197. 

Tiberius  romanorum  quinquagesimus  imperalor, 
268. 

Tigris  et  ejus  nalura,  83. 

Timores  quatuor,  585,  830.  Timorem  Dei  ha- 
bentes  qui  sint,  593.  Timor  servilis  et  custodia  le- 


1241 


INDEX  RERUM  ANALYTICUS. 


1242 


g 


is  (Uvinae)  60 i,  605.  Timor  Doinini  quis  sit,  920. 
Uiplex  est,  921.  Octo  sunt  quse  excitant  illum, 
921,  922. 

Titillalionum  carnis  cnusiR,  800. 

Tilus  Vespasiani  filius  iinperalor,  217. 

Trajanus  imporator  et  a1)  eo  gcsla,  217. 

Traiismigratio  tiiplex,  788. 

Trecentiqui  bibentesnon  curvaveruntgenua,638. 

Trinitas  universitalis,  181,  Trinitatis  attributa,  791. 

Tristitia  el  ffaudium  triplex,  785.  Quadruplex, 
797.  Tristitiie  EccIesitB  incromenta,  imminento  Uo- 
minica  passione,  890. 

TubsB  Scripturtc  sacrae,  631,  635.  Tuboo  argen- 
te.-B  ad  Petrum  et  Paulum  applicut»,  et  earum  usus, 
G7G. 

'J'urturis  natura,  nidus,  vox,  viduitas,  2),  2i,  25. 

Tyraani  tres  qui  conti-a  nos  pugnant,  585. 

U 

IJber  miternoe  afTeclionis,  812. 
Ubera  sponsi  quao  sint,  727. 
Umbrue  tres  ct  tres  dies  moralitor,  658,  659. 
Unctio  infXrmorum,  396. 

Unguentuin   bonorum  triplex,  731.  Unguentum 
quadruplex  in  cujus  odore  currit  sponsa,  732. 
Unio  corporis  et  spiritus,  285  ct  soqq. 
Unus  quis  et  quis  plures,  6i7,  648. 
Upupae  natura,  50,  51. 
Ursus  et  ejus  natura,  85. 


Vaccae  immolatio  pocnitentiam  figurat,  705. 

Valentinianus  Magnus  imperator  et  Valens,  et 
ab  eis  gesla,  257,  258. 

Valerianus  ct  Galionus  imperatores  et  eoruin 
gesta,  251, 

Vanitas  hominum  duplex,  613. 

Venalio  et  partes  ejus,  201.  Venatores  animarum, 
729. 

Verbum  naturam  assumpsit  non  personam,  dum 
caro  faclum  est,  el  quod  una  persona  est,  assu- 
niens  et  assumptuin,  318,  319.  Verbum  caro  fac- 
tum  nobis  reniedium  prrestat  et  exemplum,  51(), 
517.  Verbum  l)ei  solum  anim?e  bonum  cst,  51!), 
517.  Verborum  superHuitas  vitanda,  708.Verbum  Dei 
missum  in  varia,  794.  Verbi  divini  efflcacia,  820, 
821.  Verbi  Dei  ingressus,  855. 

Vermes  et  eorum  natura,  103  et  seqq. 

Vespasianus  imperator  et  ab  eo  gesta,  interquio 
Jerosolymorum  eversio,  215,  216. 

Vesperc  scu  vospertinum  oflicium,  2H,  212. 

Vesles  sacerdotales  sub  Veteri  et  sub  Novo  Tes- 
tamento;  352,  403.  Vesles  episoopales,  35i,  101. 
Vestis  non  mutanda,  nec  morcs  siinulandi,  613. 
Vestes  sacra)  et  earum  signilicationes,  et  vestes 


sacerdotum,  927,  928. 

Vetustas  duplex,  52-1.  Vetustas  triplexet  ejusre- 
media,  780. 

Vi  o  hominis  varice,  501,  502.  Duoe  in  Evangelio, 
502.  Vito  duriB  liujus  vitie,  ot  qui  eas  custodit 
propter  verba  labiorum  Dei,  599.  Viae  et  somitee 
Doi,  590.  Via;  trea  qaco  sint,  628.  Via  ad  moKem 
et  via  arcta  aJ  vitain  triplex,  838.  Via  carnisetvia 
spiritus,  852. 

Vigilife  el  somni ;  quando  et  a  quibus  surgen- 
dum,  811.  VigilioB  vita^  humanae  quatuor,  8i'3.  Vi- 
gilife  nocturna)  canonicae,  871. 

Vincula  qiiatuor  Pharaonis,  et  vestimenta  qua- 
tuor  noxia,  736,  737. 

VindictdQ  Domini  inslrumenta,806. 

Vinea  Dominica  ot  ejus  cullura  et  ad  culturam 
pertinentia  et  fi*nctus,  929,  930. 

Vinum  obrietatis,  801. 

Viperte  natura,  68,  69. 

Virga  ct  flos  moralitor,  656. 

Virginitas  triplcx,  813,  811.  Virginos  quatuordu- 
cendap,  8J5. 

Viror  calami  et  junci,  685. 

Virtus  et  veritas  simul  esse  volunt,  494.  Virtus 
et  justitia,  502.-  Virtus  quibus  conservetur,  750. 
Virtutes  aniinaB,  791.  Virtutes  septem  per  beatitu- 
dines  signatio,  987.  Virlutes  in  nobis  plantandae,  et 
vitia  ejicienda  ;  parabola  sumpta  de  paradisi  deli- 
ciis,  1012  et  seqq. 

Visio  multiplex,  616. 

Vita  et  mors  gaudium  et  dolor,  495.  Vita  animse 
duplex,  523.  Vila  hominis  triplex,  843. 

Vitellius  imperalor  et  o.jus  gesta,  244,  245. 

Vitiorum  religionem  sutTocantium  descriptio,  in- 
ter  qwv  sunt  ebiielas,  crapula,  fornicatio,  otiosi- 
tas,  et<j.,  189,  19J.  Vitium  unde  originem  trahat, 
501.  Vifium,  peccatum,  et  ejus  triplex  remedium, 
831  ct  Si^qq.  Vitia  sacerdotum  tria,  8)0,  851. 

Vitulus  Libani  duplex,  moraliler,  726,727.  Vituli 
tres  iinmolanili  Domino,  860. 

Vocationes  Domini  quatuor.  761. 

Voluntates  tres  in  Christo,  518.  Voluntates  homi- 
nis  qiiatuor,  799. 

Vulfida  episcopus  haereticus ,  Golharum  littera- 

rum  inventor,  259. 

Vulpes  et  ojus  natura,  60. 

Vulturis  natura  Christo  appHcata,  39,  40. 

Vultus  divini  liimen,  791. 

Vulva  absquo  liberis  moraliler,  726,  727. 

Z 

Zono  imperator  Romanus  et  ab  eo  gesl,a,  263. 

Ziptiaii  DaviJ  prodero  volontes  quos  signiUcent, 
641,  015. 

Zouije  duLO  vctcri  Testamcnto  qui  mysterii  ha- 
beant,  736. 


■^■i^^^-""^^^* 


ORDO  RERnm 

QUiE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


HUGO  DE  S,  VICTORE. 
APPENDIX  AD  HUGONISOPERADOGMATIGA. 

—    DE   BESTIIS   ET   ALIIS    REBUS    LIBRI 

QUATUOR. 

Index  alphabeticus  trium  librorum  do  historia 
naturali.  0 

Prologus.  8 

Prologus  alter.  15 

LIBER  PRIMUS. 

Cap.  I.  —  De  tribus  columbis,  quarum  Scriptura 
meminit.  15 

Cap,  II.  —  De  columbae  ad  Ecclesiam  collaiione. 

16 

Cap.  III.  —  De  columbae  ad  fidelem  animam 
comparatione.  16 

Cap.  IV.  —  De  columbae  ad  praelatum  compara- 
tone.  17 

Cap.  V.  —  De  cohimboB  habentis  pedes  rubros 
ad  Ecclesiam  comparatione.  18 

Cap.  VI.  —  De  pennis  deargentatis  columbae,  ad 
prsedicatores  collatis.  18 

Cap.  VII.  —  De  saphirino  colore  alarum  colum- 
bse  ad  contomplativos  collato.  18 

Cap.  VIII.  —  De  coloribus  columbee  ad  mores 
collatis.  18 

Cap.  IX,  —  De  oculis  croceis  et  cautiono  colum- 
bce  ad  Ecclesias  cautionem  comparatis.  19 

Cap.  X,  —  De  colore  reliquo  columbae  mulabili 
ad  mare  turbatum,  et  De  mari  ad  carnem  compa- 
rato.  19 

Cap.  XI.  —  De  diversis  columboe  proprietatibus. 

19 

Cap.  XII.  —  De  aquilone  et  austro  ventis.         20 

Cap.  XIII.  —  De  accipitro  quomodo  plumescat 
expandens  alas  suas  ad  austrum.  20 

Gap.  XIV.  —  De  duabus  accipitrum  speciebus. 

21 

Cap.  XV.  —  De  domesticorum  accipitrum  cura- 
tione.  22 

Cap,  XVI.  — Deaccipitris  inlaevagest&tione.  22, 

C.vp.  XVII,  —  De  pertica,  super  quam  slat  aut 
sedet  accipiter.  22 

Cap.  XVIII.  —  De  accipitrum  pedicis  seu  com- 
pedibus.  22 

Cap.  XIX.  —  De  loro  sou  corrigia,  et  ligamine 
accipitris.  23 

Cap.  XX.  —  De  turture  et  passere.  23 

Gap.  XXI.  —  De  palma  quomodo  ei  comparatur 
justus.  23 

Cap.  XXII.  —  Quomodo  ei  comparentur  Ecclesia 
et  anima  fidclis.  23 

Cap.  XXIII,  —  De  nido  turturis,  id  est  fidelis 
animse  in  palmn,  id  est  arbore  crucis  por  fidem 
passionis.  Et  quomodo  palma  porletur  in  manu 
vicloris.  24 

Cap.  XXIV.  De  voce  turturis  ad  animam  compa- 
rata,  et  de  terra  nostra  et  aliena.  24 

Cap.  XXV.  —  l)e  turture  Ecclesia)  et  fideli  ani- 
msB  comparnta,  et  de  nido  ejus,  et  de  Christo  ma- 
rito  talis  turturis.  25 

Cap.  XXVI.  —  De  Libano  et  cedro  myslicis,  et 
de  passeribu6'  in  ramis  eedri  nidiilcanlibus.         26 

Cap.  XXVII.  —  Quis  per  passerem  sit  mystice 
intelHgendus.  27 

Cap.  XXVIII.  —  De  domo  quam  passer  invenit 
ei  de  passeris  maiisuefacti  moribus .  27 


Cap.  XXIX.  De  vigilia  passeris,  id  est  monachi 

nuper  conversi.  © 

(jAp.  XXX. —  Quomodo  passer  assiDiiletur  animc 

vitando  laqueos.  28 

Gap.  XXXI,  —  De  passerum  duorum  et  quinque 

juxla  Evangelia  pretio  mystice  explicando.  28 

Gap.  XXXII.  De  duobus  passeribus   ex  iege  im- 

molandis  pro  mundationc  a  Lepra.  29 

Gap.  XXXIII.  —  De  pelicani  natura.  29 

Gap.  XXXIV.  —  De  nycticorace,  id  est  noctua. 

30 
C\p.  XXXV.  —  De  corvo.  31 

Gap.  XXXVI.  —  De  galli  gallinacei  natura  mo- 

raliter.  SS 

G\p.  XXXVII.  —  De  struthione  et  ejus  pennis, 

quibus  notantur  hypocritae,  et  accipitris  et  hcrodii, 

quibus  Rignificantur  electi.  35 

G\p.  XXXVIII.  —   De   vulture,  et   ejus  natura 

Christo  npplicnta.  *  39 

Gap.  XXXIX.  —  De  giniibus  ordine  litterata  unam 

proovolantem  sequentibns.  40 

G\p.  XL.  —  Dj  natura  milvi  ad  vitiosos  appli- 

cata.  41 

G\p.  XLI.  —  De   hirundinis   natura,   moraliter 

auimse  poenitenti  addicta.  4^ 

Gap.  XLII.  De  ciconiae  natura.  43 

G\p.  XLIII.  —  De  merulae  natura  moraliter.  44 
Gap.  XLIV.  —  De  bubonis  natura  moraliter.  45 
Gap.  XLV.  —  De  graculi  natura  moraliter.  45 
Gap.  XLVI.  De  anseris  natura  moralitcr.  46 
Gap.  XLVII.  —  De  natura  ardeae  47 

Gap.  XLVIII.  —  De  caladrio  ave.  48 

Gap.  XLIX.  —  Dje  phoonice.  48 

G\p.  L.  —  De  perdicis  natura.  49 

G\p.  LI.  —  De  colurnice.  50 

G\p.  LII.* —  De  upupae  natura.  50 

Gap.  LIII.  —  De  olore  vel  cygno.  51 

G\p.  LIV.  —  De  classe  Salomonis  et  Josaphat. 

51 
C\p.  LV.  —  Do  pavonis  natura.  52 

Gap.  LVI.  —  De  nntura  aquilae.  53 

Cap.  LVII.  —  De  ibido  ave.  55 

Gvp.  LVIII.  —  De  fulica.  56 

LIBER  SEGUNDUS.  —  De  naturis  animalium, 

Prologus.  55 

G\p.  I.  —  De  leone.  56 

C\p.  II.  —  De  antula  seu  anto  aut  antelope  ani- 
mali .  57 

G\p.  III.  De  onocontauro.  58 

Gap.  IV.  De  herinaceo,  seu  hericio.  58 

G\p.  V.  —  De  vulpe  et  ejus  natura.  59 

Cvp.  VI  —  De   monocerote   sive   unicorni  ani- 

mali*  59 

G\p.  VII.  —  De  hydro  et  hydra.  60 
Gap.  VIII.  —  De  crocodili  natura. 

Gap.  IX.  —  De  castoris  natura.  61 

Gap.  X.  —  De  hyaena.  61 

Gap.  XI.  De  onagro.  62 

Cap.  XII.  —  De  simiis.  6f 

C\p.  XIII.  —  De  capri  natura.  6J 

Cap.  XIV.  —  I)e  cervarum  natuta.  64 

Cap.  XV.  —  De  ibice.  U 
Gap.  XVI.  —  I)e  stellione  et  salamandra.  65 
Gap.  XVII.  —  De  canibus  et  eorum  naturis.     65 

Gap.  XVIII.  —  De  mustelaet  aapide.  66 


1245 


QTJJE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


1246 


Cap.  XIX.  —  De  lapidibus  igniferis. 
Cap,  XX.  —  De  luporuin  natura. 
Cap.  XXI.  —  De  viporao  natura. 
Cap.  XXII.  —  De  serra5  belluao  natura. 
Cap.  XXIII.  —  De  panthere  natura. 


66 

67 
68 
69 
69 


Cap.  XXIV.  —  De  dracone  animantium  maximo. 

Tl 

Cap.  XXV.  —  De  elephantis  natura.  12 

Cap.  XXVI.  —  De  elephantis  natura  iterum.  73 

Cap.  XXVII.  —  De  pelicani  natura.  74 
Cap.  XXVIII.  — De  lacerto,  stellione  et  lacerlo. 

74 

Cap.  XXIX.  —  De  formica)  natura.  75 

Cap.  XXX.  —  De  aspidis  natura.  76 

Cap.  XXXI.  —  De  charadrio  seu  charadro  ave 

maritima.  77 

Cvp.  XXXII.  —  De  syrenarum  seu  syrinum  na- 

tura.  78 

Cap.  XXXIII.  —  De  onocentauro  rursus.  78 

Cap.  XXXIV.  —  Do  adamantis  virtute.  78 
Cap.  XXXV.  —  De  concha,  seu  concha  marga- 

ritifera.  80 
Cap.  XXXVI,  —  De  aspidochelone,  bellua  aqua- 

lica.  82 
LIBER  TERTIUS. 

Cap.  I.  —  De  tigride.  83 

Cap.  II.  —  De  pardo,  et  leopardo.  83 

Cap.  III.  —  De  lynce.  84 

Cap.  IV.  —  De  gryphe.  84 

Cap.  V.  —  De  honaso.  84 

Cap.  VI.  —  De  urso.  85 

Cap.  VII.  —  De  leucrocuta.  85 

Cap.  VIII.  —  De  manticora.  85 

Cap.  IX.      De  tharando.  86 

Cap.  X.  —  De  cale  animali,  86 

Cap.  XI.  —  De  caneetejusnatura.  86 
Cap.  XII.  —  De  animalium  in  genere  nominibus 

speciebus  et  proprietabus.  88 

Cap.  XIII.  —  De  ove.  88 

CapXIV.  —  De  vei-vece.  89 

Cap.  XV.  —  De  agno.  89 

Cap.  XVI.  —  De  hirco  et  hsedo.  89 

Cap.XVII.  — Deapro.  89 

Cap.  XVIII.  —  De  juvenco  et  tauro.  89 

Cap.  XIX.  —  De  bove  el  uro,  et  similibus.  90 

Cap.  XX.  —  De  cameli  natura.  90 

Cap.  XXI.  —  De  dromedario.  91 

Cap.  XXII.  —  De  asino  et  asello..  91 

Cap.  XXIII.  —  De  equo  et  ejus  natura.  91 

Cap.  XXIV. —  De  cato,  seu  musione.  93 

Cvp.  XXV.  —  De  mure  et  sorice.  93 

Cap.  XXVI.  —  De  talpa.  94 

Cap.  XXVII.  —  De  avibusin  genere.  94 

Cap.  XXVI II.  —  De  psiltaco.  94 

Cap.  XXIX.  —  haleyone.  95 

Cvp.  XXX. — De  cinnamulgo.  95 

Cvp.  XXXI.  —  De  hersiniis  avibus.  95 

Cap.  XXXII.  —  De  pica  et  pico.  95 

Cap.  XXXIII.  —  De  luscinia.  93 

Cap.  XXMV.  —  De  vespertilione.  96 

Cap.  XXXV.  — De  cornice  et  corvo  iterum.  96 

Cap.  XXXVI.  —  Do  anale.  97 

C.vp   XXXVII. —  i)e  ov/s  etexeis  natis.  97 

Cap.  XXXVIII.  —  De  apibus.  97 
Cap.  XXXIX.  — De  arbore  quadam  in  India.  97 

Cap.  XIj.  —  De  serpentum  generibus.  100 

Cap.  XLI.  —  De  basilisco  et  sibilo.  100 

Cap.  XLII.  —  Deceraste.  100 

Cap.  XLIII.  —  De  scitale.  101 

Cap.  XLIV. —  De  amphysibaena.  101 

Cap.  XLV  —  De  boa  serpente  iterum.  101 

Cap.  XLVI.  —  De  Jaculo  serpente.  101 

Cap.  XLVII  —  De  syrenis  serpentibus.  101 

Cap.  XLIII.  —  De   sepe  serpente.  101 

Cap.  XLIX.  —  De  lacerto  iterumet  batracha.  101 

Cap.  L.  —  De  dypsade  serpente.  101 


Cap.  LI.  —  De  sura.  102 

Cap.  LII.  De  stellione  iterum,  et  aliis  serpenti- 
bus.  102 

Gap.  LIII.  —  De  serpentnm  varia  natura.        102 
Cap.  LIV.  —  De  vermibus.  108 

Gap.  LV.  —  De  piscium  diversorum  naturis.  105 
Cap.  LVI.  —  De  arboribus.  lli 

Cap.  LVII.  —  De  margaritarum  inventione  et  pro- 
creatione.  115 

Gap.  LVIII.  —  De  duodecim  lapidibus  pretiosis. 

115 

Gap.  LIX.  —  De  naturain  communi,  et  de  natura 

hominis  rerum  naturalium   principis   ultimo  loco 

crcati.  119 

Gap.  LX.   —  De  hominis  membris   et  partibus. 

121 
Gap.  LXI.  —  De  eetatibus  hominis,  et  vocabulis 
earum,  etiam  usque  ad  mortem,  et  mortuos.  4S2 
LIBEU  QUARTUS.  —  Deproprietatibus  et  epi- 
thetis  rerum  serie  Ittteraria  iu  orclinem  redactis. 
Cap.  I.  —  De  his  quibus  prima  littera  est  A.  135 
Gap.  II.  —  De  his  quibus  B  est  prima  littera.  138 
Gap.  III.  —  De   his  quibus   G  est  prima  littera. 

139 
Gap.  IV.  —  De  his  quibus  prima  littera  est  D. 

145 
Gap.  V.  —  De  his  quibus  prima  littera  est  E.  145 
Gap.  VI.  —  De  his  quibus  prima  littera  est  F.  145 
Cap.  VII.  —  De  his  quibus  pnma  littera  est  G. 

147 
Cap.  VIII.  —  De  his  quibus  prima  littera  est  H. 

148 
Gap.  IX  — De  his  quibus  prima  littera  est  J.  149 
Cap.  X.  —  De  his  quibus  prima  littera  est  L.  150 
G.\p.  XI.  —  Do  his  quibus  prima  littera   est  M. 

152 
Gap.  XII.  —  De  his  quibus  prima  littera  est  N. 

153 
Cap.  XIII.  —  De  his  quibus  prima  littera  est  0. 

154 
Gap.  XIV.  —  De  his  quibus  prima  littera  esiP. 

155 
Gap.  XV.  —  De  his  quibus  prima  littera  est  Q. 

158 
Gap.  XVI.  —  De  his  quibus  prima  littera  est  R. 

158 
Gap.  XVII.  —  De  his  quibus  prima  littera  est  S. 

159 
Gap.  XVIII.  —  De  his  quibus  prima  littera  est  T. 

161 
Gap.  XIX.  —  De  his  quibus  prima  littera  est  V, 

163 
DE  ANIMA  LIBRI  QUATUOR. 
LIBER  PRIMUS.  (VidePatrologiaetom.GLXXXlV, 
col.  485.) 

LIBER  SEGUNDUS.  (Vide  Patrologiae  tom.  XL, 
col.  779.) 

LIBER   TERTiUS.    (Vide   Patrologice  t.  CLX- 
XXIV,  col.  507.)  Ad  quem  addendum  : 

Gap.  L.  —  Gontemplatio  super  illud  :  «  Verbum 

caro  factum  est,  »  quae  non  habelur  aliis,  et  videtur 

novum  opusculum.  165 

LIBER  QUARTUS.  —   De  erectiono  mentis  ad 

Deum, 

Gap.  I.  —  Quod  sit  nobis  necessarium  invocare 

Deum,  etquidsitinvocare  illum.  171 

Gap.  II.  —  Quomodo  Deus  immotus  in  se  manens 

det  cuncta  moveri;  cunctaque  agat,  autcoajg^at.  171 

Gap.  III.  —  De  pia  rursum  Dei   invocatione,  et 

mentis  peream  tranquillitate  et  gaudio,  et  deani- 

mee  Deum  non  qua;rentis  miseria.  172 

Gap.  IV.  —  Orat  quo  Deum  pro  modulo   mentis 

suse  capere  possit-  ut  dilatctur  domus  animue  suo) 

ejectis  desideriis  pravis,  et  receptis  bonis ,  memi- 

nitque  quanta  sit  felicitas  animse  in  coelum  recQl». 


1247 


ORDO  RERUM 


1848 


C\p.  V. —  Gileslibus  bonis  perfrui,  et  lerrenis 
malis  erui  desideranter  orat,  eaquo  commemorat. 

175 

Cap.  VI.  —  Amorem  suum  in  Deuin  profitetur, 
ut  eum  crescore  faciat,  el  causas  amoris  addit.  116 

C\p.  VII  —  Spei  et  fiduciao  suoo,  quo  constantio- 
res  fiant.  memorat  causas  et  argumenta.  117 

Gap.  VII.  —  De  coclestis  glorin)  excellentia,  et 
ejus  contemplatione,  et  modo  oblinendi  eam.     178 

Gap.  IX.  —  Anima  cur  sit  simililudine  Dei  pra3- 
dila,  et  ad  quantamex  ea  re  spem  el  liduciam  assur- 
gere  valeat,  et  ct  de  amoris  animaj  in  Deum  meri- 
tis.  179 

Gap.  X.  —  De  requietuta  et  firma  in  vulueribus, 
visceribus  et  morte  Ghristi,  quue  ab  omnibus  pro- 


te;cunt  malis  et  insidiis. 


181 


Gap.  XI.  —  Excitatur  anima  ad  amandum  Ghris- 
tum  et  se  ilh  conformandum  per  amorem.  182 

Gap.XII. —  De  vita)  nostra3  reparatione  permor- 
tem  Ghristi,  et  de  laude  charitatis  ac  de  lalitudine 
ejus.  183 

Gap.  XIII.  —  De  inlerioris  hominis  custodia 
habenda  per  virtutes  cardinales.  185 

Gap.  XIV.  —  De  secundo  nuntio  qui  est  amor  et 
desiderium  CBtornfe  vitre,  et  rle  gaudiis  ct  incolis 
ccBli  pereum  enuntialis.  186 

Gap.  XV.  —  Do  civium  coelestium  communica- 
tione,  et  cxsultatione  prima  187 

Gap.  XVI.  —  De  bcalitudinibus  animae  et  fercu- 
lisvitee  aiternae,  descripliociue  virtutum  per  quas 
ad  eas  pervenitur.  189 

Gap.  XVII.  —  Descriptio  quorumdam  vitiorum 
religionem  suffo janlium,  ut  sunt  crapila,  cbrie- 
tas  elc.  189 

EXnEPiPTIONQM  AIlEGORICARUil  LIBRI  XXIV. 

LIBEIl  PRIMUS. 

Prologus.  Gap.  I.  —  De  conditionc  crcaturaj  i-a- 

tionalis.  193 

Gap.  II.   —  De   trilius    bonis  primordialibus  ct 

duobus  externis  hominidatis.  195 

Gap.  III.  —  De  tribus  maiis  principalibus.  195 
Gap.  IV.  —  De  tribus  remediis  contra  dicta  tria 

mala.  195 

Gap.  V.  —  Delribusscientiis.  195 

Gap.  VI.  —  De  philosophia  elpartibus  ejus.  19t) 
Gap.  VII.  — De  theorica  et  parlibus  ejus.  197 
Gap.  VIII.  —  De  mathematica  et  partibus  ejus. 

197 
Cvp.  IX.  —  De  arithmelica.  198 

(I\p.  X.  —  De  musica  ct  partibus  ejus.  198 

(Jap.  XI.  —  De  geometriaet  partibus  ejus.  19.9 
(^AP.  XII.  —  Deastronomia  et  astrologia.  199 
Gap.  XIII.  —  De  praetica  et  parlibus  ejus.  199 
Cap.  XIV.  —  De  mechanica  et  partibus  ejus  200 
Gap.  XV.  —  De  lanificio.  200 

Gap.  XVI.  —  De  armatura.  900 

Gap.  XVII.  —  De  navigatione.  200 

Gap.  XVIII.  —  De  agricultura.  201 

Gap.  XIX.  —  De  veualione.  201 

Gap.  XX.  —  De  medicina.  201 

(^AP.  XXI.  —  De  thcatrica.  201 

Gap.  XXII.  —  De  logica  el  partibus  ejus.  201 
Gap.  XXIII.  —  Quomodo  le^endw  sint  artes.  202 
Gap.  XXIV.  —  De  inventoribus  artium.  202 

Cap.  X.KV.  —  De  mngica  et  partibus  ejus.      203 
LIBER  SEGUNDUS. 
Gap.  I.  —  De  materia  mundanoe  Scriptura3  et  di- 

vinae.  203 

Gap.  11.  —  Quarc  tria  visibilia  mundi,  tria  invi- 

sibilia  Dei  demonstranda.  203 

Gap.  III.  —  Uc  ScripluriB  divina)  triplici  modo 

tractandi,  205 

Gap.  IV.  Quod  scriptura  mundana    subserviat 

divinflB.  205 

Gap,  V.  —  DQsigniflcatione  vocumetrerum.  205 


Gap.  VI,  —  Quare  Scriptura  primum  ponat  opera 

conditionis.  !f06 

Gap.  VII.  —  De  creatione  mundi,    el    operibus 

sex  dierum.  51)7 

Gap,  VIII.  —  De  quatuor  operibus  Dei.  fH 

Gap.  IX.  —  De  duobus  Testamentis.  2(H 

Vt\v.  X. —  Undc  dicatur TestamcntuTTi.  210 

LIDER  TERTIUS. 

Gap.  I.  —  De  tribus  partibus  mundi.  lJ05 

GiAP.  II.  —  De  Asia  ct  partibus  ejus.  t^ 

Gap.  III.  —  De  Africa  et  partibus.  ejus.  i\i 

Gap.  IV.  —  De  Europa  et  partibus  ejus.  21? 
Vjw.  V. — Demontibusintotoorbeinsignibus.213 
Cm\  VI.  —  De  fluminibus  iu  toto   orbe    insigni- 

bus.  2U 

(i\p.  VII.  —  De  insulis  mundi.  2ii 

LIBER  QUARTUS. 

liAi».  I.  —  Perquie  sequens  curraf,  narratio,  215 
r.AP.  II.  —  Patriarcharum  nomina.  21i 

GApr  III.  Judicum  nomina.  215 

(^AP.  IV.  —  Hcjjes  Jerusalem  ot  Juda  recenscn- 

tur.  21« 

CiAP.  V.  —  Nomina  pontilicum.  216 

Gap.  VI.  —  Histoiiaab  Adamusquead  Moysea.21(> 
Gap.  VII.  —  Ilistoria  a  Moyse  usque  ad  Josuc.  217 
Gap.  VUI. —  Ilistoria  a  Josue  usque  ad  Saulem 

regem.  2lH 

Gap.  IX.  —  Historiaa  Saule  usquead  Elzechinm. 

219 
Cah.  X.  —  Hisloria  ab  Ezechia  usque  ad  re«li- 

lum  de  Babylonia.  221 

Gap.  XL.  —  Historia  a  Gyrousque  ad  Judara.Ma- 

chabaeum.  2ii 

(Up.  XII.  —  Historia  a  Juda  Machaboeo  usquend 

Ghristum.  22i 

Gap.  XIII.—  Do  Herodo  et  genere  e^us.  225 
LIBER  QUINTUS. 

(^AP.  I.  Dc  regnis  mundi.  225 

Gap.  II.  —  De  regno  Sctyharum.  226 

(iAP.  III.  —  De  regno  Assyriorunoi. 
Gap.  IV.  —  De  regno  Medorum. 

227 
229 
Gap.  VII.  —  De  reguis  Syriae.  231 

Gap.  VIII.  —  De  rogno  Asia3.  232 

Gap.  IX.  De  regno  A^^gypti.  232 

Gap.  X.  —  De  regno  ^Egyptiorum  post  Alexan- 

234 


^7 
**^7 

mm  9 


Gap.  V.  —  De  regno  Persarum. 
Gap.  VI.  Dc  rcgno  Mucedonum. 


drum 


magnum. 


Gap.  XI.  —  Dc  rcgQO  Sycionorum. 
Gap.  XII.  —  Dercgno  Argivorum. 
Gap.  XIII.  —  Do  regno  Atheniensium. 


231 
235 
235 


Gap.  XIV. — Dercgno  Lacedicnioniorum.      235 
Gap.  XV,  —  De  regno  Gorinthiorum.  236 

(Up,  XVI.  —.  Dc  reguo  Lydoruui.  2:H 

Gap.  XVil.  —  De  regno  Parthorum.  23(» 

Gap.  XVIII.  —  De  regno  i\umidi«.  236 

Cap.  XIX.  —  De  regno  Babylonia?.  237 

(^ap.  XX.  — De  regno  Latinorum.  237 

Gap.  XXI.  —  De  Julio  Gsesare primo  impcratore 

Uomano,  et  Pompeio  Magno.  238 

LIBEK  SEXTUS. 
Gap.  I.  —  Deconcordia  pi^cedentium  et  sequeo- 

tium.  ^ 

Gap.  II.  —  De  Octaviano  secundo  monorcha  et  de 

nativitate  Christi.  239 

Cap.  III.  —  DeCIaudio  Tiberio  Gsesare.  241 

G.vp.  IV.  —  De  Gaio  Caligula.  2i2 

C^AP.  V.  —  De  Claudio  Caligulee  patruo.  2t3 

(^\p.  VI.  —  De  Nerone.  243 

CiAP.  VII.  —  De  Galba  Cassare.  iii 

(l\p.  VIII.  —  De  Othouc.  2U 

(^AP.  IX.  —  De  Vilellio.  24« 

Gap.  X.  —  De  Vespasiano  et  destructione  Jero- 

soiymorum.  245 

(Up.  XI.  —  De  Tito  Vespasiani  fllio.  347 

Cap.  XIL  —  De  Domitiano«  W 


1^9 


QUiE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


1250 


a       Cap.  XIII.  —  De  Nerva.  248 

LIBERSEPTIMUS. 

«       Gap.  I.  —  De  Trajano  Oajsare.  247 

C.^p.  II.  _  i)e  A\V\o  Adriano.  247 

Cap.  III.  —  De  Antonio  Pio.  248 

Gap.  IV.  —  De  Marco  Aurelio,  el  Aurjlio  Gom- 
inodo.  249 

Gap.  V.  —  De  L.  Aurelio  GommoJo.  249 

Civp.  VI.  —  De  ^:iio  Pertinace.  249 

Gap.  VII.  —  De  Juliano.  249 

Gap.  VIII.  DeSevero  Gaesare.  249 

Gap.  IX.  —  De  Aurelio  Antonino  Bassiano.    250 

i       (Up.  X.  —  De  Macro  Macrino.  250 

j  Gap.  XI.  —  I)e  Marco  Aurelio  Antonino.  250 
Gap.  XII.  —  De  Alexandro  Mammeo.  250 

Gap.  XIII.  De  Maximo  Julio.  250 

Gap.  XIV.  —  De  Gordiano.  250 

.       Gap.  XV.  —  De  Philippo  qui  ct  M.  Julius,  et  ejus 

filio.  t?50 

Gap.  XVI.  —  De  Decio.  250 

.  Gap.  XVII.  —  De  Gallo  Hosliliano,  et  Volusiano 
filio  ejus,  et/Emiliano  lyranno.  251 

Gap.  XVIII.  —  De  Valeriano,  et  Galieno.  251 
Gap.  XIX.  —  De  Glaudio  etQuintilio.  251 

Gap.  XX.  —  Do  Aurelio,  seu  Aureliano,  et  Taci- 
to,  et  Floriano  imperatoriljus.  252 

Gap.  XXI.  —  De  Probo.  252 

Gap.  XXII.  —  De  Garo  Narbonensi,  et  Numeria- 


no. 


252 


Gap.  XXIII.  —  De  Diocletiano  et  Maximiano  im- 

peintoribus.  252 

LIBER  OGTAVUS. 

Gap.  I.  —  De  Gonstantino  Magno.  253 

Gap.  II.  —  De  Gonstantio,  Gonstantino  et  Gons- 

tante  fratribus.  256 

Gap.  III.  —  De  Juliano  Apostata.  256 

Gap.  IV.  —  De  Joviano.  257 

Gap.  V.  —  De  Valentiniano  Magno.  557 

Gap.  VI.  —  De  Valente.  258 

Gap.  VII.  —  De  Gratiano  et  Valentiniano.        250 
Gap.  VIII.  —  De  Theodosio  Magno.  260 

Gap.  IX  —  De  Arcadio  et    Honorio  principibus. 

261 
Gap.  X.  —  De  Homorio  et  Theodosio  juniori  im- 

peratoribus.  262 

Gap.  XI.  —  De  Theodosio  junioreetValentiniano 

principibus.  262 

(^AP.  XII.  —  De  Martiano  et  Valentiniano  impe- 

ratoribus.  263 

Gap.  XIII.  —  De  Leone  Magno.  223 

Gap.  XIV.  —  De  Leone  secundo,  B  .silico  etZeno- 

ne.  26i 

LIBER  NONUS. 

Gap.  I.  —  De  Zcnone.  263 

Gap.  II.  —  I)e  Anastasio.  265 

Gap.  III.  —  De  Juslino  Seniore.  265 

Gap.  IV.  —  De  Justiniano  Magno.  266 

Gap.  V.  —  De  Justino  Juniore.  267 

Gap.  VI.  —  De  Tiberio  imperatore.  268 

Gap.  VII.  —  De  Mauritio  imperatore  ex  Grsecis 

primo  apud  Romanos.  268 

Gap.  VIII.  —  De  Phoca.  269 

Gap.  IX.  —  De  Heralio.  269 

Gap.  X.  —  De  Heradeona.  270 

Gap.  XI.  —  De  Gonstante  Gonstanfini  Heraclii  fl- 

lio,  270 

Gap.  XII.  —  De  Gonstantino  Gonstantis  fiUo.  271 
Gap.  XIII.  — De  Justiniano.  '  271 

Gap.  XIV.  —  De  Leonlio  imperatore.  212 

Gap.  XV.  —  De  Absimaro  seu  Tiberio.  272 

Gap.  XVI.  —  Item  de  Justinianorestituto,  etejus 

siBvitia.  272 

Gap.  XVII.  —  De  Philippico  Bardavio.  273 

Gap.  XVIII.  —  De  Anastasio  Arthemio.  273 

G4P.  XIX.  —  De  Theodosio.  S73 

CU?.  XX.  —  De  Leone.  tU 


Gap.  XXI.  —  De  Gonslantino  imperatore.        274 
Gap.  XXII.  —  De  Leone.  275 

Gap.  XXIII.  —  De  Gonstantino  imperalore,  etlre- 

ne  matre  ejus.  275 

LIRER  DEGIMUS 

Gap.  I.  —  De  origine  Francorum.  275 

Gap.  II.  —  De  gente  Francorum,  et  de  rcgibus 

eorum,  276 

(>AP.  III.  —  De  Glodoveo  rege.  277 

Gap.  IV.  —  De  filiis  Glodovei.  278 

Gap.  V.  —  De  filiis  Glotarii,  el  quibusdam  aliis 

regibus.  278 

Gap.  VI.  —  De  regno  Garoli  Magni.  280 

Gap.  VII.  —  Quomodo  Garolus  Magnus  factus  est 

imperator.  282 

Gap.  VIII.  —  De  imperio  Garoli  Ma^ni.  282 

Gap.  IX.  —  De  Ludovico  pio,  et  quibusdam  aliis 

regibus.  283 

Gap.  X.  —  De   gente  Northmannorum,  et  suc- 

cessoribus  Garoli  Simplicis.  28  i 

{De  aliis  Jihris  vido  notam  ad  calcem  libri  x.) 

DE  UNIONE  GORPORIS  ET  ANIM/E. 
Tractatus  parvus. 

APOLOGIA    DE   VERBO  INGARNATO. 
Auctorey  ut  vidotur,  Joaiine  Cormibiensi. 

Objectiones  varice  contra  eos  qui  dicunt  Chris- 
tum  non  esse  aliquid  secundumquod  est  homo.  295 

DE  VERBO  INCARNATO  COLLATIONES  TRES. 
GoL.  I.  —  De  triplici  silentio,  inquorum  secundo 

agitur  de  incarnatione  Verbi.  315 

GoL.  II.  — Quod  Verbum,  dum  caro  factum  est, 

naturam  assumpsit,  non  personam,  et  quoduna  per- 

sona  et  assumens  et  assumptum.  318 

GoL.  III.  —  De  incarnatione  Verbi,   et  mysterio 

ejus  respectu  nuntii  et  Virginis.  320 

DE  FILIA  JEPTHE. 
Dissertatio.  323 

SPECULUM  DE  MYSTERIIS  EGCLESI^. 
Prologus.  835 

Gap.  I.  —  De  Ecclesia.  335 

Gap.  II.  —  De  dedicatione  Ecclesiie.  338 

Gap.  III.  —  De  officiis  Horarum  canonicarum. 

840 
<iAP.  IV.  —  De  servitio  totius  anni.  847 

Gap.  V.  —  Do  ordinibus  clericorum.  349 

Gap.  VI.  —  De  veslimenlis  sacris,  852 

Gap.  VII.  —  De  celebratione  missse.  356 

Gap.  VIII.  — De  occultis  scripturarumVeteris  et 

Novi  Testamenti.  374 

Gap.  IX.  —  De  materia  divinsB  Scripturse.      376 

DE  G/EREMONIIS  EGGLESIASTIGIS. 

Auctore^  ut  vidotur^  lloberto  Paululo, 
Proefatio.  881 

LIBER  PRIMUS.      De  consecratione  ecclesioa  et 
do  sacramentis  ccclesiasticis. 

Gap.  I.  —  Detrina  circuitione  episcopi  cumaarua 
benedicta.  s83 

Gap.  II.  —  De  trino  accessu  episcopi  ad  6stium 
basilicee.  384 

Gap.  III.  —  De  scriptura  duplicis  alphabeti  in 
pavimento.  385 

Gap.  IV.  —  Quid  ingressus  bnsilicam  episcopus 
primo  dicat  et  faciat.  385 

Gap.  V.  —  De  aqua  et  sale  et  cinere  permistis. 

886 

Gap.  VI.  —  De  crucibus  aqua;  in  altari.  386 

Gap.  VII.  —  De  septonaria  circuitione  episcopi 
circa  altare.  386 

Gap.  VIII.  —  De  residuo  moltse  ad  basim  altaris 
recondendo.  387 

Gap.  IX.  —  De  extersione  altaris  cum  lineo  pan- 
Do.  387 

Cap.  X.  -*  Quid  eigniflcetur  in  unQtione  tltaris* 


1251 


ORDO  RERUM 


1252 


Gap.  XI.  —  Quid  sit  quod  allaro  velaminibus  al- 

bis  cooperitur.  388 

Gap.  XII.  —  De  sacramentis  ecclosiasticis.  388 
Gap.  XIII.  —  De  baplismo.  388 

Gap.  XIV.  —  De  verbis  ruslice  prolatis,  et  quare 

in  aqua  tantum  fiat  baptismus.  390 

Gap.  XV.   —   De  responsione  patrinorum  pro 

puero.  390 

Cap.  XVI.  —  Quid  in  baptismo  dimitlatur.  390 
Gap.  XVII.  —  De  die  scrutinii.  391 

Gap.  XVIII.  —  De  antecedentibus  ante  baptis- 

mum.  391 

Gap.  XIX.  —  De  trina  immersione  et  unctione 

Ghrismatis.  392 

Gap.  XX.  —  De  veste  alba  et  communione  par- 

vulorum.  392 

Gap.  XXI.  —  Quod  parvuli  in  eetale  eongrua  pa- 

trinorum  promissione  tenentur.  393 

Gap.  XXII.  —  De  confirmationo.  393 

Gap.  XXIII.  —  Dc  poenilentia.  393 

Gap.  XXIV.  —  Quare  pocnitentia  solemnis  non 

iterelur.  394 

Gap.  XXV.  — Qualiter  sacerdos  peccata  dimittit. 

394 
Gap.  XXVI.  —  De  injusle  communicato,  utrum 

ligatus  sit.  394 

Gap.  XXVII.  —  De  unctione  infirmorum.  396 
Gap.  XXVIII.  —  De  conjugio.  396 

Gap.  XXIX.  —  Debonis  conjugii.  397 

Gap.  XXX.  —  Qaid  taciat  matrimonium.  397 
Gap.  XXXI.  —  Quae  impediant  conjugium.  398 
Gap.  XXXII.  —  De  ordinibus.  399 

Gap.  XXXIII.  —  De  osliariis.  400 

Gap.  XXXIV.  —  De  lectoribus.  400 

Gap.  XXXV.  —  De  exorcistis.  400 

Gap.  XXXVI.  —  De  acolythis.  400 

Gap.  XXXVII.  —  De  subdiaconibus.  400 

Gap.  XXXVIII.  —  De  diaconibus.  400 

Gap.  XXXIX.  —  De  presbyteris.  401 

Gap.  XL.  —  De  episcopis.  401 

Gap.  XLI.  — De  archiepiscopis.  401 

Gap.  XLII.  — De  palriarchis  et  eorum  locis.  402 
Gap.  XLIII.  —  De  summo    pontifice  et  officio 

ejus.  402 

Gap.  XLIV.   —   Quare   episcopi   die    Dominica 

consecrentur.  402 

Gap.  XLV.  —  De  veste  sacerdotali,  et  primo  de 

humerali  seu  amictu.  403 

Gap.  XLVI.  —  De  alba.  403 

Gap.  XLVII.  —  De  cingulo.  403 

Gap.  XLVIII.  —  De  stola.  404 

Gap.  XLIX.  —  De  subcingulo.  404 

Gap.  L.  —  De  casula.  404 

Gap.  LI.  —  De  favone.  404 

Gap.  LII.  —  De  vesle  episcopali.  404 

Gap.  LIII.  —  De  dalmatica.  404 

Cap.  LIV.  —  De  sandaliis.  405 

Gap.  LV.  —  De  milra.  405 

Gap.  LVI.  —  De  chirothecis.  406 

Gap.  LVIl.  —  De  pallio  archiepiscopali.         406 

LIBER  SECUNDUS.  —  De  ecclesiasticis  officiis. 

Gap.  I.  —  De  Hora  prima.  407 

Cap.  II.  —  Qualiler  et  ad  quid  preces  fiant.  409 
Gap.  III.  —  De  Tertia,  Sexta  et  Nona.  410 

C\p.  IV.  —  Quando  preces  dicanlur  ad  horas, 

quando  taceantur,  et  quare.  410 

Gap.  V.  —  De  officio  vespertino.  411 

Gap.  VI.  —  UndecoepitAntiphonarumusus.  412 
Cap.  VII.  —  Ce  Complelorio.  412 

Cap.  VIII.  —  De  officio  nocturnali.  413 

Gap.  IX.  —  Quare  hoc  officium  tres  habeat  dis- 

tinctiones.  .    414 

Gap.  X.  —  De  laudibus  Matutinis.  415 

Cap.  XI.  —  De  missa  unde  initium  sumpsit  et 

lipd^augfmentum,  410 


Cap.  XII.        Quod  missa  tribus  linguis  celebn- 
tur  el  quare.  4iS 

Cap.  XIII.  —  Quee  ratio  cantandi  in  celebratione 
missae.  418 

Cap.  XIV.  —  De  introitu  et  processione  minis- 
trorum.  418 

Cap.  XV.  —  De  hymno  Angelico.  4i0 

Cap.  XVI.  —  De  Collecta  et  causa  nominis  ba- 
jus.  421 

Gap.  XVII.  —  De  Epistola  et  causa  hujus  nomi- 
nis.  42i 

Gap.  XVIII.  —  De  Graduali  sive  Responsorio, 
et  causa  utriusque  nominis.  4^ 

Cap.  XIX.  —  De  Allcluia  et  Pneumatum  signi- 
ficatione.  Aii 

Cap.  XX.  —  De  missione  diaconi  ad   legendam 
Evangelium.  423 

Cap.  XXI.  —  De  symbolo  apostolorum,  quando 
et  quare  cantandum  sit.  Aik 

Cap.  XXII.    -r   De   olTerenda    et   significatione 
Versuum  ejus.  424 

(^AP.  XXIII.  —  De  oratione  Secrela,  el  patena 
ferenda.  425 

Cap.  XXIV.  —  De  prsefatione.  425 

Cap.  XXV.  —  Summa  sentenliae  totius  Canonis. 

425 

Cap.  XXVI.  —  De  significatione  altaris  exterio- 
ris.  427 

Cap.  XXVII.  —  De  significatione  altaris  intc- 
rioris.  42S 

Cap.  XXVIII.  -  •  De  propitiatorio  mystice.      429 

Cap.  XXIX.  —  Canonis  cxpositio.  480 

Cap.  XXX.  —  De  myslico  rationali.  430 

Gap.  XXXI.  —  Quod  petat  Actionis  primae  ora- 
tio.  430 

Gap.  XXXII.  —  De  Aclione  secunda.  431 

Cap.  XXXIII.  —  Quid  petat  oralio  Actionis  se- 
cunda3.  432 

Cap.  XXXIV.  —  De  Aclione  tertia.  432 

Cap.  XXXV.  —  De  oratione  pro  defunctis.   433 

Cap.  XXXVI.  —  De  mystico  superhumerali.  433 

Cap.  XXXVII.  —  De  signis  ultimis  quid  a  re- 
liquiis  difi^crunt  in  causa.  434 

Cap.  XXXVIII.  —  De  elevatione  Sacramenti, 
quid  significet.  435 

Cap.  XXXIX.  —  De  oratione  Dominica ;  qa« 
est  oratio  Actionis  tertise.  435 

Cap.  XL.  —  Quare  pax  datur  ante  communio- 
nem.  437 

Cap.  XLI.  —  De  communione.  431 

LIBER  TERTIUS.    —  De  specialibus  missarum 

observationibas  juxla  temporum  varietalem  et 

causarum, 

Gap.  I.  —  De  officio  missae  in  jejuniis  quatuor 
Temporum.  438 

Cap.  II.  —  Quare  duae  leclionesleganturadmis- 
sam  feria  quai^  ;  una,  feria  sexta  ;  et  quatuor  in 
sabbato  auatuor  Temporum.  439 

Cap.  III.  —  De  oratione  super  populum  in  qua- 
dragesimali  tempore.  440 

Cap.  IV.  —  Quare  in  Adventu  Domini  cantica 
Isetitise  taceantur.  441 

Cap.  V.  —  Quare  in  Natali  Domini  ternoe  missie 
celebrentur.  441 

Gap.  VI.  —  Quare  in  festo  beati  Joannis  Bap- 
tistae  missae  dude  in  quibusdam  Ecciesiis  celebren- 
tur.  442 

Cap.  VII.  —  De  repetitione  verboinim  in  Yersi- 
bus  Oflerendaj,  «  Vir  erat.  »  442 

Cap.  VIII.  —  Quare  in  festo  Innoccntium  cantus 
Isetitioe  taceatur.  442 

Gap.  IX.  —  Quare  in  Adventu  et  Quadragesimt 
ministri  altaris  utantur  casulis.  442 

Gap.  X.  —  De  Septuagesima.  443 

Gap.  XI.  —  De  Sexagesima.  444 

C^p,  Xllf  —  D9  QuiofuafMimRf  441 


QJJM  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR 


Cap.  Xni.  —  Da  Quaclra^esiina.  445 

CJtp.  XIV.  —  De  Capite  jejunii  quadragcaimalis. 
443 

Cap.  XV.  —  Quare  scrulinium  quarta  tiebdoma'- 
da  celebrelur  et  feria  quaHa.  446 

Cap.  XVI.  —  Da  officio  Sobbati  cui  titulus: 
•"   Snlibato  viicul.  »  441 

C\p  XVII  De  ontcio  miasse  in  quarlo  ferio 
posl  Doiniiiicam  Palmarum.  418 

C\p.  XVUI.  —  De  officio  feriEe  quint»  ante  Pa- 
rasceven.  H9 

Cap.  XIX.  —  Quare  eadem  die  allaria  denuden- 


tUP. 


450 


'.  XX.  —  De  officio  ferite  sextie,  el  quare 
dicalur  Parasceve,  et  quare  allaria  hac  die  aqua  et 
vino  lavenlur.  4S0 

Cap.  XXI.  —  Quld  signiElcet  cereuu  nocte  pas- 
chali  anlo  LapLismum  erectus.  4Si 

Cap.  XXlJ.  —  Ue  offlcio  misste  ia  nocte  paschs- 
li.  453 

Cap.  XXIII.  —  Qutd  signiflcet  novus  ignis  in  ce- 
reo.  453 

Cap.  XXIV.  —  Quare  tituU  LectioDum  hac  die 
taceanlur.  iSi 

Cap.  XXV.  —  Quare  tripliciter  lilanise  fiant.  4S2 

Gap.  XXVI.    —  Quod  parvuli  in  flde  EcclesicB 


453 


Cap.  XKVII.  —  Quare  paachalis  hebdomada 

slbia  celebreliii'.  4S3 

Cap   XXVIII.  —  Quare  Introilus  non  cantalur  ad 

missam  Sabbato  sancto.  453 

Cap.  XXIX.    —   Quare  posl   Alteluia  cantelur 

Traclus.  453 

Cap  XXX.  —  Quare  ante  Evangelium  cerei  non 

forantur  453 

Cap  XXXI.  —  Quare  in  eadem  missa  «  Agnus 

Dei     non  cantclur  454 

Cap.  XXXll.  —  De  omcio  sancti  Paschte.      454 
Cap.  XXXIII.  —  Quare  b  Pascha  usque  ad  Pen- 

(ecoaten  nOn  canlatur  nespiinaorium  454 

Cap.  XXXlV.  —  Quore  in  diebus  jejunii  .  Alle- 

Inia     noa  canlelur  ad  missam.  454 

Cap    XXXV  Quare  in    Vipjia  Pentecostes 

iiaplismuB  celebretur,  455 

Cap.  XXXVI,  —  ne  officio  missarum  infra  heb- 

domadam  Pentecoales.  436 

Cap.  XXXVII,  ~  De  officio  missee  pro  moriuis. 

(56 

DE  CANONE  MYSTICI  LIBAMINIS 

Aactore,  ut  viilctur,  Jonnnc  Cornubiensi. 

Cap.  I.  —  De  crucia  Dominip»  virtute.  455 

Cap.  II.— DeprimoordincCiinonis.  459 

Gap.  III.  —  De  IribuB  pro  quibus  oramu8,et  quaa 

petimus.  i60 

Cap.  IV,  —  De  secundo  ordine  Canonis.        461 
Cap.  V.  —  De  terlio  ordiue  Canonis.  462 

Cap.  VI.  —  Do  quarlo  ord  ne  Cononis,  463 

Cap.  VU.        De  quinlo  ordine  Canonis.  46S 

Cap.  VIII.        Dosexlo  ordine  Canonie.  465 

Cap.  IX         De  seplimo  ocdiiio  Cenonis.         467 
Cap.  X.  —  De  tribus  ordinibus  sanctorum  in  Ca- 

none  posilorum.  469 

MISCELI..\NEA 

LIBER   PRIMUS.    —  Elucidaliones    varitB   in 

Scripturam  morulJlcr 

Titulus  I.       Deeo  quodspiritualisdijudicatom- 

nia.  el  de  jmlieio  veri  el  honi.  469 

Ti(.  n.        De  cibo   Emmanuclie,  de  quo  scrip- 

tum  est:  "  Butyrum  el  mel  comedel,     etc.        477 
Til.  III.  —  Apologus  probans  omne  corpronum 

esse  ad  commendalioncm  sui  etsuornm.  481 

Tit.  IV.  —  De  Blullo  qui  ut  i  luna  mutalur,  >  et 

dejusto  qui  ■  vir  Unlis     est.  4St 

Tit  V.  —  Quod  in  «ensu  bonum hominis non est. 


Tit.  VI,  —  D«  tripllei  pao«. 


ISM 

Til.  VII.  —  De  dignilate  et  libertate  rBlionalis 

creaturffi.  433 

Til.  VIII.  —  De  tiipjici  exercitatione  ;  ei  quibus 

activB  el  cantcmplnliva  vitce  figuranlur  nominibue 

483 

Til.  IX.  —  Quod  elemenlum  duobus  modia  dici- 

tur.  4fi3 

Tit.  X.  —  De  trinilate  universitatis.  j83 

Tit  XI.  —  Quod  in  originali  peccalo  vitia  tria, 

inobedienlite  duie  et  peccatum  unum  fuerunt.  iSa 
Tit.  XII.  —  Quod  Christus  et  eapientia  a  diver- 

sis  variis  qiiceruiilur  modis.  434 

Tit.  XIII.         Quod    Ueus    in  Scriptura   homini 

forisloquiturper  pratceptioncs,  prohibiliones,  pro- 

missioneset  minnlianes.  484 

Tlt  XIV.  —  Quod  Deus  cura  homino  sil  quatuor 

modis.  4gi[ 

Til.  XV.  —  De  progreseionibus  cognitionis.  485 
Tit.  XVI.  —  Quod  auimus  quatuormodisagenda 

Iraclal.  4^5 

Til.  XVII.  —  De  dissimili  operalione  Dei.  4gt{ 
Tit.  XVill.  —  De  fide,  quid  sil,  et  qu»  ad  eam 

specleol.  48g 

Tit.  XIX.  —  De  charitiile,  fido  et  spe.  488 

Til.  XX.  —  De  qualuor  debiloribus.  488 

Tit.  XXI.  De  impedimenlo  cognilionis.  489 
Tit.  XXII.  ~  De  tiilius  motihus  in  homine.  489 
Tit.  XXIII.  —  De  inr.lrumenlis  cognilionis.  490 
Tit.  XXIV.  —  De  sensu  hominis,  carnali  et  spi- 

ritali.  fyQ 

Til.  XXV.  —  De  divinis  luminibus.  49)} 

Tit.  XXV[.  —  De  conceptu  et  partu  Sapieatite 
491 
Til.  XXVII.  ~  De  Iriplici  genere  aspirationum. 
491 
Tit.  XXVIII.  —  De  quinque  jugis.  49^ 

Tit.  XXIX.  —  Quod  Deo  nihil  inordinalura  esse 

potest.  491 

Til.  XXX.  —  Quod  Deus  non  transmutatur.  491 
Tit.  XXXI.  —  De    mysterio   in  forma  cceli   et 

terrffi.  49 } 

Til.  XXXII.  —  Da  serie  temporum,  et  amando- 

rum  ralione.  493 

Tit.  XXXIII.  —  De  fruclu  et  deaiderio  justitita. 

492 

Tit.  XXXIV.  —  De  sacramento  corporis  Christi 


Tit.  XXXVI.  —  Quod  Moyses  typns  fuil  Chrlsti. 
493 

Tit.  XXXVn.  —  Quod  crestura  non  potest  bene 
esse  sine  Creatore.  493 

Tit.  XXXVIII.  —  De  divisione  per  iaiquitatem, 
et  nnione  per  charitatem.  493 

Til.  XXXIX.  —  De  triplici  operatione  philoao- 
phiB.  498 

Tit.  XL.  —  De  Iriplici  eruditione  el  duplici  ope- 
ratione  spiritue.  493 

Til,  XLI.  —  Quod  prius  pusillanimes  fovendi 
sunl  per  consolationem  ut  surgant:  postea  terrore 
confirmandi  per  iniiepationem  no  reoidunt.      494 

Tit.  XLIl.  —  Quod  pro  lemporolium  abundantia 
non  debet  frHlerullalis  frangi  «-oncordin.  494 

Tit.  XLIll.  —  Quod  virlus  et  veritas  simtil  esse 
volunt.  494 

Tit .  XLIV.  —  De  duplici  amore  et  supereediBca- 
tione.  495 

Tit.  XLV.  —  De  came  jumenlo  et  spiritu  ses- 
BOre.  4S5 

Til.  XLVI.  —  Deoccullis  et  mauifestis  hominis 
ethomiai.  495 


fit.  XLVlll.  —  De  daabasoiTitatibug  et  daobtw 
popuUi  flt  re^ue.  494* 


1255 


ORDO  RERUM 


1256 


Tit.  XLIX.  —  De  officio  et  potcstate  prselato- 

rum.  497 

Tit.  L.  —  De  tribus  crucibus.  499 

Tit  LL  —  De  duplici  oleo,  scilicel  Dei  et  mundi. 

500 
Tit.  LIL  —  De  falsitate  consolationis  mundana^. 

:;oo 

Tit.  LIII.  —  De  quadruplici  recordatione  pra?te- 
ritorura  malorum.  501 

Tit.  LIV.  —  Unde  vitium  originem  trahat.      501 

Tit.  LV.  —  De  variis  viis  hominis.  501 

Tit.  LVl.  —  De  duabus  viis  in  Evangelio.      502 

Tit.  LVII.  —  De  virtute  et  justilia.  502 

Tit.  LVIII.  —  De  activa  et  passiva  justitia.       502 

Tit.  LIX.  —  I)e  leclulo  ct  fcrculo  Salomoiiis.  503 

Tit.  LX.  —  De  eisdem.  503 

Tit.  LXI.  —  De  ferculo  Salomonis  et  de  curru 
Pharaonis.  503 

Tit.  LXII.  —  De  ferculo  et  lectulo  Salomonis. 

504 

Tit.  LXIII.  —  De  qualuor  modis  quibus  notitia 
Dei  manifeslatur  homini,  seu  de  nalura,  gratia,  et 
Deo.  504 

Tit.  LXIV.  —  De  superl)ia  et  humililate.  505 

Tit.  LXV.  —  De  triplici  contemplatione  eterudi- 
tione.  505 

Tit.  LXVI.  —  De  tribus  gradibus  fidei.  505 

Tit.  LXVII. — Quod  charitas  nunquam  excidit. 

506 

Tit.  LXVIIl.  —  Quare  conscientiae  hominum  ve- 
latse  sint.  506 

Tit.  LXIX.  —  De  sorvitute  et  limorc  Dei.        506 

Tit.  LXX.  —  Quod  bonus  animus  sit  hortus  vo- 
luptatis.  506 

Tit.  LXXI.  —  De  conformitale  Chrisli  induenda. 

607 

Tit.  LXXII.  —  De  cognitione  veri,  quam  sit  na- 
turalis.  507 

Tlt.  LXXIII.  — Cur  filius  Dei  rogat  Patrem.  508 

Tit.  LXXIV.  —  De  magna  peccatoris  respira- 
tione,  et  dubiorum  circa  conscienliam  decisione. 

509 

Tit.  LXXV.  —  Quod  sacra  Scriptura  sit  calhe- 
dra.  510 

Tit.  LXXVI.  —  Quomodo  sapicnlia  vicit  mali- 
tiam.  511 

Tit.  LXXVII.  —  De  quinque  statibus  humanis. 

511 

Tit.  LXXVIII.  —  De  sex  modis  operandi.       512 

Tit.  LXXIX.  —  De  fuga  a  vitiis  et  corum  occa- 
sibnibus.  5l3 

Tit.  LXXX.  —  Quod  non  solum  corde  tenenda, 
sed  et  ore  confitenda  sit  fides  Olirisliana.  516 

Tit.  LXXXI.  —  De  eo  quorl  scriptum  esl:  «  Cum 
esset  Jesus  annorum  duodecim  »  quomodo  Ver- 
bum  caro  factum  nobis  remediumpra)slat  et  exem- 
plum.  De  Jerusalem  quse  dcscendit  de  coolo;  de 
confessione  et  verit.ite,  qua3  de  terra  oritur,  et 
quomodo  prosit.  516 

Tit,  LXXXII.  —  De  nuptiis  factis  in  Cana  Cali- 
laeae,  et  de  hydriarum  typo.  517 

Tit.  LXXXIII.  —  De  theophania  multiplici,  et 
quibus  est  prsecipua  divina  apparitio.  518 

Tit.  LXXXIV.  —  De  tribus  voluntatibus  in  Chi  i- 
sto.  518 

Tit.  LXXXV.  —  Quod  Christus  se  hominibus  in 
humanitate  et  cxhibuit,  quiab  eis  in  divinitate  non 
poterat  comprehendi.  5i9 

Tit.  LXXXVI.  —  Quomodo  Christus  dixit:  «  Pa- 
ler  meus.  »>  519 

Tit.  LXXXVII.  —  Quare  idem  Deus,  et  homo. 

ol9 

Tit.  —  LXXXVIII.  —  Mysterium  depurificationo 
M&riee.  520 

Tit.  LXXXIX.  —  De  Dei,  mulieris  et  diaboli  de 
jnorte  iaoarreada,  assertiQxie,  ^20 


Tit.  XC.  —  De  pocnitentia  Dei  et  amore  ejus  in 
creaturas  vario.  520 

Tit.  XCI.  —  «  Exi  de  terra  tua  et  de  cognatione 
tua.  »  Sermo  ad  fratres.  5;?1 

Tit.  XCII.  —  De  duplici  vita  animee.  5:23 

Tit.  XOII.  —  De  conscientia  et  fama.  5f4 

Tit.  XCIV.  —  De  duplici  vetustate.  521 

Tit.  XCV.  — I)e  tribuslocis  liliorum  Israel,  ^'^y- 
pto,  deserto,  et  terra  promissionis.  tti» 

Tit.  XCVI.  —  De  duobus  discipulis  currentibus 
ad  monumentum  Domini  responsio  epistolaris.  525 

Tit.  XCVII.  —  De  duobus  discipulis  currenlibus 
ad  monumentum  alia  cpistola.  5:27 

Tit.  XGVIII.  —  De  Petri  et  Joannis  dilectionr». 

528 

Tit.  XCIX.  —  De  gralitudine  boneficiorum  Dei. 


et  de  judicio  de  se  et  do  proxirno  faciendo. 


i29 


Tit.  C.  —  De  apparitione  Christi  duobus  disoi- 

pulis  euntibus  in  castelluin  qiiod  dicitur  Emmaus. 

533 
Tit.  CJ.  —  De  Christo  ovc,  et  pastore  bono.  f  .32 
Tit.  CII.  —  I)o  eo  quod  scriplum  est  :  \isi  r^jo 

abiero  Pnvnclctus  non  veniet  ail  vos.  533 

Tit.  CIII.  —  De  Spiritu  Dei  et  spirilu  mundi  per 

quem  cousummata  sunt  omnia.  53i 

Tit.  CIV.  —  De  sacramento  et  re  sacramenti  pcc- 

nitentia).  535 

Tit.  CV.  —  De  virlute  pocnitenliuD.  53j 

Tit.  CVI.  —  Dc  tribus  qute  sunt  in  poenitenlia. 

536 
Tit.  CVII.  —  De  sapientia  in  faciendo  bouo,  et 

de  patientia  in  tolerando  inalo.  53i) 

Tit.  CVIII.  —  Quomodo  se  debeat  quisque  Deo 

in  cibum  praeparare.  537 

Tit.  CIX.  —  De  fuga  Elise  a  facie  Jezabel.  538 
Tit.  CX.  —  De  duobus  nuntiisadnos  missis.  539 
Tit.  CXI.  De  deserto  quod  est  cor  hominis ;  de 

virgula  fumi,  et  de  pigmentario  et  aromatibus.  530 
Tit.  CXII.  — Detribus  festis,  virginum,  confes- 

sorum  et  martyrum,  et  de  bono  confessiouis.  510, 
Tit.  CXIII.  —  De  festis  sanctorumrecolendis.  5i0* 
Tit.  CXIV.  —  Quod  finis  legis  Christus  est,  el 

do  bono  finis.  oil 

Tit.  CX V.  —  De  duplici  quiete  et  inquietudi nc.  542 
Tit.  CXVI.  —  De  eo  quod  scriptum  est  :  Favus 

distillans  hbia  wcn,  5*3 

Tit.  CXVII.  —  De  duplici  gloria  veri  Salomonis 

Christi,  a  palre  et  matre.  513 

Tit.  CXVIII.  —  Quod  generalis  pracdicatio  Deuni 

deceat,   particularis  homines ;  atque   ila  quomoilo 

Deus  ubique  est,  et  de  argutiis  dialecticis.  543 
Tit.  CXIX.  —  Quomodo  debitores  non  sumus  car- 

ni.  ^  5U 

Tit.  CXX.  —  De  duplici  et  item  triplici  conlem- 

platione  Dei.  5>5 

Tit.  CXXI.  —  Quod  anima  homiaem  excrucial 

et  exercet  in  hac  vita.  5*1) 

Tit.  (iXXII.  —  Quod  verbum  Dei  solum  bonum 

est  anima3.  546 

Tit.  (jXXIII.  —  Quod  scientia  et  cura  dupliciter 

Deo  altribuitur.  517 

Tit.  CXXIV.  —  De  duabus  partibus  concupis- 

centipe  mundanit).  517 

Tit.  CXXV.  —  De  tribus  gradibus  abstinecli.o. 

5tS 
Tit.  CXXVI.  — Quod  multi  sola  curiositofe  V(^:-i- 

tatein  quierunt.  54S 

Tit.  CXXVII.  —  De  duplici  superbia.  tjiS 

Tit.  CXXVIII.  —  De  duplici  humilitate.  548 

Tit.  CXXIX.  —  Quid  vere  sit  homo.  5i8 

Tit.  CXXX.  —  De  tribus  spirilibus.  5*9 

Tit.  CXXI.  --  De  dilectoro  et  dilecto  duplici.  549 
Tit.  CXXXII.  —  «  Venite  ad  me  omnes  qui  la- 

boratis  et  onerati  estis.  »  519 

Tit.  CXXXIII.  —  De  mortis  duabus  portis.  6i9 
Tit,  CXXXIV«  ^  Qaomodo  SMliis  bono  yint^  et 


1257 


QUJE  IN  HOC  TOMO  CONTINEISTUR- 


1258 


quod  esse  bonum  et  in  eo  perseverare  non  sit  ab 

bomine.  550 

Tit.  CXXXV.  —  De  duplici  fino  et  medio.      650 

Tit.  CXXXVI.  —  Deduplicijudicio  superborum. 

550 

Tit.  CXXXVII.  —  Societatem  vitflB  proesentis  ins- 

tabilem  essa,  et  separationem  tristem.  550 

Til.  CXXXVIII.  —  De  laude  compassionis.    550 

Til.  CXXXIX.  —  Quare  besti»  crucientur  qu» 

culpam  non  babent.  o50 

Tit.  CXL.  —  Quomodo  bomo  a  Deo  et  a  se  re- 

cessit  et  quomodo  redit.  551 

Tit.  CXLl.  —  Quod  bomo  se  et  sua  male  diligit. 

551 

Til.  CXLII.  —  De  itinere  trium  dierum  et  Irium 

noctium:  et  de  aocessu  ad  Deum  et  rccessu  ab  eo. 

551 

Tit.  CXLIII.  —  Qomodo  Deus  dicilur  cibus  per 

cognitionem,  et  potus  per  dilectionem.  552 

Tit.  CXLIV.  —  De  trina  rofcctione  animtc.     552 

Tit.  CXLV.  —  Qua3  Dei  sunt  incomparabilia  es- 

sc.  552 

Tit.  CXLVI.  —  Quod  et  sua  et  aliena  ordinat 

Deus.  552 

Tit.  CXLVII.  —  Quomodo  septem  modis  susce- 

pit  Dcus  homluos.  553 

Tit.  CXLVIII.  —  Dc  oxercitationibus  et  profecti- 

bus  hominum.  553 

Tit.  CXLIX.  —  De  triplici  fructu  lectionis.     553 

Tit.  CL.  —  De  duplici  fructu  jejunii,  laboris  et 

orationis.  553 

Tit.  CLI   —  Quaro  damnetur  qui  non  peccave- 

rant.  553 

Tit.  CLII.  —  Quomodo  sapiontia  vincit  malitiam. 

555 

Tit.  CLIil.  —  De  dispensatione.  555 

Tit.  CLIV.  —  Quod  Deus  prius  temporale  cssc 

dat  ct   poslca  a^ternum.  555 

Tit.  CLV.  —  Quod  Scriptura  aliquando  ostondit, 

et  aliquando  tribuit  mores  bonos  et  virtutem.    555 

Tit.  (4LVI.  —  Deduplici  perfectione  charitatis.  55d 

Tit.  CLVII.  —  De  terrore  et  blandimento  Dei.  556 

Tit.  ('LVIII.  —  Quid  si^niflcet  quod  scriptum  est : 

<   Melior  est  inquitas  viri  quam  mulier  benefa- 

ciens.  »  556 

Tit.  CLIX.  —  De  fllii  Dei  generatione  :eterna.  558 

Tit.  CLX.  — Dc  tribus  qusB  sunt  in  sermone  Dei. 

558 

Tit.  CLXI.  —  Do  duplici  cibo  et  potu  Scripturn- 

rum.  •  558 

Tit.  CLXII.  —  Do  duplici  sensu  animae,  de  in- 

telligentia  et  sapientia.  559 

Tit.  GLXIII.  —  Do  duplici  permissione  et  prohi- 

bilione  divina. 

Tit.  CLXIV.  —  Quod  Deus  tribus  modis  cor  emol- 

lit.  559 

Tit.  CLXV.  —  De  libertate  et  sorvitute  charitatis. 

560 

Tit.  CLXVI.  —  De  illo  Pauli  :  Per  qnem  mihi 

wiindus  crucifixus  esl,  et  ego  mundo,  561 

Tit.  CLX VII.  —  De  essentia  et  forma  animee.  561 

Til.  CLXVIII.  —  De  triplici.acceptione  natur». 

561 

Tit.  CLXIX.  —  Quod  Pater  non  judicat  quem- 

quam,  sed  omne  jurJicium  deditFilio.  561 

Tit.  CLXX.  —  De  eo  quod  scriptum  est  :  c  Di- 

milto  nobis  dcbita  nostra,  sicut  et  nos  dimittimus 

debiloribus  noslris.  »>  563 

Tit.  CLXXI.  —  Quod  amor  Deisitvita  cordi8.563 

Tit.  CLXXII.  —  Duobus  modis  humilitatem  im- 

pugnari.  565 

Til.  CLXXIIL  —  Do  naturis  ignis  et  speciebus. 

567 

Tit.  CLXXIV.  —  De  ratione  et  sensualitftte  ani- 

miB.  571 

Tit:  CLXXV.  —  Desoriptiones  temporia.et  Uber 

Patrol  CLXXVIl 


arbitrii.  574 

Tit.  CLXXVI.  -.  Quod  is  solus  laudabUiter  in  alio 
peccatum  ulciscitur  qui  ad  consensum  pecctii  noa 
inclinatur.  574 

Tit.  OLXXVII.  —  Mystica  descriptionaturaaeer- 
v».  574 

Tit.  CLXXVIII.  —  De  quadruplici  sanorum  et 
segrotorum  dilTerentia.  575 

Tit.  CLXXIX.  —  De  eo  quod  scriptum  est :  «  Se- 
quuntur  Agnum  quocunque  ierit.»  576 

Tit  CLXxX.  —  De  triplici  compassione.        577 

Tit.  CLXXXI.  —  Mysterium  de  numero  proce- 
tium  ad  pugnam  cum  Uedeone.  579 

Tit.  CLXXXil.  —  Quid  est  quod  auieverit  terra 
quadraginta  ounis  post  peccatum  Geaeonis.       580 

Tit.  GLXXXIII.  —  (Juid  propter  prcescientiam  et 
prcedestiuationem  Dei  clamant  quotidie  perversi. 

Tit.  CLXXXI V  —  De  sapientia  Dei  et  hominis. 
et  quod  sit  duplcx,  supevior  et  inferior.  58(i 

Tit.  CLXXXV.  —  DeobedientLa,quibussitprflBB- 
tanda.  581 

Tit.  C^.LXXXVI.  De  bono  summo  et  non  summo. 
ct   do  multiplici  malo,  peccato  et  delicta.  58S 

Tit.  CLXXXVII.  —  De  duobus  denariis.        584 

Tit.  GLXXXVIII.  —  De  eo  qui  malum  velbonum 
male  facit,  et  postea  poenitentiam  agit.  584 

Tit.  CLXXXIX.  —  De  naturoe  hominis  compro- 
batione.  884 

Tit.  CXC.  —  De  agressu  et  regressu  Sapientifle. 

584 

Tit  CXCI.  —  Cur  Deus  dictus  Pater  luminum.  584 

Tit.  CXCII.  —  Quomodo  Snpientia  parturiebatur. 

585 

Tit.  CXCIII.  —  De  quatuor  timoribus.  585 

Tit.  GXCIV.  —  De  tribus  generibus  hominum 
circa  conflictum  cum  vitiis*  585 

Tit.  CXCV.  —  De  tribustyrannis.  585 

Tit.  CXCVI.  —  De  cordo  et  delectatione ,  ct  co- 
gitationibus.  586 

Tit.  CXCVII.  —  De  sapientia  Dei  et  mundl.  586 
.  Tit.  CJXCVIII.  —  De  trma  refectione  animse.  587 

Tit.  CXCIX.  —  De  contemptu  mundi  inducendo* 

*  587 

Tit.  GC.  —  Solutio  quatuor  quflestionum.       688 

LIBEH  SECUNDUS. 

Cap.  I.  —  De  fabrica  cathedraB  pestilentise,  et 
quse  eam  concernunt.  589 

Cap.  II.  —  De  habentibus  legem  in  corde,  non 
corinlege.  500 

Gap.  in.  —  De  quatuor  generibus  homnum  Ju- 
dicio  Dei  obnoxiorum.  690 

Gap.  IV.  —  De  aeterna  Christi  generationo.       590 

Cap.  V.  —  Quod  ex  natura  homo  ad  imaginem 
Dei  creatus  sit :  ex  sola  autem  gratia  in  Domino 
Isetari  possit.  590 

Cap.  VI.  —  Quod  duobus  modis  Deus  hominem 
perdit.  590 

Gap.  VII. —  Quod  hic  expelli  debet  peccatum 
per  confessionem ;  ne  in  judicium  compellatur  ad 
confusionem.  590 

Gap.  VIII.  —  De  causa  Htis  inter  Deum,  homi- 
cm  et  Diabolum.  591 

Gap.  IX.  — Quomodo  Deus  dextrumet  sinistrum 
oculos  habere  dicatur.  592 

Cap.  X.  —  Quod  locutio  sit  in  voce  et  opere.  593 

Gap.  XI.  —  Quid  sint  timorem  Dei  habenteSy  et 
Christo  crcdentcs,  ot  quomodo  via  pacis  Christus 
cognoscatur.  593 

Cap.  XII.  —  Quid  Deus  homo  factus  invenerit  in 
mundo  quod  suum  esset;  et  quid,  quod  Diaboli: 
et  quomodo  uterque  pro  ^ure  suo  certaverit.     59o 

Cap.  XIII.  —  Quid  sit  providere  Dominum  ia 
conspectu  suo  semper.  597 

Gap.  XIV.  —  Quu)us  et  quando  Dominas  et  dia« 
bolu»  a  dexlri9  el  a  sinistrb  8int.  597 

4» 


1259 


ORDO  RERUM 


1S60 


■  Gap.  XV.  —  Lsetitia  impleri  uLi  delur.  698 

^       Gap.  XVI.  —  Dextra  et  sinistra  Dei  quse  sint,  et 

ubi  delectatio  usque  in  finem.  598 

Oap.  XVII.  —  De  tribus  orantium  gcneribus.  598 

Cap.  XVIII.  —  De  examine  bonoinim  et  malorum, 
sod  non  mediocrium.  598 

C.vp.  XIX.  —  De  viis  duris  bujus  vilae,  et  gui 
eas  cusiodiunt  propter  verba  labiorum  Dei.       599 

Cap;  XX.  —  De  viis,  et  semitis  Dei.  699 

Cap.  XXI.  —  Dextera  Dei  quse  sit,  et  qui  ei  re- 
sistant  :  et  quomodo  ab  eis  custodiri  cupiat  justus. 

599 

Cap.  XXII.  —  Quce  sintalse  Dei,  sub  quibus  pro- 
tegamur.  600 

Cap.  —  XXIII.  —  Faciem  et  latus  cuiTenti  oppo- 
nere,  quid  sit.  600 

Cap.  XXIV.  —  Praevenire,  et  supplantare  quid 
sint.  600 

Cap.  XXV.  —  Quod  framea  sit  Chrisli  anima ; 
qu8B  partem  ab  inferno  abscidit.  601 

Cap.  XXVI.  —  Quomodo  Deus  noster  sit  Libera- 
tOr  noster,  etc.  601 

Cap.  XXVII.  —  Dolores  et  la(j[uei  mortis,  et  in- 
ferni,  et  torrentes  iniquitatis  qui  sint.  601 

Cap.  XXVIII.  ■ —  Salus  humana  et  divina  quomo- 
do  homini  impertiatur.  602 

Cap.  XXIX.  —  Dextera  et  siuistra  Dei  quos 
suscipiat.  60S 

Cap.  XXX.  —  De  fine  bono  et  malo,  et  de  dis- 
ciplina  Dei  in  ilncm  corrigente.  602 

Cap.  XXXI.  —  Quid  sublus,  et  quid  supra  nos; 

>    et  cujus  vestigia  non  inilrmentur.  603 

.  Cap.  XXXII.  —  Quid  sint  inimici  spirituales  et 

quomodo  eos  persequamur.  604 

Gap.  XXXIII.  —  De  timore  servili  etcustodia  le- 
gis  divinae  et  delectalione  vana.  De  terra,  firma- 
mento  et  va^Mis,  et  de  humilitate.  604 

Cap.  XXXIV.  —  Misericordiam  et  veritatem  Dei 
poenitentibus  esse  necessariam.  606 

Cap.  XXXV.  —  De  agnitione  et  dilectione  veri- 
tatis.  607 

Cap.  XXXVI.  —  De  tabornaculo  Dei.  607 

Cap.  XXXVII.  —  Deum  fortitudinem  etrefugium 
esse  pugnantium.  607 

Cap.  XXXVIII.  —  De  vanitate  rerum  tempora- 
lium.  607 

Cap.  XXXIX.  —  Reprobatio  luxurias ,  avaritia^, 
et  superbise.  607 

Cap.  XL.  —  Occultos  justorum  inimicos  in  judi- 
cium  reservari,  manifestos  in  hac  vita  etiam  ali- 
quando  puniri.  60S 

Cap.  XLI.  —  Do  armis  sapientise  et  scuto  pa- 
tientioB.  608 

Cap.  XLII.  —  De  manifestis  et  occultis  diaboli  in- 
sidiis.  608 

Cap.  XLIII.  —  Quod  temporalis  malorum  pros- 
peritas,  eiectis  testimonium  est  seternae  felicitatis. 

609 

Cap.  XLIV.  —  Quod  occulta  est  interim  bono- 
rum  justitia  donec  educatur  judicanda  de  prsemio. 

609 

Cap.  XLV.  —  De  utili  subjectione  erga  Deum , 
et  ipsius  recta  exspectatione.  609 

Cap.  XLVI.  —  De  quatuor  hominum  generibus, 
quantumad  vulnera,  et  cicatrices;  de  vera  sapien- 
tia  et  praeteritorum  memoria.  610 

Cap.  XLVII.  — i)e  duplicihominumvanitate.  613 

Cap.  XLVIll.  Quia  dies  hominis  brevis,  mala  et 
incerta  est.  613 

Cap.  XLIX.  —  De  mirabilium  De  multitudine  et 
profunditate.  613 

Cap.  L.  —  De  curiosi  etsuspiciosi  malo.        613 

Cap.  LI.  —  Quod  fontium  nomine  summum  bo- 
num  signiiicetur ;  idque  maxime  sit  desiderabile. 

614 

Ciip.  LU,  —  De  jadicio  seoundum  oausami  el  se^ 


cundum  retributionem.  618 

Cap.  LIII.  —  QuassemitasdecIinaveritDominus. 

619 

Cap.  LIV.  —  De  pulvere  cogitationum ,  et  terra 
desideriorum  inutilium.  619 

Cap.  LV.  —  De  forma,  gratia,  et  benedictione  a 
Deo,  ad  hoc,  et  propter  hoc.  619 

Cap.  LVI.  —  Quomodo  Deus  mentem  beaiam  sibi 
per  pacem,  et  amorem  conjunctam  adjuvet,  et  quan- 
do.  m 

Cap.  LVII.  —  Quse  sint  opera  Domini  nobis  vi- 
denda  et  prodigia  quae  posuit  super  terram.      630 

Cap.  LVIII.  —  Qualiter  orandum  sit  pro  remis- 
sione  peccatorum  a  Deo  obtinenda,  ad  imitationem 
David.  621 

Cap.  LIX.  —  Quod  Deus  in  sanctis,  id  est  intus 
plus  quam  foris,  mirabilis  sit.  622 

Cap.  LX.  —  Quod  adheerere  Deo,  etponere  spem 
in  eo  semper  bonum  sit.  622 

Cap.  LXI.  —  De  tribus  malis,  quibus  homo  af- 
fligitur,  et  quatuor  bonis  quibus  consolatur.      623 

Cap.  LXII.  —  De  quadruplici  pace  quam  diver- 
sis  loquitur  Dominus.  623 

Gap.  LXIII.  —  Misericordia  et  veritas,  qua  dis- 
ceplatione  sibt  mutuo  obviatn  venerint,  et  justitia 
et  pax  se  osculatae  sint.  €23 

Cap.  LXIV.  —  De  confessione  duplici,  ct  quod 
Dominus  mitis  est  et  suavis.  626 

Gap.  LXV.  —  De  spirituali  cithara.  626 

Cap.  LXVI.  —  De  fidei  operatione,  et  retribu- 
tione  bonorum.  627 

Gap.  LXVII.  —  De  duabus  scholis  virtutis  et 
veritatis,  et  duplici  genero  discentium;  et  quod 
omnes  cupiant  esse  beati,  et  pauci  studeant  esse 
immaculati.  627 

Cap.  LXVIII.  —  De  nominibus  praeceptorum  Dei. 

628 

Cap.  LXIX.  —  De  tribus  viis.  628 

(Up.  LXX.  —  De  his  qui  in  lege  Domini  ambu- 
lant,  qui  stant,  qui  ab  ea  declinant.  628 

Cap.  LXXI.  —  De  directione  cordis  hnmani.628 

Gap.  LXXII. — QuiDeumex  toto  corde  exquirant, 
et  quid  sit  Deum  exquirere,  et  quomodo  sit  exqui- 
rendus;  et  quomodo  quis  repellatur  a  n^andatis 
Dei.  629 

Gap.  LXXIII.  —  Abscohdenda  quomodo  sit  elo- 
quia  Domini.  629 

Cap.  LXXIV.  —  Quod  justificationes  fiant  pro- 
pter  opera.  630 

Cap.  LXXV.  — Loquendi  quae  sinlt  impedimenta 
et  qusB  judicia  cordis  et  oris.  Itemde  quatuorqui- 
bus  judicia  flant.  630 

Cap.  LXXVI.  —  Quis  in  mandaiis  Dei  excfcea- 
tur.  630 

Gap.  LXXVII.  —  De  multiplici  via  Dei,  et  qui 
eam  considercnt.  631 

Cap.  LXXVIII.  —  Quomodo  dicat  dulcia  Domini 
eIoq[uia  faucibus  suis ;  utrum  ea  manducando ;  ct 
si  sic  cibus  sunt  qualis  ergo  cibus.  631 

Cap.  LXXIX.  —  Quomodo  Christus  sit  nobis  lu- 
cerna.  632 

Vakv.  LXXX.  —  Oculi  bonorum  quomodo  sint 
ad  Dominum.  632 

Cap.  LXXXI.  —  Bonumet  jucundum  simulquod 
sit.  632 

Cap.  LXXXII.  — Quare  Dominus  judicium  suum 
in  flnem  servavit.  633 

LIBER  TERTIIJS.  —  AdnotHtioncs  in  ScriptU' 
ram,  sermones,  sermonum  fragmenta. 

Cap.  I.  —  De  consequentibus  sacramentum  bap- 
tismatis.  633 

Gap.  II.  —  De  totius  mali  circumcisione,  et  de 
trinlici  cibo  Israelitis  dato.  6S4 

Cap.  III.  —  De  tubis  sacne  Scriptane ,  et  qaod 
ejus  attenta  lectio  mundi  pariat  contemi^uiii.    634 

Cap.  IV,  •»  De  altari  ex  lapidilmr  ooastrQol^i  et 


i^i 


QVM  IN  HOC  tOMO  CONTINENtijR 


1262 


Deuteronomio  in  eis  8crii>to.  636 

Gap.  V.  —  De  chanansei  triplici  statu.  636 

Cap.  VI.  —  Judicem  Ecclesioe  non  semper  gla- 
dio,  id  est  austeritate,  sed  intei*dum  pai^e  aratri, 
id  est  lenitate,  in  subditos  uti  decere.  637 

Cap.  VII.  —  Dc  Madianitarum  expugnatione,  et 
de  vellere  Gedeonis.  637 

CaKP'  VIII.  —  De  trecentis  qui  bibcntes  aquam 
fluvialem  non  curvaverunt  ^enua.  638 

Cap.  IX.  —  De  septemplici  Iepi*a  superbiee  hu- 
mann.  639 

Cap.  X.  «—  De  septemplici  humilitate  Ghristi. 

639 

Cap.  XI.  —  De  so^rotatione  Ezechise  regis  et 
ejus  curatione  morah.  640 

Cap.  XII.  —  De  missione  ad  Sehon,  id  ost  dia- 
bolum,  et  qui  sint  filii  ejus,  et  quse  sit  vla  i^egia 
per  quam  nobis  transeundum.  6-il 

Gap.  X11I.  —  De  quadruplici  luctu  et  supplanta- 
tione  Jacob.  641 

Gap.  XIV.  —  De  altari  seneo,  et  oblatis  super  ip- 
sum.  643 

Gap.  XV.  —  Quod  sacerdotum  Domini  pars  sit 
Dominus.  643 

Gap.  XVI.  —  De  veste  non  mutanda,  et  moribus 
non  simulandis  per  hypocrisim.  643 

G.vp.  XVII.  —  Testimonia  tria  sanctorum  in  con- 
flrmationem  fidei.  643 

Gap.  XVIII.  —  De  duplici  circumcislone  neces- 
saria  iis  qui  canticum  novum  Domino  cantare  vo- 
lunt.  643 

Gap.  XIX.  —  De  Ziphseis  David  Sauli  prodere 
conantibus;  sicut  electos  morti  conatur  diabolus. 

644 

Gap.  XX.  —  De  obsidione  et  expugnatione  qua- 
druplici  Jerusalem  moraliter.  645 

Gap.  XXI.  —  De  perfecta  civitate  et  ei  necessa- 
riis.  645 

Gap.  XXII.  —  De  multiplici  visione. 

Gap.  XXIII.  •*-*  De  tribus  hostibus,  et  de  tribus 
apud  Salomonem  difficilibus.  647 

Gap.  XXIV.  —  De  septem  sceleribus  seu  pecca- 
tis.  647 

Gap.  XXV,  —  Unus  quis  dicendus  etquiplures. 

647 

Gap.  XXVI.  —  De  quatuor  hominum  ordinibus, 
ct  de  triplici  mundi  loco.  648 

Gap.  XXVII.  —  De  tribus  contemplativorum  or- 
dinibus,  et  de  triplici  terra  scalse  Jacob.  649 

Gap.  XX VIII.  —  De  sacerdotibus  et  praelatis,  et 
triplici  eoiiim  ofAcio.  650 

Cap.  XXIX.  —  De  iis  quae  traxerunt  Ghristum  ad 
nos  et  de  nostra  durilia.  651 

Gap.  XXX.  —  De  tribus  sanctis,  Deo,  homine 
et  loco,  et  de  triplici  sanctificatione.  651 

Gap.  XXXI.  —  De  triplici  labore  et  tribus  labo- 
rantibus  et  tribus  crucibus.  652 

Gap.  XXXII.  —  De  triplici  confessione,  tribus 
nominibus  Jerusalem,  et  tnbus  diebus  vivificatio- 
nis.  653 

Cap,  XXXIII.  —  De  quadrapartita  locutione  Dei, 
et  responsione  ad  eam.  654 

Gap.  XXXIV.  —  De  triplici  adventu  Domini.  655 

Gap.  XXXV.  —  De  tribus  linffuis  hominum.  655 

Gap.  XXXVI.  —  De  virga  et  ffore  moraliter.  655 

G.\p.  XXXVII,  — Depastoribus  et eorum  of Acio. 

657 

Gap.  XXXVIII.  —  De  duobus  caprese  hinnulis, 
tribus  umbris,  et  variis  diebus.  658 

Gap.  XXXIX.  —  De  auro,  Thure  et  myrrha.659 

Gap.  XL.  —  De  meditanda  morte,  et  de  bene 
agendo.  660 

Gap.  XLI.  —  De  triplici  apertione  cordis,  sex- 
tuplici  mandato,  et  triplici  beilo  ac  pace.  661 

Gap.  XUI.  —  De  benignitate  et  severitate  Dei 
^rga  peoeatorem. 


Gap.  XLIII.  —  De  tribus  bonis  hominis,  et  tri« 

bns  flagellis  Dei.  662 

Gap.  XLIV.  —  De  signaculo  Dei  nobis  impresso. 

m 

Gap.  XLV.  — De  septem  rivis  peccatorum  exeun* 
ticus  a  primis  parentibus.  698 

Gap.  XLVI.  —  De  concordi  religiosorum  coha- 
bitatione  quam  sit  diabolo  formidolosa.  665 

Gap.  XLVII.  —  De  quadrupILci  languore  unde 
nos  libcravit  Ghristus.  665 

Gap.  XLVIII.  —  De  quadruplici  statu  hominis. 

666 

Gap.  XLIX.  —  Dc  tiibua  mansionibus  ^gyoti. 

Gap.  L.  —  Dc  triplici  locutione  Dei.  669 

Gap.  LI  —  De  ascensionis  corda  ad  Deum  gra- 

dibus.  669 

Gap.  LII.  —  Sabbata  quee  derideantur.  670 

Gap.  LIII,  —  Quid  sit :  «  Pones  eos  ut  clibanum 

ignis.  »  670 

Gap.  LIV.  —  De  nominis  Jerusalem  interpreta- 

tione  quadruplici.  670 

Gap,  LV.  —  De  nominibus  flliorum  Dei  et  dia- 
boli.  671 

Gap.  LVI.  ^  De  expositione  sacr»  Scriptorfle. 

672 

Gap.  LVII.  —  Promogenita  diversis  modis  esse 
Dei  et  sacerdotum.  672 

Gap.  LVIII.  —  De  I^vitarum  puriflcatione  et  b^ 
flciis  in  typum  cleri  Ghristiani.  672 

Gap.  LIX.  "^  De  bove  et  asino,  id  est  stolido  et 
rustico  cum  ceciderent  sublevandis.  67S 

Gap.  LX.  —  De  diligentibus  et  timentibus  Deum 
et  dc  confltentibus  Deo.  673 

Gap.  LXI.  —  De  triplici  cella  in  quam  introduci- 
mur.  674 

Gap.  LXII.  —  Rursus  de  interpretatione  Jerusa- 
Icm.  674 

Gap.  LXIII.  —  De  custodia  vi»  hominis  in  locu- 
tione,  et  de  non  divulgandis  mysteriis.  674 

Gap.  LXIV.  —  Butyrum  et  mel  comedet.        675 

Gap.  LXV.  —  De  quinque  civitatibus  iflgypti 
loquentibus  lingua  Ghanancea.  675 

Gap.  LXVI.  —  Quomodo  loquatur  Deus  ad  cor 
hominis.  675 

Gap.  LXVII.  —  De  novissimis  ei  antiquia  ad 
verbi  Incarnationem  applicatis.  675 

Gap.  LXVIII.  —  De  dimidiantibus  diea  soos  et 
non  dimidiantibus,  et  de  loco  mortis  eorum.     676 

Gap.  LXIX  —  De  duabus  tubis  argenteis  iet  ea-> 
rum  usu  ad  Petrum  et  Paulum  applicatis.  676 

Gap.  LXX.  —  De  dupUci  labore,  sseculi  soilicet 
et  Dei,  et  utroque  triplici.  677 

Gap.  LXXI.  —  De  flne  aui  consumit  et  consum- 
mat.  Et  de  mandato  quod  liatum  est  nimis.        677 

Gap.  LXXII.  —  De  triplici  statu  in  corpore  quem 
habet  anima  diligens  Deum.  677 

Gap.  LXXIII.  —  De  triplici  benedictione,  duplici 
manu,  et  utriusque  digitis,  et  de  obedieniia  tri* 
plici.  678 

Gap.  LXXIV.  —  De  prcemiis  arefact»  et  morti* 
flcatee  carnis  ner  religiosam  obedientiam.  679 

Gap.  LXXV.  —  Quomodo  Deus  exaltatur  in  no- 
bis,  et  de  altitudine  cordis  nostri.  681 

Gap.  LXXVI.  —  De  triplici  disciplina.  681 

Gap.  LXXVII.  —  De  quatuor  agonibus  Christia- 
norum.  681 

Gap.  LXXVIII.  •—  De  ira,  facie  et  praesentla  DeL 
de  fumo,  flamma,  carbonibus.  682 

Gap.  LXXIX.  —  De  triplici  loco  Dei.  688 

Gap.  LXXX.  —  De  fonte  patente  et  occulto 
Ghristo  scilicet  Domino  nostro.  688 

Gap.  LXXXI,  —  De  humlHaUone  triplici.       684 

Gap.  LXXXII.  —  De  turpi  mutatione  hominia. 

884 

Cap.  LXXXIIL  —  De  ckuatri  agro,  In  qoo  suiit 


1263 


ORDO  RERUM 


12G4 


UV86  rosso,  lilia,  etc.  585 

Cap.  LxXXIV.  —  De  virore  calami  et  ^unci.  685 

Cap.  LXXXV.  —  Quod  dulcedo  hominis  vermes 
8int.  685 

Cap.  LXXXVL  —  Oleum  de  capite  non  deficcre. 

686 

Cap  LXXXVIL  —  Ut  speciem  suam  visitet 
quisque.  686 

Gap.  LXXXVIIL  —  Quid  sit  sacerdotes  caput 
non  radere,  nec  comam  nutrire.  686 

Cap.  LXXXIX.  —  De  saeculo  pertuso  et  integro. 

686 

Cap,  XG.  —  Oculi  sapientis  in  capite  ejus.     686 

Cap.  XGI.  —  De  abscondente  frumenta.         687 

Gap.  XGII.  —  De  proximi  vitiis  perimendis.  687 

Gap.  XGIIL  —  De  adulatione  perniciosa.       687 

Gap.  XGIV.  —  De  divitiarum  contemptu.        688 

Gap.  XGV.  —  Quod  iustus  ut  palma  floreat.  688 

Gap.  XGVL  —  De  triplici  habitationo  Dei.      688 

Gap.  XGVII.  —  I)e  igni  in  allari  semper  ardente. 

688 

Cap.  XCVIII.  —  De  pane  subcinericio.  688 

Gap.  XGIX.  —  De  sententise  supremi  judicii  ad 
parturientem  comparatione.  689 

Gap.  G.  —  Descendere  in  infernum  cum  armis. 

689 

Cap.  GI.  —  Ferro  poonam  duram,  sed  transito- 
riam,  sore  signari  a^ternam.  689 

Cap.  Gll.  —  Necessaria  hujus  vilae  non  esse 
abominanda.  689 

Cap.  CIII.  —  Una  trulina  nos  et  proximos  me- 
triamur.  689 

Cap.  GIV,  —  Disputare  a  cedro  ad  hyssopum. 

689 

Gap.  GV.  —  Dc  absconsione  Eliae  in  Garith.  690 

Gap.  GVL  —  De  spiritu  triplici  (juem  ab  Eliape- 
tiit  Elisseus,  et  de  largitate  (Inristi.  690 

Gap.  GVIL  —  Quid  sit  a  canibus  et  avibus  co- 
medi.  690 

Gap.  GVllI.  —  De  filio  viduse  ab  Ellisaeo  susci- 
tato.  691 

Cap.  GIX.  —  De  myslerio  altaris  ab  Elia  cons- 
tructi  et  actorum  ab  co  circa  ipsum.  691 

Gap.  (^X.  —  Dc  incarnatione  Verbi  figurata  per 
vas  novum  in  quod  Elisseus  salem  misit.  692 

Gap.  GXI.  —  De  prselalorum  in  sagittantis  ct 
perimendis  vitiis  officio.  692 

Gap.  GXII.  —  De  patientia  inadversismonstran- 
da.  693 

Gap.  GXIII.  —  De  duplici  pace.  693 

Cap.  GXIV.  —  De  peccatoris  captiones  et  excae- 
catione.  693 

Cap,  GXV.  —  De  hypocrisi  et  simulatione  virtu- 
tis.  593 

Gap.  CXVI.  —  De  murmure  vitando  et  concordia 
scrvanda  in  claustris.  693 

Cap.  GXVII.  —  De  Ecclesioe  ad  vilem  compara- 
tione.  094 

Cap.  GXVIIL  —  De  Noe  et  Ghristi  a  suis  irrisis. 

694 

C\p.  GXIX.  —  De  Ghristo  et  fide  ejus  in  David 
per  stragem  Goliae  et  arma  ejus  figuratis.         694 

Gap.  CXX.  —  Do  ruho  quem  vidit  Moyses  in- 
combustum.  695 

Gap.  GXXI.  —  Do  ferculp  Salomonis.  696 

Gap.  GXXIL  De  mutatioiie  vestis  sacerdotalis. 

096 

Cap.  CXXIII.  —  Tintinnabula  curpendebant  olim 
ad  vestem  saccrdotis.  696 

Cap,  GXXIV.  —  De  aqua  spirituali  et  naturali. 

097 

Cap.  CXXV.  —  De  reginis,  concubinis,  et  ado- 
lescentulis  mysticis  veri  Salomonis.  997 

Gap,  GXXVL  —  Gum  angeli  luctari  Jacob.    697 

CkP,  CXXVIL  —  Poenitentiam  agere  in  cinere 
et  cUiqio.  698 


Cap.  GXXVIII.  —  De  malarum  cogitationum  et 
peccatorum  ortu  et  defensione.  698 

Gap.  GXXIX,  —  De  triplici  osculo.  699 

Cap.  GXXX.  —  De  iaude  et  utilitate  psalmodise. 

700 

LIBER  QUARTUS.  —  Sermones,  sermonum 
fragmentBy  epistolse,  etc. 

Cap.  I,  —  De  Annuntiatione  et  incarnatione 
Verbi ;  de  paradiso  spirituali  et  quae  in  eo  sunt. 

699 

Gap.  II.  —  De  Scripturse  statura,  [altitudine,  et 
aspectu  horribili.  ^  703 

Gap.  III.  —  De  lamentationibus,  carmine,  et  vae 
in  libro  Ezechielis  scriptis.  703 

Gap.  IV.  —  De  arc®  Noe  ad  Ecclesiam  compa- 
ratione.  70i 

Gap.  V.  —  Gur  candelabro  comparetur  Ghristus. 

704 

Gap.  VL  —  Quomodo  Gedeon  poBnitentis  typum 
gesserit.  705 

Cap.  VII.  —  Quomodo  Job  pocnitentem  figuret. 

705 

Cap.  VIII.  —  De  csecitate  qua  pcrcutiuntur  iniqui. 

705 

Cap.  IX.  —  De  pocnitentia  in  vaccfle  immola- 
tione.  705 

Gap.  X.  —  De  mentis  nostrse  custodia  per  cus- 
todiam  Isboseth  figurata.  706 

Cap.  XI.  —  Quomodo  boves  mare  aeneum  sus- 
tinentes  ;  sacerdotes  pastores  significent.         706 

Gap.  XII.  —  Quod  per  poenitentiam  in  unitate  ?\' 
dei  servabilur  peccator.  706 

Gap.  XIII.  —  De  Ecclesise  doctoribus  per  vectes 
signatis.  706 

Gap.  XIV.  —  Do  virtute  eloquii  per  cytharam. 

707 

Gap.  XV,  —  Quid  vita  ssecularlam  bene  viven- 
tium,  licet  non  sit  excellens,    est  tamcn  sccura. 

707 

Cap,  XVL  —  Quomodo  nobis  sit.facies  per  hu- 
militatem  velanda  exemplo  Eli».  707 

Gap.  XVII.  — Quod  avaritia  apud  Deum  etsanc- 

tam  Ecclesiam  non  sit  quaerenda.  707 

•Gap,  XVIIL  —  Sal  discretionis,  non  mel  adula- 

tionis  nec  voluptatis  esse  sacris  adhibendum.  708 

Gap,  XIX.  —  De  schismate  vitando.  708 

Gap.  XX.  —  De  superfluitate  verborum  et  rcrum 
vitanda. 

Gap.  XXI,  —  Quomodo  sol  justitise  ad  auxilium 
bonorum  nunc  quoque  stet.  Et  quDd  daemones  in 
morte  ma^is  sint  molesti.  7(^ 

Gap.  XXII.  —  Quam  aquam  sapientia)  auferre 
conentur  duemones.  708 

Gap.  XXIII.  — -  De  consilio  dando  et  pede  figen- 
do,  .  708 

Cap.  XXIV.  —  De  egressu  animce  a  Deo,  et  dc 
revocatione  ejus  ad  eumdem.  709 

Gap.  XXV.  —  Quid  sit  affligi  in  palea,  luto  et  la- 
terc ;  et  Fharaoni  civitates  construere,  709 

Gap.  XXVL  —  De  primis,  modiis  et  novissinus. 

709 

Gap.  XXVJI.  —  Quid  sit  in  spelunca  duplici  se- 
peliri.  710 

Gap.  XXVIII.  —  (Juid  sit  ab  Jozabel  ad  spelun- 
cam  fugere,  et  Dominum  in  spiritu  leni  agnoscere. 

710 

Gap.  XXIX.  Quomodo  melior  sit  iniquitas  viri 
quam  mulier  benefaciens.  711 

Gap.  XXX.  —  De  fuga  quamsuadet  nobisScrip- 
tura  ;  et  de  pane  quem  ministrat.  712 

Gap.  XXXI.  —  De  triplici  basi  in  Scriptura ;  et 
de  Samsone  ejus  que  eenigmatese.  713 

(^AP.  XXXIl.  — De  Gaesarie  Absalonis.  714 

Cap.  XXXIII.  —  De  bonis  bonorum  cum  Domino 

natis  et  terriculis  malorum.  714 

Cap«  XXXIV»  —  De  unf^ento  desoendento  % 


1265 


QU^  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR 


1266 


Ghristo  in  oram,  id  est,  in  olectos.  714 

Cap.  XXXV.  —  De  puero  nato  et  oppresso,  mora- 

liter  ad  simulatam  religionemapplicito.  714 

Cap.  XXXVI.  — De  dflemonum  et  vanarum  cogita- 
tionem  a  sacriflcio  mentis  abactione.  715 

C\v,  XXXVII.  —  De  rationis  ot  sensualitatis  offi- 
ciis  in  figura  Abrahse  et  Saroe.  715 

C.AP.  XXXVIII.  —  De  lignis  frustra  ciueerentibus 
sibi  regem  et  de  malis  monachis  prsesidem.       716 

Cap.  XXXIX,  —  Quod  Ghristus  sit  ros  et  pluvia, 
coelum  Trinitas  beata,  nubes  prophetae.  716 

Gap.  XL.  —  Quomodo  ad  Deumi*edeant  compunc- 
ti,  mondioi,  devoti  et  contemplativi.  717 

t^AP.  XLI.  —  De  ofiicio  Moysi,  id  est  legislatoris; 
Aaron  id  cst  sacerdotis;  et  Samuelis,  id  est  prophe- 
tic  applicando  monachis.  718 

Ckw  XLII.  —  Deseptem  fluminibus  ^gypti,  id 
cst  vitiis  mundi,  et  de  musca,  id  est  anima  illis  in- 
fecta,  et  de  sibilo  Dei  quo  ab  illis  avellitur.  Et  do 
ape,  id  est  hypocrita,  etiam  a  Deo  abacta ;  et  de  du- 
plici  terra.  719 

Gap.  XLIII.  —  Qu8B  servi,  quee  mercenarii,  et  qiiae 
filii  oflerre  debeant  Deo.  721 

Gap.  XLIV.  —  Quid  sit  adorare  in  atrio  Domini. 

722 

Gvp.  XLV.  —  De  cedris  Libani  confractis  in  bono 
religioso,  et  dupHci  vitido.  722 

Gap.  XLVI.  —  De  duplici  igni,  et  multiplici  puri- 
tate  per  tres  pueros  figurata.  724 

Gap.  XLVII.  —  De  proprictatibus  cervi  imitandis. 

724 

Gap.  XLVIII.  —  Quse  a  dextris  et  quae  a  sinistris 
Dei  stent,  et  quid  sit  charitatis  varietate  vestiri.  725 

Gap.  XLIX.  —  De  opprobrio  et  contemptu.      725 

( iAP.  L.  —  De  extremo  terrse  unde  producuntur 
nubes,  fulgura,  pluvise.  726 

( AP.  LI.  —  De  primogenitis  .Egypli.  726 

Gap.  LII.  —  De  vulva,  liberis  et  uberibus.         726 

Gap.  LIII. —  De  uberibus  sponso  a  (tributis.     727 

(  Iap.  LIV.  —  De  gratiarum  actione  pudica  et  mera 
ad  Deum  ut  ad  fontem  unde  omnia  bona,  referenda. 

727 

Gap.  LV.—  De  funiculo  triplici.  728 

Gap.  LVI.  — Oratio  funebris  etlamentatio  de  mor- 
te  prudentis  amici  et  religiosi.  728 

Gap.  LVII.  —  De  venatore  etlaqueo  animarum,  ct 
de  verbo  aspero  ad  monachos.  729 

Gap.  LVIII.  —  De  quatuor  generibus  ovium,  et  de 
caula  earum  ac  carnis  custodia  quadruplici.        730 

Gap.  LIX.  —  De  panibus  Salomonis,  et  duplici 
amore,  pravo  et  bono.  730 

(.Up.  LX.  —  De  triplici  unguento  bonorum.     731 

(l\p.  LXI.  —  De  quatuor  unguentis  in  quorum 
odore  currit  sponsa.  732 

Gap.  LXII.  —  De  quadruplici  Dei  in  nos  beneficio, 
illuminationis,  justificationis,  doctrinae  et  redemp- 
tionis.  732 

Gap.  LXIII.  —  De  tribus  sagittis  et  expetendis. 

783 

Gap.  LXIV.  —  De  quatuor  tentationibus  conversi 
ad  Dominum.  733 

(iAP.  LXV.  —  De  duplici  impetu  spirilus  et  car- 
nis.  731 

(^AP.  LXVI.      De  tribus  filiabus  Job.  734 

Gap.  LXVII.  —  De  ostio  et  fenestris  arcee  Noe. 

735 

(^iAP.  LXVIII.  —  De  quatuor  modis  exeundi  per 
apcrtionem  et  totidem  per  cogitationem.  735 

Gap.  LXIX.  —  De  duabus  zonis  in  Veteri  Testa- 
menlo.  736 

Gap.  LXX.  — De  qualuor  montibus.  736 

Gap.  LXXI.  —  De  quatuor  vinculis  Pharaonis  et 
quatuor  vestimentis  noxiis.  736 

Gap.  LXXII.  —  Do  vestimenlis  contra  noxias  ves- 
tes.  736 

Gap.  LXXIII.  —  De  duobus  calcaribus.  737 


Gap.  LXXfV. —  De  dispositione  domus  quadru- 
plicis.  737 

Gvp.  LXXV.  —  De  duabus  tribubus  sacerdota- 
libus.  738 

Gap.  LXXVL  —  De  quadrup.  sacerdotum  officio. 

788 

Gap.  LXXVII.  —  De  tribus  panibus  quibus  ali- 
mur.  788 

(jAp.  LXXVIII.  —  De  tribus  vivis  e  corpore  Do- 
mini.  738 

Gap.  LXXIX.  —  De  tribus  piscinis  Scripturea. 

739 

Cap.  LXXX.  —  De  tribus  fomentis  ignis.      739 

(^ap.  LXXXI.  —  De  tribus   contemplantium  fe- 

ncslris.  739 

Gap.  LXXXII.  —  De  quatuor  fontibus  paradisi. 

789 

Gap.  LXXXIII.  —  De  tribus  osliis  ad  vitam.  789 

Gap.  LXXXIV.  —  De  triplici  vino  in  scypho  Do- 

mini.  739 

Gap.  LXXXV.  —  De  triplici  sacerdotum  veste. 

789 

Gap.  LXXXVI.  —  De  tribus  religiosorum  tuni- 

cis.  780 

ciAP.  LXXXVII.  —  De  sex  alis  Seraphim.      739 

Gap.  LXXXXVIII.  —  De  duobus  soliis  Doraini. 

740 
Gap.  LXXXIX.  —  De  quatuor  pennis  animalium. 

740 
Cap.  XC.  —  De  sex  alis  animalium  novse  legis. 

740 
Gvp.  XCI.  —  De  duplici  domo  Dei.  740 

Gap.  X(^II.  —  De  dupliciarca  veteris  legis.  740 
Cap.  XCIII.  —  De  triplici   curru  in  Scripturis. 

740 
Cap.  XGIV^  —  De  fluviis  in  quibus  balneant  pec- 

catores.  740 

Gap.  XCV.  —  De  fluviis  in  quibus  lavantur  justi. 

lAd 
Gap.  XGVI.  —  De  quatuor  fidelium  canticis.  7i0 
Gap.  XGVII.  —  De  pedibus  et  equis  quibus  in- 

niti  debemus.  740 

Gap.  XCVIII.  —  De  tribus  speluncis  in  Scriptu- 

ris.  741 

Gap.  XCIX.  —  De  tribus  coelis  ad  quos  rapimur. 

741 
Cap.  C.  —  De  seX  civitatibus  refugii.  741 

Gap.  CA.  —  De  triplici  paradiso.  741 

Gap.  CU.  —  De  quatuor  aliis  montibus.  741 

Cap.  CIII.  —  De  duobus  nos  ab  instituto  devo- 

cantibus.  741 

Cap.  GIV.  —  De  quatuor  nuditatis  nostrse  pal- 

liis.  742 

Gap.  CV.  —  De  tribus  hostibus  quibus  tradimur. 

742 
Cap.  CVI.  —  De  quatuor  lati*onibus  rerum  nos- 

trarum.  742 

Gap.  GVII.  —  De  tribus  osculis.  742 

CiAP.  (WIII.  —  De  triplici  in  Scripturis  virga.  742 
Cap.  (ilX.  —  De  cibo  triplicilsraelitarum.  742 
(^iAP.  CX.  —  De  tribus  liberatis  et  tribus  sacer- 

dotium  assumptis.  742 

Cap.  GXI.  —  De  gladio  et  arcu  auibus  Deus  noa 

partem  suam  tulit  de  manu  AmorrnaBi.  742 

Gap.  CXII.  —  De  ciroumcisionis  mysterio.  748 
Cap.  GXlil.  —  De  mystica  aquarum  divisione. 

748 
Cap.  GXIV.  —  De  desiderio  unde  spiritales  car- 

nalesve  censendi  sunt  homines  juxta  benedictio- 

nem  Jacob  et  Esau.  748 

Cap.  CXV.  —  De  tabemaculis,  atriis  et  domlbus 

quid  differunt.  748 

Gap.  (JSXVI.  —  Duo  clementium  esse  ubera.  744 
Gap.  CXVII.  —  De  pedibus,  id  est  sensibus  nos- 

tris  lavandis.  744 

O.VP.  CXVIII.  —  De  dttobus  denariis  erogandis. 


1267 


ORDO  RERUM 


1269 


l 


744 

Cap.  CXIX.  —  De  pafltoiibus  omnium,  de  mer- 
cenariis  et  lupis.  744 

Cap.  CXX.  —  De  quadruplici  cruce  et  crucifix- 
onis  causa  ac  flne.  744 

Cap.  CXXI.  —  Mons  Oliveti  cur  sit  mons  trium 
luminum  dictus,  et  cur  Trinitatem  flguret,  et  de 
triplici  lumine  in  nobis.  7i5 

UAP.  CXXII.  —  De  januis  tribus  et  ostiis  disci- 
plinse  adversario  claudendis.  745 

Cap.  CXXIII.  —  De   arantis  allcgorico  oflicio. 

746 

Cap.  CXXIV.  —  De  triplici  modo  et  fine  faciendi. 

746 

Cap.  CXXV.  —  Quod  mors  tripliciter  cst  pro- 
iioba.  746 

Cap.  CXXVI.  —  De  iis  qure  in  fronte  prseferi- 
mus.  746 

Cap.  CXXVII.  -r-  De  funiculis  quibus  trahimur. 

746 

Cap.  CXXVIII.  —  De  contempiativo  ad  activum 
comparato  perpalmam  masculam  et  femellam.  746 

Cap.  CXXIX.  —  De  culcitra,  cervicali  et  cooper- 
torio  conscientise.  747 

Cap.  CXXX.  —  De  diversitate  oorum  qui  prae- 
8unt  et  eorum  quibus  prsesunt.  747 

Cap.  CXXXI.  —  De  praelatorum  constanlia  et 
duritia.  748 

Cap.  CXXXII.  —  De  triplici  oleo,  et  de  fide  ac 
charitate.  749 

Cap.  CXXXIII.  —  De  quadruplici  siti  restringen- 
da  per  totidem  flumina  paradisi.  750 

CiAP.  CXXXIV.  —  De  iis  quibus  conservatur 
virtus.  750 

Cap.  CXXXV.  —  De  triplici  longanimilale.    751 

Cap.  CXXXVI.  —  De  orationis  muUipUci  modo. 

751 

Cap.  CXXXVII.  —  De  tribus  bene  faciendi  gra- 
tiis.  752 

Cap.  CXXXVIII.  —  Qui  plenus  sit  gratise  et  ve- 
ritatis.  752 

LIBER  QUINTUS.  —  TracMuum  moralium  /ra- 
gmenta,  etc. 

Cap.  I.  —  De  reparationebominumperduplicem 
Trinitatem  divinarum  personarum  et  virtutum  the- 
ologicarum.  751 

GIap.  II.  —  In  hy[)Ocrisi  quae  sint  mala.         753 

Cap.  III.  —  De  tnplici  cognitione  ex  visioneDei. 

753 

Cap.  IV.  —  Do  duedecim  virtutum  gradibus.  753 

Cap.  V.  —  De  triplici  bonorum  conversione.  754 

Cap.  VI.  —  De  tribus  montibus  in  quos  ascen- 
dit  Dominus.  755 

Cap.  VII.  —  De  duplici  scandalo,  et  instrumen- 
lo  ejus.  755 

Cap.  VIII.  —  De  duabus  clavibus  coeli.  755 

Cap.  IX.  —  De  triplici  statu  fidelis  animse.    756 

Cap.  X.  —  De  tribus  animae  inimicis.  756 

Cap.  X(.  —  De  tribus  hominis  patribus.         756 

Cap.  XII.  —  De  quatuor  ab  anima  superandis,  et 
triplici  eJus  deoore.  756 

Cap.  XIII.  —  De  tribus  quse  insunt  posnitentiee. 

757 

Cap.  XIV.  —  De  duplici  oleo,  Dei  scilicet  et 
mundi.  757 

Cap.  XV.  —  De  pace  et  bello  triplici.  757 

Cap.  XVI.  —  De  tribus  modis  unum  est.        757 

Cap.  XVII.  —  De  triplici  genere  quserentium 
Deum  et  sapientiam.  758 

Cap.  XVIII.  —  De  tribus  cedificantibus  super 
fundamentum  fidei,  et  tribus  superasdificatis.   758 

Cap.  XIX.  —  De  quatuor  humilitatem  conforen- 
tibus.  758 

Cap.  XX.  —  De  triplici  fratrum  cohabilationo. 

758 

Cap.  XXI.  •-*  De  pastorOi  ove  et  lupo.  758 


Cap.  XXII.  —  De  conscientia  et  fama.  759 

Cvp.  XXIII.  —  De  tribus exemplis  Dei  ad  vilam, 
et  tribus  dinboli  ad  mortem.  759 

G\p.  XXIV.  —  De  cooli,  lerrfle  et  inferni  habita- 
toribus  peculiaribus,  et  de  tribus  dantibus  in  sin- 
gulis  tostimonium.  759 

Cap.  XXV.  -—  De  triplici  labore  hominis,  et  tri* 
plici  ejus  remedio.  760 

C\p.  XXVI.  —  De  tribus  panibus  quibus  reficien* 
dus  est  superveniens  amicus.  760 

Cap.  XXVII,  —  Quatuor  modis  orationem  fieri. 

760 

Cap.  XXVIII.  —  Duobus  modis  impediri  oratio- 
nem  peccatoris  ne  exaudiatur.  760 

Cap.  XXIX.  —  De  tribus  vitiis  per  tres  equos 
in  Apocalypsi  prsesignatis,  et  de  innocentia  per 
equum  album.  76! 

Cap.  XXX.  —  De  tribus  dissolutionibus  ot  tri- 
bus  cinctoriis  hominum.  761 

Cap.  XXXI.  —  De  presconiis  B.  Joannis  Baptis- 
tae  viro  innovato  et  perseveranti  applicandis.    76^ 

Cap.  XXXII.  —  Quomodo  sobrie,  pie  et  juste  vi- 
vamus.  763 

Cap.  XXXIII.  —  Dequatuorvocationibusct  dua- 
bus  electionibus.  764 

Cap.  XXXIV.  —  Quomodo  in  electis  suis  Ihro- 
num  suum  ponat  Deus.  764 

C\p.  XXXV.  —  De  tribus  qu»  sunl  in  matri- 
monio,  et  de  triplici  fornicatione,  et  ejus  remedio. 

764 

Cap.  XXXVI.  —  Quod  persecutio  fit  tribus  de 
causis  et  quatuor  gladiis.  765 

Cap.  XXXVII.  —  Ad  quse  docenda  missi  sunt 
Filius  et  Spiritus  sanctus.  765 

Cap.  XXXVIII.  —  Quidsit  Deumdiligere  extoto 
corde  ox  tota  anima,  et  quae  tria  diversogradu  di- 
ligi  possint.  766 

Cap.  XXXIX.  —  De  fide  quos  et  perquos  salvet 
aut  non  salvet  tam  nunc  quam  olim.  766 

Cap.  XL.  —  De  quadruplici  pace  claustrali.  766 

Cap.  XLI.  —  De  castelli  etymo  morali.         767 

Cap.  XLII.  —  De  filio  prodigo  el  de  panibus 
ti*ibus  illi  ut  amico  de  via  venienti  commodandis. 

768 

C\p.  XLIII.  —  Quod  quilibet  similis  B.  Petro 
apostolo  secundum  etymon  trium  nominum  ejus 
liberabitur  de  manu  hostili.  l69 

Cap.  XLIV.  —  De  B.  Marioe  semper  virginis 
preeconiis.  770 

C\p.  XLV.  —  Depreelio  per  auxilium  angelorum 
contra  diabolos  a  nobis  gerendo,  773 

Cap.  XLVI.  —  De  misericordia  et  fide  purgan- 
tibus  peccata.  773 

Cap.  XLVII.  -—  De  incvitabili  judicio  Dei  quam 
sit  tremendum,  nisi  ad  misericordiam  confugeri- 
mus.  773 

Cap.  XLVIII.  —  De  oculo  lucema  corporis  mo- 
raliter,  id  est  de  prselato.  774 

Cap.  XLIX.  —  De  exitu  Christi  a  Patre  et  redilu 
ad  Patrem,  et  sapientise  a  cordc  et  ad  cor.        775 

Cap.  L.  —  De  quatuor  in  electione  apostolorum 
notandis.  T75 

C\p.  LI.  —  De  duplici  nativitate.  777 

Cap.  LII.  —  De  tribus  coelis,  terris  et  testimoniis 
in  eis,  iterum  aliter.  778 

Cap.  LIII.  —  De  tribus  donis  Dei  in  homine.  /  /9 

Cap.  LIV.  —  De  triplici  forma  mundi ;  et  de  tri- 
plici  vetustate  et  ejus  remediis.  779 

C\p.  LV.  —  De  triplici  pi^oprietate  lapidis^cl 
amoris  et  de  bono  et  malo  paslore.  780 

G\p.  LVI.  —-  De  optima  parte  elij^enda.  784 

Cap.  LVII.  —  Quomodo  succingi  deceat  ad  viam, 
accingi  ad  prselium,  et  praecingi  ad  mensam,  et  de 
zona  qua  cingamiir.  781 

Cap.  LVIII.  —  De  surditate,  morte  et  paupertata 
duplici.  784 


1289 


QUiE  IN  HOC  TOMO  QONTINENTUR 


1270 


Gap.  LIX.  —  Gur  ter  dictum : « Pasce  oves  meas. » 

785 

Cap.  LX. —  D(0  refectione  spirituali,  etdearbore 
paradisi  et  fermento  veleri.  785 

Gap.  LXI. —  De  tripUci  transmigratione  et  nube. 

788 

Gap.  LXIL  —  De  tabula  po^nitentiae,  de  alis  co- 
lumbad  et  coi^i,  labroque  seneo  quod  fecit  Moyses 
de  speculis  muUerum.  789 

Gap.  LXIII.  —  De  contemnendo  mundo  et  laqucis 
ejus.  790 

Gap.  LXIV.  —  De  multiplici  luctatione  fidelium 
in  hoc  mundo.  792 

Gap.  LXV.  —  De  multipUci  inf^ressu  Ghristi.  793 

Gap.  LXVI.  —  De  verbo  Dei  misso  in  villam,  cas- 
tellum  et  civitatem,  et  quid  ditlerant.  794 

'Gap.  LXVII. —  De  lumine  vultus  divini,  de  at- 
tribuUs  Trinitati,  et  virtutibus  animee.  794 

Gap.  LXVIII.  —  De  seminante  in  spiritu  vel  car- 
ne.  795 

Gap.  LXIX. —  De  duplici  captura  piscium.    795 

Gap.  LXX.  —  De  lavandis  et  plicandis  retibus. 

795 

Gap.  LXXI.  —  De  piscibus  in  verbo  Domini  ca- 
piendis.  795 

Gap.  LXXII.  —  De    negotiatione   claustralium. 

795 

Gap.  LXXIII.  —  De  tribus  GhristiansB  perfectio- 
nisstatibus.  796 

Gap.  LXXIV.  —  De  quadruplici  tristiUa  et  gau- 
dio.  797 

Cap.  LXXV.  —  De  triplicis  regni  acquisitione. 

797 

Gap.  LXXVI.— De  triplici  statu  animse,  ct  de 
ralione  pocnitentise  faciendse.  798 

Gap.  LXXVII.  —  Qu8B  ad  oraUonis  puritatem  sint 
necessaria.  799 

Gap.  LXXVIII.  —  De  suscitato  a  moHe  animae. 

799 

G.VP.  LXXIX.  —  De  quatuor  voluntatibus  animae. 

799 

Gap.  LXXX.  —  De  quatuor  quibus  servimus.  800 

Gap.  LXXXI.  —  De  titillaUonum  carnis  causis. 

800 

Gap.  LXXXII.  —  Quomodo  ascendenbum  de  con- 
valle  et  deserto,  et  quod  triplex  desei*tum.        800 

Gap.  LXXXIII.  —  De  sagittisquibusutiturDeus. 

801 

Gap.  LXXXIV.  —  De  ebrietatis  vino.  801 

Gap.  LXXXV.  —  De  gradibus  bonae  condescen- 
sionis.  801 

Cap.  LXXXVI.  —  De  quinque  contra  peccatum 
prseliis.  801 

Gap.  LXXXVII.  —  De  diversitate  gradienUum  ad 
Deum.  801 

Gap.  LXXXVIII.  —  De  triplici  prwlatorum  timo- 
re.  802 

Gap.  LXXXIX.  —  De  triplici  sanctorum  dolore. 

802 

Gap.  XG.  —  Qure  sint  in  Ghristo  montium  monte. 

802 

Gap.  XGI.  —  De  variis  porUs.  802 

Gap.  XGU.  —  De  Iribus  lucernis.  802 

Gap.  XGIII.  —  De  modis  quibus  interrogat  Deus. 

802 

Cap.  XrjV.  —  De  adversitati  opponendis.      802 

Gap.  XGV.  —  De  tribus  postulandis  ab  electis. 

802 

Gap.  XGVI.  —  De  tribus  fraustra  oblaUs.        802 

Gap.  XGVII.  —  De    tribus  agcndis  Ghristiano. 

803 

Gap.  XGVIII.  —  De  Ghristi  atlribuUs.  803 

(^AP.  XGIX.  —  De  differentia  surgendi,  exsur- 
gendi,  resurgendi,  assur^endi,  etc.  803 

Gap.  G.  —  De  conditionibus  fumi  in  peccatore. 

803 


Cap.  CI.  —  De  funiculi  significationibus.  803 
Gap.  GII.  —  De  fide  et  Hdei  intelligentia.  803 
Gap.  GIII.  —  Bonum  quadrupUciter  dici.  804 
Gap.  GIV.  —  De  differenUa  inter  logicum  et  theo- 

logum,  et  do  triplici  intellectu.  804 

Gap.  CV.  —  De  triplici  simiUtudine.  804 

Gap.  GVI.  —  De  triplici  baptismate.  804 

(iAP.  (uVIl.  —  De  quadrupUci  mutatione.  805 
Gap.  GVIII.  —  De  multiplici  debito.  805 

Gap.  GIX.  —  De    affecUone  exspectantis  Deum. 

805 
Gap.  GX.  —  De  tribus  nuptiis,  et  de  variis  verbis 

Dei.  805 

Gap.  GXI.  —  De  tribus  armis  fidelium.  805 

(Up.  GXII.  —  De  tribus  praelato  necessariis.  806 
Gap.  GXIII.  —  De  tribus  speciebus  poenitenti». 

80B 
Gap.  GXIV.  —  De  tribus  mirabililer  mutatis.  806 
Gap.  GXV.  —  De  tribus  impedientibus  poeniten* 

tiam.  806 

Gap.  GXVI.  —  De  triplici  ascensu  Domini.  806 
Gap.  GXVII.  —  Do  regni  coeloium  acquisitione. 

806 
Gap.  GXVIII.  —  De  instrumentis  vindictae  Domi- 

nicaj.  806 

Gap.  GXIX.  —  De  triplici  lecto  animse.  -  806 
Gap.  GXX.  —  De  duobus  fluviis  quibus  se  lavant 

peccatores,  et  quibus  jusU.  807 

Gap.  GXXI.  —  De  quatuor  herbis  aut  floribus  in 

horto  Domini  crescenUbus.  807 

Gap.  GXXII.  —  De  tribus  paradisis.  807 

Gap.  GXXIII.  —  De  rernm  nostrarum  furibus. 

807 
Gap.  GXXIV.  —  De  tribus  panibus.  807 

Gap.  GXXV.  —  De  assumptione  B.   Marise,    et 

ejus  decem  prseconUs.  807 

Gap.  GXXVI.      De  triplici  gaudio.  808 

Gap.  GXXVII. —  De  exaltaUone  Dei  in  nobis  per 

cor  altum,  latum  et  profundum.  808 

Gap.  GXXVIII.  —  De  tripUci  promotione  hominis. 

809 
Gap.  GXXIX.—  Esse  ex  Deo,  a  Deo  et  de  Deo- 

809 
Gap.  GXXX.  —  De  pastoris  boni  oflicio.  810 

LIBER  SEXTUS,  —  Adnotationes  elucidatqrim  in 
Scripturaniy  tractatuum  moralium  fragmeBta^ 
etc. 

Gap.  I.  —  De  quadruplici  potestate  Ghristo  data. 

et  quadruplici  statu  creaturarum.  809 

Gap.  II.  —  De  silentio  animse  contemplativae.  812 
Gap.  III.  —  De  ubere  maternae  alTectionis.  812 
Gap.  IV.  —  Responsum  a  triplici  spiritu  accipi. 

813 
Gap.  V.  —  De  infirmo,  causa  morbi,  medico  et 

remedio  morbi.  813 

Cvp.  VI.  —  De  triplici  edicto,  et  de  Moyseinfis- 

ceUa  clauso,  per  alle^oriamadChristum.  813 

Gap.  VII.  —  De  vigiUis,  somnis,  quando  et  aqui- 

bus  surgendum.  814 

Gap.  VIII.  —  De  tripUci  jugo  suavi  et  onere^ld- 

vi,  obedientiae  et  inobedientise.  815 

Gap.  IX.  —  De  triplici  divinse  gratise  operatione. 

815 
(Up.  X.  —  De  eq[ui  boni  conditionibus.  815 

Gap.  XI.  —  Quahs  sit  rector  erga  subditos.  816 
Gap.  XII.— De  galli  et  preedicatoris  consimili 

offlcio.  816 

Gap.  XIII.  —  De  quatuor  considerandis.  816 

Gap.  XIV.  —  De  tribus  supplicationibus,  seu  ro- 

gationibus  principalibus.  817 

Gap.  XV.  —  Forma  exordiendi  sermonis.  819 
Gap.  XVI.  —  Ad  pastores  et  praelatos  sermo  de 

offlcio  pastoraU.  819 

Gap.  XVII.  —  De  verbi  Dei  efacacia.  820 


1271 


ORDO  RERUM 


1274 


Gap.  XVIII.  —  De  Pharisaicis  sui  Qdmiratori- 
bus,  ei  hypocritis  occultis  detractoribus.  821 

Gap.  XiX.  —  De  incremento  seminis  jacli  in  tcr- 
ram,  id  cst  fldei  et  co^terarum  virtutum.  8^^ 

Cki\  XX.  —  De  hydriis  vacuis  ot  plenis.        823 

Gap.  XXI.  —  De  pigi*o,  de  luctanto  et  vincente. 

m 

C\p.  XXII.  —  De  nocte,  cursu  ac  itineribus  ejus. 

8-23 

Gap.  XXIII.  —  De  multiplici  acceptione  Eucha- 

ristios  corporis  Dominici.  *  824 

Gap.  XXIV.  —  De  praeparamentis  ad  Purificalio- 
nem  Mariso  digne  celebrandam.  824 

Cap.  XXV.  —  De  triplici  descriptione  ad  conju- 
gium,  ad  continentiam,  et  ad  virginitatem.        8-25 

Gap.  XXVI.  —  De  vocatione  Lazari  in  scpulcro 
moraliter.  825 

Gap.  XXVII.  —  Quod  multiplici  ralionc  Maria  di- 
catur  virffa,  et  Ghristus  flos  ejus.  820 

Gap.  XXVIII.  —  De  matre  et  puero  in  .Kgyplum 
profugis  moraliter,  et  persecutione  pucroraia  snn- 
ctorum  Innocentium.  827 

Cap.  XXIX.  —  De  sacramentorum    diversilate. 

830 

Cap.  XXX.  —  De  saucio  et  vulneribus  ejus ;  me- 
dico  et  modicamentis.  830 

Cap.  XXXI.  —  De  duabus  portis  summe  vel  bo- 
nis  vel  malis.  830 

Cap.  XXXII.  —  De  quadruplici  timore.  830 

Cap.  XXXIII.  —  De  triplici  vitio,  triplici  pecca- 
to,  triplici  remedio.  831 

Cap.  XXXIV.  —  I)e  publicani  justificatione.  836 

Cap.  XXXV.  —  De  consilio  impiorum  in  quatuor. 

837 

Cap.  XXXVI.  —  De  consilio  piorum  in  quatuor. 

837 

Cap.  XXXVII.  —  De  tribus  salutationum  in  Evan- 
gelio  generibus.  837 

Gap.  XXXVIII.  —  De  quatuoraugentibus  gratiam 
devotionis.  837 

Cvp.  XXXIX.  —  De  tribus  quibus  nos  erudil 
Deus.  837 

Cap.  XL.  —  De  tribus  nobis  prohibitis,  et  tribus 
licitis.  838 

Gap.  XLI.  —  Poonitentiae  tria  necessaria.        838 

Gap.  XLII.  —  De  tribus  in  quibus  obnoxii  Deo 
8Umu8.  838 

Gap.  XLIII.  —  De  triplici  via  ad  mortem.       838 

Cap.  XLIV.  —  De  triplici  via  arcta.  838 

Cap.  XLV.  —  De  tribus  in  quibus  Christum  imi- 
tari  debemus.  838 

Cap.  XLVI.  —  Quod  impii  quatuor  modis  dicun- 
turfllii.  838 

Cap.  XLVII.  —  De  tribulationis  triplici  bono.  83U 

Gap.  XLVIII.  —  De  triplici  electorum  exercitio. 

Gap.  XLIX.  —  De  tribus  in  nobis  principibus. 

839 

Cap.  L.  —  De  tribus  calicibus  a  Domino  propi- 
natis.  839 

Gap.  LI.  —  Delribus  veslimentisclcctorum.  839 

Gap.  LII.  —  Do  tribus  puellis  pervertentibus  scn- 
sum.  839 

Cap.  LIII.  —  De  quadruplici  sacerdotum  officio. 

839 

Cap.  LIV.  —  De  tribus  generibus  hominum  qui- 
busmare  hujussaeculi  perviumest.  839 

Cap.  LV.  — De  quintuplici  obedientia.  8ii 

Cap.  LVL  —  De  triplioi  bono  quod  nobis  indicat 
Propheta.  841 

Cap.  LVII.  —  De  triplici  animarum  statu.      841 

Cap.  LVin.  «-•  De  triplici  coelestis  verbi  audi- 
tore.  842 

Cap.  LIX.  —  De  triplici  vita  hominis.  813 

C.\p.  LX.  —  De  tribus  mansionibus  hominum. 

843 

Gap.  LXI.  <-«  De  triplici  virginitate.  843 


Gap.  LXII.  —  Dc  tribus  quae  desponsata  recipit. 

844 
Cap.    LXllI.  —  Dc  tribus  Ghristi  gestatoribus. 

844 
Cap.  LXIV. —  Prajdicatori  tria  necessaria.  845 
Cap.  IAV.  —  De  tribus  quibus  luxuria  nocel. 

845 
Cap.  LXVI.  —  IDe  tribus  in  quibus  confessio. 

815 
CApr  LXVII.  De  tribus  in  quibus  contritio.  8i5 
tUr.  LXVIII.  — Dc  tribus silenliis  ante  gratiam. 

845 
r.AP.  LXIX.  —  Do  tribus  silentiis  aliis.  845 

Gap.  LXX.  —  De  quatuor  vigiliis  vit»  nostrje. 

84G 
Gap.  LXXI.  —  De  triplici  odore  vitae.  846 

Gap.  LXXII.  —  De  tribus  gradibus  surporbi»  et 

humilitatis.  8i6 

Cap.  LXXIII.  — De  tribus  cinctoriis.  847 

Gap.  LXXIV.  De  tribuscastris.  847 

Cap.  LXXV.  —  De  duplici  compunctione.  847 
Gap.  LXXVI.  —  De  triplici  hominis  acceptione. 

848 
Gap.  LXXVII.  —  De  triplici  sonini  acceptione. 

848 
C.\p.  LXXVIII.  —  De  duplici  i^especlu  Dei.  848 
Gap.  LXXIX.  —  Do  quatuor  modis  peccandi. 

848 
Gap.  LXXX.  —  De  triplici  adventu  Dei.  849 
Gap.  LXXXI.  —  Do  anima  cur  Ghristi  sit  spon- 

sa.  849 

Gap.  LXXXII.  —  De  quinquepartito  gulae  vitio. 

850 
Gap.  LXXXIII.  De  tribus  sacerdotum  vitiis.  860 
tiAP.  LXXXIV.  —  De  tribus  in  quibus  consis- 

tit  salus.  851 

Gap.  LXXXV.  —  Do  triplici  damno  ferendo.  851 
Gap.  LXXVI.  —  Do  triplici  adventu  Domini.  852 
Gap.  LXXXVII.  —  De  via  carnis  el  spirilus.  852 
Cap.  LXXXVIII.  —  Sapientiam  quinque  modis 

concupisci.  852 

Gap.  LXXXIX.  —  De  tribus  cognationibus.  858 
Gap.  XG.  —  De  tribus  inobedientias  comitibus  et 

tribus  obedientio^  bonis.  853 

Oap.  XOI.  —  De  tribus  in  cruce  animadverten- 

dis.  853 

Gap.  XGII.  —  De  tribus  imitatori  Ghristi  agen- 

dis.  853 

Gap.  XCIII.  —  De  tribus  piscinis,  diaboli,  mundi 

et  Dei,  et  eorum  porticibus.  853 

Gap.  XGIV.  —  De  triplici  materia  gaudii  animse. 

854 
Gap.  XGV.  —  De  tribus  florum  ot  animarum  do- 

tibus.  «*<55 

Gap.  XGVI.  —  De  ingressu  verbi  Dei.  855 

Gap.  XGII.  —  De  tribus  donis  corpori  humano 

et  totidem  spiritui  in  conditione  collatis.  8j6 

Gap.  XCiVIII.  —  Detribusin  i*edemptiono  homi- 

nis  ipsum  ad  dilectionem  Dei  incitantibus.  856 

Gap.  XGIX.  —  De  quadruplici  dilectiono.  85G 
Gap.  G.  —  Dc  septem  gradibus  confessionis.  856 
Ckv.  Gl.  —  Quod/iodietripliciter  dicatur.  858 
Gap.  GII.  —  De  triplici  hominum  statu,  et  tripHci 

obiatione  eidem  facienda.  85S 

Gap.  GIII.  — De  tribus  tcstimonium  porhibenli- 

bus  in  coelo,  et  totidem  in  tcrra,  et  totidem  in  in- 

ferno.  8^8 

Gap.  GIV,—  Quomodo   S.  Spiritus  arguat  mun- 

dum.  859 

Gap.  GV.  —  De  nomine  Ghrisliano.  859 

Gap.  CVI.  —   De  septem  gradibus  humilitalis. 

859 
Gap.  GMI.  —  De  armis  virtutis  et  nequiliae.  859 
Gap.  GVIII.  —  De  tribus  poonitentia}  necossariis. 

859 
Cap.  GIX.  —  Qu®  tria  habcat  humilitas.       859 


1273 


QUiE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR 


1274 


Cap.  CX.  —  De  insequalitate  gradientium  ad  De- 

um.  859 

C.vp.  GXI.  —  De  tribus  qua5  olcctos  manent.  860 
Gap.  GXlI.  —  De  triplici  electorum  desiderio. 

860 
Cap.  GXIII.  —    De  triplici  praslutorum  timore. 

860 
Cap.  GXIV.   —  De  tribus  vitulis  Domino  immo- 

landis.  860 

Cap.  GXV.  —  De  quadruplici  prcssura  hominis. 

860 
C.\p.  GXVI.  —  De  fumo,  igne,  et  cnligine  respec- 

tu  Dei.  860 

Cap.GXVII.  —  Quomodo  Deus  ambulet,  volet,  et 

nobiscum  habilet.  860 

Cvp.  GXVIII.  —  De  portis  mundis,  inferni,  coeli. 

861 
Cap.  GXIX.  —  De  quadruplici  retributione  831 
Cap.  GXX.  —  De  tribus  lucernis.  861 

Cap.  GXXI.  —  Do  triplici^semine.  861 

Cap.  GXXII.   —  Quod  sapientia  Dei  est  ut  per- 

dix,  gallina,  et  aquila  crga  pullos,  id  ost  auditores. 

861 
Cap.  GXXIII.  —  De  triplici  veste  bonorum.  861 
Cap.  GXXIV.  —  De  veste  Esau  et  pelliculis  h»- 

dorum.  861 

Cap.  GXXV.  —  Do   tribus  ad  puritatem  neces- 

sariis.  861 

Gap.  GXXVI.  —  De  tribus  bonis  qua3  confert  pu- 

ritas.  861 

Cap.  GXXVII.  —  Reprobi  fumus ,  pulvis,  cera. 

861 
Gap.  GXXVIII.  —  De  portis  triplicibus.  862 

C.vp.  GXXIX.  —  Religiosi  in  tribus  obnoxii  Deo. 

862 
Cap.  GXXX.  —   Tribus    modis   nos    interrogat 

Deus.  862 

Cap.  GXXXI.  —   De  tribus  bonis   tribulationis. 

862 
Cap.  GXXXII.  —  De  tribus  adversilati  opponen- 

dis.  862 

Cap.  CXXXIII.  —  De  triplici  oxercitatione  elec- 

torum.  862 

Cap.  GXXXI V.  —  De  tribus  mirabilibus  in  Maria. 

862 
Gap.  GXXXV.  —  De  bonis  fecunditatis  Mari». 

862 
Gap.  XXXVI.  —  De  tribus  quae  prceslolantur  elec- 

ti,  et  de  tribus  quas  optant  reprobi.  862 

Cvp.    GXXXMI.  —  Quod  quadruplices  sintexs- 

pectantes  Deum,  et  quid  ab  eo  sperent.  863 

Cap.  GXXXVIil.  —  Do  tribus  nuptiis  spirituali- 

bus.  863 

Cap.  CXXXIX.  —  Do  ternis  fidelium  armis.  863 
Cap.  GXL.  —  De  tribus  prselato  necessariis.  868 
Cap.  GXLI.  —  De  poenitentiso  speciebus  et  pari- 

bus.  863 

Cap.  GXLII.  —  Detriplici  mutatione.  863 

Cap.  CXLIII.  —  De  triplici   impiorum  refugio. 

863 
Cap.  GXLIV.  —  De  quinque  torrentibus.  863 
(Ivp.  GXLV.  —  De  quadruplici  desorto.  864 
Cap.  GXLVI.  —  De  quadruplici  curru.  864 

Cap.  GXLVII.   —   De  triplici  ascensu  Domini. 

864 
Cap.   GXLVIil.  —  De  acquisitione  regni  coelo- 

rum.  864 

C\v.  GXLIX.  De  iis  qu«  protiosam  faciunt  mor- 

tem.  864 

Cap.  GL.  —  De  quadruplici  visitationo  Dei  86i 
Cap.  GLI.  —  De  quatuor  virginibus  ducondis. 

864 
Cap.  GLII.  —  De  tribus  candelabris.  865 

Cap.  CIAU.  —  De  tribus  spem  roborantibus.  865 
Cap,  GLIV.  —  De  tnbus  munitionibus  animse. 

865 


Oap.  CLV.  —  De  tribus  quibus  Deus  vincit  hofi- 

tos.  865 

Gap.  GLVI.  —  Do  triplici  lecto  animae.  865 

Cap.  GLVII.  —  De  tribus-vitrinis.  865 

Gap.  GLVIII.  —  De  septem  lampadibus  mentis. 

865 
Gap.  GLIX.  —  l)e  triplici  edulio  apposito.  865 
Gap.  GLX.  — De  triplici  horto  animarum.  866 
Gap.  GLXI.  —  De  tribus  mensis  appositis.  866 
Gap.  GLXII.   —   De  tribus  thesauris  faciendis. 

866 
Gap.  GLXIII.  —  De  quatuor  diflerentiis  panum. 

866 
Gap.  GLXIV.  —  De  voto  tribus  altaribus  impo- 

nendo.  866 

Gap.  GLXV.  — Do  tribus  puellis  sonsum  nostrum 

evertentibus.  866 

LIBER  SEPTIMUS.  —  De  diversis. 
Gap.  I.  — De  ecclesiarum  spirituali  ornatu.    867 
Gap.  II.  —  De  sediAcatione  tcmpli  morali  ex  li- 

gno,  auro  et  lapido.  867 

Gap.  III,  —  De  templo  Salomonis  allegorice.  867 
Gap.  IV.  —  De  eodem.  869 

Gap.  V.  —  De  eodem.  870 

Gap.  VI.  —  De  eoqem.  870 

Gap.  VII.  —  De  eodem.  872 

Gap.  VIII.  —  Deeodem.  872 

Gap.  IX.  —  De  cereo  et  quse  in  eo  sunt  mystice. 

878 
Gap.  X.  —  De  horis  canonicis  in  quibus  ilt  Do- 

minicoB  passionis  commemoratio.  Et  primo  de  hora 

prima.  878 

Cap.  XI.  —  De  hora  tertia  canonica,  873 

Ctxp.  XII.  —  Dc  hora  nona  cononica.  378 

Cap.  XIII.  —  De  vespertina  et  matutiua.  873 
C\p.  XIV.  De  hora  completorii.  874 

Cap.  XV.  —  De  vigiliis  nocturnis  canonicis.  874 
(^AP.  XVI.  —  Do  orationo  ante  lectionos.  874 
Cap.  XVII.  —  Do  benedictione  ab  lecturo  ante 

leclionem  petenda.  874 

CjiP.  XVIII.  —  De   campanarum    signiflcatione. 

875 
C\p.  XIX.  —  De  Dominicis  Adventus  et  earum 

officiis.  876 

Gap.  XX.  —  De  DominicsB  I  Advontus  offlcio. 

876 
Gap.  XXI.  —  De  DominicaB  II  Advcntus  officio. 

876 
Gap.  XXII.  —  De  duabus  missis  in  nocte  Natalis 

Domini  et  de  una  in  die.  877 

Gap.  XXIIi. — Quod/l//eya/ain  Septuagesima  non 

canatur,  et  quare. 
Gap.  XXIV.  —  De  Scpt.  ratione  et  paschali  leti- 

tta.  878 

Gap.  XXV.  —  De  SexagesimsB  officio.  878 

Gap.  XXVI.  —  De  QuinquagesimsB  officio.  879 
Cap.  XXVII.  —  De  Quadragesima  officio.  880 
Gap.  XXVIII.  De  die  cinerum  in  Gapite  jejunii. 

880 
Gap.  XXIX.  —  De  poBnitontia  incipienda  eadem 

dio.  881 

Gap.  XXX.  —  De  secundaj  dominicte  officio  va- 

cante.  881 

Gap.  XXXI.  -•  De  Dominica  tertia  quadragesi* 

msB.  881 

Gap.  XXXII.  —  De  Dominica  LwtarCf  qu8B  est  IV. 

883 
Cap.  XXXIII.  —  De  Dominica  in  Passione.  883 
Gap.  XXXIV.  —  De  Sabbato  in  ramis  Palmarum. 

883 
Gap.  XXXV.  —  De  Dominica  in  ramis  Palma- 

rum.  884 

Gap.  XXXVI.  —  De  feria  tertia  et  quarta  post 

ramos  Palmarum.  885 

Cap.  XXXVII.  —  De  officio  in  CoBna  Domini,  et 

de  chrismate  tunc  instituto.  88Q 


1975 


QBDO  RLRUM 


127« 


Cap.  XKXVIII.  <^  De  mysterio  in  lotione  pedum. 

888 

Cap.  XXXIX.  —  De  duplici  mandatoperflciendo. 

888 

Cap.  XL.  —  De  officio  trium  noctiuih  videlicet 
in  CGona  Domini,  in  Parasceve,  et  sabbato  sequen- 
ti.  889 

Cap.  XI  J.  —  Dc  ignis  exstincti  mystica  recupe- 
ratione  per  dictum  tempus,  889 

Cap.  XLII. — De  incromcntis  tristitiaa  Ecclesiae, 
imminente  Domini  pnssione,  890 

Cap.  XLIII.  —  De  Parasceve  quare  sit  dolore  po- 
tius  quam  saudio  colebranda  ;  etde  poonitentia  tunc 
agenda,  etde  Passionesecundum  Joannom.        890 

Cap.  XLIV.  —  Degustato  vino  felle  misto.    89i 

Cap.  XLV.  —  De  chlamidc  purpurea  seu  coc- 
cinea.  892 

Cap.  XLVI.  —  De  arundine  Chrislo  in  manum 
data.  892 

Cap.  XLVII.  —  De  spinea  corona  et  colaphis,  et 
quare  Domini  non  franguntur  crura  et  de  sanguine 
et  aqua  de  latere  ejus  profluentibus.  892 

Cap.  XLVIII.  —  Deprecibus  quae  tunc  pro  om- 
nibus  fiunt.  892 

Cap.  XIJX.  —  Dc  triplici  aqua,  quae  in  Christo 
profluxit  lacrymanle,  sudante  et  jam  mortuo.    873 

Cap.  L.  —  Dc  tripHci  de  dedicatione  templi.  893 

Cap.  LI.  —  De  quinque  in  quibus  consistit  tem- 
pli  dedicatio  moraliter  explicatis.  891 

Cap.  LII.  —  De  lotione  pedum  in  coQna.         894 

Cap.  LIII.  —  De  puriflcatione  triplici,  et  sex  hv- 
driis.  895 

Cap.  LIV.  —  De  quadrupHci  puriflcatione  per 
Christum  instituta  in  dic  Purificationis.  896 

Cap.  LV.  —  De  tribus  tabernaculis,  de  quibus 
Petrus  :  Faciamus  hic  Iria  tabernacnla,  896 

Cap.  LVI.  —  Dc  passionis  Dominicsa  voluntarie 
Busceptse  et  crucis  sublimitato  et  fructu.  897 

C\p.  LVII.  —  De  sindone  munda  et  corona  spi- 
nea  in  passione  Dominica.  897 

Cap.  LVIII.  —  De  obedientia,  patientia,  et  per- 
severantiain  passione  Christi  designatis.  897 

Cap.  LIX.  —  De  tripHci  voluntate  signanda  in 
tristitiaChristi.  898 

Cap.  LX.  —  Quare  Prophetiae  et  Epistolae  in  of  • 
ficio  divino  dispari  voce  terminentur.  898 

Cap.  LXI.  —  De  tribus  quae  Dominum  mori  pro 
nobis  voluntaria  quadam  coactione  compulerunt. 

898 

Cap.  LXII.  —  De  quadruplici  traditionc  Christi. 

898 

Cap.  LXIII.  "-r  De  triplici  effusione  sanguinis 
Christi.  898 

Cap.  LXIV.  —  DevariaChristiapparitionevariis 
facta  et  locis  et  modis,  et  de  nostra  apparitione.  899 

APPENDIX  AD  HUGONIS  OPERA  MYSTICA. 
SERMONES  CENTUM. 

Pr»fatio,  899.  —  Sermo.  I.  In  dedicalione  Ec- 
clesiaB  historicc,  901.  —  II.  In  dedicalione  Eccle- 
8ie  tropolo^ice,  903.  —  III.  In  dcdicatione  Eccle- 
siie  anagogtce,  905.  —  IV.  InNativitate  B.  MarisB, 
907.  —  V.  In  Adventu  Domini,  11.  —  VI.  Infesto 
cujuslibet  sancti ,  913.  —  VII.  In  festo  Apostolo- 
rum,  914.  —  VIII.  In  festivitnte  cujusHbet  sancti, 
916.  —  IX.  In  festivitate  B.  Virginis,  sed  magis  in 
desponsatione  cujusHbet  nnimao  fidetis,  918.  —  X. 
De  timore  Dei,  920.  —  XI.  De  spirituali  sanitate, 
922.  —  XII.  De  spiritualibus  montibus  et  arbori- 
bas  Israel,  92i.  —  XIII.  In  anno  novo,  926.  — 
XIV.  In  synodo,  aut  infesto  confossorum  sacerdo- 
tum,  927.  —  XV.  De  vinea  Dominica,  929.  —  XVI. 
In  festo  martyrum ;  de  spirituali  agricultura,  930. 
—  XVII.  In  Epiphania  Domini,  931.  —  XVIII.  In 
Annontiatione  Domiaica,  983.  »  XIX.  In  uno  quo- 
▼it  eonfessore,  984.  —  XX.  De  ^Ubei  fideh  ani- 


ma,  936.  —  XXL  De  membris  huniani8,937.XXn  De 
populo  et  ten*a  Domini,  938.  XXIII  Ad  sacerdotesia 
synodo,  941.  —  XXIV.  In  Natmtate  Domini,  946. 

—  XXV.  In  festivitate  cujuslibet  sancti  ct  prseci- 
pue  Augustini,  949. —  XXVI.  De  antiquo  Judaeo- 
rumpopulo,  et  hodiernis  justis,  951.  —  XX VII.  In 
festivitate  paschali  et  corporis  Christi,  9hG.  — 
XXVIII.  In  festo  omnium  sanctorum.  960.  —  XXIX. 
De  homino  a  legione  possesso,  946.  —  XXX.  In 
festivitate  unius  confessoris,  966.  —  XXXI.  De 
tabernacuHs  fiHorum  Israel,  968.  —  XXXII.  De  apo- 
stolis,  vel  aliis  prsedicatoribus ,  971.  —  XXXIII. 
In  Annuntiatione  Dominic,  975.  —  XXXIV.  In  Na- 
tivitate,  vel  Assumptione  B  Maiiae,  979.  —  XXXV. 
De  quoHbet  confessoro  episcopo,  aut  aliquo  populi 
rectore,  et  de  ejus  officio  ac  doctrina  illi  necessa- 
ria,  981.  —  XXXVI.  In  Epiphania  Domini,  988.  - 
XXXVII.  De  sacrificiis,  et  holocaustis  et  oblationi- 
bus,  ct  eorum  differentiis,  991.  — XXXVIII.  DeBa- 
bylonc,  id  cst  sicculari  conversatione  per  septem 
crimina  fugienda,  994.  —  XXXIX.  De  civitate  sanc- 
ta  Jerusalcm  tropologie,  999.  —  XL.  De  custodi- 
bus  Jerusalem  civitatis  sanctad  ,  1003.  —  XLI.  la 
Puriflcatione  B.  Mariae,  de  puriflcatione  mentis, 
1006.  —  XLII.  In  cademfestivitatc,  de  puriflcntione 
Ecclesiff),  1009.  —  XLIII.  In  Sepluagesima  aul  alio 
poenitenliaB  tempore,  de  planlandis  in  nobis  virtu- 
tum  scminariis  et  ejiciendis  vitiorum  radicihus, 
sumpia  paraboladeparadisideliciis,  1012.  —  XLIV. 
In  medioQuadragesimae,  de  Jerusalem  pro  saneta 
Ecclesia  perallegoriamsumpta,  1015.  —  XLV.  De 
cella  vinaria  per  allegoriam  accepta  pro  Ecclesia, 
1019.  —  XLVl.  In  Assumptione  beatae  Mariae,  1021. 

—  XLVII.  In  Assumptione  B.  Mariae  semper  vir- 
ginis,  1026.  —  XLVIII.  In  Natali  Domini,  1029.  — 
XLIX.  In  Circumcisione  Domini,  1034.  —  L.  De 
quibuslibet  apostolis,  1039.  —  LI.  In  Septua^esi- 
ma,  1043.  —  LII.  Item  in  Septuagesima ,  1046.  — 
LIII.  De  confessione  facienda  et  votis  reddentis  , 
1049. —  LIV.  In  Quadraffesima,  1057.  ~  LV.  In 
festo  B.  MarisB.  1060.  LVI.  De  anima  obediente, 
1063.  —  LVII.  De  quolibet  praclato,  vel  dooloi*e, 
1069.  —  LVIII.  Quod  significent  necessaria  vitas 
humanae,  1072.  —  LIX.  De  Absalon  significante  Ju- 
daeos,  et  de  David  significante  Christum ,  hoc  est 
de  his  qu8D  passus  est  Christus,  1077.  —  LX.  De 
omnibus  sanctis.  1082.  —  LXI.  De  operibus  sex 
dierum,  1087.  —  LXII.  De  arca  Noe,  1089.  — 
LXIII.  DeOedeone  in  NaUvitate  Domini.  1092.  LXIV. 
De  apostolis  Pctro  et  Paulo,  1098.  —  LXV.  In  nati- 
vitate  B.  Mariae,  1 102.  —  LXVI.  De  Deo  laudando, 
in  festo  cujuslibet  sancti,  1105.  —  LXVII.  Deq^ua- 
tuor  regum  adversus  ouinciue  reges  pugnantium 
allegoria,  1108.  — LXVIII.  De  octo  terris  diversa- 
rum  rerum  plenis  moralitcr,  1110.  —  LXIX.  In  As- 
censione  Domini  de  laudando  Deo  peromnem  crea- 
turam,  1114.  —  LXX.  In  die  Pentecostes,  1119.  — 
LXXI.  De  apostolis  et  aliis  praedicatoribus,  1123. 

—  LXXII.  In  anno  novo,  vel  in  festo  S.  Joannis 


rumlibet  sanctorum,  1136.  —  LXXVI.  Ex  verbis 
ejusdem  Balaam  in  festo  quorumlibet  sanctorum, 
1149.  —  LXXVII.  In  festo  quorumlibet  sanctorum 
de  ejusdem  Balaam  verbis,  1142.  —  LXXVIII.  In 
festo  quorumlibet  sanctorum  de  tertia  benedictione 
Balaam,  1146.  —  LXXIX.InfestociuorumHbotsaoc- 
torum.  De  eadem  tertia  benedictiono ,  1149.  — 
LXXX.  De  eadom  historia  et  benedictionc  Ualaam, 
1153.  — LXXXI.  In  festo  S.  Gregorii  de  candela- 
bro,  de  quo  Exod.  xxv,  1156.  —  IjXXXII.  In  festo 
omnium  sanctorum,  1160.  —  LXXXIII.  In  festo  om- 
nium  sanctorum,  1163,L  —  XXXIV.  In  festo  S. 
Augustini.  De  perfecUone  et  gaudiis  Ecclesiae  mi- 
litantis^t  trinmphaiitU,  1166.  —  LXXXV.  In  fes- 


1278 


QUiE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR 


ms 


to  S.  Michaelis  pnmus,  1169.  —  LXXKVI.  In  festo 
ejusdem  secundus ,  4172.  —  LXXXVII.  In  festo 
ejusdem  tertius,  1175.  —  LXXXVIII.  De  mandato 
dilecttonis,  1177.  —  LXXXIX.  In  prima  Dominica 
Quadrapresim»  ,  1179.  —  XG.  In  jpurificatione  D. 
Marise,  1181. —  XCI.  De  spirituali  Christi  convWio 
primus,  1183.  —  XCII.  De  eodem  secundus ,  1186. 
—  XGIII.  De  eodem  tertius,  1188.  —  XCIV.  In  die 


sancto  Pasch»,  1191.  —  XCV.  De  mensa  proposi- 
tionis  ex  libro  Exodi,  ad  laudem  sacrse  Scripturse, 
1193.  —  XCVI.  Dequolibetsancto.  1196.  —  XCVII. 
InfestoS.  Joannis  Baptistsa,  1199.  —  XCVIII.  In 
AscensioneDomini,  1200.  —  XCIX.  In  festo  S.  Au- 
gustini,  1203.  —  i\  In  festo  sanctse  ciniciSy  1205. 
—  Skhmo  dk  Assumptione  B.  VmoiNis,  1207. 
Indbx  rerum  analytigus.  12iS 


FINIS  TOMI  CENTESIMI  SEPTUAGESIMI  SEPTIML 


55p3    025 


Nevers,  Imprimerie  S.  Oourdbt  et  Fils,  rue  Saint-Didier,  10. 


fX':  ■ 


1  I  1 1  b 


3  2044  064  760  335 


3  2044  054  760  335 


iiiiJ     <pU«.  •••■■■ 


3  2044  054  760  335